Pazar sabahlarının doyulmaz manzarasına daldı gözleri. Elini uzatsa sanki on beşinci kattan tutacaktı o koskoca dağı. Çayından bir yudum aldı. Porselen fincanın inceliğini hissetti dudaklarında. Köydeyken kahvaltının hazır olduğunu annesinin saçlarını okşamaya başlaması ile anlardı. Şöminenin alevleri, odunları kora dönüştürmeye çalışırken uzak senelerden o kestane kokan sözler geldi kulağına. Aa, ağabeyiniz var önce kızlar. Bak yine elinizi yakacaksınız. Uzak durun sobadan. Okuyacaktı anasının kuzusu köyde ortaokul olmasa da. Dizlerine kadar kara gömülse de. Üniversiteye bile gidecekti. Babası Benim doktor oğlum diyerek göğsünü kabartacaktı köy kahvesinde. Köyden gelirdi tarhana, bulgur, salça, erişte, karışık turşu. Ankara'nın ekmeğini, çayını, şekerini, yağı ile patatesini, soğanını alabilirlerdi sadece. Öğle yemeklerini üniversitede yiyemese; ete hasret kalacaktı ya. Sabır diyordu amcası Sabır yeğen. Onu dinleyip dayandı yoksulluğa. Ekmeğini eline aldığında evi köyden şehre okumaya gelenlerin de evi oldu. Misafirlerinin ceplerine harçlık koyarak, bir elleri yağda bir elleri balda ağırladı hep. Postacıdan üniversite sonuç belgesini kapıp annesine koşturduğu günü anımsadı. Nereden bilebilirdi büyük şehirde onu böyle bir hayatın beklediğini. Yurtta kalma hakkını kazanmıştı nasıl olsa. Arada bir de amcasına misafir olurdu. Köydekiler Ankara'da ev yapmış diyorlardı amcası için. Anası da sevinmişti. Ya İstanbul'dan bir okul kazansaydı oğlu. Radyodan dinlediği şarkı yüzündendi tasası. Hani o Sen gideli yedi yıl oldu; ektiğin fidanlar ağaca döndü diyen. Elbet bir bildiği vardı şarkıların. Alimallah oğlu da İstanbul'a gidip dönmeyebilirdi. Ninesi oğluna Bu karı döl vermez! demişti yengesi için. Kuma getir üstüne. Soyumuz kurumasın. Yapamadı amcası; kıyamadı karısına. Sanki altı ağabeyi daha yoktu. Yine de karşı duramazdı anasına. Kısırlığın büyük şehir hastanelerinde çaresi varmış diye duyunca Ankara'nın soluğuna karıştı soluğu amcasının. Yatak odasından gelen elektrikli süpürge sesi ile anılardan sıyrıldı. Gözleri tekrar taramaya başladı karşıdaki heybeti. O heybetin karanlık oyuklarını. Modern döşenmiş salonun ortasında sanki koyunlar, keçiler meledi minik çan sesleri eşliğinde. Varoş derlerdi onlara. Başkentin varoşları... Dağın mağaralarını ağıl yapanlardı onlar. Koyunları olan komşularına imrenirdi hep. Bazen Şehre geldim ama bir bardak süte hasretim diye için için mızmızlanırdı hayata. Üniversiteye ilk başladığında yurttaki sekiz yataklı odalarda kaldığını, sağ-sol kavgasının ortasına düştüğünü, arkadaşlarının aşağılayıcı tavırlarını düşününce haline şükretse de kaç kez sızlandı babasına telefonda. Baba, ben köye dönmek istiyorum. Hayır, dönmeyeceksin oğlum. Okuyacaksın sen. Kal işte amcanın yanında. Bak devlet de para veriyor. Veriyor da babam hangisine yetireyim? Yola mı, yiyeceğe mi, kitaba mı? Ceketinin eskimiş kol ağızları gözüne batsa da Giyeceğe mi? diyemedi. Sadece özendi arkadaşlarının üstündekilere. Aklını kütüphanelere, gözlerini kitaplara mühürledi ardı ardına geçen yıllarda. Bu yüzdendi belki de bir kıza göz değdirememiş olması. Rahmetli anacığının Profesör oldun ama bir everemedim seni sitemleri haklıydı. Yüreği gibi yatağının bir tarafı da hep boş kaldı. Hani amcasının evinin tek eşyası olan o daracık tahta sedirle üzerindeki nemli döşeğe inat yaptırdığı görkemli başlığıyla kocaman yatak. Gece bekçiliği işi bulan amcası komşuların yardımı, ay ve yıldızların şahitliğiyle kondurdu o briketten odayı. Biraz para biriktirip karısını köyden getirince rahat rahat hastanelere götürecekti onu. Bebelerinin ismi Umut olacaktı. Yatağın rutubeti gündüz amcasına bulandı, gece ise ona. Amcasının izin günlerinde o partal yorganın altında burun buruna uykuya daldılar. Anasının, kuzinede pişirdiği böreklerin hayaliyle senelerce kalın kitaplar devirdi titreyen elleri. Tezek de yollayabilseler ya köyden diye düşünmeden edemedi bir yandan. Ankara'nın ötekileriydi onlar. Merkeze inince iyice anlardı bunu. Böyle mini etekli, yüksek topuklu kızlar yoktu onun yaşadığı yerde. Bu yüksek katlı evlerin eşiklerinde çekirdek çitleyerek dantel, örgü ören kadınlar da görünmüyordu. Hele hiç çamaşır yıkayan yoktu kapı önlerinde. Tabağındaki son kalan patatesi ağzına atarken karşısındaki kadına gülümsedi. Eline sağlık. Bunun üzerine şöyle orta şekerli bir kahve de iyi gider şimdi. Gitmez mi? Hemen yapar getiririm. Adam gözlerinden ev sahibine minnettarlığı okunan kadının ardından keşke zamanında bizim varoş mahallenin kadınları da böyle işlerde çalışabilselerdi diye düşündü. Erkek adam karısını çalıştırmazdı ama değil mi? Acı bir gülümseme yaladı geçti yüzünü. Yalnızlıkla sınandığı yıllara tekrar geri döndü. Malum, bugün anılara yolcuk günüydü her pazar gibi. Yüreği ağzında açmıştı gecekondunun kapısını. Karşısındaki polisi zor seçti sabaha çalan loşlukta. Duyduğu cevaba inanamadı. Oysa hırsızlar çoktan almıştı onun canını. Amcası hayalindeki bebek ile köyünün toprağına hasret Ankara'nın kimsesizler mezarına gömülüverdi alelacele. Geride kalan yengesi ise töreye köle, başka bir amcasına karı oluverdi çarçabuk. Tertemiz bir ev... Çamaşırlar yıkanmış, gömlekler, pantolonlar ütülenmişti. Ocağın üstündeki tencerede akşam yemeği de hazırdı. Açıkta kalan turşunun eve yayılan kokusu uzaklardan anılar serpiyordu evin her yerine. Rüya mıydı o yaşananlar? O çekilen çileler? Eve dönerken sokağın başındaki binanın duvarındaki levhada kendi ismini okuyunca yaşananların onun vazgeçilmezleri olduğunu bir kez daha kabul etti. Öyle olmasa yıllar sonra bu mahalleye geri dönüp, bir türlü uyum sağlayamayanların sattığı evlerden alır mıydı? Mavi levhada akıp giden beyaz kabartma harflerin üstüne gururla basa basa bir kez daha okudu adını.


Savaşın onuru hakkında bize öğretilen güzellemeleri bir kenara bırakırsak; gerçekte elimizde kalan sadece iki adım ötemizde patlayan bombaların kulağımızda bırakacağı keskin ve baş döndürücü çınlama, kolumuzu sıyırıp geçen kurşunun tenimizde bırakacağı yanık hisle başa çıkarak sığınacağımız bir siper aramak olacaktır. İşte o zaman anlarız ki asıl kahramanlık, savaşın ortasında hayatta kalabilmenin kendisidir. Konusunu tarihteki önemli bir operasyondan alan; yönetmenliğinin yanı sıra senaryosu ve yapımcılığını da Christopher Nolan'ın üstlendiği 'Dunkirk' filmi de bize savaşın ortasında hayatta kalmaya çalışan askerler için hayati önemi olan 48 saati anlatıyor. İkinci Dünya Savaşı sırasında pek çok dönüm noktaları yaşansa da 'Dinamo Operasyonu' adı verilen operasyon sayesinde İngilizlerin askeri gücü Fransa'dan kurtulabilmiş, güçlenerek daha sonra tekrar Almanların üzerine yürümeyi başarabilmiştir. Almanlar 'Heinz Guderian' komutasında 25 Mayıs 1940'da Fransa'yı işgal eder ve Naziler büyük bir hızla Fransa'nın sahil kentlerine doğru ilerler. İngilizler bölgeye Fransa'yı desteklemek için oldukça büyük bir askeri güç göndermiştir ancak, yıldırım hızıyla ilerleyen Nazilerin önünde hiçbir şey duramaz. İşte bu kritik dönemde İngiliz ordusu, Belçika- Fransa sınırındaki sahil kenti 'Dunkirk'e çekilir ve burada adeta kapana kısılır. Çünkü Almanlar hem Fransa'nın içinden hem de Belçika'dan bu bölgeye doğru ilerlemektedir.Heinz Guderian, Dunkirk'ü ele geçirmek ister ve burada başka bir ordu ile birleşerek güçlü bir şekilde saldırıya hazırlanır. Ancak düşmanın bir türlü durdurmayı başaramadığı Guderian'ı Hitler durdurur.Almanlar dolu dizgin ilerlerken tam bu anda Hitler'in kesin bir emri gelir ve operasyon bir gün bekletilir. Ve böylece 48 saatlik bir gecikme yaşanır. İşte Nolan bu 48 saatlik gecikmeyi kendi sinemasının, görsel ve kurgusal kodlarından ödün vermeyen bir anlatıyla ele alıyor. Üç farklı karakter üzerinden oluşturduğu hikaye örgüsünü müthiş bir paralel kurguyla , üç eşit parçaya bölerek anlatmayı seçen Nolan, kurgu içerisinde zaman algısıyla da oynamaya başlıyor. Sahilde gerçekleşen olaylar bir haftayı, deniz yoluyla ilgili kısımlar bir günü, hava yoluyla gerçekleşen operasyonlar ise bir saatten fazla bir zaman dilimini ele alıyor. Filmin senaryosu da alışılagelmiş Nolan tarzından uzak. Genelde karmaşık senaryoları, uzun açıklamalı diyalogları yüzünden eleştirmenleri ikiye bölen Nolan bu filmiyle yine ona dil uzatanları ters köşe etmeyi başarıyor. Olabilecek en az hikaye ve diyalog ile izleyiciye nefes kesen ve tatmin eden bir sinematografi sunmayı amaçlayan Nolan; Dunkirk'de olay öyküsü anlatmaktansa , durum öyküsünü ele almayı tercih ediyor ki bir savaş filmi için yapılabilinecek en iyi nokta atışını yapıyor. Minimum diyalog içererek savaş aksiyonunu ve hayatta kalmayı odak noktasına alıyor usta Yönetmen. İlk defa bir Nolan filminde net bir başrol oyuncusu yok. Karakterleri kişisel olarak tanımamız, geçmişlerini öğrenmemiz ya da onlarla özdeşleşmemiz gerekmiyor. Filmin odak noktası Hitler Almanyası tarafından köşeye sıkıştırılmış 400 bin askerin insani ya da milliyetçi duygularla Dunkirk'ten bir an önce tahliye edilmesi. Öyle ki karakterlerden birinin ölüm sahnesinde hiçbir duygu hissetmiyoruz. Odak noktamız oyunculuklar; özellikle savaş travması yaşayan askerlerin içi boş bedenler olduğunu, Nolan'ın yakın planlarla bize gösterdiği gözlerdeki korku ve dehşet izleyiciye geçiyor. Sonuç olarak kahramanlık nidaları atarak ortalığı kırıp geçiren destansı savaş filmleri yerine; bir sahilde aç, susuz, umutsuz, her bomba patladığında kulaklarını elleriyle tıkayan, korkmuş ve her açıdan tükenmiş gerçek savaşın gerçek mağdurlarının kurtuluş mücadelesini izlemek istiyorsanız 'Dunkirk' izlenecekler listenizde olması gereken bir savaş draması.


Ani Harabeleri Kars merkezine bağlı Ocaklı köyünün Arpaçay boyunda yer alır. Kars ilimizi dünyaya tanıtan en büyük eserlerden biridir. 2016 yılında UNESCO dünya mirası olarak kabul edilmiştir. Ani Harabeleri İpek yolu üzerinde kurulmuştur. Her zamanki gibi nehir kenarına kurulmuştur. Bu nehir Ermenistan'la aramızda doğal bir sınır oluşturmaktadır. Değişik zamanlarda değişik hükümdarlar tarafından yönetildiği için camiler, kiliseler, tapınaklar mevcuttur. Harabeler hakkında öğrenebildiğimiz en eski bilgi 6. yüzyıldan kalmadır. İki yanı kanyonlarla çevrili olan kentin plato tarafındaki cephesi surlarla çevrilmiştir. Surlar tarafında Aslanlı Kapı olarak bilinen yer şehrin ana girişini oluşturmaktadır. Ani antik kenti 1001 kilise şehri olarak da adlandırılır. Şehirde yapılan kazılarda yeraltı şehri bulunmuştur. Yeraltı şehrinde birçok yapı ve mağara bulunmuştur. Antik kentte en çok bilinen eser Ani Katedralidir. Bu eser Trdat tarafından inşa edilmiştir. Bu kilise Meryem Ana kilisesi olarak biliniyor. Kent Selçukluların eline geçtikten sonra bu kilise camiye çevrilmiştir. Ayrıca incilin ilk dört bölümünü yazan Matta, Markos, Yohanna ve Luka'ya adanmış dört kilise daha vardır. Kentte Aziz Patrick kilisesi olarak bilinen kilise halk arasında Keçeli kilise olarak bilinir, 1036 yılında yapılmıştır ama kuzey tarafına düşün bir yıldırım sonucu büyük zarar görmüştür. Restorasyonu için çalışmalar yapılmaktadır. Kentte tek ayakta kalan manastır ise Rahibeler Manastırıdır. Uçurum tarafında bulunduğu için ulaşımı çok güçtür. Ani kentinin kazılarında M.Ö. 900'lü yıllarda Urartulardan kalan şehir yapılaşması bulunmuştur. Şehrin adı Urartu tanrılarından biri olan An tanrısından gelmektedir. Anadoluda yapılan ilk cami bu kentte yapılmıştır. Ebul Manuçehr Camisi olarak bilinen caminin pencereleri Ermenistan'a bakmaktadır. Caminin minaresi uzun yapılmış ve bu sayede gözetleme kulesi olarak da kullanılmıştır. Caminin hemen yanında ipek yolunun taş köprüsü bulunmaktadır. Köprüden günümüze gelen tek şey ayaklarıdır. Ayaklarının bir tarafı Ermenistan'da diğer tarafı Türkiye'dedir. Her zamanki gibi gerekli önemi vermediğimiz çok önemli tarihi şehirlerden biri ama yıllarca bakımsız kalmış. Ümit burnunun keşfiyle önemini yitiren ipek yolu ve Osmanlının Kars'taki merkezini de başka bir yere taşımasıyla önemini daha da yitirerek terk edilmiştir. Zamanla bakımsızlık ve her zamanki gibi altın bulma umuduyla yapılan talanlar ve depremler sonucu ciddi zararlar görmüştür. Hatta adına Ani Harabeleri denmesinin nedenlerinden biri de harabeye dönmesidir. Yeni yeni önemi anlaşılmış hatta dünya mirası olarak bile 2016 yılında kabul görmüştür. Türkiye'de gidip görülecek yerlerden biridir ve ilk fırsatta gidip görülmelidir. Ama dikkatli olunması gereken bir konu bulunmaktadır: bölgede bakire kızların toplanma alanı olarak bilinen bir kilise vardır, o kilisenin bahçesinde oturmak hayatınıza mal olabilir. Çünkü Ermenistan o bölgeyi kendi sınırı kabul ediyor ve oraya geçtiğiniz zaman sınır ihlali olarak görüp ateş açılabiliyor. Özellikle ilkbahar zamanı gidip görülürse daha bir güzel olacaktır.


Gözlerimi kapattığımda pencereden odama dolan çırçır böceklerinin sesi, bana nerede olduğumu unutturuyor. Ha Adrasan Sahili'nde kaldığımız pansiyonun bahçesindeki hasırlı çardakta uzanmış kitabımı okuyorum, ha odamdaki abimden kalma yatağımda. Deniz kıyısındaki bir şezlonga uzanmış, az sonra kendimi serin sulara bırakacakmış gibi de hissedebilirim. Görmeyi çok arzu ettiğim Viyana'nın sokaklarında yürüyormuşum gibi de... Bu çırçır böceklerinin sesini her yere efekt olarak uygulamak gerçekçi olmasa da bu benim hayalim, istediğimi yapabilirim. Rüzgarın sabahları ılık nefesini yüzümde hissettiğimde her sabah başka bir yer ve başka bir zamanda uyandığımı düşlemek artık benim tek sevdiğim. İzlediğim Japon anime filminde ailesinin tamamını savaşta kaybetmiş bir çocuk onları çok özlediğinde gözlerini kapatıyor ve onlarla yaşadığı anları hatırlıyordu. Sevdiklerinin seslerini yüreğinde, yüzlerini gözlerinin önünde tutarak yalnızlığıyla başa çıkıyor; ağlamadan, sızlanmadan, yetimhanede kendisine verilen görevleri itirazsız yerine getiriyordu. Beni enstrüman çalan biri olarak yaratabilirdi tanrı. İstememiş demek ki? Belki de benim değersiz olduğumu düşünüyordu; bu yüzden başka insanlara verdiği yetenekleri bana vermedi. Benim toprağım değersizdi belki. Çamurdan yaratılmış olmam hiçbir işe yaramadı. Bir yazar yapabilirdi beni. Roman yazarı olsaydım önce bir bestecinin hayatını romanlaştırırdım. Ünlü bir besteci olurdu bu; Mozart gibi, Beethoven gibi ya da Bach gibi bir dahi mesela. Mozart'ın çocukluğu da çok zor geçmiş. Onun dahi olmasını, yaşadığı hayat engelleyememiş. Bu hayat denilen şey hiç de kolay değilmiş. Çok sıkıldım ben. Sokağa çıkmak istiyorum artık! Okula gitmeyi bile özledim! desem bizimkiler şaşırırlar herhalde. Geçen sene salgın başladığında bir iki ay evde oturunca çok mutlu olmuştum ilkin. Kar yağdığında nasıl sevinirsem, öyle sevinmiştim. Uzaktan eğitim falan eğlenceli gelmişti. Hele bir de sınava girmeden karne almak benim gibi tembel bir öğrenci için sevindiriciydi. Bilgisayar oyunları, animeler, sosyal medyada video izlemeler, arkadaşlarla yazışmalar sıkmıyordu beni. Görüntülü konuşma yapmak çok tercih ettiğimiz bir şey değildi arkadaşlarla. Sonra kimse eskisi gibi birbirini arayıp sormadı. Gruplardaki yazışmalar azaldı. Herkes kendi içine kapandı. Dersler online olunca da koca bir yıl tatil gibi geçip gitti. Okullar Eylül'de açılacak. diyorlar bu sene. Yedinci sınıf olacağım. Ne yapacağımı hiç bilmiyorum. Bunları düşününce içim sıkılıyor. Lise sınavlarına hazırlanmam gerekiyormuş, öyle diyor bizimkiler. Pek umutlu değillermiş benden. Abim gibi üniversiteyi yurt dışında okumak, burs kazanmak imkansızmış benim için. Yapamıyorum, yatağıma daha çok sarılıp hayallere dalıyorum, güçsüzüm, zavallıyım, yalnızım.


Çekip gitmeye dair duyduğumuz umutsuz arzu, bulunduğumuz yerlerde tek başımıza kalışımızın mı meyvesidir? Yalnızlık tohumları güz mevsiminde ekilir, ilkyaz gelip de hastalıklı bir güzelliğe sahip olan hava ile karşılaştığımızda geçmiş günleri anmak için uzaklara gidiyor oluruz. Böylece kendimize rehber edindiğimiz şey baharın tomurcukları değil, sonbaharda toprağa verdiklerimizdir. Toprakla kucaklaşan altın rengi yapraklar, turuncunun en pastel ve yumuşak tonuyla çizilmiş gün batımı, vaktiyle orada yanımızda olanların anısını yaşatmak için akşamüstü gittiğimiz deniz kenarı... Hepsi geçmiş günlere selam durur aslında. Böylece günler geceleri, geceler hatıraları kovalar ve biz büyürüz. Romantikliğimizle birleştirdiğimiz ince melankolimiz bizi ya hayata hazırlar ya da eksiltili cümlelerimizin soyut ölümlerine. Yazdıkça çirkinleşir yazımız ve biz insanlar çirkinleşiriz büyüdükçe. Yitirilmiş bir masumiyetten artakalanları toplamak için çabalarız uzun uzun. İnsan böyledir işte, vazgeçmeyi bir türlü kabullenemez. Buna rağmen çekip gitmeyiz de. Kendimizi beraberimizde götürelim ya da götürmeyelim, her şeyin ölmekte olduğu bir mevsimde girişilen veda hazırlıkları ilkbaharda gerçekçiliğini yitirir. Kendimizi tabiatın kollarına bırakmakla tabiatımızdan gelen inatçılığın çatışmasını benliğimizin derinliklerinde hisseder, kalplerimize bir kat daha duvar öreriz.


Tam bir klasik Türk filmi klişeleri değil mi? Ne yazık ki Türk sinemasında bir dönem fırtınalar estirmiş, hala da Türk dizilerinin çoğunda ele alınan konular bunlar. Böyle senaryolarla herkesin izleyemeyeceği, çoğunluğun hazzetmediği filmler/diziler. Her şey senaryoda bitiyor sanırım, bunda hemfikiriz. Elbette ki tüm serinin bunun etrafında döndüğünü düşünmeniz, sizi çok yanlış yönlendirdiğimin kanıtı olacak bu yazının sonunda. Fakat tüm bu bileşenleri içerdiğini düşününce, ortaya ilginç bir karışım çıkıyor. Evet, burnunuza gelen kokunun hoşnutsuzluğu, karakterlerin mükemmel yaratılışı ve genel senaryonun muhteşem kurgulanmasıyla adeta dünyadaki en güzel satırlara dönüşüverebiliyor. Ejderha Mızrağı nedir? Kim ulan bu kitabı bu kadar harika yapan karakterler? Hani ihtiras hırs diyordun sen bizle dalga mı geçiyorsun bunların hiçbiri yok? Bu ve benzeri soruları yazının geri kalanında tartışmak istiyorum sizinle. Ejderha Mızrağı serisi, Türkçe'ye çevrilen kitap sayısı açısından tam 52 kitaptan oluşmakta. Bildiğim kadarıyla Türkçe'ye çevrilme zahmetine girilmemiş bir bu kadar daha kitap var. Tüm bu kitaplar tek bir yazarın elinden mi çıktı? Elbette hayır. Serinin başlangıcını oluşturan 2 yazar var. Tracy Hickman ve Margeret Weis. Bu ikilinin yazdığı 20'ye yakın kitap var. Geri kalan kitaplar, Ejderha Mızrağı dünyası içinde geçen-ki adı Krynn- yan karakterlerin başrolde olduğu, asıl olayların akışına sadık yazılmış kitaplar. Ve bir çoğu da farklı yazarlar tarafından yazıldı. Ben birkaç istisna dışında başarılı bulduğumu düşünmüyorum bu ikili dışında yazılmış kitapları. Fakat sizin damak zevkiniz, benimkiyle pek uyuşmayabilir, denemenizde fayda var. Şimdi. Bu Ejderha Mızrağı'nı yazma fikri nasıl ortaya çıktı? Asıl yazar ikilimiz, frp oynarken Margeret Weis serinin en popüler karakterini seslendirdi, hayata geçirdi. Bir röportajlarında Tracy Hickman o Raistlin'i seslendirdiğinde hepimiz donup kalmıştık hayranlıktan der. Aslında bana kalırsa abartılmış bir karakter olmasına rağmen, Raistlin Majere'in hakkını teslim etmek lazım. İlk yaratılan karakter olarak, serinin başrolünde hep bir şekilde Raistlin'in olduğunu söylersek yanılmış olmayız. Öncelikle ırkları belirtmek lazım. Klasik elf, insan, cüce üçlüsünü burada da görüyoruz . Sonra anlatmamız gereken ırk şüphesiz ki Tasslehof Burfoot'un da içinde olduğu kenderlerdir. Kenderler kısa boylu, yerinde duramayan, müthiş bir kilit açma yetenekleri olan, aynı zamanda çok fazla yalan söyleyen ve bir şeyler çalmadan duramayan haylaz ama bir o kadar sevilesi yaratıklardır. Gnomlar, cücelerin uzaktan akrabaları olup, sürekli bir şey icat etmeye çalışan canlılardır. Öyle ki icatlarından şu ana kadar hiçbirisi çalışmamıştır, bir tanesi hariç. Minotaurlar, bildiğimiz boğa-insan karışımı. Ogreler ise uzun boylu, sarı tenli, inanılmaz güçlü ve acımasız insansı yaratıklardır. Ejderhalar ise renklerine göre çeşitlendirilmiştir; beyaz, yeşil, kırmızı, mavi, siyah, bronz, altın, gümüş. Ejderhaların da, insanlar gibi iyileri ve kötüleri vardır. Müthiş bir büyü yeteneklerinin yanı sıra dünya üstünde büyük güce ve etkiye sahiptirler. Son olarak bahsetmemiz gereken ırk ise; ejderanlar. Ejderanlar sonradan kraliçe Takhisis tarafından yaratılmışlardır. İnsan boyunda, kertenkelemsi, kanatları olan, çok zeki olmayan yaratıklardır. Bunların da büyücüleri bulunmaktadır. Bu seriyi diğer tüm serilerden ayıran en büyük özelliği, çok tanrılı bir dünyaya sahip olmalarıdır. Öyle ki tanrılar insanlarla konuşur, onlarla iletişime geçer, hatta dünyaya dokunabilirler . Bütün tanrıların babası ise Kaos'tur. Kaos'un en büyük çocukları ve en büyük tanrılar ise Paladine, Takhisis ve Gilean'dır. Takhisis, Karanlıklar Kraliçesi'dir. Yani kötülük saçar. Paladine savaş tanrısıdır, iyilik tanrısı. Gilean ise denge tanrısıdır. Bu üçü dışında yüzlerce tanrı bulunmaktadır. Her birinin kendi inananı vardır. Seriye dair bir başka ilginç ayrıntı ise, büyücülük konusunda olandır. Büyücülük vardır, aslında biraz da bizim bugün bildiğimiz şekilde, fakat büyücü gücünü aydan alır. Tahmin edeceğiniz üzere üç çeşit büyücü tipi var, beyaz cüppeli, kırmızı cüppeli ve siyah cüppeli. Bu üç büyücü tipinin gücünü aldığı üç ay Lunitari, Solinari ve Nuitari'dir. Nuitari kara büyücülere, Solinari beyaz cüppeli büyücülere, Lunitari de kırmızı cüppeli büyücülere güç verir. Bunlar aynı zamanda üç büyük tanrının da çocuklarıdır. En popüleri Raistlin Majere bir büyücüdür. Zayıf bir çocukluk geçirmiş, büyü hayatının her şeyi olmuştur. En başta söylediğimiz hırs, Raistlin'in göbek adı gibi bir şeydir. Kardeşi Caramon Majere, tam bir savaşçıdır. Aslında gerçekten de bir savaşçıdır kelime anlamıyla. Raistlin'in tam tersi bir çocukluk geçirmiştir. Yani normal bir çocukluk. Kardeşini çok sever, sürekli onu korur. Tanis Yarımelf-ki benim favori karakterimdir- adından da anlaşılabileceği gibi bir yarım elftir. Kendisi bir piçtir. Annesi babasıyla evlilik yolundayken bir haydut tarafından kaçırılmış ve tecavüze uğramıştır. Karakterlerimizin lideri, zor kararları alan, inanılmaz bilge ve müthiş bir savaş yeteneği vardır. Tasslehoff Burfoot ise grubumuzun kenderidir. Klasik kender özelliklerini taşımasıyla birlikte inanılmaz iyi bir yüreği vardır. Flint Fireforge ise grubumuzun cücesi, Tanis'in yoldaşıdır. Altınay ve Nehiryeli Krynn dünyasında barbar olarak adlandırılan insan sevgililerdir. Sturm Brightblade ise bir Solomniya şovalyesidir. Burada bir ara bilgi olarak söylemek gerekir, şovalyelerin düsturu est solarus oth mithasdır. Yani Onurum hayatımdır. Sturm'ün bu düsturun hırslı savunucularından olduğunu belirtmeme sanırım burada gerek yok. Laurana; altın saçlı, dünyalar güzeli bir elftir. Tanis'in çocukluk arkadaşı, aynı zamanda da kuzenidir. Tika ise Son Yuva Hanı'nda çalışan, kıvırcık güzel hanım ablamız. Son olarak da tanımamız gereken insan, Kitiara uth Matar. Raistlin ve Caramon'un üvey ablası, darkside a geçmiş olan kıvırcık, esmer, müthiş çarpık gülümsemesiyle Tanis'in sevgilisi. Kitabın başlangıcı ise bayağı ilginçtir. Krynn'de Afet olarak adlandırdıkları bir dizi doğal afet olmuş, tanrılar Krynn'i terk etmişlerdir. Bunun sonucunda bir sürü sahte tanrı türemiştir. Hikaye bu grubun-Tika haricinde- dünyanın dört bir tarafına dağılıp gerçek tanrılardan bir iz aramasıyla başlar. 5 yıl sonra Son Yuva Hanı'nda buluşmak üzere sözleşirler. Kitap, 5 yıl sonra, buluşma günlerini anlatarak başlar. Bana sorarsanız, Yüzüklerin Efendisi serisinden çokça esinlenme bulunmakta seride. Fakat bu esinlenme hikaye açısından değil, karakterler açısından. Özellikle de ırklar açısından bulunmakta. Zaten kitap da bu arayışın sonucunu ve bu varılan sonuç üzerinden gelişen olayları anlatmakta. Yani öyle aklınızda canlanacağı gibi bir yüzük vesaire yok. Ayrıca karakterlerin gelişimi, Krynn'deki düzeni görmeye başladıkça seriyle bir bağ oluşturmaya başlıyorsunuz. Kitapların bu kadar çok olmasının da gözünüzü korkutmasını istemem zira kitaplar nispeten kısa ve okunabilirliği çok fazla. Arkabahçe yayınları tarafından ülkemize getirilip çevrilmiştir. Seriye başlayacaksanız sizi uyarmak istiyorum. Seride Raistlin'in hırsını, Caramon'un kardeşine olan bağlılığını, Tanis'in iki kadın arasında kalmasını, Laurana'nın kayıtsız aşkını, Sturm'ün onurunu, Kitiara'nın entrikalarını, Flint'in iyi kalbini, Tasslehoff'un saflığını, Altınay'ın cesaretini göreceksiniz.


Özgür olmakla özgürlüğe yeni başlamış olmak aynı şey değildir, demişti Hilmi abi. Aile kasabımızdı. Uzaktan akrabamızdı. Akrabalık bağlarını ve aradaki ilişkileri pek bilmezdim ama ne zaman kasaba gitsek, siparişlerin dışında ayrı bir paket hazırlar, içine uygun gördüğü parçaları koyup, bu da yeğenime kan olsun, der ve bana uzatırdı. Topaldı ya da ona benzer bir sıkıntısı vardı, tek ayağını sürerek yürürdü. Buna rağmen hantal değil, çevik bir adamdı. Elleri hızlı hareket ederdi, satırıyla oynamayı severdi. Üşenmezdi, tezgahı her zaman düzenliydi, bıçaklarını hep bilerdi. Vitrininin nasıl gözüktüğüne dikkat ederdi, etleri yerleştirip, üzerine etiketlerini iliştirdikten sonra dışarı çıkar, farklı açılardan vitrinini izlerdi. Akşam okul dönüşü kasabın önünden geçerdim. Hiç dışarıda görmezdim onu, müşteri olsa da olmasa da dükkandaydı. Gemisini asla terk etmezdi. Cumaya bile gitmez, namazını dükkanda kılardı. 25 yıldır kasaptı. Ergenliğinde, bir Kurban Bayramı'nda bıçağı eline almasıyla başlamıştı kariyer yolculuğu. O günden beri kesiyordu, parçalıyordu, dövüyordu etleri. Tüm düşünceleri ve fikirleri ortalamaydı. En çok söylenenin en gerçek olduğunu, en çok inanılanın en doğru olduğunu ve tek yapılması gerekenin herkesin yaptığını yapmak olduğunu düşünürdü. Tüm sıradan zevklerinin dışında, karate filmlerinden ve Bruce Lee'den hoşlanırdı. Ejderin Dönüşü, filminin VCD kapağını, yazar kasanın üzerine yapıştırmıştı. Bazen onu dükkanın önünde tavla oynarken görürdüm. Zar atışında bir zarafet vardı, pulları marifetli şekilde hareket ettirdi. Şansı yaver gittiğinde, iyi zarlar atmaya başlayınca bir süre övünür sonra içine doğru tövbe estağfurullah derdi. Mutlu veya ayrıcalıklı olmak onu utandırırdı. Dükkanının iki arka sokağında oturuyordu. Yalnız başına yaşıyordu, bildiğim kadarıyla hiç evlenmemişti. Bunun konusu da edilmezdi. Diğer esnaflar gibi kadınlardan bahsetmezdi ama diğerleri kadar olmasa da küfür etmeyi severdi. Özellikle bir şey anlatırken dikkati üzerine çekebilmek için kullanırdı küfürlerini. Kasabadaki nispeten açık giyinmiş kızları bir süre izler, onaylamazcasına cık cıklardı. Bazen bu cık cıklar gün içinde ona geri gelir, et döverken cık cıklamaya devam ederdi. Fısıltıyla kendi kendine küfrettiği olurdu. Gün sonlarında sürerek yürüdüğü sol ayağının üzerine ellerini koyar ve okşayarak masaj yapardı. Gün sonları kendine tek merhamet gösterdiği zamanlardı. Pek sohbetimiz yoktu. Selamlaşırdık, bazen havalardan bahsederdik. Bir türlü ısınmayan, bir türlü soğumayan havalardan. Bir defasında dükkanın önünden geçerken içeri çağırdı. Gel yeğenim gel. Annengile kıyma götür, dedi. Bak şu gerdanın güzelliğine. İki eliyle bayrak gibi açtı eti. İyi bir et olduğunu anlamış gibi kafamı salladım. Korkutucu kıyma makinesine teptiği eti elindeki tokmakla sıkıştırırken konuştu. Sever misin Brus Li, dedi. Pek izlemediğimi söyledim. Olmaz öyle şey, dedi. Ondan öğrenecek çok şey var, bak mesela sence denge mi daha mühim, güç mü? Sözünü bitirmesi için araya girmedim. O da benim cevap vermemi bekledi. Susuştuk. Duble çektiği kıymayı, paketleyip bana uzattı. Teşekkür edip dükkandan çıkarken, kapının eşiğinde durakladım. Bana bir şey söylemek ister gibi tezgahın arkasından beni izlediğini fark ettim. Arkamı döndüm, hemen gözlerini kaçırdı, sonra Hadi selametle yeğenim' dedi. Bir gün, her Allah'ın günü açık olan dükkan kapalıydı. Gelen giden yoktu, Hilmi abiye de ulaşılmıyordu. Bir hafta sonra dükkandaki etler çürümeye ve kokmaya başladı. Koku sokak boyunca yayılmıştı. Boğazları düğümleyen kesif bir koku. Hiçbir zaman alışamadığın, burnun direklerini sızlatan bir kokuydu. Sanki sadece kasap değil, kasaba da çürüyor gibiydi. Çevre esnaf, kasaba girip etlerden kurtulmak istemiş ama demir kepenkleri aşamamıştı. Bunun da üstüne, kasabın alarm sistemi devreye girmiş ve kokuyla beraber rahatsız edici gürültüsüyle alarm ortalığı inletmeye başlamıştı. Ahali endişelenmişti: İki sokak berideki evinin kapısını kırıp içeri girdiler; Hilmi Abi evde yoktu. Bir yere gitmişe de benzemiyordu. Sokağın başındaki arabası da yerinde duruyordu. Belediye arandı, dükkan için; Polis arandı, Hilmi abi için. Eşine dostuna sordular akıbetini, ses çıkmadı. Kimse nerede olabileceğini bilmiyordu; memlekete dönmüştür belki, dediler. Dedikodular büyümeye devam etti; hiç evlenmemiş olmasının onun ruh sağlığını bozduğunu o yüzden canına kıymış olabileceğini söyleyenler oldu. Dükkanın akıbeti ne olacaktı, esnaf merak ediyordu. Belediye kepenkleri gaz kaynağı kullanarak kesti, çürümüş etleri yüklediler, kapısına kilit vurup gittiler. Öyle kapalı kaldı dükkan; özenle baktığı vitrin, bir savaş sonrası sahnesine döndü. Esnaf çingenelerden şikayetçiydi, dükkanın camları kırılmıştı. Satırları ve bıçakları zaman içinde yok olmaya başladı. O yaz üniversiteyi kazanmıştım, İstanbul'a gidecektim. Terk edilmiş kasabın önünden geçerken, Hilmi Abi'yi düşündüm. Kayboluşunun tanımlayamadığım bir hüznü vardı üzerimde. Anneme sordum. Hilmi Abi'yi nereden tanıdığımızı ve akrabamız olmadığını öğrendim: Dayımın orta okuldan arkadaşıymış. Dayım ondan sadece bir tanış olarak bahsetti. Bizim kasaptı işte, içine kapanık biriydi, içini bilmezdik, dedi. Hilmi Abi'nin kayboluşundan belki üç ay sonraydı. Yine bir koku sardı etrafı, kanalizasyon borusu patlamıştı. Tüm kasaba bok kokuyordu. O gün bu kasabaya bir daha dönmeyeceğime yemin ettim. Eve dönerken kasabın sokağından geçtim, kırık camlarının arasından içeriyi izledim. Yazar kasa kırılmış, yerde yüz üstü duruyordu. Üzerindeki Ejderin Dönüşü CD'sinin kapağı yırtılmıştı. İçeri girmeye yeltendim, sonra bir tedirginlik sardı içimi. Çıkamam, diye korktum belki bir anlığına. Yıllar sonra bir iş ziyareti için kasabaya yolum düştü. Bir daha gelmemeye yemin ettiğim yeri, bir turist gibi gezmeye başladım. Çocukluğumun geçtiği sokaklarda yürüdüm. Çarşı hala aynıydı; tabelalar, markaların logolarıyla donatılmıştı. Telefon dükkanları sarmıştı her tarafı, ama onun dışında sadece eskimişti. Manava, fırına uğradım. Çocukluğumu bilen, beni hatırlayan bir iki esnafla sohbete tutuştuk hemen, bana şehri ve seks hayatımı sordular. Gülüştük, onlara ne duymak istiyorlarsa onları söyledim. Her gittiğim dükkanda Hilmi Abi'yi sordum, bir haberi olan var mı diye. Çoğu hemen hatırlayamadı. Kasap olan deyince yandı ışık kafalarında. Bilmiyorlardı, unutmuşlardı. Sanki kasabada hiç öyle biri yaşamamış gibiydi. Ne ölmüştü ne yaşamıştı Hilmi abim. Kasabın önüne gittim, pırıl pırıl bir cep telefonu bayisi olmuştu. Uzun uzun izledim vitrini, tek tip giyinmiş genç çocuklar çalışıyordu içinde. İçeri girdim, telefon modelleriyle ilgilenir gibi yaptım. Kartonpiyer duvarlar, çekim gücünü, kapsamayı ve özgürce internette dolaşmayı anlatan reklamlar ve antenli sarı maskotu görünce sıkıntı bastı içimi. Biri bana laf atsın, diye bekledim. Kimse bana bulaşmadı, usul usul çıkmaya yeltendim, sonra kapının eşiğindeyken durdum, bir şeyler söylemek istiyordum. Geri döndüm, çalışan çocuklar bana bakıyorlardı. Buyur abi ne lazımdı, dediler. Düşündüm, onlara Bruce Lee'den, bu dükkanın eski halinden, yani Hilmi abiye dair herhangi bir şeyden bahsetmek istedim. Hilmi Abi gibi benim de söyleyecek hiçbir şeyim yoktu.


Buluşmak için sözleştiğimiz kafeye doğru yürürken gözlerim bulanıyor, insanlar daha da silikleşiyor ve adımlarım yavaşlıyordu. Gözlüğümü çıkarıp tişörtümün ucuyla camın üzerindeki yağmur damlalarını sildim ve yeniden burnumun üzerine yerleştirdim. Alışkanlığım üzere gözlüğü orta parmağımla düzeltip gözlerimi kıstım. Hayır, bulanıklık geçmedi. Yağmur da yağmıyor zaten. Göğsümün tam orta yerinde aylardır yer etmiş büyükçe bir çakıl taşı ve ağzımdaki o eski paslı tat... Biliyorum ki bugün her şeyin biteceği ve yeniden başlayacağı gün olacak. Bir yılan misali kendi kuyruğumu dişledim, hatta kendimi yeterince tükettim bile sayılabilir. Şu an tekrar o eski yalnızlığıma düşmüş iken yeni bir döngünün kucağında erimek için vakit çoktan geçti. Yaşadığım, yaşıyor olduğum ve sonsuz kez yaşamak zorunda olduğum her şeyi yeniden yaşayacağımı bildiğim halde yanına geliyorum. Üzgünüm sevgilim, daha fazla devam edemeyiz. Adımlarım gittikçe kesikleşirken, her seferinde daha küçük adımlar attığımı fark ediyorum. Bu şekilde sana varabileceğimden de emin değilim. Kaybedeceğim çok şey varken korku da yavaş yavaş üzerime çöküyor. Adımlarımı düzene koyup hırkamın önünü kapattım. Güneş batmak üzere, sanki bir daha asla doğmayacakmış gibi. Bu düşünce küçük bir ürperti olarak yüzümü yaladı, alnımdaki bebek saçlarım dikleşiyordu ve önümü daha sıkı kapattım. Kaybedeceğim hiçbir şey yokmuş gibi bunca süre bu aşk denen oyunu oynadığım için özür dilerim. Seni ilk gördüğüm andaki parıltıyı nasıl unutabilirim ki? Sen o beyaz uzun elbise içinde hareket ettikçe etrafında bulutlar kızıla çalıyor ve ben sadece seni izlemekle yetiniyordum. O an, kutsalların da ötesinde bir şeydin benim için, seni aldım ve aklımda yüksekçe bir yere yerleştirdim. Sen benim için bir rüya gibiydin ve sana ulaşmak o kadar zordu ki. Aslında biraz korkutucuydu da. Kıyamadığın bir şeyi aptalca bir sakarlıkla kırmaktan korkmak gibi, evet, sana kıyamıyordum. Ve itiraf etmeliyim ki, seni o beyaz elbisenin içinde bir kez daha görmeyi her şeyden çok istedim. Sırlar, senin sırların, ama unuttum hepsini. Çiçekler ya da Haydarpaşa Lisesi'ne giden ağaçlıklı yoldaki küçük köşkün bronz bahçe kapısından taşan mor salkımlar... Artık bunlar da bir anlam ifade etmiyor, peki, öyle olsun. Hiçbir yer, hiç kimse, hatta dokunduğun hiçbir şey daha fazla acı veremez bana zira biliyorum ki daha fazla mutlu da edemezler. Evet, biliyorum ki seni artık daha az seviyorum. Kafenin kapısına geldim işte, sana daha fazla yalnızlık vadetmeye geldim. Kapıyı yavaşça açıp içeri girdim, ne yazık ki kapıya bağlı olan zilin çınlamasını fark edip kafanı benden yana çevirdin. Ama anlayamadığım bir şey var sende, bu yüzü daha önce nerede gördüğümü anımsamaya çalışıyorum. Belki durup beş saniye boyunca yüzüne baktım, belki kapıyı kapatırken zaman yavaşladı ama, bilemiyorum. Yanına oturup üşümüş kemiklerimi ısıtmaya çalışırken neyin farklı olduğunu anladım. En sonunda, yıllardır özlemini duyduğum o beyaz elbiseyi giymişsin. Sen konuşuyorsun ve ben sadece seni izliyorum. Beni şu an ne yanmakta olan tütsünün kokusu ne de raflardaki daha önce sürekli gözüme takılan kitaplar seni izlemekten alıkoyabilir. Yine o eski düşünce aklıma geliyor. Öyle bir düşünce ki sanki bu beyaz elbise sadece senin giymen için dikilmiş ve hatta sen de sadece bu elbiseyi giymek için dünyaya gelmişsin. Hayır, elbisenin beni kandırmasına izin vermeyeceğim, biliyorum ki seni artık daha az seviyorum.


Elma şekerine tav olmuştum. Koskoca lunaparkta elma şekerinden başka bir şey çarpmıyordu gözüme. Oysa kim bilir ne gariplikler yaşanıyordu, özellikle de böyle bir akşamda. Bir tarafta, herkes etrafta neşeli, kocaman gülümseyen suratlarla dolanıyordu o eğlenceden diğerine; diğer tarafta, kafalarını çevirdikleri anda yüzleri öyle tuhaf bir şekilde değişiyordu ki sanırsınız demin gülücükler saçan onlar değildi. Fakat işin daha da enteresanı şuydu ki bunu fark eden sadece ben vardım. Annemin ve babamın surat ifadeleri de diğerlerinden farklı değildi; bana bakarken tatlı tatlı gülümseyen yüzleri, benden başka tarafa bakarken birdenbire asılıyordu. Bir taraftan insanları incelerken diğer taraftan incelediğim anlaşılsın istemiyordum. İçimden bir ses hiçbir şey yokmuş gibi davranmamın daha akıllıca olacağını söylüyordu. Gene de çocukluğun verdiği arzuyla, elma şekerinden başka bir olaya ehemmiyet veremiyordum. Yavaş yavaş yaklaşıyorduk da satıcı amcaya. Neyse ki diğerleri gibi değildi yüzü, daha gerçek gibiydi. Gerçek gibiydi derken aslında tam da doğru tabiri kullandım, tüm o diğer insanların yüzlerinde garip bir sahtelik vardı; korkutucu bir aldatıcılık. Sonunda tezgaha yaklaşmıştık. Heyecanla bakıyordum amcanın suratına. O ise beni karşısında görünce garip bir şekilde kaşını gözünü oynatmaya başladı; babamla annemin tarafına hiç bakmıyordu. Bana bir şeyler anlatmak ister gibi bir hali vardı. Ama ne? Bir tane elma şekeri alabilir miyim lütfen? diye seslendim. Tabii, kızım. dedi amca kafasını kaldırmadan. Tezgahta başka hiçbir çocuğun olmaması garibime gitmişti, bir tek ben seviyor olamazdım ya elma şekerini... Fakat aldırmadım, belki de buradaki çocuklar sevmiyordu, diyerek geçiştirdim kafamdaki endişeyi. Amca temkinli bir şekilde uzattı bana. Elinden alırken, annemle babamın başka tarafa bakmasından faydalanarak fısıltıyla; Kızım, çok dikkat et bunu yerken. Bak lunaparkın ortasındaki elma ağacına, kupkuru kaldı, kimse sulamadı, ölmek üzere. İşte bu elmalar o ağacın son meyveleri. Tüm dünya aynı bu elma ağacı gibi kurumadan evvel, gerçeği görmenin zamanı geldi. Tam zamanında bitirmişti konuşmasını, babam beni çekiştiriyor gibiydi, kolum acımıştı. Bir taraftan da, sanki elimden alınıverecekmiş gibi, elma şekerinden büyük parçalar koparmaya çalışıyordum.


İsmail Bey yıpranmış ama daima boyalı ayakkabılarını giydi. Portmantonun aynasında üstünü başını kontrol etti. Siyahı çoktan unutmuş saçını taradı. Paltosunun omzuna düşen beyaz saç tellerinden kurtulmak için elinin tersiyle birkaç vuruş yapması yetti. Yine tıraşlıydı. Yıllardır her sabah erkenden aynanın karşısına geçer, tıraş sabununu köpürtür. Ruhunun derinliklerine işlemiş meslek alışkanlıklarını değiştirmek hiç de kolay değildi. Emekli astsubaydı. Mesleğe yirmi yedi yılını vermişti; gençliğini ve fazlasını. Emekliliğe ilk adımı atmasının üzerinden neredeyse bir o kadar geçmişti. Onca zamana rağmen geçmişiyle yaşamaya devam ediyordu. Öğle vaktiydi evden çıktığında. Kapıyı usulca çekti. Apartmanın en üstünde oturuyordu; dördüncü katta. Merdivenlerden inmesi de çıkması da yoruyordu artık. Sol avucuyla tırabzanı kavradı. Bekleyen zorlu inişe rağmen keyfi yerindeydi. Merdiven duvarlarının dökülen boyaları, kat aralarındaki aydınlığa bakan pencerelerden birinin kırık camı, ikinci kattaki patlamış ampul umurunda değildi. Emekliliğin ardından çocukların okulu, gelecekleri diyerek İstanbul'a göçtüklerinde almışlardı Suriçi'ndeki bu evi. Geçim sıkıntısına ve ne yaptıysa akan çatıya rağmen keyfi yerindeydi; geride kalan yılların katman katman birikmiş tortularından beslenerek yaşıyordu. Evinden ayrılmamak için sürekli bahaneler uyduruyordu. Çocuklarından kendisini anlamalarını beklemiyordu. Yatılı okulun ardından ilk görev yerine gitmesiyle başlamıştı vatan topraklarını dolaşmaya; köyler, kasabalar, küçük şehirler. İlk yedi yılı yalnız, sonrası eşi Fatma Hamımla geçmişti. Kimi yerde üç-beş yıl kimi yerde bir yıldan az kalmıştı. Kaç kez tayini çıktığını saymamıştı. Az mahrumiyet çekmemişlerdi. Yine de tüm zorluklara rağmen hiç şikayet etmemişti. Kafasında idealler, yüreğinde vatan aşkı. Nöbeti devredip içi burkularak emekliye ayrıldığında da 'keşke' ile başlayan sözler dökülmedi ağzından. Sadece, yıllanmış dostların yokluğunu hissetti; bir de, anılarını biriktirdiği birlikte yaşlandıkları mekanların eksikliğini. İşte o zaman bu eve sığındı, mahalleye tutundu. Giriş kata indiğinde dizlerindeki ağrı dayanılır gibi değildi. Sokağa çıkmadan soluklandı. Birkaç nefes yetmişti toparlanmak için. Alt camı kırık, yer yer dökülmüş mavi boyalı ağır demir kapıyı açtı yaşlı kollarıyla. Dışarı çıktı. Düzlükte durdu. Ayarı kaçmış kapı büyük gürültüyle kapanırken solundaki zillere baktı. Beyazı iyiden iyiye sararmış butonun yanında yıllardır ikamet eden ismini okudu içinden: İsmail Konar. Yüzünde gülümseme son dört basamağı indi. Defalarca sökülüp yerine emaneten oturtulmuş parke taşlara takılma korkusuyla önce yeri kontrol etti. Daha geçen hafta birine takılmış, son anda düşmekten kurtulmuştu. Artık baston kullan diyen eşi dostu, daha vaktine var diyerek başından savıyordu. Güneş göz kamaştırıyordu. Yaz bitmemişti sanki. Oysa daha üç beş gün önce kış yüzünü göstermişti sonbahar. Başını göğe çevirdi, mavinin en güzel halini yakaladı. Günlük gezisine başlamadan derin bir nefes aldı. Kaldırıma park etmiş araçların arasından güçlükle yola indi. Artık sokak ne insanlara ne de araçlara yetiyordu. Mahalleye ilk geldiğinde çocuklar yol ortasında gönüllerince oynuyorlardı. Şimdi ne mümkün... İki bilemedin üç katlı ahşap evler arasına sızan betonarme binalar zamanla her yanı işgal etmişti; ardı sıra otomobiller. İsmail Bey ağır adımlarla yürüdü. Soldaki küçük dükkanın önünde durdu. Bakkal Kemal'i selamladı. Ayaküstü sohbet ettiler. Ayrılırken gazetesini aldı, katlayıp paltosunun iç cebine koydu. İyi işler dileyip uzaklaştı. Sağa kıvrılan sokağın ucunda gözden kayboldu. Az ötede duvar önünde, uyuklayan sokak köpeğiyle koyu yeşil üç çöp konteynırı duruyordu. Bir de hurda arabası; önüne geçilerek çekilen cinsten. Ceketinin yırtmacı sökük, pantolonu lime lime adam konteynırın içine eğilmiş çöpleri karıştırıyordu. Çok geçmeden elinde iki büyük plastik bidonla çıktı. Döndüğünde göz göze geldiler. Sessizce gönül penceresinden selamlaştılar. Şimdiye kadar iki laf etmemişlerdi. İsmail Bey adamın adını bilmiyordu. Merak da etmemişti. Adını sorsalar 'Hurdacı' derdi. Orta yaşlı hurdacı siyahla bütünleşmişti sanki. Üstündeki ceket yıpranmış siyah. Eldiven, delinmiş siyah. Pantolon, yamalı siyah. Botları, boyasız siyah. Serpiştirilmiş beyazları saymazsak saçı sakalı da siyahtı. Gözleri?.. Gözleri için siyah demek yetmez. Her zaman ışıl ışıl o gözleri anlatan en iyi renk parlak siyahtı. Diğer hurdacıların nafakasına el sürmeyip sadece plastik atıkları topluyordu. Bidonun kapağını açtı, yere koydu. Basarak gürültüyle yamyassı yaptı, kapağını kapadı. Ardından ikincisini. Bidonların tombul hallerinden eser kalmamıştı. Çok geçmeden çuvalı sırtlanmış gibi duran hurda arabasını boyladılar. Duvarın dibinde uyuklayan köpek gözlerini açtı. Başını kaldırmadan baktı. İsmail Bey'le göz göze geldi. Siyah, koyu kahverengi tüylerin arasına biraz da beyaz serpiştirilmiş köpeğe mahalleli ağız birliği etmişçesine 'Çirkin' adını vermişti. Seveni o kadar çoktu ki... Çirkin ve hurdacı, köşeyi dönünceye kadar İsmail Bey'in arkasından baktılar. Sonra ikisi de kendi işine koyuldu; hurdacı çöpleri karıştırmaya, Çirkin uyuklamaya. İsmail Bey, adı caddeyse de mahalle arasına sıkışmış sokağın hallicesine çıktığında ilerideki apartmanın önünde bekleşen insanları fark etti. Cenaze aracının başında toplanmışlardı. İsimlerini bilmese de çoğunun yüzü yabancı değildi; kimiyle merhabası vardı. Adımlarını hızlandırdı. Hoca helallik istediğinde hakkını helal etti sessizce. Cenaze aracı gözden kayboluncaya kadar bekledi. Büyük parkta hemen her gün karşılaştığı beş yıl önce kendini yaş haddinden emekliye ayırmış marangoz Ali Usta'yı uğurlamıştı. Sığındığı mahalle bir eksilmişti. O bir, kalabalıkların dolduramayacağı kadar büyüktü. Ölüme inat hüznü yüreğine gömüp yaşamaya kaldığı yerden devam etti. Yere sağlam adımlarla basıyordu uzaklaşırken. Henüz yaşamdan kopmaya hazır değildi. Ölenlerin, gidenlerin miras bıraktığı anılarla yaşıyordu; mahalle gibi. Sonbahar güneşinin kollarına bıraktı kendini. Doğalgaz geldiğinden beri işleri gün be gün kötüleşen tüpçü Yusuf'a selam verdi. Pastanedekileri, terziyi, kuruyemişçiyi, nalburu boş geçmedi. Kimiyle birkaç laf etti kimini de sağ elini başına götürerek uzaktan selamladı. Az ilerde iki sokak köpeği kaldırıma uzanmış güneşleniyordu. Sürekli birlikteydiler. Tanımayanlar siyah olanı gördüğünde korkardı. Oysa mahallelinin sevgilisiydi. Beyaz köpeği sevmek için tanımaya gerek yoktu; ilk kez gören bile hemen eli uzatır başını okşamaya başlardı. Karşı kaldırıma kapısı açılan kasap sayesinde yiyecek aramadan günlerini geçiriyorlardı. Kemikler kasabın yan sokağında durduğuna göre karınları tok olmalı. İsmail Bey yanlarından geçerken sırayla başlarını okşadı. Hemen şımarıverdiler. Sırt üstü yatıp karınlarını göğe çevirdiler. İsmail Bey uzaklaşırken peşine takılmak yerine uzanıp güneşlenmeye devam ettiler. Kim bilir belki de tembellik yapmayı, sabah dükkan önüne oturup işe koşturanlara nispet yaparcasına çaylarını yudumlarken laflayan esnaftan öğrenmişlerdir. Uzun yürüyüşün ardından her zaman gittiği parktaydı İsmail Bey. Boş yer aradı. Güneş gören banklara uzanıp sonbaharın tadını çıkaran kedilerin keyfini kaçırmak istemedi. Acelesi yoktu. Fıskiyesi çalışmayan havuzun yanından geçti, üzerinde belediyenin adı yazan banka oturdu. Ne kadar yorulduğunun farkına varmıştı o anda. Etrafa bakındı. Parkın sol köşesindeki büfede müşteri bekleyen çaycıya işaret etti. Orta yaşlı adam vakit kaybetmedi. Tabağa tek şeker koydu, en iyi müşterisine çayı uzattı. Laflamaya başlamak için bahane çoktu. Havanın güzelliğinden bahsediyorlardı ki karşı banktaki adam sohbetin derinleşmesine izin vermedi; iki çay istiyordu. Eve yaklaşmıştı. Fırına girdi. Elinde kağıda sarılı ekmekle çıktı. Yolun çatallandığı yere geldiğinde sağa döndü. Yeşil konteynırlar oradaydı. Fakat o yoktu. Hurda arabası da Çirkin de ortalarda görünmüyordu. Tekir kedi leziz yiyecek umuduyla boşluğu doldurmuştu. Hurdaları depoya götürdüğünü düşündü. Gerçi bu saatlerde pek ortadan kaybolmazdı. Demek işi iyi gitmişti. Daha birkaç adım atmıştı ki itfaiye araçlarının sirenleri işitildi. Yeri göğü inleten ses hızla yaklaşıyordu. Yol çatallandığında hız kesip sağa döndü siren sesleri arasında imdada koşan araçlar. İsmail Bey kaldırıma çıktı. Sokağın kedileri köpekleri sağa sola kaçıştılar. İtfaiye araçlarının ve ardı sıra gelen ambulansın geçişi bittiğinde İsmail Bey merakının peşine takıldı. Yolun sola kıvrıldığı yerden görünüyordu sokağın sonundan yükselen dumanlar. İtfaiyeciler hazırlıkları yaparken polis yolu kesmişti. Siren sesi susmuş tepe lambası yanan ambulans göreve hazır bekliyordu. İsmail Bey tahmininde yanılmamıştı. Sokağın bitiminde yenileceğini bilerek zamana direnen iki katlı ahşap evdi yanan. Adımlarını hızlandırdı. Sokağa taşındığındaki ahşap evlerden sonuncusu alevler içindeydi. Üzgündü. Ateşler arasında ruhunu teslim eden eve sığınmış garibanlar aklına düştüğünde yüreği sıkıştı. Gözleriyle dostça köprüler kurduğu hurdacı, kendisi gibi hurda toplayan ikisi genç üç adamla paylaşıyordu evi. O görmemişti ama belki başkaları da yaşıyordu. Polis, çekilen şeritlerin arkasına kimsenin geçmesine izin vermiyordu. İsmail Bey uzaktan izliyordu telaşlı savaşı. Çok geçmeden ortalık hareketlendi. Sedyeyle biri ambulansa kondu. Pencerelerden, balkonlardan merakla bakanların yüreği dar sokakta yankılanan siren sesiyle titredi. Kimisi gözpınarlarına söz geçiremedi. İsmail Bey'in kalbi bir başka çarpıyordu. Hastaneye götürülenin kim olduğunu öğrenemeden yangın söndürülmüştü. Tepe lambasının kızıllığı evlerin duvarlarına, pencerelere dokunurken sireni kapalı araçlar iz bırakmadan uzaklaştılar. Sokaktaki son ahşap evden geriye kalan sadece yıkılmış duvarların kararmış taşları ve yanık ahşap yığınıydı. Yakında onlardan da eser kalmayacaktı, diğerleri gibi. Belki o dönmüştür diye her sabah umutla evden çıkıyordu İsmail Bey. İki laf etmediği birinin eksikliğinin yaratacağı boşluğun böylesine büyük, böylesine derin olabileceğini hayal bile edemezdi iki hafta öncesine kadar. Moral bozukluğunu fark eden onca yıllık eşine kendini anlayamayacağını düşündüğünden ne diyeceğini bilemiyordu; lafı eveleyip geveliyordu. Hava sertleşiyordu. Artık kış kapıdaydı. Öğle vakti İsmail Bey paltosunu giydi, dışarı çıktı. Sokağı ağır adımlarla geçti. Yolla birlikte sağa kıvrıldığında gözlerine inanamadı. Hurda arabası eski yerinde duruyordu; Çirkin de. Adımları hızlandı. Çöp konteynırlarının yanına geldiğinde etrafa bakındı. Hurdacı ortalarda görünmüyordu. Karşı kaldırıma geçti. Dakikalarca bekledi. Ne gelen vardı ne giden. Gerçi hurda arabasının karşıda duruyor olması bile keyiflenmesi için yetmişti. Yüreği umut doluydu. Yüzünde gülümseme günlük yürüyüşüne devam etti. Geri dönüşte de hurdacı yoktu. Herkes ayrılsa da o buraları terk edemezdi; hurda arabası ve köpeği de. Mutlaka gelecekti. Hava kararıyordu. Evin yolunu tuttu. Gecenin bir vakti mutfağa geçti. Elinde boş plastik bidon ve çöp poşetiyle salona girdi. Senin derdin çöp atmak değil, diyen eşi sigara içmeye çıktığını düşünüyordu. Doktor yasaklamıştı sigarayı. Televizyondan gözünü ayıramayan kadın uzatmadı; koca adama laf etmek içinden gelmiyordu. Apartmanın önündeki sokak lambası yine yanmıyordu. İsmail Bey söylendi tamir etmeyenlere. Bereket diğer lambalar ortalığı aydınlatıyordu. Yanından geçen arabanın açık camlarından fışkıran müziğe rağmen bu kez kızmadı gençlere. Yoluna devam etti. Bakkal Kemal'in dükkanı erken kapattığını fark etmedi. Halbuki bu vakitte son müşterileri beklerdi. Sokağın kıvrıldığı yere yaklaşırken kalbi yerinden fırlayacak gibi atıyordu. Ayaküstü çene çaldılar iki eski dost gibi. Gönüller arasındaki gizli köprüden yürüdüler. Onca zamandır gözleriyle ilettikleri duygular şimdi dillerinden dökülüyordu. O günü, yangını konuştular. Ortalarda görünmediği günlerde kendine sığınacak yer aradığını, fakat hiçbir yere sığamadığını söyledi hurdacı. Niye başka yerlere ya da memleketine gitmedin? diye sordu İsmail Bey. Hurdacı durdu, Bu sokaklar, bu mahalle benim evim. İnsan nasıl evini bırakıp gider? dedi. Sığınacak dam altı bulamayınca hurda arabasını evi yapmaya karar vermiş. Şimdiye kadar hurdalarla dolup taşan çuvalın içini kalın naylonla kaplamış. Çöpe atılmış kapağı kopuk küçük ahşap dolabı içine yerleştirmiş. Birkaç parça giysisini koymuş. Hem giysi dolabı hem koltuk hem de yatak olmuştu küçük dolap. Yalnız gecelerde yoldaşlık etsin diye bir de radyo uydurmuş eskicinin birinden. İsmail Bey elini uzattı. Hurdacı duraksadı. Telaşla sağ elini paltosuna sildi. Ardından buluşan eller uzun uzun sıkıldı. Vedalaştılar. Birkaç adım atmıştı ki İsmail Bey durdu. Döndü, Evine hoş geldin komşu! dedi. Çirkin kalktı, yaşlı adamın peşine takıldı. Bir centilmen gibi eşlik etti. Yaşlı adam apartmana adımını attığında yuvasına döndü. Hurdacı içerde radyo dinlerken dışarıda köşeye çöktü, ön bacaklarını karnına çekti, üstüne başını koydu. Koca kışın hurda arabasında geçmeyeceğinin farkındaydı hurdacı. Sığınacak yer aramaya devam ediyordu. Ancak yağmurlar yerini kara bırakırken başını sokacak bir yer bulabildi. Ayakta durmakta zorlanan yorgun surlar yüreğinin derinliklerinde ona da mütevazı bir yer açtı. Kış boyunca İsmail Bey kimi günler onu göremedi. Karda buzda düşüp bir yerlerinin kırılacağı korkusundan dışarı çıkmıyordu. Hurdacının kafasını sokacak yer bulduğunu bildiğinden gönlü rahattı. Hurdacı kar kış demeden konteynırların başındaydı. Sadece uyumak için tarihin kucağına gittiğinde ayrılıyordu oradan. Kış bahara dönüyordu. İsmail Bey sabah erkenden kalkmıştı. Pencereden başını uzattı. Güneş parlıyordu ama hava sertti. Aldırmadı. Kendini dışarı attı. Yola basmasıyla neye uğradığını şaşırdı. Ayağı yerden kesildi. Sağ bacağının üstüne düştü. Apartmanın önündeki buz gafil avlamıştı. Ambulans çağrıldı. Hurdacı onu fark ettiğinde kapısı kapanan ambulans siren çalarak uzaklaştı. Saatler sonra İsmail Bey eve dönebildi. Sağ bacağı iki yerden kırılmıştı. Apartmanın önünde bacağı alçılı taksiden inerken kaygılı gözlerle bakan hurdacıyı ve Çirkin'i fark etti. Hurdacı, eşinin yardım etmesine izin vermeyeceğinden korktu. Uzakta bekledi. İsmail Bey gülümsedi, sağ elini başına götürüp selamladı. 'İyiyim,' dedi gözleriyle. Kaza İsmail Bey'in sadece bacağında değil yaşamında da kırılmaya yol açtı. Çocuklar karar vermişti. Artık kaçış yoktu; yaşlı adam ve eşine yıllar sonra yeniden yol görünmüştü. Çocukları taşınma işini ayarladı. Önce eskiciye satılan eşyalar evden çıktı. Kalan üç beş parça eşya da kapalı kasa kamyonete yüklendi. Komşular apartmanın önünde toplanmıştı. Ayrılmak zordu. Gözyaşları içinde vedalaştılar. Oğlu İsmail Bey'i otomobilin ön koltuğuna oturttu. Kırık bacağını özenle yerleştirdi. Annesi arka koltuğa oturduğunda kapıyı kapadı. Direksiyona geçip arabayı çalıştırdığında geride kalanlar da gidenler de artık gözpınarlarına söz geçiremiyorlardı. Bakkal Kemal arabayı durdurdu. Vedalaştılar. Kelimeler ağızlardan çıkarken titriyordu. Yol boyunca diğer esnafla da vedalaşacaklardı. Oğlu yaşlandıklarını, bu mahalleden kurtulmakla ne iyi ettiklerini zamanla anlayacaklarını söyledi defalarca. Babasının yüreğindeki yaraya tuz bastığının farkında değildi. Otomobil kamyonetin önünde ağır ağır yol alırken park etmiş arabalara bakıp söyleniyordu. Eskiyen evlere, insanların giyim kuşamlarına ve yoksulluğa tepeden bakıyordu. Buralar artık yaşanmaz olmuş diyordu çocukluğunu, gençliğini bilen sokaklar için. Babası Bu mahalle benim vatanımdı dediğinde karşılığı hemen hazırdı: Artık mahalle eski mahalle değil. Tam lafını bitirmişti ki çöp konteynırının yanındaki hurdacıyı ve köpeğini gördü. Bak işte mahalle artık bunlara kaldı, dedi. Hiçbiri değil ama bu sözler babasının yüreğini delip geçmişti. Araba hareket ettiğinde mahallenin üstüne eksilmenin hüznü çökmüştü. İsmail Bey, ihtiyar mahallenin sıcaklığından ömrünün son günlerini geçireceği tecrübesiz, cüretkar ikametgahına gidişin ağır yükünü omuzlamaya çalışıyordu.


Mustafa Firuz Bozkurt'un kaleme aldığı tiyatro oyunu günümüze yakın bir zamanda, Erkekler Köyü'nde geçmektedir. Kadın hakkı ihlallerinin en üst düzeyde yaşandığı köyde, birden fazla kadınla evlenme, kadına yönelik aile içi şiddet, cinsel ayrımcılık gibi nedenlerden dolayı Yedi Kavak Ağacı Ekili, Bir de Çınar Ağacı Var Köyü'nde yaşayan kadınlar bilinmeyen bir yere göç ederek köyü terk etmişler, köyde bir avuç kadın kalmıştır. Yedi Kavak Ağacı Ekili, Bir de Çınar Ağacı Var Köyü'nde yaşanan kadın hakkı ihlalleri ve kadınların köyü terk etmesi ülke gündemini derinden sarsmış, görsel ve yazılı medyada gündemi uzun süre meşgul etmiştir. Köydeki kadın hakkı ihlalleri Bakanlar Kurulunun da gündemine gelmiş ve ceza olarak köyün adı 'Erkekler Köyü' olarak değiştirilmiştir. Hikaye, olan bitenden ders almayan Erkekler Köyü Ağası Şeyhmus, komşu köyün Ağası Mahmut ve Erkekler Köyü'nden Hakan adlı gencin köyde yaşayan Mihriban'ı sevmesi ile başlayan olayları konu almaktadır. Mihriban' ı elde etmeye giden bütün yollar mübahtır. felsefesiyle hareket eden damat adayları; komik ve bir o kadar da dramatik bir yarışa girerler. Bu oyun ülkemizde yakın zamana kadar; babasının, ağabeyinin, kardeşinin ve eşinin yanında konuşma hakkı dahi olmayan bayanlara ve onların yaşanmamış gençliklerine atfen yazılmıştır. Kırşehir Etiks Akademi Oyuncuları da önem verdiği bu hususu işleyen bu tiyatro oyununu sergilemişlerdir.


Ray Breslin , FBI için hapishanelerin fiziksel güvenlik açıklarını analiz etme ve çözüm üretme konusunda uzman bir firmada çalışmaktadır. Aslında bakılırsa o firma sadece Ray ile ayakta durmaktadır. Ray bu konu hakkında bir de kitap yazmıştır. Sıradan bir günde yine kendini FBI ajanı olarak tanıtan bir kadın ofise gelir ve bir iş teklif eder. Ray kabul eder ve hiç beklemediği bir anda uyutularak hapishaneye götürülür. Hapishane beklediğinden çok farklıdır ve tamamen onun yazdığı kriterlere göre inşa edilmiştir. Ray burada dünyada herkesin aradığı Emil Rottmayer'den ile karşılaşır ve hapisten kaçmak için birlikte çalışmaya başlarlar. Bu zorlu hapishaneden çıkmaya çalışırken ayrıca hapishanenin bir gemi olduğunu ve okyanusun ortasında demir atmış olarak beklediklerini fark ederler. Ray bu gördüklerinden sonra kendi güvenlik yöntemlerini devre dışı bırakabilecek bir yol keşfeder.


Eski zamanların göbeğinde, dibinde ve hatta yeni zamanların da başında taşıma aracı olarak kullanılan bir hayvandı kendisi. Yeri geldi süt taşıdı, yeri geldi odun taşıdı, yeri geldi insan taşıdı. Bir kez olsun o kadar yüke rağmen çemkirmezdi kimseye, kırmazdı kimsenin kalbini. Zaman ilerledikçe yükü hafiflemeye başladı; çünkü yerini 2-3 ve 4 tekere kadar çıkabilen taşıma araçları aldı. Bizim eşek buna ilk zamanlar çok içerledi, gel gelelim sonra sonra hoşuna gitti dinlenmek. Artık o bir yük taşıyıcı değildi! Baktılar eşek boşta ne yapsak derdine düştüler. En sonunda zeka küpünün biri buldu; eşeği kesip sucuk yaptılar üzerine de 2 yumurta kırıp halka sattılar. Artık yükler onunla taşındı, kirli işler onunla yapıldı; fakat tek bir problem vardı bu eşek konuşuyordu. Sucuk yapamadılar; ama işlerine yaramayanı gözleri kapalı çukurlara bıraktılar. Bu kez önemli değildi harcananlar, çünkü sistem oturmuştu.


Bir kalp mevzu bahis. İçi insanlık dolu, merhamet kokulu. Aldığı her nefes önlüğü kadar temiz, söylediği her söz yüreği kadar güzel ve yaptığı her şey bir o kadar daha yapılacaklara bedel... Benim öğretmenim yalnızca üç heceden değil binlerce masum gülüşten oluşan minik kalplerin limanıdır. Cehalet uçurumunun önünde elini uzatmış, inci tanesi gibi bilgilerle ilmek ilmek işlediği ipi bana uzatandır. Benim öğretmenim en başta çok sabırlıydı. Belki elli kere anlattığı bir konuyu anlamadım dediğim de çok yorulduğu yüzünden belli olmasına rağmen elli birinciyi anlatandır. Benim öğretmenim yoluma yoldaş, yanıma arkadaş olur hep hayat boyunca. Başrolünde merhametin rol aldığı ve her gün tekrar tekrar gözler önüne gelen bir filmin senaristidir. Ucu bucağı olmayan hayallere giden kapıların teker teker araladığı, engin deneyimlerin uyarlandığı bir sahnenin kurucusudur. Cehalet rüzgarının cefasını arkasına almış, rotasını aydınlığa çevirmiş bir geminin kaptanıdır benim öğretmenim. Boylu boylu dalgaları kıyıyı döven denizlere, bilgisizlik hortumunun kaynağı olan rüzgarlara karşı yanındaki yoldaşlarını tecrübesiyle yoğuran bir dehadır. Kalbi ile aydınlattığı denizlerin derininde biz öğrencilerine kulaç atmasını öğreten, üzeri cehaletin kiri ve pasıyla kaplanan hazineyi bulmalarını sağlayandır. Umut dolu yarınlarımın günden güne kök saldığı bahçenin sahibi ve bahçıvanıdır benim öğretmenim. Bin bir zahmetle diktiği fidanlar yetişip meyvelerini verdiği zaman öğrencisinin mutluluğundan daha çok mutlu olan ve sevinendir. Köklerini tecrübe suyuyla besleyen, bilgisiyle aşılayandır. Öğrenciler birer bambu ağacının hikayesi gibidir. Beş yılda bambu yeşermeye başlar ama o beş yılda hiçbir şekilde filiz vermez. Beşinci yılın sonu bambu yeşermeye başlar ve 27 metre boyuna ulaşır. Peki, bu bambu ağacı beş yılda mı yoksa altı haftada mı ulaştı? Tabii ki beş yılın emeğinin sonucu büyüdü. İşte benim öğretmenim bambu ağacı yetiştirenler gibidir.


Anlamını gitgide unuttuğumuz nice kelimelerden biridir kendisi. Bazen evde, bazen işte, bazen ise sokakta bağırırız içimizden özgür olmak istiyoruz diye. Çoğu kez söz ve düşünce ile kalır ancak uygulamaya dökülmez bu haykırış. Kendi kendini yiyip bitirmektir esasen. Peki yitip gitmemesi için ne yapacağız asıl sorudur. Eğer özgürlüğü istiyorsak; haklarımızı bileceğiz, anlık özgürlük sandığımız şeyler uğruna gemileri yakıp kül etmeyeceğiz mesela. Belki o yakıp tutuşturduğumuz gemilerden biri ileride özgürlüğü taşımak için bize lazım olacak. Belki özgürlüğün düşmanı olarak gördüğümüz kişiler, kavramlar baskı içerisine sıkışmış, hareketsizlikten dolayı karşımızda duruyor olacak ve biz her şeyi yaktığımız için onları da kurtaramıyor olacağız. Kurtardık mı her şey bitti mi peki? Hayır bitmeyecek, onu koruyup kollayacağız. Başkasının özgürlük alanına giren özgürlüğümüzün hiç tereddüt etmeden kemerini sıkacağız. Ve aslında asıl güç; düşünmenin özgürlük olduğunu değil, düşündüğünü söyleyebilmenin özgürlük olduğunu anlayınca gelecek. Thomas Jefferson; Bütün insanlar eşit yaratılmışlardır. Yaradanları tarafından vazgeçilmez haklara sahip kılınmışlardır. Bu haklar; yaşam, özgürlük ve mutluluğa ulaşma hakkıdır. demiş. Zaten yaşıyoruz. Özgür bireyler olup mutluluğa ulaşalım o zaman hadi!


Sonraki sayılarda değineceğim üzere, Andre Bazin öncülüğünde Cahiers du Cinema isimli dergi çevresinde toplanmış bir avuç hevesli genç sinemacıdan biri olan ve yönetmenliğe film eleştirmenliğinden geçmiş Truffaut, sinema akımının temellerini atan Auteur Yönetmen yani bir roman nasıl tümüyle yazarına aitse, bir filmin de her şeyinin bütünüyle yönetmene ait olması kavramını ortaya atmıştır. Sanayi Sinemasının ambargosunda dönemin Fransız Sinemasını ağır eleştirdiği için kendi ülkesinden çok Kıta Avrupası'nda ve ABD'de sevilip saygı görüyordu. Bu filme de aynı anlayışla yaklaştı ancak bir sorun vardı: film İngiltere'de uluslararası bir kadroyla İngilizce olarak çekilecekti. Truffaut o dönemde yok denecek denli az İngilizce biliyordu. Senaryo sette simültane olarak önce Fransızca'ya sonra ekip için tekrar İngilizce'ye çevriliyordu. Doğal olarak eserdeki metaforlar kayboluyor yahut başkalaşıyordu. Başrol Montag'ı oynayan Oskar Werner İngilizce'yi aksanlı konuşuyor, rolünü yanlış yorumluyor ve her fırsatta bilinçli olarak filmi sabote ediyordu. Truffaut ona hakim olamadığı gibi ikisi sette sürekli kavga ediyorlardı. (İki sinemacı 1984 yılında üç gün arayla öldüler. Ayrıca Jules and Jim filminde de birlikte çalıştılar). Çekimlerin sonuna doğru geçimsizlikleri artık çığırından çıkmaya başlamıştı. Filmin final sahnesinin çekileceği zaman Oskar Werner yönetmene danışmaksızın saçlarını kestirerek filmi protesto etmiştir. Werner'in ateşe yaklaşması gereken sahnelerde aşırı tedirginliği sebebiyle ateşten uzaklaşmasından ötürü sorun oluşturunca, görüntüler tersten oynatılarak kurgulanmıştır. Aynı teknik itfaiyeciler aşağıdan yukarı kayarak çıkarlarken ve ilk bölümde yanmaz giyimlerin giyilmesi sahnelerinde kullanılmıştır. Filmin açılış jeneriğinde bir ilk uygulanmakla yazınsala konan yasağı vurgulamak amaçlı bilgiler yazılı değil sözlü olarak aktarılmaktadır. Film yüzeysel bir İngilizce ile çekilmiş, mümkün olduğunca sahnelerin tümünde sözlü iletişim yerine görsel bir dil kullanılmıştır. Truffaut, diline tutkunluğuyla ünlü bir Fransız'dı. Bu sebepten film İngilizce çekildiği halde sette sürekli Fransızca konuştu. Zaten filmde yer alan kitapların çoğu Fransızcaydı. Truffaut'un kadınları ikiye ayrılır: ya intikamcıdır ya da düzene, varoluşa eylemleri gereği çelişkili bir eleştirel bakış tutar. Onun sinemasına yaşam veren şey, eleştirinin çelişkisidir. Truffaut'un ilk renkli ve ilk İngilizce filminin kompozitörlüğünü, Hitchcock filmlerinin çoğunun bestesini gerçekleştirmiş Bernard Herrmann yaptı. Montag'ın düş sekans sahnesinde gördüğü kabusun imgeleri dikizleme ile üst üste binen görüntülere eşlik eden karakterize müziğin sert notaları Truffaut'un, Hitchcock'tan öte gelen Herrmann hayranlığını ele verir düzeyde. Müzikle görüntülerin valsi yer yer gerçek bir Hitchcock filmi atmosferi oluşturuyor. Montag'ın eşi Linda'yı oynayan Julie Christie'nin rolü başta Jean Seberg(A bout de souffle, 1960 Breathless) teklif edilmişti. Seberg küçük bir rol olduğu gerekçesiyle reddetmişti. Kısıtlı bütçeye destek amaçlı Hem Linda'yı hem de Montag'ın yeni tanıştığı aklını çelen maskülen saçlı Clarisse'yi aynı oyuncu Julie Christie oynamıştır. Truffaut bu durumu, irade sahibi kişiliğin karşıtıyla farkına dikkat çekmek için yapıldığını açıklamıştır. Olaylı çekimleri, filmin gişede başarısızlığı ve haddini bilmez asalak eleştirmenlerin pervasızlığı Truffaut'u çıldırttı ve bu filmden sonra bir daha asla bilim kurgu çekmek istemediğini, türden iğrendiğini dile getirdi. Sözünü tutarak bir daha asla bilim kurgu filmi yönetmedi. Belirsiz bir gelecekte, adı belirtilmeyen bir ülkede geçmektedir. Siyasi otoriteler, okumanın ve öğrenmenin bağımsız düşünceyi yaygınlaştıracağına, doğrudan toplu bir mutsuzluk ve kargaşaya varacağına kanaat getirmekle ayırt etmeksizin o zamana değin yazılmış tüm kitaplar ile yazılı tüm materyalleri sert mutlakiyetle yasaklamışlardır. Bulundukları yerde imha edilmektedirler. Birçok insan özellikle genç nesil kitabın neye benzediğini bile bilmez. Yazılı kültürün yerini ezbere dayalı görsel kültür almıştır. İnsanlar manidar biçimde evlerindeki dev ekranlardan kendilerine empoze edilenleri alırlar. Otoriteye itaat etmek için kendilerine verilen bazı ilaçları da kullanmak durumundadırlar. Entelektüel faaliyetlerden bütünüyle ırak, duygusuz, uyuşuk bir kitle yaratılmıştır. Bireylerin birbirleriyle iletişimleri kısıtlı olduğundan korkunç bir yalnızlık vardır. Sahte bir erinç içinde bu insanlar hür olduklarını sanmaktadırlar. Geçmişlerini bilmemektedirler. Devlet, İtfaiyeciler denilen özel bir birim oluşturmuştur. En geniş yetkilerle donanmış bir nevi kolluk gücü olan bu birimin görevi ihbar üzerine gerektiğinde iz sürerek gizli saklı okunan kitaplara el koyup yakmaktır. Kitaplar ne derece zekice gizlenmiş olursa olsun, hepsine hazırlıklı itfaiyecilerce bulunurlar ve ibret-i alem olsun diye toplum içinde yakılırlar. Görevini iyi yaptığından amirinden övgü ve terfi alan Guy Montag'ın , kendini eve kapatmış tüm gün televizyonda interaktif bir program izleyen eşi Linda, tipik sığ bir kadındır. Guy bir gün otobüste tanıştığı öğretmen olan komşusu Clarisse ile yakınlaşır. O da doğrucu eğitim yönteminden ötürü işini kaybetmek üzeredir. Guy gizli bir kitap kurdu olan bu kadına alttan alttan hayranlık duymaya başlar. Sonunda dayanamaz ve bir süredir ilgisini de çektiği gibi yakmadığı bazı kitapları okur. Aklının karışmaya başladığı zamanlarda baskına gittikleri bir evde kitap koleksiyoneri bir kadının kitaplarıyla yanmayı yeğlemesi üzerine Bugün kocaman bir ateş yakacağız...- mesleğini sorgulamaya başlar. Evine döndüğünde karısının başı çektiği sığır kadın meclisini rahatça TV izlerken gördüğünde onlara okuduğu kitaplardan pasajlar aktarır. Kadınlar tuhaf duygulara kapılır, korkmaya başlar ve orayı terk ederler. Linda bir daha arkadaşlarını göremeyecek kaygısıyla yıkılır. O gece Clarisse'nin de evi basılır. Kız, çatıya açılan geçitten kaçmayı başarır. Guy, Clarisse'ye yardım etmeye karar verir. Clarisse ona Kitap İnsanlardan söz eder. Bu insanlar okudukları kitapları sonsuza dek yaşatmak amacıyla ezberlemekte ve ölme ihtimaline karşılık bildiklerini başka bir taşıyıcıya aktarmaktadır. Her biri bir kitap belleyen bu insanlar, eserler yok edilse dahi hatırlatıcılar yaşadığı müddetçe kitaplar da hayatta olacaktır. Her birey ezberlediği kitabın adıyla anılmaktadır. Bradbury'nin öyküsünde olaylar gelecek ABD'sinde geçmektedir. Truffaut ise, belirsiz gelecek zamanda belirsiz bir ülkeye dönüştürmüştür. Romanda Profesör Faber ve Granger karakterleri filmde kaldırılmışlardır. Bu durum, olaylar arası bağları ve ikili ilişkilerini belirsizleştirmiştir. Romanda Montag, Kitap İnsanların varlığını Profesörden öğrenirken, filmde Clarsisse'den öğrenir. Clarisse romanda araba kazasında ölmektedir. Filmde sonuna dek görünmektedir. Romanda Montag'ı yakalamak için otoritelerce gönderilen mekanik av köpeği filmde yoktur. Hızlı arabalar da yoktur. Romandaki Mildred, filmde Linda yapılmıştır. Filmde Montag duygu ve düşüncelerini sona dek belli etmezken, romanda düzen karşıtı olduğu baştan bellidir. Romanda savaş birdenbire başlar, haplarla uyutulan insanlar kendilerine gelirler ve kaos başlar. Kitap İnsanlar ve Montag, diğer insanları bilinçlendirmek için işe girişirler. Bradbury eserinde, doğrudan gerçeklerden alıntıyla uyutulan insanları ve modern dünya kalıbını, başta Amerika'yı eleştirirken, Truffaut filminde daha basite, kitapların yok edilmesine/ezberlenmesine indirgemiştir. Bu ayrımlardan ötürü film, romanın berisinde kalarak onun başarısını yakalayamamıştır. İlk gösterimi yapılan Venedik Film Festivali'nde Altın Aslan ödülüne aday gösterildi. Ertesi sene başrol oyuncusu Julie Christie, BAFTA En İyi İngiliz Aktris ödülüne aday gösterildi. O yıllarda En İyi İngiliz Aktris ve En İyi Yabancı Aktris olarak iki ayrı ödül dağıtılıyordu. O sene Doctor Zhivago filmindeki performansından ötürü de aynı ödüle layık görülmüş, iki kez aday görüldüğü için bu ödülü alamamıştı. Eleştirmenlerden övgü alamayan ve gişede başarısız olan film, Türkiye'de 5 Mart 1968'de Değişen Dünyanın İnsanları ismiyle gösterildi. Seneler içinde ve günümüzde birçok kere Amerikan remake, yeniden yapımı düşünülse de, bütün filmlerini yutmuş biri olarak kanımca en iyi Truffaut filmlerinden biridir. HBO'nun Mayıs'ta gösterime sokacağı, TV uyarlaması rezaletini kesinlikle önermediğim gibi izlemeyeceğim! Zenci bir Montag'ın, çocuklara kitapların zararlarının anlatılma sahnesinin, silahların büyüklüğüne ve bir ateş yak manipülasyonuna dek çok genel çekimlerde kentin büyüklüğüne varan şiddetin yoğunluğu üzerinden bilinçaltı vurgularla tıpkı 1998 tarihli Cesur Yeni Dünya TV uyarlaması denli hem romanın hem sinema filminin öznelliğinden ayrıksı salt zihinler için propaganda odaklı olmuş... Fahrenheit 451, janra meraklı, kitap müptelası yahut öyküsü çekici gelen herkesçe muhakkak izlenmesi gereken bir Auteur , Yaratıcı Yönetmen distopyasıdır. François Truffaut, Parisli bir hafifmeşrebin çocuğu olarak evlilik dışı bir ilişkiden doğdu. 1932'de doğumundan kısa süre evvel annesini terk eden babasını hiç tanımadı. Annesi ve üvey babası mimari teknik ressam Roland Truffaut, güya 10 yaşına değin bakması için çocuğu anneanneye terk ettiler. Paris, Almanlar tarafından işgal edilince üçü yeniden bir araya geldi. Çekirdek aile Paris'in fuhuş merkezi Pigalle'de küçük bir dairede yaşamaya başladı. Buradaki çaçalar, Truffaut'un ömrü boyunca ilgi duyacağı imgeler haline gelecekti. Sonraları filmlerinde önemli karakterler olarak belireceklerdi. Genç Truffaut, ebeveynlerinin tırmanış saplantısı yüzünden sürekli bir başına kalmaktaydı. Bu durumdan çok sıkılınca mahallenin sinema salonuna takılmaya başladı. Film gösterimlerine kaçak girerek en ön sıraya oturdu ve bir süre sonra midesi bulanmaya başlasa bile filmlerin büyüsüyle bunu unuttu. Her gün üç film izledi. 13 yaşına geldiğinde izlediği filmlerin sayısı 4000'i geçmişti. İzlediği filmler hakkında yazdığı bir günlüğü bulunuyordu. En çok Amerikan Kara Filmlerinden etkilenmişti. Hitchcock, Howard Hawks ve Hollywood'un Altın Çağı'nın niceleri... Truffaut, üvey babasının daktilosunu yürütüp satarak elde ettiği parayla kendisi gibi sinema tutkunlarının bir araya gelip bir şeyler yapması için sinema kulübü kurdu. Roland Truffaut, ceza olarak üvey oğlunu ıslah evine kapattırdı. Ancak genç Truffaut'un sinema tutkusu orada da son bulmadı. Annesinden reçel, Charlie Chaplin ve Orson Welles hakkında hazırladığı dosyaları getirmesini istedi. Islahevi yetkilileri onun tuhaf sinema saplantısını kötü geçmiş bir çocukluk dönemine yordular. Truffaut'a sempati duyan bir danışman onun Andre Bazin ile tanışmasına yardımcı oldu... Ayrıca başarısız intihar girişimlerinden sonra Fransız ordusuna yazıldı ve Saigon'a sevk edildi. Ancak askeri yaşam biçimi kendisine uygun değildi. Kaçmaya çalışınca yakalandı ve askeri cezaevine yerleştirildi. Sonra dengesiz bir karaktere sahip olduğu gerekçesiyle terhis edildi ve Paris'e döndü. Truffaut, çok sevdiği Amerikan Kara Filmlerine öykünerek öz babasını bulması için bir dedektif tuttu. Sonunda onun, Fransa'nın doğusunda küçük bir kasabada yaşayan evli bir Yahudi dişçi olduğunu öğrendi. Uzun zamandır kayıp babasını bulmanın heyecanıyla onu bir müddet gizlice uzaktan izlediyse de, asla yüzleşmedi. Mutsuz çocukluğunu yansıtan sinema en büyük avuntusuydu. 1953'te Cahiers du cinema dergisinde eleştirmen olarak yazmaya başladı. 1957'de başarılı kısa filmi Les mistons ile yönetmenliğe geçti. Yeni Dalga habercisi İlk uzun metrajı 400 Darbe ile hemen ün kazandı. Fransız Yeni Dalga yönetmeni arkadaşı Jean-Luc Godard'a, Serseri Aşıklar'ın senaryosu olacak bir hikaye yazdı. İkinci uzun metrajı Tirez sur le pianiste (Piyanisti Vurun, 1960) tartışmalı bir film olunca 1962'de Jules and Jim ile zafer elde etti. Truffaut 1967'de Hitchcock'la yaptığı bir kitap uzunluğundaki kült röportajını yayımladı. Sonra değeri anlaşılmayan İngiliz yapımı Fahrenheit 451 geldi. 70'lerde çizgisinin fazlasıyla Batılılaştığı dönemde yakın dostu Godard ile sürtüşme yaşadı. Kendisini Maoist devrimci bellemiş Godard, Truffaut'a mektup yazarak, sabahları iş adamı, öğlenleri ise şair benzetmesi yaparak kendisini gerçekten ifade edebildiği tek film yapabildiğini ve bunun 400 Darbe olduğunu iddia etti. Truffaut bu beklenmedik sert çıkışa karşılık vermedi. Fakat Godard, onun 1973'te çektiği Güneşte Gece filmini ağır bir dille yerince Truffaut sessizliğini bozarak, Gerçek militanları her zaman temizlikçi kadınlara benzetmişimdir; ikisi de kimselerce takdir görmeyen, gündelik ve yapılması gereken işleri yerine getirir. Fakat sen Ursula Andress gibisin, hepi topu dört dakika, flaşların patlaması için belirip ardından arkanda kendine hizmet eden bir gizem bulutu bırakarak kayboluyorsun. Birkaç sene sonra Truffaut, Godard'ın otobiyografik filmi için güzel bir isim önerdi: Ben Hep Boktan Biriydim. 1977'de Spielberg'ün Close Encounters of the Third Kind filminde Hollywood oyunculuğu yapması dışında Fransa'da yaşadı ve aynı zamanda oynadığı bir dizi popüler film yönetti. Filmlerinin getirisi giderek azalınca 1973'te film hakkında bir film olan La nuit americaine yaptı. Bu filmi 70'lerin en beğenilen filmi oldu. Le dernier metro (Son Metro, 1980) popüler olduysa da son filmleriyle düşüşe geçmişti. 1984'te 52 yaşındayken beyin tümöründen öldü. Hedefi 30 film yönetmekti. 25 film yapabildi. Ama hazırlık aşamasında birçok filmi vardı. Paris'te Montmarte Mezarlığı'na gömüldü. 'Mekanik köpek' metaforu hayret uyandırıcıdır romanda. Fakat kullanılan üslup ve yaratılan bu karakter; eseri okur okumaz bende Kafka'nın 'işkence cihazı' yaratımını canlandırmıştı.


O gece sabahlamıştı. Bitmeyen bir türküyü dinlerken saatlerin dakikalaşmasına ettiği tanıklığı uzatmak için gözlerine açtığı savaşı kazanmanın gururuyla gündüz de uyumadı. Omuzlarından aşağıya sarkmayan şeref madalyalarının eksikliğini hissedecekken, sokakta olduğunu ve ayak parmağının arasından diline doğru saplanan cam parçasını çıkardı beyninin sol lobundan. Olacak iş değildi bu; kaburga kemiğinden yapılan kadının damağında bıraktığı tat. Evet, olacak iş değildi kadının kalça kemiği ve baldırının verdiği tat, muhtemelen hatta mutlaka kendisininkinden çok daha iyiydi. Yemeye doyamadığı solucanlı tarttan daha iyisini bulduğunu düşünüyordu ve bunun olacak işlerden daha da olanaksız olduğundan, fark edememişti sokakta ve çıplak olduğunu. Ve tam o anda fark etti; sefilliğinin çıplaklığıyla iki kere soyunuk kaldığını. Sokak helaları vardı eskiden, bir tane arayıp midesini kıvrandıran bu sefilliği kusacaktı ama sokakların helalığını da o anda fark edip olduğu yere kusmuklarını saçtı. Üstüne sıçramamalıydı çünkü o sokakların bağrında sokaklara aykırı idi. Açısal bir temizlik algısıyla seke seke ayrıldı içini az önce çıkardığı köşe başından. Yolunda giden şeylerin arasından kuyruk sokumuna saplanan mızrağı bari şeyime girseydin diye çıkaracakken ilerleyen düzlükte kuyruk sokumunu aşıp köprücük kemiğine ulaşan mızrağın verdiği bir anlık zevki hissetti ve sonra acıdan aldığı hazzı. Belki de tatlıyı hiç yaşamadığından yetindiklerinin alışkanlığı idi. Öyle ya sefiller yetinmekten zevk alırlar. Bir şeyin diğer türlüsünü bilmiyorsan ve onu hayal edecek ortamın da yoksa, bulduğunu sevip sarar sefiller. Bu netice ile mızrağın sivri kanlı ucuna bir dil atmaktan kendini alıkoyamadı. Elinde olanları köküne kadar değerlendirme itemine uygun doğasına eşlik ile. Ucu sivri kanlı mızrağın ucunda dilinden bir parça, büyük bir parça bırakacağını tahmin edememişti ama üzülmedi de. Dil ya derdini anlatmalı ya da boş durmamalı, o hiç anlatmazdı onun derdini, öyleyse ne yapacaktı? Dili sokacak mıydı uygun yere. Kalsındı; ha mızrakta ha sokakta ha da bok çukurunda. İşlevini yerine getirmiyorsa ha gökte olsun ha yerin dibinde. Çok dalgın durgun devam ediyordu ama her şeye rağmen sanki sürüklenmiyordu, sürüklüyordu her şeyi, iflas eden fiziksel varlığına açtığı savaşı ruhsal varlığı kazanacaktı belli. Ve yatağına düşürüp zorla tecavüz etmek isteyen tecavüzcü, hayatı da sürüklüyordu. Evet, sona gelmişti ama hayat sonu sürüklememişti, o hep ileriye atmıştı kendini ve tecavüzcü hayatı da sürüklemişti arkası sıra.


Farkındalık Elması, kendisini çevresinden farklı hisseden, hayatı sorgulayan, ütopyalar ve distopyalar arasında hayatını sürdüren herkese hitap eden, Yalan Yalnızlık projesinin ikinci ve son kitabıdır. Bu kitabın anlatıları klasik öyküleme yöntemiyle bireyin düşünsel yolculuğunu ve yolculuk sonrasında ortaya çıkarttığı ürünü kapsar. Kitabın ortaya çıkması için Yaratılış Destanı'ndan esinlenilmiştir. Yaratılış Destanı'nda bahsi geçen, şeytan tarafından yaratıldığı iddia edilen dünyada, farkındalık elmasına ulaşmayı amaçlayan kişinin yolculuğu ve dünyaya dönüşünde ruhsal bozuklukları çözmeye ant içmesini anlatır. Tabii bunun yanı sıra, insanoğlunun tıpkı şeytan gibi kendi dünyasını yaratabileceğini görmüş ve insanoğlu da kendi dünyasını yaratma isteği içine düşmüştür. Farkındalık Elması, yaşamakta bulunan her bireyin kendinden bir şeyleri bulabileceği bir kitap olmasının yanı sıra, Yalan Yalnızlık düşüncesinin de tamamlayıcısıdır. Nevrotik ya da psikotik rahatsızlıkları örneklendirerek hatırlatma işlevini de görmektedir. Ve sonunda Farkındalık Elması çıktı. Artık sizlerin yorumlarınızı bekliyor.


Onu ilk gördüğümde, alçıyla sıvanmış duvara asılı çerçevenin çivisine tutunmuş, aşağı inmeye çalışıyordu. Yeşil naylon ayakkabılar giydiği ayaklarını çerçeve camında sağa sola sallayarak, inmek için ayaklarını yerleştirebileceği bir çıkıntı arıyordu. Duvara dayanmış sandalyeyi çerçevenin altına doğru ittim. Teşekkür ederek atladı sandalyenin üzerine. Siyah önlüğünün eskimekten yok olmuş fırfırlarını, debelenirken belinden kayan, arkası damarlı taşlara oturmaktan aşınmış kırmızı kadife pantolonlarını düzeltti. Birbirinin önüne atarak sektirdiği ayaklarının ritmine uygun bir şarkı tutturarak çıktı odadan. Dönüp odadakilere baktım. Onların bir şey olmamış gibi sohbete devam etmelerinden, çerçeveden çıkan çocuğu görmediklerini anlamıştım. Çocuğun peşinden dışarı çıktım. Kar öyle güzel yağmıştı ki her yer bembeyaz olmuştu. Üzerinde küçük çocuğun ayak izlerinden başka hiçbir şey yoktu. Onunkileri bozmadan yürümeye başladım. Ayak izleri köye on beş dakika mesafedeki köy okulunun önünde, başka yönlerden gelen izlerle karışmıştı. Bir süre okulun etrafında gezindikten sonra pencerenin önünde durdum. İçeride bir sınıf dolusu çocuk, uçlarını sivrileştirdikleri kömür parçaları ile önlerindeki kağıtlara öğretmenin tahtaya yazdığı harfleri geçiriyordu. Biraz önce çerçeveden düşen çocuk, zar zor görülecek şekilde durduğu kapının arkasında öğretmeninin kendisini fark etmesini bekliyordu. Utana sıkıla girdi sınıfa. Elleri, yüzü soğuktan kızarmış, derse geç kalmanın verdiği mahcubiyetle öğretmenine bakıyordu. Çocuk, önce naylon ayakkabılarını çıkardı, içine dolan karı silkeleyip ters çevirdi. Sonra da ıslak çoraplarını çıkarıp soba teline öteki çorapların yanına astı. Çoraplara yapışan kar eridikçe harlanan sobaya dökülüyor, coslayarak yok oluyordu. Başımı biraz daha kaldırıp çocukların beyazlayıp buruşmuş çıplak ayaklarına baktım. Kanı çekilmiş sıska ayakları, kömür tutmaktan uçları kararmış parmakları, birbirine karışmış, keçeleşmiş saçlarıyla çocuklar, sınıfın içerisinde bir belirip bir kayboluyordu. Ta ki içlerinden birinin sesiyle asıl misafir olanın, onların zamanına sızanın ben olduğumu anlayıncaya kadar seyretmiştim onları. Çocukların, kocaman meraklı gözleri bana döndüğünde ne yapacağımı bilemez halde, olduğum yerde kalakaldım. Çocuklar çoktan pencereye doluşmuş meraklı gözlerle beni izlemeye başlamışlardı. Sobanın yanında ayağa kalkmış, diğer çocukların arkasında, sesini bana duyurmak için var gücüyle bağıran küçük kızın dileğinden uçup çerçevenin önüne düşmüştüm. Küçük çocuk fotoğraftan kaçarken arkasında bıraktığı gölgesi, dilek kuşunun dikkatini çekmek için kocaman açtığı kollarını sallıyor, yukarı doğru zıplayarak dileğini duyurmaya çalışıyordu.


Biyografi-Drama türünde 2014 Hollywood yapımı Foxcatcher, yılının başarılı işlerinden biri olarak görülüyor. Bafta, Oscar ve Golden Globe'a bir çok dalda aday olmuş bir yapım. Bu adaylıkları sırtlayan Steve Carell ve Mark Ruffalo'un performansları olduğunu söyleyebiliriz söze başlarken. Her ne kadar sıkı rakipleri sayesinde aday olduğu dallardan eli boş dönse de, galiptir bu yolda mağlup dedirtecek yanları da yok değil. Bennet Miller biyografi, dram türleri kategorisinde daha önce de Moneyball ve Capote gibi başarılı bir yapıma imza atmış bir yönetmen. İzleyicisini fazla şaşırtmıyor, filmlerinin temposundaki o sıkıntı da hala duruyor yerli yerinde. Olimpiyat Madalyalı Güreşçiler Mark ve David Schultz kardeşler büyük başarılarına rağmen zor koşullar altında yaşamaktadırlar. Amerikalı zengin iş Adamı John Du Pont; güreşe olan ilgisi yatırıma ve işe dönüştürmeye; bir güreş takımı kurmaya karar verir. Pennysilvania'da ormanların arasında antreman yapan Foxcatcher Team, Schultz kardeşlere güreş sayesinde iyi şartlarda yaşayabilecekleri bir hayatın kapılarını aralayacaktır. Fakat her kendi patronu olmadığınız iş gibi burada da sıkıntı vardır. Schultz kardeşleri Channing Tatum ve Mark Ruffalo canlandırıyor ki iyi ki de yapıyorlar. Yardımcı erkek oyuncu dalında her ne kadar ödüllerde Mark Ruffalo aday gösterilse de Tatum'un performası da oldukça başarılı. Güreş antremanı sahnelerinde gerçek bir güreşçiden ayırmak neredeyse imkansız ikisini de. Filmin düşük temposunu, 1980'lerde geçtiğini, malesef ki hiç hissedemediğimiz atmosferini, başarılı oyunculukları sayesinde unutup gidiyorsunuz. Steve Carell'a en iyi oyuncu dalında, başta Oscar olmak üzere pek çok adaylık getiren performansı ise gerçekten muazzam. Carell'dan hiç bu kadar nefret edebileceğim aklıma gelmemişti. Film ses teknikleri ve görsellik açısından bir şey önermiyor. Müzikleri, filmin temasını veya atmosferini etkilemekte yetersiz kalmış. Temposu oldukça yavaş, olay kurgusunda ve zaman geçişlerinde ciddi sıkıntılar var. Yönetmen, sizi bir sahnede hiç hissettirmeden 1988 Seul Olimpiyatları sonrasından 90'ların ortalarına götürüyor. Biyografi türünde çekilmiş olmasına rağmen; yönetmenin belirli başlı gerçeklikleri gizlemesi, bazılarını söyleyememesi, ya da çeşitli imalarda bulunması, hikaye tercihini yanlış yaptığını gösteriyor. Belki biraz Du Pont'lardan korkuyor, belki biraz hikayenin gerçek yüzünün Gerçek Amerika olgusuna yakışmayacağını düşünüyor ve hikayeyi kendince tıraşlıyor. Hikayenin o kısmında Schultzların 84'te aldığı madalyaların altında yatan hileli ve yasak güreş oyunları yok mesela. Hıncal Uluç'un filmle ilgili yazısında bolca bahsediyor bu sahte kahraman yaratma işlerinden, okumanızı tavsiye ederim. John ve Mark karakterlerinin aralarında eşcinsel bir ilişki olduğunu düşündüğü halde söyleyemiyor, alt metinlerde gizliden gizliye çırpınarak bir şeyler fısıldamaya çalışıyor, Mark gerçekte hiç saçını boyamadığı halde saçını boyuyor mesela. Sanki oralarda bir yerlerde korkmuş bir yönetmen yatıyor diye içimden geçmiyor değil. Film aslında bir biyografi ve spor filminden çok dram özellikleri taşımakta. John, sadist bir mesafeyle ayırıyor hayat ile kendisini. Tüm eksikliklerini bildiği tek şeyi yaparak, satın alarak elde etmeye çalışıyor ve kaybedenlerin dünyasında başarıyor da. Elde edemediklerinin acısını ise Du Pont'ların ilk sattıkları şey olan barut ile alıyor. Mark ve David akvaryumdaki balıkları, bu zengin şişman çocuğun. Canı sıkılınca farelerine yediriyor, özlediğinde sarılıp, kızdığında öldürüyor. John'un lunaparkında bir eğlence trenidir insanlar, bir trenden vazgeçtiğinde ötekine binebilecek tek kişi John'un ta kendisidir. Travma dolu bir yaşam diyemem, binlerce ölü işçinin kömür çıkaran bedenleri gelirken aklıma toprakta yatan. Gerçek Amerika fikrinin kıymetsiz bir ergen palavrası olduğunu hissettirdi bana Foxcatcher. Yönetmeni diğer filmlerine göre tutuk bulsam da, bu üç adam filmi yukarılara bir yerlere taşıyor. Sadece performanslar için bile izlenmesi gereken bir iş Foxcatcher.


'Full Metal Jacket' ünlü yönetmen Stanley Kubrick'in, Vietnam Savaşı'nı merkeze koyarak, 1987'de yönettiği kült filmdir. Film adını, aynı adlı bir mermi tipinden almıştır. Nitekim 'Full Metal Jacket'a da film içinde, dönüm noktalarından birinde rastlarız. Filmin önemli yanı, gerçek anlamda modernist bir başyapıt olmasıdır. Hatta filmi iki bölüme ayırmak dahi yanlış olmayacaktır. İlk bölümde, yani deniz kuvvetlerinde geçen kısımda, film kara mizah özelliklerini yoğun oranda barındırsa da, ikinci bölümün başlangıcıyla beraber yerini biraz daha drama hatta yer yer belgesel sinemacılığına bırakıyor. Ancak pek tabii ki, 'kara mizah' öğesini filmden koparmamız asla mümkün değil. Full Metal Jacket savaş gibi kırmızı çizgilerde dolaşan, klişelerle dahi etki bırakabilecek bir tema üzerinde kolay yolu seçmekten kaçınan bir yönetmenin filmi. Zaten Stanley Kubrick'i de Stanley Kubrick yapan bana kalırsa bu. İlk bölümde, abartılı mizah öğeleri kullanarak izleyicinin sabrını sınayan Kubrick, bir noktadan sonra izleyeni filmin dışında bırakıp olanları dışarıdan bir göz olarak izlemesine sebep oluyor ve özdeşlik kurmaya kesinlikle izin vermiyor. Özellikle egzajere çavuş karakteri, her ne kadar karikatürize edilmiş halde olsa da, savaş psikolojisini insanlara dikte edebilmek için başvurulan yolları bize gösteriyor. Aşağılama, kişiliksizleştirme, küçük düşürme gibi yöntemler kullanan çavuş, aslında öldüren makineler yaratmak için sistematik çalışan ordunun insan psikolojisini ne yönde etkilemeye çalıştığına dair bize ipucu veriyor. Filmde 'İnek Şaban' karakteri olarak karşımıza çıkan Vincent D'Onofrio, masum ve hatta salak sanılabilecek birinin dönüşümünü bize gösteriyor. Filmin ana karakteri, 'Joker' olsa da, ilk bölümde çoğunlukla İnek Şaban'ı ve deyim yerindeyse onun aptallıkarını görüyoruz. 'Full Metal Jacket'ın ikinci bölümünde gazeteci olarak Vietnam'a giden Joker iyiden iyiye özne oluyor ve onunla beraber Vietnam Savaşı'na tanık olmaya başlıyoruz. Vietnam'daki ilk sahne Joker ve asker bir arkadaşı bir köşede oturuyorlar. Ardından Vietnam'lı bir fahişe gelip pazarlık yapıyor ve nihayetinde anlaşıyorlar. Savaştaki eril, hatta ilkel yapının, insanın id egosunun fotoğrafını çekiyor bu sahne: Cinsellik ile saldırganlık. Cinsellik, ABD askerleri arasında, film içinde sürekli konuşulan bir kavram. Hatta bu cinsellik dozunu aşarak seksistlik seviyesine de varıyor ve yine, filmin ilk bölümünde gördüğümüz abartılı kara mizah seviyesine ulaşıyor. Bence bu yöntemin hiç itici olmadan kullanılabilmiş olması, senaryonun ne derece mükemmel olduğuna; aynı şekilde Stanley Kubrick'in harika bir yönetmenlik yaptığına bir ispat niteliğinde. Savaştaki erilliğin, amaçtan sapmanın, savaş anını eril zevk dakikalarına çevirmenin bize anlattığı ise bence şu: Vietnam Savaşı amacından sapmış, belki de amacı hiç belli olmamış, dolayısıyla amaç edinmemiş, sadece öldürmek üzerine orada yer alan insanların bulunduğu bir savaş hatta politik bir hamle. Helikopterle, Vietnam'daki tarlaların üzerinden geçen ABD askerlerinin yaylım ateşi açarak sivilleri öldürmeleri de, ABD'nin savaş stratejisini yani stratejisizliğini, yalnızca öldürmek, yıpratmak, mesaj vermek için orada olduğunu- gözler önüne seriyor. Tüm bunlar olurken ana karakterimiz Joker'in de yaşadığı ikilem iki detayla hemen bize fark ettiriliyor: Kasketindeki 'Born to Kill' yazısı ile üzerindeki özgürlük rozeti. Bence Joker, 68 Kuşağı'nda oluşan ruhu temsil eden bir karakter. Bunun önemli göstergelerinden biri özgürlük rozetinin yanında, bu hareketin ikonlarından biri haline gelmiş olan çember gözlükler. Zaten agresif olmayan yapısı, daha insancıl davranışlarıyla da, gelecek 68 Kuşağı üzerine bazı işaretler barındırıyor. Savaşın kötü yanlarını görüp de ardından daha hümanist bir yöne doğru ilerlemesi, karakterin geleceği hakkındaki önemli tahminlerden biri olabilir. Stanley Kubrick'in, yönetmenlik dehasını konuşturduğu yere gelirsek... Joker ile bir grup asker Vietnam'da sipersiz ilerlemek zorunda kalırlar. Yıkık binaların olduğu bir alana geldiklerinde bir keskin nişancı tarafından ateş açılır. Bir süre boyunca devam eden bu sahneden sonra askerler keskin nişancının olduğu binaya gidip onu vururlar. Sonradan anlaşılır ki bu keskin nişancı 14 yaşında bir kız çocuğudur. Kubrick, pek çok zaman yaptığı gibi yine 'göstermeden bir şeyler gösterir.' Savaşta, tüm çocukların edinmek zorunda kaldığı rolleri, erken yaşta ölmeyi göze almalarını... Yerde yatan kızın Beni öldürün. sözü de ölümü ne kadar kanıksadığını, beklediğini anlatıyor. Daha büyük bir çerçeveden baktığımızda, kim olursa olsun öldürmeye gelen askerlerle çatışanların ölümü hiçe sayan sivil halk olduğunu, dolayısıyla savaşın bir ülkenin ordusuna değil, bizzat orada yaşayan sivillere, çocuklara karşı açıldığını görmemiz hiç de zor değildir. Stanley Kubrick hem bu sahnede, hem de filmin hemen her sahnesinde, ABD'nin Vietnam Savaşı politikasını hicvetmekten, yermekten hiç geri durmamış aksine yer yer de belgesel gerçekliğinde sahneler çekerek ABD'nin savaştaki halini anlatmıştır. Kostümlere gösterilen özen, oyunculukların yer yer tiyatral ancak harika olması da filmdeki bu etkiyi arttırmıştır.


19. Yüzyılın ikinci yarısından itibaren yalnızca kendi ülkesinde tanınmakla kalmayıp ününü kısa sürede Avrupa'ya taşımış, yazdığı romanlarla önce Avrupa ve ardından dünya edebiyatını derinden etkilemiş, güçlü kalemi ile 20. Yüzyıl düşünürlerine sosyolojik ve felsefi anlamda yön vermiş bir yazardır, Dostoyevski. Fyodor Mihayloviç Dostoyevski, askeri doktor olarak görev yapan otoriter bir baba ve hastalıktan başını alamayan bir annenin çocuğu olarak 30 Ekim 1821'de Moskova'da dünyaya geldi. Çocukluk döneminde, okulların kapalı olduğu yaz aylarını babasının büyük arazilerinin bulunduğu Tula'da, annesi, ağabeyi ve kız kardeşleri ile birlikte geçiriyordu. Babası varlıklıydı fakat aşırıya kaçan cimriliği yüzünden bolluk içinde bir hayat sürmeleri mümkün olmuyordu. Bu yıllarda, babasının arazilerinde tarım yapan köylülerle tanışması ve onlarla birlikte çalışarak yaşadıkları sefilliğe tanık olması, ileriki yıllarda yaşama ve insanlara bakışını belirleyen önemli bir etmen oldu. 1837 yılında annelerinin tüberkülozdan ölümünden hemen sonra Baba Dostoyevski, iki oğlunu disiplini ile ün salmış Petersburg Mühendis Okulu'na yazdırdı. Fyodor Mihayloviç'in boş vakitlerinde okul kütüphanesine giderek başta Gogol olmak üzere, Puşkin ve Griboyedov gibi ünlü Rus romancı, şair ve öykü yazarlarının ve Balzac'ın eserlerini okuması, dolayısı ile edebiyatla tanışması da bu yıllara rastlar. Karısının ölümünden sonra kendisini içkiye veren Baba Dostoyevski, ordudaki görevinden ayrılarak Tula'ya yerleşti ve mahiyetinde çalışan tarım işçilerine kelimenin tam anlamıyla zulmetmeye başladı. Bu durum onun sonunu hazırladı ve kendi işçileri tarafından 1839'da öldürüldü. Fyodor Mihayloviç, otoriterliği ve cimriliği yüzünden ailesine ve çevresine hayatı zindan eden babasının bir an önce ölmesini dilerdi. Ancak, babasının ani ölümünde bu bağlamda pay sahibi olduğunu düşünmesi, onu bir süreliğine ruhsal bunalıma soktu. Fyodor'un ilk sara nöbetlerini geçirişi de bu döneme rastlar. Bu olumsuz koşullara rağmen Fyodor Mihayloviç, Petersburg Mühendis Okulu'nu bitirmeyi başardı ve asteğmen rütbesi ile istihkam komutanlığında göreve başladı. Bu görevini yürütürken bir yandan da Balzac'ın ünlü eseri Eugenie Grandet'in Rusça tercümesini tamamladı. Askerliğin ona göre bir meslek olmadığını anlaması uzun sürmeyecekti. Nitekim, daha bir yıl dolmadan görevinden istifa ederek hayalini kurduğu yazarlığa başladı. Kurgusal nitelikli ilk romanı Bednye Lyudi (İnsancıklar-1846) yayımlandı. Dostoyevski bu ilk romanında, katı ahlak kurallarının hüküm sürdüğü Rus toplumunda, yaşlı bir adamın öksüz bir kıza beslediği aşkı iç çatışmalarıyla birlikte işledi. Bu roman, ünlü edebiyat eleştirmenlerinden ve halktan büyük beğeni topladı. Devrin ünlü eleştirmenlerinden Belinski onun için, geleceğin ünlü yazarlarından biri olacak tespitini yaparken, ünlü Rus Şairi Nikolay Nekrasov Yeni bir Gogol doğdu diyecekti. Dostoyevski ilk romanı ile ünlenen sayılı yazarlardan biri olmayı başarmıştı. Aynı yıl Dvoynik adlı romanı yayımlandı. Bu romanının yazımında belirgin bir Gogol etkisi dikkat çekiyor ve birbirine düşman olan çift kişilikli bir memurun öyküsü anlatılıyordu. Ancak bu roman ilki kadar ses getirmedi ve sıkıcı bulundu. 1847 Yılında yayımlanan Hozyayka , 1848 Yılında yayımlanan Beliye Noçi ve Slaboye Serdtse adlı romanları da beklediği ilgiyi görmeyince yazarın umudu kırıldı ve bir süreliğine yazarlığı bırakıp Genç Liberaller'e üye olarak politikaya atıldı. 23 Nisan 1849'da 'devlet aleyhine komploya karıştığı' iddiası ile 22 arkadaşı ile birlikte çarlık polisi tarafından tutuklanarak hapse atıldı. Hapishanede kaldığı sekiz ay boyunca 11 yaşında bir çocuğun düşünce yapısını irdeleyen Nibanşrin Geroy (Küçük Kahraman-1849) adlı öyküsünü yazdı. Arkadaşları ile birlikte haklarında açılan davada hepsi ölüm cezasına mahkum edildiler ve 22 Aralık 1849'da kurşuna dizilmek üzere Semyonevski Alanına götürüldüler. Verilen cezanın infazını bekledikleri sırada kendilerine, cezalarının 4 yıl kürek mahkumiyeti ve 6 yıl adi hapse çevrildiği söylendi. Bunun üzerine zincire vurulup Sibirya'ya sürüldüler. Aylar boyunca taş kıran, kolları damgalanan ve zorla traş edilen Dostoyevski'nin Suç ve Ceza kavramlarıyla yüzleşmesi bu yıllarda gerçekleşmiştir. 1854 Yılında kürek mahkumiyeti sona eren Dostoyevski aynı yerde zorunlu askerlik görevine başladı. 1858'de Sibirya'nın uzak bir kasabasındaki gülünç olayları anlattığı, Diyadyuşkin Son ve hemen ardından kusursuz bir kişinin portresini çizdiği Selo Stapançikovo i Ego Obitateli adlı iki uzun öykü kaleme aldı. 1859'da sara nöbetlerinin askerlik görevini yerine getirmesine engel olduğuna karar verilerek ordudan ayrılmasına ve St. Petersburg'a dönmesine izin verildi. İlk eşi Marya ile yaşadığı mutsuz aşk ilişkilerini konu alan Vnuz-hennye i Oskorblennye (Ezilenler -1861) ve Sibirya'daki kürek mahkumiyeti yıllarını anlattığı Zapiski iz Mertvogo Doma (Ölüler Evinden Anılar-1862) adlı eserlerini bu dönemde kaleme aldı. Ölüler Evinden Anılar ilk olarak ağabeyinin katkıları ile kurulan Vremya Dergisi'nde tefrikalar halinde yayımlandı, sonra kitap haline getirilerek basıldı. Aynı yıl, liberallere karşı açtığı savaşı güçlü kalemi ile sürdürdüğü Tatsız Bir Olay adlı kısa öyküsünü kaleme aldı. Yaz İzlenimleri Üzerine Kış Düşünceleri-1863 adlı eserinde ise Londra ve Paris'teki yozlaşmış günlük yaşamı irdeledi. Öykü ve romanlarının tefrikalar halinde yayımlandığı Vremya Dergisi, 1863 Yılında Polonya'daki ayaklanmayla ilgili bir makale yayınlamaktan ötürü kapatıldı. Dostoyevski, Zapiski iz Podpolya (Yeraltı Dünyasından Notlar-1864) adlı romanında Batı uygarlığına saldırarak kurtuluşun ancak Doğu kültürüne ve geleneklerine sıkı sıkıya bağlı kalmakla gerçekleşeceğini savundu. Eşi Moskova'da öldükten sonra 1864'te yayınını yalnızca bir yıl sürdürebildiği ikinci dergisi Epokha'yı yayımladı. 1867'de ikinci uzun öyküsü İgrok'u yazarken tuttuğu 22 yaşındaki stenosu Anna Snitkin ile evlendi. Yazarlığa başladığı günden itibaren kazandığı paranın idaresini elinde tutan Ağabeyi Mihail'in ölmesi üzerine borç batağına saplandı. Alacaklılarından kurtulmak için çareyi eşi ile birlikte Avrupa'ya kaçmakta bulan Dostoyevski, yaklaşık 4 yıl boyunca Almanya, İsviçre ve İtalya'da yaşadı. Bu onun belki de en verimli yılları oldu. Beş büyük eserinden üçünü bu yıllarda kaleme aldı: Prestupleme i Nekazanie (Suç ve Ceza-1867), Edeot (Budala-1869), Besi (Ecinniler-1871). Özyaşam kesiti niteliğindeki üçüncü uzun öyküsü Veçniy Nuj 'da (Ebedi Koca-1870) yazarın bu dönem eserlerindendir. Dostoyevski 1871'de Rusya'ya geri döndü. 1873-74 Yıllarında haftalık dergi Grajdanin'in genel yayın yönetmenliğini yaptı. Bu görevden ayrılışından hemen sonra dördüncü büyük eseri olan Podrostok'u (Delikanlı-1875) yazdı. 1876'da kendi aylık dergisi Dnevnik Pisatella'yı kurup 1880'e kadar yayımladı. Evli ve genç bir kadının intiharını inceleyen kısa öyküsü Krotkaya (Tatlı Kadın-1876) ve dünyadan gelen bir adamın yozlaştırdığı uzak gezegen insanlarının öyküsünü anlatan bilim-kurgu türündeki Son Smeşnogo Çeloveka (Gülünç Adamın Rüyası-1877) ilk kez bu dergide yayımlandı. Dostoyevski'nin beşinci büyük eseri Bratya Karamozovi (Karamazof Kadeşler- 1880) kaleme aldığı son eseri oldu. Karamazof Kardeşler'de, Küçük bir Rus kasabasında, ilk eşi tarafından terk edilmiş, ikinci eşi ise ölmüş dul baba Fiyodor Pavloviç Karamazov ile dört oğlunun yaşam öyküleri anlatılır. Dostoyevski, eserlerinde mükemmel insan ve mekan tasvirlerinin ötesine geçerek, kahramanlarının ruh hallerini analizleyen ve eylemlerindeki sebep-sonuç ilişkisini tüm açıklığı ile okuyucusuna yansıtan yazım tekniği ile ön plana çıkar. Bu analizler öylesine derin ve anlamlıdırlar ki, sadece okuyucularını etkilemekle kalmaz, Freud gibi ünlü psikanalistlere, Nietzsche gibi filozoflara ilham kaynağı oluşturur. Freud'un Dostoyevski olmasaydı dünya psikanalizi daha çok beklerdi sözü, Nietzsche'nin insan ve üst insan tanımları ile Dostoyevski'nin sıradan insan ve sıradışı insan tanımlarının tıpatıp benzerlik göstermesi bu bağlamda en önemli kanıtlardır. Yazarın bir diğer özelliği ise kahramanlarını yargılamadan, aşağılamadan ya da yüceltmeden, onlar hakkında kesin tespitlerde bulunmadan, oldukları gibi anlatmasıdır. Bu durumun okuyucu üzerinde olumlu etkiler yarattığı kuşkusuzdur zira bir roman karakterinin kötülüğü yazar tarafından tespit edilmiş olduğunda, okuyucu o karakterin eylemlerini kendi eylemleriyle özdeşleştirmekten vazgeçer. Aksi durumda ise karakterin eylemleriyle kendi eylemleri arasında bağlantı kurmaya çalışır. Dostoyevski'nin, okuyucusuna bu özgürlük ortamını yarattığına, dahası kötü gözü ile bakılan bir karakterin hiç beklenmedik bir anda gerçekleşen iyiliğine şahit oluruz ki bu durum okuyucunun, iyi ya da kötü olsun romanın her karakterinin eylemleriyle kendi eylemlerini özdeşleştirebilmesine olanak tanır. 1839'da babasının işçileri tarafından öldürülmesiyle başlayan sara nöbetleri, Dostoyevski'nin ruhsal durumunu, yaşamını ve çevresine karşı davranışlarını büyük ölçüde etkilemiştir. Huysuz, geçimsiz ve edebi manada tatmin edilemez bir insan portresi çizen yazar, meslektaşlarına yönelttiği ağır ve rencide edici eleştirileri yüzünden döneminin güçlü kalemleri tarafından yalnızlığa mahkum edilmiştir. Kaleme aldığı eserleri ile döneminin diğer yazarlarından daha çok para kazanmasına karşın, içki ve kumar tutkusu yüzünden yaşamının büyük bölümünü borç batağı içerisinde geçirmek zorunda kalmıştır. Atmış yıllık yaşamının son on yıllık bölümünü varlık içerisinde geçirmesini sağlayan kişi ise, onun hayatını belli bir düzene sokmayı başaran son eşi Anna Snitkin dir. Fyodor Mihayloviç Dostoyevski, 25 Ocak 1881'de geçirdiği bir sara nöbetinin ardından yaşama veda etmiştir.