Bilmiyorum, belki de çok büyük bir hataydı, fakat ben büyükanneme hiçbir zaman pek inanmamıştım. Yani inansam bile, bu epey bir zaman önceydi sanırım, çok önce. Çünkü ihtiyarların ihtiyarlık vasfından başka bir şeye daha sahip olduklarını düşünmek ürkütücü gelmişti; ne yalan söyleyeyim, ben hala ihtiyarlara pek fazla güvenmem, bir gün ihtiyarlaşacağımı bilsem bile. Yine de benim büyükannem farklıydı; tüm ihtiyarlar gibi beyaz saçlıydı, hafif tombuldu, geceleri uyurken de hafif horluyordur herhalde. Aklınızda şüphe de kalmasın, çikolatalı kurabiyeleri de herhangi bir büyükanne kadar iyi yapardı. Fakat küçükken kardeşlerini de annesini de hiç sevmezmiş, beş çocuktan en büyüğü olmasına rağmen kasabanın 'genç kadın' koşullarının tekine bile uymadığını söylerdi. Akşamları çamaşır yıkamazmış, kardeşlerini öpmezmiş, dua etme vakti geldiğinde evin arka kapısından teyzesine belli etmeden sıvışırmış. Dedemle buluşmak için. Kışları kalın kazak ve upuzun çoraplar giymeyi reddettiğinden az daha zatürreden ölüyormuş, kolay sıyırdığını söylerdi. Sonra kahkaha atardı, dudağının kenarından sarkan kaba purosuyla; belki de ölseymiş, hatta bundan eminmiş, ailesi buna pek sevinirmiş. Zaman zaman, asla büyükbabamla evlenmek istemediğini de söylemeye cesaret ederdi. Sevdiği şey dua etmek ve çamaşır yıkama saatlerinden kaçmakmış, başkasına ait olmak değil. Kendine ait olmak yeterliymiş. Bir gün de, okulun son günü, yaşadığı kasabayı ve ailesini tamamıyla terk etmek arzusuna kapılmış. Bunu gerçekten yapacakmış, evden aşıracağı bir miktar parayla, küçük bir valizle. Arkasına bakmadan, not yazmadan... Eğer o sırada odada annem veya babam yoksa büyükannem kulağıma eğilir, bir zaman okuldaki tüm çocukları öldürme arzusu içinde olmuş olduğunu fısıldardı. Biraz büyüyünce, ona neden büyükanne olduğunu sordum. Neden kaçmadığını. Neden evlendiğini. Neden kimseyi öldürmediğini... Biraz da onu suçluyordum, içten içe. Ben büyükannemi hiçbir zaman anlayamadım işte, bu yüzden de inanamadım, acaba öteki ihtiyarlara benziyor muydu? Bunadığı için mi böyle konuşuyordu, bilemedim. Şimdi onunla ilgili aklımda metroda olduğumuz güne dair kalan bir anı var. Çok kalabalıktı, yer yoktu, bir kadın ve beş yaşlarındaki çocuğu yan yana oturuyordu. Kadın büyükannemi görünce çocuğunu kaldırıp kucağına oturttu, sonra da boşalan yere oturması için büyükanneme kibarca baktı. Büyükannem öfkelenip kadının kucağından çocuğunu alıp eski yerine oturtmuştu. Bunu neden yaptığını sorunca bana aptalmışım gibi bakmıştı, çocuk kendi gücünü ve ağırlığını hissetmeliydi, bir birey olduğunu, ikide bir kendisini doğuran kadının kuklasıymış gibi hareket ettirilemeyeceğini bilmeliymiş. Bu kadar. Düşününce bile gülümsüyorum ama kendisi sonunda başka bir yere oturduktan sonra, öteki durakta metroya binen küçük bir çocuğa yerini vermişti. Herkesin ne kadar tuhaf baktığını hatırlıyorum. Ben de dahil. Hatta şimdi bunları okuyan sizin bile garipseyen, tuhaf bakışlarınızı hissedebiliyorum. Acaba neden tuhaf bakmıştık, şimdi merak ediyorum, o zamanlar hepimize çok mantıklı gelen bir sebep vardı belli ki; fakat ben büyükannemi hatırladıkça daha fazla garipsediğimi hissetmiyorum. Hatta aklımda ve ruhumda gizlenmiş çoğu sorunun cevaplandığını, karmaşık gürültünün dindiğini hissediyorum. İşte bunlar, ben büyükannem hakkında pek fazla düşünmedim. Size ve kendime dürüst olacağım, ileride çocuklarıma büyükannemi örnek bir büyükanne gibi anlatır mıyım, dahası onun varlığından bile bahseder miyim bilmiyorum. Zaten büyükannemin de pek umurunda olmazdı bu. Bize benzemiyordu. Siz bu anlattıklarımdan sonra büyükannem hakkında ne düşünürsünüz bilemem, zaten ne düşünürseniz düşünün bu da büyükannemin umurunda olmayacaktır ama ben çocuklarımın bir kukla gibi büyümesini isteyeceğimi sanmıyorum. Hele de hemen büyümelerini. Çenesi durmayan kocamış komşumun ve sırf onun gibi birçoğunun yargıları ve uydurulmuş ahlak kuralları toplumda daha fazla yaygın olduğu için çocuklarımın bunlara baş eğmek zorunda olmalarını da. İşte, çocuklarıma bundan bahsedeceğime eminim ve bunların hepsi belki de hiç haberdar olmayacakları büyükannem sayesinde olacak. Onlar da çocuklarına ve onlar da çocuklarına bahsedecek, dünya sonunda iyileşinceye ve kimsenin çocuklarına bunlardan bahsetmesine gerek kalmayıncaya dek. Hepsi ise zırdeli, kuralsız, belki de ahlaksız diye niteleyeceğiniz büyükannem sayesinde. Hayal etmek ne kadar zorlayıcı olsa da tombul bir büyükannenin beni gökyüzünde, bir bulutun üstünde seyrettiğine, kelimelerimi okuduğuna inanarak büyükanneme sesleniyorum. Bazen tüm o aynı insanlara bakarken bir anda aklıma geliyorsun, bazen, keşke tüm insanların böyle bir büyükannesi olsaydı her şey çok, dünya da çok farklı bir yer olurdu diye düşünüyorum. İstemsizce. Siz bana aldırmayın, arada saçma konuşma ve tuhaf düşünme huyunu belki de büyükannemden aldım; ancak iyi bir kalbim var, bana inanın. Artık bir büyükannem olmadığına ve bulutların üstündeki ak saçlı bir kadından haber alma fikri kulağa oldukça tuhaf geldiğine göre sizinle konuşmayı denemeliyim. Tüm insanlarla. Kendimle. Doğacak çocuklar ve hepimiz için.


Delidolu, zeki, esprili, ele avuca sığmayan, maceraperest bir prensesin, geleneklerin şekillendirdiği saray kurallarına başkaldırısı ve ejderhalarla yaşamayı seçişi ile gelişen fantastik olaylar dizisi. Tıpkı Antoine de Saint Exupery' nin Le Petit Prince adlı eserinde olduğu gibi her yaştaki okuyucusunun zihninde farklı izler bırakacak 4 kitaplık bir seri. Öyle görünüyor ki, Amerikalı fantastik öykü ve roman yazarı Patricia Collins Wrede, kıvrak zekasının yaratıcı gücünü, öykülerinin baş kahramanı Cimorene' yi ölümsüzleştirebilmek için olabildiğince kullanmış. The Enchanted Forest Chronicles orijinal adıyla kaleme alınmış bu serinin tüm kitapları, eş zamanlı olarak Mızıka Yayınları tarafından dilimize çevrilmiş ve yayımlanmış. I. Kitap /Ejderhalarla Yaşamak/Birinci Basım Mart-2014/200 sayfa. II. Kitap /Ejderhaları Kurtarmak/Birinci Basım Mart-2014/225 sayfa. III. Kitap/Ejderhaların Yardımı/Birinci Basım Mart-2014/232 sayfa. IV. Kitap/Ejderhalarla Konuşmak/Birinci Basım Mart-2014/244 sayfa.


Cache , her filminde izleyicisine huzursuz bir seyir vadeden Michael Haneke'nin yarattığı beklentiyi fazlasıyla karşılayan filmlerinden biri. Filmin ele aldığı temel konular politik yönüyle sömürgeci Batı'nın yıllarca topraklarından sınırsız şekilde faydalandığı insanları kendi topraklarına ikinci sınıf vatandaş olarak dahi kabul etmekte gösterdiği çekince, psikolojik/duygusal yönüyle ise gecikmiş bir vicdan muhasebesinin ne tür karakterlerde hangi şekillerde ortaya çıktığının incelenmesi. Burjuva-entelektüel, üst tabaka Fransız Georges'un çocukluğunda ebeveynlerini kendisiyle paylaşmak istemediği hizmetçilerinin oğlu Majid'i evden uzaklaştırmak için yalan söylemesi, Majid'in birinci sınıf bir eğitim sonucunda belki de bir Georges olabilecekken yetimhanelerde büyüyen, fakir bir yetişkine dönüşmesiyle sonuçlanır. Majid'in anne ve babası 17 Ekim 1961'de Fransızların göçmen Cezayirlileri katlettiği olaylarda hayatını kaybetmiştir, burada filmin politik damarına ulaşırız. Majid'in evden yollanmasına sebep olması ise, Georges'un eşi Anne'den bile gizlediği saklısıdır. Bir gün Georges'un ve ailesinin hayatından kesitleri kaydeden kasetler laurent hanesine ulaşmaya başlar ve Georges her ne kadar işi kendisi ve ailesi açısından açısından bir güvenlik meselesinden ibaret kılmaya çalışsa da kasetlerin kaynağını bulamadıkça ve Majid'e doğrulatamadıkça geçmişe dönmek zorunda kalır. Majid kendini şok edici bir şekilde öldürür, ancak oğlu Georges'a geçmişten bugüne yaşananların tek tek hesabını sormak yerine Georges'a vicdani durumunu sorar. Georges, Majid'in ölümüyle kendisinin ilişkilendirilmemesi sonucu ne kadar gerçek olsa da hayatındaki sorunun artık tarih olduğu hissiyle kafa karışıklıklarını tekrar atar ve özündeki kötüye döner: Majid'in oğluna vicdanen rahatsız olmadığını söyler. Majid'in oğlu, aslında beklediği cevabı almıştır, uzatmaz. Georges, geçmişe gömdüğü bir suçun ardından rahatça uykuya dalar. Evet, kasetleri kimin gönderdiği belirsizdir, ancak film bu yönüyle ne kadar eleştirilse de bence gerçekten de kasetleri kimin gönderdiği önemsizdir. Georges, vicdan sınavından kalmıştır. Üst tabaka bir entelektüel olarak hala bilincine varamadığı bir konudur vicdan. Film Georges'un oğlu ile Majid'in oğlunun okul merdivenlerinde dostça konuşmasıyla sonlanır: Karamsar olmak için bunca sebep olduğu halde, yeni kuşağın eski kuşağın hatalarını yapmayacağına dair inancın da korunabileceği vurgusuyla.


Caferağa medresesi, adından da anlaşılacağı üzere dönemin devlet adamlarından Caferağa tarafından, tarihimizin en önemli mimarlarından Mimar Sinan'a yaptırılmıştır. 1559 yılında yapılan bu medrese 1989 yılında restore edilmiştir. Sergi odası ve dershaneleriyle halkın hizmetine sunulmuştur. Özellikle bahçesi çok güzel yapılmıştır. Dershanelerde geleneksel Türk sanatları öğretilmektedir. Mimari açıdan incelersek diğer yapılara göre farkı, kurşundan yapılmış bacalarıdır. Medreseye iki kanatlı baskı kemerli demir bir kapıdan girilmektedir. İç tasarımı çok düzenli yapılmıştır. Avlusu dikdörtgen biçiminde olup etrafında dershaneler bulunmaktadır. Caferağa medresesi Türk kültürü açısından önemli bir yer tutar. Türk el sanatlarının akademisyenler tarafından incelikle öğretilerek gelecek nesillere aktarıldığı en iyi yerlerden biridir. Kurs aralarında dinlenmek için ise güzel bir bahçesi vardı. Kurs odaları da tarihe uygun olarak tasarlanmıştır. Eski Türk kültürünün yanında modern sanat kursları da verilmektedir. Caferağa medresesi İstanbul'un karmaşasından kurtulmak için gidilebilecek en nadide yerlerden biridir. Kitabınızı alıp bahçesinde kahve ya da çay içip saatlerce oturabileceğiniz bir yerdir. İlk girişte içinize bir huzur dolduğunu gittiğiniz zaman anlayacaksınız.


Ben kasabalı çakaldım. Diğer ikisi kır çakalıydı. Teyze oğullarıydık. Senenin bir kısmını kasabada bir kısmını kırda geçiriyordum. Kasabadan kıra, onların yanına geldiğimde artık kullanılmayan o evi yıkmaya karar vermişlerdi. Şimdi üç yavru çakal harman yerinde eski bir evi taşlıyorduk. Aldığı darbelerden metruk evin penceresinin üstünde yay gibi bir çatlak oluşmuştu. Hepimiz özellikle bu bölgeye taş yağdırıyorduk. Çetin bir savaş veriyorduk. Harman yeri sanki cenk meydanıydı. Düşmanımız belliydi. Uzaktan bakılınca ev sağlam görünüyordu ama biz zayıf noktasını keşfetmiştik. Çakal aklımızla çatlağın evden ayrılacak ilk parça olduğunu seziyorduk. Küçük çakal birliği devi çökertmeye çalışıyordu. Bir zaman böyle yaylım ateşine tuttuk. Her çakal atabildiği en büyük taşı atmaya, düşmana en ağır darbeyi indirmeye çalışıyordu. Çoğu zaman büyük taşlar hedefi bulmuyor evin penceresinden içeri veyahut duvarına çarpıp yana düşüyordu. Bunlardan birini doğru yere isabet ettiren çakal kendisiyle gururlanıyor, hırsı daha da artıyordu. Evin çevresi irili ufaklı taşla dolmuştu ama kendisi henüz bir bütün olarak duruyordu. Adeta yarış halindeydik. Büyük taş atacak olan Ateşkes! deyip evin yanına kadar sokuluyor, gülle gibi fırlatıyordu. Geri kalanlar O'nu bekliyordu. Atışını yapıp geri döndüğünde tekrar savaş naraları atarak saldırıyorduk hep beraber. Elime ne gelirse atıyordum eve. Avcuma tam oturan üçgen prizma şeklindeki bir taş buldum ve çatlağa doğru fırlattım. Çatlağın öyle bir yerine gelmiş olacak ki bu yay biçimindeki kütle büyük bir gürültüyle yere saçıldı. Sonunda parçayı koparmıştık. Kalede ilk gediği açmıştık ama gürültü bizi korkutmuştu. Hepimiz hızla deliklerimize saklandık. Uzaktan izlediğimiz kadarıyla evin yıkık cephesi tozdan gözükmüyordu. Bir müddet bekledikten sonra son durumu incelemeye gittik. Bu kadarını hiçbirimiz ummuyordu. Sandığımızdan daha büyük hasar almıştı ev. Yıkılan duvarın parçaları oldukça geniş bir alana yayılmış görev başarıyla tamamlanmıştı. Bu evin el kuvvetiyle yıkılabileceğini anlamış, bu macerayı sonlandırdık. Bir ara evin bizimle konuşmasını bize bir şeyler söylemesini bekledim. Bana her nesne konuşacakmış gibi gelir. Sanki yeterince istersek onlara kulak verirsek dilleri çözülüp bir ses vereceklermiş gibi gelir. Eğer bu bugüne kadar olmamışsa bizi konuşmaya değer bulmamış olmalarındandır. Henüz kulaklarımız yeterince iyi duymuyordur, kalbimiz katılıktan kurtulmamıştır. İşte o ev de durun beni yıkmayın veyahut ben yaşlandım artık yıkın gitsin demedi. Bir ses duyamadım. Canını o kadar acıtmamıza rağmen gık demedi. Çakal birliği artık yeni görevler almaya hazırdı. Bundan sonra bir takım basit görevler edindik. Kayaları yuvarlama, küçük çapta yangınlar, ok yapıp köylülerin hindilerini avlama, bostanlardan kavun karpuz aşırma gibi. Bizi en çok heyecanlandıran ve tatmin eden maceraların başında aşırma geliyordu. Başkasının bahçesinden meyve aşırdık mı ağzımızı şapırdata şapırdata yiyorduk. Bunun keyfi hiçbir şeyde yoktu ya mali değeri olan aşırmaların heyecanı bambaşkaydı. Bazen çakal birliğine destek kuvvet ekler köy bakkalına dalardık. İçimizden biri parayla gofret alırken bakkalı oyalar diğerlerinden biri de bisküvi ya da aydın doldururdu cebine. Sonra beraberce çıkar köy merasında veya mezarlık yolunda ganimeti mideye indirirdik. Giderek daha değerli şeyleri aşırmaya başladık. O günlerde köydeki bir eve misafir gelmişti. Arabasını kolaçan ettik. İçinde açık duran bir karton malbora vardı. Yarısından çoğu duruyordu. Bu da işimizi kolaylaştırıyordu. Arabanın kapısı kilitli değildi. Birlikten biri sessizce içeri süzüldü. Bir paket sigarayı yürüttü. Biz çakallar sigara içmezdik. Ekseriya Birinci marka içilen bu köyde mavi bandrollü alman malborası bize cazip gelivermişti. Yürüttüğümüz paketi susanın altındaki küçük köprüde dumanladık. Hoşumuza gitmişti. Baktık gördük kimse fark etmiyor; birkaç saat sonra bir paket daha yürüttük. Onu da köyün muhtelif yerlerinde gizlice içtik. Sigaraya alışacaktık bu gidişle. Daha doğrusu sigaraya değil de alman malborasına. Belki üçüncü paketi de yürütecektik ama arabanın olduğu yere bir daha yaklaştığımızda arabanın gittiğini gördük. Misafir ayrılmıştı oradan. Bir daha çalamayacağımıza üzülüp yakayı ele vermediğimize sevindik. Beceriyle gerçekleştirdiğimiz soygun çakal birliğini daha da cesaretlendirmişti. O eve sonraları başka misafirler gelmişti. Onların da arabası vardı. Yalnız onların arabaları daha pahalı ve kilitliydi. Aradan birkaç gün geçmişti ve biz soygun planını yapmıştık. Bu sefer para çalacaktık. Para arabada değil sofadaki askıda duran çantanın içindeydi. Büyük kuzen önce bir miktar yürütmüştü. Bizden ayrı davranmıştı. Parayı gidip hemen bakkalda yemiş, orda bulunan çakallara ziyafet çekmişti. Bizim sonradan haberimiz oldu. O yaptıysa biz de yapabilirdik. Cesaretlenip çantadan biraz daha fazla yürüttük. Bir planımız vardı. Kasabaya gidecek köyde bulunmayan parlement marka bir sigara alacaktık. Sonra birbirimize havalı havalı bayramda seyranda şundan bundan duyduğumuz gibi Ver bakalım bi parlakamet de yakalım diyecektik. Geriye bir miktar daha para kalıyordu. Onunla da gelsin gazozlar gitsin çikolatalar... İyi hesap yapan çakallardık. Hesabımızı, parayı en istediğimiz şeylerin önceliğine göre harcayacak şekilde yapmıştık. Birlikten kopan çakal gibi çar çur etmeyecektik. Kaç gündür plan yapıyor, bu hayalle yaşıyorduk. Parayı, bir kısmını yıktığımız evin içindeki taşların arasına sakladık. Ertesi gün kasabaya gidecektik. Gece olmuş yuvamıza çekilmiştik. Yan gelip yatmış sabırsızlıkla sabahı bekliyorduk. Fakat beklemediğimiz bir gelişme oldu. O son geceyi savuşturamadık. Bizi o ev birilerine ya da bir şeylere, o gece o gecenin sessizliğinde fısıldamış olmalıydı. O şeyler başka şeylere onlar başkalarına... Parasını çaldığımız misafirlerle ev sahipleri aniden bizi bastırdılar. Tanıdık insanlardı ev sahipleri. Daha önce de ufak tefek itiş kakışımız olmuştu; en fazla taş atmışlar, bağırıp çağırmışlardı. Bu sefer çok kızgındılar. Onların misafirleri aynı zamanda müstakbel dünürleriydi mağdurlar. Amansız bir sorgudaydık. Dünya başımıza yıkılmıştı. Ağır hakaretler ve sopa altında ölüp ölüp diriliyorduk. Konuşamıyorduk. Biz çakallar insanlarla konuşamazdık. Benim ortağı kuyruğundan tuttukları gibi paranın yerini göstermeye götürdüler. O bir daha gelmedi. Ben de yakalandığımız yerde yediğim dayağa fazla dayanamadım. Leşimi köpeklere attılar. Biz zenginlerden aşırırdık. Onları da öyle sanmıştık. Değillermiş meğer!


Biz hep korkarız. Zira bu, bizi ayakta tutan güç olmayı çoktan geçip ayağımızdaki bir pranga haline gelmeye başlayan bir durumdur. Böylece kendi çevremize bir duvar örer ve içinde kendi kış bahçemizi yaratmaya çalışırız. Yavaşça kabuğumuza çekilir, olup bitenlere olabildiğince seyirci kalmaya çalışırız fanusun içinde. Orada güvende ve suni bir huzurun kollarındayızdır, dışarısı ise gerçek dünyadır ve bize ağır gelen şeylerle, hakikatle dopdoludur. Öyle doludur ki bizim ruhsal boşluğumuzun kaldırabileceğinden çok daha fazla ve ağırdır. Birbirimizle göz göze yaşarız ömrümüzü, asla birbirimize dokunmadan. Günler geçtikçe bir toz tabakası kaplar fanusun dışını ve tamamen uzaklaşırız dışarıda olup bitenden. Derken gün gelir, biz ölürüz. Fakat son nefesimizi vermeden önce öyle ölü, öyle soyutuzdur ki saydamlığını yitirmiş fanusumuzda; kimse farkına bile varmaz bunun. Hiç var olmayız ki düzgünce yok olabilelim! Ne biz ölüleri fark ederiz ne de zamanı gelince onlar bizi. Kendimize camdan bir mezar inşa etmeye o fanusa kapanmaya karar verdiğimiz gün başlamışızdır nasılsa ölmeye; içten içe, parlaklığını gün geçtikçe daha da yitiren bir camın içinde.


Merhaba. Ben bir cam şişeyim. Kumlu günlerimden cama erişebilmek için çok uzun bir süredir, bir zaman dolusu dünya boyunca evrildim. Doğada dönüşmek her şeyin temeli. Yapı taşımız başkalaşmak. Ve bana sorarsanız, siz insanların yaptığı en büyük hata bu: Dönüşmeye izniniz yok. Üstelik bu izni kendinizden esirgeyen, yine sizsiniz. Her şey aynı kalsın istiyorsunuz. Başkalaşmaktan korkuyorsunuz. Biz doğada, özümüze dair olan hiçbir şeyden korkmayız. Doğalın dışında gelişen, akışı değiştiren, yönü saptıran şeyler korkutur bizi. Zamanın hafızasına sahibiz. Neye dönüşürsek dönüşelim, kendimizi / benliğimizi unutmuyoruz. Rüzgarların bile bir yönü var. Ben bir cam şişeyim. Cam halimden şekillendim ve artık bir alana / hacme sahibim. İçime aldığım her şeyi koruyacak bir şeklim var. Tabi beni alıp yerlere vurmadığınız sürece. Bir şekilden de öteyim. Kırıp bin parçaya ayırsanız bile. Cam şişe olduğum ilk şeffaf günlerimde yeni bir göz kazanmış gibi oldum. Dünyayı içine alan, ışığı kıran / yansıtan, aydınlıkla mutlu bir cam. Sonra bir fabrikaya götürdüler beni. Benim gibi milyonlarcasının olduğu, bin kumsal dolusu cam. Yalnızlık duygusundan usandığım için bu yeni ortamımda çok mutlu olacağımı umdum. Zaman geçti; umduklarım, gördüklerime yenik düştü. Hepsinin aynı olduğunu gördüm önce. Bir şeffaflığa yetecek sayısız yenilik, kalbimizdeki boşluğu dolduracak bir milyon neden varken hepsi bir tekrara hapsolmuş gibiydi. Bakışlarınızdan anlıyorum -evet camların da bir kalbi vardır. Milyonlarca kumun sıkışmış duygusunu taşıyan, su gibi bir kalp. Suyla iyi anlaşıyoruz. Hayatla kurduğumuz ortak ve berrak bir bağ var. Tüm gördüklerimden sonra hepsine, tüm camlara bağırmak istedim: Hiçbir tekrar aynı değildir! Tekrarların farklılığına kendinizi açın. Tekrar olarak gördüğünüz her şeyin farklı bir renkte tezahürü vardır. O zaman yapamadım bu konuşmayı, şimdi yapabiliyorum. Fark ettiğim bir diğer şey: Şeffaf olan varlıkların bile kendisini saklamaya çalışması. Bu bana bir inkar gibi geliyor. Aslında hepsi çok mutsuz. Burası, denizlerin ruhunu taşıyan tuz kokulu bir karnaval olabilecekken, tam bir fabrika. İnsanların da mutsuzluğunu bu havaya ekleyince bazen nefes alamayacak gibi oluyorum. Üstelik kapağım açık olduğu halde. Siz fark etmiyorsunuz ama bizim de bir gökyüzümüz var. Tüm bunlar olurken bir gün başka bir banda götürüldüm. Üstümü bir tutkalla kapladılar, sırtıma ve yüzüme bir etiket yapıştırdılar. Etiketin sağlamlaşması için canımı yakacak kadar çok ısıttılar. Sanırım etiket özüme kadar ulaşsın ve yapışsın istediler doğadan habersizler. Nasıl üzüldüğümü anlatamam. O zaman da anlatamadım. Bir zaman boyunca canımın acısı geçmedi. Ve evet, çokça zaman unutuyorsunuz ama bizim de canımız var. Diğer hepsi etiketlendiğim anı izledi. Hiçbirinin kumu kıpırdamadı. Suyun vicdanı kumlara geçmemiş anladım. Ya da bu fabrikanın onları bu hale getirdiğini düşündüm. Diğerleri bana, üzülmememi, onların da hepsinin bir etiketi olduğunu ve buna alıştıklarını söyledi. Hatta bu etiketlerin bir tanım ve tanıma aracı haline geldiğini anlattılar. Ve ben o an kırılıp dökülmek, eski halime dönmek istedim. Sırf bu tutkallı etiketi parçalamak için. Onlara değişmenin keyfini ve tanımların anlık ve geçişken olduğunu hiç anlatamadım.


Yağmur saatlerce yağdıktan sonra azalsa da hala dinmemişti. Çinko damların altındaki yataklarda çocuklar henüz uyuyor, çatıya vuran damlaların sesleri uykularını iyice ağırlaştırıyordu. Saat erkendi. Sadece birkaç kişi, sobaya biraz tezek atmak için sıcacık yorganın altından çıkmaya cesaret edebilmişti. Bir de o ayaktaydı. Sokakta yürüyordu. Yerler, ele yapışan vıcık vıcık bir hamur kıvamındaydı. Çamurlar her adımında ayaklarının neredeyse bütününü içine alıyor, yer ile tabanlarının arasında uzayıp kısalıyor ama onu asla bırakmıyordu. Çok kalın giyindiği söylenemezdi. Ama ince giyindiğinden emin olunamazdı da. Üzerinde bir ceketi, montu yoktu ama bunun yerine altı yedi kat üst üste giyinmiş de olabilirdi. Buradaki çocuklar böyle giydirilirdi. Eli mütemadiyen sağ cebinin üzerinde gezinip duruyordu. Eskimiş pantolonunun üzerinde uzaktan seçilemeyecek kadar soluklaşmış nota desenleri vardı. Belki de milyonlarca kez yıkanmıştı bu pantolon. Bazen leğende deterjanla, bazen dışarıda, yağmurla. Üzerinde taşıdığı notalara uygun bir şekilde yürümeye devam etti: Silik bir ahenk ile. Bata çıka metrelerce yürüdükten sonra yolun kenarında kaldırım diyebileceğimiz, belki de diyemeyeceğimiz bakış açısına göre tamamen farklılaşabilecek- yüksekçe taşların olduğu bir sokağa saptı. Ayaklarını hızla yere vurarak, çamurları silkeledi. Sokak öylesine sessizdi ki, kendini büyük bir gürültü çıkarmış gibi hissetti. Sokağın sonuna doğru yürümeye devam ederken, az önce fark edilmeyen bir şey çıktı ortaya. Bir ayağı diğerinden daha kısaydı. Aksıyordu. Sağ ayağının tabanı tamamen yerdeyken, sol ayağı havada kalıyor, parmak uçları güçlükle yere değiyordu. Belli ki silik bir ahenk ile yürümesi pantolonundaki notalardan değildi. Elini üzerine bastırdığı cebinden elli kuruş çıkardı. Etrafına bakınıp sessizliğin ortasında olduğu yere çömeldi. Ayakkabılarının kenarlarındaki çamurları paranın yardımı ile iyice temizledi. Sonra hemen yanındaki su birikintisinde yıkadı kuruşluğu. Yeleğinde kuruttu. Tedirgince etrafına bakınıp bakkala girdikten bir dakika sonra elinde oralet tozuyla çıktı. Ufacık plastik kutuyu bir elinden diğerine geçirerek yürüdü. Geldiği yoldan geri dönerken çamurlu sokakta ona doğru gelen başka bir çocukla karşılaştı. Ondan daha küçüktü bu çocuk. Saçlarında, yüzünde ve hareketlerinde tertemiz bir canlılık seziliyordu. Bir araya geldiklerinde büyük olanı diğerini kucağına aldı. Yürürken her adımda sola doğru yamuluyordu. Yine de güçlüydü. Çocuğu uzun süre taşıdı. En sonunda bir çadırın yanında durdular. Çocuğu indirip derin bir oh çekti. Bir kadın, hazır yağmur durmuşken, ateşi yakıp yapalım şu yemeği dedi. Büyük çadırın yanı başında ufak bir ateş yakılıp üzerine büyükçe bir tencere yerleştirildi, başına da iki genç kız geçti. Baran, gel de biz patatesleri soyana kadar şu soğanı kavur, yanmasın dedi kızlardan biri. Baran aksayarak tencerenin başına gitti. Soğanın acısından gözlerinden yaş aktı. Bunu eken çok osurmuş vallaha dedi. Gülüştüler. Küçük çocuk gülüşmelere kulak kabartıp yanlarına geldi. Ayakları soğuktan pembeleşmişti, ıslak toprağın üzerinde iz bırakarak yürüyordu. Elleri, ağzı turuncu renge bulanmıştı. Baran'ın yamalı pantolonuna tutundu. Soğanlar kavruluncaya dek öylece durdu. Onun da gözlerinden yaş geldi. Az sonra nemli büyük bir taşın üzerinde oturdular. Oraletini ağabeyine uzattı. Baran bir tutam döktü avucuna. İkisinin de ağzı, elleri boya içindeydi şimdi. Üzerine oturdukları taştan, pantolonlarına yayılan ıslaklık büyüyordu. Baran hapşırdı. Ablası tencereyi karıştırırken, Vallaha haklıymışsın, eken iyi osurmuş dedi. Yeniden gülüştüler. Islak ve sıcacıktılar.


Bir aydınlar destanı olan Tutunamayanlar; Oğuz Atay'ın diğer eserleri gibi yazarın ölümünden sonra tutunabilmiştir. Farklı bir yazınsal gerçeklikle yazılmış bu eser; Türk aydınına ışık tutuyor. Kitap ilk çıktığı zamanlarda bazı eleştirmenler tarafından ağır aleyhte eleştiriler almıştır. Yazar yaşarken de unutulduğundan bahseder. Sitemi; tıpkı kitabında yarattığı derin kurgunun ifade ettiği gibi anlaşılamamış olmasınadır. Ancak yıllar sonra edebiyat dünyasında derin etki uyandırmış, özel bir okuyucu kitlesi oluşturmuştur. Roman kahramanı Selim Işık'ın bakış açışıyla, dünyayı algılayışıyla yazılmış, örneksiz bir niteliktedir. Küçük burjuvanın değer yargılarını altüst eden Selim; başkaldıran ve kitapların derinliğiyle yaşayan asla teslim olmayan bir karakter. Selim tıpkı Oğuz Atay gibi asla anlaşılamamaktan dolayı acı çeker. Yazar bu acıyı müthiş bir duyarlılıkla beslediği mizah anlayışıyla bütünleştirir. Romanın diğer başkişisi olan Turgut Özben: Beni de al Selim; ölümden, unutulmaktan öteye gidelim. Birlikte tutunamayalım. derken arkadaşı Selim gibi direnemediği için kendini yenik sayar. Cahil Turgut'u iyi saklar ve evinin muhteşem kütüphanesindeki okunmamış kitaplarıyla yaşarken, Selim'in intiharıyla sarsılır. Ve böylece karşı koyamayacağı bir sorgulamaya girer. Tutunamayanlar ansiklopedisinde tanışılacak onlarca insan, giderek inzivaya ve yok olmaya mahkumdurlar. Çünkü onları buna mahkum eden toplumun tutunacak bir yeri vardır. Türk aydınının iç hesaplaşmasını ve varoluşumuzu sorgulayan bu kitap yazarın kırk yıl sonrasına ışık tutmasıyla doyumsuz bir hale geliyor.


T.S. Eliot'un Old Possum's Book of Practical Cats adlı kitabına ve Andrew Lloyd Webber'in rekorlar kıran uyarlamasına dayanan Cats Müzikali Zorlu Center Performans Sanatları Merkezi'nde izleyiciyle buluşacak. Türkiye'ye ilk kez gelen müzikal, 21 Ocak'tan 9 Şubat 2014'e kadar toplam 16 kez İstanbul'da sahnelenecek. T.S. Eliot'un Old Possum's Book of Practical Cats adlı kitabına ve Andrew Lloyd Webber'in rekorlar kıran uyarlamasına dayanan müzikal, kediler arasındaki bir öyküyü anlatıyor. Şimdiye kadar 300'den fazla şehirde, 50 milyondan fazla kişi tarafından izlenen, ilk kez 1891'de Londra'daki West End'de, 1982'de de Broadway'de izleyici ile buluşan müzikal, Londra'da 20 yıl boyunca sahnelendi. Olivier Award en iyi müzikal ödülü ve en iyi orijinal kadro kategorisinde Grammy ödülü bulunan Cats, müziğin, dansın, şiirin, hayallerin, tiyatronun ve aşkın mükemmel uyumunu içinde taşıyan, en iyi müzikal ve en iyi yönetmen dalları dahil olmak üzere Broadway'de 7 kez Tony Ödülü'nü de kazandı. 2008 yılında İngiltere çapında kapalı gişe oynadı.


Dalmaçyalılara bayılıyorum. Sahiplerini de çok severim aslında. Önceden ne köpeklerle ne de sahipleriyle ilgili pek bir bilgim yoktu, hala da çoğu şeyle ilgili bir bilgim yok aslında, sadece buğulu renklerle bezenmiş, zihnimde çok berrak olan bir geceyi hatırlıyorum tarif etmemi isteseniz, bunu bile yapmakta zorlanırım sanırım. Bir yaz akşamı, saatimin bozuk olup olmadığından şüphe ediyordum. Gökyüzü hiç kararmamıştı. Sanki gökyüzü hep kararmak zorundaymış gibi size dedim ya, dalmaçyalı bir köpekle tanışmadan önce epey çekilmez, soluk bir yetişkine benziyordum; durmadan saatlerini kontrol eden, koşuşturan... Her neyse. Gökyüzü pembemsi, turuncu ve mavi bir hal almış yumuşak bir şekeri andırıyordu böyle yerlerde yıldızları da görebilirsiniz aslında, nereye bakarsanız bakın, hepsi kocaman ve parlaktır. Böyle bir akşamda saatiniz on saat geri ya da ileri gitse de ne fark eder ki. Hiç sevmem bu kadar güzel akşamları. İnsan bir kere böyle muhteşem akşamlara tanık oldu mu sonrasında hep mutsuz olur, bilirim. Evine gidip de penceresinden yıldızları göremeyince içini nasıl sıkıntı, dehşet, mutsuzluk basar anlatamam. Bu felaket kötü bir şey. Düşünsenize, bir gün pembe bir gökyüzünün altında kayan yıldızları izliyorsunuz, öteki gece mesai bitimi, gecikmiş bir halde, iş yerinizden evinize koşarken kapkaranlık gökyüzü yarılıp üstünüze başınıza acayip gıcık bir yağmur yağıveriyor. Böyle olunca da siz hayatınızdan ve kendinizden nefret ediyorsunuz tabii, devamı da öyle geliyor. O yüzden arkamı dönüp çamurlu bir patikada yürümeye başladım; buralara yakın bir yerde çok ıssız bir çavdar tarlası olduğunu biliyordum. En azından çok karanlık değildi, ben de tarlayı görünce çok sorgulamadan kendimi çavdarların arasına bıraktım. Çavdarlar ne çok yumuşak ne de pek keyifli değiller. Bu yüzden oraları seviyorum sanırım çavdarların ne işe yaradığını hiç anlamam. İşlem görmeden, un, ekmek falan haline gelmeden demek istiyorum, kim çavdarı ne yapsın. Sonra gözlerimi kapattım. Bu beni her seferinde çok korkutur işte, görüp görebileceğiniz en karanlık gece, göz kapaklarınızı kapattığınızda karşılaştığınızdır. Etraf sessizleşir, renkler uçup gider, ne olduğunu bile anlamazsınız. Sonra aklınız milyon şeyle dolar. İsteseniz de kontrol edemezsiniz. Bir kar meleği gibi açtığım kollarımda, yumuşak bir şeylerin dolandığını hissettim; nefes titreşimleri, nemli bir burun. Gözlerimi açıp kollarımı hızlıca çektiğim anda bunun kocaman bir köpek olduğunu gördüm: simsiyah gözleri parıldayan, harikulade bir dalmaçyalı. Yavru bir ineğe benzettim. Önüme oturdu, uzun dili dudaklarından sarkmış bir vaziyette deli gibi kuyruğunu sallıyordu. Hafifçe başını okşadım, ıslak burnunu tekrar avucumun içinde gezdirmeye başladı. Çavdar tarlalarında böyle tuhaf şeyler olur. Siz yine de unutmayın, her dalmaçyalı köpeğin bir sahibi vardır, neredeyse. Sessizliği yaran güçlü ve uzun bir ıslık duyunca dalmaçyalı burnunu hızla avucumdan çektikten sonra şimşek gibi hızla koşmaya başladı, upuzun çavdarlar arasında yok oldu. Ayağa kalktığımda çavdarların diz boyumu geçtiğini ilk defa fark ettim, köpeğin sahibini görebilmek için etrafıma baktım. Minik bir top gökyüzüne doğru fırlayıp çavdarların arasına düştü; çok uzağımda değildi, genç bir çocuktu oradaki. Başında hasırımsı bir şapka, dağınık saçlar, epey uzun boylu. Rastgele çavdarların içinde yürüyordu, köpeğine top atıyordu arada bir. Hiç hareket etmeden durdum, o kadar keyifliydi ki. Kim bilir kaç kez top çavdarların arasında bir başka yere düştü ve köpek tarafından yakalandı. Bir ara köpek patilerini çocuğun omuzlarına koydu, iki patisinin üzerinde ayakta öylece durdu. Çocuk köpeğin başını okşayıp tüylerini dağıttı, uzun süre öyle şakalaştılar. Bir ara çavdarların içine devrildiler. Şimdi onları göremesem bile orada ne yaşandığından şüphe duymaksızın emindim. Köpeğin yumuşacık başı çocuğun göğsünde, tam kalbinin üzerindeydi. Köpek koşmayı bırakınca tarla biraz daha sessizleşti, artık tek duyduğumuz hafif bir yaz melteminin çavdarları oynatarak çıkardığı hışırtı ve çocuğun açtığı şarkının sesiydi. Orada öylece uyusam ve belki de hiç belli etmeden biraz daha onları izlesem, hiç sorun çıkmazdı. Bu havada hastalanılmazdı, eve geç gidince kimse de pek umursamazdı. Yazları böyle olur, gerçekten, kimse kimseyi umursamaz işte. Oysa ben kalktım, saçlarıma yapışan yaprak ve tozları ayıkladım, sonra tarladan dışarı çıkmak için yürümeye başladım. Uzaklaştığımda bile müziğin sesi hafiften duyuluyordu. Yine de içimde beni burayı terk etmeye zorlayan çok güçlü bir his vardı, sanırım sonunu görmemek için. Bu güzel rüyayı terk etmemek için; çocuğun ve köpeğinin, tarlayı terk ettiğini görmek istemediğimden. Sonra kim bilir, belki çok varlıklı bir ailesi olduğu için buralardan uzaklaşıp şık bir cipin içinde şehre doğru yol alacaktı ya da çok yoksul olduklarından ailesine yardım etmek için geceleri de çalışmak zorundaydı ve içinde habire sigara içilen, durmadan tütün, ter ve alkol kokan bir kasaba barında garsonluk yapmaya gidecekti. Ya da evi bile yoktu. Lisede edindiği fena arkadaşları vardı ve bir benzin istasyonundaki zavallı bir marketi soyacaklardı. Daha kötü ihtimalle zavallı çocuğun köpeği çok hastaydı; yarın, öbür gün ölecekti ve bu yüzden son kez köpeğini mutlu etmek istemiş, buraya getirmişti onu. Ya da çocuk çok hastaydı ve yarın öbür gün o ölecekti. Allah bilir. Hiçbirimiz tahmin edemeyiz. Orayı terk etmemin nedeni, hikayesinin bundan sonrasını gerçekten hiç mi hiç merak etmediğimdendi zaten. Aklımda ona ve köpeğine dair tek bir şey kalacaktı... Sadece ay ışığı altındaki o çavdar tarlasına ait olmalarını istedim ve nahoşça şarkı söyleyen o adamın sesine, güzel bir yaz akşamında. Herkesin peşinden koşmak zorunda oldukları işleri, onları korkutan sorunları, uymak zorunda oldukları katı kuralları, saatlerce sıkışıp kaldıkları ışık almayan odaları vardı ancak bu ikisinin yoktu, hep öyle düşünecektim. Yağmur yağdığında da, çok felaket bir zaman geçirdiğimde de... Ne kadar kötü bir vaziyette olursanız olun, sizinle aynı gökyüzünün altında yaşayan, hep dertsiz ve mutlu olan bu ikisini öyle bir halde düşlemek kimi mutlu etmez ki! Tek ait oldukları yer o güzel gecede o güzel yerdi, ne olursa olsun. Dünya'yı ne felaketler götürürse götürsün, insanlar ne kadar çekilmez olursa olsun... Ah, ne çok seviyorum dalmaçyalı köpekleri ve sahiplerini. Dediğim gibi, böyle güzel şeylerden bahsedince insanın morali bozuluyor bir süre sonra. Lanet olsun ki doğru bu. Yemin ederim, şansım olsa, tüm çocukları ve köpekleri alıp buraya getirirdim. Pislikten ve kalabalıktan uzak, sonsuza kadar burada saklanabileceğimizi bilsem, gerekirse buraya ulaşabilmek için sonsuza kadar koşardım. Aynı şarkıda söylediği gibi. Sıcak çavdarların üzerlerine sırtlarımızı verirdik, ne kadar zaman geçtiğini hiç dert etmeden pörtlek pörtlek parlayan yıldızları sayardık. Tek düşündüğümüz dalmaçyalı köpeğin sahibinin açtığı şarkının sözlerinin ne anlama geldiğini yorumlamak olurdu, bir süre sonra onları da ezberlerdik, istemesek bile ağzımıza yapışırdı. Aynı mutlu insanlar gibi. Sonunu hiç düşünmeden. Dediğim gibi, böyle bir gecede saatiniz ister bozuk ister çalışıyor olsun, ne fark ederdi ki.


Oda aydınlanmamıştı. Sokaklar da. Güneşin yüzünü göstermesine daha vakit vardı. Evin dış kapısı açıldı. Çok geçmeden kapandı. Öfkenin sesi değildi işitilen. Yusuf bu sesi çok iyi tanıyordu; kaderine boyun eğmişliğin sesi. Onun bu sesi tanıdığını kimse bilmezdi. Az önce işin yolunu tutan babası da. Uykusuz geçen gecenin ardından sabaha karşı yorganı başına çekerek o sesten kaçmaya çalıştığını da bilmezlerdi; yüreğini yaralayan o sesten kaçamadığını da. Sanki o ses beynini darmadağın ediyor, yüreğini deliyordu. Diplomayı alalı neredeyse iki yıl olmuştu. Heyecanla başladığı işletme fakültesini yıl kaybetmeden bitirdi. İşsiz geçirdiği ayların ardından elindeki diplomaya baktıkça işletildiğini düşünüyordu. İlk zamanlarda birkaç kez iş görüşmesine çağrıldı. Hepsinden eli boş döndü. Sonra... Bekledi. Bekledi... Aylarca görüşmeye bile çağrılmadı. Umudu kalmamıştı. Ne iş olduğuna bakmaksızın çalışmaya karar verdi. Tekstil atölyesinde günü kurtarmak istedi, olmadı. Markette kasiyerlik, büfede sipariş götürme, lokantada bulaşıkçılık... Ne yaptıysa sonu hep hayal kırıklığıydı. Genç adamsın taşı sıksan suyunu çıkarırsın diyordu babası, eklemeyi de unutmuyordu: Güneş üstüne doğmamalı. Bak o zaman her şey nasıl yoluna girecek. Kuyruğu dik tutacak hali kalmamıştı. Kaçmaya çalıştığı babasına sığınmaya karar verdi. Diplomasını düşünmedi. Başına çektiği yorganı attı. Yataktan fırladı. Öyle ki, üzerine yapışmış yüklerden kurtulmuştu sanki; diplomadan, kendisini bekleyen parlak kariyer palavralarından, umut tacirlerinden... Perdeyi araladı. Ortalık aydınlanmamıştı. Uzakta ezan okunuyordu. Babası işyerinin kapısını açıp işe başlamıştır muhakkak. Aceleyle perdeyi kapadı. Sandalyenin üstündeki yıpranmış giysilere uzandı. Eli boşlukta asılı kaldı. Babası hazzetmediği giysilerle işyerine geldiğini gördüğünde kendisine meydan okuduğunu düşünebilirdi. Belki müşteriler de kafalarını çevireceklerdi. Olsun. Hayallerini çalan tacirlerin sahte cennetlerinden daha kötü olacak değildi ya. Kararsızlığı uzun sürmedi. Yenildiyse de onuruyla teslim olacaktı. Çevresindekilerin eleştirdiği, dalga geçti giysileriyle işe gidecekti. Sandalyenin üstünde boşlukta asılı kalan eli yıpranmış giysilere uzandı. Özenle giyindi. Baştan aşağı siyahlara bürünmüştü; tişört, pantolon, çorap. Tişörtte en sevdiği grubun adı, büyük harflerle: METALLICA. Jöle kutusunu açtı. İşaret ve orta parmağıyla aldığı jöleyi sol avucuna sürdü. Avuç içlerini buluşturdu, yavaşça ovuşturdu. Uzun saçlarını şekillendirdi. Boynundaki, kollarındaki dövmelere baktı. Kolyesini taktı. Üniversite son sınıfta aldığı bilekliği sağ kolunda. Aynaya döndü. Baştan aşağı kendini süzdü. Kaybettiğini zannettiği kimliğini bulmuş gibi sevindi. Gülümsedi. Siyah kargo pantolonundan sarkan zincirleri düzeltti. Sol cebine eski model cep telefonunu koydu. Kablosuz kulaklığını kulağına yerleştirdi. Odanın kapısını usulca açtı, salonun karanlığına karıştı. Ayaklarının ucuna basarak antreye ulaştı. Yatak odasının kapısı kapalıydı, altından ışık sızıyordu. Annesi sabah namazı için kalkmıştı. Ona görünmeden çıkmalıydı. Bu saatte nereye gittiğini sorduğunda söyleyecek sözü yoktu. Babama teslim olmaya gidiyorum dediğinde alacağı karşılığı biliyordu: 'Bu halde mi?' Telaşlandı. Siyah postallarını giydi. Pantolonun paçalarını konçların içine soktu, aceleyle düzeltti. Hızla evden çıktı. Apartmanın girişinde üstünü başını son kez kontrol etti. Her şey yerli yerindeydi. Aksesuarları da. Apartmanın kapısı kapandı. En alt basamakta durdu. Kulaklığını kontrol etti. Pantolonun cebindeki telefonu aldı. Sesi isyanını içine hapsedecek kadar açtı. Sevdiği grubun eşliğinde omuzları dik yürüdü. On beş dakikaya kalmadan geleceğini aradığı sokağın başındaydı. Durdu. Babasının işlettiği çay ocağı az ötedeydi. Kalbi yerinden fırlayacak gibi çarpıyordu. Neyle karşılaşacağını bilememenin korkusu sarmıştı bedenini, ruhunu. Vazgeçemezdi. Korkusunun üzerine yürümeliydi. İlk adımı atsa gerisi gelecekti. Geleceğinin mekanına baktı. Ne içindeydi ne de dışında. Görünmeyen sınırın üstündeydi. Sınırın ötesine geçemiyordu. Zamana ihtiyacı vardı. Cesaretini arıyordu. Başaramadı. Gerisin geriye gitti. Dakikalarca yürüdü. Farkına varmadan görünmeyen sınırın üstündeydi tekrar. Güneş binaların ardından yükseldi yükselecekti. Gözleri sokakla tanışmaya çalışıyor gibiydi. Çay ocağının bulunduğu tarafa baktı. Tarihi caminin kapısını çaprazdan gören mozaik kaplı apartmanların altında gösterişten uzak mağazalar, dükkanlar yan yana dizilmişlerdi; kasap, halıcı, eczane... Tam orta yerde küçük, kapısız giriş. Bilmeyen nereye açıldığını düşünmeden önünden geçip giderdi. Devamında camcı, lahmacun salonu, kuruyemişçi... Üstlerindeki katları yıllardır taşımanın yorgunluğu hemen fark ediliyordu. Renkleri solmuş tenteler son nefeslerini vermeye hazır gibiler. Binaların arasından süzülen güneş üst katların pencerelerine çarparak hız kazanıp tam karşıdaki binaların üstüne düşüyordu. Sokaktaki birkaç ağacın altında duvar dibine atılmış sehpalarda toplanmış ihtiyarlar sabah namazdan çıktıktan sonra eve gitmek yerine taburelere oturmuşlardı, her sabah yaptıkları gibi. Altmış yaşını ne zaman geride bıraktığını bir çırpıda hatırlayamayacak adam, lağımcı Hasan, kalın teli çember yapmış, duvara dayadığı kazmayla küreğin saplarına geçirmişti. Yağını kağıda vermiş iki peynirli poğaçadan birini aldı, ısırdı. İlk lokmanın tadını çıkarmaya çalışırken görünmeyen birine seslendi: Hakkı Usta! benim çayı unuttun mu? Yan masadaki ihtiyarlardan birkaçı laf attı. Gülüştüler. Aceleleri yoktu. Bu sahneyi şimdiye kadar kim bilir kaç kez tekrarlamışlardı. Kalabalık sehpanın uzağında oturan gri cüppeli, sarıklı ihtiyarın elinde yeşil doksan dokuzluk tespih. Acelesi yoktu, ağır ağır çekiyordu. Ortalık aydınlanmadan birkaç kişi otobüsü kaçırma korkusuyla koşturarak sokaktan geçip gitmişti. Çok geçmeden artları sıra onlarca hızlı adam ve kadın sokağı boydan boya geçti. İhtiyarlar kendilerini yoran tanışmadıkları bildik insanların hızına inat dingin koylarına sığınmışlardı. Yıllardır yaptıkları gibi. Yusuf daha fazla sınırda kalamayacaktı. İki taraftan birine düşecekti; ya içeri ya dışarı. Görünmeyen bir el yabancısı olduğu mekana itiverdi. Postalı ürkekti. Parke taşlara sessizce dokundu postalları, önce sağ sonra sol. Duvar dibinde oturanların gözlerini üzerinde hissetti. Dönüp bakmadı. Duvar debindekilerin hayatını renklendirdiğinin farkında değildi. Sabahın değişmeyen tekdüzeliğini bozmuştu. Mozaik kaplı binaların önündeki kaldırıma çıktı Yusuf. Şimdiye kadar böylesine heyecanlanmamıştı. Eczaneyle camcı arasındaki girişin önüne geldiğinde durdu. Kapısız koridor binanın derinliklerine doğru uzanıyordu. Sağlı sollu küçük dükkanlar dizilmişti. Koridorun sonundaki çay ocağını birkaç floresan lamba aydınlatıyordu. Işıl ışıl değildi. İçeriden yükselen neşeli türküler koridoru dolaşıyordu. Babasının sırtını gördü, yine yıpranmış gri ceketi üstündeydi. Kazanın üstündeki demliği aldı. Tezgahtaki bardakları doldurdu; ikisi demli diğerleri açık. Tepsiye koydu. Ocaktan çıktığında Yusuf'la göz göze geldiler. Günaydın baba dediğini duymamış gibi oğlunun yanından geçti, koridorun sonundaki aydınlığa karıştı. Koridorun sonundaki ışığın orta yerinde beliren çaycı Hakkı elinde boş bardaklarla döndü. Yüzündeki kızgınlık fark edilmeyecek gibi değildi. Yusuf, babasının habersiz gelişine kızdığını düşündü. Lavabonun önünde suçlu gibi duruyordu. Boşları almak istedi. Çaycı Hakkı o yokmuş gibi davrandı. Bardakları çelik evyenin içine bıraktı. Gün boyunca ne çay dağıttırdı ne de bardakları yıkattı. Kafasından geçenler dilinden dökülmedi. Her halinden belliydi kızgınlığı. Babasının iş vermemesine içerledi. Kararlıydı, kaçıp gitmeyecekti. İnatla bekledi. Onu yaralayan, sessizliğiydi. Öfkeyle haykırsa rahatlayacaktı. Şimdiye kadar kızgınlığını yutan adamın bağırıp çağırmayacağını biliyordu. Yine de ağzından çıkacak tek sözcüğü bekledi. Ama boşuna... Öğle vakti ekmek arası döneri getirip önüne bırakırken de suskundu. Bunaltıcı suskunluğa karşılık vermek istedi, dönerden bir lokma bile almadı. Çaycı Hakkı suskundu. Akşamüstü sehpanın üstündeki el sürülmemiş döneri aldı, kaldırımda uzanmış kediye verdi. Camiden çıkanlarla birlikte ocağa geldi çaycı Hakkı. Yine sessizdi. Müşterilere son çayları verdi. Bardakları yıkadı. Yusuf'a iş vermemek için yeminliydi sanki. Temizlik bitince birlikte çıktılar. Yine suskundular. Yolda suskundular. Evde suskundular. Günlerce sürdü suskunluk. Yusuf'un işsizliği suskunluğun yapışık ikizi gibiydi. Çaycı Hakkı inadından vazgeçmedi. Yusuf babasına çekmişti, inatçıydı. Her gün aksatmadan işe geldi. Babasına ve müşterilerine aykırı gelen kıyafetlerinden, takılarından vazgeçmedi. Dövmelerini de saklamadı. Ayrılmaz parçalarını sakladığı gün kendini yitireceğini başka biri olacağını düşünüyordu. Günlerce çay ocağında köşedeki sandalyeye yapışmış gibi oturdu. Babasını izledi sessizce. İşin inceliklerini öğrenmeye çalışıyordu. Ne yaparsa yapsın ne kadar susarsa sussun orayı terk etmeyecekti. Kulaklığı sürekli kulağındaydı. Babasına ve müşterilerine aykırı gelecek şarkılara tutunarak kendini korumaya çalışıyordu. Direnişi kimliğiydi. Ne zaman o şarkılar susarsa yenilecekti. Babası olmak istemiyordu. Çay ocağı işletemeye itirazı yoktu. Kendisini kaybetmekten korkuyordu. Kararlıydı. Bu bilek güreşinden kaçmayacaktı. Yenilgiyi düşünmek bile istemiyordu. Pantolonun sol yan cebinden telefonu çıkardı. Müziğin sesini biraz daha yükseltti. Çay ocağına gelişinin on dokuzuncu günüydü. Müşteriler öğle namazına gitmişti. Babası da. Yusuf ardı sıra baktı. Her vakit müşterileriyle caminin yolunu tutan çaycı Hakkı yalnızdı. Dalgındı. Başı önde yürüyordu. Birkaç gündür babasının yalnız camiye gittiğinin farkında değildi Yusuf. Çay ocağı sakindi. İçeri girdi. Sandalyeyi kapının solundaki boşluğa, camın önüne çekti. Çok geçmeden derin düşüncelere dalıp gitti. Babasının o haline takılmıştı; yalnızlığına, suskunluğuna. Başı önde gidişi yüreğini sızlatmıştı. Muhakkak bir derdi vardı. Sormaya cesareti yoktu. Şimdiye kadar ne çaycı Hakkı onunla dertleşmişti ne de o babasıyla. İçini bir sıkıntı kapladı. Cep telefonunu aldı, ekrana dokundu. Müzik kapanmıştı. Kulaklığı çıkardı. Kaynayan suyun sesini fark etti. İçini kaplayan duyguları tanımlayamadı. O anı tek kelimeyle anlat deseler tereddütsüz dinginlik derdi. Çay ocağının arkasında, soldaki rafta duran radyodan yükselen sese kulak kabarttı. Tanımadığı erkek sanatçı tek tek seçilen sözcüklerine eşlik eden enstrümanlarla dingin sularda süzülen salda sonsuz bir yolculuğa çıkmış gibiydi. Belki de babasının en çok beğendiği şarkıyı en sevdiği şarkıcı söylüyordu. Çaycı Hakkı'nın ne tür müzikten hoşlandığını bilmemek garibine gitti. Babasının da kendi dinlediği müziğe yabancı olabileceğini düşündüğünde irkildi. Bu uzaklığa anlam veremedi. Uzaktaki babası mıydı? Yoksa kendisi mi ona uzaktı? Belki ikisi de kendi uzaklarındaydı. Yusuf ilk defa babasının sıkıntılı halini dert ediniyordu. Radyo çaycı Hakkı'nın dünyasından sesleniyordu. Gidip kapamak gelmedi içinden. İlk kez babasıyla iletişim kurduklarını hissediyordu. Kazandaki fokurtu ritmini artırdı. Garip bir şekilde sesler, müzik, içerdeki dinginlik babasının kendisini sarıp sarmalayan kolları olmuştu. Gözleri kapandı. Uyumuyordu. Sanki onun çekinmeden kollarıyla sarıp sarmalaması için ruhunun derinliklerindeki engelleri aşmasına yardım ediyordu her şey. Yusuf ilk defa babasını düşünmenin yarattığı dev dalgalar arasında ne yapacağını bilemenin çaresizliğini yaşıyordu. Gözlerini açtı. Radyo kendi halinde çalarken demliklerin altında kendi ritmini yakalamış kazan fokurdamaya devam ediyordu. Az sonra camiden çıkanlar karşı kaldırımdaki sehpaların etrafında toplanıp taze çayları bekleyecekler. Çaycı Hakkı gelecek, taze çayları bardaklara koyup müşterilerine dağıtacak. Sokak kedileri, köpekler kendilerine düşen payı yandaki kasaptan alacaklar. Aynı saate sokaktan geçenler yine sektirmeden gelip yollarına devam edecekler. Belki de günü renklendirecek küçük sürprizler yaşanacak. Olağan yaşam kadar bu olağanlığın parçası sürprizler de şu küçücük alana sıkışmış dünyanın sakinleriydi. Tek yabancı Yusuf'tan başkası değildi. Çaycı Hakkı öğle namazından geldiğinde demlikleri kontrol etti. Ayakta bekleyen oğlunu görmemiş gibiydi. Bardakları doldurdu, biri açık. Tepsiye bardakları koydu, tam ortaya şekerliği. Yanına gelen Yusuf'u görmezden geldi. Tepsiyi alıp sessizce çıktı. Servisi yapıp döndüğünde eşinin hazırladığı sefertasını açtı. Kendi tabağına türlünün yarısını koydu, kalanı Yusuf'a bıraktı. Radyo açık olmasa gören cenaze çıktı zanneder. Yusuf yemeğe dokunmadan ayakta bekledi. Babası yemeği bitirdiğinde kendine çay koydu. Çay kaşığının sesi türküye karıştı. Oğlunun seslenmesiyle duraksadı. Sessizlik orucundaydı sanki çaycı Hakkı. Çaydan büyük bir yudum aldı. Sessizce babasının ağzından çıkacak tek cümleyi, tek kelimeyi bekledi. Çaycı Hakkı suskunluğunu bozmadı. Çaycı Hakkı sarsıldı. Başını çevirdi, oğluna baktı. Bitmeyecek hissi uyandıran sessizliğin orta yerinde başı önde kapıya doğru ağır adımlarla yürüdü. Yusuf can simidi gibi atılan sesi duyduğunda durdu. Sanki bu anı bekliyordu. Çaycı Hakkı'nın eli dili olmuş yanına gelmesini işaret ediyordu. Sandalyeye oturmasını söyledi. Çaycı Hakkı'nın lafını tamamlamasını bekledi. Uzun süren sessizliğe dayanamadı. Yutkundu. Oğlunun soran gözlerinin baskısından kurtulamadı. Oğlum gitme! derken çaycı Hakkı'nın sesi titriyordu. Yusuf oturmadı. Sessizce ocağa geçti, tepsiye bardakları dizdi. Bardakları doldurdu; kimi demli kimi açık. Tepsi elinde Merak etme baba sen git demedikçe ben gitmem, dedi. Ocaktan çıktı. Yusuf daimi müşterilerin bakışları arasında yolun karşısına geçti. Duvarın önünde oturanlara gülerek yaklaştı. Çıt çıkmıyordu. Duyduklarıyla ürperdiler. Tövbe estağfurullah, dedi gri cüppeli, sarıklı ihtiyar. Yeşil doksan dokuzluk tespihi hızla çekmeye başladı. Yusuf herkesin önüne çay bıraktı, bir bardak da kendisi için. Lağımcı Hasan'ın yanına oturdu. Bardaklar yarılandığında baktı kimse konuşmuyor, tam zamanı diyerek müşterilere kendini tanıttı. İmam, Evladım güzelim adın yerine kendine neden iblis diyorsun, dedi. Yusuf ocağa babasının şaşkın bakışları arasında girdi. Olup biteni hızla anlattı. Bir yandan da çayları doldurdu. Devamını sonra anlatırım. Müşteriyi bekletmeyelim, dedi. Tepsiyi kaptığı gibi soluğu duvar dibinde aldı. Çaycı Hakkı yaşananlara anlam veremiyordu. Bir aya kalmadan Yusuf'u tanımayan, iblisin çayını içmeyen kalmamıştı. Ocağın geliri de hayli artmıştı. Müşteriler Yusuf'u görmeseler merakla çaycı Hakkı'ya oğlunu soruyor, bir sıkıntı olmadığını öğrendiklerinde de rahatlıyorlardı. Ne Yusuf'un camiye gitmemesini ne siyah giysilerini ne de garip takılarını dert ediyorlardı. Hatta kimi zaman masalarına oturtup alışamadıkları müziği açtırtıyor, şarkıları birlikte dinliyorlardı. Yusuf artık herkesin iblisiydi. Onu her şeyiyle benimsemişlerdi. O da kendini onlardan biri görmeye başlamıştı. Benzemezlerin birbirine nasıl bağlandığını kimse düşünmüyordu. Yusuf hazırlığını çoktan yapmıştı. Bir elinde çay dolu tepsi diğerinde pasta kutusu. Babasıyla göz göze geldiler. Çaycı Hakkı oğlunun alışamadığı giysilerine, takılarına baktı. Kulaklıktan yayılan müziği yadırgamadı. Yusuf ocaktan çıkarken radyodan en sevdiği türkü yükseldi. Neşe Ertaş'a eşlik etti çaycı Hakkı. Ayrılmaz parçalarımızı saklamadan, kimliğimizi kaybetmeden de uyum içinde yaşayabileceğimizi anlatan sıcacık bir öykü olmuş. Çok beğendim. Kaleminize sağlık. Çok akıcı bir öyküydü özellikle betimlemelerinize bayıldım.


Absürd tiyatroyu 19.yüzyılda insanların kulaklarına fısıldayan Anton Çehov'un hayranı olan Romanyalı Matei Visniec; Kafka, Dostoyevski, Poe gibi yazarlardan etkilenmiş bir yazardır. Anton Çehov'u neredeyse bütün eserleriyle sahneye koymak isteyen yazar, Çehov Makinesi'nde adeta karakterlerle Çehov'u yüz yüze getirmiş, vicdan muhasebesi yaptırmıştır. Absürt tiyatronun bütün özelliklerinin altını fosforlu kalemlerle çizerek sahneye koyan Çehov Makinesi oyunu; Çehov sevenler, Çehov'u merak edenler için oldukça ideal bir oyun. Mete Gürman'ın çevirisi, Müge Gürman'ın yönetmenliğiyle Devlet Tiyatrolarında seyircisiyle buluşan bu oyun kimisi için sıkıcı, kimisi için de tam olması gerektiği gibi. Hesap soruyorlar, her karakter sırayla Çehov'dan hesap soruyor. Kim istemez başkaları tarafından düşürüldüğümüz durumların hesabını sormayı? Yaratıcılarıyla yüzleşen Çehov'un karakterlerinden kimisi ölüm döşeğinde olan Çehov'a acır, son günleri için ona tavsiyeler vermeye çalışır, kimisi de hikayelerde kendisine yaşattıkları için Çehov'a nefretini kusar. Yarattığı karakterlerle iç savaşa giren Çehov çok sefil bir haldedir, hem ruhu bitmiş hem bedensel gücü tükenmiştir, karakterlerinin elinde bir oyuncak olmuştur. Adeta onların kaderi Çehov'un elinde değil; Çehov'un kaderi, Çehov'un ipleri karakterlerinin elindedir. Son günlerine dek yazılarını tamamlamaya çalışan bu adam bir yandan kan tükürür, sayfalarına kan damlar diğer yandan halen karakterlerine, çevresine bir sürü hesap vermeye çalışır. Ölümden korkmuyordu mu demek gerekiyor bu sözünün üstüne? Yaşadı, doyasıya yaşadı ve yazdı, bilinçaltının bütün entrikalarını karakterlerine döktü ve öldü. Birbirinden oldukça farklı onlarca karakteri üstün bir zekilikle geleceğe bıraktı. Yüzyıllarıdır eserleri elden ele birçok ülkeye yayıldı, birçok ırk, birçok din, birçok ulus yüzyıllarca bu eserleri okudu, oynadı. Halen eserleri zevkle yaşatılıyor. Her seferinde yeni yeni ayrıntılar keşfediliyor. Anton Çehov'a başlamak ya da onu devam ettirmek için güzel bir seyir olacak, Matei Visniec'in bu oyununda Çehov'u iyi ve kötü yönleriyle tanıyabilir, yüceltilmesine ve yerilmesine şahit olabilirsiniz.


Sonra o iki erle yük vagonuna doldurdular, Günlerce yolculuktan sonra bir köye attılar, Haydarpaşa Lisesi'nden mezun olduktan sonra Ankara Siyasal'da Maliye ve İktisat bölümünü bitiren Süreya, Maliye Bakanlığı'nda müfettiş yardımcılığı ve müfettişlik, darphane müdürlüğü, Kültür Bakanlığı'nda danışma kurulu üyeliği, Orta Doğu İktisat Bankası yönetim kurulu üyeliği ve 25 yıldan fazla bir süre boyunca da TDK üyeliği görevlerinde bulunmuştur. Gençlik yıllarındaki çekingenliğinden midir bilinmez, yazılarını birden çok mahlasla yayımla-t-mıştır. İlk şiirleri Mülkiye dergisinde yayımlanan şair, ilerleyen senelerde Papirüs dergisini kurmuştur. Dergi çıkarma yolunda, ilk başlarda hayallerini gerçekleştiremediği (1960-66 arası dört sayı) açıkça belli olan Süreya, aradan geçen 6 seneden sonra dergi için 49 sayı çıkarabilmiştir. Tomris Uyar'la olan aşkı, Ülkü Tamer ve Ece Ayhan ile olan arkadaşlıklarının yanı sıra Sezai Karakoç ile de arasının iyi olduğu sanılsa da, Sezai Karakoç kendisini Süreya'dan üstün görmüş ve Süreya kendisiyle görüşmek istediğinde Sen benimle randevu almadan görüşecek adam mısın cevabını aldığı söylenir. Aşk ve sevgi dolu şiirleriyle beraber politik mesajlarının da bulunduğu şiirleri vardır. Cinsellikten bahsetmekten çekinmeyen, aksine cinselliği en açık şekilde betimleyip kasıklardan öpen Süreya'nın, tüm şiirlerinin bulunduğu kitap olan Sevda Sözleri Yapı Kredi Yayınları tarafından basılmaktadır. Bir iddia uğruna kaybettiği y harfine, 1956 yılında yayımlanan Elma şiirinde veda etmiştir. Üsküdar'a Giderken dizisindeki bir replik ile tanıştığım, en sevdiğim iki satırlık şiiri ise kahvaltı üzerine olanıdır. Çünkü kahvaltı en az iki kişiyle anlam bulur.


Her gün yüzlerce insanın önünden geçtiği ve neden buraya dikildiğini merak ettiği, hatta eskiden altında altın olduğunu sanıp define avcılarının gazabına uğrayan sütun. Neden dikildiği bilinmez ama yıllarca çeşitli zararlar görüp günümüze kadar gelmiştir. İlk önce nereden ve kim tarafından getirildiğine bakmak gerekiyor. M.S. 330 yılında I.Konstantin bu sütunu Roma'daki Apollon tapınağından söktürüp bugünkü yerine diktirmiştir. Toplamda 8 adet sütun, üst üste konulup demir bileziklerle birbirine bağlanarak oluşturulmuştur. Apollon tapınağından buraya getirildiği zaman üzerinde güneşi selamlayan Apollon heykeli vardı. Ama İstanbul'a dikildiği zaman bu heykel sökülmüş ve yerine I. Konstantin kendi heykelini diktirmiştir. Daha sonra gelen imparatorlardan bazıları da bu geleneği sürdürmüş ve kendi heykelini diktirmiştir. 1081 yılında heykele bir şimşek isabet etmiş ve heykelle birlikte Çemberlitaş büyük hasar görmüştür. Daha sonra I. Komnenos sütunu tamir ettirip üzerine haç koydurmuştur. İstanbul'un fethinden sonra haç indirilmiştir. Yavuz Sultan Selim döneminde bir tamirat geçirmiştir. 1081 yılında geçirdiği şimşek kazasından dolayı, II. Mustafa döneminde altına beton dökülmüş ve sütunlar çemberle sarılıp sağlamlaştırılmıştır. Bundan sonra sütunlar Çemberlitaş olarak anılmıştır. Bazı söylentilere göre Hz. İsa'ya ait olduğu sanılan bazı eşyaların bu sütunun altında gömülü olduğu düşünülmektedir. Hatta bu rivayet sayesinde Avrupa'da haçlı seferleri için asker toplanmıştır. Asker toplamak için sütunun altında Hz. İsa'ya ait olan kutsal kasenin olduğu ve bu kaseden su içenin ölümsüz olacağına rivayet edilirdi. Konstantinus'un validesinin adı Helena adında bir kadındır. Helana Kudüs'ü ziyarete gittiğinde orada Kemame adında bir kilise inşa ettirir. Hristiyanlar da ona kendilerince mukaddes olan Hz. İsa'nın üzerine gerildiği salibin parçalarını, ellerine ve ayaklarına vurulan mıhları ve bazı mucizelere ait eserleri getirip verirler. O da, bunları alıp oğlu Konstantinus'a hediye olarak götürür. Konstantinus tazimle bunları alıp, hazinesine götürür. Zamanla kendisinden sonra gelecek hükümdarların bu mübarek eserlerin kadrini bilmeyip saygıda kusur edebileceklerini, bunun da büyük günah olacağı aklına gelir. Yerin altına taştan sağlam bir hücre inşa edilmesini ve bu eserlerin oraya konulmasını emreder. Sonra da üzerine halen mevcut olan Çemberlitaş'ı işaret olması için diker. Doğru mudur yanlış mıdır bilinmez ama eğer doğruysa şimdiye kadar birileri oradaki eşyaları bulmuştur.


Dram türünde 88 dakikalık bir Ferit Karahan filmi. Onu daha ziyade kısa filmleri ile tanırdık, lakin bu kez karşımıza uzun metrajlı bir filmle çıktı. Filmin Senaryosunu ise Ferit Karahan ve Serdar Temel birlikte yazmışlar. Cennetten Kovulmak, iki farklı öyküden oluşuyor. Öykülerden birinin kahramanı 24 yaşındaki Emine, diğerininki ise 8 yaşındaki Ayşe. Birbirlerini tanımayan bu iki kişinin ayrı dünyalardaki yaşamı, bir vesile ile Muş'ta kesişiyor ve olaylar gelişiyor. Ezgi Asaroğlu' nu Emine, Rojin Tekin' i Ayşe, Jülide Kural ' ı Gülnar ve Gülistan Acet ' i Narin adlarıyla görüyoruz. Cennetten kovulmak, '50. Antalya Altın Portakal Film Festivali' nden Yönetmen Ramin Matin' in 'Kusursuzlar' ı ile paylaştığı en iyi film ödülüyle ayrıldı. Filmde, güneydoğu anadolu bölgesi' nde yaşanan etnik çatışmalar ve olayların, doğrudan olmaktan ziyade insanlar üzerinde yarattığı dolaylı etkiler vurgulanmaya çalışılmış. Başarılı bir kurgulama ve doğru toplumsal tespitlerin yapıldığı gözlemleniyor. Dolayısı ile konunun ele alınış biçiminde herhangi bir problem yok. Bu tür filmlerin genel sıkıntısı olan 'slogan filmi haline dönüşme tehlikesi' ise takdire değer bir titizlik gösterilerek ortadan kaldırılmış ki kanımca çok önemli bir husustur. Bununla birlikte hoş ve etkileyici sahneler de yok değil. Ancak ben, yeterince samimi bulamadım bu filmi. Beni alıp götürmesini, hatta filmin sonuna dek, içerisinde bana da bir rol verilmesini bekleyip durdum. Üzgünüm! ama olmadı bu, bir türlü gerçekleşmedi. Kimi zaman olur böyle. Bir ekip çalışmasında herkes, üstün bir sorumluluk bilinciyle kendilerine verilmiş görevleri yerine getirirler. Ancak, duygu da katmaları gerektiğini ya unuturlar ya da yeterli ölçüde katılamaz. Hissettiremeyen film; seyircinin yüreğine erişemez, gönül telini titretemez. Bu tıpkı, malzemesi mükemmel bir yemeğin tuzu-biberi katılmadan pişirilmesine benzer, lezzetsiz olur. Altın Portakal'dan 'En İyi Film Ödülü' çıkarabilmiş bir eser, bir taraftan şanslıdır çünkü bu tür festivallerde alınan ödüller, seyirciyi filmi izlemek yönünde kamçılar ve bunun beklenen sonucu olarak gişe hasılatları yükselir. Diğer taraftan şanssızlığıdır çünkü seyircinin filmden beklentisini fazlasıyla yükseltir. İzlediği filmden beklediğini alamayan seyirci ise hırçınlaşır ve yırtıcı olur. Cennetten Kovulmak, şüphesiz izlenmeye değer bir film. Ancak siz siz olun, beklentilerinizi çok da yüksek tutmayın derim.


Hemen olayın özüne bakalım. Çeşme zaten doğal kaynak. Bize sunacağını sunuyor. Birileri testi üretmiş, birileri bu testileri alıp kendilerine iş türetmiş, doğal kaynakları ticari mal gibi kullanma yetkisini kendine çok görmemiş, ama hakkını da yememek lazım, sonuçta o testiyi çeşmeden köye taşıyor, bu da bir iş, değişik bir tacirlik alanı oluşmuş ve biz de bu tacirlere saka adını vermişiz. Bir yerde bir doğal kaynak bulunmuştur. Oraya çeşme yapılmış, bedavadan su çıkmaktadır. Eğer saka, su taşımayı yerel halka yakıştıramaz, su taşımayı küçümserse ve bu durumu da gerçekten yerel halka benimsetebilirse daha çok müşteri bulacaktır. Çeşmede insanlar susmaz, muhabbet devam eder ve bir yerden sonra yerel halk su taşımaktan utanır hale gelir. Sakaların müşterisi çoğalır. Sonra biraz birikim sahibi olan saka, kendisini firmalaştırır. Şöyle der: Çocuğunuz iş bulana kadar yanımda çalışabilir. Yerel halkın çocukları annelerine, babalarına, komşularına su taşımaya başlar ama ödeme sakaya yapılır. Çocuğuna ödeme yapamaz anne, baba ya da komşusu çünkü utanır. Küçümsenecek iştir su taşımak ama bir sakanın firmasında çalışmakta sorun yoktur ve saka paralarını bankalara yatırır. Saka, iş yerini çocuklara emanet edip başka topraklara gidip gelebilir. Yeni şeyler öğrenir. Çeşmede muhabbet durmaz, yerel halk küçümsenir. Bazen bir elektronik eşya sahibi olmadığı için küçümsenir, bazen bir ütüsü olmadığı için, bazen eski tip araç gereçle çalıştığından, bazen eski zamanların inançlarını taşıdığından, bazen komşuluğundan, bazen tilkilik bilmediğinden ve ahlaklı kalmaya çalıştığından, bazen cahilliğinden ve bazen de kendiliğinden küçümsenip durmaktadır yerel halk. Sorun yoktur. Muhabbete devam. Konuşulacak çok şey vardır onlar için ve çok sayıda sömürülecek iş gücü ya da satılacak ürün vardır saka için.


Daha önce birçok filmin senaristliğini üstlenen Dan Gilroy'un ilk uzun metraj denemesi olan 'Nightcrawler' gerilim dünyasına çılgın bir muhabirin gözüyle bakıyor. Dan Gilroy isminin çok fazla tanındığını düşünmüyorum. Bu zamana kadar; Kirli Para, The Fall, Çelik Yumruklar, Bourne'un Mirası gibi farklı türlerde filmlerin senaristliğini üstlenen sanatçının yönetmenlik kariyerinin rotasını Nightcrawler çizecek gibi. Jake Gyllenhaal bu filmde Lou Bloom adında çılgın bir muhabiri canlandırıyor. Lou Bloom; birçok iş başvurusu hüsranla sonuçlanmış, iş arayan bir Amerikalı. Haber muhabirliğine merak salar ve sonuç olarak eline aldığı kamerasıyla Los Angeles yeraltı dünyasında haber niteliği taşıyan durumları ve olay mahallerini görüntülemeye başlar. Bloom'un çılgınlıkları, işini kaybetmemek için verdiği mücadele ve garip hırsı yüzünden bir süre sonra olaylar rayından çıkar. Filmin ülkemizdeki vizyon tarihi ise henüz belli değil.


Kadın, adamın yüreğinin tam da ortasına dikti sözlerini ve şedit mi şedit bir şekilde: Seni sevmiyorum adam! gönderdi gözleri nefretten kıpkırmızı bir vaziyette. Adam bir sendeledi, iki sendeledi ve yere yıkıldı göz göre göre. Kimse anlayamadı bu ölümün sırrını. Kadın dahi idrak edemedi. Adam ansızın öldü. Yapılan otopside kalpte aşırı miktarda öldürücü söz bulundu; tek tek o cümleler cımbızla alındı ve kayda geçirildi: Senden nefret ediyorum. Söz mermisinin kalbi sıyırıp geçtiği görüldü yapılan otopside. Asıl öldürücü darbe Seni sevmiyorum. söz mermisi olmuştu. Kalbin ortasındaki süveydaya isabet etmişti. Yani adamın can alıcı noktasına... Can evinden vurulmuştu adam. Derler ki 24 saat aşk şarkıları dinletilirmiş bu mahpuslukta kadına. Aşk filmleri seyrettirirlermiş orada. Kadınsa gözlerinde bir damla gözyaşıyla ağlayıp ağlamama arasında kafayı yermiş her gün yeniden. Kadında pişmanlık var mıydı, yok muydu belli değildi. Adamsa bir yalnızlık ikindisinde söz yaşlarıyla mezara defnedildi. Mezarda sorgu faslı başladığında ve ilk suçu yüzüne okunduğunda adam ağladı. Hem de nasıl ağladı, görseniz siz de ağlardınız onun bu haline.


Kullandığımız kelimelerin vurgusal değerinin günbegün değiştiğini biliyoruz. Değerini yitiren ya da gereğinden fazla anlam katılmaya çalışılan bu kelimelerin doğru kullanımları için ise etimoloji bilimini referans alıp doğru vurguyu hatırlamakta büyük fayda var. Tabii bu işe rasyonel yaklaşım gösterirsek biraz bocalayabiliriz. Ben iki örnek ile başlayayım, gerisi zaten sizde mevcut disiplinlerden herhangi biridir. Cinayet kelimesinin anlamını yitirdiğini düşünen birisi olarak yola çıkıyoruz ve tamamen akılcı bir yaklaşımla bu kelimeye anlam yüklemeye başlıyoruz, evet, bu birinci örneğimiz: Kelimeyi daha önceden kullandığımız iki farklı kelimenin birleşimi olarak görmek! Elimizde şu an cin ve ayet kelimeleri var. Cin kelimesinin tanımını Masallarda göze görünmeyen, türlü biçimlere girebilen, iyilik de kötülük de yapabilen yaratık. olarak seçelim ve ardından da ayet kelimesini Kur'an surelerindeki parçalar; ibret alınacak olay. şeklinde tanımlayalım. Bu tanımlamaları da yine akılcı bir şekilde harmanlayalım ve ortaya Akla esen iyi ya da kötü fikirler sonucu oluşan ibret alınması gereken olaylar. gibi bir cümle sunalım. Artık bu tanımımıza ortak olanlarca cinayet ile ilgili gelişen olaylara yaklaşımımız ne kadar da farklı olacaktır. Hem böyle düşünürsek ortada ölümlü bir olay olmasa bile bir cinayetten bahsediyor olabiliriz. Tam da bu noktada; kelimenin vurgusal değerini iyice kaybettirmeye çalıştığımızı fark edip bu yolculuğu burada sonlandırıyoruz. Her neyse, Türkçe'nin hala birçok yabancı kelime içerdiğini biliyoruz ve cinayetin de aklımızda beliren ilk anlamı Bir canlının başka bir canlının yaşama hakkını elinden alması. şeklinde olduğunu biliyoruz ancak aklımızda bu cümle oluşurken bile direkt olarak idam konusuna yönlenmiyoruz. Ömür boyu hapis de aslında bir canlının yaşama hakkını elinden almak olduğu için olsa gerek, birilerini öldürmekten yana düşünceler oluşmuyor aklımızda. Vergilerimizi ödüyoruz ve bir sürü hapishanemiz var; bizler cani değiliz. - Trafik kazası: Trafik kazasında yaralanma varsa 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 89. maddesi uyarınca kazanın oluşumuna sebebiyet veren kişi 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Peki, bu cinayetler bu yıla özel miydi? Tabii ki değildi, hatalı gözlem yapıyorsunuz. cevabını verenler de olacaktır ancak dolaylı ya da dolaysız olarak birilerinin yaşama hakkını elinden alan bu olayların en azından yıllık olarak incelenmesi gerekiyor. Bir virüsün nasıl ki 19 sayısını alması akıllarda kalıcı olduysa bu cinayetlerin de yıllara göre numaralandırılması hatırlanabilirliğini arttıracaktır. Bu arada, bizim kelime oyunu yaptığımız bu cinayet türleri bilinçsizce yapıldığı varsayılan cinayetlerdir. Kasten adam öldürme ve buna benzer ciddi anlamda canilik barındıran suçlar zaten analiz ediliyordur. Cinayet-20 ya da seneye akılda kalıcı olursa Cinayet-21'e dahil olmadığınız yıllar dileyerek konuya veda edelim ve ihmalkar tavırları sonsuzluk rafındaki yerine bırakalım.


Bu yazı 'Coco Chanel and Igor Stravinsky' filminin açılış sekansından hareketle yazılmıştır. Yazı içinde 'alıcı' olarak nitelenen kişiler bir sanat yapıtına şahit olan, onu deneyimleyen kişilerdir. Dipnotlar yazının sonunda bulunmaktadır. İnsan farkında olmasa bile Hegel'in bahsettiği 'Zeitgeist' kavramıyla yaşar. Toplumlar genlerini korusalar da yaşama, sanata dair algıları belirleyen şey 'dünyanın ruh halidir.' Modernizmden sonra çalışmanın kutsanması , pozitivizmin yükselmesi buna örnek gösterilebilir. Günümüzde ise kapitalist yaşamın getirisi olan hedonist davranışlar kolayca gözlemlenebilir halde. Bugün için hayat yalnızca eğlence için var olan bir ortam gibi geliyor insana. Hazza yönelik olmayan yaşam yanlışlanıp kolayca dışlanabiliyor. Çünkü kitleselleşmiş bu davranış hedonizmin modasının geçtiğini veya geçmekte olduğunu, işe yaramazlığını ortaya çıkaran eylemleri yok etme, yalnız bırakma eğiliminde. Ancak eninde sonunda bu kitlesel davranışlar zamanın ruhuna göre değişecek, eski düşünce tarzını benimsemeye devam eden insanları, eylemleri eleştirmeye, devre dışı bırakmaya çalışacaktır. Tüm bunların tarih boyunca tekerrür ettiğini göz önünde bulundursak da insanın 'yeni ruhu' keşfetme, ona alışma sürecinde neden bu kadar zorlandığını anlamakta yine de güçlük çekeriz. 'Zamanın ruhunu' veya gelecek zamanın ruhunu insanlara en iyi anlatabilecek kişiler sanatçılardır. Bu noktada ise bir sorun meydana gelir. Alıcı, alıştığı sanatsal anlatım biçimlerini sahiplenip onları tabu olarak görmeye başlar. Sebeplerinden birisi, benzer sanatsal anlatım biçimleri taşıyan eserlerin defalarca gösterilmiş, felsefesinin de o oranda çözülmüş olmasıdır. Alegorik olarak açıklayacak olursak; bahsettiğimiz, alıştığımız anlatım biçimleri, birbirine benzer halkalarla zincir oluşturmak gibidir. Eserler süreç içinde anlaşılabilir hale gelirlerken bir noktada da hepsi birbirine bağlıdır. Alıcılar için algılayışın kolaylaşması, eserlerin biçimlerine 'bağlılık veya yakınlık' yaratırken aynı zamanda yakın hissedilen biçimin mutlak doğru kabul edilmesine yol açar. Kötü yanı ise, değişimi ve arayışı öğütleyen sanat, dokunulmaz, duyarlı bir konu ve alan haline gelir. Samuel Beckett'in 'Godot'yu Beklerken' adlı eserinin beğenilmemesinin nedenlerinden biri budur. Goya'nın resimlerinin çirkin bulunması, realist ressamların halkı resmetmeye başlamasının alay konusu olması, ötelenmesi de buna bağlıdır. Gelecek zamanın ruhunu yakalayarak sanat yapan kişilerin yapıtlarının birçoğu, meydana geldikleri dönemdeki alıcı tarafından tepki görmüştür. Aslında, eserler meydana, alıcının zevklerini belli oranda göz önünde bulundurarak getirilir. Fakat sanatta bir arayış içinde olan 'kişilerden' bunu beklemek hatadır. Yine de alıcılar, tamamen kendileri gözetilerek yapılmış yapıtları izlemeyi, dinlemeyi veya görmeyi tercih ederler. Aksi olduğunda ise bahsetmeye çalıştığım gibi eserlerden uzaklaşmış olur, kendilerini 'dışarıda bırakılmış, itilmiş' hissederler. Böyle durumlarda alıcılar, eserden daha çok sanatçıya sinirlenmeye meyillidir. Çünkü birçoğu, bir başkası tarafından aptal yerine konulduğu hissini içinde taşımaya başlarken eseri bir tür 'saçmalık' olarak görür ve sanatçıya karşı da ad-hominem uygulayarak onu değersizleştirmeye çalışır. Ülkemizde Nuri Bilge Ceylan filmlerinin çoğunluk tarafından elle tutulur argümanlar sunulmadan eleştirilmesi veya küçümsenmesi önümüzdeki en net örneklerden biri olabilir. Hepsini göz önünde bulundurunca, alıcıların çoğu için, alıcıya göre eser üretmenin veya üretmemenin bir 'duyar' ilkesi olduğunu kavrayabiliriz. Aynı zamanda bunu önemsemeden ya da daha az önemseyerek bir şeyler meydana getirmeye çalışan sanatçıların neden kötü tepkilere maruz kaldığını anlamamız da kolaylaşır. Jan Kounen'in 'Coco Chanel and Igor Stravinsky (2009)' filminde sergilenen 'Paris'in Fiyasko Gecesi' sekansında şimdiye kadar anlattıklarımızın tümüne şahit olabilme imkanımız var. Paris'te, Stravinsky'nin sonradan büyük ün kazanacak olan eseri 'Bahar Ayini' ilk kez sergilenecektir. Şehrin en saygın, en kalburüstü insanları bu baleyi finanse etmiş ve özel gösterimde yerlerini almıştır. Coco Chanel de diğer önemli kişiler gibi o gece oradadır. Olayın gerçekten yaşandığı tarihler, I. Dünya Savaşı'nın arifesidir. O dönemde sanattaki arayış 'biçimsizleşme' üzerine yoğunlaşmış haldedir. Sözü geçen zamana kadar ölçülerle, kurallarla işleyen şiir sanatı, Tristan Tzara'nın 'dadaizmiyle' neredeyse 'terörize' edilip bozulurken Pablo Picasso, kübik yaklaşımlar sergilemeye başlamış, resim sanatında farklı bir kapı açmıştır. Hatta biraz daha eskiye gidersek, tüm bunları sezmiş olan Van Gogh, modern sanatın temellerini küçük bir köy olan Arles'te atıyorken müzik alanında ise, çok ünlü müzisyenler olmasına karşın bu tip bir 'bozma' eylemine henüz rastlanılmamıştır. Tabii ki Stravinsky'ye kadar... Stravinsky tonal ile atonali birleştirerek müzik dünyasının 'bozguncusu' olmuştur. Sanatın o dönemdeki arayışını göz ardı etmeden Foucault'a kulak verirsek, Stravinsky'nin zamanın ruhunu nasıl hissettiğini anlamamız kolaylaşacaktır. Foucault, postmodern dönemdeki aşkı tanımlarken bile, bir iktidar mücadelesinden bahseder. Aşkın her zaman bir iktidar barındırdığını ve her aşkın da, aşktaki bu iktidara baş kaldıran bir özneyi bulundurduğunu söyler. Gelecek dönemde oluşacak postmodernizmin bu duruşunu sezen Stravinsky daha başlarda bahsettiğimiz gelenek zincirine uyum sağlamak yerine ona baş kaldırmayı seçmiş, sonunda ise hakarete uğramıştır. Aslında Igor Stravinsky'nin 'Bahar Ayini' eserinin ne kadar etkileyici olduğunu filmde de kolayca görebildiğimiz kötü tepkilerden anlayabiliyoruz. 'Kötü' ya da 'sanatsal değeri düşük' bir eserin ilk gösteriminde orada bulunan, hatta bunu finanse eden kişiler, o eserin değersizliğini fark ettiğinde, Stravinsky'ye verdikleri ölçüde büyük ve sinirli tepkiyi vermezler. Aksine rahat, alaycı ve memnuniyetsiz bir tavır takınırlar. Çünkü bir eserin kötü veya iyi olduğunu algılayabilmek, onun 'algı eşiğini' geçmediğinin işaretidir. Yani alıcının zihnini provoke etmez; nitekim edecek güçte de değildir. 'Bahar Ayini' ise alıcının konumlandıramadığı, akıl edemediği bir yerde alışılmış müzik biçimini bozarak alıcının zihnindeki müzik tanımını sarsmış ve sorgulamaya itmiştir. Haliyle, bahsettiğimiz gibi, bu sanat algısını mutlak doğru kabul etmiş seyirciler esere aşırı tepki vermiş, içlerinde Stravinsky'ye küfür edenler dahi olmuştur. Üstelik bu insanlar, Paris'in gözde entelektüelleridir. Aslında verdikleri tepki de bir tür 'duyarlı insan' tepkisidir. Söz gelimi, bir dini kötüleyen, çocuklara karşı hor görülü bir bakışı olumlayan eserlerin sahiplerine verilecek tepkilerdir bunlar. Eser sahibinin ahlak anlayışı sorgulanır, eser sahibi beceriksizlikle itham edilir ve olanca öfkeyle ötekileştirilir; Stravinsky'ye yapıldığı gibi. Dünyanın böyle 'düzensiz' bir müziğe ihtiyaç duymadığını savunuyorlardı belki de kendilerince. Aynı zamanda beklentileri boşa çıktığı için hüsran da duyuyorlardı. Ama salondaki herkes böyle değildi; Coco Chanel ve müziği ayakta alkışlayan bir grup insan da oradaydı. Filmin bu açılış sekansı, bir eserin iyi veya değerli olup olmadığını belirlemede alıcı tepkisinin tek başına bir ölçü olamayacağını da bize ironik olarak gösteriyor. Çünkü biz bugün için, 'Bahar Ayini'nin ne büyük bir eser, Stravinsky'nin de ne büyük bir sanatçı olduğunu biliyoruz. Salondan homurtular, hakaretler yükselirken Coco Chanel'in yüzündeki hayranlık ifadesi, müziği beğenmiş bir başka adamın ayağa kalkıp hakaretleri durdurmaya çalışması sanatın nelere yol açabileceğine, ne kadar değerli olabileceğine karşı kuvvetli bir anlatım sağlıyor. Chanel, gözlerini fal taşı gibi açıp yudum yudum gülümserken yer yer kameranın yakın çekimde kalması veya çok ufak kamera hareketleriyle yaratılan saniyelik sarsıntı hisleri, Stravinsky'nin ortaya koyduğu şeyin büyüleyiciliğini gösterirken; öfkeden deliye dönmüş topluluğa ''Kendini beğenmişler!'' diye bağıran o tek kişi de, salonda bulunanların müziğin etkisiyle nasıl harekete geçtiğini kolayca anlatabiliyor. Yani, zamanın ruhunu yakalayanlar ile yakalayamayanlar arasında, müzikal bir eser kullanılarak yaratılan çatışmayı yaklaşık on dakika kadar heyecanla deneyimliyoruz. Bu da yönetmenin plan seçimleri, müziği sahneye yerleştirme başarısıyla estetik bir hal alıyor ve etkisini artırıyor ve dünyadaki ruhun değiştiğini artık iyice kavrıyoruz. Stravinsky artık bir usta olarak görülüyor ve eserlerine saçmalık diyecek insanların sayısı da en azından Paris'te azalıyor. İnsan farkında olmadan değişen zamana adapte olup onu bir duyar haline getiriyor ve bu durum hiç değişmeden tekrarlanıyor. Günümüzde, Stravinsky'yi beğenmiyor olmak 'duyarlı bir konu' haline gelebiliyor. - Belli bir dönemdeki toplumsal trend, yönelim.


Az sonra gürültücü bir şeyler geçecekti gözlerinden. Kuşlara benzeyen ya da benzemeyen bir şeyler. Bir yavru kırlangıç daha bir sokulacaktı annesine. Aklı hala o gürültücü kuşa benzemeyen kuşlarda. Güneş artık tam ortadan bakıyordu çocuğa. 1982 yılında Kütahya'nın Emet ilçesinde doğdu. Çocukluk ve gençlik dönemlerini Antakya, Batman ve Eskişehir illerinde geçirdi. 2002 yılında Anadolu Üniversitesi İlköğretim Matematik Öğretmenliği Bölümü'nden mezun oldu. Aydın, İzmir, Erzincan, Balıkesir ve Eskişehir illerinde görev yaptı. Halen Eskişehir'de yaşamaktadır. 2016 yılından bu yana edebiyat yarışmalarında dereceleri ve edebiyat dergilerinde yayınlanan öykü ve şiirleri vardır. Çeşitli şiir/öykü yarışmalarında jüri üyeliği yapmıştır. 2018 yılında yayınlanan "Bir Şiir Bir Öykü" isimli bir kitabı bulunmaktadır. Öyküleri çeşitli kitap seçkilerinde yer almıştır. TEMA'ya üyedir.


Sevgili dostlar, Kütüphaneler Haftası nedeniyle geçen gün bir Anaokulunu ziyaret edip yaklaşık 1 saatlik süre zarfında okuma yazmayı henüz öğrenmemiş geleceğimiz olan çocuklarla kitap ve kitap sevgisi hakkında sohbet ettim. Gözlerindeki ışıltı, masumluk görülmeye değerdi. Çocuktan al haberi diye bir söz var bilirsiniz, hatta bununla alakalı geçmişte yarışma programları da oldu. Bu sohbet esnasında aslında ailelerin çocuklara kitap sevgisi aşılayıp aşılamadığı, kitapla alakalı çocuklar için nasıl bir tutum belirlediklerini ölçmeye çalıştım. Yani haberi çocuklardan aldım. Çocukların çoğunluğundan edindiğim izlenime göre, aileler kitap okumuyor. Çoğunluğunun evinde kitaplık yok. Ve çocuklar kitabın sadece bilgi edinmek için okunması gerektiğini düşünüyorlar. Kitap insanların duygusal ve mental gelişimini sağlayan en önemli araçlardan birisidir. Eskiden ve hatta günümüzde dahi bazı kitaplar psikologlar ve psikiyatristler tarafından ilaç yerine hastalara bu yüzden tavsiye edilmiş, ediliyor. Okuma yazmayı henüz öğrenmemiş, beyinleri yeni gelişen yavruların anne babaları, büyükleri bile kitap hakkında yeterli birikime, sevgiye sahip değilken geleceğimiz hakkında endişe etmemiz gerektiği kanaatindeyim. Ülkemizde yaşanan terör eylemleri, hırsızlıklar, yolsuzluklar, kötü olaylar incelendiğinde faillerinin kişiliklerine uygun kitap okumayan insanlar olduğunu kolaylıkla tespit edebiliriz. Çocuklarınızla her hafta kitapçıya gidin ve hem kendiniz hem de çocuğunuz için kitaplar seçin. Kitabı seçerken çocuğunuzun da görüşlerini dikkate alın. Sonra ortak kitap okuma saatleri oluşturun ve birlikte kitap okuma deneyimini yaşayın. Kitap okuduktan sonra herkes birbirine kitapta ne anlatıldığını ve kitabın ne mesaj verdiğini anlatsın. İçinizden buna vaktimiz yok dediğinizi duyar gibiyim. Ama kusura bakmayın, buna kendiniz dahi inanmadınız. Haftada en fazla üç saatinizi çocuğunuza, kitaba ve kültüre ayıramayacak vaktiniz olmadığını söylemeniz hiç inandırıcı değil. Keza izlediğiniz bir dizinin süresi reklamlarla birlikte iki buçuk saati buluyor. Ayrıca lütfen evinizde kitaplık olsun. Ve kitabı fazlalık olarak görmeyin. Eğer okuduğunuz kitabın fazlalık olduğunu düşünüyorsanız ya bir kütüphaneye bağışlayın ya da sahafta başka bir kitapla değişin. Ama mutlaka boşalan kitabın yerini başka bir kitapla doldurun. Çocuğunu okutmayan, kendisi okumayan insan memleketin canına okur... Ya da sizin canınıza biri okur... Okumayan, okutmayan insanların akibetini gazetelerin üçüncü sayfa haberlerinde görebilirsiniz.


Bir şeylerin akışına kapılmış giderken sen geldin aklıma. Öyle sebepsiz, aniden, durduk yere. Sahi ne zamandır uğramıyorum sana. Farkında mısın bilmem; ne zaman bu kadar uzak kalsam bir şeylerden, hayattan, kendimden, aynalardan, düşüncelerden, ilk sana yazıyorum. Uzun zamandır kaçıyordum aslında. Nasıl yakalandım böyle hazırlıksız bilmem. Bana bakan o yalvarır gözlerinden kaçıramadım gözlerimi. Biliyordum, iyiliğimi istiyordun. Ben kaçtıkça geldin arkamdan gittiğim her şehre. Sokak koridorlarının kuytu köşelerinde gizlensem de bir evin avlusunda çıktın karşıma. Arkama bakmadan hızla uzaklaşırken adımlarım, yerde birikmiş küçük bir su göletinden bağırdın bana. Evdeki aynaların hepsini indirdim sonunda. Bu sefer de sokakta top oynayan küçük bir çocuğun gözlerinden fısıldadın. İyi savaştın kabul ama ben de fena sayılmazdım. Kolay değildi sırtımdaki yüklerle cebelleşmek. Yok saymayı öğrenmek. Biz neler gördük, bu da geçer diyebilmek... Sabrın da ötesinde, boş vermek... Boş vermek... Sen kızarsın bu kelimeye, haddinden çok. Çünkü sen en iyi sızlanmayı bilirsin. İçini kemirmeyi, alakan olmayan meselelere burnunu sokmayı, en çok da ağlamayı... Hepsiyle baş ettim de ağlamak çok ciddi bir düşman biliyor musun? Bir kere seni küçük bir çocukla konuşurken işitmiştim. Ağla! dedin. Ağla. Tutma içinde. Hani çok komik bir şey olduğunda güleriz ya tutamayız kendimizi, işte ağlamak da öyle... Üzüldüğümüzde de gözyaşlarımızı tutmamamız gerekir. Tutsak da onlar bir şekilde çıkarmış ya dışarı. Belki olmadık birine karşı patlayan bir öfkeyle belki vücudumuzda bir hastalık ya da yara bereyle. Aferin kulaklarıma. Nasıl da dikkat kesilmişler sana. İyice bellemişim sözlerini. Kendimi bile kandırıyorum da bazen, gözlerimi asla. Olmadık bir zamanda nasıl da küçük düşürüyorlar beni.


Bazen gelir ki zaman yalnızca kendine ihtiyaç duydurur insana. Bazen de öyle bir zaman gelir ki insan kendinden uzağa, çok uzağa kaçıp gidebilmek ister. Yorgun ayaklarını beyazla süslenmiş koltuğa uzattı. Aklında geçmişin ayak izleri dolanıyordu. Elindeki şarap bardağını inceledi. Bardağın üzerine İstanbul çizilmişti. İnce işçilik diye geçirdi aklından. Yorgundu. Birçok insana gülücüklerle günaydın dağıtmıştı. Şimdiyse gülücükleri bitmiş yerine dümdüz bir çizgi halini alan, pembesi silinmiş dudakları kalmıştı. Esnedi. Gülümsedi. Az daha esnese ağzı yırtılacaktı. Bardağı kahverengi sehpaya bırakıp parmaklarını çıtlattı. Yorgundu. Alkolden çok uykuya ihtiyacı vardı. Yolu, uzundu. Bedeni dinçti ama ruhu... Ona sormalı bir de, bu ıssız yolda, gecenin karasında kalmış yalnız kaldırımlara eşlik etmek istiyor muydu? Ruhu, bu ağırlığı, bedenini, kaldıramıyordu artık. Geleceğin kör ışığı aklını aydınlatıyordu. Ne olacaktı? Vakit ne zaman gelecekti? Cebinden bir tane sigara çıkardı. Yakın ölümü dudaklarının arasına sıkıştırdı. Hava ayazdı. Yırtılmış eldivenleri... Soğuğa meydan okumaya çalışan siyah ceketi içinde hava ayazdı, mevsim güzdü. Dinlenmeye ihtiyacı vardı fakat yol daha bitmemişti. Geçtiği yollarda seyrek ışıklar yanıyordu. Bir evden bağrışlar gelmişti hele. Beyaz bir donla, kucağına kıyafetleri emanetmiş gibi bırakılan bir adam kapıdan kovulmuştu. Adam, sarhoştu. Ardından kapanan kapıya küfürler edip, dönüp arkasını yürüyüp gitmişti. Hava ayazdı. Adam, titreyerek atıyordu adımlarını. Dudakları hilal şeklini aldı. Gülümsüyordu. Uzun zaman olmuştu. Sigarası bitti, yenisini yaktı. Ölümden çok neyi vardı ki? Bir evin önünde durdu. Turuncuya boyanmış müstakil bir evdi. Hava ayazdı, gece karaydı her zamankinden çok. Işık, yanıyordu. Zile uzandı eli ama basamadı. Ya hırsızsa, ya katilse... Bunlardan birisi miydi? Kendinden ne de çok uzaktı. Bir katil olabilirdi, sokakta gördüğü her kimsesiz hayvana yem, mama, su alsa bile. Bir hırsız olabilirdi, cebi para ve sigarayla dolu olsa bile. Koltuktan uyuklar gibi kalktığında gece saat üçe geliyordu. Ayaklarını sürüye sürüye mutfağa ulaştı. Bir bardak su dolduracakken kendine, gözü çöp kutusuna ilişti. Sabahın erken saatinde çöpçüler geçecekti. Bardağı tezgahın üzerine geri bırakıp, çöpe doğru yürüdü. Eğilip mavi poşetin ağzını bağladı. Bağladıktan sonra uykulu uykulu dış kapıya ilerledi. Uykuya ihtiyacı vardı. Yarın kaygısı olmadan yalnızca ölmeye ihtiyacı vardı. Işığı yanan evin kapısının önündeki yüksekliğe oturmuş, kafasını iki elinin arasına almış, cesaretini toplamaya çalışıyordu. Ya zile basacaktı ya da o kapı açılacaktı. Ya hırsızsa ya katilse... Olsun. Ya hırsızsa, ya katilse... Kapı kapandı ardından.


İnsanın büyük çaresizliğidir Robinson'un yalnızlığı... Acıya katlanabilen canlıdır insan. Hayvandan daha çok acı çeker. Ama insan belirsizlik karşısında o kadar dayanıklı değildir. Robinson düştüğü derin kuyudan çıkamayacağını düşündüğünde Adem'den daha yalnızdır. Adem'in nihayetinde tanrısı vardı. Dünyaya inen Adem'in belirsizliği muğlaktı. Adem, İlk elden olaya şahit idi ve yüklendiği vazifenin adamakıllı bilincindeydi. Robinson'un belirsizliği ise mutlaktır. Robinson yeniden doğmuştur ve her şeyi yeni baştan yapmalıdır. Robinson'un bütün eylemleri birer iç deneye dönüşmüştür. Deliliğe ve ölüme karşı aynı anda savaşır. Bilincinin yönü değişmiş olduğundan her eylem sanki ilk kez yapılıyormuşçasına deneysel bir düzeye erişir. Tüm insanlıktan koparılıp yapayalnız bırakılmış bu adam aynı zamanda istediği gibi işleyebileceği bir cevherin de sahibidir. Eylemlerinin sonuca ulaşması daha kolaydır. Robinson, sahip olduğu bu avantajını, eylemselliğini nicel ve nitel olarak arttırıp bilinmeyenin içine doğru gelişigüzel adımlar atmakta kullanır. Atılan adımlar varlığını yeniden kurmak içindir. Bu çaba sık sık sekteye uğrayarak zihni bulanıklaşır. O halde yapılacak olan tüm yaşamsal ve düşünsel faaliyetlerini en aza indirgemek olacaktır. Kendini bir bataklığın içine gömüp kendinden ve her şeyden gizlenerek tedavi eder. Zihnini durulttuğu anda tekrar tabiata döner. Bitki ve hayvanla olan seviyesini ölçerek tabiata kişilik kazandırır. Adayı önce anne sonra eş olarak kabul ettiğinde çocuk ve erkek oluşunu hatırlama olanağını yaratır. Özellikle kaybettiği erilliğini ada-eş varsayımıyla kazanmak ve bunu sürdürmek eğilimindedir. Böylelikle insanın insanla ilişkisinin temelini insanın tabiatla ilişkisine dayandırarak öze dönmüş olma inancını tesis eder. Robinson, ada hayatını yalnız yaşasaydı kurduğu yaşam ne türden olursa olsun tartışılamazdı ya da bir yere kadar tartışılırdı. Ancak yalnızlığı sona erdiğinde iki kişi arasında bir hukuk doğar. Bu hukukun üzerinde anlaşmak şarttır. Robinson, Cuma ile karşılaştığında onu ve onu kovalayan diğer yerlileri kendinden uzaklaştırmak ister. Onların kendisine yaklaşmasını vahşi hayvanların yaklaşmasıyla bir tutar ve medeniyetin teknolojisini kullanarak onları durdurur. Durdurma işlemi bir farkla yerine getirilmiştir. Geriye Cuma kalmış ve onu yeni bir deneyin içine itmiştir. Henüz tam olarak adayı dişilliğe erdirememiş olmasına karşın adayı kendi iktidarı olarak kabul etmek ister. Çocuğu iktidarına rakip olarak görmez başlangıçta. O'na, kurduğu bu dünyada kölelik bahşeder. Adanın gerçek efendisi olarak kendisine ve bu iktidar altında bulunan dişil adaya hizmet etmekle görevlendirir. Bu hizmeti uç ve akıl dışı boyutlara taşıyarak çocuğun kendi sınırlarını görmesini amaçlar. Çocuk bile olsa kendisine rakip olacak herhangi bir erilliğe katlanamaz. Bunun sağlanması için gerekirse şiddet uygulamaktan ve zorbalık yapmaktan çekinmez. Ancak Cuma, Robinson'un binlerce yıllık Hristiyan ve Yahudi inançlarına karşın binlerce yıllık doğa inancına sadık kalarak Robinson'un çizdiği sınırın dışına taşmaktan geri duramaz ve ada ile yasak bir ilişki yaşar. Cuma bunları yaparken gerçek bir saflık ve neşe içindedir. Aldatma ve ihanet söz konusu değildir. Cuma'nın adayla ilişkisi duru bir ilişkidir ve salt kendi zevkine göre düzenlenmemiştir. Zorla yapılmaz ya da zekice planlar içermez. Robinson açısından ise bunlar kendi iktidarına yapılmış bir saldırıdır ve kurulan düzen yerle bir edilmiştir. Cuma'ya bu olanak tabiatın kendiliğinden sağlanmıştır. Robinson'un yalnız sürdüğü yaşamında ona cömert davranan ada sözü bu sefer Cuma'ya vermiştir. Ada Robinson'un ithal ettiği modern hayatı kusmuş ve imha edilmesini onaylamıştır. Cuma tabiatın tetikçisidir ve yabanıl olan Robinson'un kendisidir. Robinson'un imal ettiği suni düzeni şatafatlı gösterileriyle bozmuştur Cuma. Robinson'un gururu ve ihtirası yaban hayatın içinde eritilmiş ve kendi özü hatırlatılmıştır. Artık stok yapmak, çalışmak, zamanı ölçmek ve bilanço çıkarmak gibi modern hayatın ögeleri geçersiz kılınmıştır. Cuma insan-tabiat ilişkisinin biçim ve içeriğini Robinson'a yeniden öğretmiştir. Bizi düşsel bir yolculuğa çıkaran bu seçkin romanda; insan, tabiatın efendisi olarak kendisini köleleştirir düşüncesine kapılırız. Oysa insan, tabiatın en güzel ve en parlak yıldızı olarak var olmalı, var edilmelidir. Rob : İngilizcedeki anlamlarından biri mahrum etmek. Nusret Bey sizin harika bir kaleminiz var, çok beğendim. Başarılarınızın devamını diliyorum.


Çevirisi Özdemir Nutku'ya ait olan ve ilk gösterimi geçtiğimiz ay Ankara Devlet Tiyatrosu tarafından Cüneyt Gökçer Sahnesi'nde gerçekleştirilen oyun, Andrei Borisov rejisi ile seyirciye sunuldu. Toplam 27 oyuncunun rol aldığı, 2 perdelik ve 180 dakikalık Romans türündeki oyunun Dekor tasarımları Mikhail Egorov'a, kostüm tasarımları Sardana Fedotova'ya, ışık tasarımları Osman Özgören'e ve müzikleri Kemal Günüç'e ait. Shakespeare'in son dönem eserlerinden (1609-1610) olan Cymbeline'da; Britanya Kralı Cymbeline' in kızı İmogen ile gizlice evlendiği Posthumus'un başlarından geçen olaylar eşliğinde Britanya'nın kuruluş öyküsü anlatılıyor. Oyunu, aşk, ihanet, ihtiras, kıskançlık, vatanseverlik duygularının ön planda tutulduğu klasik bir Shakespeare eseri olarak tariflemek mümkün. Oyunda, yapımı itibarı ile basit fakat görsel anlamda etkileyici dekorlar kullanılmış. Dış çevrede kumaş üzerine boyanmış yüksek Roma sütunları, iyi bir ışıklandırmayla dönemin görkemli yapılarını başarıyla betimliyor. Sahne değişimlerinde bu dekorlar yukarı doğru toplanıp gerektiğinde tekrar açılabiliyorlar. Ortada, kendi etrafında dönebilen ve tahterevalli gibi öne-arkaya kalkabilen hareketli, fonksiyonel bir platform kullanılmış. Bu platform, oyun akışına bağlı olarak bir liman iskelesi, bir kale giriş köprüsü ya da Romalı askerlerin kürek çektikleri bir kadırgaya dönüşebiliyor. Doğrusu, kostümlere de söylenecek bir söz yok. Dönemin giysileri, karakterler üzerinde başarıyla sergilenmiş. Buna karşın ses düzeni ile ilgili bir sıkıntı var. Müzikler zaman zaman oyuncuların seslerini bastırıyor ve benim de bulunduğum arka bölümdeki seyircilerin diyalogları anlayabilmeleri güçleşiyor. İlk gösterim olması nedeniyle bu tür aksaklıkları doğal karşılamak gerek, zaman içerisinde tepki ve eleştiriler de göz önüne alınarak bu tür problemler giderilebilir. Bir tiyatro oyununda ilk dikkat edilecek şey, rol alan oyuncuların canlandırdıkları karakteri ete-kemiğe büründürüp seyirciye sunabilme becerileridir. Shakespeare'in kaleminden çıkmış eserlerde bu gereklilik kendini daha belirgin hissettirir. Buna neden, yazarın kendine özgü ve şiirsel anlatım tekniğidir. Shakespeare karakterleri çoğunlukla duygu ve coşku dolu olurlar. Oyuncular, canlandırdıkları karakterin o anki coşku ve duygularını, yazarın eserinde ortaya koyduğu ruh haliyle, yani gerektiği şekilde seyirciye yansıtamazlarsa, yapmacıklaşır ve oyundan düşerler. Shakespeare karakterlerini canlandırmak bu nedenle zordur ve ciddi bir motivasyon gerektirir. Oyun oynamak için değil! Shakespeare oynamak için sahneye çıkmak. deyiminin oluşması da bu yüzdendir. Bu oyunda, oyuncuların bir çoğunun sahne performanslarını beklentilerimin altında bulduğumu belirtmeliyim. Rol alan oyuncuların her biri, devlet tiyatrolarının seçkin sanatçıları kuşkusuz. Dolayısı ile bu, onların bilgisizlik ya da yeteneksizliklerini değil, rollerine yeterince motive olamadıklarını gösteriyor. Buna mukabil, Kral'ın üvey oğlunu canlandıran Nezih Işıtan'ın çok başarılı bir sahne performansı sergilediğini de belirtmeden geçemeyeceğim. O nasıl bir enerjidir ki sahneye adım attığı anda tüm gözler adeta ona kilitleniyor, diğer oyuncuların önemli bir bölümü kendilerinden beklenen coşku ve duygusallığa ulaşamadıkları için de haliyle rol çalar duruma düşüyor. Bu adamın içine Dionysos kaçmış! Böylesi bir performanstan sonra bu görüşe katılmamak pek mümkün değil. İmogen karakterini canlandıran Eda Aydınlı, Philario karakterini canlandıran Cevat Duman ve Uşak Pisanio karakterini canlandıran Nejat Armutçu da göz dolduran sanatçılar arasında. 3 saatlik bir oyunda seyircinin oyuna bağlı kalmasını sağlayabilmek zordur. Buna rağmen, Shakespeare'in güçlü kaleminden çıkmış, renkli olaylarla bezeli ve sürekli değişen dekorlarla hareketlendirilmiş oyununu sıkılmadan seyrediyorsunuz. Oyun, Ankara ve İstanbul tiyatrolarında dönüşümlü olarak sergilenmeye devam ediyor.


Sırtımdaki çantadan cam şişeyi çıkardım. Buzun yarısı anca erimişti. Yürüdüm. Bedenim varacağım yere yaklaşırken, kafam uzaklaşıyordu sanki. Sıcaktandır, dedim. O an olan her şeye sıcaktandır diyebilirdim. İleride ufak bir ağaç. Yapraklarının rengi henüz güneşte ezilmemiş. Gölgesinde soluklanayım, diye düşündüm. Fakat vardığımda ağacın altında bir başkasının oturmuş olduğunu gördüm. Her şeyden sonsuza dek uzaklaşmak için çıkmış olduğum bu yolculukta, bir insan yüzü beni bu kadar mutlu edebilirdi. O ise gözlerini kırpmadan, hatta bunun için özen gösteriyormuşçasına yüzüme bakıyordu. Soğuk terler dökmeye başladım. Gözleri tanıdık gelen bu adamı daha önce nerede görmüştüm? Yok, yanılıyor olmalıydım. Başıma güneş geçmişti. Kalçamı çimdikledim. Gözlerimi ovdum. Kahkahasıyla irkildim. Gözlerim gibi kulaklarımda mı yanılıyordu. Hayır! Hayır! Belli ki beni tanıyan biriydi ve karşımdaydı işte. Etten kemikten bir insan. Ne biçim bir soru bu? Sana rastlayana kadar yalnızdım işte. Seni burada bırakıp yoluma devam ettiğimde tekrar yalnız kalacağım. dedim yürümeye yeltenerek. Kendi kendime bir hayalle konuşuyorsun dedim, tüm bunlar gerçek olamaz. Ama gerçekti. Üstelik konuşmazken bile duyabiliyordu beni. Umursamaz görünmeye uğraşıyordum. Avuçlarım ter içinde kalmıştı. Üstelik sıcaktan değildi. Bilmiyorum ne olmuştu, nasıl olmuştu. Gerçekten bilmiyorum. Sadece ağladığımı hatırlıyorum. Ve çantamdaki ipi çıkarıp, ayaklarımın dibine attığımı. Sen kimsin? Hani beni tanımıyordun? dedim zar zor konuşarak.


Hayatınızın bir noktasında sizi geçmişinizin ve varlığınızın derin sularında yüzmeye iten bir kitap geçmiştir elinize. Bu kitap belki zamanın eskitemediği iddia edilen şu klasik romanlardandır, belki sahafın tekinden elinize geçen tozlu bir baskı. Etrafınızdaki çoğu insanın sayfalardaki derinlikten haberi olmadığı gibi, hemen hiçbiri yazarın adını dahi duymamıştır. Aldırış etmeden okursunuz. Oysa İngiliz edebiyatının mihenk taşlarından Virginia Woolf'un (1882-1941) Dalgalar adlı eseri -roman ya da hikaye gibi kalıpların dışında olan- genellemelerin ona ilişmesine izin vermeyen, apayrı bir evren. Dalgalar, kendinizi düşüncelerin akışına bırakacağınız ve hangi kıyıya çıkacağınızı son sayfaya kadar kestiremediğiniz bir kitap. Olay örgüsünden uzak olan ve çoğunlukla durum hikayeleri diye adlandırdığımız eserlere çoğumuz önyargı ile yaklaşırız. Ancak yazarın çalkantılı iç dünyasının satırlarına yansımasından mıdır nedir, bu şiirsel ve cesur eserini okumak tüm bu önyargılardan utanmak için yeterli. Kişilerin mono/diyaloglarıyla ilerleyen Dalgalar, altı arkadaşın çocukluklarından orta yaşlarına kadarki değişimlerini ve yaşayışlarını anlatıyor. Dilinin fazla feminen oluşuyla eleştirilen Woolf -ki feminizmin o çağdaki en büyük temsilcilerinden oluşu göz önünde bulundurulursa bundan doğal ne olabilir- Dalgalar'da ilerlemeye ve okuyucuyu sürüklemeye devam ederek dilini daha o günlerden nasıl oturttuğunu gösteriyor bize. Sürükleniyor, zamana eşlik ediyoruz; sonra da kendimizi renkli bir betimleme selinin ortasında buluyoruz. Ama Woolf, tam dozunda kullandığını tasvirleriyle insanın boğulmasına bir kez olsun izin vermiyor. Bu kitabı yalnızca gözlerinizle okumuyorsunuz zaten, beş duyunuzla anlıyorsunuz içeriğini. Karakterlerin koştukları kırları, şehirdeki yürüyüşlerini, kalabalık ortamlarda bulunuşlarını görüyor; restoranlardaki İngiliz yemeğinin tadını ve kokusunu alıyorsunuz. Burada devinimin ortasındasınız ve kitap insanın durmasına izin vermiyor. İlk birkaç sayfalık alışma sürecinden sonra aklınızdaki soru işaretleri silinmeye başlıyor ve sıkılma korkusuyla aldığınız Dalgalar, neyin anlatıldığı sorusuna kolayca cevap veremeseniz de pasifçe tanık olduğumuz olayların nasıl anlatıldığını tereddütsüz söyleyebileceğiniz bir deniz.