Özlemek kadar anlamsız, basit, acı verici ve bir o kadar da kutsal bir şey yok galiba bu yaşamda. Nedenlerini sıralamaya kalksak ve buradan köye yol olur gibi bir fikir beyan etsek hiç de ayıp kaçmaz herhalde. Çünkü şöyle bir bakınca duyulan özlemin cinsi de çok önemli. Mesela var olan bir sevgiliye ya da anneye babaya duyulan kutsal yanını gösteriyorken, eski sevgiliye, bile bile canımızı yakan birine, geçmişe, var olan mutlu günlere duyulan özlemler ise diğer klasmandaki duygu türlerine çok süper bir şekilde ev sahipliği yapmaktadır. Ve her zaman iki yüzü keskin bir bıçak gibi önümüze koyulmaktadır, ne ağza alınır ne başka bir şey yapılır. Sadece ve sadece ÖZLEM vardır. Öyle bir şeydir ki bu; kutsal olarak saydığımız bile bir müddet sonra yerini diğer diye adlandırdığımız duygu türlerine bırakmaktadır yerini. Kısaca özlemek iyidir ve aynı zamanda özlemek kötüdür. Bunlar paha biçilemez şeyler aslında, koskocaman bir arazide bir tek sizin ayak izlerinizin göründüğünü, sizden başka kimsenin yürümediğini ve sizden sonra gelecek kişilerin, sizlerin ayak izlerinize bakıp hatta ayakkabınızın altını üreten firma biraz gevezelik edip şekilli bir şeyler yapmışsa, ooo! değmeyin keyfinize. Herkes sever bence bir tek kendilerinin geçtiği, sadece kendilerinin iz bıraktığı yerleri yolları vb. şeyleri... Ya da yalnızlık artık bünyesinde alışkanlık etmiş insanlar sever, çünkü ben her zaman karda yeni bir iz oluşturma peşindeyimdir ve boş araziler kar yağınca vazgeçilmezimdir. Bu kadar şeyden sonra kardan sonra gelen don olayına dönecek olursak, o soğuk ayazın tekrar yaşıyor olduğunu belli etmesi, bunca düşüncenin arkasına hayatın hala farklı gerçekliğinin de göstergesidir. Nitekim öyledir, fakir bir topluma hiç bir zaman kar romantik gelmez. Kar yağdıktan sonra gelen don vazgeçilmezimizdir. Son zamanlarda intihar teneffüslerine bol bol çıkmakta ruhum, o kadar sıklaştırdı ki bunu; her günün sabahı, hatta sabah olmasa bile günün belirli saatleri içerisinde var olan diğer insanlarla toplu çekip gitme safhasına kadar getirdi. Artık tekrar heyecan verici şeylerin olmaması aslında kırıyor belki ümitleri, belki de ondan dolayı geliyor bu aptal düşünceler. Fakat bu bile yaşıyor olmanın verdiği mutluluğu pompalıyor bence zihne. Son raddeye gelmeyen hiç bir insan kıyamaz kendine; çünkü yaratılış sistemimizde var olan o eşsiz yaşam sevinci hiç bırakmıyor ki bizi. Bir süre sonra diğer insanlara bağlı yaşamak... Aslında bence hepimiz Matrix'teyiz ve her birimiz aptal makinalara bağlıyız düşüncesi gittikçe daha yerleşir oldu. Artık takip edeceğim tavşan gelecekse çabuk gelsin yoksa ben herhangi bir karadelikten aşağı atlayıp Wonderland'a gitmeyi düşünüyorum. Hadi sabah sabah birer bardak su içelim. Milan Kundera'nın -Var olmanın dayanılmaz hafifliği- kitabında erkek ve kadın arasındaki ilişkinin en önemli esaslarından birinin, yaşlarının veya hayatın daha başında olmasının önemine değinir. Çünkü bu ilişkide birbirlerinin hayat tarzlarına alışmaları ve bir değiş-tokuş içerisinde olmaları önemlidir. Eğer daha geç yaşta bir ilişki yaşanırsa -ki günümüzde artık böyle oluyor- tamamlanan alışkanlıklarını değiştirmeleri güç olur. Bunun neticesinde geçimsizlik ve birbirlerini anlamama gibi bir sorun ortaya çıkar, bu da ilişkiyi çıkmaza sokar. Böylece var olan oyun son bulur ve perde kapanır.


Sahip olduğumuz hatta bizim kabul ettiğimiz her şey için yeri geldiğinde bir mücadele veya uğruna başka bir şeyleri feda etmemezi ister. Bu tıpkı her duygunun sonucunda bir pişmanlık veya bir hüzne gebe kalma olasılığının var olması gibi bir şeydir. Bunun en büyük örneği bana göre Aleksandr Puşkin'dir. Uzun uğraşlar verip elde ettiği Natalya ile evlendikten sonra George Charles d'Anthes adındaki bir Fransız'ın karısına kur yapması üzerine, kendisinin olan Natalya için ölümü göze alarak d'Anthes'i düelloya çağırır. Evet ölüme çağrıdır bu, çünkü kayıtlarda d'Anthes'in çok iyi bir nişancı olduğu geçmektedir. Olan olur Puşkin karnından yaralanır, 2 gün can çekişir ve ölür. Buradan bunu çıkarmalı; insan elinde olan şeyler için bile yeri geldiğinde ölmeyi veya bir şeylerini feda etmeyi göze almalı. Yoksa elde etmenin hiç bir anlamı ve önemi yoktur. Tabii boğazdan geçerse çünkü bir şairin ölümü, özellikle de böyle bir ölümü çok acı bir şey diye geçer benim kitabımda. Kişiliklerin en büyük cellatı iyi niyettir. Var olan en kötü en boktan zamanlarında insanın kendini koruyabilmesi, ağlamaması, dik durması, ve tek başıma göğüs gererim fikri hiç mantıklı bir eylem değildir. Bunu yapan insanlar (şekil 1.a ben) daha sonra çok büyük problemlerle en basit şeyi bile kaldıramayacak düzeye geliyor. Ağlayacağınız zaman ağlayın, güleceğiniz zaman gülün, birilerine ihtiyacınız olduğunda gidip o kişiyi bulun, yoksa kişiler, ağlamalar, gülmeler fayda etmemeye başlıyor.


Ve aklınıza gelen aklınızda olduğu için uyuyamamalarınız, mutsuzluklarınız ve benzeri duygularınız var. Kısacası mantık aramayın, sessizce saçmalayın... Yiyorsa da sesli. Yanı başımızda olmayan birini gördüğümüzde veya var olanı yok gördüğümüzde daha da karmaşıklaşıyor. İyi değil rüyalar, hiç iyi değil. Sivri bir yer bulup sıyırmaya kalksan, bu sefer baştan başa batar ayakkabı. Her adımda olduğun yere yapışma veya ses çıkarması da cabası. Yok, temizleseniz bile bir sonraki adımda aldığı tozlarla bayağı bir iz bırakır. Velhasıl silinmez, istemeden basmışsınızdır, fakat basmışsınızdır işte kurtuluşunuz yok. Ya bu deveyi güdersin, ya da bu deveyi güdersin; ikinci bir seçenek yok. Hayatının monoton geçmesinden şikayet eden insanların, milyonlarca yıldır aynı doğrultuda bir ateş topunun çevresinde dönen bir gezegende yaşıyor olmaları, bunun farkında olup ve bundan hala şikayetçi olmaları çok ironik. Hiçbir zaman kendi isteklerimiz değildir önemli olan. Önemli olan karşınızdakinin isteğidir sanki biz yokmuşuz gibi davranırlar çoğu zaman. Ne istediğimizi, ne yaptığımızı ya da nasıl davranmak istediğimizi sormaz kimse. Ve böyle bir toplum içerisinde yetiştikçe biz de aynı duruma entegre oluruz. Fakat gel zaman git zaman bazen birilerimiz sıyrılır çıkar, kendisini değiştirir veya bakış açısını, işte o zaman başlar azap ve kıyamet. Tartarus çukuruna hapsedilse daha iyidir onun durumundan; çünkü hiç kimsenin umurunda değildir istekleri. Hep karşı tarafa odaklanmak zorundadır, yoksa suçlanır. Çünkü toplum hiçbir zaman aykırı olanları kabullenemez, kabullendiğinde de başka bir aykırı ortaya çıkar; çünkü benzerlik banal ve sıkıcı bir ortam oluşturur. Sıyrılıp bir şeyleri görenler bu ortamdan rahatsız olur.


Emr-i bil-maruf, nehy-i ani'l-münker İslam dininin genel en büyük öğretilerinden biridir. Her koyun kendi bacağından asılacak mantığının islam ile ters düştüğünü bilmeyenle dolu ortalık. Cehalet esarettir insanların kendi dinlerini bilmemesi demek, yarın öbürgün başka birinin çıkıp sizi en yumuşak bölgenizden vurması demektir. Şu anda bu milletin hali aynen böyledir. İyiliği emredip kötülüğü men etmek aynı zamanda bir cihattır. Cihadın mantığı sadece savaş değildir ve yine bir çok insan bundan bihaberdir. Diğer konuya gelecek olursak iyiliği emredip kötülüğü men ederken abartıp daha sonra neden değişmediklerini sorup tuhaf hareketlere giren veya kendini kaybedenlerle de var. Öncelikle İslam dinine göre kendi yapmadığınız bir şeyi başkasına öğütleyip durursanız. Söylediğiniz sözün hiç bir manası olmaz. Allah tarafından bile o karşı tarafa işlemez. Daha önce yediğiniz bokları işlediğiniz günahları yapanları ağır dille eleştirerek iyiliği emredemezsiniz. Yani siz iyiliği emrederken kötülük yapamazsınız, manayı kaybedersiniz. Ve birine yanlış yoldan iyiliği yaptırmaya çalıştırdığınızda o adamın size karşı dönmesi veya inat etmesi büyük olasılık barındırır. O kişi sizin yüzünüzden günah işlese bir tane de sizin hanenize yazılır. Çünkü yanlış yoldasınız demektir. Ettiğiniz günahları görün, bilin, kendinizi değiştirin, hem günah işleyip hem iyiliği emredemezsiniz. Ancak boş konuşmuş olursunuz. Ama bu sadece filmlerde oluyor. Nedense filmlerde bile yetişen çok az olur. Tam yetiştim derken sınırda vurulmalar falan. Bu da demektir ki, Meksika sınırı da sadece bir ütopya ve her zaman olduğu gibi bütün ütopyalarımız bir tarafımızda patlamaya mahkum. Buna sorunlardan kaçmanın kolay yolu da diyebiliriz pekala fakat sorunlardan kaçmalarımız bile ütopya olarak karşımıza çıkıyor. Ben bütün sınırlardan geçerim dedi Su, hatta bazen sınırları ben belirlerim dedi ve sustu. Bazen pat susar Su.


Başarı diye gözümüze sokulan ve standardı bu denilen iş ve hayat şartlarına hapsolduk baylar. Koca bir yanılsama içinde yaşayan varlıklar olarak hayatımıza devam ediyoruz. Herkes görünürde mutlu, herkes sadece riya ile yaşıyor. Bütün bu pislikleri ne yapacağız, nerede saklayacağız? Gitmesi gerekenler gittiği vakit nereye kusacağız öykümüzü? Mutlu olduğumuz zamanları güzel bir dille yazdığımız bu sayfalar mı tutacak elimizden? Rahatlık yoktur baylar, mutluluk da. Ne var peki? Ne kalıyor geriye? Kimisine göre koca bir hiç ve hiçbir şey yok... Gerçekte ne kaldığını çok iyi biliyoruz lakin bu sefer de psikanaliz kuramlarının içinde buluyoruz kendimizi. + İnsan kendi kendine başlattığı hiçbir savaştan yenik çıkmaz. -Hayır! İnsan hep yenilir. Sadece yenilmemiş gibi yapar, yine yenil, hep yenil, daha güzel yenil diye diye devam eder nefes almaya. Yenilmiştir aslında, aynı zamanda muzafferdir de. Tıpkı Epir Kralı Pirus'un o unutulmaz Pirus zaferi gibi. + Ben kendi dediğim gibi düşünüyorum.


Sadece bir zaman kavramı olarak kalıyor geriye, onu da güneşle değil günle ilişkilendirip yoluna devam ediyor. Ta ki aşık oluncaya kadar, ne zaman ki aşık olsa güneşin doğuşu ve batışı bir anlam ifade ediyor. Ve vuslat için hepsini tek tek zaman kavramı olarak varsayıyor, gözünde büyütüyor var olan her şeyi. Hayatın genel kuralları vardır. Bunlar çok basit gibi görünen şeylerdir fakat hiçbiri de basit değildir. İstediğiniz kişiler hiçbir zaman yanınızda olmaz. Veya yanınızda hiç kimse olmaz. İstediğiniz her şey olmaz. Olsa bile olmaz çünkü bir şeylerin olması için başka şeyleri feda etmemiz gerekir. Akıl yürütemediğimiz şeyleri inkar etmemiz gerekir yoksa insanın içerisinde bulunan adalet terazisi anlam veremez ve kendi başını keser. He bir de geceler var. İyi ki geceler var yoksa bu kadar pisliğin üzerini örtüp düşünmek için güneşi yok etmemiz gerekirdi. O zaman da insanlık yok olup giderdi. Hiçbir şey kitaplardaki gibi değil diye söylendi , hayır! aslında sen yanlış algılıyorsun diye çıkıştım. Çıkışmak zorundaydım çünkü bir şeyler yazan biri olarak savunmam gerekirdi yazarları. Fakat yazdığım her şeyi de yaşamış değildim. Tamam acıyı da sevgiyi de herkes tadar ama bunu anlatma sanatıyla daha muhteşem bir şeye çevirebilir, fikri de aklımda oluşmadı değil. Daha sonra sen ne çekmişsin ki diye bağırdı yüzüme ses çıkaramadım belki daha fazlasını çekmiştir diye. Fakat çekmediğini bildiğimi hatırlayınca da ters ters baktım. Bunları düşledim sabaha kadar, sabaha doğru da ben gidiyorum diye tutturdu . Peki dedim, peki ve kapıya kadar geçirdim. Artık soğuk fayda etmiyordu. Yalnız bir güneşle doğuyor her sabah kendi halinde. Asılacak her halükarda ben ve kendim.


İnsan içinde bir defa boşluk yaratırsa, işte o zaman ayvayı yemiş demektir. Çünkü var olan her şey önüne yığılsa yine dolmaz o. Yığılan o bütün şeylerden bir müddet sonra sıkılır, koca bir kara delik yaratılır sanki içeride. Bunu insan kendi kendine yapar çünkü başkası sadece bir darbe vurur ve yerden kalkıp kalkmamak tamamıyla insanın elindedir. O darbeyi alır, evirir, çevirir, kullanır, tam bize layık bir kazık kıvamına getiririz, yavaş yavaş yer bitirir sonra, biz de sadece saçma cümleler, kaybetme korkuları ve güvensizliklerle kalırız. Hayatın genel kuralları vardır. Bunlar çok basit gibi görünen şeylerdir fakat hiçbiri de basit değildir. İstediğiniz kişiler hiç bir zaman yanınızda olmaz. Veya yanınızda hiç kimse olmaz. İstediğiniz her şey olmaz. Olsa bile olmaz; çünkü bir şeylerin olması için, başka şeyleri feda etmemiz gerekir. Akıl yürütemediğimiz şeyleri inkar etmemiz gerekir yoksa insanın içerisinde bulunan adalet terazisi anlam veremez ve kendi başını keser. He bir de geceler var. İyi ki geceler var; yoksa bu kadar pisliğin üzerini örtüp düşünmek için güneşi yok etmemiz gerekirdi. O zaman da insanlık yok olup giderdi. Su dile gelip dedi ki, Hayır! ile karşılaştığımız her olayda, hakkımızda böyle hayırlıymış der geçeriz. Son zamanlarda en mantıksız gelen şey okuduğum kitaplardaki karakterlerin yerine birebir kendimi oturtmak oluyor. Tipi veya kişiliği her ne olursa olsun. Sanki daha evrimini tamamlayamamış ruhum, öyle sıkışmış kalmışım. Araf değil bu sefer, çünkü ne cehennemi hissedebiliyorum ne cenneti. Her şeyi uç noktada yaşamak istediğim oluyor, bazen mantığı devre dışı bırakmak geliyor içimden ama olmuyor; bir yerlerde kilitlenip kalıyorum. Nedenini bilmiyorum, acaba kötü mü olsam? Böyle çok kötü, filmlerdeki kötülerden bile daha kötü veya yok mu olsam? Hiç olmamış gibi, evrenden tamamen silinecek ama adım, hiç kimse üzülmeyecek yok olmama, hiç kimse hatırlamayacak adımı. Yok bu da olmuyor, böyle düşünmenin nedeni de hep bilim-kurgu filmleri falan. Ve elbet her düşüşün bir yükselişi vardır fikri gerçekten doğrudur. O da yalan çıkarsa istifa dilekçem hazır, sadece imza için güzel bir luger gerekli. O zaman mutluluk denen şeyi doğrudan silip çıkarmalı, çünkü kısa sürecek, çünkü bitecek. Yeter bu kadar mutluluk hadi mutsuz olalım. Karmaşıklığın içerisinde kendimi yavaş yavaş kaybettiğimi hisseder gibiyim, ama karmaşadan ne zaman düzen doğacak onu da merakla beklemekteyim. Kendime yapma dediğim şeyleri yapmaya devam ediyorum son sürat. Bu uçuruma götürse de, artık pek sorun değil galiba. Neyse uyku her şeyi çözer demişti Nietzsche, Böyle Buyurdu Zerdüşt kitabının Uyku ve Erdem bölümünde. Her şeyi çözer değilse de ona yakın bir şeydi herhalde. Bırak dedi her şeyi Su. Bütün karmaşayı geçmek için akmak gerek hayatın içinden tıpkı ben gibi. Sonra bağlanmayı da düşünme, bağlansan bile bir süre sonra kuruyor etraf ve gitmek zorunda kalıyorsun başka bir gerçekliğe. Hadi kapat gözlerini dedi yine Su, kapat ve uyu büyürsün belki sen de.


Belirli bir durumdan sonra oluşan kişilik karmaşası topluma hakim durumda sosyal kimliğimiz ile kendi kimliğimiz arasındaki uçurumun artmasıyla oluşan bu bozulma Ingmar Bergman'ın Personasında gayet güzel aktarılıyor. Fakat durum sadece psikolojik bozulmayla ibaret değil. Çoğu zaman sıkılınca veya popüler yapıya uymayınca değişen bu kimlikler sonucunda, Luke Rhinehart'ın Zar adam adlı kitabında sıkıldıkça zar atıp kişilik değiştiren karakterlerin gelişmesi kaçınılmaz görünüyor. Lakin bu sefer de toplumsal baskıyı boynumuzda hissediyoruz. Zaten insanların maske takmasının veya öz kişiliklerinden uzaklaşmasının yegane nedeni değil midir toplumsal baskı? Bunun neticesinde toplumda kabul görme ve bir kaba oturma kavramı geliştirerek ruh hastası olma yolunda büyük adımlar atıyoruz. Tebrikler bize! Cicero'nun Dostluk Üzerine söyleşisi kitabında, Kendimiz için yapmayacağımız nice iş vardır ki dostumuz için yaparız. Olmadık birine dilekte bulunmak, yalvarmak, birine pek kötü çıkışmak, şiddetle saldırmak; bütün bunlar kendimiz için yapılınca hiç de onurlu olmadığı halde, dost uğrunda yapılınca çok onurludur. Bundan başka öyle durumlar vardır ki; iyi insanlar kendilerinden çok dostları yararlansın diye, birçok çıkarlarından el çekerler ya da buna razı olurlar. diye bahseder dostluktan, ayrıca Doğa, dostluğu erdemin yardımcısı olsun diye vermiştir der. Fakat günümüzde bu böyle olmuyor, çoğu yerde silinip gidebiliyor dostluklarımız. Ve tabii ki bunun da en önemli sonucu insanın düşüncelerine buz gibi bir hava estiren herkes gider i aşılıyor. Bir insan çevresince ne kadar harika görünürse görünsün, o insan kendini hissettiği kişidir. Tıpkı Dostoyevski'nin kendini bayağı görmesi gibi, söylesenize şimdi hangimiz Dostoyevski gibi olabiliriz ki, Bayağıyım ben, içimi bir görseniz diye dolaşıyordu ortalıkta. Ne yapacağımızı bilmediğimizde geriye sadece tek bir hamle kalıyor. Alışmak. Evet alışmak en kötü alışkanlıktır, düşmeye alışmak gibi. Bağırmaya ve düşünmeye gerek yok dedi Su. Bağırdıkça kimse duymayacak, düşündükçe çözülmeyecek. En iyisi beklemek ve akıp gitmek zaman içinde.


Kitaplara gösterdiğimiz özeni kitap ayraçlarına da göstermeliyiz. Çünkü onlar yetim ve öksüz piçlerden oluşan kimselerdir. Bazı soğuklar insanın bedenine işlemez, bunun nedeni: o an içeride kocaman bir nükleer santral son sürat çalışmakta ve muazzam bir ısı enerjisi ortaya çıkarmaktadır. Duyulmaması gereken cümleler ise bu olayın oluşmasındaki ana nedendir. Eğer içiyorsanız zaten sorun yoktur, o duman kendiliğinden çıkar. Aslında çıkmasın istersiniz, bir nefes çekip bir daha vermemek en önemli istektir. Ama soğuk işlemez o an, belki mermi bile işlemez. Savaş durumlarında böyle insanların kullanılması ortaya muazzam sonuçların çıkmasına neden olabilir. Kulağına bir şeyler fısıldayıp cenk meydanına salarsınız, böylece ne soğuk işler ne mermi işler ne de top. Ama geri dönmesini beklemeyin, saldıktan sonra ismini çizip ailesine haber edebilirsiniz. O yüzden bazı cümleleri kurar iken dikkat edin, ortalığı savaştan çıkmış ruh hastalarıyla doldurmak istemeyebilirsiniz. Bir Necip anlar bir de kaldırımlar. Bazı insanlar doğuştan sorumsuz ve ruhsuzdur. Gözlerinde hiçbir zaman o duyguları göremezsiniz. İyi olduğuna kanaat getirmenizin nedeni, onun iyi görünmek istemesiyle alakalıdır. Ruhsuzluğunu veya sorumsuzluğunu ortaya koymamasının nedeni ya zamanının gelmemesinden veyahut kuvvetinin yetmediğinden kaynaklı olabilir. Bu durumdan onlar da huzursuz olabilirler lakin yeteri kadar huzursuz değildirler, çünkü yeteri kadar huzursuz olan insanlar kendilerini öldürme-kurtuluş yolu arama arasında gider gelirler. Bir farkları yoktur tabi bu insanların, onlar da herkes gibi yalnız öleceklerdir ama yalnız yaşamaları daha büyük bir olasıdır ve bunun farkındalardır. Devrim falan olmayacak, öyle güzel günler falan yok, istediğiniz başbakan veya cumhurbaşkanı seçilmeyecek. Hiçbir zaman iyi bir lider sizi yönetmeyecek çünkü sizler iyi değilsiniz. Kalplerinizi açıp bakın: hanginiz kendinize iyi diyebilirsiniz? Şimdi size bir rütbe verilse anında bütün akrabalarınızı siz de bir yerlere yerleştirirsiniz. Sonra savaşlar ve hoşgörüsüzlükler hep olacak mesela, umut güzel bir duygu ama bütün savaşlar bitsin demek saçmalıktır. Bunun umutla alakası yoktur. Bırakın böyle şeyleri; sadece vicdanlarınızı rahatlatmaya çalıştığınızı hepiniz fark etmişsinizdir. Afrika hep aç kalacak, insani yardımlarınızla iyileşmeyecek veya iyi dualarınızla-ve insani yardım kadar da aşağılık bir cümle daha yoktur herhalde dünyada. Çünkü onları bu hale getirenler yine insanlar değil miydi? Marslılar çıkıp geldi de haberimiz mi yok? Şereflerini, namuslarını ve topraklarını sömüren insanlar değil miydi? Şimdi aynı yerden yardım gönderilmesi niye? Dedim ya vicdan rahatlatmak için tamamıyla. Bankta yatan orada şurada görülmeyen eski sanatçıların adlarını öldükten sonra hatırlamak gibi hepsi sadece vicdan rahatlatma. Neyse siz yine de devrim olacak, savaşlar bitecek, ezdiğiniz bunca insana karşın herkesin eşit olacağını, güllük gülistanlık içerisinde yaşayacağınızı düşünmeye devam edin. Bunların hiçbiri olmayacak çünkü hiç kimse bunları hak etmiyor bu kadar. Düşünme, demiştim böyle şeyleri, hem dünyanın iyi olması siz insanların bile işine gelmez dedi Su.


İnsanı bir başkasının anlamaması kadar normal bir şey yoktur. Lakin, insan kendini anlayamazsa işte orada sıçmış demektir. Kelimelerle ifade edemeyip anlamlandıramadığım sıkıntılar var. Sürekli boş boş bakmak nedir bilir misiniz? Hayır tabii ki bilmezsiniz, çünkü bilseydiniz şimdi bir çoğunuz ölmüş olurdunuz. Sığınacak bir liman var neyse ki de kurtuluyorum, yoksa çoktan içimde kopan fırtınalardan birinde alabora olup Mariana Çukuruyla yarışacak bir derinliğe düşmüş olurdum. Neyse en az evrim kadar ne olduğum belli değil. Ne kendimi kabul ettirebiliyorum ne de inkar ettirebiliyorum. Bu hiç ama hiç mantıklı değil. Siz siz olun uzak durun böyle durumlardan kölelerim. İnsanların mantıklı bir şekilde saçmalayabilmeleri ne kadar zeki olduklarının bir kanıtı olabilir. Lisede tarih hocalarımdan biri her dersin son on dakikasında dersi bitirip, hadi saçmalayın gençler derdi ve bu saçmalama derslerinde enteresan, hayal gücünü arttıran, komik veyahut düşündürücü bir takım şeylerin ortaya çıktığına şahit olmuştum. Galiba o gün bugündür hala saçmalıyorum, arada sırada abartıp bunu hayatıma bile dahil etmiş olabilirim. Bazen yalnızken bile saçmalayabilirim, duvara bakıp saçmalayabilir misiniz? Bence sizler de saçmalamalısınız. En azından farkında olarak saçmalayın ki bir işe yarasın. İşte hayalperestliğin zararlarından biri de herkesin gittiğini hayal etmek. Al sana acıya müptela olmak durumumun canlı hali. Kişiye bağlamışım mesela ben, O olmadan mutluluğun veya eğlencenin bir tarafı eksik kalıyor. Gereksizliğim her nefes alış-veriş sırasında yüzümde patlıyor. Sürekli ateş edilen bir tüfeğin namlusunun şişmesi gibi. Öndeki mermiyi arkadan gelen ittirir. O da hedefine varmadan düşer. Nefes düzenim aynen böyle. Kalbin çarpması bir şey ifade etmiyor. Dünyada mutsuzluktan arındırılmış bir bölge yapılmalı. Ve her insana en azından on dakika müsaade edilmeli. Benim işime yarayacağını düşünmüyorum çünkü yanlış nefes alıp vermekten dolayı bir şeyler eksik kalır. Benim neden aktığımı ben bile anlamadım dedi Su. Belki fizik kurallarındandır ya da değildir. diye cevap verdim, güldü. He bir de akarken saçmalıyorum, kimi zaman önüme gelen her şeyi kapıp götürüyorum, bu da benim trollüğüm dedi.


Ses kesinlikle gerekli bir sınırlama kabul edilemezdi. Sinemanın ayrımı tam da bu noktada kendini alenen göstermekteydi: Sinema görüntüler aracılığıyla öykü anlatabilme becerisiydi . Mesela Murnau'nun Son Adam filmi tümüyle görsel bir anlatım yakalamak için ara yazılardan kaçınmıştır. Sözcükler olmaksızın saf görüntünün dinamiği kavramı Uzakdoğu'ya bile taşındı. Kinugasa Teinosuke'nin dışavurumcu filmi Kurutta ippeji (A Page of Madness, 1926) bir akıl hastanesinde vuku bulan sıra dışı olayları anlatırken salt görüntüleri kullandı. Son dönem sessiz sinema görsel sanatın zirvesiydi. Murnau'nun Faust'u (1926) ruhunu şeytana satan adam mitinin edebi kökenine karşılık Ortaçağ Avrupası'nın yeniden yaratımı konusunda muazzamdı. Dönemin Alman devi UFA'nın en pahalı yapımlarından biriydi. Fakat hiçbiri Abel Gance'nin sessiz sinemayı estetik açıdan ekstrem bir noktaya vardıran görsel yapıtı Napolyon (Napoleon, 1927) kadar değildi. Üç parçalı görüntü tekniği ile çekilen sekanslar için üç projektörlü Polyvision sistemi kullanılmıştı. Sessiz filmlerin çoğu 1.33:1 görüntü oranıyla çekildi. Soyvet Sinema üstadı Sergey Eisenstein yatay, dikey ve çapraz çizgilerin kompozisyonundan kare bir çerçeve önerirken Gance, yukarıda değindiğim Polyvision düzeneğini yeğleyerek teknik açıdan daha yaratıcı ve dönemine göre halende göz alıcı bir yeniliğe öncü olmuştu... Son dönem sessiz sinemanın en belirgin niteliği, görsel güzellikle duygusal içtenliği harmanlayabilmesiydi . 19. yüzyılın sonuna doğru filmlerin süreleri uzamaya başladığında George Melies ve benzerleri, komik efektler için tek resim düzeneği ve hızlandırılmış hareket gibi sinematografik hileler kullandılar. 1905'ten sonra sinemada suç unsuru doğdu ve bir hırsızın yahut suçlunun kovalandığı filmler popüler oldu... 1907 senesinde, Pathe şirketi, Melies ile çalışmış ve ondan sinema zanaatı, hileli efektler konusunda çok şey öğrenmiş olan dönemin sayılı komedyenlerinden Andre Deed'in oynadığı bir komedi dizisini başlattığında bir devrim yaşandı ve sinemanın ilk komedi yıldızı doğdu. Deed'in tiplemesi, çarpık, çocuksu karakteriyle uluslararası popülerliğe ulaştı. 1909'da Itala Company ile anlaşan Dreed'in yerine Pathe daha büyük bir yıldızını devreye soktu. Bu Max Linder idi. Daha zarafetli ve daha yetenekliydi. Avrupa sinemasında da bu gelişmelere paralel ilerleme kaydedilse de farklı bir komedi sistemi geliştirilmişti. Altı yılda sayıları hızla çoğalan komedi yıldızları sayesinde kendi pazarında giderek büyüyen İtala Company, haftada en az üç film çıkartıyordu... Ancak Amerikan komedi sinemasının asıl öne çıkışı 1912'de Mack Sennett ile oldu. Sennett yönetimindeki Keystone Komedi Stüdyoları'nın, 1912 yılında kuruluşuyla, 1908'e değin başarısız filmlerde sahne oyuncusu olan İrlanda asıllı Kanadalı Sennett'in kötü seyreden talihini değiştirdi. Sennett'e bu şansı getiren, meraklı doğası olmuştu. Biograph Stüdyoları'na girme şansını elde ettikten sonra orada D. W. Griffith'in oyuncu seçimine, onun devrimci tekniklerini ve Fransa kökenli komedileri inceleyişi sayesinde gerçekleşti. Sennett içgüdüsel komedi biçimine sahip eğitimsiz biriydi. Kendisini kolay kolay beğenmediği için, izleyicinin ilgisini neyin çekip çekmeyeceğini anlıyordu. Keystone ekibi vodvil, sirk, komik çizgi romanlar ve dönem Amerika'sının gerçeklerinden yola çıktılar. Keystone filmleri tek katlı küçük evlerde pirinç yataklardan, döküntü otel lobilerinden, barlardan ve tozlu sokaklardan tüylü melon şapkalar, uzun sakallar ve T-Model Ford'lar gibi modası geçmiş imgelerden bir gerçeklik parodisiydi. 1913'e değin filmlerin standart uzunluğu bir makaraydı. Çok makaralı öykülü filmlere sinema sektörünün geniş kesiminde karşı çıkıldı. Charlie Chaplin, Buster Keaton, Harold Lloyd, Harry Langdon Amerikan Sessiz Komedi Sineması'nın devleriydiler. Hepsi bir ve iki makaralık film döneminden çıkıp 1920'lerde kariyerlerinin zirvesine ulaştılar. Aslen bir akrobat olan Keaton, filmlerinde o kadar hareketli olmasına karşın ürkütücü derecede manalı yüzünden ötürü Büyük Taş Surat yakıştırmasını almıştı. Hilelere ve efektlere nadiren başvururdu. Keaton'un zamanlama ustalığı gerçekten çok üstündü. Çoğunlukla tren ya da motosiklet ve koşma gaglarıyla adını duyurdu. Harold Lloyd vodvil geçmişi ve eğitimi olmadığı için sessiz film komedyenleri arasında istisnaydı. Çocukluğundan beri sahne tutkusu olan Lloyd, Universal Stüdyoları'nda günlük beş dolardan figüran olarak işe başlamıştı. Harry Langdon'ın az sayıda filmi diğerlerine nazaran daha düzensizdi. Karakteri sakin, cana yakın ve esrarengizdi. Yuvarlak beyaz yüzü ve tıknaz bedenine oturmuş dar giysileri ona kontrolsüz hareketler sunuyordu. Douglas Fairbanks, bir Broadway oyuncusuydu. Sinemaya 1915 güzünde Kuzu filmiyle girdi. Maceraperest, centilmen karakteriyle izleyicinin beğenisini kolayca kazandı. The Thief of Bagdad, 1924 Bağdat Hırsızı filmi kanımca en büyük işidir. Birebir devasa setleriyle döneminin ilerisinde bir maliyetle çekilmiştir. 1919'da, ileride eşi olacak Mary Pickford, Charlie Chaplin ve yönetmen D. W. Griffith ile birleşerek -bir dönem BOND filmleri yapan United Artist'i kurdu. Burada daha fazla denetime sahip oldu ve çağdaş komedileri bırakıp kostümlü dramalara döndü. Zorro, Üç Silahşörler, Demir Maske'yi çekti. Fairbanks ve eşi Mary Pickford, Sessiz Sinema'nın Altın Çağı ikonuydular. Ne var ki, Sesli Sinema'dan sonra kariyerlerini sürdürmeyi başaramadılar. Fairbanks 1939'da vakitsiz ölümüne dek pek çok sesli filmde oynadı. Sessiz sinemanın dilsiz jönlerine değinip de kraliçelerine uğramadan olmaz. Gish kardeşler, Lilian Gish ve Dorothy Gish tarafından duygusal ve Mary Pickford tarafından neşeli canlandırılan dönemin güzide tiplemesi bakire kızlar, vamp kadının dışavurumuna tezattı. Bakire kızlar ve vamp kadınlar Victoria Dönemi melodramlarından kalma idealize yaratımlardı. I. Dünya Savaşı'ndan sonra beliren sigara ve içki içen, dans eden, çalışan, oy kullanan, seks yapan özgürleşmiş yeni kadın figürüydü. Bir başka yüzde, Cecil B. DeMille'nin, Kocanızı Değiştirmeyin (Don't Change Your Husband, 1919) yatak odası komedisinde kostümleri muntazam Gloria Swanson'un tecrübeli karakterizasyonuyla çalışan, seksi genç kız ve özgür kadın eş modeli 1930'ların sesli komedilerinde hızlı konuşan modern kadınlara dönüştü. 1940'ların Kara Filmleri'ndeki baştan çıkaran kadının eril endişelerin vurgusu olduğu üzere vamp kadın da sosyolojik bir oluşumdur. Wamp kadın, Sir Philip Burne-Jones'un 1897 tarihli The Vampire isimli tablosu, kuzeni Rudyard Kipling'in aynı adlı şiiri ve Bram Stoker'in Dracula romanı aracılığıyla sinemaya taşındı. Bir başka isimse asıl adı Florence Annie Bridgwood olan ve sinemanın ismini değiştirdiği ilk yıldız olan Theda Bara, Cleopatra, Şeytan Kız gibi derin dişi karakterleri canlandırdı. Bu iki filmin orijinal makaraları kayıptır... Sessiz sinemanın dilsiz kahramanlarının görsel güzellikleri burada ele alınamayacak denli fazla. Ancak Sessiz Sinema denildiğinde, çok yönlü ticari bir imgeye dönüştüğünden en akılda kalıcı olanı melon şapkalı, bastonlu paytak yürüyüşlü adam dimağlara gelir. Komedinin altın çağında diğer komedyenlerin ünü, bu isimlerin fazlasıyla gerisinde kalmıştı. Sessizliğin altın çağı sesin gelişiyle ansızın bitmesine rağmen, unutulmayacaktı. Raymond Griffith gibi bazı komedyenler, ses yüzünden yön değiştirdi. Yeni teknikler sinemacıların özgürlüğünü kısıtladı. Yapım maliyetleri arttı. Kazançta doğrudan artınca yapımların daha detaylı denetlenmesine yol açtı. Bu durum en çok, sessiz dönem oyuncularının serbest çalışma koşullarını sarstı. Chaplin, Keaton, Lloyd, Langdon gibileri bağımsız aktörlere taviz vermeyen insan sarraflarının kölesi konumuna düştü. 1929'dan sonra Keaton hiç film yönetmedi. Eylül 1965'te 70'ine yaklaşmıştı. Venedik Film Festivali'nde izleyici karşısına çıktı. Birkaç ay sonra kanserden öldü. Langdon ise aniden düşüşe geçen kariyeriyle birlikte yitip gitti. Sesin sinemaya girişiyle çoğu sessiz sinema oyuncusunun kariyeri kökten değişti. Chaplin 1940'a dek diyaloglu filmlere karşı çıktıysa da The Great Dictator ile inadını yermek durumunda kaldı. Keaton diyaloğa dayalı komediye uyum sağlamakta güçlük çekti. Harold Lloyd ve Harry Langdon gibi komedyenler komik çekiciliklerini kaybettiler. Entegre olanlar da vardı. Tiyatro kökenli olmasından ötürü hazır cevap W. C. Fields, Laurel ve Hardy gibileri kolay adapte olarak günümüz komedisinin teknik açıdan kökeni olan yeni bir dönemi başlattılar. Böylelikle Sessiz Sinema Altın Çağı sonsuza dek sönmüştü. Filmlerinde diyalog kullanmanın Serseri'sinin sonu olacağını bilen Chaplin, 1930'lar boyunca, sadece iki sesli filmde oynadı: City Lights, 1931 ve Serseri'nin son filmi Modern Times, 1936 Modern Zamanlar, endüstriyel çağa yönelik sopalama bir hicivdir. Ardından 1940 yapımı, bir Hitler ve Mussolini eleştirisi olan The Great Dictator geldi. Soğuk Savaş paranoyası günlerinde yaptığı filmler ve duruşu yüzünden aldığı ağır eleştirilerden ötürü Amerika'da güvende değildi. Solcu düşünürlerden gördüğü büyük ilgi ve Amerikan vatandaşlığını reddetmesi, 1920'lerden beri kendisini fişleyen FBI için yüksek önemde sakıncalı kişiler listesine girmişti. FBI dengesiz bir genç kadın Joan Berry'i, Chaplin hakkında babalık davası dahil bir dizi suçlamada kullandı. Babalık iddiasının yalan olduğu anlaşılınca FBI, Chaplin'i komünizm sempatizanlığıyla suçlamaya çalıştı. Chaplin, Sahne Işıkları'nın Londra prömiyeri için Avrupa'ya gittiğinde FBI, Chaplin'in bir yabancı olarak aldığı Amerika'ya giriş iznini Adalet Bakanlığı aracılığıyla iptal ettirdi. 1972'ye dek yaşamını Avrupa'da geçirdi. 1953'te eşi Oona O'Neill ve sekiz çocuğuyla İsviçre, Vevey'deki evine yerleşti... 1972'de adına verilen Onur Oscar'ını ve Hollywood'un dalkavukluğu övgüleri için Amerika'ya gitti. Ölümüne dek The Freak isimli bir proje üzerinde çalıştı. İki otobiyografi kitabı çıkardı. Eski sessiz filmleri için müzikal besteler yaptı. 1975'te şövalye unvanı alan Sir Charles Chaplin, 1977 Noel'inde öldü.


Tüm bunların ne anlama geldiğini kestiremiyorlar. Onlar için çok zor bir yolculuk. Bir uçaktalar. Z. ve dört arkadaşı. Birbirleriyle tedirgin konuşmalar yapıyorlar. Evlerinden, ailelerinden öylece koparıldılar, tanık olmadıkları, ait olmadıkları bir dünyanın avucuna bırakılacaklar. Orada yaşayabilecekleri bile şüpheli. Z. karısının ağlayan ellerini düşünüyor. Arkadaşı C.'nin ise o an başka bir şey düşünemeyecek kadar tuvaleti geliyor. İşte şimdiden başladık. Eğer onu anlamazlarsa, kötü bir kokuyla baş etmek zorunda kalacaklar. Kahkahalarının yavaşladığı bir sırada ayağa kalkıp rehinelerin yanına doğru yürüyor kısa boylu olanı. Beş adamın birden ona küfür ettiğini anlayamıyor. Duymadın mı, neden bizi seçtiniz diyor arkadaşım. dedi Z. Ürperir gibi oluyor kısa boylu adam ve bunu o çirkin gülüşü ile gizlemeye çalışıyor. Susun bakalım... Az kaldı sessizliğin sonuna. diyerek yerine dönüyor. C. iyice öfkeleniyor. Kendilerine yaratık diyen bu zorbaları cezalandırmak istemiş olacak ki adam yerine dönerken, kendini rahat bırakıp pantolonuna yayılan ıslaklıkla gülümsüyor. Dinliyordum ki bunu yapmamak elimde değildi zaten. Bizler, konuşurken dinleyebilirdik, dinlerken aynı zamanda konuşuyorduk da. Çünkü babamın dediği gibi burası sessizliğin ülkesiydi. Elindeki uzun sopayla ateşi karıştırdı babam. Yüzüne vuran kızıllık onu demir gibi keskin, güçlü, bükülmez gösteriyordu. Ne düşündüğünü anlayamıyordum, ateşin kızıllığı vuruyordu o güzel bakışlarına, seçemiyordum. Belki de düşündüğü, alevlerin içinde saklıydı da ben anlayamıyordum. Belki de alev öfkeydi, pişmanlıktı ya da özlem. Konuşulabilen günlere duyulan özlem... Kafasını hızlıca sağa sola sallayıp çıktı dalgınlığının içinden. Hiçbir şey söylemek istemiyordum. Anlat demekten bile korkuyordum. Sanki tek kelime çıksa gözlerimden, konu değişecek, bunca bekleyişim boşa gidecek gibi geliyordu. Sanırım bunu da anladı babam. Gülümsedi. Tüylerim ürperiyordu. Tuhaf bir şekilde atalarımızın bu yaşayış şekli bana o kadar uzak gelmiyordu ve babamın anlattığı tüm bu yüzyıllar öncesi olayları, bedenimin her zerresinde, sanki ben yaşamışım gibi hissedebiliyordum. Bu son cümleyi söylerken, babamın gözyaşının içinde canlanan bir ateş parçası gördüm. Bu kıvılcım, onun yüreğiydi. Bir gün kimse konuşmayacak Z. Bu artık o kadar kolay bir şey değil. Ayrıca... Bu bizim tek kuralımız Z. Eğer bir gün birinin buna teşebbüs ettiğini görürsek onun yaşamasına izin veremeyiz. Vardıklarında oldukça yorgun görünüyorlardı. Bir gün dinlenmeleri için izin verdik. Ertesi gün zaman kaybetmeden onları laboratuvara aldık. Bu deneyler daha başlamadan beni ürkütmeyi başarmıştı. Birkaç yüzyıl önce zaten onları katletmiş ve yurtlarından sürmüştük. Şimdi tekrar onları Kiren'e getirdik. Sessizliklerinin sebebi biz iken, şimdi onları tekrar konuşturmaya çalışmak için. Kendi ülkelerinde çok büyük şeyler başaran bu beş büyük adamı acı ile konuşturacaktık. Nasıl yoktan var ettiklerini sormak için. Bizim olanaklarımıza karşın, bir şeyler üretemeyişimizin hıncını çıkaracaktık. Bilemiyorum... İpler en olmadık yerde kopacakmış gibi geliyor. Bu işin sonu iyi bitmeyecekmiş gibi de. Keşke onları konuşturmak yerine, biz onlar gibi gözlerimizle konuşmayı öğrenebilseydik. Belki yıllar alırdı ama yeni bir utanca sahip olmaktan çok daha iyi olacağı kesin. İşte hepsi yerlerine oturtuldu. Yan yana konulmuş beş koltuğa. Elleri kolçaklara kilitlendi. Ne hissediyorlar acaba? Korku, düşmanlık, öfke? Hepsi? Bizimkiler kapıyı kilitleyerek dışarı çıktılar. Bu adamların oradan kaçabilme ihtimalleri varmış gibi. Başlıyorduk. Sessizlik. İşte şimdi o iğrenç işkenceye başlayacaklar. Bugün haftalardır süren bekleyişimizin ardından sahip olduğumuz o ufacık umut da kırıldı. Ne sanıyorlardı ki onları konuşturabileceklerini mi? Hayır. Konuşturamayacaklarını biliyorlardı hatta. Sadece her şeye rağmen şanslarını denediler. Birkaç kişinin ölümü daha, onlar için neden önemli olsun ki. Burası sessizliğin ülkesi. Dedem babama konuşmaya teşebbüs eden insanları öldürmek zorunda olduklarını söyledi ama babam konuşmadığı için öldü.


Sonbaharın bitmesine sayılı günler vardı. O sabah koca şehrin aceleci insanları, rengi solmuş bir gökyüzüne uyandılar. Sıcaklık sanki bir gün içinde dereceler dolusu düşmüştü. Anlaşılan o ki kış, saklandığı yerden kendini göstermeye başlıyordu artık. Ali erkenden kalkmıştı. Her günkü gibi işe gidilecek, onlarca dosya düzenlenecek ve eve dönülecekti. Havanın karanlığına rağmen alarmı çalmadan uyandığı için kendine şöyle güzel bir kahvaltı hazırlamak istemişti. Her gün arasına peynir sıkıştırıp kapattığı ekmek dilimini bugün kızartmak, üzerini tereyağı ve balla süslemek gelmişti içinden. Biraz daha oyalanırsa bu düşünceden vazgeçerim korkusuyla yatağından fırlayıp kalktı. Kahvaltıyı oldum olası severdi. Fakat geceleri bir türlü erken yatamadığı için uykusunu alamıyor, sabah da kahvaltıya pek vakti kalmıyordu. Sallama çay ve peynir ekmekle aceleyle de olsa bir şeyler atıştırıp çıkıyordu evinden. Pencereyi açtığında rüzgar, sıkıştırıldığı yerden bir boşluk bulup yüzünü tokatladı. Bu nasıl bir soğuktur böyle. Diyerek birkaç saniye sonra kapatmıştı pencereyi. İçine çift camın verdiği bir güven dolmuştu. Yatağını toplamadan önce çayın suyunu koymuş, buzdolabından tereyağını çıkartmış, ocağın üstüne tavayı konduruvermişti. Aynada kendini izlemişti bir de. Yüzüne epeydir böyle dikkatle bakmadığını düşünerek tıraş olmuş, kendisindeki bu tuhaf ruh haline pek bir anlam verememişti. Çayı demleyip üzerini giyinmeye gitti. Bunları o kadar süratle yapmasının tek sebebi masada daha uzun süre oturmak istemesiydi. Annesinin yazın yaptığı vişne reçeli kavanozun içinden tatlı tatlı bakıyordu Ali'ye. Kahvaltısına, aylardır açmaya kıyamadığı o güzelliğin kapağa bulaşan kısmını ziyan etmemekle başladı. Küçük bir kaseye tatil dönüşü bir sahil köyünden aldığı zeytinyağından da dökmüştü. Demli çayın iştah arttıran kokusuna bir de kızarmış ekmek kokusu eklenmişti. Kızaran dilimler sade halleriyle bile çok güzel görünüyorlardı. İçtiği üç bardak çay sıcacık bir battaniye etkisi göstermişti hemen. Masayı toplamadan çıkmak zorundaydı. Montunu ve ayakkabısını hızlıca giyip anahtarını avuçladığı gibi dışarı attı kendini. Düşen yapraklar ve çöp poşetleri adeta havada dans ediyorlardı. Ellerini rüzgara karşı yüzüne siper eden bir sürü insanla beraber dar sokağı arşınlamaya başlamıştı. Eski arabası sokağın sonunda onu bekliyordu. İş hayatına ilk adımı attığı bu maliye bürosu üç yıldır ikinci evi olmuştu. Burada çalışan herkes kendisinden büyüktü ve iş tecrübelerini paylaşmayı esirgememişlerdi hiç. Bu yüzden kendini şanslı hissediyordu Ali. Çalıştığı bina evine çok yakın olmasa da huzurlu olduğu bir çalışma ortamı vardı. Yoksa gün boyu kağıtlara gömülü olan başı nasıl bu kadar ferah olabilirdi? İşinin tek kötü yanı, odaya kapanmaktı. İlerleyen boyun fıtığı ve durmadan sulanan gözleriyle o da artık binadaki diğer insanların arasına karışmıştı. Dördüncü katın dört bin on numaralı odasını iki kişiyle birlikte paylaşıyordu. Ahmet Bey yirmi küsur yıldır buradaydı. Neslihan Hanımsa yedi yıldır... Akıl almaz sayıdaki dosyaların içine iş arkadaşlarıyla birlikte dalıyorlar, saatler sonra tekrar su yüzüne çıkıyorlardı. Masasına istiflediği açık pembe dosyalardan ilkine başlıyordu ki çaycı Resul'ün gülümsemesi dolmuştu küçücük odalarına: Günaydınlar efendiiiiiim. İsteyen var mı tavşankanı çaydaaaan? Diye tepelerinde bitivermişti Resul. Eli uzanıp ayıp olmasın diye bir bardak almıştı almasına ama sabah o kadar doymuştu ki Ali çaya, hiç içesi yoktu. Vakitler öğleye geldiğinde hakikaten öyle bir yağmur yağmıştı, öyle bir yağmur yağmıştı ki yaşı kemale ermiş on binlerce insan, şehirde uzun yıllardır böyle bir yağmur görmediklerine yemin billah ediyorlardı. Üçü de pencerenin önünden sokağa bakıyorlardı şimdi. Kaçışan insanlar, araba altlarına sığınan kediler, ıslak kuşlar ve dumandan bir hava... Sanki kamyon kamyon çamur getirmişti de birileri, yukarıdan boşaltıvermişlerdi şehre. Gözleri dalmıştı Ali'nin. En son dokuz on yaşlarımda görmüştüm ben böyle bir havayı. Demişti uzaklara bakarak. Köylerinde yaşadığı o unutulmaz gün gelmişti aklına. Ben kaç yaşıma geldim, görmedim böyle bir tufan. Demişti Neslihan Hanım. Yaşça onlardan büyük olan Ahmet Bey ise hiç hatırlamıyordu böyle bir gün yaşadığını. Bakışlarını bir noktaya diken Ali'nin gözlerinin dolduğunu fark eden Neslihan Hanım Anlatmak istersen dinleriz seni. Diyerek omzuna dokunmuştu. Her yaz olduğu gibi o yaz da ninemle dedemi ziyarete köye gitmiştik. Dedem çok hastaydı biz gittiğimizde. Hepi topu iki göz odalarının birinde, gözlerini tavana dikmiş öylece yatıyordu. Ninem bize duyurmamıştı dedemin yataklara düşüp bu kadar kötüleştiğini. İki aya kalmadan da dedemi kaybetmiştik. Ağabeylerimle ne zaman bir araya gelsek ve köy lafı açsak hüzünleniriz. O doksan altı yazında sanki birkaç yaş birden büyüdüğümü hissetmiştim. O his hala içimde durur. Babam küçük bir mandırada çalışıyordu. Yılda sadece yirmi gün izni vardı. Sayılı günleri bittiğinde bizi köye bırakıp işine dönerdi. O yaz uzun süreli izin almıştı tabi. Son günlerinde yanında olmak istemişti babasının. Dedemin durumunu görünce de iznini biraz daha uzattırmıştı. Amcamlarla ortak kullandığımız seksen bir model açık sarı Murat 131 otomobilimizle on dört on beş saate varırdık köye. Amcam babamı kışın arayıp dedemi hastaneye yatırdıklarını söylemişti. Babam apar topar yola çıkmıştı. Bir hafta sonra dedemi eve göndermişlerdi. Sonrasındaysa gelmişti babam. Biz gitmeden iki ay önce tekrar nüksetmiş hastalığı. İyileşemez diye düşündüklerinden olsa gerek ameliyat da etmemişler. O gün vardığımızda akşam inmek üzereydi. Ağabeylerimle her zaman itişerek indiğimiz arabadan bu sefer sessizce inmiştik. Sanki dedem uyuyordu da bizim sesimizle uyanmasını istememiştik. Arabanın sesine avlu kapsına çıkıp gelen ninem kollarını açıp kucakladı bizi hemen. Ardından evin hemen bitişiğinde oturan Adnan amcam çıktı. Yengemin yemek hazırladığını, dinlendikten sonra istediğimiz zaman sofraya oturabileceğimizi söyledi. Amcamın iki kızı vardı. Biri evlenip komşu köye gelin gitmişti. Diğeri de öğretmen olmuştu. Yakın bir ilçede görev yapıyordu. Evin kapısından girişte hemen sağda boş bir odacık vardı. Depo derdik biz oraya. Eşyaları oraya taşımıştık. İçeri en son ben girmiştim. Camın önündeki sedire boylu boyunca yatırmışlardı dedemi. Yaz günü olmasına rağmen kahverengi bir battaniyeyi beline kadar örtmüşlerdi. Sedirin yanındaki masada bir bardağın içinde baktıkça büyüyormuş hissi uyandıran takma dişleri vardı dedemin. Şimdi nasıl konuşacak diye düşünürken ninem bir tabağın içine doldurduğu suya pamuk batırıp dedemin dudaklarına bastırıyordu. O gün ve orada kaldığımız günler boyunca sadece bir kez eğilip gözlerine bakabilmiştim dedeciğimin. Evde ölüm sessizliği vardı. Yemekler sessizce yeniliyor, sofra sessizce toplanıyor, yataklar sessizce yapılıp sabah yine aynı sessizlikle toplanıyordu. Aradan ne kadar bir süre geçti bilmiyorum, amcam ve ağabeylerim yakın bir kasabaya kavun satmaya gitmişlerdi. Bana haber vermeyip sabah erkenden yola çıkmışlardı. En yakın arkadaşım Hasan'la ne yapalım diye düşünürken aklımıza piknik yapmak geldi. Yanımıza yiyecek bir şeyler alıp derenin orda piknik yapacaktık. Çok uzaklaşmamak koşuluyla babamdan izin alıp çıktık yola. O gün hava epey kapalıydı ama biz kararımızdan vazgeçmemiştik. Eski ahırın yanından ilerleyip küçük tepeyi aştığımızda önümde uzanan uçsuz bucaksız yeşilliği seyretmiştim bir süre. Hasan yorulmuştu ama durmak istemiyordu. Manzaraya alışık olduğundan benim hayranlığımı görmezden geliyordu. Bulabildiğimiz en sık dallı ağacın altına oturmuştuk. Yanımızda ninemin yaptığı yufka ekmeği, haşlanmış patates, elma, köy peyniri ve biraz da domates vardı. Yağmur şiddetini ara ara arttırıp azaltıyordu. Her yer çamur olmasa bari diye düşünürken dedemi sormuştu Hasan. O dedesini geçen yıl trafik kazasında kaybetmişti. Dedesini çok severdi o da benim gibi. Birden hıçkıra hıçkıra ağlamaya başlamıştı. Ne diyeceğimi, arkadaşımı nasıl teselli edeceğimi bilemiyordum. Hadi dedemin yanına gidelim. Dedi sonra. Nasıl yani? diye sorduğumda mezarlığı işaret etti. Çok istemeyerek de olsa teklifini kabul etmiştim. Şu durumda Hasan'ı kıramazdım. Eşyalarımızı ağacın altına koymuş, yağmura aldırmayıp yollara düşmüştük. Çamurlara bata çıka ilerliyorduk. Epey bir süre ilerledikten sonra mezarlığa varmıştık. Uzaklarda ara ara öten kuş sesini saymazsak her taraf derin bir sessizliğe bürünmüştü. Sanki yağmur taşı, toprağı yıkarken sesleri de alıp bir yerlere götürmüş gibiydi. Mezarların arasından ilerleyerek Hasan'ın dedesinin yanına gelmiştik. İkimiz de konuşmuyorduk. Ben Hasan'ı dedesiyle bir süre yalnız bırakmak istediğimden biraz ilerlemiş, etrafa bakıyordum. Mezar taşları içimi ürpertiyordu. Elimi gözüme siper etmiş uzaklara bakarken tepede etrafı demirlerle çevrili bir mezar görmüştüm. Nedense içimden o mezarın yanına gidip kime ait olduğunu öğrenmek gelmişti. Gözlerimle Hasan'ı aradım. O da bana bakınıyormuş. Yanıma geldiğinde oraya gitmek istediğimi söyledim. Zaten ıslandığımız kadar ıslanmıştık. Hasan pek istekli görünmese de peşimden gelmek zorunda kalmıştı. Yakın gibi görünen yol, yürümeye başlayınca o kadar uzun gelmişti ki... Üstelik yağmur daha bir hızla yağıyor, çamura saplanan ayakkabılarımız yürümemizi engelliyordu. Mezara yaklaştığımızda aslında bir değil, iki mezarın yan yana olduğunu gördük. Çınar ağacı olduğunu düşündüğüm bir ağacın altında, rengi mezarlıktaki diğer taşlardan daha koyu ve eğri kesilmiş iki mezar taşı vardı. Taşların üzerinde yazılanları anlamamıştık. Alfabemizin kabulünden daha önceki bir tarihte vefat ettiklerini sonradan öğrenecektim. Mezar taşlarındaki tarihleri anlamaya çalışırken birden şiddetli bir ışık çakmasıyla yerimizden sıçradık. Art arda gök gürültüsü ve ışık eşliğinde gökyüzü delinmiş gibi yağmur yağıyordu. Hayat bilgisi dersinden öğrendiğim bir şey aklıma gelmişti. Gök gürlediğinde ağaç altında durmak tehlikeliydi. Fakat yağmur o kadar şiddetle yağıyordu ki ikimiz de altımızdaki toprakla birlikte sürüklenmekten korkmuştuk. Orada epey bir süre kalmıştık. Bizi aramaya çıktıklarını düşünürken mezarlığın orada sesler duymuştuk. İşte oradalar. Diye bağırıyordu birisi. Yanımıza yaklaşmak istiyorlar fakat rüzgar ve yağmur buna engel oluyordu. Çaresiz bekleyecektik. Kah birbirimize sokularak kah mezarları çevreleyen demirlere tutunarak savrulmamak için elimizden geleni yapıyorduk. Rüzgarın etkisi hafiflediğinde yanımıza yaklaşan iki kişiden birinin Hasan'ın babası, diğerinin de Sami dayısı olduğunu görüp rahatlamıştık. Yanlarında getirdikleri sopaları toprağa saplaya saplaya yanımıza gelip kolumuzdan sımsıkı tutmuşlardı. Derenin yanından ıslanmış çıkınımızı almış, birbirimizin yüzüne bakmaktan utanarak ilerliyorduk. Çok kızmamışlardı ama o gün gerçekten ölebilirdik. Vaktiyle bizim köyde Ayşe adında bir kızcağız yaşarmış. Anası o küçükken ölünce babasıyla kalmışlar iki başlarına. Babası çobanlık yaparmış bu kızın. Köyün davarlarına göz kulak olur, karşılığında da onlara yiyecekle öteberi verirlermiş. Gel zaman git zaman Ayşe büyümüş. Güzeller güzeli bir genç kız olmuş. Bakanların dönüp tekrar baktığı bir içim suymuş. Köyün delikanlısı Mehmet'le birbirlerine sevdalanmışlar. Mehmet ağa oğluymuş. Babası önce inat etmiş tabi. Oğlunu bir çoban parçası dediği adamın kızıyla evlendirmek istememiş. Ama köylünün baskısı üstün gelmiş, hazırlıklara başlanmış. Ayşe'nin çeyizini köyün kadınları el birliğiyle hazırlamışlar. Ağanın yaptırdığı evlerden birini de yeni evliler için hazırlamışlar. Ancak, kına gecesinden sonra bir atlı gelip Ayşe'yi kaçırmış. Her şey öyle bir anda olmuş ki kimse ne olduğunu anlamamış. Daha sonrasında da köyde dedikodular almış başını gitmiş. Yok Ayşe başka birine göz kırpmışmış da, yok aslında Mehmet'le evlenmeye niyeti yokmuşmuş da... Mehmet de bu olanlardan sonra bağrına taş basmış. Bir zaman sonra da köyü terk etmiş. Aradan uzun yıllar geçmiş tabi. Ayşe bir gün babasını ziyarete gelmiş köyüne. Onu kaçıran adamla evlenmiş, iki tane de çocuğu olmuş. Bunca zaman aramamasına karşın, babası torunlarının hatırına kızını affetmiş. Mehmet de çalışmak için büyük şehre gitmiş ama fazla duramamış oralarda. Kendi köyüne yakın bir kasabaya gelmiş. O da evlenmiş. Çocukları olmuş. Demem o ki günlerden bir gün pazar kurulmuş, Ayşe'yle Mehmet'in kavuşamadıkları köye. İşte o pazarda vurulmuşlar birbirlerine Hatice ve Müslüm. Ayşe'nin kızıymış Hatice ve kader bu ya Müslüm de Mehmet'in oğluymuş. Ana babalarının evlenmelerine razı gelmeyen kader, çocuklarını buluşturmuş.


Türkçe'de, beş duyu organından herhangi biri ile algılayamadığımız; ancak var olduklarını akıl, inanç ve sezgilerimizle kabul ettiğimiz kavramları karşılayan sözcükleri soyut anlamlı olarak ifade etmekteyiz. Bunların en başında ise sevgi yer almaktadır. İnsanoğlu Adem'den beri sevgiyi somut hale getirebilme adına can havli bir çaba sarf etmektedir. Ve günümüzde bunu yapmanın tek yolu bir insanı severek onunla sevgili olmakmış gibi davranma gafleti içerisindedir. Sevgi bir şeye değer verecek kadar sağduyulu olmaktır ve kesinlikle kan bağı gerekmez. Evet birisini sevmek muazzam bir duygu olsa gerek fakat sevmeye devam etmek için onun sevgisine ihtiyaç duyan insanlar için ne söylenebilir? Sevgiden karşılık bekleyerek gerçek anlamını yitirdikleri ve başka bir 'nesne'ye evrilttikleri için üzgün olmak yeterli olur mu? Sevgiyi bir kişiye indirgemek ve karşılık alamadığında ondan alabildiğince nefret etmek tam manasıyla neo-kapitalist düşüncenin bir tezahürü değil mi? Sevgi, duygu ve düşüncenin tam anlamıyla ötekileştirildiği bir çağda yaşıyoruz. Bilgi ve sanat alanında üretmiyoruz artık. Terörü gündelik hayatımızın her noktasında içselleştirip hapsetmekten başka çabamız yok. Günümüz düşün dünyasının en çarpıcı isimlerinden birisi olan Jean Baudrillard bu durumu şöyle izah ediyor: Çağımızda herhangi bir mesajın iletkenlik kazanması, içerdiği terör enerjisiyle doğru orantılıdır. Bir mesaj kaygısı ile hareket eden insanların bu mesajları yaymak için ilk olarak silaha sarılması, bu durumu gayet açıkça ortaya koymaktadır. Günümüzde bireysel silahlanma tarihsel süreç içerisinde hiç olmadığı boyutlara ulaşmıştır. Bizim gibi düşünmeyen, hayata bizim baktığımız pencereden bakmayan insanlarla bir arada yaşayamıyoruz artık. Eğer bizim gibi yaşamıyor, bizden farklı olmaya çabalıyor ise önce ifşa ediyoruz, ardından toplumsal linç girişimlerine kalkışıyoruz. Köyünden zorla göç ettirilmiş Kürt halkı için söylenen 'Bu Kürtler geldi her şey bozuldu' cümlesi bugün artık kendi ülkesindeki iç savaştan kurtulmak ve insan olmanın en başat arzusu olan hayatını idame ettirebilmek için evini, sokağını, hayallerini kısacası her şeyini bırakıp hiç bilmediği topraklara göç etme zorunda kalmış insanlara söylenegelmeye başlandı. -Bu Suriyeliler geldi her şey bozuldu.- Bir yerde ölüm varsa, hiçbir şey yapılamıyorsa, en azından susulur; hele hele ölen daha 15'inde bir çocuk ise... Ama Yepisyeni Türkiye'de ölen çocuğun annesi miting meydanlarında yuhalatılır ve galeyana gelmiş güruh alkışlarla eşlik eder, ardından sözüm ona sanatçı çıkıp bu durumun gayet insani olduğunu izaha kalkışır. Sırf yan baktı diye birisini öldürebilecek hale getirildiysek, şayet insanlığımızı bu denli kaybettiysek, topyekun kendimizi sorguya çekmeliyiz. Günümüzün muktedirlerine seslenmek gerek, çaldığınız paralar faiziyle sizlerin oldu zaten beyler, oldu da; ülkenin çaldığınız ruhunu, hislerini iade etseniz. Fransa'daki Charlie Hebdo katliamı bize birlikte yaşamanın zaruretini bir kez daha gösterdi. Gerçek İslam sorunsalı üzerinde durmak değil amacım. Ayrıca şu an Fransız vatandaşları gerçek İslam'ın ne olduğu ile ne ölçüde ilgilenmektedir? Kapitalizmin muğlaklaştırdığı bir dünya döngüsü içine çekilip burada boğulmaya ve yok olmaya başlıyoruz. Artık en önemli kaygılarımız akıllı telefonumuzun piyasanın en iyisi olması, banka hesabımızdaki sıfırların fazlalığı... Daha fazla üretmek adına iğrenç, kokuşmuş bir sistemin çarklarının dişlileri arasında kaybolmaya yüz tutuyoruz. Belki de ihtiyacımız olan şey, bir saniyelik deli cesareti ve masaldaki kral çıplak diye bağıran o küçük çocuk. Yitirdiğimiz değerleri kazanmak adına uğraş vermeli, her türlü görüşe saygı göstererek, bir arada yaşamayı zor da olsa başarmalıyız. Sevgiyi bireyselleştirmekten kurtarmak, sevgiyi görmek ve yaşamak istiyorsak bunun sadece tek bir yolu olduğu cühelalığına kapılmamalı, sokakta kimsesi olmayan çocuğun başını okşadığında ya da bir kediye bir kap yemek verdiğinde gözlerine bakmak, ihtiyacımız olanı görmek için yeterli olacaktır. Sevgi kuramının kurucusu psikanalist Erich Fromm, sevgiyi, insanlığın sorunlarına bir yanıt olarak, kişideki aktif ve söz konusu yaratıcılıkla sevmeyi de bir sanat olarak tanımlar. Bundan dolayı bir sanat olması bakımından da uygulamada olgunluk gerektirir. Bu olgunluğa erişmek için çok üstün mahiyetlere sahip olmak gerekmiyor; sadece suratımızdan gülücük eksik olmaz ve bizden olmayana da hoşgörülü yaklaşabilirsek birçok şeyi aşmayı başaracağız. Şu an Araf'tayız, cennet olursa hep birlikte yaşayacağız; cehennem olursa da hep birlikte yanacağız. Çok teşekkür ederim.Elimizden geldiği kadarıyla söylemeye çalışacağız o kara günleri.


Hiç uğraşmamış saçlarıyla. Basit bir lastik tokayla tutturmuş arkadan. Üstünde salaş bir tişört var, gözlük numarası da bir hayli yüksek sanırım. Bilgili ama bakımsız, birden fazla işle aynı anda meşgul olmaktan ötürü kafası hayli dağınık ama buna rağmen hata yapmayan, titiz çalışan birisi olduğu her halinden belli. Gözlüklerinin arkasında bana bakarken, işten çok bunalmış ve zırt pırt bir şey sormak için oraya gelen insanları terslemeye kendisini mecbur hisseden bir memur edasında hiç değil, hayret! Aksine santim santim inceliyor yüzümü. Feci derecede sabırlı ve detaycı. Neyse ki sonunda durdu, kısa süreli bir öksürük yardımıyla boğazını temizledi ve cevap verebildi: Sizi anlıyorum efendim. Ama hocamızın programı gerçekten çok yoğun. Üstelik röportaj verme konusunda kendisi çok titiz. O yüzden görüşme talebinize olumlu ya da olumsuz yanıt verebilmem için önce bazı sorulara yanıt vermeniz gerekecek. Gülümsedim. En azından bu da bir gelişmeydi. Paldır küldür antrenmanlarını seyretmeye gelip beni ilk defa gören bir adamdan röportaj istiyordum. Üstelik amirimin itirazına ve beni ısrarla süper lig takımlarından bir tanesine yönlendirmesine rağmen. Dik kafalı bir adam olmayı meziyet saymıyordum ama bir iş yapacaksam, bunun sıradan olmamasına özellikle dikkat ederdim. Kimse, hiçbir dergi, ikinci lig liderine sezon ortasında değer verip onu şımartma niyetinde değildi. Ben hariç tabii ki. Hayır. Ağzımı doldura doldura verebilmiştim bu cevabı. Acaba yalan söylesem mi diye hiç düşünmeden. Beklenilen yanıtın bu olmadığını bilmeme rağmen, palavra atacak gücü bulamamıştım kendimde. Belki de asistan kızın marifeti tam buradaydı. Yalan söyletmemek. Devam etti kız, sanki bana inanmakta zorlanmış gibi kapatıp açtı gözlerini: Herhangi bir spor dalında olabilir. İlla futbol şart değil. Sanki heyecanla üç defa Aaa, o zaman evet. Evet. Evet diyecektim. Yine yapamamıştım. Neden bilmiyorum ama orta halli bir derginin spor muhabiri olmaktan ilk defa bu kadar gurur duyuyordum. Kimliğime sıkı sıkı sarılasım tutmuştu, belki de en gerekli olmayan zamanda. Hayır. Maalesef aktif spor yaşantım olmadı hiç. dedim. Kız kafasını salladı, önünde duran monitöre dikkatlice baktı. Soracağı diğer iki soruyu bilmediğinden değil, sanki bir şeyleri kontrol ediyormuş gibi gözükmek, çok doğru bir imaj çizmesine yardım edeceği için, ısrarla baktı bilgisayara. Sonra tekrar göz göze geldik. Ben yutkundum, o konuştu. İki. İki tanesini okumuştum. Şu an bu iki kitapla ilgili soru sorsalar cevap veremezdim muhtemelen ama sonuçta iki tanesini okumuştum. İşaretleyip verdim kıza. Ve artık bu saçma sapan soru faslının nihayete ermesi için dudaklarımı büzüp, çok sıkılmış gibi bakarak baskı kurmaya çalıştım kendimce. Kız kağıdı eline alır almaz hiç oyalanmadan bir kenara bıraktı. Üzgünüm efendim. Yalnızca iki tane. Hocamız yediden aşağısını okumuş olanlarla röportaj yapmıyor. Zaten sporculuk geçmişiniz de yok. Altyapıyla ilgili bağlantınız da. Başvurunuzu reddetmek zorundayım. Şaşkınlığımı gizlememek için bir sürü tepki verebilir, o küçük salonu gürültüyle tıka basa doldurabilirdim o an. Ama bunu yapmadım. Tıpkı az evvel tek bir soruya bile yalan söyleyerek cevap vermediğim gibi. Ayağa kalkıp elimi uzattım kıza ve onu taklit ederek, dişlerimi göstermeden gülümsedim. Peki. O kitap listesini alabilir miyim? En kısa zamanda beş kitap daha okuyup gelmeyi düşünüyorum. Olur mu o şekilde? Ayağa kalkıp önce elimi sıkan kız sanırım sevmişti beni. Listeyi uzattı ve bu defa bütün dişlerini cömertçe sergiledi. Tabii olur. Buyurun. Ona hoşça kal dilerken, aslında kafamın içerisinde dolanıp duran pek çok sorunun da cevabını bulmuştum ben. Sürekli doğru cevapları vermem ve en sonunda önümdeki tek doğru seçenek olarak duran soruyu sormam, gözlerimin önünde serili duran sisteme olan saygımdandı. Beni saygılı davranmaya ikna eden karşımdaki düzgün görüntünün mimarını ise kısa bir süre sonra tanıyacaktım. İlk maç, teferruatlı çalışılmış sistemin ilk provasıdır. İkinci maç, ilk maçtaki eksiklerin giderilmeye çalışıldığı bir tekrardır. Üçüncü maç, arızları giderilmiş sistemin başarılı bir tekrarıdır. Dördüncü maçta tam anlamıyla sistem konuşur, siz susarsınız. Beşinci maçta bütün oyuncuların gözlerinde, doğru iş çıkarttıklarına dair özgüveni açıkça görürsünüz. Altınca maç ezberden oynanır, yüreğe gerek kalmaz. Yedinci maçta oyuncularda dozunu aşmış özgüven hakimdir. Kontrolünü zaman zaman kaybeden oyuncularda belirli dakikalarda şımarma emareleri görürsünüz. Sekizinci maçta, aşırı özgüvenin yanına bir de düşük kazanma motivasyonu eklenir. Nasıl olsa... ile başlayan cümleler konuşulmaya başlanır soyunma odasında. Biz hiçbir zaman intihar etmedik. Rakiplerimiz bizi öldürmesin diye kılık değiştirdik sadece. Bu adamdaki sırrı çözmüştüm o an. Bakışlarından kaçmak için değil, kafamdaki soru işaretlerinden kurtulmanın verdiği rahatlamayla arkama yaslanmıştım. Oyuncularıyla da bu şekilde konuştuğu muhtemeldi. Ve karşınızda kelimeleri bu kadar doğru kullanan birisi varsa, ona inanmanız hiç de şaşırtıcı olmazdı. Evet. Çok iyi anladım. Bu yüzden deşifre olmuş sisteminizden ve kilit oyuncularınızdan kolayca vazgeçebiliyorsunuz. Ve geçiş yaptığınız yeni sistem de oyuncu grubunuzda ekstra motivasyon ve heves sağlıyor. İki üç maç sallanıp yeniden kazanma kimliğinize bürünüyorsunuz. Etkileyici. dedim. Bunu söyledikten sonra bana derhal itiraz edeceğinden ve o ana kadar aklıma gelmeyen bir detayı muhakkak yakama iliştireceğinden o kadar emindim ki... Yanılmamak güzeldi. Netice itibariyle oraya öğrenmeye gelmiştim. Ve o da bana bir şeyler öğretmeye ziyadesiyle hazırdı.


Çalışma odamdaki ışık yetersizdi. Gittim, 1300 lümenlik bir ampul aldım. Denemek için akşam olmasını bekledim. Baktım biraz daha iyi. Ama yetersiz yine de. Bu ampulden daha iyisi yok. Sorun duydaydı. Küçük çaplıydı. Ne kadar kuvvetli ışık veren ampulü seçersem seçeyim, vereceği ışık bir dereceye kadar olacaktı. O duyun değişmesi gerekiyordu. Bir sandalye koydum lambanın altına. Zamanında ahşabın içine yerleştirilmiş soketi de olan tavana demir bir levhayla vidalanmış bu lambayı değiştirmek, altından kalkamayacağım bir iş. Şöyle basit bir duy taksalarmış, geniş olanından, ne olurmuş sanki? İlla göze hoş görünecek, görenler beğenecek. Görenler beğenmiş de ne olmuş, kullanan beğenmedikten sonra. Hadi dedim, bu kadar oluversin. Varsın akşamları da daha az okuyuvereyim. Öyle de oldu. Işık yetersizliği yüzünden gözlerim yoruluyordu. Kitabı bir yana bırakıyor, başka şeylerle meşgul oluyordum. Misafirlerim, Bu oda niye böyle loş diyordu. Meseleyi hiç anlatmıyordum. İyi böyle deyip geçiştiriyordum. Yıllarca böyle yaşadım. Akşamlarım loş ortamda geçti. Bu lambaya katlandım. Ampullerin biri geldi biri gitti. Lamba bana mısın demedi. Tamirat işlerinden az buçuk anlıyordum. Çarpılmaktan korkmuyordum. Denedim de. Ama bu lamba fena oturmuştu yerine. Onu büyük ihtimalle kırıp dağıtmam gerekecekti. Hem bunu sök parçala hem git yerine geniş duylusunu ara bul, getir tak; yok o kadar uğraşamazdım. Yapacağım en fazla, gidip başka bir lamba almak yerine basit bir duy almak, on dakikada takıvermek olmalıydı. O da bu odaya yakışmazdı ki. Bu sefer misafirlerim, duy buraya olmamış, demezler miydi? Bunları düşünüp düşünüp lambadan kurtulma işinden cayıyordum. Konuklarım bir yana, en çok kitap okuyamamaktan mustariptim. Elime ne zaman güzel bir kitap geçse, hadi bu akşam başlayayım okumaya diyor, hevesim kursağımda kalıyordu. Başka odada okuyamam efendim. Ben kendi odamda, koltuğumda kitap okuyorum. Öyle alışmışım. Söz gelimi şöyle salona gidip rahat edemem. Ya giren çıkana takılır gözüm ya televizyona. Kimse olmasa bile akvaryumdaki balıkları izlemeye koyulurum. Diğer bir odaya geçsem, o odanın eşyaları ayartır beni. İşte bu yüzden kitap okuma işi gündüze kalıyordu. Hadi gündüzleri de başka bir iş çıkıverdi mi unut gitsin. Kaç kitabı ıskaladım bu lamba yüzünden. Sonunda karar verdim. Bu işkenceye bir son verecektim. O geceyi de öyle yarı karanlıkta geçirdikten sonra ertesi sabah elektrik tamircisi çağırdım. Yarım saat sonra kapı çalındı. Açtım. Beklediğim elektrikçi gelmişti. Hoş geldin Can, gel benim odaya bir can ver, diyerek sıcak karşıladım onu. Telefonda söylemiştim, odamdaki lambanın duyu değişecek, dedim. Hafif alaylı gülümsedi. Şunca basit bir şeyi bile yapamıyor adamlar diyordu herhalde içinden. Ben de onun içindekine karşın İyi ki öyle de bu sayede para kazanıyorsunuz. dedim içimden. Üstünde durmadım; lambanın derdindeydim. Güzel, aydınlık akşamları hayal ediyordum. Basit bir çözümle bir sürü dertten kurtulacaktım. Lambanın esaretinden sıyrılıp gönlümce oturacaktım akşamları odamda. Bir sandalye çektim adamın altına. Elektrikçiler uzun boylu olmalıydı aslında. Daha siz sandalye getirirken uzanıvermelilerdi tavana. Sandalyeye çıktı. Önce bir güzel tetkik etti. Anlamaya çalıştı mekanizmayı; birkaç dakika evirdi çevirdi. Sabırla onu izledim. İzlerken de havadan sudan sohbetler açıyor, ortamı sessizlikten kurtarmaya çalışıyordum. Abi senin bu lamba amma da karmaşıkmış dedi. Bu sefer ben bıyık altından gülümsedim. Hafife alıyordun bizim işi aslan, ne oldu? dedim içimden. Evet kardeşim, halledebilsem ben halledecektim; aslında tamirata elim yatkındır, dedim. Birkaç dakika daha geçti böylelikle. Boncuk boncuk terlemişti. Gittim bir peçete getirdim; terini silmesi için uzattım. Yok abi istemez, diyerek kestirip attı. Hah dedi, şurada iki vida lambanın ahşabıyla duvardaki plakaya tutturulmuş. Hızlıca sandalyeden atladı. Alet çantasından tornavidasını kaptığı gibi tekrar sandalyeye çıktı. Başladı vidayı döndürmeye. Birini bitirdi, ötekine geçti. Çıkardığı tornavidaları cebine attı. Tahmin ettiğim gibi lamba kendini koyuvermedi. Mekanizma tam çözülmedi. Neden sonra ahşap ile lambanın dışını saran camı tutan mandalı keşfetti. Tırk tırk mandalları attırdı. Artık kablolar görünmeye başladı. Mavi, kırmızı, sarı kablolar birbirine dolanmış ahşap çemberin ortasından duya gidiyordu. Sarı kablo boşta duruyordu. Kabloların içinden geçtiği bağlantı noktasında bir somun varmış. Bu somunun pek gerekli olmadığını söyledi. Her seferinde sandalyeden atlıyor, başka bir aleti kendi eliyle almayı tercih ediyordu. Ben de her seferinde Ben vereydim diyor, bir mimikle reddediliyordum. Lamba ile olan savaşını bir başına kazanmaya ant içmiş gibiydi. Pensesini kaptığı gibi lambanın azı dişini söktü. Artık parçalar bırakmıştı kendilerini. Abi anahtar kapalı değil mi, diye sordu. Kapalı kapalı, dedim. Sen gelmeden önce ampulü çıkarıp kapatmıştım. İstersen yine de faz kalemiyle kontrol et ne olur ne olmaz, aman gözünü seveyim başımıza bir iş çıkarma, dedim. Faz kalemini çıkardı önlüğünün cebinden. Baktı, elektrik gelmiyordu. Tamam deyip parçaları birbirinden ayırmaya başladı. O sırada kim olduğunu bilmediğim biri gelip karşımdaki koltuğa kuruldu. Dış kapının açık kaldığını fark ettim. Gittim, kapıyı kapattım. Bu kimse neden geldi, ne istiyordu bilmiyordum. Halinde bir tuhaflık vardı. Hırlı mıydı hırsız mıydı ne idiği belirsizdi. Önce elektrikçinin yardımcısı sandım. Elektrikçi işine bakıyordu. Yeni gelenle hiç ilgilenmemişti. Sanki onu fark etmemişti bile. Ben ise bir yandan tamirciyle konuşuyor, bir yandan da arada ona bakıyordum. Yüzünde seğirmeler, belli belirsiz kasılmalar vardı. Bu davetsiz misafir kaşlarını kaldırıp, gözleriyle bana anahtarı gösteriyordu. Ne demek istediğini anlamamıştım önce. Ona sert bir bakışla karşılık verdim. Hemen gözlerini benden kaçırıp başını öne eğdi. Rahat ol kardeşim, ayaklarım uyuştu o yüzden geziniyorum, diye bir yalan uydurdum. Tamam abi az kaldı bitiyor zaten, dedi. Dur abi acele etme daha ampulü takmadım, dedi. Tabii tabii heyecanla bekliyorum seni, dedim. Hadi artık diyerek bağırdım ve anahtara bastım. Çat diye bir ses geldi. Mavi duman bulutu odayı kaplamaktaydı. Kesif bir koku burnumu yakmaya başladı. Tamirci paldır küldür sandalyeyle birlikte devrilerek aşağı düştü. Hemen yanına koştum. Soluk alamıyordu. Onu yana çevirdim. Parmağımı sokup nefes borusuna kaçan dilini kurtardım. Soluk almaya başladı. Zorlukla konuşuyordu.


Bir anda oldu her şey. Bir anda gerçekleşti o cesaret anı. Geçmişten gelen bir şeytan birkaç saatliğine tekrardan girdi hayatıma. 14 Haziran Cuma günü saat gece 12. Koskocaman karanlığın ortasında iki genç. Geçmişten gelen şeytan orada beni bekliyor. Özel olarak beni çağırmış. Kaçıyorlar. Ama kimden? Özel okula kaçak girmenin cezası bir daha asla okumamakmış. Bunu onlar gittikten sonra öğrendim. Şeytan, kolumdan tutup beni götürdü. Hayatımın uçurumuna götürdü beni, kolumu sıkıca tutup. Polisler onları arıyor. Ben de yanlarındayım. Başım belada. Yakalanmanın bedeli, benim hayatıma da çarpıp geçecek. Elimden tutup beni daha da karanlığa sürükledi kendileriyle birlikte. Kaçıyorum. Bir anlık cesarete kapılıp sürüklenip gidiyorum. Nereye kaçıyorum? Bir insan elini tutan şeytandan kurtulabilir mi? Kurtulamıyormuş. Bunu o, elimi tekrardan tuttuğunda öğrendim. Polisler gittikten sonra bile elimi tutmaya devam etti. Karanlıkta kaldık. Gecenin karanlığının da karası bir yerde. İğne atsan yere düşer ama o iğneyi elinden attığını bile göremezsin. Şeytanın suratı karanlıkta; eli kalbimin üzerinde. Özledim seni deyip sıkıca sarılıyor. Bir şeytan neden bir insanı özlesin ki? Özlemiyormuş, bunu da ondan öğrendim. O gün defalarca kez ittim beni sevmek isteyen ellerini. Polisten mi korktum? Yakalanırsam ne olacağından mı korktum? Korktum. Her şeyden korktum. En çok da ondan korktum. O gece sorunsuz geçti. Gittiler. Arkalarından baktım. Gitmelerine üzüldüm. Ama asla gözyaşı dökmedim. Şeytanın ne zaman geleceği hiçbir zaman belli olmuyor bunu biliyorum. Aklımdan bir süre çıkmayacağı da kesin. Şeytanla dans etmek... Elini tutmak, sıkıca yanında olmaktan korkarken elini tutup güvence almak... Mutluyum. Sadece bir anlığına gelip geçtiği için her şey. Aristippos, hazcı bir felsefeciydi. Anı yaşamanın, zenginliğin haz getireceğine inanırdı. Haklıymış. Şeytanla dans da anlık ve haz veren bir şey olmalıydı ve öyle oldu. Sartre ise her insan özgürlüğe mahkumdur der. Özgürlüğüme ve cesaret anlarına mahkumum. Mutluluk anlık gelir ve geçer.


Alman yazar Bertolt Brecht'in epik tarzda yazdığı en çok ses getiren oyunlarından biridir Sezuan'ın İyi İnsanı. İyilik kavramının kişilikle mi yoksa toplumsal etkilerle mi ilgili olduğunun, yaşam koşturmacasında insan yapısının iyi kalıp kalamayacağının etkileyici bir parodisidir. Çin'in Sezuan şehrinde gerçekleşen bu olay, yoksulluğun ve açgözlülüğün her yaştan her düşünceden insanın en ücra köşelerine bile işlemiş halini gözler önüne sürer. İnsanlar, başta yaşam mücadelesinde olsa da; sonrasında doyumsuzluk ve bencilliğe dönüşen açgözlü çıkarcı kişiliklere dönüşmüşlerdir. Kimi zaman komik kimi zaman trajik sahnelerle büyük bir düzen eleştirisi yapan Brecht, dini öğeleri ve Avrupa'daki sınıfsal ayrımını da eleştirmeyi unutmamıştır. Oyunda tanrılar olarak seyirci önüne çıkan karakterler kimi sahnelenmelerde dramaturglarca kör, sağır ve kötürüm olarak canlandırılır. Bu da oyun metninde Brecht'in alt metinde vermek istediği ilahi kavram ve algılanışının eksikliğinin belirtilmesidir. Oyun, tanrıların ''iyi insan arayışıyla'' başlangıç yapar. Sezuan şehrine gelen tanrıların, kendilerine barınacak yer sağlayan kişiyi iyi insan olarak seçmeleri kararı üstüne yolları Shen Te ile kesişir. Orospuluk yaparak yaşamını devam ettiren Shen Te Tanrılara kalacak yer sağlar. Brecht'in iyi insan olarak böyle bir baş karakter seçmesinin nedeni, toplumda insanlara taktılan sıfatlarına göre yargıda bulunulması ve insanların dışlanmasıdır. Tanrılar Shen Te'ye iyiliğinin karşılığı olarak bir miktar para verirler ve bu parayı yine iyilik için kullanmasını isterler. Bir tütün dükkanı açan Shen Te'nin hayatı başta çevresindekilere yaptığı iyiliklerle çok mutlu güzel gözükse de sonrasında insanlar Shen Te'yi deyim yerindeyse sömürmeye, tüketmeye başlamışlardır. İyilik duygusunun içine işlediği ve insanlara 'hayır' diyemeyecek hale gelen iyi insan Shen Te, bu duruma bir çözüm yolu bulmaya çalışır. Shui Ta adında hayali bir dayı/amca karakteri yaratır ve çevresindekilere karşı kendini koruyabilmek için kılık değiştirir. Yarattığı bu karakteri insanlara hayır diyebilmek için kullanır. Hepimizin vardır sevdiğimiz, bizim için çok değerli olan ve hayır diyemediğimiz insanlar; fakat bu düzenin getirirdiği insanların iyi niyetlerini kullanarak, onlara acıtasyon yaparak sömürme düşüncesi ve yapısı iyi olanı iyiliğinden uzaklaştırır, iyilikler kötülüğe dönüşür. Bu yaşamda, toplumsal sorunlar içinde bir de insanın duygusal yaşantısı vardır. Brecht, Shen Te'nin sevgilisi rolünde Sun adında bir pilotu oyunun içine sokmuştur. Dönemin Avrupa'daki sınıfsal ayrım ve sorunlarına bu karakterin kişiliği ve hikayesi üzerinden değinen Brecht çalışmak istemenin, kendi işinde başarılı olmak istemenin ve oluşturulan tüketici düzende çürüyüp gitmenin bütününü bu karakterle okuyucunun/izleyicinin gözleri önüne serer. Akılsız olmak madem ekmek sağlar herkese, Oyunun kesin bir sonu veya bariz bir ders çıkarmayı gösteren bitişi yoktur. Brecht durumu gözler önüne sermiş ve yapılması gerekeni, düşünmeyi ve sorgulamayı okuyucuya/seyirciye bırakmıştır. Karar bizlerindir; oyun boyunca da belirtilen sadece bencilce çıkarlardan, küçük dünyalarımızın sorunlarından çok; toplumun, çevremizin, daha doğrusu dikte edilen düzenin gereklilikleriyle uğraşmamız gerektiğinin mesajıdır. ''Neden silahları yok, topları yok Tanrıların, Belki o zaman hem onlar rahat ederdi, Hem de biz insanlar, hem de biz insanlar. Bizim ülkemizde iyiler iyi kalamaz uzun zaman,


Son çayı verdikten sonra çay ocağından çıktı. Kafasında akşamdan beri duymak zorunda kaldığı konuşmalar dolaşıyordu. Siyaset, ülkenin durumu, gelenlerin aile sorunları, spor, gizemli olduğuna inanılan sırlar, dedikodular... Her şey kısa kısa bir görünüp bir kayboluyordu. İnsanların bu kadar konuşacak şeyleri olduğuna ilk zamanlar şaşırsa da bir süre sonra hep aynı şeyleri duyunca bu düşüncesinden vazgeçti. Aynı şeyleri tekrar tekrar farklı insanlarla konuşuyorlardı. Belki de bu sebeple aynı iki insan çok uzun süre sonra karşı karşıya oturup tekrar konuşabiliyordu. Adım attıkça kafasında dönen diyaloglar parça parça yok oluyordu Derin bir nefes çekerek tepesinde uçuşan martılara doğru kafasını kaldırdı. Saatlerce uykusuz kaldığı için gördüklerini yassı bir şekilde algılayabiliyor ve sabahın ilk soğuğunu daha derinden hissediyordu. Yine de günün ilk saatlerine şahit olduğu için heyecanlıydı. Yıllardır hep aynı heyecanı duyardı. Aslında sokak hep aynı şekilde başlardı. Karşı apartmanda oturan kel adam takım elbisesiyle arabasına binip gider, sokağın başında oturan yaşlı bir teyze sütle karışık ekmeği koyduğu plastik yoğurt kabını kambur sırtıyla aynı kaldırım köşesine koyar, işçiler kararmış tırnaklarını sallayarak hızlı adımlarla sokaktan geçerek bir süre sonra gözden kaybolurdu. Bu üçü her gün aynıydı. Diğer insanlar bazen bu sokaktan geçer bazen geçmezdi. Güneş'le birlikte insanlar yine evlerinin balkonlarına yahut sokaklara doluşmaya başladı. Kısık gözlerine rastgele dolaşan sokak kedileri ara ara çarpıyordu. Rüzgar biraz yürüdükten sonra ılıklaştı. Yolun kenarında çöp konteynerlerini boşaltan çöpçüler dikkatini çekti. Gece karanlığına alıştığı için gözlerini kısarak onlara baktı. Yüzlerinde hiçbir ifade yoktu. Ne uykusuzluklarına dair bir göz kısılması ne de bir duygu durumu, insan yüzlerine bakınca hiçbir düşünceye kapılamıyordu. Sabah ilk yaptıkları, insanların evlerinde istemedikleri eşyaları almaya gelmek ve iğrenç çöp suyunu solumaktı. Kaldırımda onlara yaklaşan diğer insanların kenara çekildiğini fark etti. Büyük kamyon, yolda nehrin ortasındaki taş gibi duruyor, insanlar da balık gibi ona değmeden yanından hızla geçiyorlardı. Çöp toplayan işçiler onların bu aşağılayıcı bakışlarını umursamadan konteynerleri boşaltmaya devam ettiler. Elinde siyah dolgun bir poşetle bir adam konteynerlere doğru yaklaştı. Kolunu gerebildiği kadar gerip poşeti fırlattı. Poşet konteynerin içine girmek yerine köşesine çarparak yırtıldı. Poşetin ilmik yeri köşede kalırken içindekilerin çoğu yere dağıldı. Demir köşeden açık bordo rengi bir sıvı yere dağılan eşyaların üstüne hızla aktı. Adam biraz uzağındaki çöpçülere hiç bakmadan arkasını dönüp yüzünü buruşturarak hızlı adımlarla oradan uzaklaştı. Çöpçülerin yüz ifadeleri bu defa değişti. Bir tanesi hızla yürüyen adamın arkasından gitmeye kalkıştı fakat diğeri onu kolundan yakaladı. O da arkasından koşup poşeti adamın kafasına vurmak istedi ama evdeki çocukları aklına gelince vazgeçti. Ve aynı vazgeçişi yanındaki arkadaşına da geçirdi. Bir süre öylece durup akan poşete baktılar. Yüzlerinde donuk bir ifade belirdi. Kendi pisliğinden kaçan adam hızla attığı adımlar sayesinde çabucak yaşadığı apartmana girdi. Çöpçülerden biri eldivenlerini yere fırlatıp göğüs cebindeki uzun Lark paketini çıkartıp bir tane aldı. Kaldırım taşına oturarak yaktı. Kamyon şoförü normalde bu dinlenmeye kızardı ama olan biteni gördüğü için ses etmedi. Kamyonu biraz kenara çekerek sigara içmelerini beklemeye başladı. Deniz'i hiç ilgilendirmese de bu olaya o da sinirlendi. Yavaş adımlarla biraz da çekingen bir tavırla çöpçülerin yanına yürümeye başladı. Yorgunluğunu saklamaya çalışarak onlara selam verdi. İkisi de başıyla bu selama karşılık verdiler. Uykusuz kaldığından ne söyleyeceğini bilemedi. Aslında neden yanlarına geldiğini veya bir şeyler söylemesi gerektiğini de bilmiyordu. Yine de kendini zorlayarak bir şeyler söyleyebildi, ''Yok yeğenim teşekkür ederiz. Hem kirletme üstünü.'' dedi. ''Çok kutsal bir iş yapıyorsunuz be abi. Gerçekten sizin gibi emekçilere saygım sonsuz, insanlar kaymakamların, valilerin önünde önünü ilikliyor ama asıl önünde saygıyla titreyeceğin insanlar sizin gibiler. Benim babam da maden işçisiydi, bilirim işçi olmanın zorluklarını...'' dedi. Diğeri biraz çekingen biraz da iyi niyetle araya girdi, Son cümlesini söyledikten sonra tebessüm etti. Kuru dudaklarının arasından sarı dişleri gözüktü. Deniz, adamın sinirini ve diğerinin sakinliğini şimdi anladı. İşe yeni girdiği için bu olayı kaldıramadı. Diğeri kim bilir kaç tane böyle insanla karşılaştı ve sinirini içinde yutup çocuklarının çorba içmelerini izleyerek kendisini yatıştırdı. Üçü birden gülmeye başladılar. Deniz, oturan adamın güldüğünü görünce sevindi. Kaldırıma ukdeyle oturmuş bir insanı güldürmenin zor olduğunu bilirdi. Bu sebeple kendisiyle hafiften gurur da duydu. Oturan adam ayağa kalkarak Deniz'in omuzuna doğru elini hareketlendirdi ama sonra ellerinin pis olacağını düşünerek dokunmaktan vazgeçti. Elini sarı yağmurluğunun ceplerine soktu. Şoför gülüşmeleri duyunca gitmeleri gerektiği konusunda uyardı. Ali, parmağındaki sigarayı yere atarak Deniz'e doğru bir iki adım attı. Nefesi çay ve simit karışımı kokuyordu. Yerdeki eldivenlerini havada birkaç defa silkeledikten sonra parmaklarına geçirdi. Bir hışımla dökülen her şeyi avuçlarına doldurarak arabaya bırakmaya başladı. Hüseyin acı bir şekilde gülümsedikten sonra eldivenlerini giyip ona yardım etmeye başladı. İlk başta, konteynerin köşesindeki kalın ilmik atılan poşeti aldı. Havaya kaldırdığında, içinden buruşturulmuş süt kabı ve ne olduğu belli olmayan bir şeyler düştü. Ali, avuçları dolu olmasına rağmen bunları da alıp attı. Deniz, hiç konuşmadan onları izledi. Ellerini derin cepli montuna sokarak avuçlarını sıktı. Çöpçü olmanın onun için acı bir yanı yoktu ama insanların bu kadar saygısız olmasına fena halde kızdı. Ne zaman böyle olduklarını merak etti. O, hayata geldikten sonra mı yoksa ezelden beri mi bu şekildeydiler diye düşündü. Annesi bazen eski zamanları anlatırdı. Anlattığı iyilik dolu günler aklına geldi. O zaman, o doğduktan veya doğmadan önce böyle değildi. Ama ne zaman, ne zaman oldu insanlar böyle? Gözleri yerdeki yuvarlak halkaya daldı. Biraz da uykulu olduğu için bir yerlere dalmaya oldukça meyilliydi. Yerde hiç çöp kalmadı. Her şeyi temizlediklerinde, geriye sadece yuvarlak ıslak bir halka kaldı. Ali, yanına gelmeden, arabanın arkasındaki basamaklara çıkarak elini kaldırdı. Hüseyin, bir şey söylemeden elini göğsüne vurarak basamağa adım atıp tutacağı tuttu. Kamyonun yanına bir iki defa sertçe vurdu. Kamyon büyük bir gürültüyle hareket etti. Sokağın ortasında arabaların seyrek oluşlarını fırsat bilip ekmek kırıntılarını toplayan güvercinler uçuşarak etrafa dağıldı. Yüzünde hafif bir tebessüm oluştu. Kim bilir kaç kişinin bu şekilde uyanıp, işine, okuluna gittiğini düşündü. Onlara öylesine özendi ki çalıştığı çay ocağındaki gece işini bırakıp sabah gidebileceği bir iş bakma fikri doğdu. Evine giderken gelenlerin anlattığı hikayeleri düşünür eve gidene kadar uykusuzluğunu böyle unutmaya çalışırdı. Evine hiçbir gün hikayesiz dönmedi. Herkesin anlatacak mutlaka bir şeyleri olurdu. Deniz, çay ocağının geçmişin perdesini kaldırdığını fark etti. Çok yaşlı olanlar gençliğini, biraz genç olanlar çocukluğunu, bazıları da geçmişi değil de yaşadığı zamanı olduğu gibi anlatırdı. Deniz, yaşadığı anı anlatan insanların çoğunlukla mutlu olduğunu fark etti. Gözlerinde bir rahatlık olurdu böylelerinde, yüzleri gülerdi. Geçmişine dönenlerde ise tam tersi olurdu. Anlattıkça gözleri herhangi bir yere dalar, lafını bitirdiklerinde ancak kendilerine gelebilirlerdi. Bu bakış farklılığı Deniz'e yaşadığı andan mutsuz olanların geçmişe döndüğünü düşündürttü. Kendisinin de gözleri konuşurken sık sık dalardı. Mutsuz muydu, kendisi de bilmiyordu. Aslında tam olarak bir şey de hissettiği söylenemezdi. Hayatına yaydığı herhangi bir duygu yoktu. Çoğu insanın kendince kabul ettiği genel bir duygusu olurdu. Anlık yaşadıkları duygular bir parantez olarak açılır hemen sonrasında kapanırdı. Deniz'in kabul ettiği böyle bir duygu yoktu. Çay götürürken bardak kırarsa mutsuz, sabah evine giderken kuşlar havada süzülürse mutlu olurdu. Duygu parantezi açmadığı için de düzenli şekilde hissedemez, bütün duyguları birbirine girerdi. Belki de bu yüzden nasıl hissettiğini bilmiyordu. Karmaşıktı. Önüne ne çıkarsa onu yaşıyordu. Herhangi ulaşmak istediği bir yer veya insan yoktu. Kimseyi beklemediğinden rastgele karşılaştığı insanlar hayatında bir şekilde yer alırdı. Mesela bu sabah tanıştığı çöp işçilerini uzun zaman unutmazdı. Böylelerini hayatın onun karşısına çıkardığı insanlar olarak kabul eder ve bir anlamı olduğuna inanırdı. Evine yaklaştığında hemen yakınındaki bakkala girdi. Büfeci gür sakalları ve arkaya taradığı beyaz saçlarıyla Deniz'i selamladı. Deniz bir tane sıcak ekmek aldıktan sonra poşetlemesi için verdi. Deniz, nedense bu büfeye girdiğinde konuşma, bir şeyler söyleme ihtiyacı hissederdi. Aynı mahallede olmalarının haricinde Orhan Abi'de insanı çeken bir şeyler vardı. Bir muhabbet büyüsü, tılsım gibi gizemliydi. Ama bu tılsım sadece dükkanın içinde geçerliydi. Yolda karşılaştıklarında çok fazla konuşmazlar sadece hafif bir baş selamıyla yan yana geçip giderlerdi. Deniz'in hayatındaki mutlu olduğu anlardan bir tanesi Orhan Abi ile büfenin içinde yaptığı kısa sohbetlerdi. Deniz, Orhan Abi bir şeyler anlattıkça kafasının arkasında bir karıncalanma hissederdi. Bu karıncalanma bütün vücuduna saniyeler içinde yayılırdı. Uykulu olduğu için çok fazla muhabbete giremedi. Poşetin ilmiğini başparmağına takıp, birkaç bir şey söylemeye yeltendi. Orhan Abi, Deniz'in çalıştığını bildiği için bu kısa cevaplarına alınmazdı. Çünkü her uyandığında tekrar gelip kısa sohbetin acısını çıkartacağını bilirdi. Orhan Abi kafasını sallayarak onu onayladı. Deniz eliyle son kez selamladıktan sonra dükkandan çıktı. Uyku iyice bir çöktü. Gözlerini artık açamayacak hale geldi. Karnı da açtı ama o bir an önce yatağa girmek istiyordu. Zaten buzdolabı küf içindeydi. Evde tek başına yaşadığından aldığı çoğu şey çürüyüp küfleniyordu. Dolapta bir şey olmayınca da kendisini kötü hissediyordu. Parayı somut bir şeye dönüştürmeyi isterdi. Diğer türlü boşuna uykusuz kalıyormuş gibi hissederdi. Küf de olsa, pis koksa da kazandığı parayı somut bir şeye dönüştürdüğünü görünce kendisini iyi hissederdi.


İlk Dönem Sinema, tutarlı, doğrusal anlatıdan çok görsel hazzı arttırmak içindi. İlk dönem sinemacıları melodram, pantomim gibi araçları temel almışlardı. Amerika'da 1905'e gelindiğinde ise henüz bir gösterim mekanı dahi kurulmamıştı. O dönemde filmler öğleden sonra yahut akşamleyin 25 Sent karşılığında Vodvil salonlarında gösteriliyordu. Gezgin şovmenler projektörleriyle dolaşarak metropol alanlarında 2 Dolar karşılığında film gösteriyorlardı. Fuar ve karnavallarda kurulan gösteri çadırları ünlü Nickelodeon'ların habercisiydi. Avrupa'da da gösterim biçimi farksızdı. 1904 itibariyle tek çekimli filmler ve ara yazılar gelene değin yapımcılar film ithal ediyor, gösterimcilerse program düzenliyordu. Vodvil salonlarında orkestradan solo piyanoya kadar müzik filmlere eşlik ediyordu. Gösterimciler, at kişnemeleri, tabanca atışları vb. efektler ekliyor; perde arkasında oyuncular diyalogları seslendiriyordu. Önceki yazıda belirttiğim, Japon Kabuki Tiyatrosu geleneği, Benshi gibi... Böylesi zamanlarda sinema, tesadüf sayılabilecek şekilde dahi bir düş-baz'la tanıştı. Fantastik ve bilim-kurgu sinemanın öncüsü Georges Melies, sanatsal kabiliyetlerini Paris'te Robert Houdin için sahne düzenlemeleri yaparken onun yanında öğrendi. O yıllarda Lumiere'lerin yaptığı gösterilerden etkilenerek onlara başvuruda bulundu lakin olumlu yanıt alamadı. Baba Lumiere bu anıyla ilgili şöyle demiştir: -Bu olumsuz yanıtım için bana teşekkür borçlusunuz delikanlı. Bu buluş satılık değil. Fakat satarsam muhtemelen iflasınıza yol açacaktır. Melies bu konuşmayı şöyle aktarmıştır: -Bu aygıt çok gizlidir. Satmak istemiyorum. Kendim işleteceğim delikanlı. Film astrologların toplantısıyla başlar. Bilim adamından çok sihirbazlara benzeyen bu adamlar aya yapılacak yolculuk üzerine tartışırlar. Nihayetinde bir roket yaparlar. Büyük bir seremoninin ardından roket ateşlenir. Ve bir süre sonra aya düşer. Bilim insanları şaşkınca roketten inerler. Yabancı oldukları bu gezegende biraz uyurlar. Satürn ve yıldızlar onları izler. Sabahleyin kar yağar. Bilim adamları sabah kardan üşüyüp ellerine şemsiyelerini alarak ayın derinliklerine inerler. Orada yerliler onları beklemektedir. Acımasız bir kavganın ardından yerlilere teslim olurlar. Yerlilerin liderinin karşısına çıkarılırlar. Bilim insanlarından biri kralın üzerine atlayıp onu yok ettikten sonra topluca kaçarlar. Kimi iple sarkarak, kimi roketle dünyaya dönerler. Ay yerlilerinden biri de rokete tutunup onlarla birlikte dünyaya düşer. Bilim insanları büyük törenle karşılanırlar ve bilimin zaferini ilan ederler. O an yerli ortaya çıkıp herkesi korkutmaya başlar. Halktan biri eline ipi geçirdiği gibi yerlinin boğazına dolar ve bir süre sonra onunla oynamaya başlar. Film bilimin ve Fransızların büyük başarısıyla son bulur. İlk Dönem Sinema zamanlarına denk gelen bu gelişmelerin ışığında sinema değişime gereksinim duyduğu böyle zamanlarda uzun metraj filmlere gebe kaldı. Gösterim süresi standart olarak 15 dakika uzunluğa ulaştı. 1. Dünya Savaşı'ndan evvel Avrupa sinema endüstrileri, en güçlü ihracatçılar Fransa, İtalya ve Danimarka uluslararası pazara egemendi. Amerika ve Avrupa'ya ithal edilen filmlerin %70'i Fransız filmiydi. Dünyanın her yerinde bürolar açan, Charles Pathe'nin şirketi Pathe, 1904'te ABD'de büro açtı. 1907'de İngiliz, İtalyan dahil diğer yabancı firmalarda ABD pazarına girmeye başladı. 1907'de Vitagraph Stüdyoları uluslararası dağıtım büroları kuran ilk ABD firması oldu. 1909'dan 1916'ya değin birçok Amerikalı şirket Avrupa'da dağıtım merkezleri kurdu. Kontrolleri ellerine almaya uğraşan ABD firmaları, savaşın etkisiyle sendeleyen Avrupa sinema endüstrilerinin önüne geçmek için 1914'te bir numara olmalarını sağlayacak uluslararası yayılma kampanyası başlattı. İngiliz endüstrisi, yapımcılık alanında Amerika'nın üstünlüğünü kabul edip dağıtımcılığa ve gösterimciliğe yöneldi. Dünyanın ilk yapım şirketi Biograph, başı çektiği yapımcılar, MPPC namı diğer Tröst, endüstride istikrarı sağlamak için dağıtımcı yapımcıları birleştirerek oligopol denetim kurmak niyetindeydi. Bu doğrultuda 1910'da ayrı dağıtım kolu kurarak Hollywood stüdyolarının çalışmalarını müjdeleyen iletme düzenlemelerini başlattı. MPPC, Sherman Anti-Tröst Yasası'na göre yasa dışı ilan edildiği 1915'e dek varlığını sürdürdü... Amerikan sinemasının ilk uzun metrajlı filmi, 1915 yapımı The Birth Of Nation sinemaya kısa senaryolar yazarak başlamış David Wark Griffith'in filmidir. 12 makaralık film, siyahi kölelerin Amerika'ya nasıl getirildiğini, özgürlükleri için nasıl mücadele ettiklerini, Kuzeyli ve Güneyli iki ailenin çatışması üzerinden ve arka planda Lincoln'ın iç savaşı önlemeye çalışmasını ele alır... Filmin dramatik yapısı, aşırı bilgi veren, karakterlerden fazlasını görüp, işitmemizi sağlayan Her Şeyi Bilen Anlatım kurgusundan oluşur. Ancak sansürlenmiş ve beğenilmemiştir.


Derin bir soluk alıp kalbimin eski böbürlenişine kulak verdim. Kelimelerin ağırlığını kalbinde hissetmeden yazamadığından olsa gerek, Sırça Fanus'un her bir sayfası Sylvia Plath'in iç dünyasını olduğu gibi yansıtır. Bir ilk -ve son- roman olarak Sırça Fabus içten, akıcı ve neredeyse biyografik nitelik taşıyan bir hikayedir. Kitapta okuyucuyu yirminci yüzyılın ortalarında New York'ta geçen bir öyküden beklenecek atmosfer karşılamaktadır. Bir yandan gençliğin verdiği arayış ve gelecek beklentileri, bir yandan anın şartları derken Esther Greenwood'un bizim de yaşamımızda herhangi bir gün yanımızdan geçip gitmediğini kim iddia edebilir? Olabildiğine gençtir Esther, ve yaşamla savaşmaktadır. Karşısına çıkan fırsatlar ve teklifler birbirini kovalarken Esther'in kafası eğitimi, kariyeri ve erkekler konusunda karışıktır yalnızca gençliğin verdiği kafa karışıklığı da değildir üstelik bu. Dönemin ataerkilliğine olan tepkisi, çevresinde gördüğü kadınların durumu ve onu hep hayal kırıklığına uğratan adamlarla birleşince derin bir kırgınlığa dönüşür. Ne bulunduğu ortama aittir ne de tümden bir yabancı olabiliyordur. Babasının yokluğu ve annesine olan kızgınlığı da bunlara eklenince genç kadının yaşama dair ciddi şüpheleri doğar. Okuyucu, Plath'in hüzünlü yaşam öyküsüne biraz aşinaysa Esther'in her bir kafa karışıklığında, iniş çıkışında ve arayışında onun izini kolayca görebilir. Yalnızdır Esther. Bunun verdiği tanıdık melankoli kitap boyunca devam etmekte, buna rağmen Plath'in dilinin hafifliği kitabın ağırlaşmasına ve yavaşlamasına engel olmaktadır. Bütün hikayeyi olanca duruluğuyla okurken kendimizi yalnız hissederiz, Plath'i anlamaya dair atılan bir adımdır bu. Romanın sonuna kadar yaşamla ölüm arasındaki ince çizgide gidip gelir Esther, hem hüzünlü hem de mizahi bir üslup hakimdir aslında düşüncelerine. Sırça Fanus'u okumak bize o dönemde yaşayan genç bir kadın, genç bir üniversite öğrencisi olmanın ne demek olduğuna dair de önemli bir ipucu sunmaktadır. Son sayfayı çevirirken okuyucu, içinde ince bir sızı duyar; bu, iyi tanıdığı bir arkadaşına veda etmek gibi bir histir. Böylelikle Sırça Fanus yazılışından 58 sene sonra bile etkisinden hiçbir şey kaybetmediği gibi hala dönemin Amerikan edebiyatına yaptığı katkılarla anılmaktadır.