Datasets:

fosters
/

yanka_sipakou_odzium_output_original

audio audioduration (s) 9.16 15.1	text stringlengths 22 149
	Одыум. Паэма Янкі Сіпакова. Ойча наш, калі ты ёсць на нябёсах.
	Два браты і сястра з нетутэйшымі імёнамі: Катаклізм, Апакаліпсіс і Катастрофа,
	нецярпліва, прагна ўглядаюцца ў тутэйшую зямлю і ласкава гладзяць па раскудлачаных валасах
	сваю нашчадніцу, спадкаемніцу, якая, ці чуеце, мае такое ўжо тутэйшае імя: Бяда.
	А цялятка было такое чысценькае, а траўка, на якой яно падбрыквала, такая зялёненькая,
	а сонейка, якое спяліла іх, такое ласкавае, а ветрык, які гуляў з цяляткам, такі ўжо ахайны,
	а кароўка Святоха, ад якой яно нарадзілася, такая здаровенькая. А яны яго не прымаюць, кажуць, што цялятка бруднае.
	«Самі вы брудныя, нячысцікі», — злуецца бабка Параска. «І душою, і целам брудныя».
	Цялятка ж было такое харошае, і траўка была такая чысценькая, і сонца было такое шчырае.
	Дык што ж тады, людцы, здарылася? Хіба чыстая вада можа быць бруднаю?
	Хіба чыстая трава можа быць нячыстаю? Хіба цялятка можа быць забруджаным,
	калі яно п'е чыстую вадзіцу і скубе чыстую травіцу? Чарнобыль.
	Чорнае слова, як чорнае сонца, бязлітасна ўскацілася на беларускі небасхіл.
	Яно, нібы чорнае зацьменне, усё пачарніла: і зялёную траву,
	і празрыстую ваду, і блакітнае неба. Трава зелянее, але яна чорная.
	Вада свіціцца аж да дна, але яна чорная. Неба блакітнае, але і яно чорнае.
	Здаецца, нават жудаваты ветрык і халадок, як пры зацьменні, пайшоў па зямлі.
	Птушкі, здаецца, змоўклі, куры, каровы і коні пачалі трывожыцца, і зарыва ад зацьмення ўспыхнула не такое, як звычайна.
	чорная бель, чарнобель, чорны боль, чарноболь.
	Усё, з чым дружыў чалавек і што дружыла з чалавекам, пасварыў Чарнобыль.
	Зараз усё забаронена: сунічка і рамонак, баравічок і шчаўлінка,
	яблык і крынічка, хата і расіна, ніва і ялінка. Забаронены.
	Усё з сяброў ператварылася ў ворагаў. Усё з ласкадаўцаў, абаронцаў, карміцеляў
	перавярнулася ў забойцаў. Стаіць дрэва і не ведае, навошта яно стаіць.
	Цячэ рэчка і не ведае, навошта яна цячэ. Узыходзіць рунь і не ведае, навошта яна ўзыходзіць.
	Дзеці спрадвек радаваліся яблыку, а зараз яго трэба баяцца. Гэты зманлівы чырванашчокі ласунак,
	заўсёдная ўцеха малых, ужо вораг дзяцей, і яго нельга есці.
	Вось гэты беленькі, цёпленькі, смачненькі сырадойчык, які здавён лячыў усе хваробы, ужо забойца дзяцей, і яго нельга піць.
	І вось гэты вусаценькі, шматрадковы каласок — атамная бомба з трыццаццю
	боегалоўкамі-зярнятамі. І яго нельга браць у рукі.
	Раней мы стыдаліся, стараніліся такіх нязвыклых слоў, як цэзій, бэр, нукліды, мілірады,
	празеадым. Яны абыходзілі нас, а мы абыходзілі іх, думалі, што нашы лёсы ніколі не перакрыжуюцца. А зараз?
	кюры, дазіметр, плутоній, ізатопы,
	«Усё лета я хаваўся ад радыяцыі», — хваліцца хлопчык з той страшнай зоны, бо пакуль яшчэ не ведае, што схавацца ад радыяцыі нельга.
	«Доктар сказаў, што ў мяне дужа многа радыяцыі», — сумуе дзяўчынка з той жа самай зоны, бо ўжо ведае
	тое, што з ёй, з ёй назаўсёды. Радыяцыя — не прастуда, яна не выводзіцца.
	«Бабулечка, родненькая мая, я так хачу да цябе ў вёску, але напішы мне, калі ж ты выганіш са свае хатачкі радыяцыю?», — рыдае малое, бо здагадваецца:
	не бабулечка выгане радыяцыю, а радыяцыя выгане бабулечку
	з хаты, бо гаспадыняю ў хаце ўжо не бабулечка, а радыяцыя.
	Атамнікі пасварылі чалавека з усёю прыродаю, з жывою і мёртваю пасварылі, і нават жывую прыроду
	бачыць траву і не хадзіць па ёй, жыць ля хлеба і быць бяз хлеба.
	На лавачку каля хаты не садзіся. «А дзе сядзець?» Па зямлі не хадзі. «А дзе хадзіць?»
	Усё мае сваю мяжу. І толькі цярпенне наша, о Божа, бязмежнае.
	Хай свяціцца імя тваё, хай прыйдзе царства тваё, хай будзе воля твая.
	Брудная зямля, брудная вада, бруднае паветра, бруднае малако.
	Божа наш літасцівы, вярні ранейшае значэнне гэтым спрадвечным паняццям,
	каб бруднаю зямлёю для нас была толькі раскаўзаная ў гразь дарога, каб брудным малаком, як і раней,
	было толькі малако з бясскрыўднаю крыхою гною, што знячэўку ўвалілася ў дайніцу. Была, ці чуеце, вёска,
	а стала зона адсялення. Было поле, а стала зона адчужэння.
	Быў лес, а стала зона пастаяннага радыяцыйнага кантролю.
	Былі грады, а стала зона перыядычнага дазіметрычнага кантролю. Была
	Было семка, якое хацела зазямліцца і прарасці, ды раптам нечакана для сябе стала неўтаймоўным рэактарам.
	Пятая частка зямлі маёй сёння за калючым дротам. Яна
	памерла жывая і жыве мёртвая ў мёртвай зоне.
	Агароджаныя калючым дротам нівы і паплавы, лясы і сцяжынкі, крыніцы і дарогі, хаты і рэчкі,
	ягады і грыбы, промні і слёзы, трава і вераб'і — адгароджаныя.
	Світанкі і вечаровыя прыцемкі — адгароджаныя. Дажджы і туманы, прарослыя высокай, адчужанаю травою, — адгароджаныя.
	Ад жыцця адгароджаныя, каб не выпусціць нікога і нічога адсюль.
	І як, вы думаеце, усё гэта называецца зараз? Палескі дзяржаўны экалагічны запаведнік.
	Так яна рэнтгенаточыць, крывавіць, а бачыць гэта, выходзіць, не кожны.
	Перагукваюцца ў зоне, але не людзі, а вятры. Шчэбечуць у зоне, але не птушкі, а дазіметры.
	Ламаецца гук, ламаецца вецер, ламаецца сонечны прамень, ламаецца слова.
	Нібы на якую невядомую перашкоду наткнуўшыся, ламаюцца.
	Баімся зямлі, баімся вады, баімся паветра. Як на нябёсах, так і на зямлі.
	Колькі дзён падчас аварыі чарнобыльскія вятры дзьмулі на Беларусь? На Брагінскі, Нараўлянскі, Хойніцкі раёны дзьмулі,
	Плылі, здавалася, звычайныя аблокі, але з іх сеяліся незвычайныя дажджы.
	І была спакуса, і хацелася прасіць: «Вецер, адпіхні, вецер, ад мае зямлі гэтае
	А куды яму дзьмуць, гэтаму ветру? Усюды ж людзі. А можа, у бок тых атаманаў, якія і нарабілі гэтае ліха?
	Толькі іх, шэльмаў, не адшукаеш, бо яны невідзімкі. Яны ёсць, і іх няма.
	Пазашываліся, як тараканы, у шчыліны і адтуль крычаць: «Радыёфобы! Радыяфобія!»
	А пра тое, што самі падверглі атамнай бамбардзіроўцы Беларусь і Украіну, маўчаць.
	не дастане яно іх, не пральецца такім жаданым для вучоных-невукаў, такім светла-чорным дажджом.
	Ніякая хмара іх, нягоднікаў, не дастане. Ніхто і ніколі іх, сытамордзенькіх, не дастане. Яны, нібы тыя кашчэі,
	несмяротныя. Засудзіць такі пад смерць зусім невінаватага чалавека і не адказвае за гэта.
	Зашые скальпель у жываце хворага і не адказвае. Зробіць Чарнобыль, і хоць бы што. А то яшчэ і медаль за гэта пачэпіць.
	Каля сотні ордэнаў упрыгожылі доблесна-злачынныя грудзі будаўнікоў Чарнобыльскай АЭС.
	Планы былі велічныя, а справы сталі велішныя. Плацяць, звычайна,
	Пра разумных людзей, як пра дурняў, гавораць, а дурняў разумнымі абражаюць.
	Хто бачыць і крычыць, той для іх радыёфоб. А той, хто бачыць і маўчыць, — разумненькі-разумненькі.
	Гэта яны не адмянілі дэманстрацый у райцэнтрах, пад самым бокам у звар'яцелага рэактара.
	«Падумаеш, — маўляў, — дзеля пасяўной не адмянілі, а з-за нейкай там радыяцыі адмяняць будзем?»
	асталося на зямлі. І па іх, па самыя калені ў ізатопах,
	шчыра маршыравалі ўжо разам і дзеці, і дарослыя, і шчасліва крычалі: «Ура-а-а!»
	Дарэчы, а што мы выпрацоўваем, што гадуем на плошчах і дэманстрацыях?
	Нікому не патрэбны прадукт, які вельмі хутка псуецца. «Ура-а-а!»
	На хворай зямлі перавыконваем здарова-бязглуздыя планы, бо хіба можна на бруднай зямлі
	выспеліць чысты колас? Хлеб наш надзённы дай нам днесь.
	А бабуля Параска не верыць у забруджванне і ўсё здзіўляецца:
	Хіба чыстая трава можа быць бруднаю? Хіба цялятка, якое і ела, і піло толькі ўсё чысценькае,
	можа быць бруднае?» А яны, нячысцікі, не бяруць яго.
	У калгасаў бяруць, у саўгасаў бяруць, у комплексаў жывёлагадоўчых бяруць тысячамі, а ў яе не бяруць.
	Бабка Параска думае, што ёй рабіць са сваім чысценькім радыяцыйным цяляткам.
	А ўсе мы жнём і сеем, косім і веем, спім і ядзім побач
	з мільёнамі незвычных рэактараў, якія раптоўна пачалі пульсаваць на Беларусі.
	крылатыя. А колькі такіх птушак разляцелася па ўсёй Беларусі?
	І звычайная сялянская печ — таксама рэактар. Яна спажывае радыяактыўнае паліва — звычайныя дровы са звычайнага лесу.
	Хоць вучоныя і раяць перад тым, як спальваць радыяактыўныя дровы, мыць іх вадою.
	«Беражы нас, Божа, і ад гэтакіх дроў, і ад гэтакіх вучоных!»
	А колькі такіх печаў ціхамірна вараць і пякуць, смажаць і грэюць па ўсёй Беларусі?
	Усё зараз можа быць рэактарам. І копка сена, далёкая ад зоны, — рэактар.