Kimilerine göre William Shakespeare sadece bir efsane, kimilerine göre ise döneminin yaşayan en ilginç gözlem yeteneğine sahip yazarlarından biri. Yüzyıllardır sayısız ülkede eskimeden izlenen, okunan, canlandırılan, nesilden nesile yaşatılan bir olgu. Onu ve eserlerini sevin yahut sevmeyin, dünyanın hiçbir yerinde Shakespeare'i bilmeden tiyatro eleştirisi okuyamaz ve yapamazsınız; çünkü tiyatro hayatı içinde olanlar onu bildiğinizi varsayarlar. Shakespeare'in dili ve eserleri göz önüne alınacak olursa; dili, söz sanatlarıyla yorulmuş söz cambazının dilidir, eserleri okunmaktan çok oynanmaya dayalı trajedinin içinde komedi, dramın içinde absürtizm içeren yapıtlardır. Hamlet bir entrikanın, intikamın oyunudur. Gerçeklerle yüzleşmek, hayalle gerçek arasında mücadele etmek, acılardan güçsüz düşüp yeniden ayağa kalkabilmenin oyunudur. ''Oyun içinde oyun'' oynanır, bir tanıdığını bir daha tanıyamaz olur insan; çıkarlar, planlar, kazançlar uğruna. Her birimiz gibi kararsızlıkları, güçsüzlükleri, hassaslıkları vardır fakat sadece yalnızken. Kafasına bir şey koyduğu zaman büyük bir esneklikle her karaktere bürünebilir. Oyunda geçen olaylar zinciri bir ihanetle başlar. Amcasının tahta geçmek uğruna kral olan babasını zehirlemesi ve annesiyle evlenmesiyle Hamlet sırtına keskin bir bıçak yemiş, adeta karanlık bir uçuruma düşmüştür. Kafasında cevaplayamadığı onlarca soru, kalbinde babasını kaybetmenin acısı ve gözlerinin önünde annesi ve amcasının hiçbir şey olmamış gibi düğün kutlamaları. Rüyalar, kabuslar, hayaller; onu temiz ve saf gerçekliğe ulaştırır, adeta bir senaryo gibi hainlere yaptıklarının bedelini ödemeleri için itiraf oyunları hazırlar. İyi kalpli olana, doğru bir yol olsa da intikam ağır gelir, ruhu harap düşer. Bir yanında kalbi feryat figan bağırır, öbür yanında aklı zekice planlar yapar. Aynaya bakmak en büyük karşılaşmadır kendisiyle, bir yan gurur ve azim, bir yan hassas duygular. Öyle yoğun duygular, gereklilikler içindedir ki Hamlet; aşka ayıracak ne sevgisi ne zamanı vardır, onun için güzel hayaller kurmak aşkın o huzurlu hafifliğini yaşamak kolaya kaçmaktır, onun durumundakiler için. Bir aşkın peşinden gittin mi ne intikam kalır ne de kötülüklerin bedeli. Dostluk vardır onun yanında sadece, ne anne sevgisi ne aile desteği. Dostları dışında kimseye inanamaz güvenemez olmuştur, kötülüğün kaynağı emir verir ve emirleri gerçekleşir, kimse Hamlet'i yahut olayların sonucunu düşünmez. Bir kılıç, bir şarap, bir anne, bir çocuk, bir aile, umutlar, mutlu hayatlar bir hırs uğruna solup gitti belki de ama asıl olması gerekenler, Hamlet'in kafasındakiler gerçekleşti. Kan, öfke, hırs, gözyaşları sahnenin üstünde seyircinin zihninde kaldı.


Fatıma'nın Eli ya da Hamsa adı verilen güvenlik sistemlerinin günümüze kadar nasıl geliştiğini /gelişmekte olduğunu incelemek isterseniz, doğru yerdesiniz. Şeytanın mavi olmayan gözlerinden de bahsetmek gerekirse, ki zaten konumuz Hamsa'nın gelişimi, kamera ve sensör sistemlerine değinebiliriz. Yüksek zeka sahibi insanlar, müzeler gibi içerisinde birçok değerli eserin saklandığı yerlerde yangın çıkma riskini elage etmek için şeytanın mavi gözü yerine ısı dedektörleri kullanırlar. Hatta, günümüz teknolojisi ile birlikte, bütün müzeyi sular altında bırakmaktansa sadece alevlerin yükseldiği noktalara müdahale eden yangın sistemleri geliştirilmiştir. Düşünsenize, kasanızda milyarlarca dolar var ve şeytanın mavi gözünü o kasanın üzerine takıyorsunuz... O paraları korumak için kameraların bile yeterli olmadığını düşünüyorsanız, size son model bir taramalı tüfek sistemi gerektiğini anlamışsınızdır. Güvenli odada bulunan güvenlik görevlileri, şeytanın gözü rolünü üstlenerek, o paralara zarar vermek isteyenleri oturdukları yerden paramparça edebilirler. Anlayacağımız şu ki Fatıma'nın Eli, armut toplamıyor. Binlerce yıldır, yönetimden yönetime ve dinlerden dinlere aktarılan nazarcılık politikası düşünce yapımızı nasıl etkisi altına almış, bunu görebiliyor muyuz? Evet, bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak görebiliyoruz. Hamsa'nın gelişiminden bahsetmek istediğimizde aklımıza gelen ilk konular, bunlar olmalı. Hamsa'yı hem teknolojik olarak hem de psikolojik olarak geliştirmeliyiz ki o gözlerin bizde zaten bulunduğunu anlayabilelim. Güvensizlik konusunu, insanlara veya olgulara karşı olan güvensizlik olarak değil; kendimize duyduğumuz güvenlik olarak görmeye başlayalım. Sonrasında da bu ufak sorunu çözen gerekli adımları atmaya başlayalım. Ortada tek bir mavi taş kalmayana kadar, içimizdeki Hamsa'yı geliştirelim.


Askılıktaki birkaç çamaşır, kurumakla ıslak kalmak arasında arafta. Arada bir, sanki ilahi bir mesaj almışlar gibi kıpırdanıyorlar hızlıca. Sonra bir bakmışsın, uyandırmadan ilahi gücü, yavaş yavaş dönüyorlar durağanlığa. Benim için en huzur verici halleri, yaşamın ritmine uymuş da dans ediyorlarmış gibi hafif hafif oynaştıkları o anlar. Öylece onları seyredip yaşamın tekdüzeliğinden memnun olabilirim. Arkadaki sesler akıp giden yaşama fon olur ve ben kendi sakinliğimde duyamadığım kalp atışlarımı çamaşırların bu ahenkli danslarında hissederim. O sırada belki topu yola kaçan bir çocuk bağırır, arkadaşları da gürültüyle eşlik ederler o bağırışa, hep bir ağızdan. Yakınlardaki bir okulun teneffüs zili çalar. Bir iki korna sesi kim bilir hangi bilinmez şeyi uyarır ani çıkışlarıyla. Kuşlar umarsız ötüşlerine devam ederken, komşu evlerden birinde kızartılan biberin kokusu teklifsizce ortalıkta dolanır. Böyle anlarda, zaman askıda, ben askıdayımdır. Sonra bu durum, dürter beni birden. Yerimden fırlar, evi-barkı siler süpürür, ocağa peş peşe iki tencere yemek atar, çarşafları ütülerim. Balkondaki çiçekleri budar, topraklarını eşeler tazelerim. Akşamüstü, çocuklar gelir okuldan. Ben çoktan kurabiye ve peynirli poğaça yapmış olurum. Sırf akşam yemeğine kadar aç kalmasınlar, ödevlerini yaparlarken atıştırsınlar diye. Üstlerini başlarını yarım yamalak kaldırırlar ama çok dersleri var diye ses etmem, geri kalanlarını ben düzenlerim. Masayı hazırlar, gider giyinirim akşam için. Mutlaka hafif bir makyaj yaparım. En aydınlık gülümsememle açarım kapıyı eşime. Sevinçli gelir eve eşim. Hep sevinçli. Hanımcığım, n'aptın bugün? diye sorar. Tencerelerin kapaklarını açar, ne görürse görsün, Of, neler de yapmış benim karım, der, ağzında ıslığı üstünü değiştirir, ev kıyafetlerini giyer. Ben her seferinde, Ama çoraplarını da değiştir, diye sitem ederim. Üşenmez, kalkar değiştirir. Yemekte iki oğlumuzla ilgilenir, şakalar yapar, güldürür. Ben hiçbirinden yardım istemem, masayı kaldırır bulaşıkları yıkar ve çay suyunu koyarım. Oturma odasından boğuşma sesleri gelir, bir yerlerine bir şey olacak diye ödüm kopar ama bilirim ki en çok böyle oynamaktan hoşlanırlar. Çocuklar sabah erken kalkacaksınız, artık yatın, demeye saat dokuzda başlarım, böylece en geç dokuz buçuk gibi yataklarında olurlar. Yorgun kocam ikinci çayın yarısına varmadan kanepede uyuklamaya başlar. Yatağa gidene kadar kanepede kestirmeyi çok sevdiğinden dokunmam hiç, bırakırım uyusun. Sabahları erkenden kalkar, kahvaltılarını hazırlar, çocukları okula, eşimi de işine yolcu ederim. Koskoca bir gün bana kalmış olur. Bugün tabloma vakit ayıracağım diye kendime vaatte bulunurum. Tabii önce, yatakları toplar, kahvaltı eder, bulaşıkları kaldırırım. Hazır mutfaktayken yemekleri ocağa atar, rahat ederim. Yemekler ocakta pişerken mutfağımı toplar, temizlerim. Çamaşırları da makineye attık mı tamamdır; bitince bir ara verir, asarım diye düşünürüm. Bu arada vakit öğleni biraz geçmiştir. Kurumuş yağlı boya tüplerini, yarım kalmış tuvalimi ortaya çıkarırım. Paleti yeniden canlandırmak lazımdır her seferinde, kurumuş olanları temizlemek lazımdır. Bir daha bu kadar ara vermeyeceğim der, paleti temizler, fırçaları tinerlerim. Tuvale bakıp devam edeceğim yere odaklanır ve ona göre taze boya sıkarım palete. Karışımları yapar, çalışmaya başlarım ki aklıma çamaşırlar gelir. İnat eder, asmam onları bir süre. Tablomdaki en zor kısmı renk ve gölgeyle çözmeye uğraşırım. Çocuklar gelince dünkü kurabiyelerden yerler nasılsa diye düşünürken, birden ocaktaki yemekleri hatırlarım. Bir koşu gidip bakarım. Dibi tutmuş olanı soğuk suya oturturum yanık kokusu sinmesin diye. Salatayı sonra yapmaya karar verir, tuvalin başına dönerim. Bir iki rötuş, olmadı bir iki renk denemesi daha. Şu çamaşırları güneş gitmeden balkona asayım da akşam evde nem yapmasın diye düşünürüm birden, resmin en zevkli yerinde. Güzel bir güneş vardır dışarıda, hafif esinti aynı zamanda. Eh, bir kahve içeyim derim, bugün hiç iş yapmadım. Kahvem elimde balkona otururum. Palette boyalar kurur, çamaşırlar ipte böylece.


Bir an, akşam ezanı sonrası erkenden evlere girilmesine benzer bir sessizlik oldu sokakta. Kafamı yukarı doğru uzattım. Bendeki de umut, sanki maviyi görebilecektim giriş katından. Güneş o anda hatırım için açtı ve bizim daireye düştü. Çaprazda, öncesinde gecekondu olan ninemin apartmanı vardı. Ninem bir daha dönmemek üzere yukarı gitmiş ve gideli neredeyse 10-12 sene olmuştu. O binada bizim sokağı gösteren vişne rengi çok güzel bir tabela vardı. Eski vakitlerde biraz daha aşağılarda duran bu tabela şimdilerde bir insan boyunun erişemeyeceği kadar yüksekteydi. Hep onu çalmayı istemiştim oradan ne de yakışırdı odama... Odama yakışabilecek diğer şey de aynı apartmanın kahverengi ve pislikten kreme dönen küçük kare taşlarıydı. Yağmur başladı tekrar. Bizim kurbağa sesli vatoz yağmurla beraber geri geldi ve zıplayarak eve gitti. Küçükken her yağmur yağdığında Allah ellerini yıkıyor, şimşek çaktığında ise ışıklarını açıp kapatıyor zannederdim. Ellerinden akan su belki pistir diye yıllarca yağmurda dışarı çıkamadım. Şimdi yağmur dindi, kurbağa çocuk balkona çıktı ama ben yine evdeyim. Bilmiyorum da ne zaman çıkarım perdenin dışına.


Bu sayıda biraz farklılık yaparak Anadolu'dan bir eser buldum ve onu araştırdım. Harput Ulu Camii Elazığ'ın birçok devlete ev sahipliği yapmış Harput ilçesinde bulunur. Harput Ulu Camii Anadolu'nun en eski camilerinden biridir. Harput Ulu Camii Artuklu hükümdarı Fahrettin Karaaslan tarafından yapılmıştır. Yapılış tarihi 1156-1157 olarak bilinse de bazı kaynaklarda farklı olarak verilmiştir. Anadolu beylikleri zamanında camiler genellikle bağımsızlık simgesi olarak inşa edilirdi. Harput Ulu Camii de bağımsız bir devlet, beylik olduğunu göstermek için inşa edilmiştir. Harput Ulu Camii eğik minaresiyle ünlüdür. Caminin mimarisine baktığımızda; 2000 metrekarelik bir alanı kapladığını -30x50 genişliğinde- ve duvar kalınlığının 2.5 metre olduğunu görüyoruz. Minaresinin eğikliği ünlü Pisa Kulesinden daha fazladır. Ama Pisa Kulesi kadar ünlü değildir. Hatta Türkiye'de bile çoğu insan bilmiyordur. Minaresi bazı söylenilenlere göre yapılırken eğik yapılmışdır. Bazı söylemlere göre ise depremden dolayı eğilmiştir. Bana göre; camiye dışarıdan bakıldığında minaresinin depremden dolayı değil mimari açıdan yamuk yapıldığı görülmektedir. Cami, konumu açısından da özel bir yere sahiptir. Elazığ'a tepeden bakmaktadır. Cami 1899, 1905 ve 1996 yıllarında tadilat görmüştür. Belirli bir süre ibadete kapatıldıktan sonra şu an ibadethane olarak kullanılmaktadır. Caminin içinde iç avlu, son cemaat yeri ve iç cami bulunmaktadır. İki kapısı vardır. Selçuklu ve İran camilerinin mimari yapısının birleştirilmesiyle Anadolu camileri tarzında bir mimari ortaya çıkmıştır. Camiyi merak edenler için üç boyutlu sanal gezisini bulabileceğiniz bir link koyuyorum, biraz olsun merakınızı giderebilirsiniz.


Ucuz bardak, ucuz tabak, ucuz çatal, kaşık sesleri ve kimsenin izlemediği, kendi kendine konuşan televizyonun sesi ve homurtular ve uğultular ve bağrışlar... Tek bir ses oldular yine. Aralıksız kurşun gibi yağan yağmur, ağlarla süslenmiş camlara saplanıyordu. Sarı, loş, lüks ışıklarıyla adeta bir geminin kamarası gibi fırtınalı bir denizde çalkalanıyordu Balıklava restoranı. Önce gürüldeyen midelerin sesleri duyuluyor; ardından açlıktan kara bulutlar gibi büyümüş göz bebeklerinde patlamaya hazır boranlar görülüyordu. Aç olanlar dolu tabakları bekliyor; boşalan tabaklar temizlenip hızlıca doldurulmak üzere kaldırılıyordu. Ucuz kadehler ucuz içkilerle doluyor; içkiler ağız dolusu girdaplarda kayboluyordu. Siparişler alınıyor ve zamanın çok ötesinde masalara servis ediliyordu. Birbiri ardına dalga dalga inip kalkan eller arasında restoranlarını alaboradan kurtarmaya çalışan, daha doğrusu çalışıyormuş gibi yapan personeller; kendilerine uzatılan elleri, ellerinden geldikçe görmemeye gayret ediyorlardı. Görürlerse büyü bozulur ve ahenkle kırbaç gibi şakıyan fırtınada restoranları alabora olabilirdi. Böylesi daha iyiydi. Fırtına dinmiyor, büyüyordu. Kıyıda biriken azgın köpükler gibi bulaşıklar üst üste yığılıyordu. Hemen temizlenmeliler ve hemen kızartılmış, buğulanmış çeşit çeşit anber kokulu balıklar; çeşit çeşit ter kokulu insanlara servis edilmeliydiler. Temizlemeliydi Mercan. Çünkü Balıklava restoranının bu fırtınada ilerlemesi Mercan'ın yoma gibi kollarına bağlıydı. Bulaşıkçı olarak işe alınmasını da bu melis, kadın vücuduna borçluydu. Biraz da ucuza çalıştırılacak olmasına. Günlük otuz, kırk, bazen elli lira Mercan'a yeterdi. Yani patronuna göre yeterdi. Günlük sekiz, on, on iki saat çalışmak az bileydi. Yani patronuna göre azdı. Sigorta? Yoktu. Diğer çalışanlar asgari ücretle çalışırlar, patrondan gizli bahşiş alırlar, patrondan gizli içki şişelerini çalarlar; satarlardı. Sigortaları? Yatırılırdı. Sadece Mercan günlük ve sigortasız çalışırdı. Önemli değildi. İş önemliydi. Para önemliydi. Önüne gelen kirli bulaşıkları boğum boğum kollarıyla kucaklıyor, arkasına dönüyor; bazıları yere düşüyor, kırılıyordu. Kalanları hızlıca makinelere dolduruyordu. Kulağı keskin patronu arkasından söylenenleri duymaz, yapılanları görmez ama kırılan tabağın, bardağın sesini dünyanın öbür ucundan duyardı. ISTAKOZZ!.. diye ağzı köpürerek kasırga gibi mutfağa girer; Mercan'ı bir güzel haşlardı. Kırılanları da günlüğünden keserdi. Çalıştığı yer dardı Mercan'ın. Kilolu olduğu için bir öne bir arkaya dönme işi her seferinde canını acıtıyordu. Makinelerin çalışması bitince kapaklarını açıyor, sürgülü rafları çekiyor ve yıkanan tabakları, bardakları kıskaç gibi kullandığı sağ elinin baş parmağı ile diğer parmaklarının arasına sıkıştırıyordu. Sağ elinde topladığı temizleri, sol koluyla iri göğüsleri arasındaki çukura dolduruyor ve temizleri kırmadan bırakıp, kirlileri kırmadan almak için tekrar arkasına dönüyordu. Makinelerin kapaklarını her açışında, iri vücudu çıkan buharların arasında kayboluyordu. Buharların yaydığı sıcak hava, Mercan'ın rengini kızıla kesiyordu. Yüzünden almadığı esmer tüyleri, teri ve tuzuyla sürekli parlıyordu. İşte onu bu haliyle görenler, ona ıstakoz dediler. O, Balıklava restoranının tek ıstakozu oldu. Gün boyunca kızaran vücudu, kollarını kullanışı, kıskaç gibi kullandığı parmakları, kırılan tabakların üzerinde yan yan dönen vücudu, belinin altında incelen ve kaybolan bacakları Mercan'a bu lakabı ilk günden beri yani birkaç haftadan beri kazandırmıştı. Restoranda herkes, Mercan'ı ıstakoz diye çağırır olmuştu. Adını bilen, umursayan yoktu. Hatta restoranda çalışanlar Mercan'ın kıracağı tabaklar üzerine aralarında bahis açmaya bile başlamışlardı. Sonunda bahsi kaybedenler de kazananlar da Mercan'ın o ıstakoz halini taklit ederler, eğlenirler ve bahisleri öyle kapatırlardı. Mercan ise bunlara pek aldırış etmeden tüm gün sessizce aynı mizanseni tekrarlardı. Tekrarlamak zorundaydı! Kırk yaşındaydı, kiloluydu, bekardı. Aslında hiç evlenmemişti. Aslında hiç evlenmek isteyen olmamıştı. Sürekli terliydi. Siyah saçları, siyah kaşlarıyla yapışıktı. Belki erkeğe daha çok beziyordu. Uzun boyluydu. Kilosundan bacakları sanki kısa gibi görünüyordu. Bunlar başkalarının gördükleriydi. Onun gördüğü ise yıkanmayı ve durulanmayı bekleyen bardaklar, tabaklar, kaşıklar ve çatallardı. Onun istediği, gün sonunda kazanılması gereken günlüktü.


Geri zekalı. Bunun gibi bir maymunu getirip müdür yardımcılığına atayanda kabahat. Yazdığı mesajdan bile gerilik akıyor. Akşama kadar sayısız dosya götürüyorum önüne de altına imza atıyor. Kafayı yorup benim yazdığım raporları bile dikkatli okusa belki birkaç şey öğrenir de doğrusunu yazar ama bu aptal imla nedir onu da bilmez ki! Bir de camekanın ardından sinsi sinsi bakmaz mı? Kendini ne sanıyorsa artık. Ama adam haklı. Kadınlar, kızlar öyle şımartmışlar, öyle göklere çıkartmışlar ki, kendini bulunmadık Bursa kumaşı zannediyor. Sabahları bankaya adımını atar atmaz dolaplardaki klasörler bile, onun, meşe ve ardıç karışımlı parfüm kokusunu alır almaz bir baş dönmesi yaşıyor, döner sandalyelerde bir hareketlilik, bir kıvırtmadır gidiyor. Keltoş Müdür; onun kasılarak odasına girişini görünce ayağa fırlıyor, yumurta topuklarının üstünde seke seke koridora çıkıyor, arkadaşlar işimize bakalım diye ortalığa gereksiz emir yağdırmaktan kendini alamıyor. Artist Metin, Ceyda'nın varlığından pek haberdar değilmiş gibi yapıyor ama daha ilk geldiği günden beri kıza eriyip bittiğini bal gibi biliyorum. O da, Ceyda'nın kendine eriyip bittiğini biliyor da... Ah, ah! Neylesin ki emir demiri kesiyor. Kıç korkusu! Müdürün oynaşını baştan çıkarmak yürek ister. Bakmayın bana mesaj attığına. Bu aralar kendine farklı bir macera arıyor olmalı. Ya! Akıl var, fikir var. Kaşlarıma, bıyıklarıma ne cımbız ne ağda değdi. Dört buçuk numara gözlüğüm Nuh Nebi'den kalma. Yanaklarımdan bacaklarıma bıngıl bıngıl yağ deposuyum. Kıçımı zor sığdırdığım sandalyeme yapışmış vaziyette, gözlerim daha doğrusu gözlüklerim bilgisayarda saatlerce çalışıp mesai bitimi kalkıyorum yerimden. Yoksa amirler benim karakaşıma kara gözüme burada tutacak değiller. Neredeyse bankanın bütün yükü benim üstümde. Kadın dediğin Tülay gibi olacak. Ne eksik ne fazla. Yürümeyecek, sekecek keklik misali... Ne parfüm kokacak, ne de ter... Buram buram dişilik dolacak insanın içine... Üzüm karası gözleriyle içini ısıtacak... İki gözüm kör olsun ki hoş kadın vesselam... O da gelemedi bir türlü. Mesai bitmek üzere. Lanet müdür bütün angaryalara yalnız gönderiyor kadını. Ne işi var ekspertizde mekspertizde. Halbuki ben de gitsem yanında... Korusam gözetsem... Dünyanın bin bir türlü hali var. Söylemez ki başına bir iş gelse bile. Mesai bitimi yine Tülay'ın evinde alacağız soluğu. Biber dolması yapmış benim için. Bilir ne çok sevdiğimi. Eh birer duble bir şeyler de atarsak üstüne, keyfimize diyecek yok. Hıh! İşte geliyor. O balık etli kalçaları yok mu, beni benden alıyor! Aklım perçemlerinde savrum savrum savruluyor. Kasıklarımda bir sıcaklık kımıl kımıl dolanıyor yine işte. Hayat seninle güzel be kadın!


Sayfalarını yirminci kez çizdiğim kitap, sana ne çok şey borçluyum bilemezsin. Bu iç konuşmalarımda yalnız kalmadığıma o kadar eminim ki senin sayende... Bazen odamdaki kalın perdeye günlerce dokunmadığım, baharın loş baygınlığını içime çekmediğim günler birbirini kovalarken pencerenin kenarında günlerce oturup bir yudum sıcacık kahveyi bile arzulamadığım zamanlar oluyor. Sana tutunduğum an, benim için güne karşı protesto başlıyor işte. Gün, davetkar bir şekilde perdenin ardında kendini sunadursun, ben onun salkımlarından koparıp tadına varayım bile demiyorum zaman seninle geçerken. Anılarım, sanki sayfalarının arasında gezinirken karşıma her köşe başından çıkar gibi. Yaşamımı birisi benden gizleyerek bir fanusa hapsedip bu sayfalarda izleyiciye sunmuş. İşin ayakları yere basmayan boyutunu geçelim istersen. Bana gerçek mutlulukların sadece satır aralarında olmayacağını öğrettiğin için minnettarım sana. Çünkü gerçek hayata ayak bastığımızda sana kocaman sarılmak istiyorum nedensizce. Hayattan kopup sana dönme isteğimi bir kez olsun bastıramıyorum. Hayatın, toprağın kalbinden doğduğu hakkında bir öykü okumuştum. Şu an avuçlarımdaki toz zerrelerine baktıkça hep bunu düşünüyorum. Temizleyen ve yenileyen, doyuran ve doğuran bu toprak değil mi? Toprağa bu yüzden ana demişlerdir diye düşünüyorum. Ana da çocuğunu bir hazine gibi yetiştirip gelişimini izlerken onu beslemekten alıkoymaz kendini çünkü. Bak, bahar geldi. Her yer yeşil. Mevsim yağmurlarından pelte gibi olan narin yumuşaklığın arasından baş veren iki minik fidan. Umutların, mutlulukların çağrışımı tüm insanlığa... Böyle zamanlarda pek mümkün değil derler umutlu olmak. Katılmıyorum. Mutluluğu normal şartlar altında bile buğulu görenlerin kendilerini kandırmak için uydurduğu bahanelerden yalnızca biri bu. Üretene ve ürünü yeşertenin bize sunduğu iyiliğe hayran gözle bakmayı bilmeyen memnuniyetsizler sürüsü hep. Başını göğe kaldırdığında gökyüzü orada duruyor ve ayakların toprağa keskin bir direnişle basıyorsa, bu insan için büyük bir şanstır diye düşünüyorum. Başka bir öykünün bir yerinde şöyle bir soru geçiyordu: En son dolu dolu kendini ne zaman mutlu hissettin? Ben hatırlıyorum, martın ortası canım. Havalar ısındı ısınacak. Kendini dinlediğinde seni yıllar öncesine götüren bir anı artık gerçekten gülümsenerek hatırlanan maziden bir parça olmuş, biliyorsun. Kelimelerin garip cilvesi ya, aynı duyguları sana defalarca hissettirmez gibi geliyor geçen zaman ve tozlu raflardaki duygularını oradan çıkarıp hiç üflemem sanıyorsun. Canım, bu öyle büyük bir yanılma ki, inanamazsın. Yaşantımız neye evrilirse evrilsin, yanımızdaki insan sayısı ne kadar artarsa artsın ve hatta ne kadar sosyal olursak olalım, zamanında o insan diyebileceğin kişiyi bir yere koyman gerektiği hakkında tek fikrin dahi yoktu güzelim. 'Bir şarkıyı dinlediğimde duyacağım en büyük hissi birkaç yıl önce yaşadım ve bitti' sandın değil mi? Yanılma kuzum; hayat sana birkaç hafta içinde bir buket gül kokusunda mutluluklar verecek ve içinde yeşeren mutluluk fidanı, gün gelecek iki kişinin aynı sevgiyi sulamasıyla çiçeklenecek.


İnsanlığın çoğu için kabul etmesi her ne kadar duygusuzca gelse de bizler analiz mekanizmalarından başka bir şey değiliz. Yaptığımız her hareketin bir anlamı ve beklentisi var. Kendine güveni yüksek olduğu düşünülen insanları, şimdi bir de hayata güveni yüksek olarak ele alacağız. Doğru-yanlış zıtlığına örnek olarak, maddesel hayatımıza etkiyen olguları ele alabiliriz. 1 ekmek varsa ve 10 kişilik bir aileden bahsediyorsak doğru olan şey, en güçlünün tüm ekmeği yemesi midir yoksa o ekmeği 10'a bölmek mi? Zihin mekanizmamız hemen çalışıp bir takım kararlar alacaktır ve daha fazla sayıda hayatta kalan tür üyelerinin, türün devamı için daha üstün olduğuna karar verecektir. O ekmeği 10'a bölmenin doğru ve en güçlü olan tek kişinin adam gibi karnını doyurmasını yanlış görecektir. Eğer, bu ekmeği 10'a böldüğümüzde 10 kişi de hayatta kalabildiyse doğru bir sonuca ulaştık deriz (2-3 kişi açlıktan öldüyse karar yanlış olacaktır çünkü zaten ölüm olacaksa diğer üyelere daha fazla enerji verme fırsatımızı kaçırdık.). İyi-kötü zıtlığında ise daha çok duygusal sonuçlara giden eylemlerden bahsedebiliriz. İyi hissettiren şeyler her zaman DOĞRU değildir; tıpkı kötü hissettiren şeylerin her zaman YANLIŞ olmaması gibi. Yani, hayatımızda deneyimlediğimiz duyguları yaşatabilmek ya da onlara yön verebilmek için doğru ya da yanlış yapmanızın bir önemi yoktur; önemli olan şey, hangi durumlarda nasıl hissettiğinizi bilmek ve buna göre davranmaktır. Faydalı-zararlı zıtlığı ise bir bireyin, toplum içerisinde iyi ya da kötü hissedebilmek için gerçekleştirdiği doğru ya da yanlış hareketlerin, etrafındaki diğer bireyler ile ilişkilerini, yaşama koşullarını, sağlığını ve genel olarak da hayat standartlarını etkiyen sonuçlardır denilebilir. Tüketim ürünlerinin amaçlarını tam kavrayarak optimum şekilde kullanarak fayda elde edebilirken, kendimizi kaybedip zarara da uğrayabiliriz. Çıkar ilişkisinin zedelenmesi zarardır. Karşılıksız çıkar ilişkisinin zedelenmesi ise faydadır, eğer karşılıksız faydalanılan kişi sizseniz. Kozmos-kaos zıtlığı; yukarıda kazandığımız deneyimlerimizi uygulayamamamız için biçilmiş nihai durumlardır. Kozmos içerisinde karar vermek kolay fakat kaos ortamında oldukça zor olacaktır. Bir çocuğun kaydıraktan kaymayı öğrenmesi gibidir. İlk kez kendisini zirveden aşağı bırakmadan önce, kaydırak inanılmaz bir tehlike gibi analiz edilir. İlk kaymadan sonra çocuk iyi hisler elde eder ve doğru bir şekilde tekrar kayarak deneyimlediği bu hissi tekerrür eder. İkincide de aynı deneyim elde edilirse, güven hissi artar ve gelişim için faydalıdır. Kaydıraktaki başarısı devam ederse artık deneyimli biri olarak arkadaşlarına kaydıraktan kaymanın nasıl hissettirdiğini dillendirir, daha önceden hiç kaymamış olan arkadaşlarına göre o çocuk cesur bir kahramandır. Aslında ortada kahramanlık yoktur; hayata güvenmek vardır. Bunca zaman terslik yaşamayan çocuğun bir gün kaydıraktan düşüp başını taşa çarpmayacağının garantisi yoktur ancak çocuk bunun farkında değildir; o sadece deneyimlediği doğru, iyi, faydalı ve kozmos sonuçları bilmektedir. Peki, hayata güvenmekten vazgeçen bir insan, yukarıda sayılan durumların hepsinin tersini yaşamak zorunda mıdır? Açıkçası, hepsinin tersini yaşamak pek mümkün değildir. İnsanın kontrolü kaybettiğini hissettiren en temel şey kaostur . Kaos oluşturmak ise oldukça kolaydır. Güvendiğiniz birinin sizi aldattığını fark ettiğinizde hayatınızın kontrolünün sizin elinizde olmadığını anlayacaksınız ama aptallık etmek isterseniz Neden insanlar bu kadar kötü? sorusuyla birlikte kendinize zarar verme yanlışınıza devam edebilirsiniz. Bu kötü duygular bütününü de hayatınız boyunca yaşamak istemeyeceğinizden dolayı, tedbir mekanizması geliştireceksinizdir. İnsanlara mesafe koyduğunuzu hissettirdiğinizde, sizi aldatma girişiminde bulunamayacaklarını görecek ve buz gibi bir kişilik içerisinde, minimum zararla bir ömür bitireceksiniz; bu da aptallığın başka bir yoludur. Bahsi geçen tekerrürün bozulması durumlarında karar mekanizması olduğunuzun farkına varırsınız. Sabah güneş doğmadan işe gitmek için yola çıkışınız ve doğal koşullardaki düzenli uyku sistemine sahip varlıkların çoktan uykuya daldığı akşamlarda eve gitmeleriniz vardır. Zaten normal olmayan bu durumu kabulleniş gerçekleşmiş olabilir ancak sizin karar mekanizmanız dışında kalan diğer canlılar bu tekerrürü değiştirmek için hamlelerde bulunabilir. Yaşanmakta olan bir örnek olduğu için rahatlıkla söyleyebilirim ki başka karar mekanizmalarının sunduğu opsiyonlara kendi karar mekanizmanızı uydurmak, sizin için zararlı olacağından dolayı tüm sistemi değiştirmekte fayda vardır. Evet, gelecek belirsiz hale bürünür ancak asıl fark edilmesi gereken şey, tekerrür etmekte olduğunuzu düşündüğünüz bu hayatın da aslında geleceğinin olmamasıdır. Biraz da olsa kontrolü elinde tutmak isteyen birisiyseniz, böylesi canlılara fırsat vermemek niyetindeyseniz, kozmos sandığınız hayata bir tekme atıp kaosu kucaklamak yerinde olacaktır.


Kapıdan dışarı çıktı. Güne adımını attı. Gözlerini kapadı. Bir saniye sonra açtı. Ne olduğunu anlayamadan arkadaşıyla buluşacakları kafeye gitti. Sokaklar boş caddeler ıssız ve şehir kimsesizdi. Her gün koşturarak dolaşan insanlar kaybolmuştu. Arkadaşıyla buluşacakları kafeye geldi. Garson sipariş almaya gelmedi. Saatler geçti arkadaşı da gelmemişti. Ne olduğunu anlamadan beklemeye başladı. Sadece arkadaşını değil tüm insanları. Özlemeye başladı. Konuşmak istedi konuşamadı. Duvardan yankılanan kendi sesiyle sohbet etmek zorunda kaldı. Neler olduğunu anlamakta güçlük çekiyordu, bunca insan neredeydi? Özlemeye başladı yeniden. Konuşamadı. Kokusunu hatırladı ama yeniden içine çekemedi dolu dolu. Sanki biri ayırmıştı onu ve başka bir oyun alanına koymuştu oynaması için. Kimsenin gelmeyeceğini anladığı zaman ağlamaya başladı. Neler olduğunu bilmeden, neden olduğunu bilmeden gitmişlerdi. Geriye kalan soğukluk bedeninin sıcaklığını yeniyordu ve ölüm gözlerini kapadığı an bugün yaşaması gerekenleri saniyeler içinde göstermişti. Var ile yok arasındaki ince çizgi : ölüm. Kokusunu alamamak ne demek bilir misiniz? Her gün gördüğünüz insanın gittiği yerden geri dönmeyeceğini bilmek tuhaf. Belki de o yüzden, genelde işi gereği ortadan kayboldu gibi görme ihtiyacı hissederiz. Sabah çıkmıştır sanki akşam gelecektir. Ama o akşam hiçbir zaman olmayacak, o hiçbir zaman gelmeyecektir. Ölen birine sevgimiz artar erken gidişinden dolayı. İleriki günlerde hissedeceğimiz şiddetli sevgi, yeni gittiği günlerde erkenden gelir konar yüreğimize. O sıra sorgularız ve farkına varırız bir çok şeyin. Evet, ölüm geride kalan bir çok insanı hayata döndürmüştür aslında acıta acıta. Hayata en büyük değeri katan gerçeği yaşadığımız gün en çabuk büyüdüğümüz gündür. Kızmayın erken ayrıldığınız için ona. Ölüm ayrılık demek değildir; ayrılık iki insanın bir daha yollarının kesişmemesi demektir; ancak ölüm iki taraftan birinin beklemeye geçmesidir. Sabredin ve hayattayken hazırlanın buluşma gününüz için. Gözlerini kapadı. Bir saniye sonra açtı. Ve bir daha kapadı. Benim Rıhtım dergisindeki ilk köşe yazım. Ve sanat için bir şeyler yapmaya çalışan, bir şeyler katmaya çalışan bir dergiysek dedim kendi kendime; aslında en ciddi konudan başlayabilirim. Sonrasında daha ciddi bir konu arayışına girsem muhtemelen bulamam. Ama sonrasının önemi yok yaşanmama ihtimali varsa. Şu an yaşanacak şey o gün yaşanacak şeyden daha önemlidir.


İstanbul'un Anadolu ile bağlantısı, İstanbul'un en önemli simgelerinden biri Haydarpaşa. Anadolu'nun İstanbul'a açılan tek kapısı. İçine girdiğinizde kiliseye girmiş gibi hissettiren mistik bir yapısı vardır. Yapılış amacı; Bağdat Demiryolu'yla İstanbul'u birbirine bağlamaktır. Yani Orta Doğu ve İstanbul arasında asker, eşya, erzak gibi malzeme taşıma amacıyla yapılmıştır. Yapım yeri açısından da çok önemli bir yere sahiptir. Deniz kenarına yapılmasının nedenlerinden biri; Avrupa yakasından gemilerle taşınan malzemelerin kolaylıkla vagonlara taşınıp, Anadolu ve Orta Doğu'ya ulaştırılmasıdır. Haydarpaşa gar binası inşaatına devrin Osmanlı padişahı II. Abdülhamit (1842-1918) döneminde başlanmıştır. 30 Mayıs 1906 tarihinde inşasına başlanmış, 19 Ağustos 1908 tarihinde tamamlanarak hizmete girmiştir. Binanın bulunduğu havaliye Selimiye Kışlası'nın yapımında büyük emeği geçen padişah III. Selim'in paşalarından Haydar Paşa'nın adı verilmiş ve bundan sonra bu yere yapılan bina da bu adla anılagelmiştir. Binanın inşaatı Anadolu-Bağdat Şirketi adı altındaki bir Alman şirketi tarafından gerçekleştirilmiş, ayrıca şirketin genel müdürlüğünü yapmakta olan Hüknen ismindeki Alman'ın teşebbüsüyle garın önüne bir mendirek inşa edilmiştir. Binanın mimari proje etüt safhasında çok çeşitli etütler yapılmış ancak iki Alman mimarı olan Otto Ritter ve Helmuth Conu tarafından hazırlanan proje yürürlüğe girmiştir. İnşaat sırasında projede bazı değişiklik ve sadeleştirmeler yapılarak bugünkü haliyle tatbik edilmiştir. Binanın inşaatında Alman ustalar ile birlikte İtalyan taş ustaları da çalışmıştır. Binanın mimari tarzı Neo-klasik Alman Mimarisi stilindedir. Her biri 21 metre uzunluğunda 1100 adet suya karşı izole edilmiş ahşap kazık üzerine inşa edilmiştir. İnşaatta 2500 metreküp lefke taşı, 13000 metreküp beton, 1140 ton demir, 520 metreküp kereste, 19000 metre sert ağaç ve 6200 m2 arduvaz çatı kaplaması kullanılmıştır. Gar binası başlangıçta 2525 metrekare alana kurulmuş ve bugünkü kapalı kısımları ile birlikte 3836 metrekarelik bir alana yayılmıştır. Birinci Dünya Savaşı'nda Anadolu'ya sevk edilmek üzere gar binasında depolanan cephaneler, 6 Eylül 1917 günü yapılan bir sabotaj sonucu infilak ederek muazzam bir yangın çıkarmıştır. Gar binası yangın ile birlikte garda harekete hazır bekleyen ve gara girmekte olan cephane ve asker dolu çok sayıda vagon da bu arada yok olmuştur. Bu sabotaj sonucu binanın çatısı imha olmuş ve diğer bölümleri de hasara uğramıştır. Bu hasarı akabinde yapılan bazı onarım ve değişikliklerle gar binası ve çatısı bugünkü görünümünü almıştır. 15 Kasım 1979 tarihinde ise Haydar Paşa mendireğinin biraz açığında akaryakıt yüklü Independenta adlı tankerin diğer bir gemi ile çarpışması sonucu meydana gelen şiddetli patlama ve hararetten binanın O. Linneman usta tarafından gerçekleştirilmiş olan çok değerli kurşunlu vitrayları hasara uğramış ve bu olaydan sonra derhal aslına uygun olarak onarılmıştır. Hizmete açılışından beri çok büyük çapta bir restorasyon geçirmemiş olan gar binası Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları ilgili yetkililerince eski eserleri koruma ve kurtarma çabasında gösterdikleri teşebbüs sonucu 1976 yılında geniş çapta onarıma alınarak 1983 yılı sonunda dört dış cephe ile iki kulenin restorasyonları tamamlanmıştır. 28 Kasım 2010 tarihinde, Haydarpaşa Garının çatısında çıkan yangın sonucunda garda büyük hasar oluşmuş ve garın dördüncü katı kullanılamaz hale gelmiştir. 1 Şubat 2012 tarihinde de tüm Türkiye'de tren hatlarının yenileme çalışmaları yapımına başlandığından Haydarpaşa Garı kullanıma kapatılmıştır. Şu anda garda herhangi bir çalışma olmamasına karşılık otel olarak kullanılacağı söylentileri vardır. Umarım otel olarak değil de gar olarak kalır. Çünkü orada yılların birikmiş anıları vardır ve daha birçok anı biriktirecektir. Ve demir yolları bir ülkenin gelişmişliğini gösteren en önemli özelliklerden biridir.


George Orwell tarafından oluşturulan siyasi bir hayvanlar dünyasıdır. Diğer adı Bir Peri Masalı olsa da yetişkinler için yazılan, oldukça sade ve açık bir dile sahiptir. Karakterler de belirgin ve her biri bir temsil ortaya koyar. Bir çiftlikte hayvanların bulundukları yaşam koşullarından ve çiftlik sahibinden şikayet etmeye başlamalarıyla ortaya çıkan bir romandır. Romanda her bir hayvanın kendine has kişisel özellikleri ve temsil ettiği bir duruş vardır, roman boyunca kendi karakterlerinden hiç şaşmayan bu hayvanlar bir ideolojinin saptırılmasına ve yanlış uygulanmasına zemin hazırlarlar. Her oluşumun, o oluşumun içinde olanlar için etkileyici bir başlangıcı vardır. Bu çiftlikte de hayvanların gözünü açan ve onları ayaklanmaya iten Koca Reis adında bir domuzun söyledikleri ve sonrasında söylediklerini gerçekleştiremeden ölmesidir. Bu bütün hayvanlara bir hırs ve güç verir. Başta birlik beraberlikle, çalışkanlık, azim, hırs ve haklarını arama arzusuyla başlayan bu birliktelik sonrasında aralarından iki tanesinin çıkıp diğer hayvanlara yol göstermesi, plan yapması, emir vermesi ve son olarak hükmetmesiyle çıktıkları; eşitlik, iyi bir yaşam seviyesi, adalet düşüncelerinden sapmalarına neden olur. Diğer hayvanları motive etmek, heyecanlandırmak, onları kendine bağlamak için totaliter yöneticiye dönüşen başlarındaki domuz göstermelik marşlar, bayraklar, bağlılık yemin törenleri yaptırmaya başlar, ideolojilerine de ''Animalizm'' adını verdikleri bu Hayvan Çiftliği'nde sömürge tam hız devam etmektedir. ''Oysa, nedendir bilinmez, kimsenin düşüncesini açıklamaya cesaret edemediği, her yerde azgın, yabanıl köpeklerin hırlayarak kol gezdiği, yoldaşlarının korkunç suçları itiraf ettirildikten sonra paramparça edilişini seyretmek zorunda kaldıkları bir toplum çıkmıştı ortaya.''Fakat yıllar geçtikçe farkında olmadan kullanıldıklarını ve kendileri yoksullaştıkça eşitlik, adalet için yola çıktıkları yöneticilerine dönüşen domuz ve adamlarının zenginleştiğini gördüler. Bu geç farkındalığın sonuçlarını çok ağır ödemişlerdir, ödemeye de devam ediyorlardır. Hayvan Çiftliği halkını en derinden etkileyen ise çiftlik evinin camından baktıklarında karşılaştıkları tabloydu.


Ölümü, bizi en çok korkutan, en az anlayabildiğimiz kavram olduğundan mı kabullenip geçemeyiz acaba? Sinemada olsun, edebiyatta olsun, hep ölüme bir karşı çıkış görürüz satır aralarında ya da açıkça. Ölümle mücadele etmek takdirimizi ve ilgimizi!- hep kazanmıştır, belki her daim de böyle olacaktır. King'den okunan 339 sayfa, bu sorulara adınız kadar net bir cevap vermek için yeterli. Stephen King'in kitaplarının gerilimden drama uzanan geniş skalasında bir yerlerde, özellikle batıl inançlara ve eski inanışlara mesafeli duranlarımızın başta yadırgayacağı bir kitap Hayvan Mezarlığı. Uçuk, başlarda O kadar da değil yahu. diye düşündürürken, sayfaları çevirdikçe Yoksa. Olamaz! tepkisinin kaçınılmaz olduğu bir kitap. Bir kasabamız, neticede mutlu bir ailemiz, kasabaya dair eski olaylar ve dedikodular var elimizde, bir de bunları aileye anlatan yaşlı bir kasaba sakinimiz. Bu satırlarda nasıl da klişe duruyor, değil mi? Oysa bu kitap insanı neredeyse paralel konusuyla Diriliş kadar korkutuyor ve sayfalarının başına kilitliyor. Dört kişilik ailenin geçmişi daha derin verilebilirdi elbette. Fakat temanın ölüm olduğu bir kitapta ana karakterimizin eşi Rachel'ın travmaları sağlam bir altyapının temellerini sunuyor okuyucuya. Ölüm korkusunun ve aile bağlarının ve tabii yaramaz evcil hayvanların- ilişkisi oldukça başarılı verilmiş. Sevgili evcil hayvanlarını emek vererek gömen, onlara özel bir hayvan mezarlığı oluşturan küçük çocuklarda tüyler ürperten ne olabilir? Bu hareket sadakatten başka ne belirtebilir? Kitabın, başlarda sahip olduğu şaşırtıcılık, sonlara doğru yerini oldukça malum bir kestirilebilirliğe bıraksa da son sayfaya kadar cümleler hızla akıp gidiyor. King, ilk sayfadan son cümleye kadar nefes kesiyor.


Her okur, okuduğu kitabı yeniden yazar, bence. Belki de okumanın sihri buradadır. Sözcüklerin yan yana gelip anlam kazandığı cümlelerle dolu satırların; paragraflara, sonrasında sayfalara, ardından bir kitaba akması zaten başlı başına büyülü bir dünya değil midir? Özellikle kurgu kitapları okurken onun kurgu olduğunu bile bile nasıl da etkisinde kalırız. Sıcak kumların hararetini serin denizlerde gideren kahramanın üzerinden biz de aynı duyguyu hissederiz, karda yürümekte zorlanan karakterle birlikte içimiz donar. Dışı harlanmış sobanın başında ısınırız, dik yamaçları tırmanan dağcı ile soluğumuz kesilir, karanlık mağaralarda nefessiz kalırız adeta. Kızıl sıcak çölün ortasında kalakalırız kahramanla birlikte. Zengin iş adamının evindeki ihtişamla pahalı berjerde oturanın kendimiz olduğunu hayal ederiz bir anlığına. Farelerin horon teptiği bodrum katındaki su borularının hırıltısı kulaklarımıza dolarken, odanın kesif kokusu misafir olur burnumuza. Bir kitabı okurken, o kitabın kahramanıyla üzülür, kahramanıyla güleriz, adeta. Güzel biten bir kurgunun sonuna geldiğimizde yüzümüzü gülücüklerle doldurduğumuzu, kötü biten bir kurgunun sonunda ise suratımızın turşu sattığını düşünürsek okuduğumuz kitaptaki kurgunun içine nasıl fark etmeden girdiğimizi hatırlayalım. Tam da bu bağlamda her okur, okuduğu kitabı kendince yeniden yazar aslında. O kitaptaki kahramanları kendi çevresindeki insanlardan seçip ona göre hayal eder. Örneğin; kitaptaki kahraman, ufak tefek, sarışın, narin bir kadındır. Biz de yazarın bize verdiği tarif üzerine kendi hayal dünyamızda o kadını çizeriz ve kitabı hayalimizde çizdiğimiz kadın üzerinden okuruz. Ya da yazar bir mekan anlatmışsa yine o anlatım üzerinden kendimizce, çevremizde veya izlediğimiz bir filmde gördüğümüz yerler üzerinden mekanlar hayal ederiz. Kurgu bir kitap, zaten yazarın kendi belleğinde birçok kişiden oluşan, bambaşka ve yepyeni bir hayat olarak can bulmuştur. Yazardan kopan ve okuyucuya ulaşan kurgu artık yepyeni gözlerin yaratımlarına açıktır. Okuyan herkes kendi hayal dünyasının kişileri üzerinden, o karakterlere kendince yepyeni bir can verecek, mekanları kendince hayal edecektir. Yani, kitabı yeniden yazacaktır. İşte bu döngü, muhteşem bir döngü. Gerek yazar ve gerekse okurun hayal dünyasında olabildiğince özgür olduğu yap-boz oyunu gibi bir şey. Özellikle son dönemlerde okurun her geçen gün azalması, bilişim dünyasının hayatımıza girmesinden sonra insanların görsel sanata daha çok yönelmesi ile kitabın bize sunduğu yaratıcılıktan yoksun bırakılıyoruz, demek mümkün. Buna bir örnek verecek olursak; Muhteşem Yüzyıl dizisinden yola çıkalım. Kanuni Sultan Süleyman, Mihrimah Sultan, Hürrem Sultan ve daha birçok karakter var o dizide. Bu karakterler, gözüyle kaşıyla saçıyla duruşuyla bize o yönetmenin görsel dünyasıyla sunuluyor. Sonuç olarak; biz, bir Sultan Süleyman'ı Halit Ergenç, bir Mihrimah Sultan'ı Pelin Karahan, bir Hürrem Sultan'ı da Meryem Uzerli olarak görüyoruz ve artık başka türlü hayal edemiyoruz. Çünkü bize görsel olarak sunulmuş bir karakter var zaten. Burada çok önemli bir detay var ki değinmeden geçemeyeceğim. Hepimiz biliriz, bazen izlediğimiz dizideki oyunculardan biri herhangi bir nedenle anlaşmasını bozar ve diziden ayrılır. Yeni oyuncuyu uzun süre hatta dizi sonuna kadar o rolde benimseyemeyiz. Çünkü biz, o dizideki kahramanı ilk oyuncusuyla tanıdık. Beynimize o karakter kodlanırken ilk oyuncusuyla kodlandı. Bu diziyi seyretmek yerine kitabını okusaydık, kendi hayal dünyamızın yarattığı karakterle gözümüzün önüne getirecektik onları. Böylece kendi belleğimizle ve okur gözümüzle kitabı yeniden yazacaktık. Sakın bu kadar sözün sonunda çıkarılan mesaj, görsel sanata karşı olduğum kanısı olmasın. Tabii ki görsel sanatlar her zaman var olacak ve var olmalı da. Benim derdim Türkiye'deki okur sayısıyla ilgili. Kitapların, oldukça sihirli bir dünyayı barındırdığını düşünüyorum. Hiçbir gemi bizi bir kitap kadar uzaklara götüremez, demiş Emily Dicknson. Francesco Petrarca ise; Kitaplar, bizi iliklerimize kadar büyüler, bizimle konuşur, öğüt verir, bize bir çeşit canlı ve uyumlu bir içtenlikle bağlıdırlar, demiş.


Yirmi yaşındaki Camryn, alışılmışın dışında bir yaşam tarzı düşlemektedir. Fakat başına gelen trajediler bu yaşamı kendisinden zorla çekip alınca, ilk bulduğu otobüse atlayarak varış noktasını bilmediği bir yolculuğa çıkar. Çıktığı bu kendini yeniden keşfetme yolculuğunda, kendisi gibi nereye gideceğini bilmeyen, Andrew Parrish adında biriyle tanışır. Fakat Andrew'un da bazı karanlık sırları vardır. Hiçliğin Kıyısında, 2012 yılının sonuna doğru yurtdışında çıkmış olmasına rağmen ülkemizde raflara Ephesus etiketiyle daha yeni sunuldu. Yeni Yetişkin türü kitabın Goodreads okuyucularının -yaklaşık 93 bin- oylamasıyla 4.33 puanı var. Ayrıca bazı şeyler o kadar gerçek ki onu iliklerine kadar hissedersin. Nereye gittiğinin bir önemi yoktur. Seninle gelirler. Otobüste tesadüfen karşılaşan iki insanın hikayesi aslında. Ve burada müzik çoğu şey, yolculuk ise her şey. Bad Company'den Pink'e, The Civil Wars'dan Eagles'a kadar eğer biliyorsanız, görünce sizi mutlu eden bilmiyorsanız da kitaptan listenizin başına ekleyivereceğiniz bir çok grup hikayelerine ayrı bir tat katmış. Ayrıca yeni yetişkin olmasına rağmen cinsellik ve belki biraz da şiddet açısından yeniden çok yetişkine yakın sayılabilir. Birazcık. Yolculuk teması ise hem fiziksel hem de hem de mecazi olarak güzel kullanılmış. Birbirlerini yolda bulan iki gencin birbirlerine yollarını bulmayı öğretmesi üzerinden, arka planda Amerika eyaletlerinin uzun ve kıvrımlı yolları, yolculuğun ikisinin de beklemediği kadar karmaşık olduğunu vurguluyor. Özellikle Andrew'un Cam'in fark etme korkusuyla kazımaktan kaçındığı eksikliği bulması... Bu yüzden kitap boyunca birbirleriyle tartışıyorlar, gülüyorlar, atışıyorlar, iddiaya giriyorlar ve sizin de git gide alışıp sevdiğiniz bir ikiliye dönüşüyorlar. Fakat kitapta bütün yaşananların aslında çok kısa bir sürede olmuş olması biraz da rahatsız edici. Yolculuk fiziksel ve zihinsel olduğu için birlikte çözme çabaları sizi sıkmayacaktır. Yolun sonunda ne olduğu değil, oraya varana kadar yaşananlar önemli burada. Yine de sonunun birazcık çarpıcı olmadığını söylemeden geçemeyeceğim.


Evrim teorisinin kabul gördüğü her yerde evrenin bu döngüsü anlaşılacaktır bir gün. Zaman aktıkça yaşamın, evrimin, değişimin ve tekrarının devam ettiği; yepyeni hiçbir olayın ve varlığın söz konusu olamayacağı fark edilecektir muhakkak. İnsan yaşamın yalnızca bir kısmıdır, tekerrür halindeki süreçlerden birine denk gelmişizdir, evrim devam etmekte ve belki zamanla bizi de arkasında bırakacağı bir hale gelmektedir. Homo Deus türlerin ne sonu, ne gelinebilecek noktaların zirvesidir. Oysa tarih; geçmiş, gelecek farklı şeyler söylüyor. Akıp giden bir zamanın pençesindeyiz. İsimler değişiyor, sayılar büyüyor, ama insan -adı ne olursa olsun- ,homo, aynı canlı. Tarih aynı tarih, yaşlanıp tükenen dünyadaki döngülerden birine denk gelmişiz. İnsana ayrıcalıklı olmadığını hatırlatıyor Homo Sapiens, yeni bir zamanda bulunmadığını, ne kadar kestirelemez görünse bile geleceğin de zaman döngüsünden bir parça olduğunu. Evrenin kendi kendini tekrar edip durduğunu ve esasında gelişim dediğimiz olayın tekerrürün farkında olduğumuz kısmı olduğunu anlatıyor. İleride neyle karşılaşırsak karşılaşalım, insanın hep aynı insan ve dünyanın hep aynı dünya olduğunu.


Belirli referanslara odaklandıktan sonra bir şeyin benzerini ya da farklısını tespit etmeye başlıyoruz. Karşımızdaki canlı bir şekilde bizimle iletişim kuruyor ve kurduğu bu iletişimin tek sebebi ise karşımızdaki canlının varlığının bir kanıtı oluyor! Sadece bu, ötesi ya da berisi değil. Zaman ilerlemeye devam ettikçe bazı olaylar da ya tamamlanmış oluyor ya da tamamlanmak üzere çıktığı yolculuğuna devam ediyor. Birileri bir şeyler yiyor, yediklerini sindiriyor, kullanacakları enerjilere çeviriyorlar ve fazlasını da bir şekilde depoluyorlar... Beynimiz de aynı şekilde; bazı verileri ele geçiriyor, onları sindiriyor, kullanılacak yorumlara çeviriyor ya da ileride kullanılmak üzere bu verileri deneyim adı altında bir şekilde depoluyor. Tüm bunlar olup biterken hem bedenen hem de ruhen değişime uğruyoruz. İletişime geçecek. Geçmiş ile geleceğin arasında bir yerlerde olduğunu bilerek hareket edecek. Tabii ki benzeri ve farklısı olan birçok şey görecek ve bir yerden sonra pes etmesi de muhtemel... Bir simyacının karakterine bürünüp neden felsefe taşını araştırdığını da, bir büyücünün en çok hangi büyülere ihtiyaç duyabileceğini de ve hatta hangileriyle haşır neşir olduğunu da, bir şamanın karşısına bir kam çıktığında neler düşündüğünü de, albastının neden bastığını ya da bir cinin neden çarptığını, develerin hangi kervanlarda hareselerine çare bulunduğuna da, hangi mantarların zehirli olup olmadığının hangi ağaçları ilgilendirdiğini de düşünmeye başlayacak. İletişime geçecek çünkü kendi varlığını hissetmeye başlayacak. Öykülerin gerçekte yaşanmış olup olmadığı ile ilgili değil; gerçekte bu öykülerin içerisindeki verilerin nasıl kullanılabileceğini tartacak. Benzetecek, farklılaştıracak ve iletişim kuracak. Öğretecek kişinin, sen sandalın kenarında dikilirken uçan tekmeyle hızla sana yaklaştığını düşün. Bilgi denilen şey, hem buna benzer hem de bundan farklı durumlarda işleniyor. Milyarlarca türdaşınla bir gezegeni paylaştığını da unutma. Gezegen de değişecek. O esnada konuşmalarına devam eden iki kardeş, gök gürültüsüyle irkildiler ve pencereden dışarı baktılar. Yarım saat öncesine kadar hava açık ve güneşli olmasına rağmen, şimdi gökyüzü kara bulutlarla kaplıydı. Küçük olan kardeş, biraz uzaklara baktığında kendi kendine dairesel hareket oluşturan bir çöp arabasını işaret ederek Abla, bak! Kendi kendine hareket ediyor! dedi. Ablası da gözlerini devirdi ve Sana 'Gezegen de değişecek.' demiştim. dedi.


Yakın çevrenizin sizi sıkan, boğan, çocukluk günlerinizden bu yana zihninizi kuşatan ve dilediğinizce düşünme, hareket etme olanağı tanımayan dayatma ve yönlendirmelerinin hiç var olmadığını farz edin. Düşlediğiniz, özlemini çektiğiniz, yürümek istediğiniz yoldan alıkoyan, sizi kendilerince doğru yola yönelten kişilere, yakın çevrenize, yaşadığınız topluma, onların kemikleşmiş kurallarına ve değer yargılarına boyun eğmeyip kendi iradenizle davrandığınızı farz edin. Sizi, belli bir coğrafi bölgede ve aslında var olmayıp var sayılan sınırlar içerisinde yaşamaya, gerekli gördüğünde bu sınırları korumak için ölmeye ve öldürmeye şartlandıran bir otoritenin var olmadığını farz edin. O sınırlar içerisinde yaşam sürdürebilmek için çoğu kez, beyin veya beden gücünüzü yok pahasına satmaya zorunlu olduğunuz ağır-aksak bir düzenin ve bu düzeni kurgulayıp gözeten bir otoritenin bulunmadığını farz edin. Farz edin ki, dünyanın dilediğiniz yerinde, dilediğiniz süre yaşayabilir, çalışabilir, beyin ve beden gücünüzü, size insanca yaşama olanağı verecek bir bedele satabilirsiniz. Sosyalleşmeyi, belli bir dünya görüşünde, yaşam alışkanlığında ve varsıllık ölçütünde ayrışmış, tabakalaşmış insanların kendi aralarındaki ilişkiler bütünü şeklinde değerlendiren düşüncenin dar kalıplarını kırdığınızı farz edin. Düşüncelerinizi; bir biçimde zihninize girerek oraya yerleşen ve derinliklerine doğru kök salan önyargılarınızdan arındırıp analiz yeteneğinizin, vicdanınızın ve mantığınızın şekillendirmesine izin verin. Bunları başarabildiğiniz an, sizi siz yapan, ümitle ve azimle yaşama bağlayan, o saf, o temiz insanla; kendinizle baş başa kaldınız demektir. Sahip olduğunuz benlik, akıl, vicdan ve bilincinde olduğunuz evrensel değerlerle; artık hürsünüz demektir. Şimdi, bu en yalın halinizle kendinize yeni bir dünya hayal edin. Ne denli hoş, ne denli yaşanası olduğuna hayret edeceksiniz.


Her günbatımı güzeldir ama Bodrum'un günbatımı ayrı bir güzeldir derdi. İki katlı evin üst balkonundaki köşesinde, sandalyeye çakılıydı adeta. Veda etmek için acele eden güneş gökyüzünü kızıla boyamıştı. Deniz, mavisini yitirmiş, gümüşi parıltılarla oynaşıyordu. Her akşam bu vakitte Küçük Kiremit Adası'na karşı kadehini kaldırır, Şerefine Kambur Balina, der, rakısından ufak ufak yudumlardı ama o akşam rakısını Küçük Kiremit Adası'na bakmadan yudumladı. Masanın üzerindeki kargo zarfının üzerinde işaret parmağını gezdirdi. E harfini çiziyordu parmağı. Büyük E, küçük e. Birkaç saat önce gelen zarfın içindekileri kaç kez çıkarıp okşadıktan sonra yeniden zarfın içine koyduğunu hatırlamıyordu. Nasıldı Eleni'nin mavileri? Açık mavi mi, yoksa bulut bulut muydu? Hayır, koyuydu; koyu mavi, okyanus mavisi gibi. Okyanus kadar derin. Manifaturacı Necip'le Sarraf Stavro'nun dükkan komşuluğundan doğan ahbaplıkları, Yedikule'de iki sokaklık mesafedeki evlerinin de yakın olması sebebiyle ailece görüşmelere varınca çocukları da kuzenler kadar yakın olmuşlardı birbirlerine. Eleni'yle Behzat yaşıttı. Behzat'ın kardeşi İlhan da Eleni'nin kardeşi Kostas'la yaşıt. Bu kaynaşma Behzat'ın lise yıllarına kadar aynı sıcaklıkta devam etmiş, birbirlerinin babalarından korkarken annelerine şımarmışlardı. Behzat, Paskalya bayramını iple çekerdi. İki katlı evin alt katındaki mutfaktan gelen çeşit çeşit kokular çocuk sevincine bambaşka bir sevinç eklerdi. Bazen işi daha da ileri götürür, Dorota Teyzesine, Keşke benim annem sen olsaydın derdi. O sırada annesinin gözlerindeki bulutlanmayı göremezdi. Dorota Teyzesi, Behzat'ın omuzlarını okşarken biricik arkadaşını güldürmeye çalışırdı. Ciddiye alırdı bu sözleri. Tombul yanakları kızarır, kaşları inerdi. İki kadın katıla katıla gülerken Behzat rahatlardı. Koşarak Eleni'nin elinden tutar, evin arkasındaki bahçeye indirirdi. Bazen seksek oynarlardı bazen de misket. Bayram için çörek yapılacağı gece yalvar yakar Elenilerde kalırdı. Çünkü o gece ve sabahında evdeki telaş hoşuna giderdi. Çörek için hazırlıklar genellikle bir gün önceden öğleden sonra başlardı. Bir yandan anason kaynatılıp süzülürken diğer yandan hamurun mayası hazırlanır, dikdörtgen hamur teknesi mutfağın ortasına yerleştirilirdi. Çörek hamurunu yoğurmak güç gerektirdiği için o akşam Stavro Amcası eve erken gelir, saatlerce süren hamur yoğurma işini üstlenirdi. Uzun uzun yoğrulup kıvama gelen hamurun üzerine haç işareti çizilir, temiz çarşaf ve battaniye örtülüp kuzinenin yanına taşınırdı. Sabahın erken saatinde kabarmış hamur bakır tepsilere yayılır, üstüne susam ekildikten sonra çatalın ucuyla süs yapılırdı. Dorota Teyze ayrıca bir küçük tepsi hazırlar, tepsiyi yüzünde gülücüklerle yemek masasına koyardı. İşte geceden beri beklenen en keyifli an o andı. Koşarak tepsinin başına toplanırlardı. Hayır ben daha güzel yaptım, sen bozdun, teraneleri içinde delik deşik ederlerdi hamuru. Kendi emeklerinin sindiği çörekler pişer pişmez, ağızları yana yana iştahla yerlerdi. Yıllar acelesi varmışçasına öyle bir hızla geçmişti ki takvimler altı Eylül bin dokuz yüz elli beşi gösteriyordu. Behzat, servi boylu bir liseliydi artık. Son sınıf için okul yoluna düşmesine birkaç hafta vardı. Geçen yıllarda yaptığı gibi paydos zili çalar çalmaz soluğu yine Elenilerin evinin önünde alacak, balıklı tokmağa ardı ardına vuracak, kapı açılır açılmaz içeriye dalıp mutfaktan gelen kokuları içine çekecekti. Eleni'yle ellerinde çörekleri bahçeye oturup okul dedikodusu yapacaklar ve muhabbetlerinin gölgesinde karınlarına kramplar girene kadar güleceklerdi ama öyle olmadı. Behzat güzel bir sabaha gözlerini açtığında o günü yeni güne bağlayan gece gözlerini hiç kırpmayacağını, o gecenin İstanbul'un ve ailesinin asla unutmayacağı bir gece olacağını ve tarihe kara bir sayfa olarak düşüleceğini hiç bilmiyordu. Gökyüzünü saran kara bulutların koca kenti hızla karanlığa sürüklediği gün dükkandaydı. Öğle saatlerinde radyonun verdiği haberlere göre, Selanik'te, Atatürk'ün evinin bombalandığı söyleniyordu. Babası, kepenkleri her zamankinden erken indirirken sağ tarafındaki komşusu Antikacı Avel'le sol tarafındaki komşusu Sarraf Stavro da aceleyle dükkanlarını kapatıyorlardı. Babası endişesini gizleyemedi. Aralarındaki sessizlik hemfikir olduklarını bağırır gibiydi. Endişeli gülümseyişlerle birbirlerine el sallayarak vedalaşıp evlerine dağılmışlardı. Olaylar başladığında akşam karanlığı henüz sokaklara düşmemişti. Kapıdan kapıya, kulaktan kulağa birçok laf dolaşıyordu. Önce Rumları hedef alan insan güruhu çok geçmeden tüm gayrimüslimlere saldırmaya başlamıştı. Evin çaprazında kalan kilisenin yandığını gören Necip, çocuklarını pencereden uzak tutmaya çalışıyordu ama gökyüzünü kızıla boyayan alevleri görmemeleri, sokaktaki çığlıkları, koşturmacaları duymamaları mümkün değildi. O gece ilan edilen sokağa çıkma yasağı sabah yedide sona erdiğinde babası evden kimsenin dışarı çıkmamasını sıkı sıkıya tembihleyip dükkana gitmişti. Eve döndüğünde yüzü kireç gidiydi. Yok ya! Biz insan değiliz, diyerek başını acıyla iki yana salladı ve merakla havadisleri bekleyen ev halkına tek tek bakarak iç geçirdi. Yutkundu Necip Usta. Yüzünü iyice yere düşürdü. Uzun bir sessizlik oldu odada. Behzat silkelenip ayağa kalktı. Üç gün sonra, Stavro dükkanını tamir ettirmeye başlayınca ufaktan ufaktan konuşmaya başlamıştı komşusu Necip'le. Haftasında geçmiş olsun ziyareti için zor bela kabul etmişti evine. Dışarı çıkması yasaklanan Behzat, günlerdir hasret kaldığı Eleni'yi görme hevesiyle çok heyecanlıydı ama yıllardır içtikleri su ayrı gitmeyen Stavro ailesi, Necip ailesini hiç beklemedikleri bir soğuklukla karşılamışlardı. Eleni'yle Kostas güya Büyük Ada'daki teyzelerine gitmişlerdi. Behzat, ikisinin de üst kattaki odada olduklarını hissediyordu. Sonraki günlerde iki ailenin arasındaki mesafe git gide büyür olmuştu. Eskisi gibi fütursuzca girip çıkamıyordu Elenilerin evine. Dorota Teyze'nin sevgi dolu bakışlarını, mis kokulu çöreklerini, sakızlı yılbaşı pidesini, Eleni'nin, Mağiriça, dediği sakatat çorbasını, renkli yumurtaları, hindi dolmasını çok özlüyordu. O eve has koku burnunda tütüyordu. Eleni'yle aynı üniversitede okumaları o günlerde tek tesellisiydi. Kendi muhitlerinde birlikte görünmekten çekinirlerdi ama okula gittikleri günlerde bazen İstiklal Caddesi'nde uzun yürüyüşler yapar, bazen de Çiçek Pasajı'nda oturup sohbet ederlerdi. Ortaköy'e inip denizi seyrettikleri bile olurdu. Nedenini bilmeksizin Eleni'yle görüştüğünü ailesinden saklıyordu. Eleni'nin de evde kendisinden bahsetmediğinden adı kadar emindi. Aralarında tek bir cümle konuşmadan, sessizce yaptıkları bir anlaşmaydı sanki. Tıpkı aralarındaki adını koymadıkları sevginin de hiç konuşulmadığı gibi. Baş başa oldukları zamanlarda Behzat sohbetlerinin arasına sıkıştırdığı imalı sözlerle ağzını yoklardı kızın. Eleni oralı olmaz, uzun sarı saçlarını savurarak pembe dudaklarını kıvırırdı. Ne demekti karar vermek? Kafası karışırdı Behzat'ın. Daha da üstüne giderdi. İstanbul, yeni yıla girişinin altıncı gününde yoğun kar altındaydı. Termometreler eksilerde gezinirken Eleni'yle yine bir kaçamak yapıp Ta Fota yortusuna katılmışlardı. Kapalı Çarşı'dan çok beğenerek aldığı mavi boncuklu bilekliği Eleni'nin narin bileğine takarken Behzat'ın elleri titremişti. Genç kızın, çocukluk günlerinde olduğu kadar mutlu olduğunu görmek, neşesini kabarttı. Eleni, üşüdükçe Behzat'ın omuzlarına sokulup koluna sarılıyordu. Papaz haçı suya atacağı sırada, mavi gözlerini genç adama dikti. Genç kız, kollarını kenetleyip dudaklarını büzdü. Olacak şey miydi? Buz gibi suya atlayıp haçın peşinden koşmak akıl karı değildi. Ya Eleni'nin hatırı? Onu mutlu etmek için değmez miydi? Giysilerini çıkarıp kızı süzdü. Gözleri yerde koşarak denize atlarken, gençler çoktan haçı çıkarmışlar çığlık çığlığa eğleniyorlardı. Çıktığında bütün bedeni titriyor, dişleri takırdıyordu. Aceleyle giyindi. Başlattığı süreci sonlandırmak isteyen yüreğinin heyecanı üşümesini bile unutturmuştu. Eleni'nin kolunu tutup yine gözlerine baktı ama kızın mavileri denizin çok uzağına bakıyordu. Aldırmadı. İçinde birike birike göl olmuş sözcüklerinin musluğunu açıverdi ansızın. Ardına bakmadan hızlı adımlarla caddeye doğru yürüdü. Karşıya geçip ara sokağa girerek görünmez oldu. Behzat o gün, biricik deniz gözlüsüyle yalnız olarak görüştükleri son gün olduğunu bilmiyordu. Kathari Deftera gününe kadar hiç görüşmediler. Şenlik için Tatavla'ya geleceğini biliyordu ama mavilerine değen başka bir göze ışıldayarak orada olacağını hiç düşünmemişti. Eleni, dükkan komşuları Antikacı Avel'in oğlu Bedros'un kolunda katılmıştı eğlenceye. Ziyaretin bitiminde Behzat'ı yanaklarından öpmüştü Eleni. Kulağına fısıldamıştı. Yumuşacık. Esirger miydi hiç? Esirgemezdi. Kıyamazdı Eleni'ye. Kış sonunda sade bir törenle yapılan düğününe gitmeyi de esirgemedi. İki yıl sonra kendisi, Ruhsar'la evlenirken Eleni'nin gelinin nedimesi olma isteğini de içi burkularak kabul etti. Arada bir de olsa okyanus mavilerinin dalgalarında yüzmek, sıcacık gülüşünde ısınmak her şeye değerdi. Yıllar boyunca istemeye istemeye Bedros'a enişte demeye bile değerdi. Güneş çoktan kaybolmuş, balkona akşam serinliği çökmüştü. Behzat, rakısından bir yudum daha aldı. Dalgın bakışlarını denizin üzerinde gezdirdi. Küçük Kiremit Adası kalemle çizilmiş gibi belli belirsiz görünüyordu. İşaret parmağıyla kargo zarfının üzerine bir kez daha e yazdıktan sonra zarfın ağzını aralayıp içindekileri masaya döktü. Mavi boncuklu bilekliği avucuna alıp okşadı, öptü, yanaklarında gezdirdi. Masanın üzerinde beyaz yama gibi duran kağıda değdi gözleri. Kağıdın üzerine düşen bir damla yaşla harfler birbirine karıştı.


Yaşadığım ülkede devleti yöneten insanların kendi fikirleri dışında hiçbir şeye saygıları yok. Tartışmayı bir yana bırak; bir başkasının düşüncesini duymaya bile tahammülleri yok. Bu yüzden yok ediyorlar insanların bilincini açmaya yönelik her metodu sinsice; lakin sistemli bir şekilde. Zihni sorgulamaktan alıkoymak için iyi bir yoldur cehaleti körüklemek, ahmak ve öngörüsüz zülf-ü mabad üretimine hız verir, küçük yaşta sorgulama, itaat et öğretisi ile harmanlanarak kalıplaşan beyin fonksiyonlarına büyüdüklerinde istediğin kadar integrali anlatmaya çabala sadece türevi görüp söyleyebilirler. Bu, bizimki gibi demokrasi ile yönetilmenin cümle olarak var ancak uygulamada namevcut olduğu ülkelerde aslında apaçık haliyle; tabelasında demokratik laik cumhuriyet yazarken gerçekte otokrasi ile yönetilen ülkelerde iktidar sahiplerinin ekmeklerine yağ bal sürer. Düşünen, itiraz eden, fikir üretebilen, cehaletten sıyrılmış, haklarının farkında olan bireyler, talep ederler çünkü. Düşünce özgürlüğü talep ederler, yaşam standartlarını belirleyebilme özgürlüğü talep ederler, hukuk talep ederler, adalet isterler, Osmanlı'nın devamı olduğunu savunan akıl sağlığı müphem bir reisin kendisini önemli görme-gösterme çabalarına ithafen yaptırdığı ak-saray'a itiraz ederler, üç tane ağaç için Taksim'de ölümüne direnirler ülkelerinin sürüklenmekte olduğu felaketin farkında oldukları için itiraz ederler. Sorun çıkarırlar, iktidara ve zihniyetine sorun çıkarırlar. Zihniyeti kuruyası diktatörlerin hiç işine gelmez öteki olarak nitelediklerinin yükselen sesleri. Düzenli bir şekilde yok ediyorlar gelecek nesillerin bir başka vizyona sahip olma ihtimalini, tiyatroları kapatıyorlar mesela, binaları satıp sahneleri kapatarak ve yerine hiçbir şey koymayarak. Son örnek Ankara Şinasi ve Akün sahneleri, sezon sonunda kapatılacak yıkılarak yerine otel inşa edilecek. Tiyatro eğlenceli ve güzel bir metod çünkü zihni açıp insan olma bilincine ulaşmak için. Varolan düzeni eleştirme cüretine sahip, hafazanallah! İktidarı ve icraatlarını eleştirebilecek ve bunu yüksek sesle söyleyebilecek her şer yuvası yok edilmeli. Şinasi ve Akün sahnelerinin kapatılması ile Ankara Devlet Tiyatrosunun kalbi sökülecek. Bu sahnelerin kapatılması iktidarın sahip olduğu zihniyetin ne ilk örneği maalesef ne de son olacak. Ülkem için çizdikleri yol haritası buldukları her yere cami dikmek, yer bulamayınca gasp edip gene cami dikmek, parkı bahçeyi koruyu talan edip cami dikmek, sanırım bu ülkede kişi başına bir cami düşmedikçe cehennemi boylayacakları müjdelendi kendilerine, Milli Eğitim Müfredatının içini tamamen boşaltıp on yaşındaki çocukların akıllarına cennet cehennem tasvirleri dikte etmelerini, amansızca cami yapmalarını başka türlü açıklayamıyorum kendime. Tiyatroları, kültür merkezlerini kapatmak, yerine hiçbir şey koymamak nitelikli, eğitimli ve belirli bir seviyenin üzerinde kültüre sahip insanlardan korkmak olarak kayıt düşüyor zihnime. Aklını kullanma yetisini bütün sözcüklerinin sonu Allah'a varan arap dilini sökmeye çabalarken kaybetmiş bir zümrenin kendinden olmayanı yok etmek için sinsice ve sistematik bir şekilde yaptıklarını seyrediyoruz ülkemde. Çamlıca tepesine; uzay bilimleri merkezi, dünyanın en büyük kütüphanesi, üstün yetenekli çocuklar için bir okul, nitelikli eğitimin verildiği bir üniversite, opera bale tiyatro salonları ile büyük bir kültür merkezi filan yakışmazdı zaten, Çamlıca tepesinin fıtratına tersti muhakkak uzaydan görülebilen cami dışında bir şey inşa etmek. Yaptım oldu kafası, hukuk sorun değil uydurursunuz bir şekil, uymazsa toplarsınız üç-beş Mehmet için toplayamayacağınız meclisi çıkartırsınız uygun bir kılıf, oldurursunuz zaten. Kültürü ve sanatı yok edin hem de gözümüzün içine soka soka pervasızca, kapatın sahneleri oyun falan sahnelenmesin, zira sorgulamayı becerebilen insanların kelamları ses olarak can bulup yansıyor seyredenlerin akıllarına, birinin zihninde bir düşünce filizlenirse kırar kalıbını belki durur dimdik karşınızda, kapatın, nasıl olsa yaptığınız her şey kar kalıyor yanınıza. Kimse sormuyor soramıyor yediğiniz herzenin hesabını. Boş beleş adamlar kumpanyası muhalefet su taşıyor değirmeninizin çarklarına. Genç dimağların tekerinize çomak sokma ihtimaline karşı yok edin kültürü ve sanatı. Zira düşünmek ve sorgulamak haşa en büyük günah kitabınızda ve dahi huzurunuzda. Adam başına bir cami düşene kadar durmayın aman ha! Sakın ha! Zira o kadar çok kul hakkı haram yediniz ki; Allah uğramıyor yaşadığınız mekanlara.


Ihlamur Kasrı, İstanbul'un karmaşasından bunaldığınızda gitmek isteyebileceğiniz en güzel yerlerden biri. Beşiktaş ile Nişantaşı arasında kalan yer, etrafı kalabalık ve gürültülü olmasına rağmen yüksek duvarları sayesinde dışarıdaki sesi engelleyen bir yapıya sahiptir. Dışarıdan bakıldığında sıradan bir yer gibi gözükse de içeriye ilk adımınızı attığınız anda doğanın sizi etkisi altına aldığını hissedeceksiniz. Ihlamur Kasrı Osmanlı'nın son zamanlarında Abdülmecit tarafından Nigoğus Balyan'a Merasim Köşkü ve Maiyet Köşkü olarak yaptırılmıştır. Merasim köşkü asıl Ihlamur Kasrı olarak bilinir. Merasim Köşkü dışarıdan bakıldığında sıradan tek katlı bir yapı olarak gözükür fakat dikkatli bakıldığında Osmanlı son döneminin mimari işlemeleri ile süslenmiştir. Ihlamur Kasrının yapılma amaçları çeşitlidir. Padişahın dinlenmesi ve avlanması yanı sıra padişahın önemli konuklarını ağırlayıp görüştüğü yer olarak da bilinir. Kasırdaki yapılardan sadece Merasim Köşkü gezilebilmektedir. Merasim Köşküne girmek için girişten bir bilet alınmalıdır. Köşkün kapısı yarım saatte bir açılmaktadır. İçerisi pek büyük olmasa da güzel süslemeleri vardır. Köşke ilk girdiğnizde sizi aynalı oda olarak adlandırılan bir hol karşılayacaktır. Buraya aynalı oda denmesinin sebebi bol aynalı olmasıdır. Odanın küçük olması nedeniyle aynalar kullanılarak odaya derinlik kazandırılmıştır. Köşke girdikten sonra sağ tarafta padişahın çalışma odası bulunmaktadır. Odalara girilemese de kapıları açıktır ve kapılardan içeriye bakılabilmektedir. Çalışma odasındaki çalışma masası gerçektir ve diğer perdeler ve koltuk kaplamaları gerçeğine sadık kalınarak yenilenmiştir. Hemen yan odada tuvalet ve banyo bulunmaktadır. Tuvalet tarafından aşağıya merdiven inmektedir fakat günümüzde oraya inilmemektedir. Aşağı kat ise eskiden padişahın hizmetlilerinin kaldığı yer olarak bilinmektedir. Köşke girdikten sonra sol tarafta ise oturma odası diyebileceğimiz, padişahın misafirlerini ağırladığı bir oda bulunmaktadır. Bu odanın içerisine baktığınızda padişahın hangi koltukta oturduğunu anlayabilirsiniz. Bu odanın işlemeleri diğer odalara göre daha fazladır. Kasrın bahçesinde gezerken rahatladığınızı hissedeceksiniz. Kasrın girişinde küçük bir göl ve girişten sağ tarafa doğru gittiğinizde küçük bir kafe bulunmaktadır. Ayrıca kafenin yanında tavşan kümesi mevcuttur. Tavşanların kümesinin yanında tavus kuşları da bulunaktadır. Tavus kuşları bahçede serbestçe gezebilmektedir. Belki tavus kuşunun kuyruğunu açtığı zamana denk gelebilirsiniz.


Sinemanın kesin bir ortaya çıkış anı yoktur ve doğumunu tek bir ülke ya da kişiye borçlu değildir. Burada çok fazla detayına girmeyeceğim birçok önemli teknik buluşla doludur. Ancak başlangıç düzeyinde o yeniliklere öncü olan kimseler, onları geliştirenler denli öne çıkmadıklarından değinmeyeceğim... Kökeninin, 16. yüzyılda İtalyanların Karanlık Bölme deneylerine dayandığı düşünülebilir. Bu deneyde, ışık dış yüzeyde küçük bir delikten geçerek içeride karşı duvara dış dünyanın tersten görüntüsünü yansıtıyordu. Ondan beş, altı yüzyıl evvel, 10. yüzyıl Arap bilgini İbn Haytam, görüntü yasasının insan gözüyle benzerlik taşıdığını belirlemişti. Leonardo Da Vinci bu yöntemi çizim yapmak için kullandı. Büyük dolap boyutunda bölmede aynalar aracılığıyla görüntü tersten yansıtılıyordu. Büyülü Fener'ler, projeksiyon cihazlarının atasıdır. Işık kaynağını ışık geçirmez muhafaza içinde hareket ettirecek bir mekanizma, slaytlardan oluşan görüntüleri yoğunlaştırıp uzakta bir ekrana yansıtacak merceklerden oluşur. İlk slaytlar yalnızca illüstrasyonlardı. Lakin 1853'te dönüm noktası sayılacak bir gelişme yaşandı. Avusturyalı mucit Franz von Uchatius, Büyülü Fener'in gelişmişi bir aygıt tasarladı. Bu alet ile hareketli görüntüleri bir düzleme yansıtmayı başardı. Atın hareket aşamalarını ve kuşların uçuşunu incelemek üzere, geliştirilmiş olan Zoetrop 'tan öncü sekans fotoğrafçısı Eadweard Muybridge'te faydalandı. Büyülü Fener'lerden ilham alan Muybridge, 99 yapımı Matrix'te kullanılan Bullet time tekniğinin atası sayılan bir hareket tekniğini geliştirerek 1878'de hareket halinde bir atın görüntüsünü yakalamaya çalışan fotoğraf makinelerinden oluşan bir düzenek kurdu ve 1/1000 enstantane hızında görüntü elde etti. Yaş kolodyum adını verdiği bu teknikle Dörtnala Sallie Gardner fotoğraflarıyla bir atın hareketlerini kayıt altına aldı. Hareket olgusuna bir başka dev örnek, Marcel Duchamp, Merdivenden İnen Çıplak (Nude Descending a Staircase, 1912) resmi, sinemada ve resimde hareket olgusunun en iyi verilebildiği eserdir. Thomas Alva Edison, fotoğrafın gözün hareket algısına uygun devinimini sağlayacak bir aygıt yapmak istiyordu. Projeyi, deyimi yerinde on parmağında marifet kameramanı ve görüntü yönetmeni William Kennedy Laurie Dickson'a emanet etti. Dickson, George Eastman'ın 35 mm selüloit şeritlerini kullanarak Kinetograf kameranın prototipini tasarladı ve 1891 Mayıs'ında Kinetoskop ilk görücüye çıktı. Fred Ott'un Hapşırığı(1894), ağırlıklı olarak oyuncunun yüzüne odaklanan ilk yakın çekimleri içerir. Bir Kinetoskop kısa filmidir. Dickson ve asistanı William Heise, 20 ile 40 saniyelik Kinetoskop filmlerini ilk film stüdyosu olan ve oval bir düzlemde ray üzerinde hareketli inşa edilmiş olan Black Maria'da çektiler. 19. yüzyılın çeşitli optik oyuncakları Diyorama ve Panorama gibi görsel gösteri uygulamaları da ayrıca örnek gösterilebilir. Elbette bunlar ilk örnekler değillerdi. 1822'de Fransız mucit Joseph Nicephore Niepce levha üzerine kalıcı görüntüler kaydeden, yani ilk fotoğraf çeken kişidir. 19. yüzyılın son on yılında, hareket eden görüntüleri bir perdeye yansıtmaya yönelik çabalar giderek yoğunlaştı ve Birleşik Devletlerde Edison Fransa'da Lumiere Kardeşler Almanya'da Max Skladanowsky, Büyük Briyanya'da William Friese-Greene gibi mucit girişimciler ilk hareketli resimleri sunarak izleyicileri şaşkınlığa uğrattılar. Yine de bu insanlardan hiçbirine sinema aygıtının yaratıcısı denilemez. Çünkü bu buluşların aynı anda ortaya çıkmasının nedeni elverişli teknik koşulların bir araya gelmesiydi. Fotoğraf tekniğinde ilerlemeler, bir projektörden geçirilebilecek kadar dayanıklı ve esnek bir araç, selüloidin icadı ve hassas mühendislik aletlerinin projektör tasarımına uygulanmasıydı. Sinema genel kabule göre 1895'te Auguste ve Louis Lumiere kardeşlerin çekip halka gösterdikleri filmler ile başlamıştı. Lumiere kardeşlerin ilk filmi, Lumiere Fabrikasından Çıkan İşçiler . Bir filmleri daha vardır ki sıradışı gösterim hadiseleriyle nam salmıştır. Bir dakika uzunlukta Trenin Gara Girişi filmi, buharlı bir trenin Fransa'daki Ciotat kasabasına varışı ve buradaki yolcuları konu edinmişti. ilk gösterimi bir frank karşılığında halka açık şekilde Paris'te, Salon Indian Du Grand Cafe'de Ocak 1896'da bilim-kurgu sinemanın babası Georges Melies'in de davet edildiği sunumla gerçekleşmişti. Lumiere'ler Cinematographe stokunu büyütüp Lyon'daki fabrikalarında eğitilen elemanlarını dünyanın dört yanına gönderdiler. Büyük kentlerde gösteri yaparak, Edison'ın Kinetoscope'dan, Alman Max Skladowski'nin Bioscope'dan, Latham kardeşlerin Panoptikon'dan daha fazla üne kavuştular. Lumiere operatörleri Venedik'te gondoldan ve İstanbul'da kayıktan yaptıkları çekimlerde, kameranın kaydırma hareketini keşfederler. Lumiere'ler aygıtın adının kısaltması olan Cinema sözcüğünü kullanıp benimsettiler. Bir not, İngilizcede 1899'da ortaya atılan sinema sözcüğü, Yunanca da devinmek anlamında kinemat eyleminden gelmektedir. Latince'den, Fransızca'ya geçen bu kökten türeyen sinema sözcüğü, Fransızca'dan, İngilizce'ye geçmiştir... Lumiere'ler kurmaca ile ilgilenmeyip doğayı olağanlığıyla yansıtmayı seçtiler. Belge niteliğinde ilk belgesel filmler olan girişimleri bununla sınırlı kaldı ve daha ileri gitmedi. Sinema ortaya çıkışının ilk yirmi yılında büyük bir hızla gelişmiştir. İlk zamanlar yalnızca bir yenilik olarak görülmüşken 1915'te endüstri haline geldi. İlk filmler bir dakika uzunluğunda ve çoğunlukla tek çekimden oluşan hareketli şipşaklardan başka şeyler değillerdi. 1905'e gelindiğinde ihtiyaç dolayında kural olarak beş ila on dakika arası uzunluğa ulaştılar. Öykü anlatmak için artık değişik sahneleme biçimleri ve kamera açıları kullanılmaya başlandı. 1910'ların başında ilk uzun metrajlı filmlerin gelişiyle birlikte, karmaşık anlatıları ele almak için yeni biçimler ortaya çıktı. Film yapım ve gösterimi büyük ölçekli ticari iş haline gelmişti. Film gösterimi artık şarkılar ya da sirk gösterilerinden büyülü fener gösterilerine kadar uzanan eğlencelerin arasına sıkıştırılmış tuhaf bir şey olmaktan çıkmıştı. Büyük kentlerde konumlanan, dünyanın her yanına film satan ve kiralayan büyük prodüksiyon ve dağıtım şirketleri tarafından sağlanan filmleri göstermek için özel mekanlar oluşturuldu. 1910'larda Paris, Londra, New York en önemli film sunum merkezleri olmaktan çıkarak, Los Angeles Hollywood en önemli merkez haline geldi. Bunun nedeni sanıldığı üzere sadece ılıman iklim koşulları ve yıl içinde fazla güneş almasıyla çok prodüksiyona imkan tanıması değildir. Oligopol hiyerarşi sunan Motion Pictures Patents Company'ye karşı çıkan bağımsız şirketlerin peşlerindeki çetelerden kaçmak, Meksika'ya yakın olduğu için, düşük vergi oranı, iş gücü fazlalığı, sendikal müdahalelerin kısıtlılığı ve manzara çeşitliliği gerekçeleriyle seçildi. İlk yerleşik stüdyoyu 1909'da Selig Polyscope kurdu. 1890'ların ortasından 1910'ların ortasına dek, bu dönemin sinemasına, Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra California temelli Amerikan endüstrisi hegemonyasına ithafen Hollywood Öncesi Sinema denir. Klasik Öncesi olarak da tanımlanır.


1915'te kurulan MOSD 'de Weinberg ile karşılaşan Uzkınay, dairede onun başkan yardımcılığını yapar. Konulu film çekimlerine katılır. Balkan Harbi nedeniyle, oyuncularının askere alınmalarından ötürü yarım kalan filmi, 1916 yapımı Leblebici Horhor Ağa ve Weinberg'in başlayıp iki sene sonra Uzkınay'ın tamamladığı Himmet Ağa'nın İzdivacı'nı çeker. Türk Sineması'nın ilk kurmaca filmi, Sedat Simavi'nin çektiği, 1917 yapımı Pençe'dir... 1916'da, Osmanlı'nın Romanya'ya savaş açmasıyla Rumen uyruklu Weinberg, MOSD'deki görevinden uzaklaştırılır. Yerine Uzkınay tayin edilir. Uzkınay, görüntü yönetmeni ve belgesel film yönetmeni olarak sessiz dönemin faal sinemacısı haline gelir. 1924'te, Ordu Film Çekme Merkezinin film laboratuvarı grup amiri olur. 1922 de çekimlerine başladığı İzmir Zaferi-İstiklal isimli uzun belgeselini tamamlar. 1953'e dek Ordu Foto-Film Merkezinde aralıksız çalışır ve 1956'da hayata veda eder.


Sarsılmadan dengeyi sağlayamayacağımızı kavramaktayım. Şöyle bir sağa bir sola meyletmeden düz duramayacağımızın inancında. Gücünü görebilmen için evvela güçsüzlüğünle yüzleşmen lazım zira. Seni sen yapan yahut seni senden eden faktörleri ayrıştırman gerek. Kımıldamadan duran umutlar belki ölü taklidi yapıyordur. Arkanı dönmenle ayağa fırlamayacakları belli mi? Ne kendine kız ne kızamadıklarına. Tecrübenin çemberinden geçerken gözlerin ışık algısını kaybeder. Karanlıkta hayatta kalamam dersin fakat diğer duyuların devreye girer. Zamanla elinle, dilinle, burnunla görürsün gözünle göremediklerini. Oyalar seni, iğneler de. Kıymetini fark edesin diye sen ''bitsin artık!'' demeye çekinirken o fark eder, çevirdikçe çevirir. Tuzuna da bakar arada bir. Gözyaşının ederidir. Ki bir kahkahadan bile bazen fazla sevdirir. Yükün bedeninde değilken yanılgın inanası mı ki? İşte gördük bir şeyleri gözümüz kapalıyken. ''Çat!'' diye çatladı ortasından aksimiz. Kimimiz nazar dedi, kimimiz mezar. Saatler geçmezken aylar uçuştu tepemizde. Yıla dönünce bir bulut kapladı dört yanımızı, yağdı da yağdı. En çok hangisinden ıslandın? Yaşadığından mı yaşlandığından mı? Ne önemi var? Islandın diye kurumayacak mısın? Kurusan tekrar ıslanmaz mısın? İçinin iklimlerinde istikrar kaç ülkenin adı? Yüz ölçümleri desen dün yaşadığının karması.


O caddenin en işlek kafelerinden birinde, kapıya en yakın masada oturuyordu adam. Siparişi yoktu daha. Ellerini masada birleştirmiş; gergin bacaklarını, sallayarak rahatlatmaya çalışıyor ve aynı zamanda etrafa kaçamak bakışlar atıyordu. Öğlen saatinin sıcaklığı nedeniyle alnında biriken ter damlalarını buruşturduğu peçetesiyle yumuşak ama seri bir hareketle sildi. Masaya bırakmamak için cebine koyarak sakladı. Kafenin kapısı her açıldığında başını dikleştirip oradan taraf bakıyor, beklediği kişi sanıp vücudunu düzeltiyordu. Yanıldığını anlayınca da sandalyeye tekrar yığılıyordu. İçeride boğuk bir gürültü vardı. Kasanın açılıp kapanması, insanların bitmek bilmez lakırdısı, içeri girip çıkanların ayak takırtısı, kahve makinesinin fokurtusu, yaşlı bir amcanın öğürtüsü... Tüm bu sesler, adam için yoktu. O sadece kapıya, kapı kolunun aşağı doğru indiği iki saniyelik görüntüye odaklanmıştı. An sonra kapı kolu yeniden aşağı indi ve adam yine otomatik olarak dikkat kesildi. Kapıda görünen otuzlu yaşlarında bir kadındı. Gözleriyle kafeyi taradıktan sonra adamın masasına doğru yöneldi ve başıyla selam verip karşısına oturdu. Adam, kadınla göz göze gelemiyordu ama bedeniyle ona doğru dönmüştü. Garson geldi ve siparişlerini sordu. Adam bakışlarını garsonun dudaklarına yönlendirmişti. Kadın: Şekersiz sütlü kahve alayım lütfen. dedi. Adam o saniyede bakışlarını kadının dudaklarına odakladı. Kelimeleri seçiyordu. Garson Hemen geliyor, diyerek masalarını terk etti. Adama sormamıştı. Kadın omuzlarını dikleştirerek arkasına yaslandı, eliyle çantasını düzelterek adama bakmadan yutkundu ve Umarım iyisindir. Ben çok iyi değilim ama iyileşeceğim, dedi. Adam kaçırdığı bakışlarını tamamen kadının dudaklarında gezdiriyordu. Yüzünde ne üzgün, ne mutlu bir ifade vardı. Sadece bakıyordu. Garson, kadının sütlü kahvesini masaya bıraktı ve gitti. Adamın artık sadece gözleri değil tüm vücudu onun dudaklarını izliyordu. Kadın, adamın gözlerinde bir cevap, bir tepki arıyordu. Benimki de iş! Anlamadığını bildiğim halde konuşup duruyorum. Başını olumsuz anlamda iki yana sallayıp ellerini havaya kaldırdı. Tam o sırada dışarıdan bir çığlık duyuldu. Kadın korkuyla arkasını döndü ve nereden geldiğini anlamak için ayağa kalktı. Çocuk herhalde, diyerek yerine oturduğunda adamın yüzünün kaskatı olduğunu gördü. Elleri masanın üzerinde titriyor, gözleri sesin geldiği yöne kenetlenmişti. Kadın ise adamın haline daha çok endişelenmiş gibiydi. Onu kendine getirmek için elini omzuna koydu ve gözlerinin önünde elini sağa sola hareket ettirmeye başladı. Adam saniyeler sonra gözlerini kıpırdattı ve karşısında ayakta duran kadına baktı. Kasanın açılıp kapanması, insanların bitmek bilmez lakırdısı, içeri girip çıkanların ayak takırtısı, kahve makinesinin fokurtusu, yaşlı bir amcanın öğürtüsü... Adamın başı sırasıyla bu seslerin geldiği yönlere doğruldu çevrildi tek tek. Her duyduğu sesle yeniden irkiliyor, günlük hayatın olağan seslerini kulağına yeni kaydediyordu. Beni endişelendiriyorsun. Kadın, işaret diliyle konuşmaya başlamıştı. Fakat adam ona bakmıyor, sesleri tanıyordu. Yan masadaki çocuk bardağını yere düşürdü, bardak kırıldı, adam duydu. Garson gelip süpürgeyle temizledi, adam duydu. Kadın Bir bardak su getirir misiniz? dedi, adam duydu. Masalarda gülüşmeler oldu, adam duydu. Mutfaktaki fırından kekler çıkarıldı, adam duydu. Şaşkınlık yerini gülümsemeye bıraktı ve kadının kolunu tutup sandalyeyi gösterdi oturması için. İyi misin? diye sordu kadın el işaretiyle. Adam başını salladı. Garson su getirdi. Kadın, adamı gösterdi. Adam bir yudum aldı ve o anda bir hayali gözünün önünde belirdi. Çocuktu daha. Yerde oyuncaklarıyla oynuyordu. Annesinin mutfaktaki sesleri geliyordu. Odaya babası girdi ve oyuncaklarını tekmeleyerek Kaldır şunları ayağımın altından, dedi. Babası Su getir, dedi. Çocuk az sonra koca sürahi ile odaya girdi. O sırada ayağı babasının az önce tekmelediği oyuncak arabaya takılınca tökezledi ve sürahi içindeki suyla odaya saçılıverdi. Hayalinin birkaç dakikalık devamı sadece kendi çığlıklarıydı. Bir sonraki geçişinde annesinin kucağındaydı. Annesinin yüzüne bakıyordu. Annesi ona devamlı Seni çok seviyorum, deyip öpüyordu. Kadının kolunu dürtmesiyle kafeye geri döndü. Bugün iyi değilsen başka bir gün konuşalım. Aslında konuşacak bir şey de yok ama... Kadın çantasını aldı ve gitmeye hazırlandı. O anda adam, kadının elini tuttu. Kadın şaşırarak adama baktı ve yerine oturdu. Kadına doğru hafifçe eğildi ve dudaklarını araladı. Kadın şaşkın bir ifadeyle onu izliyordu. Titreyen dudaklarının arasından Se-se... yutkundu ve Se-seni, sev... dedi. Adam cümlesini bitirebildiğinde bir süre birbirlerine baktılar. Şaşkınlığın perdelediği yüzlerinde kocaman bir tebessüm aralandı. 34 yıldır duyamayan ve konuşamayan adam, o gün dakikalar içinde duymuş ve konuşmuştu.


Vücudum alarm vermeye başlamıştı. Siyah sinyaller veriyordu bana. Hayatın tüm renkleri bu siyahın içinde kayboluyordu. Sadece annemin sesini duymak istiyor, telefonla onu arıyor ama konuştuklarını dinlemiyordum. Yaptığım sadece onun nasıl olduğunu kontrol etmek, yaşayıp yaşamadığından, hasta olup olmadığından emin olmaktı. Asla kendimle ilgili bir şey anlatmıyor sadece onun sesini duymak istiyordum. Gece yarıları uyanıp Whatsapp'a giriyor, en son ne zaman çevrim içi olmuş diye kontrol ediyordum. Önemli olan yaşayıp yaşamadığıydı. Instagram'a son eklediği fotoğrafa bakıyor, mutlu olup olmadığını anlamaya çalışıyor, Facebook'a girip en son ne paylaşmış diye bakıyordum. Yani sosyal medyayı esas amacına uygun kullanmıyor, sosyalleşemiyordum. Ha, bu arada ne annemin ne babamın bir rahatsızlığı vardı. Her ikisi de sağlıklıydı. Hatta benden daha sağlıklıydılar. Midem bulanmaya başladı sonraları. İlk olarak mideme vurmuştu içimde biriktirdiklerim. Sabahları zor uyanır, akşam eve gelince hemen uyumak için yatak odasına gidiyordum. İşe gitmek istemiyor ama bir türlü de istifa etme cesareti gösteremiyordum. Her sabah öğüre öğüre midemi tuta tuta duruşmalara gidiyordum. Müvekkil görüşmelerine katılmaya, dilekçe yazmaya, kalemdeki memurun gönlünü yapmaya çalışıyordum. Doktora gitmek aklımın ucundan bile geçmiyordu. Önemsemiyordum aslında kendimi. Hala annemi aramaya sağlığını sıhhatini yoklamaya devam ediyordum da kendimin bir şeyi olabileceği aklıma gelmiyordu. Mide bulantılarım sıklaştı. Öyle ki işe gidemez hatta yataktan kalkamaz hale gelmiştim. Baş dönmeleri de artı olarak hayatıma girmişti. Yine böyle bir gün eczaneye gitmek aklıma geldi. Yoo, yoo! Hamilelik testi için değil; beni hemen ayağa kaldıracak bir mide bulantısı ilacı alacaktım. Aldım, geldim iki dakikada. Üç gün boyunca, günde üç tane olmak üzere içtim. Ve bekliyordum iyi olmayı. Çok midem bulanıyor, sence ne yapayım? İlaç aldım eczaneden ama geçmedi. Nane limon kaynat be! Abartma, üşütmüşsündür. Yok onları yaptım ilk bir ay. En son eczaneden de ilaç aldım o da işe yaramadı. Ya hayır kızım ne hamileliği! Bana halk ağzı sorular sormak, ananemsel tavsiyelerde bulunma da bir ilaç öner. En temel sorulardan başlıyorum işte, Adem ve Havva'dan başladım! Dünya bir toz bulutuydu evet ! Tamam sinirlenme. Babamın kullandığı bir ilaç var. Kemoterapiden sonraki mide bulantıları için alıyor, hatta serum olarak da veriyorlar ama sana ağır gelebilir. Tamam ben gidip bir de onu alayım! Dikkat et ağır gelmesin, bana da yaz sonra nasıl olduğunu. Evet, kemoterapi sonrası içilen ilacı da aldım. Mide bulantılarım artık geçecekti. Yine geçmedi, aksine kendimi duvardan duvara vurma arzusu yarattı. İçim daraldı, kendimi camdan atmak istedim, yaklaştım da bu kafaya! Artık bu da işe yaramadığına göre son çare ben mahallenin en yetkilisi olan, ailelerinin gurur kaynağı, reçeteli ilaçları kolaylıkla yazan, süper kahraman, yaşlı teyzelerin sevgilisi, tansiyon hastalarının gülen yüzü Aile Hekimi'ne gitmeliydim. Evet, pek de kanla ilgili değilmiş ama bana uyduruktan bir ilaç yazdı, sonuçta bir şey yazmadan yollayamazdı. Eczaneden ilacı almaya gittim. Zaten ilk aldığım ilaçtı. Evde bir kutu var bundan, dedim, çıktım oradan. Ertesi hafta, yakın arkadaşım haline gelen mide bulantısı, yine geldi ziyaretime. Bu sefer kararlıydım. Bir hastaneye gidecektim. Sağlığa ve eğitime para harcamayı sevmediğimden hemen kendimi Okmeydanı Araştırma Hastanesi'ne attım. Sonuçta ücretsiz. Pardon? Ne gibi duruyor? Mide bulantısı fiziksel değil mi? Manevi mi? Fiziksel ne ya? İlla bacağım mı kopunca fiziksel oluyor? diyecek oldum ki aklıma geldi. Burası Devlet Hastanesi'ydi. Burada öyle her aklınıza geleni söyleyemezsiniz, naz yapamazsınız, korkamaz ve ağlayamazsınız. İnsani duygulara çok değil hiç yer yoktur burada. Soğuk ve cansızdır her yer. İçinizde yaşarsınız ne yaşayacaksınız. MR çekelim. Yarın gece 01:32'de yer var. dediler. Nasıl bir saat bu ya, saçma sapan. Neden tam saat değil mesela. Neyse ona da tamam dedim, sonuçta bir rahatsızlığım var ve bunun ne olduğunun bulunması lazım. Yine bir şey çıkmadı. Allah kahretsin sevinemiyordum buna. Yine geçer gibi oldu. MR'dan 10 gün sonra daha da sarsıntılısı başladı bulantılar. Değil yataktan kalkmak, gözümü dahi açamıyordum. Çubuk krakerle hayatıma devam ediyordum. Gözümü açmadan yiyebiliyordum nasılsa onu. Artık kendim için bir şeyler yapmam gerekiyordu. Ve kendime kocaman bir jest yaptım. Özel hastaneye gittim. Daha kasada, pardon pardon, danışmada hostes kızla pazarlık yaptım. Bakın burası benim 4. Durağım. Eczane- Sağlık Ocağı- Devlet Hastanesi ve sonunda siz. Benim hastalığımı kimse bulamıyor. Midem bulanıyor. Check Up yaptırmak istiyorum. Ama benim hastalığıma, pardon sonuçlarıma bir profesörün bakmasını istiyorum. Necmettin olsun. Alp gençtir şimdi anlamaz benim hastalığımdan. Paketleri de inceleyemem, en kapsamlı olanı çekin kartımdan. Bu konuşmadan sonra 3 saat boyunca hiç durmadan beni oradan oraya götürdüler. Tüm cihazlara soktular, idrar testinden, kalp grafisine, efor testinden kan testine, ultrasondan adını bilmediğim cihazlara kadar 3 saat gezdim durdum. Kendimi inanılmaz iyi hissediyordum. Sonunda hastalığım bulunacak, adı konulacak ve hemen tedaviye başlayacaktım. Sonuçlar çıktı. En son bu heyecanı ÖSS yerleştirme sonuçlarım açıklanacağında hissetmiştim. Profesörün odasına girdim. Bekliyorum teşhisi koysun diye. Buz gibi soğuk bir ses, gözlüklerinin üzerinden Her şey normal! dedi. Nasıl ya? Nasıl normal olabilir? Yaklaşık 3 aydır midem bulanıyor benim! Bağıra çağıra çıktım odasından. Tehditler savuruyordum bir yandan. Boşuna insanlar doktor katili olmuyor. diyordum. Soluğu hemen kasadaki, pardon danışmadaki kızın yanında aldım. O beni anlıyordu. Ben memnun kalmadım bu doktordan, sonuçlarımı başka doktora göstermek istiyorum, benim hastalığımı bu da bulamadı diye anlattım durumu. Saatin 14:00 olduğunu bu saatten sonra başka doktora randevu veremeyeceğini, cumartesi günleri öğlene kadar çalıştıklarını falan anlatmaya başlamıştı ki bağırmaya başladım. Herkes toplandı başıma ve danışmadaki o kız beni bir odaya götürdü. Başhekim yazıyordu kapısında. Sizinle başhekim ilgilenecek. dedi. Arayıp da bulamadığım. Harika. En yetkili kişi yahu. Benim nasıl daha önce aklıma gelmemişti bu. Benim hastalığımı bulsa bulsa başhekim bulurdu. Girdim odasına. Oda bembeyaz ve küçüktü. Beyaz önlük yoktu üstünde, herhalde böyle bir problem çıkmasa karşılarına çocuklarıyla hafta sonunu değerlendirmeye başlayacaktı. Şikayetinizden bahseder misiniz? dedi. Uzun uzun anlattım. Sizin bugün hastanemizde yaptırdığınız testlerin sonuçlarını ve buraya gelmeden gittiğiniz doktorların yazdığı hasta hikayenizi siz odaya girmeden inceledim. Hatta bugünkü sonuçlarınızı da siz gelmeden kaşeleyip imzaladım. Biliyorum bu sizin hoşunuza gitmeyecek ama fiziksel olarak hiçbir sorununuz yok Nihal Hanım. dedi. Bir çırpıda çıktı bunlar ağzından. Psikolojik kelimesini ilk kez duyuyordum sanki. Kanser dese daha az üzülür ve bir hastalığım olduğu konusunda haklı çıkmanın gururunu yaşardım. Yok, istemem. dedim ve tüm test sonuçlarımı aldım ve koşar adım hastaneden çıktım. Arabaya bindiğimde nereye gideceğimi, ne yapacağımı bilmez haldeydim. Çok az bir yol gitmiştim ki sağa çektim arabayı. Son görüştüğüm adamın üzerinde beyaz önlük yoktu. Avazım çıktığı kadar bağırdığım için apar topar beni odasına atmışlardı. Kapısında ne yazdığını, doktor olup olmadığını bile anlamamıştım. Hem odası bir Başhekim odası için fazla küçüktü. Belki de doktor falan değil, benim gazımı alıp sakinleştirmesi için ayarlanan bir temizlik ya da güvenlik görevlisiydi. Yani ben hastaydım ve o adam doktor değildi. Aslında emin gibiydim ama bunu delillerle desteklemeliydim. Ne de olsa ben avukattım. Hemen hastaneler zincirinin 444'lü numarasını aradım. Maslak'taki hastanenize gittim, o hastanenizin başhekimi kim? diye sordum. İsmini söylediler ve teşekkür edip kapattım telefonu. Nazik bir hastaydım sonuçta. Söyledikleri isim, kaşedeki bilgiler ve reçetedeki imzayla uyuşuyordu. Ama emin olamıyordum. Adını soyadını internete yazdım ve sakince görsellere tıkladım. Aman Allah'ım. Evet benimle görüşen bu kişiydi. Hani şu Psikolojik kelimesini kullanan. Tamam. İkna oldum. O kadar doktor, o kadar test, kullandığım o kadar ilacın fayda etmemesi fiziksel bir rahatsızlığım olmadığına delaletti ama tüm inkarlarım sonucunda kabul etmiştim artık ve psikolojikti benim sorunum. İlk defa kendim için bir şey yapacaktım. Çok heyecanlıydım. Ama heyecan kadar suçluluk duygusu da vardı içimde o dönem. Kendi için hiçbir şey yapmamış bir insanın kendisiyle ilgilenmek zorunda kalması çok zordur. Erken teşhisti sanırım benimkisi. 1 yıl gibi kısa bir sürede toparlandım ben. İlk öğrendiğim ise çocukluktan geliyordu mide bulantımın nedeni. Sığmıyormuş içime yaşadıklarım, kendime değer vermiyor oluşummuş bana ağır gelen, kaldırmıyormuş midem artık kendimi kendime önemsiz hissettirmemi.


Nasıl kaçayım kızım? İyi ki denedim arkadaştan duyduğumu. Sen de dağ başında oturmasaydın canım. Günün bitmesine dakikalar var. Gözüm arkada. Taksiler kasıntı mı kasıntı. Cebimdeki on kuruşlar birbirlerine çarpıp duruyor. Alt tarafı bir kilometre. Nabzım yüz küsurlarda. Çenem kilitli. Dişlerim ona özenti. Yıldızlar parmakla gösterilecek sayıda. Ay nereye saklanmış bilemiyorum. Sokak lambaları da konsepte uygun. Birinde gölgeni yakalasan ötekine varana kadar kaçıyor. Kalıyor musun simsiyah, tek başına. Ya paltom... Keyfi gıcır. Bulmuş kendi rengindeki geceyi; eteklerini sürte sürte flörtte. Fal taşı gibi açılmış gözlerim, karanlığın tonlarını sorgulamakta pür dikkat. Sorgu deyince; o meşhur adliye birazdan belirir. Karşısındaki avukat bürolarıyla gündüz yaptığı aşna fişneyi bir görseniz hiç o demezsiniz. Topuklarım seslerini yankılayacak yer arıyor. Derme çatma alışveriş kulübecikleri birer mağara ağzı olmuş. Sanki dün bana kırmızı kazağı satan onlardan biri değil. Omuzlarım arkadan bir el dokunur mu huzursuzluğunda. Rivayete uyarak ıslık çalmayı deniyorum. Dudaklarımı razı edemiyorum. Bir titremedir alıyor beni. Yiğitliğe şey sürmemek için sinirden diyorum sinirden. İnsan bir taksi parası saklamaz mı be kadın! Anladık maaş günü yarın ama. Zihnimdeki fikirler, üstünden ürkek ceylan gibi sektiğim kaldırım taşları hızında. Ahmak ıslatan da başlıyor mu! Tam isabet, tebrikler! Koskoca adliye binası karşımda. Gecenin siyahıyla alay edercesine dimdik. Karanlıktan daha karanlık. Kafamdaki esas düşünceyi kovmaya çalışıyorum ki... İti an çomağı hazırla demişler. Enteller de bunu Düşündüğünü evren sana gönderire çevirmiş. Gönderdi işte; bir çomağım eksik. Avukat bürolarının önünde fark ediyorum benimkileri. Yolun başındaki çemberde görmeyince sevinmiştim. Kursağımda kaldı sevincim. Dikleşerek yürümeye çalışıyorum. Kendinden emin olma pozu bu. Böyle yapınca Benden korkmuyor, dermiş köpek. Aniden karşıma çıkan kirli sarının heybetliyle anlıyorum bu lafın masal olduğunu. Havlamalar kesilince bir adım atıyorum. Hırlamalara zemin atmışım meğer. İkinci adımımda hırlamalar katmerleşiyor. Üçüncüden vazgeçiyorum. Bir korna sesi. Birbirimize öylesine dalmışız ki fark etmiyoruz bile geleni. Kurtarıcım... Benimkiler hemen sağa sola kaçışıyorlar. Yüzümde gecenin gülleri açıyor. Açıyor ama arabanın camından uzanan adam salyalarıyla suluyor onları. Allah kahretsin! Yağmurdan kaçarken doluya tutulmak bu işte. Adam bu numarayı yutar mı yutmaz mı diye düşünmeden bir hışımla cebimden telefonu çıkarıp başlıyorum masala: Oğlum yolun sonuna geldim, karşılamana gerek yok, Vın... Bir saniyede gözden kayboluş... Herifin gazlarken söylediklerine veremediğim cevap boğazımda düğüm. Bula bula beni mi bulmuşmuş E5'te orospunun sürüsü varken. Pislik pezevenk! Kendimi toparlanmama fırsat bırakmıyor benimkiler. Beş dakika önceki etrafımı çevreleme pozisyonundalar. Şok üstüne şok yaşamaya bünyem yanıt veriyor. Gözüm seğirmelerde. Sol tabii. Ağzım şapla kaplanıyor. Dilimi lal eder mi bu şap bilmem ama şişirdikçe şişiriyor. Yanaklarımdaki baskı, karşıdaki adliyenin sorgu odalarındakine eş. Çemberin tam ortasındayım. Yirmi-otuz göz her santimetre karemi hafızalarına kazımakla meşgul. Dağın başında değilim diyorum içimden. Babamı anımsarken buruk bir gülümse yalayıp geçiyor dudaklarımı. Tek çarem ve ben. Çömeliyorum. Çoğalan hırlamalara aldırmadan. Biri yaparsa diğerleri de yapar herhalde diye güvenerek. Denemek şart. Sonuç ya bu kadar it tarafından ısırılmak ya da... Ellerimi asfalta koyup ayaklarımı geriye atıp uzanıyorum yavaşça. Hırlamalar ayyukta... Nefes almayı başka gecelere bırakıp bekliyorum. İnşallah babam gibi olurum duası dilimde. Ve yüzüme sıçrayan ilk damla. Budur! İçimde buruk bir sevinç. Paltomdan içeriye doğru yol alıyor keskin kokulu sıcak ıslaklık. Bu arada köpeklerden birinin fetişist olduğunu anlıyorum. İşlevi her yapan uzaklaşıyor. Koca caddede bir müddet öylece yüzüstü kalıyorum. Kalkıp yürüdüğümde ayakkabılarımdan gelen colk colk seslerine hiç aldırmıyorum. Ev şuracıkta!


Solgun kış güneşi salonun duvarına vurduğunda vakit ikindiydi. Karısının getirdiği kahvenin dibini içerken elindeki gazeteyi sehpanın üzerine bıraktı. Kalkıp pencereden baktı. Kar erimemişti kaç gündür. Güneşin kendine faydası yoktu. Açılmış yollardan akıp giden arabaların egzoz dumanları, evlerin bacalarından yükselen dumanlar, insanların ağzından çıkan buharlar havayı kirletmeye yetmiyordu. Bir alışveriş sürüp gidiyordu. -Hayır canım sağ ol. Mustafa gelse de yemek yesek, acıkmaya başladım. -Çok olmadı daha, biraz oynasın gelir. Evde sıkılıyor çocuk. -Haklısın, koştursun bakalım biraz. Yarın okula tıkılıp kalacak. -Sınıf öğretmeni pek beğeniyor; terbiyeli, akıllı çocuk diyor. Televizyonu açtı. İngiliz liginden tempolu bir maç. Top bir o kalede bir bu kalede. Orta sahadan atağa kalkan oyuncu dirsekle durduruldu. Yerde yuvarlanıyor. Eli yüzünde. Hakem sedye işareti yapıyor. Sedye geldi. Acı içindeki futbolcunun yüzü kandan görünmüyor. Oyuncu değişikliği oldu. Değişikliği yapan takım bozuldu, duraklamaya başladı. Öbür takım üstünlüğü ele geçirdi. Ataklar yoğunlaştı. Oyuncusunu kaybeden takım direnmeye çalışıyordu. -Oğluuum! Yavrum ne oldu sana böyle! Yerinden fırladı. Kapıya koştu. Mustafa'nın burnundan kan, gözünden yaş akıyordu. Gururu kırılmış bir çocuğun iç çekişleri saplandı eve. Oğlunu kucaklayıp lavaboya götürdü. Yüzünü yıkadı. Burnuna su çektirdi. Çocuk hem hıçkırıyor hem anlatıyordu. Maç yaparken biri çelme takmış. Bu da kalkıp üstüne yürümüş. Kendinden epey irice olan çocuk Mustafa'yı dövmüş. Sonra arkasından küfür edip eve yollamış. -Tamam canım! iyilikle konuşacağım, Allah Allah! geçen de hırpaladı oğlanı aynı çocuk! Ayakkabılarını giyip hışımla çıktı evden. Yan sokaktaki arsaya doğru yürüdü. Kenarda biriken karların üzerine bastıkça sertleşmiş tabakadan kart kurt sesleri çıkıyordu. Soğuk havayı ciğerine çekiyor körük gibi soluyordu. 6-7 çocuk hiçbir şey olmamış gibi bağıra çağıra maça devam ediyordu. -Len ne bok yiyosun kalede, böyle gol mü yenir öküz! Tamam işte, olsa olsa bu olurdu. -Hanginiz Zeynel sizin len? Çıksın ortaya! Oyun durdu. Çocuklar adama bakıyorlardı. Zeynel gelenin Mustafa'nın babası olduğunu anlamıştı. Alttan almaya hiç niyeti yoktu. -Oğlum bizim çocuğu niye dövdün, geçen de üstüne yürümüştün ayıp değil mi senin yaptığın. -Ne ayıbı yaa? Oynuyorduk takıldı düştü. Kalktı saldırdı bana. Ben de O'na vurdum. Bak elimi tırmaladı. -Seninle o bir mi, el kadar çocuğu niye dövüyorsun hayvan herif! -O da gelip dayılanmasın, haddini bilsin. -Oğlum bak bir daha Mustafa'yı döversen ben de seni döverim... Dedi parmağını sallayarak. -Ben babasıyım onun, şimdi iniyim de anlatıyım sana deyip hınçla pencereyi kapadı. Belaya hazırlanmaya çalışıyordu. Kalbi küt küt atıyor, nefesi kesiliyordu. Geri dönüp gitmeyi geçirdi aklından. Ne onursuz bir şeydi bu. Gelen adamla sakince konuşmaya, insan gibi durumu anlatmaya karar verdi. Eşofmanlarını giymiş iri yarı adam sinirli sinirli üzerine doğru geliyordu. O gelene değin çocuğa bir iki nasihat vermeye çalıştı. -Senin çocuk benim oğlanı dövüyor iki de bir. -Maç yaparken bu adamın çocuğu düştü. Sonra da kalkıp bana saldırdı. Elimi çizdi bak! -Lan hıyar, çocukla çocuk oluyorsun. Bas git, almayım ayağımın altına! -Siz durun dedi gençlere. Bana kafa mı tutuyon sen deyip bir yumruk attı Mustafa'nın babasına. -Siktir git et! Kimi kime şikayet ediyorsa teres! Mustafa'nın babasını yeterli mesafe uzaklaştırdıktan sonra bıraktılar. Geriye dönüp baktı. Gençler adama bakıp kendi aralarında gülüşmeye başladı. -Ne adamlar var; herif sopa istiyor resmen. Abi bırakmadın ki biraz antrenman yapayım dedi birisi yüksek sesle. Pencereden izleyenler tek tek pencerelerini kapatıp evlerine girdi. Yürümeye başladı. Nereye gideceğini bilmiyordu. Sanki gidecek bir evi yoktu artık. Evinin yolundan saptı. Başka bir sokağa yürüdü. Bir müddet kendi mahallesine yabancılaşmanın verdiği sıkıntıyla yüzleşti. Otuz yedi yıllık ömrü sapa bir yola çıkmıştı. Akşam oluyordu artık. İstemese de dönmek zorundaydı evine. Keşke yıkılıp gitseydi diye düşündü. İrkildi. Tövbe! dedi. Sanki yanında yakın bir dostu varmış da vakarla elini omzuna koymuş O'na nasihatler veriyormuş duygusuna kapıldı; ta çocukluğundan aklında kalan bir cümleyi hatırladı. Uzun etme, ölenle ölünmez. Kendi kendini yatıştırmanın faydasızlığının ayırdına vardı. Evin kapısının yanındaki kar birikintisinin üstünde kan izleri gördü. Eğilip baktı. Çenesinden bir damla damlaların yanına düştü.. Avucuna o kar topağını aldı. Parmaklarını eklemlerinden çıkaracakmış gibi sıktı. Avcunun içinden pembe renkli su akıp gitti. Çocuğunun odasına girdi. Yatağının ucuna oturdu. -Oğlum! Babasıyla konuştum, özür diledi benden. Zeynel'in de kulaklarını çektim. -Babası da bayağı kızdı çocuğa... Bir daha seni dövemez artık. Bir müddet sessiz kaldıktan sonra Mustafa babasının boynuna sarıldı birdenbire. Anne onları kapıdan izliyordu. Adamın yüzündeki kasılma sıkıca kapatılmış ağzının açılmasına, şişmiş dudağının zuhur etmesine neden oldu. Kadın hızlıca arkasını dönüp mutfağa gitti. -Kulaklarını çekince ağladı mı, dedi çocuk. -İyi olmuş, bir daha dövemez beni. -Ama bence senden özür dileyene kadar bir daha onunla oynama. Hatasını iyice anlasın eşşoğlueşşek dedi. Birer koltuk seçip oturdular. Televizyondaki maç bitmiş, yenilen takımın teknik direktörü maç sonrası değerlendirme konuşması yapıyordu.