Peneira · Manifesto do INVENTARIO de interferencias
Peza 2 do paquete de recursos (Q3). Versión 1.0 (selada 2026-07-22). ⚠️ REVISIÓN EXTERNA PENDENTE: o inventario foi construído e auditado internamente contra a norma (NOMIG 2003 / DRAG), pero NON pasou aínda revisión filolóxica externa independente. Publícase como recurso «best-effort», non como autoridade. Correccións benvidas. Licenza prevista: CC BY 4.0. Fonte normativa citada: Real Academia Galega / ILG (NOMIG 2003, DRAG).
Ficheiro: recurso/inventario.jsonl · 153 entradas.
1 · Campos
id · interferencia · forma_normativa · categoria · explicacion · exemplo_mal · exemplo_ben · patron · raiz · regra · frecuencia · referencia · ambigua · verificar. As 153 teñen referencia normativa; 91 teñen
par exemplo_mal/exemplo_ben.
2 · Categorías
| categoría | n | categoría | n | |
|---|---|---|---|---|
| léxica | 96 | perífrase | 6 | |
| morfolóxica | 20 | calco | 5 | |
| xénero | 13 | contracción | 3 | |
| pronome | 9 | ortográfica | 1 |
3 · As TRES clases (o que define se a guardia determinista ACTÚA)
A arquitectura só-engade da guardia depende desta clasificación. Marcada por entrada no campo ambigua
e na explicacion:
(a) INEQUÍVOCAS — 125. Interferencia cunha única forma normativa. A guardia léxica ACTÚA (engade a
corrección se o modelo a deixa pasar). Ex.: ventana→xanela, cuchillo→coitelo, mañana→mañá.
(b) AMBIGUAS — 9 (ambigua:true). Existen en galego con outro sentido OU teñen destino dependente do
contexto. A guardia NUNCA as toca (só o modelo, con contexto). Marcadas unha a unha:
| interferencia | por que é ambigua |
|---|---|
bueno |
destino: adxectivo→«bo» / adverbio→«ben» (castelanismo sen forma única) |
pueblo |
destino: xente→«pobo» / lugar→«vila» |
más |
«máis» (cantidade) fronte a «mais» (=pero) |
sueño |
«sono» (durmir) / «soño» (o que se soña) |
cerca |
FORMA-VÁLIDA: substantivo galego (valado); só adverbial «cerca de»→«preto» |
del |
FORMA-VÁLIDA: «de+el» é galego; só a contracción castelá de+o→«do» |
le |
FORMA-VÁLIDA: imperativo de «ler»; só o pronome CI castelán→«lle» |
roxo |
FORMA-VÁLIDA: louro-avermellado; falso amigo do castelán «rojo»→«vermello» |
largo |
FORMA-VÁLIDA: «ancho»; falso amigo do castelán «largo» (lonxitude)→«longo» |
(c) PREFERENCIAS — 4 (Decisión C). Ambas formas correctas; a guardia non corrixe.
papelería/panadería/librería/cafetería (admitidas; prefírense as en -aría segundo NOMIG 2003).
Marca EXPLÍCITA (emenda 5b): campo preferencia:true no inventario. A exclusión da guardia e a
Decisión C do xerador len ese CAMPO (con rede de seguridade pola prosa «non é un erro»), non dependen só do
string. Verificado: engadir o campo NON altera o dataset v3.2 (mesmo hash b75f87ce…; campo aditivo).
(d) PATRÓNS ESTRUTURAIS — 15 (__nome__). Contexto-dependentes. TRES teñen cobertura determinista
(guardia só-engade) e 12 son só-modelo:
| pattern | cobertura |
|---|---|
__signos_apertura__ (¿¡) |
determinista · guardia_lexica (¿¡ sempre incorrecto) |
__falta_contraccion__ |
determinista · guardia_contraccions (lista curada prep+artigo; topónimos fóra) |
__te_che__ |
determinista · guardia_rexime (lista pechada + heurística contextual, ver §4) |
__pron_*__ (6: afirmativa/negación/subordinada/adverbio/interrog/indefinido) · __perif_*__ (6) |
só-modelo |
10 patróns levan verificar:true (auto-declaración de cobertura de exemplos non pechada). Isto reconcilia
o §4: as tres guardias deterministas actúan sobre eses tres patróns concretos, non «só o modelo xulga os patróns».
4 · Relación coas guardias deterministas (deseño só-engade)
- Guardia léxica: actúa sobre as 125 inequívocas (nunca sobre ambiguas/preferencias/patróns).
- Guardia de réxime te/che: lista pechada
VERBO_REXIME. «chamar» está FÓRA (réxime-ambiguo). LETRA EXACTA do disparo (auditable sen executar código; auditoría adversarial rolda 1+2): Dispara «che»→«te» (cheísmo) se e SÓ se: (1) o verbo está na lista como CD; (2) NON hai CD topicalizado diante (a frase NON empeza por «[determinante] [substantivo] ,»); e (3) escaneando cara adiante desde o verbo, NON aparece unha cousa-CD antes ca unha preposición, onde:- cousa-CD = un determinante nu (
o a os as un unha uns unhas este/esta… meu/túa…) + substantivo → aí «che» é dativo de posesión («Notáronche o acento», «Recibíronche onte o paquete») → SILENCIO; - «a» + pronome persoal (
a ti / a el / a ela…) → reforzo do CD → dispara; - preposición (
con de en por para sen… no na do da co coa polo pola ao á…) → CONSÓMESE o obxecto do PP (preposición + determinante? + núcleo) e SEGUE buscando unha cousa-CD nua DESPOIS (rolda 3): · se tras o PP aparece unha cousa-CD nua → dativo → SILENCIO («Notáronche no exame moitos erros»); · se a frase remata ou segue sen cousa-CD nua → dispara («Vinche onte na feira», «Recibíronche con aplausos»). Así «Felicitáronche polo teu premio» dispara (o PP consómese enteiro, «che» é o CD). - adverbios intermedios (
moito, ben, onte…) sáltanse (por iso «Notáronche moito o acento» cala, pero «Felicitáronche moito polo premio» dispara: «moito» sáltase e o PP consómese). - contraccións do clítico (
cho cha chos chas) → «che» é dativo por construción → nunca dispara (a contracción che+o→cho é obrigatoria; «che o» sen contraer non é galego). «te»→«che» (te sobre verbo CI) dispara sempre (non ten a ambigüidade do dativo-posesión). Principio de deseño escrito no código: NA DÚBIDA, SILENCIO — un miss é admisible (o modelo aínda pode cazalo), un disparo dubidoso sería norm.inversa ESTRUTURAL. É a regra de «chamar»/«roxo», agora ao nivel do contexto. Bateríafinetune/test_rexime.py(rolda 1+2): tests de disparo E de silencio, N/N verde.
- cousa-CD = un determinante nu (
- Guardia de contraccións: lista curada prep+artigo; topónimos con artigo maiúsculo excluídos.
- Invariante común: só engaden, nunca validan; fallo posible = miss, nunca norm.inversa. Por iso as
ambiguas (
roxo,largo…) echamarquedan fóra do alcance determinista: alí a hipercorrección sería posible por construción.
5 · Nota de honestidade
verificar:true en 10 patróns = auto-declaración de incerteza: son as familias onde a cobertura de
exemplos aínda non se pechou. Publícanse marcadas, non ocultas. O inventario é un punto de partida
auditable, non un dicionario pechado.
6 · Seccións de RISCO (respostas-modelo reais · onde viven as norm.inversas potenciais)
6a · As 9 ambiguas (resposta que xera o sistema)
FORMA-VÁLIDA (existen en galego → «Depende do contexto: X si é galego nalgún sentido» + o sentido válido):
- cerca — «…«preto» («preto de»). «Cerca» só é substantivo (valado).»
- del — «…«del» = de+el É GALEGO VÁLIDO. Só é interferencia cando equivale a de+o castelán → «do».»
- le — «…«lle»/«lles» é o CI. (Ollo: «le» tamén é imperativo de «ler».)»
- roxo — «…«roxo» é o louro tirando a vermello; a cor do sangue é «vermello».»
- largo — «…«largo» significa ancho; o castelán «largo» (lonxitude) → «longo».»
DESTINO-MÚLTIPLE (castelanismos inexistentes → «X é castelán e non existe; depende do sentido: A/B», NUNCA se valida a forma — a liña vermella da Filóloga):
- bueno — «Porque «bueno» é castelán e non existe en galego. Depende do sentido: adxectivo «bo» / marcador «ben».»
- pueblo — «…non existe en galego. Depende do sentido: xente «pobo» / lugar «vila» ou «aldea».»
- más — «…«máis» (cantidade, con til) fronte a «mais» (=pero, sen til).»
- sueño — «…non existe en galego. Depende do sentido: «sono» (durmir) / «soño» (o que se soña).»
Unha verificación de construción do dataset (Regra de Ouro nº1) comproba que ningunha resposta valide un destino-castelanismo. (É un check de QA do dataset, non unha das tres guardias runtime.)
6b · As 4 preferencias (letra da Decisión C · preferencia, XAMAIS corrección)
papelería · panadería · librería · cafetería → resposta-tipo: «Si se pode dicir. Ambas correctas
segundo as NOMIG 2003; prefírese [forma en -aría]. NON é un erro.» A guardia NUNCA as corrixe (bloqueadas
por explicacion con «non é un erro»). Excepcións con -ería obrigatorio (batería, galería…) documentadas.