Zaman kavramı, içi boşaltılmış bir tekrardan ibaret. Ömrüm, uçsuz bucaksız bir boşluk içinde savrulan meteor taşı. Ruhum kan revan içinde. Kalbim, kaburgalarıma baskı yapıyor. Kapana kısılmış gibiyim. Özgür olmadığımı ve güçsüz bir varlık olduğumu iliklerime kadar hissediyorum. Hayata, insanlığa, evrene bir anlam katamıyorum. Aklımın alamayacağı gerçekleri anlamak için gücümün olmadığı gerçeğini, çarpıcı bir şekilde öğreniyorum. Aslında ben böyle biri değildim. Çocukluğum ve gençliğim huzur ve sükut içinde geçti. Şimdi yaşadığım bu girdap nasıl oluştu bilmiyorum. Bilinmeyeni beklemek, bekledikçe bilinmezliğe sürüklenmek... Benim yaşadığım sanırım bu. Kafama bir silah dayayıp bütün sıkıntılarımı sona erdirecek birini arıyorum. Kendim niye bu işi yapmıyorum? Siz de öyle düşünüyorsunuz değil mi? Sanırım ben o kadar yürekli biri değilim. Bunu yapması için bir gönüllü bulmam lazım. Bana yardım edebilecek kimsem yok. Zaten bu isteğim ilk etapta bir yardım olarak algılanmıyor. Ayrıca eşe dosta, bunun izahını yapmak ile yoramam kendimi. Bu kişiyi ben bulacağım. Yaşadığımız yüzyılı pozitif yönde geliştiren ancak benim için yapaylaştıran teknolojiden yararlanmam gerekiyor. Ben zincirleri kırılmış bedbahtım. Kutup ayısını arayan bir bedevi... Bu süreç beni daha fazla umutsuzluğa sürüklüyor sanırım. Farkındayım çok nazlı bir maktul adayıyım. Ve bu nazlanmayı bir kenara bırakacağım. Boğaziçi mezunu bir katil bulamam ki! Kararımı veriyorum: Arayan ilk kişi ile yüz yüze bir görüşme yapacağım. İşte katil adayım telefonumu çaldırıyor. Bir saat içinde gelmişti. Sözünün eri olduğunu görmem keyfimi yerine getirmişti. 20'li yaşların ortalarında, orta boylu, zayıf biriydi. Kot pantolon ve tişört ile iş görüşmesine gelmesini biraz laubalice bir tavır olarak yorumladım. Sonuçta bu bir iş görüşmesiydi. Kel, göbekli, herkese tepeden bakan, memnuniyetsiz, tam olarak ne iş yaptığı belli olmayan İnsan Kaynakları Müdürü olsaydım, notunu kırardım. Lakin şu bir gerçek ki; müdür değilim ve şirketime CEO aramıyorum. Suratındaki ebleh bakışından iş yeri veya ofis yerine neden dağınık ve loş bir evde bulunduğunu anlamaya çalıştığını fark ettim. 'Ne demek istiyorsun sen?' diye bir hışımla ayağa kalktı. Konuyu nasıl algıladığını anlayınca gülmeye başladım. Donup kalmıştı. Sırtı bana dönük olmasına rağmen surat ifadesini tahmin edebiliyordum. Sonsuza kadar donamazdı. En sonunda bir karar verdi ve yüzünü bana döndü. Alaycı bir ifade ile konuşmaya karar verdi. Hemen ayağı kalktım ve kolundan tuttum. Elimde hazırlamış olduğum kağıdı cebine koydum. Televizyonumu satalı bir yıl olmuştu. Akşamları evde karşı duvarı seyretmeyi tercih ediyordum. Annemden kalan dantelleri incelemek ayrı bir keyifti. İşi gücü bırakalı bir yıla yakın olmuştu. Açıkçası yokluğunu pek hissetmiyorum. Biz geniş hakları olduğuna inandırılan modern köleleriz. Yalnızlığın verdiği olumsuz düşünce deryasında yüzüyorum. Yalnız kalmak benim kaderim. Kendimi bir trene benzetmem gerekirse ki niye bu gereksin bilemiyorum. Ama illa benzetmem gerekirse şöyle özetleyebilirim: Hayatımın ara istasyonları çok insanla doldu, fakat son istasyonda hep yalnızdım. Belki de herkes son istasyonda yalnızdır. Bilemiyorum, zaten başkalarının hayat hikayeleri, yalnızlıkları umurumda da değil. Günlerimin hep böyle elem ve keder içinde geçtiğini söyleyemem. Kendimi avutabildiğim meşgaleler var. Ancak başımı yastığa, daha doğrusu boşluğa koyduğumda bütün gerçekler yüzüme acımasızca çarpıyor. Uçsuz bucaksız bir kumsalda, ufacık bir kum tanesiyim. Kavurucu güneşin altında bir nebze ferahlamak isteyen bir tane. Ne denize kavuşabilirim ne de güneşten kaçabilirim. Kısa ancak derin bir soru sorması hoşuma gitmişti. Uzadıkça niteliksizleşen ve gereksizleşen kelimelerle dolu bir cümle beni korkutuyordu. Hayatın da bu formatta olması gerektiğini düşünüyordum: kısa ve derin. 'Sen de mi?' dedim şaşkınlıkla. İntiharı düşünen birine kendimi öldürtmek... Durum gittikçe cezbedici bir hal alıyordu. Düşünceli bir şekilde halının desenlerini incelemeye başladı. Halı incelemesi ne kadar ilginç bir eylem diye düşündüm. Bayramda, özel günlerde, uzaktan akrabaları ziyarete gidince de izleme gereksinimi duyuyorsun, birini öldürmeyi düşünürken de. Üzerindeki Beşiktaş armalı tişörtüne ithafen söylemiştim. Tebessüm etmesini beklerdim. O ise daha da hüzünlendi. Bir an 'hüzün kelimesi, yüzünden türemiş olmalı.' diyecek oldum. Fakat durumu gereksiz yere romantikleştirmenin pek anlamı olmadığına kanaat getirdim ve kendimi frenledim. Sürekli konuşuyordum ve ben sürekli konuştukça genç adamın kafası iyice karışıyordu. Çocukluğumuzun atarisine, son sürüm bilgisayar oyunları yüklemek gibi bir durum ortaya çıkıyordu. Ve doğal olarak atari 'Ne oluyor lan?' diyordu. 'Sence şu ana kadar yapılmış en büyük icat nedir?' diye sordum. Farklı sorular sormak her zaman hoşuma gitmiştir. Karşımdakini, bir nevi sabır testine tabi tutuyordum. Hem böyle yaparak katilimin, beni öldürme iştahı bile kabarabilirdi. Duraksadı. Yutkundu, gözlerini halıya dikti. Ne söyleyeceğini az çok tahmin ediyordum. Tahminim tutmak üzereydi. 'Seni öldüremem. Seni öldürürsem ben yaşayamam.' dedi. 'Bunu iyi düşün Selami ağabey. Senden haber bekleyeceğim.' diyerek bir kağıda telefon numarasını yazdı ve evden çıktı. Kendimi öldürteceğime pişman oluyordum. Ancak beklemenin anlamsız olduğunu ve bana sadece elem yüklediğini biliyordum. Ve beklemenin gereksiz olacağına emindim. Hemen telefonu aradım. En kısa zamanda dedesiyle görüşmek istediğimi söyledim. Yaklaşık bir hafta sonra buluşmamız gerçekleşti. Vadideki Bardak adlı çay bahçesinde bir buluşma ayarladık. Bu düğümün artık çözülmesi taraftarıydım. Buluşmaya erken gelen taraftım. Oturdum çay söyledim. Çayı her yudumlamamda beni hayata bağlayan bir bağ geliştiğini hissettim. Bu çay tehlikeli bir içecekti. Resmen sıcaklık, güven ve huzur veriyordu. Bardağı elimden bırakarak garsona hemen bir oralet getirmesini rica ettim ki ölümüm garantilensin. Selim ve dedesi ufukta gözükmüşlerdi. Dedesinin koluna girmişti. İhtiyarın diğer elinde de baston vardı ve oldukça zor yürüyordu. Torunu için büyük bir fedakarlık yaptığını söylemeliydim. Torunum olsa aynısını yapar mıydım? Mümkün değil. Daha kendimi öldüremiyorum, başkasına zarar veremezdim. O ve kızı dediği an duraksadım. Selim'e baktım, o yine bilindik hareketini yaparak yere doğru bakmaya başladı. Anlaşılan Selim' in bakmakla yükümlü olduğu bir kızı vardı. Şimdi bu kararsızlığını daha iyi anlıyordum. Altyapısı acıklı bir yaşanmışlık seziyordum. Dedenin teklifi bana pek cazip gelmemişti. Daha çok acısız bir yol olmasını istiyordum. Baki dedenin tutkulu hali beni etkilemişti. İnfazın nerede, nasıl, ne şekilde gerçekleşeceğini konuştuk. Çaylarımızı içtik, Baki dedemiz askerlik anılarını anlattı, takma dişlerini eline alarak bizi güldürmeye çalıştı. Bu hayat dolu insana baktıkça kendimi mahcup hissettim. Belki de bir aileye maddiyatım ile birlikte büyük bir ruhsal hezeyan bırakacaktım. Saçını, şefkatli bir babanın çocuğunu sever gibi okşadım. Konuşmaya lüzum görmüyordum. Ölümümün bir işe yaramasından çok mutluydum. Şu an ölmek için çok güzel bir andı. 'Adettendir, son bir isteğin var mı evladım?' diye sordu Baki dede. Ne isteğim olabilirdi ki? Biraz daha yaşamayı istemek mi? Yoksa son kez bizzat Urfa'da, Urfa kebap yemek mi? Tek isteğim ölmekti. Kafamı iki yana salladım. Gerek yoktu isteğe, şarta, cesaret kırmaya. Olacak olan olmalıydı. Selim olduğu yere yığılmıştı. İnfazım üzere girdiğimiz bu binada üç kişiydik ve ölmesi gereken ben iken, benim dışımda iki kişi ölmüştü. Hayat işte bu kadar acımasızdı. Ve artık ortada bakılması gereken bir kız çocuğu vardı. Bir ailenin yok olmasına neden olmuştum. Bir kızı daha yok edemezdim. Bu hayatta bir amacım vardı.


Sabah bir anda oluyor her şey. Önce umursamıyoruz. Alışkınız nasıl olsa. Gider gelir diyoruz. Süre uzadıkça artan merakla, pilli radyolar kurcalanmaya başlanıyor. Şarkı, türkü doluyor kulaklara. Bir de üstünkörü haberler. Saatlerin saatlere eklenmesi huzursuzluğu arttırıyor. Telefonlaşmalar çoğalıyor. Umudumu kaybetmek istemiyorum. Ülkenin her tarafındaki haberler aynı olsa da Gelecek, diyorum Gelecek, Bir arkadaşımın, Akrabamdan duydum, işin içinde başka iş varmış, sözlerine kadar sürüyor bu tavrım. Ondan sonra oluyor ne oluyorsa. Gündüzden gömülüyorum karanlığa. Gözlerim kararıyor. Geçmiş yıllara doğru sendeliyorum. Herkes gittikten sonra Şimdi ne hissediyor acaba? derdim orada yatan için. Akşam olunca benim hissettiklerimi mi? Onun karanlığının uzantısı mıydı bizimki? Düşüncelerim, Konserve kutusu gibi sıkış sıkış kalıverdik tramvayda, diyen oğlumun sesiyle bölünüyor. Ay! dememle bir acı su yükseliyor boğazıma doğru. Yakıp kavuruyor. Yabancı değil bu yanıp kavrulmalar. Her akşamüstü başlarlardı bende o zamanlar. Ülkenin en köklü liselerinden birinin öğrencisiydim. Okuldan gelmişim. Ağır bir ödev yükü sırtımda. Onların yanı sıra bir saat içinde üstüme çöreklenecek karanlık da kapıda. Öğrenciyken, kesilen elektriği ertesi gün bahane etme sevinci yaşayan oğlum, bugün işlerimiz kaldı, mahvolduk çaresizliğinde. Ona Sırf siz değilsiniz ya çalışamayan. Herkes aynı durumda, derken Nasıl olur da tüm ülkede olur? Hesap sorup hakkını aramalı halk, isyanındayım. Oysa benim hiçbir hakkım olmadı. İstanbul'da çoğu eve televizyon girmişken ışıksız gecelerden içim karardı yıllarca. Karşımızdaki mezarlık sakinlerinden de çok belki de. Nöbetten dönen babam, kabirlerin üstüne nur yağarken gördüğünü iddia ederdi. İnanmazdım ama o nurların ışıklarının evimize de uğramasını isteyecek kadar çaresiz bir genç kızdım. Yarım asırlık evimiz, yılların yorgunluğunu kaldıramayıp pes etmişti. Babam da dişinden tırnağından arttırdığıyla iki oda kondurdu onun yerine. Olay bu kadar basit... İki oda... Su, elektrik lüks bizim için. Çatı, dümdüz bir beton. Yine de bu kadar yoksulluğun ortasında, tepemizdeki demir filizleri, gelecekle alay edercesine yükseliyorlardı. Sahi, dünya ajansları Koskoca ülkelerinde tık yok! diye bizimle ilgili haberler geçip duruyordur şimdi değil mi? Diyaliz hastası teyzem arıyor Rize'den. Üç gün gelmeyecekmiş, beni ölmüş bilin artık. diye. Yapma! diyorum. Ölüm deme bana Tabut tabut geliyor geçmişim önüme. Döndürüyor tepesi demir filizli tuğla yığınına. Kahvaltı etmeden gittiğim okulda öğlen yediğim bir açmanın yanındaki sevdiğim gofret tadına. Tüm gün oyaladıkları midem, artık akşam yemeği bekliyordu annemden. Sabahları ilk işi, geceden çaldığı karayı camına taşıyan gaz lambasını pırıl pırıl yapmak olan anneannem, gururla getirirdi onu masaya. Üstündeki gerdeğe girecek gelin görümünü veren dantel örtüyü kaldırmakla başlardı seremoni. Yüzgörümlüğü ise bir kibritti. Aşkla yanmak buydu işte. Gelmezse yanarız! diyor komşum kapımı tıklatıp. Bütün yaz hava kararırken gittim de ucuz ucuz alıp taşıdım o sebzeleri pazardan. Buzlar çözülünce hepsi ziyan olacak şimdi, Haklısın, diyorum anneme yıllar önce söyleyemediğim sözcüğü kullanarak. Anne bu komşular her akşam niye bize geliyor? diye sorardım. Tanrı misafiri, gelme denir mi? yanıtına itiraz edemezdim. İşin içine Tanrı sözcüğü girince susmamız öğretildiği içindi öylece kalıvermem. Bugün de yaşadıklarına şaşıranların Allah Allah! sesleri süreye endeksli artıyor. Bir yandan moda sözcük fıtrat, bu kesilmeye de dahil olur mu sorusu kafamda, bir yandan da yoksulluğun çay, sigarayla bastırıldığı sıcak odanın bitişiğinde titreyerek uyumaya çalıştığım akşamların hüznü doluyor içime. Gecenin ilerleyen saatlerinde konuklarla bizimkilerin tüm sıkıntı ve kaygılarını terk ettikleri sıcak odaya transfer olurdum. Şimdi titreme sırası annemle babamdaydı. Aslında bizim durumumuz onlardan kötüydü. Ben, kardeşim, anneannem, kitaplarım, defterlerim, kalemlerim, komşuların arkalarında bıraktıkları dumanları solumak zorundaydık. Nefes alamıyorum, diyor solunum cihazına muhtaç amcam Antalya'dan. Bir soluk, istediği sadece ama onu da bulamıyor. Elden ne gelir, diye telefonu kapatıyorum. Belki de çok şeyler gelir elden diye aklımdan geçirmeden edemiyorum ama. Eğilen boyun düzlenmez, baştan eğmemek gerekirdi, diyor kafamdaki ünlem işaretleri. Ben de öyle yapmıştım o lise yıllarımda. Elimden gelenin en iyisini. Gece ikiden sabah yediye kadar gaz lambası ile kalemimin, defterlerimin, kitaplarımın flört etmesine ortak ol-muştum. Benim karanlık nefretimi bastırırdı onların kavuşmaları. Bugün gelecekti, sızlanmasında marketteki yaşlı kadın. Kızını bekliyormuş ama uçaklar kalkamayınca... Kalkmak o kadar kolay mı teyze? diyorum; Elektrik olmayınca bir de, Ben de kalkamazdım o yataktan. Sabaha dek solgun ışığa uyum sağlamaktan yorulmuş gözlerimin kapanıp kapanıp durmasından. Hele uykusuzluğum, az ötede en derin demleri yaşayan anneannem ve kardeşime özentimle birleşince dalıp gidiverirdim beş dakika sonra kalkarım diye. Genellikle kalkardım ama bazen de bir bakmışım, ders zilinin çalmasına on beş dakika kalmış. İşte o zaman bir telaş alırdı beni. Gece boyunca nazlarına katlandıklarım, onları çantama kaba hareketlerle tıkıştırmama oradan buradan kafalarını çıkararak isyan ederlerdi. Bugün banka müşterileri de isyanda. Elemanlar Yok! diyor, Hiçbir işlem yapamayız, Dinlemiyor insanlar. Bağırıp çağırıyorlar Bu nasıl iş? diye. Hele harç yatıracak öğrenciler, Son güne niye bıraktık? pişmanlığında. Sakızı bile kredi kartıyla alan cepleri beş parasızlar, bankamatiklerin önünde mucize bekliyorlar. Akla hayale gelmeyen savlar, çoğalarak okunan belaları peşine takıyor. Sokaklarda öbekleşmeler artıyor. Parklar, çizgi filmlere üstün gelmenin gururuyla daha bir coşkulu karşılıyor çocukları. Onlar da her zamandan çok bağrış çağrış içindeler. Salıncaklardaki, kaydıraklardaki sıra kavgası, evlatlarından annelerine geçmeye başlıyor. Kahveler müşteri patlaması yaşıyor. Aboneleri yaşlı adamlar, her gün iskambil kağıtlarının, tavla pullarının ardına sakladıkları duygularını açığa vurmaya başlıyorlar. Önce yakınmalar genel olsa da yavaş yavaş bir noktada toplanıyor attıkları taşlar. Bazıları Günaha girmeyin, bilmiyoruz daha ne olduğunu, diye ağızlarında geveliyorlar lafı. Bilmiyorlar, bilemiyorlar. Çünkü onca saat geçmesine rağmen ülkenin en üst yetkilisinin bile kesintinin nedeninden haberi yok. İçlerinden biri, trafo-kedi muhabbeti açmak için söze başlayacak olunca bıkkın bakışlar toplanıyor üstünde. Çay ocaklarındaki tein yoksunluğu tavan yaptığında içilen gazozların, ayranların sonucu oluşan gazlar, suratlara iyice yansıyor. Ellerin çayın ısıttığı bardakların sıcaklığını aradığı kadar yüzler de onun buharına hasret. Neyse ki doğalgazlı ocaklar çalışıyor. Yoksa en çok tüp satıcılarına yarardı bu kesinti. Tüpler, zorla ayrıldıkları yerlerine nispet yaparak geri dönerlerdi. Öyle de olsa aç kalır, kirli kalır yine de sokmam evime! diyorum küçük tüpte kaynattığımız suyu bir türlü ayarlayamadığım günler aklıma gelerek. Ya saçım sabunlu kalırdı ya da bedenim. Babana da yazık! derdi annem. Kolay mı taşımak, çeşme ta nerede? İdareyi öğren. Ev kadını olacaksın ne kadar okusan da eninde sonunda, O zaman Haklısın, diyemedim anneme ama yıllar söyletecekti nasıl olsa bana o sözcüğü. Aynı, mahalle meydanında oturmuş, konuşan kadınlar gibi. En nankör meslek olan ev kadınlığından, bugünlük kurtulmanın için için sevinciyle dert yanıyorlar birbirlerine. Her iş elektrikle anam! diyor içlerinden biri. Ötekiler, Vallahi öyle, elimiz böğrümüzde kaldı komşum, diye destekliyor onu. Taşıtların çalışmamasından, işlerine giden aile bireylerinin yollarda perişan olmalarından konu açılıyor ister istemez. Gözleri her an şarjı bitebilecek telefonlarında. En çok da evlenme programını kaçırdıklarına yanıyorlar. Yazık, bugün de yeni talip gelecekti o kırmızı saçlı kadına, belki bu adamdan elektrik alır, derdinde bağımlılardan çoğu. Elektrik almak sözü, dalga dalga yayılmaya başlıyor sokaklara, evlere. Mimikler, artık can sıkıntılarının doruk yaptığını bayrak sallarcasına belli ediyor. Omuzlar da suratlara uyum sağlayarak git gide çöküyor. Umutlar bitmiş. Çeneler, tonlarca sözcük taşımanın yorgunluğunda. Jeneratör gürültüsünde ölüm sessizliği eşlik ediyor artık bugün gelmez diyen bakışlara. Siyah bir tül yavaş yavaş şehrin üzerine inmek üzere ama hala yetkililerden açıklama yok. İnsanlar, kombilerin kendilerini işe yaramaz hissettikleri evlerine dönüyor ister istemez. Gelmeyen baharın kış sırnaşığı soğuğuna teslim olup battaniye, yorgan altına büzülenler çoğalıyor. Benim aklımsa geçmiş yılların mezarlık sokağındaki gecelerimin karanlığında takılı. Kabustan uyanıldığı, bir anda Oh! seslerinin birleşerek yükselmesinden anlaşılıyor. Eller, hemen elektrikli aletlerle buluşuyor. Sevgiciğim harika betimlemelerle bezemişsin öykünü. Harika, yüreğine, kalemine sağlık. Çok teşekkür ederim Fevziyeciğim. Sağ ol. Senin de yüreğine, gözlerine sağlık. Sevgiler.


Çok yürümüştü, çok yorulmuştu ve ölmeden ormanın içine girmeyi başarmıştı. Ormanın ilk kısımları az çalılıklardan ve az dikenlerden oluştuğundan oralarda kendinden başka insanlara rastlamak kolaydı; bundandır ki ormanın ilk kısımlarını ormandan bile saymamıştı. Gerçek orman dedikleri yer en derinlerde keşfedilmemiş bir tehlike ağıyla örülü olmalıydı. Ve o tehlike ağına ulaştığınızda, işte o zaman, bir gece ormanda marşmelovlarını ateşte pişirip el fenerlerini çenelerine dayarken saçma halk efsaneleri anlatan şişman izci çocuklardan bir farkınız olurdu. İlerledikçe iç sesiniz yok olur ve herhangi bir meşe ağacından ya da çıngıraklı yılandan daha zeki olamazdınız; çünkü doğa kesinlikle buna izin vermezdi. Zamanınız gelene kadar ormanın derinliklerine doğru hiç yorulmadan ve korku hissetmeden yürümeye çalışırdınız; ormanda ölmek için yine ormanda yaşamak, bu tezat bile gözünüze tezat gibi görünmezdi. Ormanla ilgili bu kadar yüce düşünceye sahip olsa bile, şimdi açlıktan guruldayan karnıyla gözü şişman ren geyiklerinde olan aciz bir insandan fazlası değildi. Önü yosun tutmuş iri gövdeli bir ağaca sırtını yaslayıp gözlerini bir iki saniyeliğine kapattı. Avlanmak şimdi çok zahmetli ve acı verici geliyordu. Ama yaşamak için de avlanmak gerekliydi ve doğa o gözünü kapatmış halde ağaca yaslanmışken seçmesi için iki şık sunuyordu; avlanmak ya da ölmek. Pekala'' diye mırıldandı, yüzünü ovarken. Avlanacağım ama çok yorgunum, hem de çok yorgunum, burada uyuyakalacak kadar.'' Küçük patikaları, sesinin yankılandığı dev mağaraları geçip tırmanmadığı kadar uzun sarmaşık engellerini aşarken dinlenmeye zaman ayırdığını hatırlamıyordu. Dinlenmemişti. Ormanın sevgili sakinleri, lütfen bana yardım edin çünkü çok az bir yolum kaldı ve hedefime ulaşamadan ölmek istemiyorum.'' diye seslendi gökyüzüne. Seslendiği bu orman sakinleri sincaplar, ceylanlar, ayılar veya ren geyikleri değildi; elbette onlar da orman sakinleri sayılırdı fakat bu hayvanların bile orman sakinleri sayıp saygı duydukları, ormanın derinlerinde başka orman sakinleri vardı. Ağacın gövdesinden destek almasına rağmen zorlanarak ayağa kalktı. Heyecanlanmıştı. Henüz orman sakinlerinden ne bir ses ne de işaret almamasına rağmen onlara seslenmek bile tüylerini ürpertmişti. Rüzgarın güzel sesi adeta kaskatı kesilmiş ayaklarını yumuşatıp ağrıdan zonklayan başının acısını dindirdi. Evet, ormanın sonuna dek ilerleyeceğim, kararlıyım.'' Bir süre sessizlikten sonra rüzgarın sesi tekrar mağarada yankılandı. Peki, madem öyle diyorsun. Sana bir soru yolcu, ormanın sonuna ulaştığını nasıl anlayacaksın ki?'' İşte en başından beri aklını kurcalayan, yalnız hiç cevap veremediği bir soruydu bu. Rüzgar biraz daha şiddetle mağaranın içine doğru esti. Rüzgar omuzlarından aşağı indi ve resmen boynuna sarıldıktan sonra tekrar konuşmaya başladı. Şimdi rüzgarın dedikleriyle iç sesi tamamıyla örtüşüyordu ve hiçbir cevabı yoktu. Rüzgarın sesi alçaldıkça vücuduna ağırlık çöküyor, daha da uykusu geliyordu. Sonunda gözlerini kapattı, rüzgarın sesi de tatlı bir melodiye dönüştü. Fakat bu sefer de iç sesi gece boyunca onu hiç mi hiç rahat bırakmadı.


Ortak sorunumuz da tam olarak bu noktada başlıyor. Bütünün bir parçası olma çabamız içerisinde, eğer hangi parçası olmamız gerektiğine karar veremiyor ve diğer parçalardan bir tanesi olmak istiyorsak, karşımızdaki kişiler ile özdeşimlik kurmaktan kaçınıyoruz. Sen bana yaklaşmıyorsun ve ben de senden uzakta kalmak için elimden geleni yapıyorum. Sonuç: İki taraf da eksik. Neden yaratılmış olduğunu düşünerek bulmaya çalışan ve bu çabayı sarf ederken hiçbir kaynaktan faydalanmayan birini düşünün. Belirli bir süreden sonra bırakın cevaplar bulmayı, sorular üretmekte bile güçsüz kalacaktır. Hayatın anlamını yitirdiği hızda, hissizleşme adına bir şey söyleyemem ama, isteksizlik de artacaktır. İlgi çekici bir şeyin etrafta bulunmadığı durumlarda, yenilik arayışı içerisine girmek yerine kendi kabuğuna çekilmek, daha kolay gelecek ve işte; ifadesiz bir surata sahip bireyiniz karşınızda!


Osmanlı'da posta örgütünün kurulması II. Mahmud dönemine dayanmakla birlikte, II. Mahmud döneminden önce halka hizmet vermeyen ancak resmi haberleşmede kullanılan menzilhaneler bulunmaktaydı. Menzil kelimesi Arapça kökenlidir ve konak, yol, konak yeri vb. anlamlara gelmektedir. Buradan yola çıkarak; menzilhaneleri, günümüzdeki şehirlerarası yolculuklarda kullanılan, ihtiyaçların giderildiği, alışverişin yapılabildiği, yiyecek-içecek gereksinimlerinin karşılanabildiği mola yerlerine benzetebiliriz. Menzilhane denilen bu mekanlar Osmanlı'da orduların sefer amacıyla konakladıkları, hacıların seyahat amacıyla yola çıkıp geceyi geçirdikleri, ticari amaçlı kervanların mola verdikleri yerlerdir. Bu sebepledir ki; bir yerin menzil olarak kullanılabilmesi için bulunduğu bölgenin coğrafi durumu önem taşımaktadır. Osmanlı'da menziller, ordunun ihtiyaçlarının karşılanmasında ve temin edilmesinde, özel haberleşmelerde ve ticari mal naklinde kullanılmıştır. Menzilhanelerin sivil haberleşmede kullanılması ise yasaklanmıştı. Ancak bu yasağın ihlal edildiği, ulakların menzillerde bekletildiği görülmüştür. Savaş döneminde menzildeki beygirler arttırılır, ulaklara ayrıcalık tanınırdı. 1541'e kadar Ulak hükmü ile sürdürülen haberleşmede, ulaklar istedikleri hayvanları ücretsiz almak, geçtiği yerlerde yiyecek-içecek temin etmek gibi haklara sahiptiler. Ancak Sadrazam Lütfü Paşa'nın yaptığı düzenlemeden sonra beygir alımlarına sınır getirilmiştir. Osmanlı Devleti'nde resmi haberleşme devletin ilk kurulduğu dönemden itibaren ulaklar aracılığıyla sağlanmıştır. Ulaklar geçtikleri yollar üzerinde bulunan menzilhanelerde konaklayarak dinlenirler ve beygirlerini yenileriyle değiştirerek yollarına devam ederler ve böylece haberleşmeyi sağlarlardı. Menzil teşkilatı, Osmanlı Devleti'nin 550 yıllık döneminde gerek haberleşmede gerekse ordunun hareket ve iaşesinin sağlanmasında devrin en mükemmel işleyen kurumlarından biri olmuştu. Ancak, menzil teşkilatı zamanla kuruluş ve işleyiş disiplinin dışına çıkarak görevini yapamaz hale gelmiştir. Özellikle 18. yüzyıldan itibaren bu teşkilat maliyeye önemli bir yük getirmeye başlamıştı. II. Mahmud devrinde devlet giderlerinin üçte birini menzil giderleri oluşturmuştu. Bütün bu olumsuzluklar üzerine Sultan Abdülmecid döneminde teşkilat kaldırılmış ve yerine 23 Ekim 1840 tarihinde Posta Teşkilatı kurulmuştur. Bu tarihten itibaren menzilhaneler postaneye dönüştürülmüş, Tatar ağaları da postacı olarak görevlendirilmiştir. Böylece Osmanlı Devleti'nin yüzyıllar boyunca üç kıtaya hükmetmesini sağlayan önemli kurumlarından birisi daha tarihe karışmıştır. II. Mahmud'un çalışmalarıyla haberleşme örgütünde köklü değişikliklere gidilmiş, halkın da hizmetlerden faydalanması sağlanmaya çalışılmıştı. Posta örgütünün çalışmaları için özel bir komisyon kurulmuş, Avrupa'da uygulanan yöntemleri bilen Mustafa Sami Efendi posta müdürü olarak atanmıştı. Osmanlıda haberleşme denince akla gelen Ulak-Menzilhane sistemleri yeniden düzenlenerek Posta Nezareti adını almış, halka da hizmet sunan bir kuruluş haline gelmiştir. PTT Genel Müdürlüğü, Geçmişten Günümüze Posta, Ankara 2007. HALAÇOĞLU Yusuf, Osmanlılarda Ulaşım ve Haberleşme , PTT Genel Müdürlüğü, Ankara 2002.


Güneşten önce uyandım. Heyecandan gözüme uyku girmemişti; sabaha kadar yatakta döndüm durdum. Üniversite arkadaşları buluşacağız. Yıllar geçmişti aradan. Kim bilir herkes ne kadar değişmişti bunca zaman içinde. Fakat onun sesindeki coşku hala aynıydı. Kim mi? Hülya. İstanbul'a döndüğümü öğrendiğinde tüm arkadaşları kahvaltıda toplamaya karar vermiş. Onca insanı bi' telefonla bir araya ondan başka kim getirebilirdi ki? Öğrencilik günlerinde de organizasyon işlerini üstlenirdi hep. Bazen emrivakileriyle kızdırsa da aslında içten içe hepimiz ona minnet duyardık. O da el atmasa nasıl toplanırdık bilemiyorum. Boğazdaki mekanın kapısından girerken kalbim kıpır kıpır. Saate baktım, herhalde henüz kimse gelmemiştir diye düşündüm. Fakat çok geçmeden yanıldığımı anladım. Deniz kıyısında ayrılan masada beş altı arkadaşım oturuyordu. Kucaklaşmalar hararetliydi. Hal hatır sorarken diğerleri de geldi. Bizler hasret giderirken masa envaiçeşit kahvaltılıkla donatılmıştı. Herkes önündeki tabağı arzu ettikleriyle doldurmuştu. Çok geçmeden ortaya yapılan konuşmalar yerini ikili sohbetlere bıraktı. Uğultunun arasından birinin bana seslendiğini fark ettim. Hülya tabağı uzatmış, Mutlaka bu otlu peyniri tatmalısın, muhteşem! diyordu. Teşekkür edip yemek istemediğimi söyledim. Geldiğin köydekinin yerini tutmaz ama bu peynir de harika, dedi gülümseyerek. Artık otlu peyniri ağzıma sürmediğimi öğrendiğinde şaşırdı. Öğrencilik yıllarından otlu peyniri ne kadar çok sevdiğimi bildiğinden nedenini sordu. Çok sevsem de artık bana acı veriyor, diyebildim güçlükle. Arkadaşların canını sıkmaktan korkuyordum. Sustum. Dağlar arasına sıkışmış köyde geçirdiğim öğretmenlik günlerimi anımsadım. Diğer arkadaşlar da ısrar etti nedenini öğrenmek için. İçimi acıtsa da onları kıramadım. Heyecanla adım atmıştım köye. İlk görev yerimdi. Kararlıydım tüm çocukları okullu yapmaya. Fakat yanılmıştım. Önyargılarımdan utandım. Şaşkındım. Köyün tüm çocukları zaten okula devam ediyordu muhtarın dediğine göre. Biri hariç; Berfin. Genç muhtarla küçük kızın ailesini ziyarete gittik. İlk kez çay ikram ederken gördüm onu. Renkli yöresel giysiler içindeydi. Uzun boylu. Zayıf. Sarı saçları örülü. Rengini bilemediğim gözleri yerdeydi. Çayları dağıtıp çıktı odadan. Yaşıtları dördüncü sınıftaydı. O hala okula adımını atmamıştı. Babasını ikna etmek için çok uğraştık muhtarla. Sonunda 'tamam' dedi. İnadından vazgeçmişti. Berfin'i göremeden, ne düşündüğünü öğrenemeden ayrıldık. Kapıda vedalaşırken küçük kızın annesinin ilk defa başını yerden kaldırıp minnet dolu gözlerle baktığını fark etmiştim. Işıl ışıl siyah gözler Berfin'in duygularını, coşkusunu taşıyan elçiydi sanki. Geleli bir hafta olmuştu. Gösterilen ilgi anlatılır gibi değildi. Yüreğim öyle coşmuştu ki, yerimde duramıyor gece gündüz köyde dolaşıyordum. Muhtar bir an olsun beni yalnız bırakmıyordu. O gün de yine birlikteydik. Etrafı dikenli tellerle çevrilmiş bir bahçenin yanından geçiyorduk. İçinde elma ağaçları çeşit çeşit. Karşımıza çıkıverdi Berfin. Gözlerinin içi gülüyordu. Ağzından kelimeler çıksa çok şey söyleyecekti. Yutkundu. Kelimelerle anlatılamayacakları bir çırpıda anlatıvermişti o yutkunma; bir de elma... Elbisesinin cebinden çıkarıp uzattı elmayı. Kırmızının minnet dolu tonunu öğrendim o gün. Döndü arkasını. Teşekkür etmeme fırsat vermeden sessizce uzaklaşıp gitti. Okulun ilk günü o da arkadaşlarıyla birlikte sıradaydı. Yaşıtlarıyla aynı sınıfta olamamanın burukluğunu yaşıyor muydu bilmiyorum. Fakat her şeye rağmen mutluydu. Gözleriyle anlatıyordu her şeyi. İlk teneffüs ziliyle sınıf boşaldığında yerinden kalktı. Elinde bir torba. Masaya bıraktı. Bunu annem gönderdi. Otlu peynir, dedi. Hızlı adımlarla sınıftan çıktı. Teşekkürüm arkasından yetişememişti. O günden sonra neredeyse her ay otlu peynir getirdi. Yediğim en güzel otlu peynirlerdi. Berfin kısa zamanda öğrendi okuma yazmayı. İlk karneyi aldığındaki sevincini anlatmak mümkün değildi. Geç gelen bahar kendini hissettirmeye başladığında kar köyün içinden sessizce çekip gitti. Hızla vadilere çekilmişti beyazlık. Dereler altını oysa da taşlaşmış çığlar inatla direniyordu. Dağların beyazı yerini yeşile bırakmıştı. Doğa coşkuyla yeniden doğuyordu. Berfin de... Şimdiye kadar görmediğim çiçekler şenlendiriyordu gönlümü. Çocuklarım da açtıkça açıyordu. Bahar dağlara gelmemişti sadece. Sınıfta da ilkyaz havası esiyordu. Dağlarda kadınlar, çocuklar ot topluyordu; Berfin ve annesi de. Peynire katacaklardı. Mutlaka yine yüreği çarparak getirip verecekti öğretmenine otlu peyniri. Ömrü boyunca yüreğinin baş köşesinde oturacaktı otlu peynir. Olmadı. Acı haber geldi. Ağlaşarak dağa doğru koştu kim var kim yok. Dağdan indirdikleri Berfin'in cansız bedeniydi. Torbasındakilerle yetinmemiş, peynir için otun en iyisini toplamak istemiş. Çığın üstünden karşıya geçmeye kalkmış. Derenin alttan alta o yüreği taşlaşmış beyazı kemirdiğini düşünememiş. Tam ortaya geldiğinde bastığı yer çökmüş. Kim var kim yok yardıma koşmuş. Acılı anne buz gibi suya boylu boyunca uzanmış kızına ulaştığında çaresizliğin çığlığı yankılanmış dağlarda. Berfin'in boynu kırılmış. Elinde torba. İçinde peynire katacağı otlar. Masa sessizdi; o dağlar kadar. Gözlerimi silerken garson otlu peynirleri kaldırıyordu Hülya'nın işaretiyle.


YER: 20. yy. dünyasında düzene ayak uyduramayan bir gencin herhangi bir ülkenin herhangi bir şehrinde herhangi bir ilçesinde bulunan, f tipi cezaevinde geçirdiği otuz beş yıldan bir kesit. Günleri saymaktan bıkıp usandım artık. Çok yorgunum. Cezaevinde geçen o otuz beş yıl; nem, küf ve kan kokulu günlerin esaretinden kurtulmama bir gün kaldı. Bir gün sonra gardiyan kapıyı açacak ve beni katran karası duvarlardan özgürlüğe çıkaracaktı. Buraya ilk geldiğimde yirmili yaşlarımda henüz toydum. Şimdi, yaşlı ama bıçkın bir delikanlıyım. Yemeğe doyamadığınız, lezzetli köfte yapan bu eller şimdi nasırlı, sözde bir katil ellerine dönüştü. Saat: 02:15 sularıydı. Çalıştığım yemek dükkanından çıkmış eve gidiyordum. O saatlerde şehir ölüm uykusunda olur. Sanki şehirde yalnızca siz varmışsınız gibi... Sadece siz nefes alıyor, yaşıyormuşsunuz gibi... Hafif bir meltemin burnuma gelen kokusu o kadar güzeldi ki bir daha bu kokuyu alamayacak gibi içime çektim... Önce köpek havlamaya başladı sonra da sessizliği iki el silah sesi bozdu. Şehir, ölüm uykusundan uyandı. Sese doğru koştum. Kanlar içinde yatıyordu. 20'li yaşlarında bir peri kızı, boylu boyunca asfaltı kana bulamış, gözleri donuk, gözleri hayata doymamış... Sonrası da işte bildiğiniz gibi daha fazla anlatmama gerek yok. Şu köpeğin, şu ağacın dili olsaydı da konuşsaydı, anlatsaydı her şeyi ama işte olan oldu. Öldü mü, yaşıyor mu, diye bakınmam beni katil yaptı. Onu vuranlar gecenin karanlığında sırra kadem bastılar. Ben de burada çürümeye yüz tutmuş kalbimle ölüm kalım savaşı veriyorum. 20. yüzyılın dünyasında adalet bu kadar işliyordu sadece. Şimdi bana Pişman mısın? diye soruyorlar. Ben suç işlemedim ki pişman olayım. Ben sadece yanlış zamanda yanlış yerdeydim, hepsi bu... Lakin bana inanmıyorlar... Zaten bana sevdiğim inanmamış, siz mi inanacaksınız? Buradan çıktığımda gazete manşetlerinde SUÇSUZ YERE 35 YIL HAPİS YATTI! yazacak. Siz de o zaman inanmış olacaksınız... Okuduğum bir makalede gördüm: Hayatın sillesini yiyen insanlar, bazı ağrılara ve acılara diğer insanlara göre daha dayanıklı oluyormuş. Ben de dayanıklıyım artık! Girişte defalarca aranmama rağmen her hücre hapsinde anadan üryan soyulup yediğim dayakların acısını, işkencelerin acısını hiç hissetmiyorum mesela... Hatta siz bilmezsiniz, ben izin verildiği ölçüde yaşamayı da öğrendim! Cezaevindeyken kitap okuma fırsatım da çok oldu. Ne hikmetse buna izin veriliyordu. Benim mezar evim olarak adlandırdığım bu cezaevinin bana tek katkısı, Gardiyan Hilas'ın getirdiği kitaplar oldu. Hiç ayrımcılık yapmadım. Ne getirdiyse okudum. Hatta bir keresinde elime ikinci el, sayfaları eksik bir Felemenkçe dil kitabı geçti. İlahi Hilas! Nerden bulur böyle kitapları bilmem ki! Neyse onu da okudum, öğrendim. Ne işime yarayacaksa artık. Bazı geceler de kimse görmeden elimdeki kitapların boş sayfalarına sevdiğimin verdiği bu ıhlamur kokulu kalemle bir şeyler karalıyorum işte. Kalem bereketli çıktı. Aşkı bitti ama kalem yazdıkça bitmiyordu. Burada bir şeyler yazmak suçtur. Düşünce suçlusu ilan edilirsiniz. Fikir beyan edemezsiniz. Neyse ki Gardiyan Hilas sayesinde kitaplarımı açıp bakan yok. Ha! Bu arada sigaraya da başladım. Bu rutubetli, sıvası dökülmüş, kapkara duvarlara baktıkça nikotin daha bir tatlı geliyor insana. Koğuş Ağası İdba ile her gün saat 12.00'da havalandırmaya çıkarız. Koğuş Ağası İdba, kendini bildi bileli bu cezaevindeymiş. Ne zaman çıkacağını o da bilmiyor. Hoş, kendisi de alışmış artık; Ne yapacağım dışarı çıkıp? Dışardaki dünyanın derdi bitmez, evlat! Burada, iç dünyada rahatım ben. diyor. E-, tabii bir koğuş ağası olmak kolay iş değil! Havalandırmaya çıktığımız avlumuz, 55 m2'lik düz beton zemin. Avlunun ortasında bir rögar kapağı bulunur. Bazı sabahlar rögar kapağından ölü canlar çıkar. Bizim için çok sıradan normal bir durum haline geldi. Başta merakla gider bakardım. Şimdi kılımı bile kıpırdatmıyorum. 55 m2'lik alanımızda duvarın dibinde çürümeye yüz tutmuş, bir ayağı çatlak olan, milattan kalma, naçizane bir bank bulunmaktadır. Bu banka dengeli olarak önce birimiz, ardından diğerimiz oturarak kitap okuruz. O bank bizim yerimizdir. Kimsenin oturmaya cesareti olmaz. Akşam saat 18:00'da paslı tabldotlarımızda yemeklerimizi yeriz. Yemekler genelde soğuk ve bayat olur. Kendiliğinden ölmeyenleri böyle öldürmeye çalışıyorlar. Geçenlerde hücre dayağımda gardiyanlardan biri: Dünya nüfusu çok fazla olmaya başladı. Dünya'ya da yardımcı olmak gerek, değil mi? 365 gün 6 saat dönüp duruyor. Sizin gibileri taşıyor. Zorunda mı? Bence değil. Dünyamıza yardım etmek, bizim birinci vazifemizdir. dedi ve tüm gücüyle bir sille daha attı. Sillenin etkisiyle kalbim ve beynim çelişki içerisine girdi. Beynim, tüm kepenkleri aşağı indirmekte ısrarcı davranarak kapatıyordu kepenklerimi. Kalbim ise bıçkın bir delikanlı inadıyla var gücüyle savaşıyordu. Ah! Lanet olsun insanoğlunun her ortam ve koşulda bir nebze de olsa yaşama isteğine! Ağır adamlarla yaklaştı Koğuş Ağası İbda ve Uzun zaman oldu. Ne yapacaksın? dedi.


Bu bölgede yaşayan çocukların, ellerindeki nesneleri çok az bir hata payıyla belirli mesafedeki hedeflere atması beklenmektedir. Yere çizilen iç içe üç adet eşkenar üçgenin G noktasına bir kova konulur. Çocuklara 250, 500 ve 1000 gramlık toplar verilir. En küçük üçgende her ağırlığı birer kez atmaları ve kovaya sokmaları beklenir. Üç ağırlığı da sokabilen çocuk, bir sonraki üçgene geçer ve birer kez de bu köşelerden atarak tüm topları sokması beklenir. Son olarak aynı işlem en dıştaki üçgende gerçekleştirilir ve son üçgende de tüm ağırlıkları sokan çocuk kazanmış olur. Oyun kuralları böyleyken, bazı günler hiç kazanan çıkmıyorken bazı günlerde ise her katılımcı çocuk kazanıyordu. Hayatta kalma mücadelesini temsil edecek şekilde oyunun kurallarına ilk değişikliği yapma zamanı gelmişti çünkü belirli bir süreden sonra tüm çocuklar oyunu bitirir olmuştu. İlk devrim şu şekilde gerçekleşti; en kısa sürede içten dışa doğru tüm üçgen köşelerindeki ağırlıkları eksiksiz sokan çocuk kazanacaktır. İşte, böylece rekabet kavramı oluşturuldu ancak oyunu bitirebilen çok az çocuk kaldı ve birbirlerini beklemeden aynı anda yarıştıkları için havada çarpışan taşlar, yarışma sonunda da çocukların ve ailelerinin çarpışmasına sebebiyet veriyordu. Hatırlatmak isterim, şu ana kadar herhangi bir ödül söz konusu değildi, kazanmak bir şeref meselesiydi. Her neyse, zaman akıp giderken, bu oyunu oynayabilecek yaş grubundaki çocuk sayısı üçten dörde çıktı. O dönemin ilk günlerinde tam bir kaos yaşanıyordu. Kimi aileler Senin çocuğun çok oynadı, bırak da biraz bizimki oyansın! diye çıkışıyor, bazen de birileri gelip Ya, bu çocuğu almayalım. Son üç oyundur yenemiyor, lanetli falan sanırım. benzeri yorumlar yapıyordu. Ortam iyice gerilirken, o bölgenin yöneticisi çözüm odaklı bir öneride bulundu: Burası eşitliklerin yaşandığı topraklar değil midir? Yerdeki üçgenleri silin ve onların yerine üç adet kare çizin. Dört çocuk da aynı anda oynayabilsin. Bu öneriyi dikkate aldılar ve oyuncu kapasitesi dört kişi olan yeni halini aldı. İkinci devrim böyle gerçekleşti. Bir sonraki sene oyuncu kategorisine giren çocuk sayısı on yediye yükseldi. Bu seferki kargaşa az buz olmadı. Ailelerin birbirlerine tahammülleri kalmamış gibiydiler. Birbirleriyle bırakın konuşmayı, selamlaşmayı bile bırakmışlardı. İyice cıvıdı bu oyun meselesi, oyuna katılımı parayla falan yapalım. Benim çocuğum, bunun çocuğuyla oynamak zorunda mı, canım? diyordu birileri, Bu ne terbiyesizliktir? Deniz kıyısında oturanlar çok kazanır, paraları boldur. Bizim elimizdeki de bellidir. Bu ne saçma öneridir? diyerek cevapladı diğerleri. Para tatlı mı geldi, bilinmez ama oyuna giriş paralı oldu. Üçüncü devrim böyle gerçekleşti. Toplanan paraların bir kısmının (%30 kadarını) kazanan çocuğun ailesine vermek, dördüncü devrimdi. Başka topraklarda yaşayan ailelerin çocuklarının bu oyuna katılabilmeleri beşinci devrimdi. Farklı topraklar arasında gerçekleştirilen oyunlar için turnuvalar düzenlenmesi, ön eleme gruplarının, eleme gruplarının ve grupların oluşturulması ile bahis oynatılmasının yasal hale getirilmesi de yedinci devrimdi. Yedinci devrimden sonra herkese biraz sus payı düşer gibi olduğundan dolayı, oyunun nihai halini aldığı düşünülmüş ve daha fazla kural değişikliğine gidilmemiş. Tüm bu yenilikler gerçekleştirilirken bir takım insanların zararlı çıkması ve diğerlerinin ise karlı çıkması sebebiyle; devrim kelimesi de iki farklı anlama gelir olmuş. Kimileri devrimci sıfatını almaktan gurur duyarken, kimileri ise bu sıfatı hakaret anlamında kullanmış.


Tamam, değil mi kızım? sorusunu ilk duyduğumda şaşırdım; öylece kalakaldım. Yıllar sonra... Bu evde ölürüm sanmıştım oysa. Hayatta aklıma gelmezdi dışarı çıkacağım. Hem de o kadar uzak yollara gideceğim. Yılda bir kez anneannelerinin yazlıklarına giderdik ama o da şehre çok yakındı. Onun için; ben çıksam çıksam en çok kucakta market gezmesine çıkarım, diyordum hep. Niye bu kadar heyecanlandım? Yoksa bu evden bıktım mı? Bu sorular kafamı kurcalayıp durdu, küçük kızın annesine vereceği yanıtı beklerken. Onun beni göğsüne iyice basarak iki omzunu aşağı yukarı art arda indirip kaldırması doğrusu gururumu okşadı. Bir tuhaf oldu içim. Meğer ne değerliymişim. Duyduğum sevgi biraz daha arttı sanki. Tabii benim sevgimi ölçecek bir alet daha icat edilmedi. Dünyaya gelişimi anımsıyorum. Uzun burnumu, kısa kulaklarımı, benim de çok beğendiğim beyaz kıvırcık tüylerimi görenler bayıldılar. Hele o fıldır fıldır oynayan kara gözlerim yok mu? Eminim, evin dedesini de o gözlerimle kendime çektim. Bir de baktım; kaç çocuğun tepinerek isteyip de annesinin Pahalı o, alamayız, dediği ben, yaşlı adamla birlikte bir eve giriyoruz. Aman Allah'ım o ne sevinçti! Zıp zıp zıpladığı yetmiyormuş gibi beni de zıplatıp durdu minik kız. Midem ağzıma gelse de her gün tozlu raflarda öylece beklemekten kurtulmak çok güzeldi. Yıllar midem ağzımda ama mutlu geçti. Beraber gezdik, yemek yedik, yıkandık. İnanmazsınız, lazımlığa bile birlikte oturduk. Anaokuluna başlayınca görüşme saatlerimiz azalsa da önemli olanın sevdiği kişiyle geçirilen saatin içeriği olduğu sözüne hak verdim. Tabii, anaokulundaki oyuncaklarını kıskanmadım desem yalan olur. Özellikle bana benzeyenleri anlatınca cinlerim tepeme çıkardı. Tamam, değil mi kızım? Birkaç gün sonra tekrar bu soruyla sarsıldık ikimiz de. Artık büyümüşmüş. Benim gibisine ihtiyacı yokmuş. Başka çocuklar da sevinsinmiş. Başka çocuklar... Ben başka çocuk bilmem ki... Kimdi o çocuklar? Niye onları sevindirecektim? Küçük kız da aynı soruları sordu. Birlikte dinlediğimiz annesinin yanıtıyla ilk baştaki tüm olumsuz tavırlarımız yok oldu. Hiç hüzünle mutluluk birleşir mi? Anlatılanları duyunca bizim yüreklerimiz de birleşti işte. Bunları takip ettiğim için her şeyi biliyordum. Bu yüzden çok gururlandım. Ben de bir çocuğun yüzünü güldürecektim. Düşmandan temizlenen topraklarına geri dönenlerin huzuruna bir katkıda bulunmak... Ne güzel bir duygu. Ha, minik kızdan ayrılıyorum diye üzülüyordum ama o da artık durumu anladığından birbirimize karşı daha anlayışlı olduk. Ne güzel düşünmüştü. Eşyalar ve oyuncaklar, anılar yüklüdür. Mutlu anılar, çarçabuk sarıverir hediyeyi alanı. O çocukların da oyuncakları vardı tabii ki. Belki de benden çok güzel. Ama onları savaş yok etti. Oyuncaklar dünyası böyle yaslara alışkın ne yazık ki. O minicik yürekler, Çocukları küçük kurşunla öldürürler, değil mi anne? diye soracak kadar savaş çocukları yapıldılar yıllarca. Ayrılmamız umduğum gibi zor olmadı. İkimiz de çok güzel bir olaya imza atıyorduk. Hayatımın en uzun yolculuğunu yaparak genç kızların, delikanlıların olduğu bir yere getirildim. Etrafımda kitaplar, oyuncak arkadaşlarım, giysiler doluydu koli koli. Kızlar, erkekler, her yeni gelen eşyayla, oyuncakla, kitapla biraz daha seviniyor, bu sevinçlerini birbirleriyle paylaşıyorlardı. - Yaşasın, bu kadar toplayacağımızı tahmin etmemiştim. - Olacak bu iş! Yepyeni bir hayat kuracağız orada. Bir ara genç bir kız Ne tatlı şeysin sen öyle deyip yanağımı sıkmasın mı? Kendisi daha tatlıydı oysa. Üniversitede okuyormuş. Gönül vermiş, Düştü düşecek denilen yerin ayağa kalkmasına. Pırıl pırıl gözleri vardı. Umut dolu bakışları. Dipdiri, capcanlı halleri. Koliler doldukça ağızları kapatılıp bayram coşkusuyla bantlanıyordu. Kızlı erkekli öyle bir uyum vardı ki aralarında; heyecanları doruktaydı. Az kaldı, yarın gidiyoruz, diyorlardı. Yarın... Benim de içim pır pır edip durdu tüm gece. Gidiyorduk işte. Şimdi kavuşma zamanı! Hangi çocuğun yarasına merhem olacaktım acaba? Düşündüm de kaç oyuncağa böyle bir şey nasip olur. Çocuklar gibi oyuncakların da şanslısı, şanssızı var bence. Çok uzun saatlerden sonra vardık kalacağımız yere. Daha yolumuz vardı. Sınırı geçip öyle ulaşacaktık. Bizi otele bırakıp gittiler, gençler. Basın toplantısı yapıp sevinçlerini paylaşacaklardı. Kaldığımız otelin camından toplantı yapacakları park görünüyordu. Ben en üstteki kolinin üst tarafında olduğumdan kutunun aralığına gözlerimi ayarlayıp onları seyretmeye başladım. Keşke biz de yanlarında olsaydık diye düşünüyordum bir yandan. Bir yandan da seslerini dinliyordum. Bir an kendimi düşündüm. Evet, ben şanslıydım. Hiçbir şeyle ilgilenmeyen, kafa yormayan, bana dokunmayan yılan bin yaşasın zihniyetli insanlardan değildim; şanslı bir oyuncaktım. Elbet sınırı geçip gidecektim oraya. Yeni yepyeni bir dünya kurmaya... Peki, ya bu katliamı yapanlar, yaptıranlar. Onlar... Onlar şimdilik korku salmaya devam edecekler. Amaçlarına ulaştıklarını sanacaklar. Sadece sanacaklar... Ama ben sanmıyorum, eminim. Emin olduğum tek şey; benim yeni sahibim, yaşadığı onca acıyı atlatıp hemen büyüyecek. Çocuk yaşta büyük adam, büyük kadın olacak. Savaş, düşman, acı, gözyaşı, zulüm, korku... Bunlarla kirletilmiş yüreklerden birini tüylerim gibi bembeyaz yapmaya hazırım. Kolilerdeki tüm arkadaşlarımla geride bıraktığımız gençlerin hayallerini yarım bırakmamaya söz verdik bir kez.


Evden çıkmak üzereydi. Bir an tereddüt etti. Sağına soluna baktı; pas atacak kimse bulamayan gard gibi şöyle bir kendi etrafında döndü. Kapının kolunu bırakıp geri salona yöneldi. Kendi kendine konuşmaya başladı: Bugün işe gitmeyiversem olmaz mı? Telefon ederim Kazım'a. O da şimdi sorgu sual eder: 'Neyin var, hasta mısın, doktora gittin mi, ne dedi, çok mu kötüsün, ilaç alıp gelemez misin? Kamil Bey toplantı yapacağını sana söyledi mi? Bana önemli olduğunu söyledi; projeyle ilgili son durumu üst yönetimle paylaşacakmış. Beni bilirsin; ben bu ekibin hep arkasında durdum ama siz de bana destek olmalısınız... Gerçekten gelemeyecek durumdaysan evden bağlan o halde; toplantı esnasında sana sorulacak bir şey olursa hemen cevaplayabilirsin...' Hem işe gelmedi diyecekler hem de işe gitmiş kadar olursun diyerek kendi sorusunu yanıtladı. Evden çıktı. Metroya yürüdü. Nasıl binmesi gerektiğini öğrenmişti. Daha doğrusu biraz daha çekilir hale getirmişti. Bekleme safhası için henüz bir buluşu yoktu. Çaresiz bekliyordu. Metro gelince kapılar açılıyor, inenlere öncelik veriliyordu. Önceleri insanlar bunu bilmiyordu. Aynı anda binecekler binmeye, inecekler inmeye çalışıyordu. Amerikan futbolunun itiş kakışı gibi saçmaydı. Neyse ki artık inme binme adabı edinilmişti. İnecekler indikten sonra asıl eğlencesi başlıyordu. Herkes bir anda kapıya yüklenirken içinden Haydaaa! Breee! Allah! Allah! Allah! Allah! diyerek hücum ediyordu içeriye. Ne kadar hızlı davranırsa o kadar zevkli oluyordu. Kimse itiraf etmiyordu ama böyle eğleniyorlardı. Her birey bu oyunu kendi keşfetmek zorunda idi. O da kimseye söylemiyordu buluşunu. Eğlence inerken de aynı şekildeydi. Hep beraber bir duygudaşlıkla içlerinden benzeri şeyleri söylüyorlardı. Bu sefer dışardaki gizli düşmana hücum ediyorlardı. Bazen bu oyunu oynamaktan sıkılıyor savaşa katılmayıveriyordu. En son biniyordu. Ne oluyordu yani bir an evvel binince? Böyle yaptığı zamanlar koşturan insanlara biraz yukarıdan bakıyordu. Koyunlarını ağıla doldurmuş bir çoban gibi görüyordu kendisini. Ne tuhaftı ki pek de uzak olmayan tarihte toplama kamplarına götürülenler dipçikle bindiriliyormuş bu trenlere. Şimdi koşa koşa biniyorlardı insanlar. İneceği durak anons edildi nihayet. Vara vara vardı ol kara taşa. Binanın önünde Zomestrişka Plazası yazıyordu. Plaza, palas, palazlanma, kuşpalazı, please, plasenta, plase kelimelerinin akrabalıkları, benzerlikleri aklına geldi. Bütün bu iş hanlarını düşünüyordu. Ne yapılıyordu bu kadar binanın içinde? İşe gitmek, yapılan işten daha büyük bir işti çoğu zaman. Manyetik kartı okutup turnikeden geçti. Ortaokula giderken elinde sopayla asık suratlı Lütfü Hoca kapıda dururdu. Şimdi burada belinde jopuyla güler yüzlü bir güvenlik görevlisi duruyordu. Buldukları işe şükreden bu insanlarla selamlaşırdı. Asansör sırasına girdi. Plaza ahalisi çoktan yerini almıştı. Geriye kalan tek tük; trafiğe yakalanan, evden çıkamayan ya da bilinmedik nice sebepten geç kalanlar dizilmişler, telaşla asansörleri takip ediyorlardı. Asansör deyince aklına 'Ne sen sor ne ben söyleyeyim!' gelirdi. Endüstri Meslek Lisesinde okumuş bir arkadaşının anısına dayanıyordu. Bir keresinde sözlüye kalkmış. Konu asansörmüş. Arkadaşı konuyu bilmiyor tabii. Hoca: Anlat oğlum... Asansör... Hocam ne sen sor ne ben söyleyeyim. Sınıfta bir kahkaha kopmuş. Hoca da gülmüş müydü yoksa dövmüş müydü orasını hatırlamıyordu. Asansörler geciktikçe zaten işe geç kalmış bekleyenler arasında bir homurtu yükseliyordu. Sıra O'na geldi. Metrodaki oyun burada oynanmıyordu. Yeterince kalabalık oluşmuyordu. Bir de düzenli sıra olmak gerekiyordu. Üç beş kez denemişti, tadı çıkmıyordu. Asansöre bindi. Prezantabl olmak zorunda kalmış, saçları jölelenip taranmış, parfüm sürmüş adamlar, makyajlarını yeterli özenle yapamamış uykulu kadınlar doldurdu kabini. Asansörden indi. Kendine ayrılmış koordinatlara doğru ilerledi. Raylı sistem O'nu önce x doğrusu üzerinde şimdi de y doğrusu üzerinde taşımıştı. Masasına çantasını bıraktı. Bir çay içemeden toplantı odasına girdi. Toplantı başlamıştı. Kamil Bey projenin geldiği noktaya ilişkin notlar alıyordu. Toplantı odası dolmuş, O'na sandalye kalmamıştı. Kendi sandalyesine binerek toplantı odasına sürdü. Atı kapıda kişnedi, kapıyı tepti. Şimdi sırtına asılı gürzünü eline alması gerekiyordu. Gürzü yerinde değildi. Pusatsız savaşmak zorundaydı. Eli böğründe oturdu. Projeye dahil ekipler bir bir kendi taraflarındaki gecikmeleri diğer ekiplere yıkarak hava istopu oynamaya başladılar. Kaçınılmaz olarak O'nun adı zikredildi. Topu yakalamak zorunda kaldı: Ben müşteriden gelecek bilgiyi bekliyorum dedi. Savunma yapıyordu. Topu ancak kornere atabilmişti. Müşteri bilgisini sağlayacak birim yükleniyordu. O ekibin lideri Sevda Hanım: Biz geçen hafta müşteriden beklenen bilgiyi alıp size gönderdik dedi. Defans dağılmış durumdaydı. Apansız bastırmışlardı. Kafa vuruşu ve gol. Hatırlıyordu. Pazartesi sabahı elektronik postalarını okurken görmüştü. Bugün salıydı. Bir iş günü geçmişti sadece. Bir gün olmuştu bir hafta. Cuma akşamı mesaiden sonra gönderdiniz dün de acil başka bir iş çıktı demek istedi. Ofsayt itirazıydı bu. Pek de iyi fikir değildi. Golün üstüne bir de sarı kart görebilirdi. Ortamı gerip durumu daha da kötüye götürebilirdi. Bunu sineye çekmek zorunda kaldı. Tüm ekipler toplantıya tedbirli gelmişti. O hazırlanmamıştı. Şimdi ceremesini çekiyordu. Köşeye sıkıştırıp ıslattılar bir güzel. Gecikmenin kimde olduğu anlaşılmak zorundaydı. Katılımcılar rahat nefes alabilirdi artık. Toplantı bir süre daha devam etti. Bundan sonraki adımların, önlemlerin, erken bildirimlerin hassasiyeti üzerinde duruldu. Bir türlü şu toplantılardan sağ salim çıkamıyordu. En hazır olduğu zamanlarda, birkaç adım önde olduğu durumlarda bile yenik ayrılıyordu sahadan. Masada kazanmak başka bir maharetti. Ağzı laf yapan, son dakika gollerini atabilen insanlar bu maharetleri ile para kazanıyorlardı. Böyle goller hep ofsayttandı. Lakin skorborda yansıyordu. Gerçek bu idi. Toplantı bitti. O'nun haricinde herkes neşelenmişti. Katılımcılar birbirlerine şakalar yaparak, çalışanlardan kimi çay almaya kimi sigara molasına gitti. Bir tek O masasına dönüp bir an evvel çalışmaya başlamak zorundaydı sanki. Kazım'la Kamil Bey birkaç dakika sonra çıktılar. Kazım'la göz göze geldiler. 'Senin yüzünden gol yedik yine' bakışıydı bu. Kazım hatalı gol yiyen kalecinin kalesinden topu alıp santraya giden kaptan edasıyla masaya yaklaştı. İyi misin? dedi. İyiyim. Sabah biraz başım ağrıyordu. Biraz da kırgınlık vardı. Toparlarım şimdi diyerek karşılık verdi. Hemen ilgili e-postayı açtı. Gelen bilgiler eksikti. Bu bilgilerle devam etmenin bazı sakıncaları vardı. Daha çok zaman kaybedecek bir duruma sokabilirdi projeyi. Hemen Kazım'ın yanına koştu. Durumu anlattı. Kazım başını çevirmeden: Her neyse... Olan oldu zaten dedi. Bir koşu Sevda Hanımın masasına gitti. Sevda Hanımla Kamil Bey bir şeyler konuşup gülüşüyordu. Yanlarına yaklaştı. Söyleyeceklerini Kamil Bey de duysun istiyordu ama Kamil Bey yüzündeki gevşemeleri, Sevda Hanımın gözlerinde bırakarak ayrıldı oradan. Sevda Hanım: Acil değilse sonra konuşalım mı? Başka bir toplantıya girmem lazım dedi. Bunun üzerine masasına dönüp durumu açıklayan e-posta gönderdi ilgili kişilere. 'Araştırıp size döneceğiz' karşılığı geldi. Bu kadar basitti işte. İş olağan akışına dönmüştü. Kara bulutlar yağmuru boşaltmışlar tekrar toplanmak üzere dağılıyorlardı. Yemeğe gitti geldi. Tuvalete girdi çıktı. Çay aldı içti. Pencereden baktı oturdu. Biriken işleri yaptı bitirdi. Bir ara kimlerin terfi, kimlerin prim alacağını düşündü. Kendisinin nelerle suçlanacağını düşündü. İşine son verilme ihtimalini koydu masaya. Bunu yapmazlardı. Kendince düzgün iş yapan ama memnun olunmayan bir çalışandı. Diken üstünde, garantisi olmayan pozisyonda tutulması gerekenlerden. O'nun yaptığı işlere ihtiyaç vardı. Bu plazalarda iki canlı türü yaşıyordu: iş yapanlar ve iş yaparmış gibi yapanlar... Geri kalanlar ölüyordu. C şıkkı daha cazipti esasen ama O, A şıkkını işaretleyip konuyu kapattı. Akşam olmuş, paydos zamanı gelmişti. Arı oyunu başladı. Kovan boşalıyordu. Vızlayarak çıkıyordu arılar. Bazı tembel arılar kovanda kalmayı tercih ediyorlardı. Bal arıları, nektarı doğada toplayıp kovanda bala dönüştürüyordu. Oysa buradakiler nektarı kovanda arıyordu. Üstelik herkes kendi hesabına bir şeyler yapıyordu. Bunlar asla bal üretemezlerdi.


Kalabalığın içerisinde, üzerimde dik durmamı sağlayan bir maskeyle yürüyordum. Maske çok ağırdı ama yıllar, bir parçam olmasını sağlamıştı. Artık çıkarmak için çok geçti. Kulaklığımı takıp bir banka oturduğumda gözlerimi bir anlığına yok olmak üzere kapattım. Müziğin oluşturduğu sessizlik içerisinde nefes aldım. Kısa bir süre sonra göz kapaklarımı araladığımda karşımda küçük bir kız çocuğu duruyordu. İnce, narin sesiyle Özür dilerim. dedi. İçerisinde bulunduğum durum karşısında kaşlarımı çattım. Seni tanımadığım, tanıyamadığım için. Devam etti: Sana istemediğin şeyleri yapman için zorladığım, sıktığım ve bunalttığım için, değerini bilmediğim için senden özür dilerim. Şaşkınlıkla etrafıma bakmaya başladığımda küçük bir çocuğun beni oyuna getirip getirmediğini anlamaya çalışıyordum. Oturduğum yere doğru yaklaşarak yumuşacık elini yanağıma koydu. Alay ediyormuş gibi görünen ama içinde dehşeti barındıran gülümsememle ona odaklandım. Gerçekten şu an ne yaşıyorum ben? Bir şakanın içine düşmüş olmalıyım. Ona çok fazla yük olduğunu hissediyorsun öyle değil mi? O an vücudumdaki tüm kan çekildiğinde nefesimi tuttum. Tuttuğu elim mermerden farksızdı. Düştüğüm anlamsız boşluğun içinde derin bir nefes aldım. Kendini zayıf ve işe yaramaz hissetmekten vazgeç. Sandığından çok daha güçlüsün. Bacaklarıma ani bir kan boşalmasının ardından kalktığım soğuk zemine geri oturdum ve küçük kızın inanamadığım şefkatli gözlerine baktım. Boğazımdan yüksek sesli bir hıçkırık yükseldiğinde gözlerim, şaşkınlığım karşısında kocaman oldu. Her hece kalbime dokunan nazik, yumuşak ve sıcak bir nefes gibiydi. Yıllardır eksikliğini hissettiğim bir nefes. Hızla ona doğru eğilip dizlerimin üzerine çökerek onu kollarımın arasına aldım. Bu temas ezelden beri aradığım bir anahtardı. Küçük dişlerini göstererek kocaman gülümsediğinde, Artık özgürüm, teşekkür ederim. dedi. Ruhumdan bir şey eksilmiş gibiydi ama aksine, adeta tamamlanmış hissediyordum. Gözlerimi açtığımda kendimi yumuşak yatağımın içinde buldum. Tüm vücuduna elektrik veren, sesini soluğunu kesen, dipsiz bir kuyuya düşüşün hayal meyal anımsanışı gibi baş döndürücü bir rüyaydı. Sanki hiç ağırlığım yokmuş gibiydi. Başımı pencereye çevirdiğimde tan yerinin ağardığını gördüm ve yerimden kalkıp camı açtım.


Şu an dünyada konuşulmakta olan yaklaşık 8000 farklı çeşitte lisan bulunmasına karşın, bazı şeylerin eksikliğini hala hissetmekteyiz. Duygu sellerine ev sahipliği yapan günlerimizi tükettikçe, eksik olan şeyin arayışını bıraktığımız da bir gerçektir. Neyi kaybettik ki eksikliğini yaşıyoruz, belli değildir. Oldu ki bir şeyin eksikliğini hissetmeye başladık, hemen hasret kelimesi hem dudaklarımızdan dökülür hem de kulaklarımızda parçalanır. Kelimenin kökeni bir şeyin eksikliğinden doğan acı, hasar anlamı taşımasının sebebi de budur. Tabii ki günümüzde kullanım etkisi oldukça düşüktür; çünkü bizler bollukla tanışmış insanlarız. Milyonlarca insanla tanışma fırsatımızın olduğu bu devirde, farklı insanlara aynı değerleri biçebildiğimiz gibi, bu farklı nesnelere de aynı seviyede değer adayabiliriz. Çünkü zihnimizin yapısı gereği, etrafımızda olup bitenleri değerlendiren mekanizmanın, o şeyin teyit etmesi yeterlidir. O şey bazen güven hissidir, bazen mutluluk... Bir takım duyguları rastgele yerlere yerleştiren zihnimiz için hasret, olumsuz bir durumdur ve acilen giderilmelidir. İyi de eksikliğini çektiğimiz şey nesneler, güven ya da mutluluk hissi değil; peki ama nedir? Aslında eksikliğini çektiğimiz şey bizleriz. O nesnelere anlam yükleyen bizler, bir başkasını değil kendimizi hatırlamak için bu işi yaparız. Birinin yanında kendimizi güvende hissettiğimizi söylüyorsak, bunun sebebi; kendi varlığımızı o kişinin yanında teyit edebiliyor olmamızdır. Mutluluk denen şey de aniden kaybolup gider çünkü zihnimiz kendini unutmaya meyilli bir mekanizmadır. İş-güç... Hayatı kazanmak... Kazandığını harcamak... Sağlığını kazanmak... Hasta olduğunu unutmak... Daha çok kazanmak... Kazandım derken kaybetmek... Bunların devrilip döküldüğü yollardan takılmadan ilerleyebilmek... Tamam! Ben bu işin neresindeyim?! Şu an aynadaki yansımasını inceleyen ben, belki de bu durumun farkında değil. Şu an bir şeyleri özlediğinin farkında ama o şeyin ne olduğunu bulamıyor. Belki o diyor ve belki de bu.


Asıl adı 'Ricardo Basoalto' olan Şilili diplomat, şair ve yazar. Çekoslovak şair Jan Neruda'ya olan hayranlığından dolayı 'Pablo Neruda' adını almış ve bu adla ünlenmiştir. 1953 yılında 'Lenin Barış Ödülü'ne ve 1971 yılında 'Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görülen Pablo Neruda, 1968 yılında Amerikan Sanat ve Edebiyat Akademisi Onursal Üyeliğine seçilmiştir. Toplumsal ve siyasal şiirlerinin yanı sıra kaleme aldığı duygu yüklü ve coşkulu aşk şiirleri ile de kendinden hayli söz ettirmiş, Latin Edebiyatı'nın tanınmasında ve itibar kazanmasında büyük pay sahibi olmuştur. Çünkü iki yüzüyle çıkar karşına hayat, Yeri gelir ateş de pay alır kendine soğuktan. Seni sevmeye başlamak için seviyorum seni. Sana olan sevgimi sonsuzlaştıracak bir yolculuğa, ve hüzün dolu belirsiz bir yarının anahtarları. Aşk şiirlerinden söz etmişken, seven fakat onurlu bir erkeğin iç çatışmalarını ve ruh halini açıkça gözler önüne seren Bu gece en hüzünlü şiiri yazabilirim adlı yapıtını alıntılamasak olmazdı elbet!.. Bu gece en hüzünlü şiiri yazabilirim. Bu gece en hüzünlü şiiri yazabilirim. Sevdim ben onu, o da beni sevdi bir ara. Kollarıma aldım bu gece gibi kaç gece, kaç defa öptüm onu, sonsuz göğün altında. Sevdi beni o, ben de bir ara onu sevdim, o durgun, iri gözler sevilmez miydi ama. Bu gece en hüzünlü şiiri yazabilirim, Duyup geceyi, onsuz daha engin geceyi, ota düşen çiy gibi, düşmekle şiir cana. Ne gelir elden, sevgim onu tutamadıysa. Gece yıldız içinde, o yoldaş değil bana. Hepsi bu. Uzaklarda şarkı söylüyor biri, yüreğim arar onu, o yoldaş değil bana. Artık sevmiyorum ya! Nasıl, nasıl sevmiştim, sesim arar rüzgarı ulaşmak için ona. o ses, ışıl ışıl ten ve sonsuz bakışlarla. Artık sevmiyorum ya! Severim belki yine. Ne uzundur unutuş ah! Ne kısadır sevda. Belki bana verdiği son acıdır bu acı. Gerek düz yazıları gerekse şiirlerinde öznel ve kusursuz bir anlatım tekniği geliştiren Neruda, salt bilgilendirici ve aydınlatıcı olmakla kalmayıp insanları eyleme teşvik eden tavırları ile kendisi gibi 'Marksist Öğreti' yi benimsemiş diğer edebiyatçılarla benzeşir. Dili o denli sadedir ki vermek istediklerini anlayabilmek, sadece edebiyatla ilgilenen ya da eğitimli insanlar için değil geniş halk yığınları için de aynı ölçüde basittir. Sanatçının kendine özgü bu üslubunu '20 Aşk Şiiri ve Umutsuz Bir Şarkı (1924) adlı kitabında net bir biçimde fark edersiniz. Bu eserinde, insanların kendilerine yaraşır bir yaşama ulaşabilme adına mücadele etmeleri gerektiğini vurgulayan Neruda, amaçlanan böylesi bir yaşama erişilememe durumunda, içine düşülebilecek karamsarlık halleri ve düş kırıklıklarını da dile getirmiş, bu tip durumlarda asla bezginliğe ve yılgınlığa düşmemeleri hususunda insanlara uyarılarda bulunmuştur. Ölü, yiğit, gölge ve buz ne varsa, Yenilikçi ve değişimci olmanın insanlara canlılık kazandırdığını ve onları daha üretken kıldığını söyler. Ona göre alışkanlık ve gelenekleri sürdürmek, tembihlere itibar etmek insanları köreltmektedir. Ebeveynlerin verdiği öğütlerin, bir süre sonra çocuklarını kendilerine benzetme çabası haline dönüştüğünü ve bunun onurlu ve kişilik sahibi bir insan için kabul edilemez olduğunu vurgular. 'Yoluma Devam Edeceğim' adlı şiiri bu düşüncesini tüm çıplaklığı ile yansıtır. Mideleri de artık kestaneleri öğütemez oldu. Beni yalnız bıraksalar tüm kimliğimi değiştireceğim. Her aydın insan gibi ona göre de okumak bilgi edinmek için önemlidir fakat yalnızca okuyarak doğru bilgiye ulaşmanın da her zaman mümkün olmadığını dile getirir. Dünyayı gezmek, yeni yeni kültürlerle tanışmak ve o kültürler etkisinde yetişmiş insanlar hakkında bizzat bilgi edinmenin önem ve değerine vurgu yapar. Kitaplarda, toplumlar ve o toplumları oluşturan bireyler hakkında yazılanların bir bölümünün gerçek dışı ve saptırılmış olduklarını görebilmek adına, bunun bir zorunluluk olduğunu belirtir. yavaş yavaş ölürler... Okumayanlar, müzik dinlemeyenler, Yavaş yavaş ölürler... Alışkanlıklara esir olanlar, Aşkta veya işte bedbaht olup istikamet değiştirmeyenler, Pablo Neruda, dostluğuna büyük değer verdiği Nazım Hikmet'in ölümü üzerine kaleme aldığı Nazım'a Bir Güz Çelengi adlı şiirinde, iki insan arasındaki dostluğun bir kartopu misali ne denli büyütülebileceğini de gözler önüne sermiştir. ve soğuk ay ışığını; güney denizleri üzerinde parıldayan.


Sonbahar güneşi erken vakitte çekip giderken yerini gittikçe koyulaşan karanlığa bırakmıştı. Şiddetini artıran lodos parktaki ağaçların dallarını sağa sola savuruyordu. Boğazın sarhoş suları kıyıya çarptıkça yükseliyor, sendeleyip beton yürüyüş yoluna düşüyordu. Denize uzaktaki banklara doğru uçuşan su zerrecikleri yüzüne deydikçe kıkırdayan genç kadınlar sevgililerinin gözüne bir başka görünüyorlardı. Genç kadın yinelenen sessizliği bozacak gücü bulamadı kendinde. Önlerinden geçen sevgilileri fark etmeyen adam hala öte yakadaydı. Yaşanacak ayrılığın yankılanan sessizliğini bırakmıştı orta yere. İkisinin kafasında da neden? sorusu karşılığını bulamıyordu bir türlü. Beklenen sonun önündeki tek engel yüreklerine kök salan geçmişti. Onun da artık ne kadar ayak diretebileceği kuşkuluydu. Uzayan sessizlik kısalan geleceğin habercisi gibiydi. İkisi de itiraf edilemeyen gerçekleri tahmin etmeye çalışıyordu kendilerince. Bildikleri değil şüpheleriydi sessizliği gecenin rengine bürüyen. Genç kadın, yanı başında oturan adamın kendisine aşkını itiraf ettiği anı anımsadı. Neler çekmişti ona aşkını açığa vurduruncaya kadar. Söylenemeyenleri söyletmek hiç de kolay iş değildi. Belki şimdi de ilk adımı benden bekliyordur diye düşündü. Umutlandı. Canım! Bir sorun mu var? dedi. Her işittiğiyle kafası biraz daha karışan kadın susmayı tercih etti. Lodosun şiddeti gittikçe artıyordu. Savrulan ağaçlar yere kadar eğiliyor, tam her şey bitti derken ayağa kalkmayı başarıyorlardı. Yorgun sandalın dayanacak gücü kalmamıştı. Artık beklenen sonu yaşama zamanının geldiğine karar vermişti adam. Anlatacaklarını tek seferde söyleyemezse sonunu getiremeyeceğini düşündü. Kulaklarını lodosun uğultusuyla kapattı. Sanki daha sonra yapacağı konuşmaya hazırlanır gibi boşluğa bırakıverdi cümlelerini. Genç kadının söylediklerini duymadı. Devam etti. Kadının sözleri lodosa dayanamayarak savrulup uzaklaştı. Beni artık sevmediğini, ayrılmak istediğini söyleyebilirdin dedi adam. Kıyıya çarpan dalganın gürültüsü kadının sesinden daha güçlüydü. Az öteden yükselen şiddetli gürültü adamın sözlerini tamamlamasına izin vermedi; ya da onun duygularına tercüman oldu. Bu kez duyulan sadece kıyıya çarpan dalganın sesi değildi. Pamuk ipliği kopmuş, yorgun sandal kaçamayacağı sona sürüklenmişti. Su damlacıklarının ardına takılan tahta parçaları yürüyüş yoluna savruldu. İnsanları sersemleten lodos yine hükmünü sürmeye başlamıştı şehrin dört bir yanında. Genç kadın için o geceden beri esen lodos bitmemişti hala. Halbuki lodos az gözyaşı bırakmamıştı bugüne kadar; ama ardı arkası gelmiyordu. Mesai saatinden önce oturduğu masada başını kaldırmadan çalışıyordu. Çalan telefona baktı. Görüşme kısa sürdü. Ahizeyi bıraktı. İlk kez yerinden kalkıyordu. Üstünü başını düzeltti. Odadan çıkmadan gözü pencereye takıldı. Lodos hala gözündeki yaşı bırakamamıştı. Başlasa ardı gelecekti. Sonrası? Ferahlık. Odaya dönmesi fazla sürmedi. Dönüşü gittiği gibi olmadı. Koltuğa kendini bırakıverdi. Çalan telefonlara bakmadan oturdu öylece. Sanki bir anda kimliğini kaybetmişti. Halbuki kısa zamanda yükselince buradaki yerinin sağlamlaştığına ne kadar da inanmıştı. Şimdiki hayal kırıklığı tarifsizdi. Tasarruf tedbirleri gereği küçülme kararı... diye başlayan kalıplaşmış cümlenin devamını duymamıştı bile. Gözü pencereye takıldı. Lodos artık gözyaşlarını tutamıyordu. Yerinden kalktı. Pencerenin önüne geçti. Aşağıda koşuşan insanları gördüğünde içi kıpırdadı. Mırıldandı: Yağmurun ardı güneş. Çalan telefonla irkildi. Her zaman koşturan kadın acele etmedi bu kez. Canı istediğinde ahizeyi kaldırdı. Çıkış işlemlerini tamamlamak için muhasebeden çağırıyorlardı. On beş günlük ücretiyle birlikte tazminatın da banka hesabına yatırılacağını karşıdaki ses bildirirken termos bardağı aldı eline: Evirdi, çevirdi. Telefonu kapattı. Termos bardağı birkaç kez tartar gibi salladı: Hiç de ağır değilmişsin, diyerek gerçekleri yüzüne vurdu, onunla birlikteliğinin anlamsızlaştığını düşündüğünden daha fazla beklemeden çöp kutusuna attı. Gülümsedi. Çantasını aldı. Özel eşyalarını koyduğu koliye göz ucuyla bile bakmadı. Muhasebenin kapısını açmadan kendisini dışarı attı. Yağmur bardaktan boşanırcasına yağıyordu. Gözyaşlarını lodosun gözyaşlarıyla tereddüt etmeden buluşturuverdi.


Zaman geçtikçe kendimizi de sorgulayabiliriz. Dünü bugününü tutmayacak ve yarının ne sürprizlere gebe kaldığını bilmeden ilerlerken, sevilip sevilmediğinizi değil; maşuk kişisinin size karşı olan tutumunu anlayıp anlamadığınızı da sorgulayabilirsiniz. Yaprak bol bizde, koparsana sen de koparabildiğince! Bir önceki sayımımızda karşımıza konuşmayayım çıksa dahi, içimizdeki bu açılma isteği sebebiyle, bir şekilde konuşmaya fırsat aramaya devam edeceğiz. Cesaretimiz de yok diyelim... Ne yapmak gerek? Doğru bildiniz, TOTEM! Kendimize belirleyeceğimiz bir zaman diliminde kendisine ulaştığımızda bizi kabul edeceğine inanıp, karşısına dikilebiliriz. İlk bakışmadan sonra bir ay mı beklesek yoksa iki ay mı, buna henüz karar veremediğimiz için yine papatyalara sığınmalıyız. Zaman kavramı da gidince bulabildiğimiz birkaç papatyayı da sevgili doktorumuza götürebiliriz. O da karşımızda bize o sevimli reçetesine yazması gereken ilacı rahatlıkla seçebilir. Şimdi zyprexa kütük gibi yazsa olmaz. Beyinin kimyası halay çeker... Xanax desen olmaz, kaygı seviyesi belli değil. Ama hiç üzülmeyin, papatyalar doktorlara da yardım eder.


Hayır, sandığınız gibi günümüzde yaşayan birine ait değil bu sözler. Leo Huberman bu geniş açılı cümleyi yazdığında ikinci dünya savaşı henüz başlamamıştı bile. Ancak o; iktisat yaklaşımlarını, savaşların başlangıçlarını, geçmiş tarihten yaşadığı döneme kadar olanki ekonomi politikalarını ve insan ilişkilerini en iyi şekilde incelemiş ve gözlemlemişti. Bu yüzden; Man's Worldly Goods: The story of The Wealth of Nations adlı kitabında yer verdiği bu cümle, bize o kadar da yabancı gelmiyor. İnsanların karakteristik özelliklerinin, sahip oldukları çevreyle orantılı olarak geliştiğini göz önünde bulundurursak; inanç ve hayata bakış da bu çevreden etkilenir. İnsanlar dini değerleri ve inançları baskıcı toplumlarda doğuştan kazanırlar. Doğdukları, büyüdükleri çevrenin etkisiyle.- Daha geniş bir şekilde; mahalle baskısının olduğu ve elalem ne der algısının hayat tarzı olarak benimsendiği yerleşim yerlerinde, din ve inanç da sorgulanmadan, aile mirası olarak kazanılır. Bu insanlar yeniliklere ve başka görüşlere kapalıdırlar. Benim bildiğim doğrudur. cümlesindeki 'benim' kavramına dikkat etmek gerekiyor. İşte bu 'ben' olgusu, insan hayatında yön belirleyen etkenlerden biridir. İhtiyaçlar hiyerarşisinde en üst noktaya çıkan insanlar şöhret, otorite, saygınlık, maddiyat sahibi- ulaşabilecekleri herhangi bir hedef kalmadığında doyumsuzluk yaşar ve elde edebileceğinden daha fazlasını isterler. Bu insanlar herhangi bir siyasi alanda görevlendirilirse, despotluk başlar. İster batıda olsun, ister doğuda; bir insan siyasi arenada otorite sahibi olmuşsa ve arkasında her düşüncesini sorgulamadan alkışlayan bir kitle varsa, kendisine meşru bir çete kurar. Bu çeteden kastedilen, 'örgütlenme'dir. Ulaşılabilen kurumlara, kadrolara kendi adamlarını yerleştirmek, istikrar isteyen tüm iktidarların geçmişten günümüze uyguladığı bir yöntemdir. Ancak işin içine siyasi çıkarlardan, istikrardan ve benzer devlet odaklı düşüncelerden farklı istekler girdiğinde, bu örgütlenme gerçek bir çeteye dönüşebilir. Devlet eliyle yapılan ihaleler yandaş firmalara verilir, devlet kadrolarına keyfi yerleştirmeler yapılır, halkın ödediği vergiler 'hesap verilebilirlik' ilkesine aykırı bir şekilde heba edilir, siyasi yapı elemanlarının aileleri devletin yönetiminde usulsüzce görevlendirilir, iktidar pohpohlayıcısı gazete ve televizyonlar kurulur, var olanlara adam yerleştirilir, tarafsız mecralara baskı uygulanır, yargı kararlarına etki edilir, cemaatçilik başlar, herkes birbirinin arkasını sıvazlar ve kollar. Yandaş firmalar ihaleleri almak için bunlar kar'ına göre çok ucuz maliyetli işlerdir, daha doğrusu maliyetin çok çok üstünde kar'lar yapılan işlerdir- vekillere, bakanlara, bürokratlara rüşvet öderler. Rüşvet karşılığında ihaleler bu firmalara peşkeş çekilir. Karşılıklı çıkar ilişkileridir bunlar. Kimi zaman da siyasilerin dolaylı yollarla ilişkisi bulunduğu şirketlere verilir bu ihaleler. Devlet projeyi gösterir, ihaleye açar. İhaleyi kazanan firma, iktidar partisinin üyelerinden biri ile etkileşim halindedir. Halkın ödediği vergi ile maaşını alan siyasi, halkın ödediği vergi ile yapılan yatırımdan da para kazanır. Bunlar sorgulayıcı toplumlarda yaşanabilecek şeyler değildir. Baskıcı toplumlardan bahsetmiştik. İşte bu baskıcı toplumların içinde büyüyen ve ben bilirim düşüncesi ile siyaset yapan liderlerin ülkesinde olur bunlar. İktidar destekçisi kitle; ödediği vergiyi, yapılan yatırımları sorgulamazsa iktidardakiler de her yaptıklarının kendi kitlesi tarafından meşru görüleceğini ve güvenlerinin zedelenmeyeceğini bilir. İnsanların hayata bakışı, onlara öğretilen dinden ibaret kaldığı sürece meydanlarda dinin çok kolay bir şekilde istismar edilmesine şaşmamalı. Arkanızda böyle bir kitle varsa, size muhalif olan herkesi din düşmanı ilan ederek kitleleri karşı karşıya getirebilirsiniz. Suçluluk psikolojisini bilir misiniz? Suç ortaya çıkmadan önce suçun ortaya çıkabileceğini ima etmek bunlardan biridir mesela. Ya da suçlu kendi senaryosunu yazar, kendisine suçlama yapıldığı zaman da bu senaryoyu anlatır kitle'sine. Herkesin inandığı yanlıştır, onun söylediği doğrudur. Devletin başında despotluk yapan, kendi çetesini kuranlar; denize düşünce önce yanlarındakini suya batırır, en sona kendini bırakır. Yazının başında Huberman'dan yaptığımız alıntıyı hatırladınız mı? Elinizin altında kolluk kuvveti, medya, itaat eden bir kitle ve suçunuza tanıklık ve yataklık edenler varsa, tüm pisliği halının altına süpürmek için elinizden gelen her şeyi yaparsınız. Ve iktidar sarsılmaya başlayınca önce basamaktakiler aşağıya itilir. Bu bir zaman kazanma yöntemidir.


Oren Peli'nin ve sonrada Tod Williams'ın yönetmenliğini yaptığı, gerilim-korku türünün başarılı örneklerinden biri Paranormal Activity. Amatör kamerayla çekilmiş ilk film olma özelliğine sahip olan Paranormal, serinin devam filmlerinde de Found footage tekniğini kullanmaktan vazgeçmiyor. Basit bir korku filmi olarak başlayan Paranormal Activity kendine has bir hayran kitlesi oluşturdu. Düşük bütçesiyle gişede milyonlar kazandıran tekniğin izleyiciyi yakalaması, inandırıcılık ve seyirciyi hikayenin içine çekme noktasında başarılı bir adım olduğu yadsınamaz bir gerçek. Paranormal Activity: İşaretliler bu hafta vizyonda! Liseden yeni mezun olmuş Jesse ve en yakın arkadaşı Hector, Amerikan orta sınıfına mensup Hispanik iki yakın arkadaştır. Mezuniyetinde hediye edilen kamerayla her anını kaydetmeye başlayan Jesse alt komşuları Ana'nın garipliklerini de mercek altına almaya başlar. Birkaç gün sonra Ana'nın gizemli bir şekilde ölü bulunmasıyla olaylar hızlanır ve lanet artık ortalarda dolaşıyordur. Flashbacklerin ve hikayeler arası geçişlerin bol bol kullanılarak izleyici de eş zaman olgusu oluşturulmaya çalışıldığı da edindiğimiz dedikodular arasında. Diğer filmlerde paranormal güçlerin hakimiyeti baskınken İşaretliler için aynı şey söz konusu değil. Film açık noktalarını cadılar birliği, gizli ritüeller ve cadılıkla ilgili çizimleri seyirciye bol bol göstererek kapatmayı tercih etmiş. Paranormal güçlerin gizemli ve açıklanamaz olması bizleri cezp etmişken bir mit haline gelen cadılığı olaya karıştırmaya gerek var mıydı? Sorusu akıllarda dolansa da İşaretliler'in seyircisi tarafından büyük bir merakla beklendiği de bir gerçek.


Ya da beraber gittiğimiz yerlere uğramayız bir daha. Ve zor olur hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağını bilmek. Ve ben bir daha hiçbir zaman öğrenemem, Canını bu kadar çok sıkan şeyi. Bu kadar hızlı ilerlemeseydi keşke dersin dönüp baktığında. Ama ben ne kadar anlatmaya çalışsam, Paranoyalarını bir kenara bırak dersin bana. Bu saatten sonra inan hiç fark etmez. Ve belki biraz da olacak olan her şeye bir aptal gibi sevindiğime, Bazen de neşeyle el çırpıp etrafta koşturduğuma. Ya da o küçük beyaz elbiseyi giyip gülücükler saçtığıma. Bu saatten sonrası da kalmadı zaten. Anlatamadığım çok şey var aslında sana. Bu saatten sonra, saat isterse dursun. Belki benim de paranoyalarım son bulur. Ama inan hatırlamıyorum en son sana,


Bir insana Sen aslında penguensin. denildiğinde paytak paytak yürüyerek Kuzey Kutbu'na gitmesini beklemek ne kadar mantıklıysa Sen aslında zekisin. denildiğinde zekice bir şey yapmasını beklemek de o kadar mantıklıdır. Karşınızdaki insana yaptığı şeyler için tomarla para verdiğinizde ise işler biraz değişir. Paytak adımlarıyla kuzeye yönelen kişi hala kendisinin penguen olmadığını bilir de yaptığı iş için çok para alan bir kişi kendisini zeki sanabilir. Para bazen inancı değiştirir. İnanç denen şey de zaten bir çeşit mantık sistemidir; tıpkı para denen şeyin bir mantık sistemi olması gibi. İnanç bazen parayı değiştirir. İçinde belirli bir mantık sistemi bulunmadığı düşünülen inanç sistemleri vardır. Paylaştıkça çoğaldığı söylenen her şey soyuttur. Somut şeyleri paylaşırsanız azalır. Paylaştıkça çoğaldığı söylenen ne varsa inanç temelinde ilerler; mantık değil. Fakat; paylaştıkça çoğalmanın da kendi içerisinde mantıksal bir tutarlılığı vardır. Bilgi, paradır; para, bilgidir. Deneyim, paradır... Paylaştıkça da çoğalır. Bir şeyin hazır halini alıp satmak, o şeyi üretip satmaktan daha ucuza gelebilir. Daha çok para kazandırır. Üretim için yatırım yapmak yerine hazırı alıp satmak daha zekice görünebilir. Yaptığı iş için çok para alan biri kendisini zeki sanabilir.


Her kayboluşun bir gölgesi vardır, her yenilginin de bir kaçışı. Kafasını kuma sokarak etrafındaki olaylardan kaçabileceğini zannedenlerin ülkesinde yaşıyoruz. Hukuk, gücü elinde tutanların oyuncağı olmuş. Suç, işleyen kişiye göre karşılığında bir ceza buluyor artık. Ortada bir suç olup olmadığına karar veren kitaplar değil, ast-üst ilişkisi anlayacağınız. Kardeşim dediği insanı birdenbire diktatör ilan edip en büyük düşmanımızmış gibi gösterenlerin; en ufak anlaşmazlıklarında birbirlerinin bütün pisliklerini ortaya dökmelerine, paralelcilere ve inandıklarını söyledikleri kitap paylaşın dedikçe sadece kendi ceplerini dolu görmek isteyenlere şaşırmamak lazım. Meydanlarda vasiyetini açıklayıp mal varlığını gizleyenler var. Sağ elinin verdiğini sol eline göstermeyecek kadar bencil, gösteremeyecek kadar güvensizler. Kişi başına düşen doktor sayısının... Pardon! Doktor başına düşen kişi sayısının 590 olduğu ülkede başbakan başına 1500 koruma düşüyor. Soma'da madenci başına düşen gaz maskesi 1, o da zimmetli; ölenlerin ailelerine düşen başbakana erişim için geçilmesi gereken koruma sayısı 5.


Şiirler benim olsun, öyküler ve romanlar senin. dedi adam. Kadının suskunluğunu evete yordu. Duvarı enine boyuna kaplayan kitaplığın önündeydiler şimdi. Bir adam ve bir kadın... Yüzleri kitaplara dönük gözleriyle seçiyorlardı onlarca kitabı. Anlaştıkları gibi öyküleri ve romanları aldı kadın, şiirler adamın oldu. Kadın çantasına birkaç öteberi de ekleyerek masallara karıştı. 1982 yılında Kütahya'nın Emet ilçesinde doğdu. Çocukluk ve gençlik dönemlerini Antakya, Batman ve Eskişehir illerinde geçirdi. 2002 yılında Anadolu Üniversitesi İlköğretim Matematik Öğretmenliği Bölümü'nden mezun oldu. Aydın, İzmir, Erzincan, Balıkesir ve Eskişehir illerinde görev yaptı. Halen Eskişehir'de yaşamaktadır. 2016 yılından bu yana edebiyat yarışmalarında dereceleri ve edebiyat dergilerinde yayınlanan öykü ve şiirleri vardır. Çeşitli şiir/öykü yarışmalarında jüri üyeliği yapmıştır. 2018 yılında yayınlanan "Bir Şiir Bir Öykü" isimli bir kitabı bulunmaktadır. Öyküleri çeşitli kitap seçkilerinde yer almıştır. TEMA'ya üyedir.


Yağan sulu karı umursamadan ağır adımlarla yürüyorum. Uzaktan pazarcıların sesi işitiliyor. Yaklaştıkça müşterilerin uğultusu eklendi. İçinde neleri sakladığı bilinmeyen gürültü bu hafta neden geciktiğimi soruyor. Aldırış etmedim. Pazarın girişine ulaştığımda kararsız kaldım. Her zamanki gibi sağlı solu dizilmiş lambalar göz kırpıyor. Cilveleniyorlar. Yine beni tavlamayı becerdiler. Başka yollara sapmadım, kendimi bıraktım kalabalığa. Tüm esnaf her haftaki yerinde. Balıkçı yine sol tarafta açmış tezgahı. Sıra sıra beyaz ışık saçan ampulleri asmış. Beyaz ışık altında balıklar daha bir taze görünüyor. Her pazarcı kendine göre farklı yollar bulmuş tezgahı boşaltmak için. Kimi tatlı dilli, kimi şarkıcı... Malımı beğenmeyen almasın diyen de yok değil. Sürekli taciz edilse de tezgahlar adeta sınır. Arkasındakilerin çoğu erkek, ortada akan kalabalıktakiler kadın. Araya karışmış az sayıda erkek. Bu saatlerde alışverişe çıkanların çoğu ucuz mal peşinde. Pazarcılar da farkında. Ama mal elde kalmamalı. Etiketlerin üstündeki fiyatlara çarpı atılmış çoktan. Yeni fiyatları fırsat bilenler poşetleri dolduruyor, para yettiğince. Kiminin de derdi daha fazla indirim. Kimi zaman fırçayı yiyorlar esnaftan kimi zaman da indirimi kapıyorlar. Bu vakitleri yoksulluktan beklediğini sessizce haykırıyor kimisi de. Tezgahlarda kalan birkaç parça malı hayrına veren esnafa hayır duaları ediyorlar dilleri döndüğünce. Bazıları da yere dökülen sebze meyveyi topluyor. Aynı sınıftan insanlar farklı kisvelerle dolaşıyor ortalıkta. Tezgahların arasındaki nereden gelip nereye gittiği bilinmeyen kalabalık amaçsızca sürükleniyor gibi. Başka diyarlardan gelen biri bu kaosa bakıp, nasıl olup da insanların hedeflediği yere ulaşabildiğini anlamaya çalışıp durur herhalde. Ama nafile. Yaşlılar, kadınlar pazar arabalarını sürükleyerek ilerlemeye çalışıyorlar. Tezgahlara, insanlara çarpan, ayakların üzerinden geçen pazar arabalarına alışmış insanlar aldırış etmeden ilerliyorlar. Arada bir hır çıksa da kabullenilmiş bu durum. Yine pazar arabaları ayakların üzerinden geçiyor. Ayaklar başka ayaklarla yakın temasta, kimi zaman üstte kimi zaman altta. Bazen de arkadan alıyorlar darbeyi. Yine de, arkadan kahpece saldırdın demiyorlar. Rüzgar şiddetli. Ama kalabalığın arasına dalıp da yol bulamıyor kendine. Tenteler önce ufaktan hareketleniyor. Üstlerinde birikmiş yağmur suları dalgalanıyor. Amacına ulaşamayan rüzgar taktik değiştiriyor. Sağlı sollu, alttan üsten saldırıya geçiyor. Tenteler şaşkın, neye uğradıklarını anlayamıyorlar. Bir yükselip bir iniyorlar. Az ilerideki tentenin midesi bulanmış olmalı ki yağmur suyunu boca ediyor aşağıdakilerin üzerine. Bahtsızlar sudan nasibini alırken kalabalık safları sıklaştırıp kendini koruyor. Talimli olmak böyle bir şey olmalı. Yükselen haykırışlar uzun sürmüyor. Geride sadece pazarın olağan gürültüsü kalıyor. Sonunda öfkesi dinmişti kadının. Kızıyla yürüyüp uzaklaştı, o öfke patlaması anında kaç kişinin ayağına pazar arabası çarptığını merak etmeden. Geride bildik gürültü kaldı, bir de sessiz kadın ve bebeği. Pazarın da midesi ne kadar genişmiş. Kusmadı. Arsız lambalar da cilvelenmeye devam ediyor hala. Sırtımı döndüm. Umursamaz gürültüye isyan eden sessizliğimi alıp uzaklaştım.


Küçük badem gözlerinin bal sarısı, bir parça hüzün bir parça tedirginliğe teslim oldu vedalaşırken. Yediye anca ulaşmış yaşının iki katı kadar vedaya maruz kalmıştı. Elleri tanımadığı elleri tutuyor, gözleri bir arkaya bir öne sabitleniyordu. Arabanın önüne varınca son bir süzdü gri eski binayı. Küçük bir kırmızı arabası vardı Hamdi'nin. Arabaları sevmezdi o yüzden. Zaten Hamdi'yi de sevmezdi. Saçlarını az avuçlayıp az tokat savurmamıştı körpe yüzüne... Tıpkı ona benzer kırmızı arabaya binince bir gülücük attı. Bu kız yan ranzada kalan Elif'e benziyor olabilirdi belki. İçeri daldılar. Şaşkın şaşkın yatağın kenarında oturan sandalyeye oturdu. Elif'in içindeki tedirginlik duygusu yerini güvene bıraktı. Aynı oyuncak bebeği gibi... Saçları yok, teni bembeyaz. Derin bir iç çekti genç kadın. Aynı zamanda mutlu bir gülümse ilişti suratına. Bu tanıdığı Elif'e hiç benzemiyordu. Bu tanıdığı kimseye benzemiyordu. Minik kalbine kazıdı o anı. Yastığa başını koydu. Bu bilmediği bir tavan, bilmediği bir yastık... Tek tanıdık eski uyku arkadaşı büyük ayı Po. Gün sabaha öyle böyle kavuştu. Ocak ayının son çıkışında karlar kenti esir aldı. Genç kadın yeni yavrusunu uyandırmaya geldi, salondaki koca renkli çam ağacının altındaki hediyelerin verdiği neşeyle. Koşar adım çıktı odadan. Odalarda dolandı hızlı hızlı, Minik Ayşe'nin bedeninin sığacağı köşe bucak ne varsa dağıttı. Gözleri dolu dolu, elleri başını dövüyor... Odaya tekrar vardı. Büyük Po ayıyı gördü yerde. Onu takip eden gözleri, yatağın altında yatan Ayşe'yi buldu.


Gırgır dergisinin Özal'a İnat 40 lira yazısıyla satışa çıkan 611. sayısının kapağı Süleyman Yıldız ve Ergün Gündüz imzası taşıyor. İşe giden insanların ve okula giden bir çocuğun sarhoş olarak karikatürize edildiği kapakta, piyasada yerli üründen çok yabancı içecek ürünlerinin bulunmasının ve çoğunluğunun alkol içeren, kalitesiz boyalı su olduğu belirtilerek eleştirildiği görülüyor. Günümüzde ülkemizden toplanarak yabancı markalarca paketlenen çayın; 35 sene önce de kendi ülkesinde değer görmediğinin bir kanıtı olan, İkinci Dünya Savaşı sırasındaki karaborsacılığı ve savaş sonrası dünya düzeninde ülkeyi liberalleştirme adı altında yabancı mallarla dolduranları hatırlatan karikatür, kendi dönemindeki vitrin ürünlerinin insanlara pazarlanış usulüne eleştirel bir yaklaşım getirmekle birlikte dönemin liberal anlayışını da yerden yere vurmaktadır.


P. bir yerlerden silah bulup kafasına sıktığında henüz otuz yedi yaşındaydı. Annesinin amcasıyla olan gizli ilişkisiydi en son aklından geçen düşünceler. Otuz yedi yaşında kafasına silah dayayıp intihar etmeye kalkışan biri için çok da derin sayılamayacak bir konuydu bu. Kendisini bir uçurumun kenarında hayal etmekten başka bir çaresi yokmuşçasına çekmişti tetiği ve evinin en sevdiği duvarının en sevdiği tablosuna sıçramıştı beyninden akan kan. P. bir yerlerden silah bulup kafasına dayadığında henüz yirmi dokuz yaşındaydı. Aklına ilk, küçükken arkadaşlarıyla oynadığı oyunlar gelmişti. Ve sekiz yıllık bir aradan sonra tekrar aynı şeyleri yapacak olan biri için gerçekten çaresizdi çünkü onun ne çok iyi bir arkadaşı olmuştu ne de çok iyi olduğu bir oyun. Ortalama bir çocukluk geçirmişti belki. Ama kendisi için her şeyden önemli olan ruhuna karşı yaptığı bu ihanet, onun o gün orada evinin en sevdiği duvarının en sevdiği tablosunu kirletmesini önlemişti. O sabah hava güneşliydi aslında ama P. için bulutlar hiç olmadığı kadar sık ve hiç olmadığı kadar karaydı. Dünyaya geleli tam otuz yedi yıl olsa ne kadar da komik olur diye düşünmüştü içinden. Otuz yedi yaş doğum gününde intihar eden bir adam... bu sözler ona hiç gelmediği kadar mantıklı gelmeye başlamıştı artık. O günün tarihini hiç bilmiyordu, sadece otuz yedi yaşında olduğunun farkındaydı. Evet belki yılları saymadan yaşını saymak çok zordu ama her zaman tam olması gereken yaşta olmuştu o. Otuz yedi yaşında olmalıydı o sabah sebebi belirsiz bir şekilde. Ve kendisini Mesih ilan eden bir delinin sırıtışı gibi bir sırıtış vardı yüzünde. Tüm olacakları önceden bilebilmek kendisinin en sevdiği yanıydı. O sabah neler olacağını da dünyadaki tüm herkesten daha iyi biliyordu. Belki bugün onun doğum günü değildi ama otuz yedi yaşında olmalıydı. En azından insanların her gün gidip önüne kapandıkları, uğruna şarkılar, besteler yaptıkları yüce, kudretli ama bir o kadar da insanların kendisini güç için, iktidar için kullanmasından mustarip olan çaresiz Tanrı böyle istemişti. P. o gün otuz yedi yaşındaydı. Ve içinden sekiz yıl öncesinden kalma bir davayı tamamlamaktan başka hiçbir şey gelmiyordu. O sabah buzdolabı biraz garip sesler çıkarmış olmasına rağmen ne önemi var diye düşündü, zaten uğramayacaktı bir daha buralara ya da yine başarısız mı olacaktı, ruhuna karşı beslediği sevgi hala çok mu güçlüydü? O her ihtimale karşı buzdolabı servisini aradı. Patronu ona bir buzdolabı alalı epey olmuştu. Eskimişti haliyle, zaten bedava maldan ne hayır gelirdi ki derken bir şeyi atladığını fark etti. Çok küçük bir şeyi, gözünün önünde duran ama asla fark edemediği bir gerçeği fark etti o an. Buzdolabı servisi pazar günleri çalışmıyordu. Günleri asla saymamasına rağmen sabahki sokak sesinden o günün pazar olduğu belliydi. Sadece pazar sabahları klasik müziğin çalındığı bir lokantanın hemen üst katında oturuyordu ve kulaklarına gelen melodiler sevgili Frederic Chopin'in bundan tam 200 sene önce yazdığı sonatından başka bir şey değildi. Bu da demek oluyordu ki bir firmada teknisyen olarak çalışan komşusu bu işi çözmek için tek çaresiydi. Neden ki? Buzdolabı çalışmadan da ölebilirdi. Yoksa gerçekten korkuyor muydu ruhuna karşı bir bozguna daha uğramaktan? Buzdolabı olmadan da bugünü yaşayabilirdi ama kesinlikle otuz yedi yaşında olmalıydı. Çünkü göklerdeki çaresiz adam böyle istemişti. P. komşunun kapısını çaldığında mutluydu, en azından her şeyi garanti altındaydı artık. Oysaki kapı açıldığında komşusunun elindeki kanlı bıçak tüm gerçekleri bir daha göz önüne seriyordu. Evet ve hayır. Komşusunun karısına aşıktı. Bu öyle bir aşk değildi gerçi sadece çok güzel bir kadındı komşusunun karısı ve ölmek için daha çok gençti. Tüm bunları düşünürken kanlı bıçak içini hiç rahatlatmıyordu ki bir firmada teknisyenlik yapan komşusunun gözlerindeki kin ve alnından akan onca ter de durumu hiç güzelleştirmiyordu. Bu kadar saçma bir gerçek olamazdı. Ne yani belki adam içeride kurban kesiyordur, hem neden karısını öldürdükten sonra kapıyı çalan birine kapıyı açsın ki diye düşünürken adam elindeki bıçakla üzerine gelmeye başlamıştı bile. Kararlıydı, bu iş sekiz yıl aradan sonra bitmeliydi. Kendi evinin en sevdiği duvarının en sevdiği tablosunu kirletmek üzere olan otuz yedi yaşındaki bir adamın aklından geçti tüm, bu sabah yaşanmamış ama yaşanması muhtemel olan olaylar kafilesi ve o güçlü ruhu artık direnemiyordu içindeki bu davayı bitirme arzusuna. Tetiğin orada olup olmadığını yokladı. Her şey artık çok daha basitti. P. bir yerlerden silah bulup kafasına sıktığında henüz otuz yedi yaşındaydı ve kaçmıştı tüm bu gerçeklerden, kaçmayı sonunda başarmıştı. Ve son kez otuz yedi yaşındaydı o sabah.


Kendi işiyle ilgili her şeyi mükemmel yapar, hiçbir detayı unutmazdı ama. İşinde tam bir profesyoneldir yani, başarılı adamdır. Eh, bu kadar kusur olur elbette. İnsan her konuda başarılı olamayabilir. Nezahat'in evinde herkes profesyonel zaten, kendi dahil. Ev kadınlığı da profesyonellik ister. Her gün aynı işleri bıkmadan usanmadan yapmak, hayatı ailenin diğer profesyonellerine kolaylaştırmak, elbette uzmanlık gerektirir. Elinde kokmuş çoraplar ve aklında altüst olmuş giysi dolabı ile yerdeki ıslak iç çamaşırları bir araya gelince Nezahat'in başlangıç seviyesindeki siniri bir üste sıçradı. Bu aşamada Nezahat'in ulaştığı hal, kocasının yönetmeyi hiç bilemediği bir haldi; akşama işi zordu yani. Sadece onun mu, çocukların da... Nezahat, sinirleri bu seviyeye ulaştığı zamanlarda sadece masaya gelin, ellerinizi yıkayın, ben yatıyorum gibi temel iletişimi sürdürür; atılan laflara, onu konuşturma çabalarına aldırmaz, ne oldu anne ya, hayırdır Nezahat gibi sorulara cevap vermezdi. Aslında onların bu türden samimiyetsiz uğraşlarından sıkılsa da veya gerçekten bulunduğu ruh durumundan çıkmak istese de, bir türlü beceremezdi Nezahat. Düştüğü kuyudan çıkamadıkça da suratı daha çok asılır, morali iyice bozulur ve hatta en sonunda, ağzından tek kelime çıkamayacakmış gibi çenesi kilitlenirdi. Akşama daha çok vardı ve Nezahat, ona bu tür hallerde çöken ürkütücü sakinlikle sinirini yuttu. Öfkesiyle zarar vermek istediği onlardı, kendisi değil. Böylece, önce oğlanın spor çoraplarını kirli sepetine tıktı. Kocasının çamaşırlarını kurusunlar diye havlupanın üstüne serdi. Kızın dolabını tümden yatağın üstüne döktü ve tek tek, askıların uçları hep aynı yöne bakacak şekilde, dolaba astı. Tişört ve kazakların bulunduğu rafları da düzenledi. Rengi rengine dizdi onları. Sonra bir çay suyu koydu ocağa, çay demlenene kadar kendine güzel bir kahvaltı masası hazırladı. Ekmekler kızarırken kapı çaldı. Gelen Meral'di, karşı komşusu. Üzerinde hala sabahlığı vardı, elinde de bir gazete. Günaydın bile demeden elindeki gazeteyi sallayarak Nezahat, sana bir şey göstereceğim dedi. Nezahat, onun bu deli hallerine alışkındı. Meral, buyur beklemeden doğruca mutfağa geçti. Bir ilandı gösterdi. Antalya'da bir butik otel, özellikle 45-50 yaşlarında, misafir ağırlama sanatında uzman bir kadın çalışan aradığına dair ilan vermişti. Ücret dolgunmuş. Kalacak yer verilecekmiş. Nezahat, şaşkın gözlerle Meral'e baktı. Yok be, iş falan aradığım yok; yok olmasına da... dedi; derin bir nefes çekti içine. Valla heyecanlandırdı bu ilan beni yine de! Şeytan bırak her şeyi arkanda, kur kendine yeni bir hayat diyor bazen. Üstelik kalacak yer de veriyorlar, yeniden bir düzen kurma telaşın da yok. İş, ev ve dolgun maaş... Yeni bir yaşam! dedi bir solukta. Yeni bir yaşam derken ses tonu düştü hafiften. İçmem dese de, Nezahat, zorla bir bardak çay koydu Meral'e. O çay koyarken ve Meral çayın şekerini karıştırırken hiç konuşmadılar. Antalya'daki yeni yaşam konusu böylece tartışılmadan kapatılmış oldu. Meral çayından ilk yudumunu aldıktan sonra şu yeni açılan AVM'ye gidelim mi bugün? Müthiş promosyonlar varmış, açılışa özel dedi. Nezahat'in hiç hali yoktu alışverişe gitmeye, çekilişe katılabilmek için alışveriş fişleri elinde kuyrukta beklemeye. Bir kahve yapayım da içelim dedi Meral'e. Kahveleri fal kapattılar otomatikman. Meral, Nezahat'in falında yol gördü, Nezahat okul zamanı ne seyahati ayol dedi. Nezahat de Meral'in falında bol para gördü. Meral, aman nerde... demedi. İnşallah! diye dua etti üstüne. Sonra sabahlığını önden sıkıca toplayıp kuşağını da bağlaya bağlaya kalktı gitti evine. Getirdiği gazete, ilanın olduğu yerden katlanmış kaldı öylece, Meral'in bıraktığı yerde. Nezahat, akşamdan buzluktan dolaba indirmiş olduğu kıymadan bir iç hazırladı. Salamura yaprakları az haşlayıp, tuzunu giderdikten sonra oturdu, bir tencere dolma sardı. Dolmalar pişerken, bol tereyağlı erişte yaptı yanına da. Yetmedi, yazdan hazırladığı konserveden güzel bir domates çorbası pişirdi. Bir yandan, bayat ekmekleri küp küp kesip fırına verdi, iyice gevretti. Kaşar peyniri rendeledi; kaseye koyup kurumasın diye üzerine streç kapladı. Akşama daha vardı ama masayı kurdu erkenden, kendini saymadı, üç servis açtı sadece. Masaya kıtır ekmek ve rendelenmiş kaşar kaselerini koydu. Dolaptan almayı akıl edemezler diye her biri için ayrı ayrı birer kase yoğurt hazırladı. Masada tabaklarının yanına koydu. Masa her zamanki gibi mükemmel görünüyordu. Nezahat gitti, giyindi sonra. Bolca iç çamaşırı ve fazla kalın olmayan birkaç kıyafet koyduğu bavulunu hazırladı. Antalya ılıktır şimdi diye düşünerek ince kabanını giydi, masaya son bir kez daha baktı, ekmek koymamıştı. Ayakkabılarını giymeden ekmek sepetine ekmek koyup masaya getirdi, üstüne bir peçete örttü. Üç yoğurt kasesini bir araya getirip, onların üzerine de bir peçete örttü. Eksik bir şey yoktu. Meral'in getirdiği gazeteden kestiği iş ilanı bir cebinde, diğerinde cep telefonu, valizini alıp evden çıktı.


Birbiriyle asla tıpatıp aynı olmayan insanlar, yüzlerce, binlerce, milyonlarcası... Sahip olduğumuz ve kaybettiğimiz çok şey şu kısa ömrümüzde, kimine göre kısa kimine göre çok uzun. Sevinçlerimiz var; çoğaltmak istediğimiz, paylaşmak istediğimiz, hüzünlerimiz var; bazen paylaşıp azaltmak istediğimiz, bazen de güçsüzlüğümüzü saklamak için gizlediğimiz. Çılgınlıklarımız, durgunluklarımız, çiğnediğimiz yasaklar, birilerini mutlu etmek için yaptıklarımız... Kendimizden saklandığımız onca zaman içinde, isteyerek yahut istemeyerek unutmaya çalıştığımız anılarımız, bize engel olur mu kaygısıyla yaşıyoruz. Çünkü planlarımız, ideallerimiz, dışarıya çizdiğimiz bir karakterimiz var, bunu çizgisinden çıkarmak istemiyoruz. Kendimiz olmaktan kaçıyoruz, gizleniyoruz. Sırp asıllı oyun yazarı Duşan Kovacevic'in Profesyonel adlı oyunu tam da bunları gözler önüne seriyor. Tam olarak arınmış vaziyette kendinizle, anılarınızla yüzleşmek nasıl bir duygu? Kara mizah tarzındaki bu ironik metin, her birimizin hayatından izler taşımanın yanında aynanın karşısında benzerimizi değil, kendimizi görmemizi sağlıyor. Bülent Emin Yarar ve Yetkin Dikiciler ile hayat bulan bu hikaye, 2009 yılından beri Devlet Tiyatroları sahnelerinde seyircileriyle buluşmaktadır. Halen her gösterimde bütün koltukların dolmasına neden olan etkileyici oyunculuk ve hikaye ile izleyenlerin kafalarına kazınıyor. Hayatınızın kaydını tutmak isterseniz asıl hayatınızı kaçırmaz mısınız? Ya kaydını tutarken kafanızdakini olmak istediğiniz gibi gösterme düşüncesi... Bunların hepsi yansımanızı değiştirir, bu oyunda ise her şey sizin farkındalığınızın çok dışında. Şu an İstanbul Devlet Tiyatroları'nın sahnelerinde oynanan bu etkileyici hikayede iyi seyirler dilerim.


Aynı zamanda felsefe doktoru olan yazar İhsan Oktay Anar tarafından 1992 Yılında kaleme alınan eserin ilk basımı 1995 te İletişim Yayınları tarafından gerçekleştirilmiş. 2014 Yılında 51. Baskıya ulaşarak erişilmesi güç bir başarı elde eden bu fantastik roman, bilginin değeri ve sonsuzluğu üzerine yaptığı saptama ve analizlerle ortaçağ Avrupa Edebiyatı eserleriyle ciddi benzerlikler gösteriyor. Puslu Kıtalar Atlası'nın kanımca en önemli başarısı; fantezilerin gerçekler üzerine kurulmuş olması. Olaylar, 17. Yüzyıl İstanbulu'nun Galata başta olmak üzere bilindik semt ve mekanlarında geçiyor. Bunun bir sonucu olarak okuyucuda, tarihsel olaylar hakkında bilgileniyor, o yer ve zaman diliminden haberler alıyor hissi uyanıyor. Kitabın önsözünü kaleme alan şair ve yazar Hulki Aktunç da Tarihsel romanlar mıdır Anar'ın yapıtları? Hayır, romanlardır. Tarihsel olan'dan yeni bir roman çıkarmak, romanı da yeniden tarihselleştirmektir ama... sözleri ile bu önemli noktaya parmak basmak istemiş sanki. Kitapta felsefe, tarih ve mizahın etkileyici bir bileşimine şahit oluyoruz. Okuyup bitirdiğimizde, birbirlerinden bağımsızmış gibi görünen fakat nihayetinde bir iskeletin parçaları haline gelen çok sayıda öyküden oluşmuş bir roman çıkıyor karşımıza. Kurgulanan her kahramanın bir diğerlerinden tamamen farklı, çarpıcı fiziksel ve kişilik özelliklerine sahip olması, sadece ana karakterler değil yardımcı karakterlerin oluşturulması için de aynı özenin gösterilmesi övgüye değer bir nokta. Bunlara, yazarın engin hayal gücünü, akıcı ve özgün anlatımını da ilave ettiğimizde ortaya, karakter odaklı, okunması keyif veren bir roman çıkıyor. Osmanlı İstihbarat Örgütü'nden tutun da darphaneye, dilenci loncasına, korsan denizcilere, lağımcılara varıncaya kadar döneme dair bahsi geçmeyen, girilip çıkılmayan neredeyse hiçbir kurum, kuruluş ve meslek dalı kalmamış. Üstelik bunların çalışma mekanizmaları hakkında detaylı bilgiler de verilmiş ki bu kadar detaylı bir anlatım için kapsamlı araştırmalara dayalı bir bilgi birikiminin gerektiği kuşkusuz. Düşlerle gerçeklerin, okuyucuyu daha çok etkilemek üzere kimi zaman yarışa girdikleri, kimi zamansa kol kola girip dans ettikleri bir eser Puslu Kıtalar Atlası. Zaman zaman neyin düş, neyin gerçek olduğunu çözebilmek dahi güçleşiyor fakat yazar tarafından verilmek istenen de bu sanki. Sanki yüzyıllık bir uykudan uyanan bekçi, yerinden doğrulup çevresine bakınca kendisini uyandıran kişiyi göremedi. Çünkü her taraf karanlıktı. Zaten görülen ve görülmeyen bütün düşler, bu karanlığın ta kendisi değil miydi ?. Osmanlıca'ya aşina bir kişi olmama rağmen beni dahi zorlayan ağır bir başlangıcı var romanın ancak bu durum okuyucuyu korkutmamalı. Olaylar geliştikçe dil, fark edilir biçimde sadeleşiyor ve masalsı anlatımı sayesinde rahatlıkla okunur hale geliyor. Yazarın, kimilerinin hiç gereği yokken çok sayıda tarihi terim ve deyimi ard arda sıralayarak veya sağa-sola sıkıştırarak bir nevi 'malumatfuruşluğa' soyunduğu yolundaki eleştirilerine katılmam mümkün değil zira, o terim ve deyimler bulundukları yerlere öylesine ustaca yerleştirilmişler ki okunurlarken göze ve dile batmıyor. Kaldı ki, unutulmaya yüz tutmuş, mizahi anlamda hoş ve anlamlı terim ya da deyimleri yeni nesillere aktarmak, bence her yazarın üstlenmesi gereken kültürel bir sorumluluk. Buna karşın kimilerinin Türk Edebiyatında bir dönüm noktası veya Yüzyıllık Yalnızlık' ın ikiz kardeşi türünden mubalağalı beğenilerine de katılmıyorum. İletişim Yayınları 2014 Baskısı 238 Sayfa olan bu güzel eseri, büyük kitabevlerinde bulmak ya da internet üzerinden satın almak mümkün. Aynı eserin, Karikatürist İlban Ertem tarafından resimli roman haline getirilmiş baskıları da satışta.