Nesrin, çay yaptım. Kızı da al gel diye seslendi Kamuran Abla. Şükran Abla'yı da çağırmıştı biz gittiğimizde. Aynı dönemin kadınlarının her şeyi aynı oluyor. Kimse kimseden bir şeyini saklamıyor sanki. Aynı basmadan etekler, omuza doğru sallanan baklava küpeler, düz alyans hani şu herkeste olan, ince. Mutlaka bir yelek, yakasında çiçek olan işlemeli bluzun üzerine. Efkarlanınca bir sigaranın elde ele dolaşması. Kimin evine gidilse aynı sanki. Kısır var kenarı mavi, iç içe geçmiş halkalı porselen tabakta. Bugün yapılmamış, belli. Kıvırcıklar azıcık baygın. Kimsenin taktığı da, burun kıvırdığı da yok. Çay var bir demlik. Biterse hemen altına biraz su koyup çoğaltmalık. Mühim meseleler konuşuluyor ve ondan olsa gerek ev sahibinin hemen yanındaki küçük tüpte kaynıyor. Kimse gidip yorulmasın, eksik kalmasın bir kelimeden diye. Sigara böreği... Kamuran Abla, sabah kızartmış, taze yani. Domates, salatalık... Zaten bu bir gün değil. Öylesine günün ortasına sıkışıp kalmış bir kadının hayatına üç bardak çaylık bir mola. Birazdan Kamuran Abla elinde kırmızı bir leğen ve bir poşet yeşil fasulyeyle geliyor. Çayını çekiyor bir seferde. Aman demli olsun bu sefer, zindana buluyor bardağını. Fasulyeler iyi. Çıtır çıtır ses çıkıyor. Ben gülüyorum. Ayşe kadın diyor biri. Yüzüm asılıyor. Kadınlığıma laf değdi, diyorum. Tazeliğim çıtır olmak zorunda mı? Ya da niye illa kadına bir laf değecek, diye düşünüyorum. Ağzımı açıp bir şey söylemek istiyorum. Kamuran Abla soğanı da oturduğu yerden doğramaya başlıyor. Ama ben ağlıyorum. Herkes üç bardak çayını içmiş. Birer dal da Samsun çekmişler ciğerlerine. Ne var bu akşam da yemek yok desem diyor biri. Ne olacak, ertesi gün kapıya çarptım gözümü dersin, diyor birisi. Öbürü, şöyle bir uyusam da iki saat kimsecikler bana dokunmasa, diyor. Bebeler tependen mi iner Allah aşkına, diyor beriki. Gidip üç beş kılık kıyafet alasım var, diyor bir başkası. Ay sonu gelir mi, diye kursağına tıkıyor en yakınındaki. Oysa ne küçük, ne minik istekler, diyorum. Annem de istiyor mu, diyorum. Ya da istedi mi diyorum? Acaba o neler diledi, diliyor diyorum. Kamuran Ablanın soğanı bitmiyor da bitmiyor. Ben ağlıyorum da ağlıyorum. İnsan ne küçük şeylerin özleminde, ne büyük şeylerin hayalsizliğinde diyorum. Kısırdan son bir çatal alıyorum. Keşke istemek istemeyi istemesem. Kız huysuzlanınca bahane ediyorum, oysa kaynıyor içim. Usulca süzülüyorum, bu da amma bebeci falan diyorlar. Bizimkiler büyüdü şuralarda, nereye, diye takılıyorlar. Dudağımın ucundan düşüverecek gülüşüm. On dört basamağı sırtlıyorum ikişer ikişer. Kaç kez saydığımı da kaç kez indiğimi de hatırlamak istercesine bir kez daha sayıyorum. Dili tutmayan kapıyı itişimle, kapının dışındakileri birer birer yüreğime oturtuyorum. Dilimden dökülen ninniye, ılık bir süt gibi yakışıyor uyku. Mahallenin kadınları erkeklerini öldüredururken ben en çok anneme ömür veriyorum. Murat geliyor aklıma. Annesi ve babası boşanmıştı. Birinci sınıftık. Müzik dersinde tahtaya çıkıp çok modaydı o zamanlar boğaz temizlenir ve en iyi söylenildiğine inanılan şarkı her defasında bıkıp usanmadan sınıfta yankılanırdı. Murat, kapkara gözleri ve kısacık kesilmiş saçlarıyla karşımda belirdi şu an. Kulaklarımdaysa çoktan ezgisi. Gerisini hatırlamak için zorladım beynimi. Annenin çocuğuna baktığından, evine taptığından bahsediyor. Murat yanık sesiyle sınıfı inletiyor. Boşanmak pek yoktu bizim oralarda o zaman. Hayret ediyordum Murat'a. bir de gıpta ediyordum iki evi var diye. Ne bileyim babası da annesi de ayrı ayrı bayramlık falan alıyorlardır ona diye. Ama o analar çeker yükü derken niye öyle aktı gözlerinden damlalar. Şimdi düşünüyorum da ne çocuk şarkıları dinlemişiz diyorum. Çileyle bezenmiş, yüklerle donatılmış dizeler. Kadına tanınan haklar, ömründen çalmış da çalmış. Kederden erken gitmişler bu alemden kim bilir. Oysa büyükbabam, otobüslerde hep kadınların olduğunu, kocaları mezara yollayıp kendilerinin gezdiğinden bahsediyor. Oysa babaannemin ondan önce gittiğinden haberi yok gibi. Murat çok geliyor aklıma bu sıralar. Her anne deyişimde o kara çocuk öyle kara tahtanın önünde mavi önlüğünün altında şimşeklerini çakacak iki gözüyle bana bakıyor. Annesinden alamamış da yüklerini. Kızı ayağımda sallıyorken beynim gel-gitlerle oyalıyor beni. Nefesini minik bir mendil gibi yüzüme örtmek istiyorum uykuyla mayalayıp. Nefesi mi çoğalır, uykum mu ağırlaşır bilmiyorum. Perdenin arasından Murat güneş gibi parlıyor, bütün alasını almış güneşin. Kara, kısa kesilmiş saçlarını okşuyorum, anne de bana, diyorum. Hıh, diyorum gözlerimi aralamaya çalışıp, tekrar dalıyorum. Kız uyanıyor, memeyi veriyorum kuş gibi açtığı ağzına. Kalbim sıkışıyor ve her defasında öleceğimi sanıyorum. Bizim ailenin kadınları kırklarını göremiyorlar, kalbim diyorum. Kalbim bana bağışla yavrularımı. Ölmekten korkmuyorum da annesiz kalacakların başlarına gelecekten korkuyorum. Murat uzanmış yanımda, yedi yaşında. İki diş dökülmüş ağzından oysa kalbinden dökülen sözleri sayamıyorum.


Şahit olan herkes bana eşlik ediyor; aynı yolun yolcusuyuz. Her kırmızı ışıkta geçmişten bir parça bıraktım ağaç gölgelerine. Her mola yerinde ilk defa gördüğüm insanları unutmuş bulundum. Tren istasyonlarına uğrayıp vedalaşmaları not ettim, bir gün lazım olur diye. Bir gül almak istedim, aslında koparmak. Çiçek dalında güzel diye vazgeçtim. Sen de dalında güzeldin. Koparamadım, koklayıp yanından geçtim. Ben bir kadın sevmek istedim, uzaklar bizimdir dedi. Uzaklar da karanlığa bürünmüş; uzaklarda iki ihtiyar, tanışmamış henüz. Aynalar kırdım sokaklarda, yere bakınca da göreyim istedim mavilikleri. Betonarme aşklara ağaç diktim, gölgesine sığındılar. Denizlere simit ısmarladım, martılara el salladım. En giyilmemiş vapurundayım denizin, peşkeş çekilmiş iskelelerde turnikelerin üstünden atlıyorum. Sahile paralel binalar dikmişler, önlerinden geçtim. Deprem öldürmüyordu, kuştan bile korkan bu binalar öldürüyordu beni. Yolların kenarlarını yeşile boyamak vardı şimdi seninle. Aydın olmayan yol sonları var önümüzde. Bölüm sonu canavarlarının bile bir rengi vardı oysa ki. Gitmiyoruz, açacağımız boşluğa bina dikecekler diye.


İstanbul'un simgelerinden biri olan Beyazıt Yangın Kulesi, İstanbul Üniversitesi sınırları içerisinde bulunan tarihi yapıdır. İstanbul'da bir yakadan diğer yakaya deniz yoluyla geçildiğinde büyük heybetiyle asil bir şekilde Galata Kulesiyle beraber yolcuları selamlamaktadır. Yıllardır Galata Kulesi ile birlikte Haliç girişini bir bekçi gibi beklemektedirler. Haliç metrosundan geçerken, tramvayla geçerken ya da otobüsle geçerken ağaçların arasından yükselen Yangın Kulesi ilk olarak 1749 yılında ahşap olarak inşa edilmiştir. Fakat 1774 yılında büyük bir yangının çıkması sonucu ahşap olmasından dolayı kule de yangında yanmıştır. 1826 yılında II. Mahmut tarafından tekrar ahşap olarak inşa edilen kule Yeniçeri Ocağının kaldırılmasına bağlı olarak Tulumbacı Ocağının da kaldırılmasıyla kuleye ihtiyaç kalmadığı için yıkılmıştır. İstanbul'da çıkan yangınları tespit edip müdahale etmek için kule II. Mahmut tarafından 1828 yılında tekrar İstanbul Üniversitesi ana kapısının arkasındaki bahçeye kagir olarak yapılmıştır. 85 metre olarak yapılan kule günümüzdeki görüntüsüne 1849 yılında ulaşmıştır. 85 metrelik kulenin üzerine 3 kat daha eklenmiş ve böylece 118 metreye ulaşmıştır. Kule bu şekilde 4 kata ulaşmış oldu. Sırasıyla: sancak katı, sepet katı, işaret katı ve nöbet katı. 1849 yılındaki depremde zarar gören kulenin külah şeklindeki sonradan eklenen bölümü değiştirilerek yukarıya doğru daralan ve yine üç katlı olacak şekilde tekrar tasarlanmıştır. Yangın kulesi ismi sonradan ortaya çıkmıştır. Yangın kulelerine eski zamanda yangın köşkleri denirmiş. Burada yaşayanlara ise köşklü denirmiş. Köşklüler kulede yaşarlarmış. Beyazıt yangın köşkünde 20 tane köşklü bulunurmuş. Köşklülerin arasında farklı bir konuşma geçer- gözetleme nöbetindeki köşklü eğer bir yerde yangın görürse kulenin baş görevlisi olan ağaya bir çocuğun oldu ağa diye bağırırmış; bu, yangın var anlamına gelirmiş. Ağa da kız mı oğlan mı? diye sorarmış. Oğlan eski İstanbul olan sur içini kız ise Beyoğlu ve Anadolu yakasını temsil edermiş. Kule Cumhuriyet döneminde de görev yapmaya devam etmiş fakat farklı bir işlevde kullanılmış. İstanbul'un hava durumu bu kuleye yansıtılan ışıkların renginden anlaşılırmış. Kule mavi ışık olursa ertesi gün havanın açık olacağını, yeşil olduğu zaman yağmurlu, sarı olduğu zaman sisli, kırmızı olduğu zaman da karlı olacağını bildirirmiş. Günümüzde İstanbul Üniversitesi merkez kampüsünde bulunan kule, Beyazıt Kulesi Anıt Müzesi adını alarak 2013 yılında özel müze olmuştur. Yılların yaşanmışlığını ve yorgunluğunu şimdilerde sessiz ve sakince İstanbul'u izleyerek geçiren kule, bu güzel şehrin tadını çıkarıyor.


Hastanenin bodrum katındaki küçük ve pencereleri demir parmaklıklı odada beş kişi yatıyorduk. Loş odanın devamlı lambayla aydınlatmasına kıyamadığı için her gün içeriye girmeyi deneyip beceremeyen güneşin, öğleye doğru camlarımızı yalayıp geçmekten başka çaresi yoktu. Dışarıda gördüğümüz tek canlı, pencerenin önüne oturmaya gelen sarı kediydi. Onun için toprak düzeyinde olan pencere, bizim için kollarımızı uzatamayacağımız yükseklikte olduğundan sadece Pisi pisi, diyerek sevgimizi gösterebiliyorduk. Oysa o günlerde onu okşamak için neler vermezdim. Hastaneye ilk geldiğim gün, oda kapımızın önünde gördüğüm kediyi sevmeme geçit vermeyen kelepçeli ellerime bir de polisin attığı tekmeye kahrettiğimin bin mislini, her gün o yukarıdaki küçük demirli pencereye yollayıp durdum. Halime dışında diğerleri ayrı hapishanelerdendi. Birinin ağır bir ameliyatla yumurtalıkları, rahmi alınmıştı. Serum bağlı olmasa ölü zannederdi gören. Onunla hiçbir iletişim kuramıyorduk. Diğeri, üçüncü evre yumurtalık kanseri olduğunu yeni öğrenmişti. Yani hepimiz bel altımızdan vurulmuştuk. Ortak bir özelliğimiz de kocalarımızı öldürmüş olmamızdı. Ama Halime daha evlenmemişti. Aynı koğuştandık. Yirmi yaşında, bedeni diri, bakışları ölü bir kadındı. Halime. Ağabey dediği halasının oğlunun tecavüzüne uğramış. Ne kadar karşılaşmamaya, yalnız kalmamaya çalışsa da becerememiş. Tecavüzler artıp dururken Halime'nin dudaklarını adamın tehditleri mühürlemiş. Ama elleri isyan etmiş en sonunda. Bir ekmek bıçağıyla buluşan elleri... Hapse girdiğinde hamile olduğunu bilmiyormuş. Öğrendiği zaman yanındaydım. Bir insan nasıl ağlama krizi geçirir o zaman gördüm. Hemen kürtaj yaptırmak istediğini iletti hapishane yetkililerine. Yasakmış... O zaman bir kez daha yıkıldı Halime. Tuvaletten çıkmaz oldu. Kızım hadi! diye diye bir hal olduk. Koğuş hanım ağası koğuşa bir bebek geleceği için çok heyecanlanıyor, daha önce tuvalet temizliği dahil her işi yapan Halime'ye hiçbir iş yaptırmıyordu. Halime'nin canı ne çekerse onu yemek zorunda kalıyorduk. Böyle böyle iki ay geçmişti ki bir gece canhıraş bir sesle uyandık. Halime'nin tuvalette neden o kadar çok durduğunu anladık. Firkete, toka, eline ne geçerse kullanıp bebeği düşürmek için uğraşıp durmuş meğer. Sanki o değildi aylardır bebek düşsün diye kurcalayan. Gözyaşları ip gibi akıyordu. Kendi derdimizi unutmuş sadece onunla ilgileniyor, dil döküyor, sarılıyor, öpüyorduk ama hepsi boşunaydı. İşte tam o sırada girdi içeri o uğursuz. Neymiş efendim; rahminde yakılarak geçmeyen yaralarının kontrol altına alınması gerektiği için yatırmışlarmış onu. Gelmeden önce tuvalete girdiğinde yerde gördüğü böbrek şeklindeki iki madeni kapta duran, kürtajla alınmış avuç içi kadar ceninlerden biri yoksa Halime'nin bebeği miymiş? Birinin bacağı, diğerinin kolu kopukmuş. Koridorlarda gezen kediler belki de onları çoktan midelerine indirmişlermiş. Tüm bunları büyük bir heyecanla hatta zevkle anlatan başına dikilmiş kadının inip çıkan koca memelerini var gücüyle ittiren Halime, kapıya doğru hışımla koştu. Sanki az önce öleyazan o değildi. Kilitli kapıyı yumruklayıp tekmeleyerek Açın kapıyı, açın! Ben bebeğimi istiyorum, bana bebeğimi verin! diye bağırıp ağlamaya, tepinmeye başladı. Zorla yatağına götürdüğümüzde şiddetli bir kanamasının başladığını kırmızı eşofmanın üstüne aynı rengin koyusunun dalga dalga yayılmaya başlamasıyla anladık. Kapı açıldı. Gelen polislere durumu anlattık. Biraz sonra gelen hemşirenin taktığı sakinleştirici ilave edilmiş serum, Halime'yi odadan uzaklaştırdı. Biz biraz rahatlarken o kendini bilmez kadın, sanki çeyiz yetiştirircesine harıl harıl dantel örmeye devam etti. Halime, biz uyuyana kadar kendine gelemedi. Sabah saat altıda kahvaltı için kapı açılıp ışıklar yandığında gördük Halime'yi. Karyolasının demirine bağladığı serum hortumunu boynuna dolayarak nefessiz kalana dek bacaklarının tüm gücüyle kendini yatağının ayakucuna çekmiş, kalan son nefesini, çarşafı yırtarak yaptığı bez bebeğine sarılarak vermişti. Kahvaltıyı getirenler koşarak haber vermeye çıktılar. Bir doktor gelip ölüm raporu yazdı. Morga götürün, dedi yanındakine. Biraz sonra iki görevli bir sedye ile geldiler. Bez bebeği yere atıp serum borusunu keserek Halime'yi sedyeye aldılar. Bez bebeği kaptığım gibi arkalarından koştum. Bunu da koyun mezarına n'olur! diye seslenmemin üstüne ağır oda kapısı kapandı. Hapisten çıktığım gün mezarını bulup yavrunu koynuna koyacağım, söz sana Halime, diye ağlayarak yatağıma giderken sonradan gelen kadına gözüm ilişti. Halime'nin kahvaltılıklarını da almış büyük bir iştahla yerken bir yandan da Hep aynı şeyler, bari burada kahvaltıda değişik bir şeyler verseler canım, diye söyleniyordu.


Nasıl betimlenir karanlık, hiçlik mi deriz yoksa tüm renkleri içinde barındıran mı. Soru değil ikilem bu, gidip gelen yıldızlar arası. Birkaç sözcükle devrilir yaşam, devrilir koca putlar. Değişim getirir kürsüdeki kağıttan kapı isimliklerine kadar. Birkaç renkle kirlenir her beyaz olan. Hiçbir şeyin karanlığından her şeyin var olması, hepsinin toplanıp onun gözlerinde yansıması. İki farklı dünya arası karanlık yolculuklarda yaktığımız kısa far, bir gezegenin yörüngesinde oluyor rüzgar. Bu kendimizin kendimize yansıması, karanlıklara ışık tutan. Her ışıkta farklıdır yansımam. Her baktığında değişir gökyüzü, hiçbir şey aynı değildir artık yönünü değiştirdiğinde bakışlarının. Saatler, geleceğini çizer geçmişin. Evren döner belki başka evrenlerin çevresinde. Galaksimiz döner galaksiler evreninde. Dünya, Güneş'in etrafında ve kendi ekseninde; biz kendi kendimize, ışıktan gölgeye. Bir süreçtir tekrarlayan kendini, yani yaşam dediğin. Belki karanlıktan ışığa belki ışıktan hiçliğe. Belki de yaşanmadı henüz büyük patlama. Geçmişe baktıkça geleceğimizi görüyoruzdur belki de. Yine de yaşanıyor karanlıkta. Saatler geçmiş, gelecek çizilmiş. Far sönmüş ve rüzgar dinmiş. Birkaç sözcükle devrildi yaşam.


Yoksul bir köylü ailesinin evinden Nobel'e uzanan yolda, Saramago'nun kelimelerle nasıl ustaca oynadığı gözden kaçmaz. Yalın, anlaşılır diline rağmen cümlelerinin insanı bu kadar etkisi altına alışı, yazarın çok yönlülüğü ile ilgili olmalıdır. Zira makinistlik eğitimi alıp teknik ressamlık, çevirmenlik ve editörlük yapan; düz yazılarının yanı sıra şiir ve oyun da yazan sanatçıya rastlamak o kadar kolay değildir. Bilinmeyen Adanın Öyküsü (1997), kısa bir masalın herhangi bir yaş grubu ile kısıtlanamayacak hali. Bir adamın kralın Dilekler kapısını çalmasıyla başlayan 58 sayfalık kitap, bolca çizimle devam ediyor. Bütün adaların keşfedildiğine, artık bilinmeyen hiçbir adanın kalmadığına inanılan günlerde, adamın talebinin yeni bir ada aramak için bir tekne olduğu öğrenilince işlerin rengi değişir; kral istemeyerek de olsa o tekneyi adama vermek zorunda kalır- lakin mürettebatı o sağlamayacaktır. Adamla kral arasındaki diyalogların okunmaya değer olduğu eklenmeli; bilinmeyen bir adanın olmamasının mümkün olmadığını söyleyen ve kitap boyunca ismi geçmeyen ana karakterin krala söyledikleri gerçekten çarpıcı. Bu adayı kimden duydun, diye sormuş kral ciddileşerek, Çok basit, bilinmeyen bir adanın olmaması imkansız olduğu için.


Zihin ile kalem arasında muazzam bir ilişki olması ve aynı zamanda doğu-batı gibi birbirinden ayrı meziyetlere sahip olmasının sıkıntısı var idi epeydir içimde. Yazacaklarım zihnimden öteye gidemedi ve yazamadım. Ne kanayan yaralara dokunabildim ne de o yaraya tuz bastım, sadece düşündüm. Ve düşünmenin faydadan çok hamlığını gördüm, beynim kötü bir gece ardından susuz kalmış gibi buruştu. Bundan yıllar önce, ilkokul dönemindeyim, hani 5-10 yıl da değil 19-20 yıl önceden bahsediyorum. Eğer bir mahallede büyümüşseniz çoğu anımız ortaktır. Orta halli bir ailenin sıradan çocuğu olursunuz, ailenizin tercihleri doğrultusunda yaşarsınız, onların istediği yemekleri yersiniz, istediklerini düşünürsünüz. Hep olumsuz durumlar değildir tabii . Mesela aileniz bacaklarınız kanamasın diye paten almaz size, bir yeriniz incinmesin diye 3 tekerlekli bisikletten öteye geçemezsiniz. Gizlice bisiklet sürersiniz arka sokaklarda, sonra düşersiniz, canınız acır, keşke gizli kullanmasaydım dersiniz de izin verseydiniz bunlar olmazdı demezsiniz; çünkü çocuksunuzdur. En güzel düştüğüm yıllardayım, ilkokuldayım. Mavi önlük altına hiç sevmediğim garip bir pembe çorap giyiyorum. Ama öyle içtenim ki; bir kozalağı anneler gününde anneme hediye edecek kadar güzelim. Annem de o dalı saklayıp yıllar sonra bana herkes anneler gününde hediye almıştı sen de bana bu kozalağı getirdin deyip onu gösterecek kadar anne. Bir de babaannem var, hikaye uzun işte. Beslenme çantamı Allah ne verdiyse hazırlayıp torununu mutlu edemeyen bir babaanne. Elimde evde ne bulmuşlarsa koyulmuş beslenme çantamla gidip geliyorum okula. Beslenme çantamı benden beklendiği gibi sürekli boş geri götürüyorum eve, iştahla bitirilmiş olarak. Tabii o beslenme çantasını iştahla boşaltan ben değilim. Sınıfta bir arkadaşım var ama onun beslenme çantası yok ve keza yemeği de yok. Beslenmemi ona veriyorum; gizlice. Hem yemekleri yemiyorum hem de arkadaşım doyuyor ve ailemin de bundan haberi olmuyor. Ancak bir terslik var ki romatizmanın ve kan değerlerimin düşüklüğünden ötürü okulda sürekli bayılıyorum. Gizlice yemekler başka yere gidiyor, gizlice. Öğreniyor, kızıyorlar. Aradan yıllar geçince kızmak eylemi yerini gülmek eylemine bırakıyor. Beslenmeye muz koymanın ayıp sayıldığı bir dönemden bildiriyorum tabii size. Sokakta ekmek yedikten sonra kilim serip yattığımız ve asla arkamızın kollanmadığı bir dönemden işte. Çok yabancılık çekiyorum bundan ötürü şimdiki zamana. Gizlice yemeklerin verildiği, pahalı yiyeceklerin ayıp sayıldığı zamandan, üzerindeki kıyafetin markasını anlatmaya hevesli ve keza yüksek fiyatlı eşyaların anlatıla anlatıla bitirilemediği bozuk bir zamana yabancıyım. Kendimi bisikletim yokken bile bu kadar dışlanmış hissetmemiştim, öylesi bir yabancılaşma hali. Yakartop -yani bana göre ortada sıçan- oynarken, top değdiği halde değmedinin tartışmasını yapardık ve bu büyük bir meseleydi. Şimdi meseleler yalnızca aciz tutku eserleri. Ve 9-10 yaşlarımda giymekten utandığım o pembe çorabı giysem.


Benim görünen gerçeğim bu kadar. Ama görünmeyen gerçeğim her gece camda beni bekleyen karım, bir de bonus tabii... Küçük Rüya'm! Ben koydum adını... Olur ya mesaiye kalırım, kaçamak yapıp beş on dakika rüyama gelsin diye, onu koklayamadığım nöbet geceleri her kapanışta gözüm onu görsün diye... On ay, beş gün, altı saat, kırk yedi saniye oldu doğalı. Doyamadım... Konuşmaya başlamış dediler ama ben eve gelince susuyor bizimki. Hiç duyamadım. Yoruldum. Bu kelimenin görünmeyen ögelerinden beş cilt ansiklopedi olur. Onca yaşanmışlık, onca uykusuzluk, onca özlem, olağanca sabır ve daha bir sürü şey saklıyor çünkü. Çok yoruldum. Azılı manyakların peşinde koştururken hayatı ıskalamaktan... Yorgunum ama pes etmiş değilim. Benim işim biraz da başkaları hayatı ıskalamasın diye uğraşmak çünkü. On yedi saat geçmiş, operasyon sonrası eve gidecekken çalıyor yine telefon.


Çok uzun zaman oldu; ama artık başarmıştım: onu unutmuştum. Kalbimin kapısını penceresini yeniden aralamış, tozunu almış, kirini pasını atmış ve iyice havalandırmıştım. Kötü düşünceleri, kötü tecrübeleri, hayal kırıklıklarını eskimiş birer eşya gibi kapının önüne koymuş, kalbimin her bir yerini yepyeni hislerle donatmıştım. Nihayet birilerini kalbime buyur etmeye hazırdım. Çok geçmeden bunu da başardım. Kalbimde birini ağırlamaya başladım. Her şey önceki teşebbüslerimin sonuçlarından ötürü gösterdiğim çok ümitlenmemek yaklaşımıma rağmen ziyadesiyle iyi gidiyordu. Bu defa olacaktı. Arkadaşlarıma ondan bahsetmek için sabırsızlanıyordum. Her birinin vereceği tepkiyi zihnimde tasarlıyor, kendi kendime tebessüm ediyordum. Çünkü onların, yeniden birine kalbimi açmam için verdikleri tüm çabaları sonuçsuz bırakmış, tanıştırmaya çalıştıkları her insanı itmiş, itemediğimde de ben uzaklaşmıştım. Neyse ki arkadaşlar bir yere kadar diretip bir vakit sonra tercihime saygı duyuyorlardı; ancak akrabalarım bu konuda daha anlayışsızdılar. İş, davet edildiğim düğünlere parmağıma nişan yüzüğü takarak katılmalarıma kadar varmıştı. Neyse ki günün sonunda tüm bu saçmalıklar son bulacak, göğsümü gere gere kalbimde biri var diyebilecektim. Böylece herkesin gönlü olacaktı. Onunla birbirimize o kadar ısınmıştık ki, birlikte geçirdiğimiz vakitler yetmemeye başladı, geceleri de birlikte olmalıydık. Çok geçmeden ilk gecemizi tertipledik. Sabahına, günlerdir yerli yersiz anlarda yüzümde beliren şapşal gülümsemenin sebebini tüm meraklılarına açık edecektim, kafamda bunu tasarlamıştım; ama gelin görün ki bu mümkün olmadı. Çünkü ayrıldık... Hem de daha o gecenin sabahı ayrıldık. Üstelik çoğu zaman bunu yapan ben olmama rağmen, bu defa ayrılmak isteyen ben değildim. Bu çok da önemli olmayan farklılığı önemliymiş gibi düşündüren şaşkınlığımı anlamlandırmaya çalışırken, sebebini sormaya da fırsat bulamamıştım. O gitti ve ben yine yalnız biri oldum. Neden ayrılmak için o gecenin sabahını seçmişti, düşünüp durdum. Gerçi daha önce de bunu yapan birkaç kişi olmuştu; fakat onlarla, onu bir tutmayacağım; ama yine de geçirilen ilk gecenin sabahına terk ediliş vakaları beni artık kötü seviştiğim düşüncesine de itmiyor değildi. Tutunabileceğim tek mazeret bu olduğundan bir-iki gün bu mazerete tutundum. Sonra kendi kendime bu vedanın sebebini öğrenmeye hakkım olduğunu telkin edip onu buldum, karşısına çıktım. Ayaküstü de olsa konuştuk. Kurduğu birkaç cümleden anladığım, ayrılığın her ikimiz için de iyi olacağı düşüncesinde olduğuydu; bu ondan pek beklenmeyecek kadar klişe bir açıklamaydı. Haliyle beni asla tatmin etmemişti. Otuz yılı aşkın yaşantımda biraz insan tanıdıysam, biraz vücut dili öğrendiysem, dilinin ucuna kadar gelip de söyleyemediği gerçek bir başka sebep vardı. Bir sigara yaktım. Ben her bir çuval incir berbat olduğunda bir sigara yakarım. Şimdi ne yapmalıyım diye düşünürüm. Yine öyle yaptım, düşündüm. Ne yapmam gerektiğini biliyordum; ama nasıl yapacağım konusunda bir fikir yürütebilmiş değildim ve üstelik yaktığım sigarayı aldığım derin nefeslerle çabucak bitirmiştim. Biten sigaramı bir başka sigarayı tutuşturmak için kullanıp o esnada aklıma gelen ilk şiiri, kimsenin duyamayacağı bir sesle sigaranın dumanıyla harmanlayıp dudaklarımın arasından üfledim gitti.


Dediklerini onaylarcasına koridordan gelen çığlıkları kulak ardı etti. Görevli boş tabağı almak için odaya girdi. İnsanlar kapı tıklatacak kadar nazik değil, dedi gözleriyle görevliyi takip ederken. Görevli tabağı aldı, kıza bakarak gözlerini devirdi ve dışarı çıktı. Ama artık alıştım, diye devam etti. Dizleri acımaya başlayınca bağdaş kurdu. En önemlisi de, burada mutlak bir sessizlik var. O kötü kız eskisi kadar sık ziyaretime gelmiyor. Biraz sevinçle biraz da üzüntüyle iç çekti. Üzüntüsü kendini bile şaşırtmıştı. Galiba onu özlemeye başladım; eksikliğini çekiyorum. Dibe çöktüğümde, o yanımda durmuştu. Buradaki düşüncesiz insanlar değil. Gerçi, en başında beni dibe çeken de oydu. Eliyle alnına şaplak attı. Bunlar, tanrıya anlatılmaması gereken şeylerdi. Öte yandan, o her şeyi bilmez miydi zaten? Bilir, dedi tanıdık bir ses.


Evde sağlık hizmeti için gelenler, babamın bir ay önce açılıp ne yapsalar kapanmayan belindeki yarasına pansuman yapıp gittikten sonra sızlayan burnumla öylece kalakaldım. Nasıl geçecekti, geçecek miydi? Koskoca iki buçuk yıl itina ile bakmamın sonucu bu olmamalıydı. düşüncesi beynimi kemirirken o güne döndüm. Gezmeyi çok seven biri olarak dört günlük Karadeniz gezisine gitmek üzere anlaştığım acenteden çıkarken çalan telefonla babamın iki kez kalp krizi geçirdiğini öğrenmiştim. Hastaneye koşturdum. Çıktığımızda üstünden bir ay geçmişti. Baba evi de olsa böyle elim bir olayla oraya dönme durumuna uyum sağlama sıkıntım, evime bir daha gidemememin verdiği huzursuzluk, gözlerimin altında gittikçe kabaran torbaların sorumlusu uykusuz gecelerim ve tüm bunları katmerleştiren, babamın hastalığının gittikçe kötüleşmesinin yarattığı çaresizlik silsilesi. İşte yeni yaşamım buydu. Babamın, Ne güzel işte kartal pençesi oldu, dediği eli ise yeni bir çaresizlik getirdi yaşamıma. Öyle bir durum ki parmakları yavaş yavaş, günden güne avuç içine doğru kapanmaya meylediyordu. O eğilme kalıcı oluyormuş zamanla. Bir şeyi tutamamak ne kötü. Bir çatalı, tabağı, bardağı. Her şeyden vazgeçtim, zayıflıktan bir deri, bir kemik kalsa da elinizin içini yüzünüzde şöyle bir gezdirememek. İşte ondandı benim o parmakları çalıştırarak eski hallerine gelmeleri için işe yarar bir yöntem bulma amacıyla fellik fellik dolaşmam. Babamın durumu yıllardır yaşadığı diyabet sonucuydu. Yatağa bağımlı olduğu için hastaneye götürmek zordu. Dizlerinden kıvrık kalmış bacaklarını da uzatamıyordu. Hastaneden eve talep ettiğim fizyoterapist, babamın çığlıklarından sonra kalbi yüzde yirmi çalışan doksan yaşındaki biri için bu kadar acı çekmenin tehlikeli olduğunu söyleyerek masajı bıraktı. Devam etmesini ben de istemiyordum zaten. Kartal pençesi ismini babam kendi koydu. Hem de büyük bir memnuniyetle. Beşiktaşlı mıydı rahmetli? diyeceksiniz ama takım tutmazdı. Elindeki yenilgiyi kuvvetli bir hayvana yüklemek istedi sanırım. Aslan, kaplan dururken niye kartal, derseniz, yatağa bağımlılığın verdiği özgür olma bunalımı diyebilirim. Hani o Kartallar yüksek uçar. söylemiyle karışık bir bunalım olabilir. Çünkü iki günde bir, hareket edemeyen bacaklarına inat, dirseklerine yaslanıp Durun, ben bir ekmek alıp geleyim, derdi. Kolay değildi, evin suyunu yıllarca mahalle çeşmesinden taşımaya mecbur kalan, beş kişilik aileyi bir memur maaşıyla geçindirmenin yanı sıra kıyıda köşede biriktirdiği ile iki gözlü de olsa bir ev yapmak için sırtında tuğla, harç taşıyan bir insan için yıllarca yatağa bağımlı kalmanın acısı. Babamın eline çareyi daha önce bulamadım mı? Arayan buluyor. Buldum tabii. Minik lastik bir topu kaptım getirdim. Stres topu diyorlar ama ondan değildi. Şimdilerde sanal oyunlar yüzünden pek görmüyoruz. Eskiden kızların bacak arasından sayılarla geçirdiği, havaya atıp ellerini arkalarında önlerinde çırpıp hemen tuttuğu o minik lastik top. Pembesini almayayım laf eder babam, diyerek koyu mavi-lacivert arası olanı aldım. Pişmiş tavuğun başına gelmedi o topun başına gelen. Önce husumetle karşılandı Çocuk muyum ben? diye. Ne kadar yalvarsam da Nuh dedi peygamber demedi. Avucunun içine zorla sıkıştırdığım topu biraz sıkmasını istemek sanki küfür etmek gibi geldi ona. Yine bir gün Ne olur birazcık daha devam etsen baba, der demez Siz beni sokağa atsanıza kızım, biri alır sizden daha iyi bakar, demesin mi? Gelin şimdi devam edin alıştırmalara. O laf çok dokundu bana. Sonradan düşününce onca zaman yatağa bağımlı olan birinin iyiliği için ne yaparsanız yapın ya da yaptığınızı sanın ona her şey sıkıntı verebilirdi. Pes etmedim. Hadi hentbol oynayalım, diyerek başladım babama atmaya bizim topçuğu. Bu kez iyi gidiyordu. Babam sağlam elini kullansa da razı oldum. Bari onun kaderi öteki gibi olmasa, yemeklerini biz yedirsek de haplarını o eliyle alıp yutabilseydi. Kendine olan güvenini koruyabilirdi belki böylece. Atışları bayağı iyiydi. Artan bel ve boyun fıtığı ağrılarıma aldırmadan kah masa altına kaçan topu sürünerek sandalye aralarından alırdım, kah koltukların altından yer silme bezinin sopasıyla çıkarmaya çalışırdım. Nasıl oldu bilmem bir ara top tavana yapıştı. Biz şaşkın şaşkın bakarken babamın kartal pençesi eli, bugünü de atlattık diye kıs kıs gülüyordu. Top tavandan indi, indiği gibi de bir köşeye atıldı. Bir süre hayal kırıklığımın esiri olsam da harekete geçmem çabuk oldu. Bir çare bulmalıydım. Bu bir top olamazdı artık anlamıştım. Bingo! Oyun hamuru geldi aklıma. Koşturdum. En iyi markadan aldım. Bak baba bunlarla istediğin şekilleri yapabilirsin, canın sıkılmaz hem, dedim. Demez olsaydım. Tabii kızım tabii, kurt kocayınca köpeklerin maskarası olurmuş, yanıtını duymaz olsaydım. Hamurları ambalajını açmadan çöpe götürmek üzere elinden alırken Aşk olsun baba, demem, yüreğimdeki acıyı ne kadar saklayabildi bilmiyorum. Onu görene kadar umutsuzdum. Koskoca dükkanda bir tane kalmış küçücük şeyi miyop gözlerim nasıl da fark etti. Algıda seçicilik bu olsa gerek. Oyun hamuru hezimetinden sonra günlerdir ne yapsam ne etsem diye düşündüğümden olsun ayaklarım birbirine dolanarak koşuşturdum. Elime aldığımda evirdim çevirdim. Orta sertlikte oluşuna sevindim. Bakalım bu kez bahanesi ne olacak düşüncemin dudaklarımdan aktığını kasadaki kızın Sever, sever yumurcak, demesi ile anladığımda yüzümde acı bir gülümseme belirmesi hiç de garip değildi. O eski şen şakraklığını içinde bulunduğu koşullarda bile koruyan babam, bu kez benim esprime bayılacaktı. Yeni aldığım şey, ufak bir lastik toptu ama üzerinde dünya haritası vardı. Yani minik bir dünyaydı. Başına dikildiğimde Yine ne yumurtlayacaksın, bir gün de rahat ver! deyince Baba, dünyayı avucunun içinde tutmak ister misin? diye sordum. İstemem mi? dedi muzip muzip gülerek. Çıkarttım topu çantamdan, koydum avucuna. Yine mi bu musibet? dedi gür kaşlarını çatarak. Ardından biraz önce ışıldayan üzüm gözleri gölgelendi. Top ama nasıl bir top bak, dedim. Topun üstündeki dünya haritasını gösterdim. Hımm! dedi birkaç kez. Oley! İşte bu! İlgisini çekebilmiştim nihayet. Espri yaptığımı sanarak yine Dünyayı avucunda tutacaksın işte böylece, diyerek sırıttım. Başını duvara çevirdi. Gözlerinin hizasına indirmemizi istediği saate uzun uzun baktı. Bir şeye alınıp küstüğü zaman hep böyle yapardı. Korktum. Saçlarının bitimini yıllardır işgal eden Yağ bu, deyip doktorların ellemediği ceviz büyüklüğündeki yumru, bana Aldırma, biraz sonra sakinleşir, gibilerden baksa da aklım akşam yemeğine kayıverdi. Ya geçen günkü gibi küstüğü için dudaklarını kilitleyip yemeğini yemezse; ya yine şekeri düşerse; ya yine ara ara damlalıkla dudağının kenarından şekerli su damlatıp şekerini sık sık ölçmek zorunda kalırsam kuruntuları yaşarken babam başını çevirdi. Gözlerinden süzülen birer damla yaş, çökmüş yanaklarına doğru yol almıştı bile. Ben gümrükte çalışırken dünyanın her yerinden gemiler gelirdi limana. Gemi dediysem Kadıköy-Karaköy vapuru gibi değil ha. Kocaman, uluslararası çalışan gemiler. Hep hayal ederdim onlardan birine binip ülke ülke, liman liman dolaşmayı. Dünyayı avucumda hissetmeyi. Olmadı, olamazdı. Çoluk çocuğum vardı. Devlet memurluğunu da bırakamazdım. Hayallerim rüyalarımda kaldı. Babam bunları anlatırken babasız akşamlarımın burukluğunu hatırladım. Sahi, ya o gemilerle dünyayı gezmeye kalksaydı. Babamın haftada üç gece nöbeti vardı. Sanki evde başkaları yokmuş gibi babam olmayınca kendimi bir garip hissederdim. Bir de annemin yemek yapmaya üşenmesi, o akşamları sevmediğim kahvaltılarla geçirmemiz usuma geliverdi. Titreyen elim, babamın saçları iyice azalmış başına yöneldi. Okşamak istedim. Yüzünün ifadesi anında yumuşadı. Benim tadını bilmediğim bu duygu ne hoştu demek ki. Eskiden özellikle babaların çocuklarına sevgilerini göstermesi, hele büyüklerinin yanlarında sevmesi hoş karşılanmazmış. Kardeşimle, babamızın herhalde bu yüzden küçüklüğümüzde başımızı bir kez bile okşamadığını hep konuşuruz. Geçmişi hemen silkeledim zihnimden. Ama babamın gözlerindeki nem yüreğime işlemişti. Alzheimer hastalarının geçmişi çok iyi anımsadıklarını bildiğimden bu topla istemeden babamı ne kadar üzdüğümü düşündüm. Keşke vermeseydim diye tasalanarak kaşla göz arasında ortadan kaldırdım. Bu koşullarda onunla da alıştırmaları yapmayacaktı anlaşılan. Yapsa da gördükçe daha üzülecekti. Sonraki günlerde birkaç kez topu soracak oldu babam. Araya laflar sokup geçiştirdim. Bir de nasıl da meseleyi hallettim diye için için övündüm. Tabii kartal pençesi için yeni çareler düşünüyordum bu arada. Birkaç gün sonra babam, Havalı yatak aldık sana diye hava atıp durduğunuz yatak iniyor bak, dediğinde hayretle yatağını inceledim. Evet, sorun vardı. Orasına burasına baktım, anlayamadım bir türlü. Tüm gece hızını alamayan yatağın sabaha kadar dümdüz olmasını üzülerek izledim. Acil bakım gerekliydi. Bir cumartesi günüydü. Gelip bakmalıyım, dedi yatağı aldığımız yerdeki adam. Geldi ama hiç alışkın olmadığımız bir durumla, yanında sevimli küçük bir erkek çocuğu ile. Meğer eşi hemşireymiş. Nöbetçiymiş. Çocuğu bırakacak bir yer bulamamışlar. Babamın altından yatağın alınması, yere serilmesi, incelenip onarılması derken çocukcağız başladı mızmızlanmaya, ardından ağlayıp sızlanmaya. Babası bir işine, bir oğluna bakarken bayağı sıkıldı. Hatta o ara eşinden gelen telefonda bunu belirtmesi benim de canımı sıktı. Evde bir oyuncak olsaydı keşke diye düşünürken o top aklıma geldi. Hemen getirdim. Çocuk o kadar sevindi ki. Atıp tutmalarla başlayan oyunu, bir vazoyu son anda kurtarmamdan sonra yerde yuvarlamalarla devam etti. Topu çocuğu vermek geldi içimden. Arabalarına elinde topla binen çocuğun sevinçle el sallaması, uzun zamandır böyle mutlu olmadığımı hissettirdi bana. Balkondan yüzümde güller açarak içeri girdiğimde babamın yaşlı gözleriyle karşılaştım. Telaşla koştum yanına. Sen beni uyuyor sandın ama ben her şeyi gördüm. Kaç gündür nerede dediğim o dünya nasıl çıktı ortaya? Neden verdin o çocuğa? Dünyayı avucumda tutabilirdim. Hem sen öyle dememiş miydin? Sen benim dünyamı yıktın kızım. Sadece Baba! diyebildim. Gırtlağımdan gelen ses sanki benim değildi.


Yıkımın ve sevginin Hubert Selby Jr. tarafından çarpıcı bir şekilde kaleme alınmış hali Bir Düş İçin Ağıt. Brooklyn'e Son Çıkış ve İblis kitaplarından üslubuna aşina olduğumuz Selby'nin olayları akıcı bir şekilde anlatması okuyucuyu kendi atmosferine çekiyor ve böylece Selby kitabın odağına kendisini koyuyor. Dört ana karaktere ev sahipliği yapan bu kitapta karakterlerden her biri kendi amaçları uğruna yaşamaktadır. Sara Goldfarb, eski zayıf haline dönüp bir televizyon şovuna çıkmayı delicesine istemektedir. Oğlu Harry ise uyuşturucunun derinliklerinde çoktan kaybolmuştur, Harry'nin aşkına tutulan Marion ve arkadaşları Tyrone'ı da bir nevi yanında sürüklemiştir. Bu üçlünün amacı, uyuşturucu sayesinde köşeyi dönmektir. Hayallerini yaşamlarının merkezine koyan bu dört insan harekete geçer. Uzun yıllardır hayatının aşkı saydığı buzdolabı ile ilişkisini sonlandırmaya hazır olan Sara artık bu televizyon şovuna çıkacağından, kırmızı elbisesini giyip kırmızı saçları ile ekranda göz kamaştıracağından emindir. En büyük destekçisi olan komşuları artık Sara'nın televizyona çıkacağı günü iple çekmektedir. Günler birbiri ardına ilerlerken Sara televizyona çıkacağından bir an bile şüphe etmez. Bütün bunların yanında, pasif Tyrone karakterininin hikaye ilerledikçe geldiği nokta şok edicidir. Kitabın nabzı her sayfada yükselirken, bomba finalde patlıyor. Yazarın kaleminden çıkan her sözcük, yapbozu tamamlayan en önemli parça gibi; ama yapbozun oluşturduğu resim finalde belli oluyor. Tanıdıkça anlayacağınız karakterlerin kaçınılmaz sonu ise kalbinizde bir boşluk bırakıyor.


Kadın cinayetlerinin durdurulamadığı, siyasisinden sanatçısına, toplumun en ileri gelenlerinden en geriden gelenlerine kadar kadına karşı söylem şiddetinin doruğunun yaşandığı bir ülke oldu Türkiye. Çok değil bundan 10 yıl öncesine kadar toplumu derinden sarsan bir cinayet gerçekleşmiş ve ülke tabiri caizse ayağa kalkmıştı. Çünkü ilk kez böyle bir vahşete şahit olunmuş ve belki de korkulmuştu. Bir genç kadın, kafası vücudundan ayrılmak suretiyle öldürülmüş, katili de yalnızca 24 yıl hapis cezası almıştı. Konuşuldu, tartışıldı ve gün geldi unutuldu. Uyanma vakti gelmişti ve bundan dört yıl önce toplumu uykusundan uyandıracak başka bir cinayet daha gerçekleşti. Yine bir genç kadın, tecavüze karşı direndiği için öldürülmüş, cinayet anlaşılmasın diye daha korkunç detaylarla beraber yakılmış ve toplum yine ayağa kalkmıştı; ancak bu da uzun sürmedi. Henüz bu yıl ise toplum ilk kez bir cinayeti duymamış, izlemişti. Bir kadın çocuğun gözü önünde kanlar içerisinde can çekişmiş ve o görüntüleri gören herkes bir kez daha ayağa kalkmış, sonra oturmuştu. Toplumun üç kez ayağa kalktığı cinayetler için yargı iyi hal indirimleri veriyor, yasama ve yürütme ise tüm bu olayları sadece şiddetle kınıyordu. Kadın cinayetlerinin kınamalarla çözülemeyeceği gerçeği bir soğuk rüzgar gibi çarpsa da ilk imzacı devlet olarak onayladığımız İstanbul Sözleşmesi hala yürürlüğe sokulmuyordu.


Bir zamanlar çekilmez bir adam vardı. Sıkıcı mı sıkıcı. Her şey canına bir anda tak ederdi sanki. Halini tavrını görseniz, siniri hep bir, delirmeye ramak kalmış derdiniz. Tüm dünyanın onunla uğraştığını düşünür dururdu daima. Hani böyle, merkezde o, etrafı dikenli insanlarla çevrili. Tek akıllı, tek haklı, tek düşünür ve bu yüzden geri kalanlara tahammülsüz. Öyle bir adam. Her şey 'eh işte' idi ona göre. Güzel güzel değildi, çirkinse çirkin. Ne çok heyecanlanırdı, ne öylece sakin. Her şeyin grisini giyinmişti üstüne, her şey ona 'idare eder' idi. Görseniz, hayata dair hiç heyecanı kalmamış dersiniz. Ancak öyle güzel taşır ki üstünde o 'eh işte'liği, bir süre sonra normal olduğuna inandırırdı sizi. Sağı solu yoktu hayatın onun için, orta yolu bulmak en güzeli. En sevdiği cümle idi, sık sık tekrar eder 'her şeyin fazlası zarar.' İnandırırdı da sizi öyle ki, aşkın bile abartılacak bir şey olmadığını düşünürdünüz onunla. Yanında kahkahalarla gülerseniz, aşırı hissederdiniz kendinizi. Utanırdınız, ne bu şimdi sorusu belirirdi kafanızda bir anda. Hıçkıra hıçkıra da ağlayamazdınız, olur mu hiç öyle her şeyi doya doya yaşamak, her duyguyu. İnsan ortalamaların varlığıdır, öyle ya. Öyle bir adam, öyle bir adam ki, çok güzel de çok çirkin de aynı şeydi onun toprağında. Bir zamanlar çekilmez bir kadın vardı. Heyecanlı mı heyecanlı. Her şey canına bir anda tak ederdi sanki. Halini tavrını görseniz, siniri hep bir delirmeye ramak kalmış derdiniz. Tüm dünyanın onunla uğraştığını düşünür dururdu daima. Hani böyle, merkezde o, etrafı dikenli insanlarla çevrili. Tek akıllı, tek haklı, tek düşünür ve bu yüzden geri kalanlara tahammülsüz. Öyle bir kadın. Her şey 'aşırı' idi ona göre. Güzel aşırı güzel, çirkin aşırı çirkin olmalıydı. Gri diye bir şey yoktu renklerinde. Her şey ve herkes, hatta tüm duygular, ya siyah ya beyaz idi. Komik olana kahkahalarla gülmek, dramı hıçkıra hıçkıra ağlayarak yaşamadığınız sürece, yaşamış sayılmazdınız ona göre. Orta yolu bulmak korkakların işiydi onun için. Mantığına sığınmış, duygularına düşman sürüngenler. En sevdiği cümle idi, sık sık tekrar eder 'Evrende gerçek yaşamın olduğu iki yer vardır; Bulutların üstü, cehennemin dibi'. Bir filme ağlamıyorsanız nefes almayı bırakın daha iyi. Aşkın da nefretin de sınırlarını zorlayanlardan idi. İnsan aşırılıkların toplamıdır, öyle ya. Öyle bir kadın, öyle bir kadın ki, çok güzelin de çok çirkinin de hakkı verilmeliydi onun toprağında. Bu adamla kadın, tanıştı bir gün. Merhaba ben adam, merhaba ben de kadın. Çok memnun oldum dedi kadın. Erkek için memnun olma derecesi 'eh işte' idi. Daha fazla ne olabilirdi. Tanıştıklarında güzel bir fon müziği çalınıyordu kulaklarına. Chopin diye düşündü adam. Kadın bir kadeh şarap söylemişti. Rose. Bana da bir bira dedi adam. Dediği anda pişman olmuştu, Chopin ruhuna yakışmamıştı neticede. Ne önemi vardı diye rahatlattı kendini. Kadın güzeldi. Çok güzel ya da çirkin değildi. Ama güzeldi. Hatta belki ortalamalarımı zorlar diye düşündü adam. Aşık oldular, sevdiler, kavga ettiler, bağırıp çağırdılar. Herkes gibi. Her kadın ve erkek gibi. Kadın daha çok bağırdı. Erkek bu denli çabaya ne gerek var diye düşünüyordu. Seviyordu sevmesine, ancak o bir Mecnun değil, kadın ise Leyla değildi. Ancak kadın Leyla olmak istiyordu. Hayatı boyunca Mecnun aramış, ancak hep 'ortalama' adamlara aşık olmuştu. Kitaplara gömüldü kadın, adam sevmezdi okumayı. Okumadan ne çok şey biliyor diye düşünürdü kadın. Sanki bilgisi doğuştan yüklenmişti adama, birden çok ansiklopedi taşıyordu beyninde. Ben bunca okuduğum halde bu denli cahilken, okumadan nasıl öğreniliyordu onca şey. Hem korku hem hayranlık. Yine devamlı hissediyordu kadın. Tüm duyguları, her gün, birkaç saat içinde yaşıyordu. Yoruluyordu kadın, adam kuş gibi hafifti sanki. Yoruluyordu kadın, ancak yoruyordu adamı. Baş etmesi ne zor diye düşünüyordu adam, kadın her konuştuğunda. Bu denli anlam yüklemeye ne gerek vardı her şeye. Kadının yerinde olmak çok zor olmalı diye düşündü adam. Kadının yanında olmak da bir o kadar zordu. Erkek, sevmesem seninle olur muydum, diye yanıtladı. İşte, dedi kadın. Her şey mantıkla cevaplanabilecek kadar yalın onun için. Aşık oldular, sevdiler, kavga ettiler, bağırıp çağırdılar. Herkes gibi. Her kadın ve erkek gibi. Ve ayrıldılar. Kadın kendini ve adamı yordu. Adam sadece kadını. Kadın çok ağladı. Aşk kadar ayrılık da hakkıyla yaşanmalıydı. Erkek üzüldü elbet, ancak hayat devam ederdi. Etti. Kadına üç gün üç yıl gibiydi. Erkeğe üç gün ise, üç gün. Bir gün karşılaştılar adam ve kadın. Kadın, güzel kahkahasıyla sokağı inletiyordu. Erkek duyar duymaz tanıdı o gülüşü. Bir an güneş açtı içinde. Hiç değişmemişsin dedi adam kadına. Kadın umarım değişmiştir diye geçirdi içinden. Bir süre sustular. Kadın nefret ederdi sessizlikten, adam biliyordu. Kadın, yanıtlamadı. Yeni bir dünya verebilecek kadardı duyguları. Dünyalar kadardı. Yorgundu kadın. İşte, dedi adam. Susarak dahi birçok şeyi anlatabilirdin kadın. Canı acıdı adamın. Bir ağrı girdi göğsüne. Kafası karıştı. Oysa her şeye bir cevabı, her derdinin bir devası vardı. Canı acıdı kadının. Kafası daima karışıktı. Hoşça kal dedi kadın. Bir damla yaş süzüldü adamın gözünden. Kadın görmedi. Elinin tersiyle sildi gözünü. Düşündü adam. Üç günlük dünya, bir kavgalık aşk. Bir kadın, bir adam.


Bir yıla yakın bir zaman önce izleme listeme not aldığım bir filmi dün akşam nihayet izleyebildim. İyi bir izleyici ve takipçi olduğunu düşündüğüm arkadaşımın önerisiyle bu şansı elde ettim. Şans diyorum çünkü izlediğim öyle alelade bir film değildi bana göre. Fazlasıyla gerçekti ve bunu bana hissettiren de kesinlikle kadın başrol oyuncusu Vanessa Kirby diyebilirim. Bazen bir konu harika oyunculuk performansıyla öyle güzel sergilenir ki sanki o sahnenin içinde olursunuz siz de. Bazen de akla hayale gelmeyecek mevzular üzerinde kötü performans diyebileceğimiz oyunculuklar sergilenir ki o ilginç konu kaybolur. Tabii ki bunun istisnaları mevcuttur. Birkaç yıl önce gittiğim bir resim sergisinde bir soyut resme gözyaşları içinde bakan birini hatırlıyorum ki o kişinin yaptığı şeye bakmak değil de görmek desem daha doğru olur. Dakikalarca bakmama rağmen bende sonbaharın renklerinden öte bir hatırlatma uyandırmayan o resim, başka kalplerde başka başka duygular uyandırmaya devam edecekti asıldığı duvardan.


İnsanların toplumsal özelliklerini biyolojik, ırksal özelliklerine indirgeyerek bir ırkın başka ırklara üstün olduğunu öne süren öğreti. diye tanımlar TDK ırkçılığı. Tanımı Türkçe yaptıktan sonra; ırkçılığı Türksel olarak ele almak ve Türkiye'de yaşanılan olaylara değinmekle beraber Sadece Türkiye'de yaşanabilen olaylar adı altında da incelemek gerekiyor. Ünal Aysal'ın söylediği bu cümle; kişisel bir yorumdan ziyade iktidar baskısı ile zaruri olarak 'söyletilmiş' gibi duruyor. Bu cümlenin kurulmasının öncesine gidecek olursak; Türkiye 2020 olimpiyatlarının adayları arasındaydı ve Türk kamuoyu tarafından olimpiyatların ülkemizde yapılmasına kesin gözüyle bakılıyordu. Tam da bunlar konuşulurken 'zamanlaması manidar' bir olay yaşandı ve 12 Mayıs 2013'te oynanan Fenerbahçe Galatasaray maçı öncesinde tribünlerde siyahi oyunculara yönelik ırkçı bir eylem yapıldı. Futbolcular ısınmak için sahaya çıktıklarında kendilerine muz sallayan bazı taraftarlarla karşılaştılar. Maç oynanırken ve maç sonrasında bu konu gerek sosyal medyada gerek televizyondaki sözde spor programlarında gündemi meşgul etti. Hiç kimse bu olayı Fenerbahçe kulübüyle ya da Fenerbahçe taraftarıyla özdeşleştirmediği halde; maçtan birkaç gün sonra bu ırkçı taraftarlar Fenerbahçe kulübü tarafından televizyon karşısına çıkartılarak kendilerini savunmalarına fırsat tanındı. Bu da yetmezmiş gibi fotoğraf ve video montajlanarak kamuoyuna sunuldu. Bu görüntülerin montaj olduğu basın toplantısında ve sonraki günlerde maça giden bir taraftarın çektiği kamera görüntüleriyle kanıtlandı. Basın toplantısında yayınlanan görüntülere saat eklenerek, taraftarların muz salladığı saatte sahada sadece beyaz bir futbolcu olduğu ve ırkçı bir eylem olmadığı söylendi. Ancak tüm bu montajları yaparak insanları kandıracaklarını zanneden kendilerince akıllı aşağılık kişiler, görsellerin özelliklerinde yer alan 'Photoshop' yazısını kaldırmayı unutmuşlardı. Irkçılığın, faşistliğin, anarşistliğin, teröristliğin, iyiliğin, dürüstlüğün vb. birçok farklı kavramın kültürlerle değil bizzat insanlarla alakası vardır. İnsanlar toplumları oluştururlar ancak birkaç insanın yaptığı olumsuz hareketler asla bir toplumu ilgilendirmez. Yani bir gruba bağlı olan kişilerin davranışları o grubu temsil etmez. Dolayısıyla ırkçılık kültürümüzde yoktur gibi dar bir bakış açısı kabul edilemez. Irkçılık Türksel bakış açısında sadece siyah-beyaz olarak şekillenmiş görünüyor. Ancak milliyetçilik adı altında yapılan ırkçılıkları nedense kimse gündeme getirmiyor. Ermeni olduğu için sövülüp muhalif olduğu için öldürülen yazar da oldu bu ülke de, Kürtçe şarkı söyledi diye yuhalanan da. Milliyetçiliği hamur zannederek herkes kendince şekillendirdi ve ırkçılığı siyah ve beyaz'a indirdiler. Çok fazla sayıda farklı etnik kökene sahip insanların yaşadığı Türkiye'de milliyetçiliğin bu şekilde kullanılmasına şaşmamalı. Türkiye tarihinde siyah insan yok, öyleyse ırkçılık da yok!


Kurban kesme ayinini kim sever ki! Deme öyle, çok seven var. Ama Nermin sevmiyor. Yine de, bir şekilde, akan kanın kötü nazarları yıkayacağına inanıyor. Tabii, fakirlere dağıttığı et, bir yandan da, yediği önünde yemediği arkasındaki yaşantısında -en azından bir süre için- vicdanını da rahatlatmış oluyor. İşte o yüzden, kalktı gitti kocasıyla kurbanın kesileceği köye. Kurbanı kesecek olan adamın evinde misafir edildi, kahvaltı ve çay ikramları yapıldı. Kesilecek ineği görmedi hiç, bakamıyordu kesilecek hayvanların gözlerine. Üzülüyordu. Kocası o işlerle ilgileniyordu. Evin içi kalabalıktı. Kadınların oturduğu gürül gürül soba yanan odada, genç bir kadın ile iki ergen kızı, ev sahibinin akrabalarından olan ve kendisi de kurban kestirmek için orada bulunan yaşlıca bir başka kadın ve bir de durmadan içeri girip çıkan, yüzünde mahcup bir gülümse ile misafirlere çay taşıyan genç kız vardı. Yaşlı kadın -ki 'Halime hala diyor ona telaşlı ev sahibi- odadaki diğer kadın ve kızlarını sorgulamayı yeni bitirmişti ki, Nermin geldi oturdu karşısına. Halime hala biraz da ev sahibi pozisyonu nedeniyle fazla sessiz kalamadı yeni misafire ve selamlaşma faslı biter bitmez nerelisiniz kızım? diye soruverdi. Nermin, hiç sevmediği bu soru karşısında bir an sessiz kaldıktan sonra İstanbul diye cevapladı ses tonu soğuk. Aslen? Hah, işte bu soru da ilkinin oynaşı! Hele bir de İstanbul demişsen! Halime halanın Nermin'in teyzecim deyişindeki sabırsız vurgusuna, dimdik duruşuyla dışarıya yansıyan vücut dilindeki yabancılığa falan dikkat ettiği yoktu. Aldığı cevaptan mutlu karşılık verdi Nermin'e. Biz de Gürcü göçmeniyiz kızım. Abaza'yız. Ben burada doğmuşum, ama aslımızı hiç unutmadık. Yüzünde sevecen bir gülümseme. Nermin, Halime halanın samimi açıklamasıyla biraz gevşedi. Muhabbet etmek isteyen kadına şefkat göstermek ve iki satır daha konuşmayı uzatmak için bir cümle arandı. Aklına hiçbir şey gelmiyordu. Halime halanın sevecen ve yumuşak yüzüne bakakalmıştı. Birden Sizin de mi kurbanınız kesiliyor burada? deyiverdi. Ne büyük bir rahatlamaydı o: sonunda muhabbet sazını Halime halanın eline geri vermişti ve artık bundan sonra hiç konuşmasa da olurdu. İlk başta Halime Halanın muhabbeti pek sarmadı Nermin'i ama yapacak başka şey de yoktu. Hep birlikte kurbanlarının kesilmesini bekliyorlardı. İçinde eve götürecekleri etten duyduğu huzursuzluk, yapacağı kurban taksimini, kan kokusunu, hala titreşen ılık et parçalarını elleyişini düşünüyor ve o rahatsızlıkla dinliyordu kadını. Yine de, yaşına hürmeten, yüzünde saygılı ve mesafeli bir gülümseme, arada hafif hafif başıyla tasdik ederek dinliyordu Nermin. Halime hala, vermek lazım diye anlatıyordu. Her fırsatta vermek lazım. Vermek için fırsat beklemek değil, fırsatı aramak bulmak lazım diyordu. O anlattıkça muhabbetinin derinlerinden kendini çok ön plana çıkarmayan bir bilgenin varlığı ortaya çıkmaya başlamıştı. Nermin'in saygılı, ölçülü ve biraz da yüzüne kondurulmuş gibi duran yapay gülüşü yavaş yavaş silinmeye başladı. Yaşlı kadın konuştu, Nermin dinledi. Yeni yeni kafa yorduğu bir konuya gelmişti kadının anlattıkları. Ramazan ayı boyunca epey araştırdığı ama tam bir cevap bulamadığı için ay bitince rafa kaldırdığı zekat konusuna. Bu tür dini meselelerde hocalardan, fetvalardan falan ölesiye kaçardı Nermin, kendi yanıtını inandığı dinin kitabını okuyarak aramak ve kendi biricik sonucuna varmak isterdi. O yüzden, Kuran'ın ilgili ayetlerini çeşitli çevirilerinden okumuştu, hadisleri incelemişti ama yine de hesaplama işine kafası tam yatmamıştı. Neredeyse her kafadan bir ses çıkıyordu. Biraz altını, oğlunun eğitimi için biriktirmeye çalıştığı ve bankada vadeli hesapta duran bir tasarrufu vardı, o kadar. 85 gramın üstünde altının kırkta birinin zekat olarak verilmesi gerekiyordu. Ulaştığı en net bilgi buydu. Bir de gümüş konusunda net bilgi vardı ama Nermin'in çok az gümüşü vardı ve bu durum onu sevindiriyordu. Malın insana yük olduğunu yeni yeni anlamaya başlamıştı. Şimdiki gençler çok müsrif, kılık kıyafet almaya doymuyorlar be kızım dedi Halime Hala Nermin'e hitaben. Diğer misafir kadın ve iki ergen kızı yerlerinde hafifçe kıpırdandılar. Herkes bu laf bana mı geldi muhasebesi yaparken o konuşmaya devam etti. Kaç yaşındaydın teyze evlendiğinde? Muhabbet artık Nermin ile Halime Hala arasındaydı. Anam ölünce babam kırk gün zor bekleyip yeniden evlendi. Bahanesi de hazır: 'üç çocuğa nasıl bakacağım...' Üvey ana da hemen hamile kaldı, çocuğu doğunca, benim kardeşlerim ona yük olmaya başladılar. Ben kucağımda kendi bebem her gün ağlıyorum; kocam çöktü dizlerimin dibine -Allah gani gani rahmet eylesin- dedi ki 'alalım kardeşlerini de yanımıza, biz ne yersek onlar da onu yerler'. E tabii kaynanamla duruyoruz. O ne der diye çekiniyoruz ama -Allah yerde değil nurda yatırsın- o da 'al kızım kardeşlerini yanımıza, bırakma üvey ana elinde' dedi. Halime hala yutkundu boğazında kocaman bir lokma varmış gibi. Lokma gitmemiş gibi bir daha yutkunurken Nermin dayanamadı. Ay Allah razı olsun kadından. Kocan da ne iyi yürekli adammış teyzeciğim! dedi. Sesi normalden yüksek çıkmıştı. Ama öyle taze, öyle heyecan doluydu ki sesini tanıyamadı. Halime hala gülümsedi Nermin'in yorumuna. Bir kez daha yutkundu, yumruyu tamamen gönderdi boğazından. Allah her ikisinin de mekanlarını cennet etsin dedi. Derin bir nefes çekti içine. Ellerinde kavrulmuş kurban eti dolu tabaklarla ev sahibi kadın ile kızı çıkageldiler o sırada, kendi kurbanlarından kavurmuşlar onca işin, onca kalabalığın arasında. Önce teyzeye, sonra Nermin'e ve sobanın öbür tarafında oturan kadınla iki kızına ikram ettiler, yanında ayranlarla. Birazdan kuzineden yeni çıkmış mis gibi köy ekmeği geldi. Tepside eliyle parçaladı ekmeği, orta sehpaya koydu ev sahibi. Haydin buyurun dedi herkese kıvançla. Nermin elinde kavrulmuş et donakalmıştı. Vejetaryen değildi ama kurban eti yiyemezdi o. Kafasında ev sahibini kırmadan nasıl geri çevireceğini tartıyordu ki Halime hala ilk lokma ağzında çevirme geri kurban etini, ye dedi Nermin'e. Bir şey diyemedi, tedirgin gülümsedi sadece. Sehpaya uzanıp ekmek aldı, isteksizce bol ekmekle az az etten alarak yemeye çalıştı. Sabırla Halime halanın yemeğini bitirmesini bekledi. Bitirince sanki onun işiymiş gibi kalkıp boş tabağını elinden aldı, çaktırmadan yarım yamalak yediği tabağının üstünü kapayarak mutfağa götürdü. Bir su getiriver kızım gelirken, sana zahmet diye seslendi Halime hala ardından. Suyu aldı geldi Nermin. Sabırla içmesini beklediği anlaşılmasın diye diğer kadına bakıp gülümsedi. Sonra ne dedi kayınvalideniz basmalara? Nermin'in damdan düşer gibi sorduğu soru karşısında Halime hala hem biraz şaşkın, hem de onun konuya ilgisinden memnun Basmalar... dedi ve durakladı. Nermin'in yüzüne baktı bir an, söyleyeceği şeyi Nermin'in anlayıp anlayamayacağını tartarcasına. Bu dünyada insana basmalar bile yük, be kızım dedi. Nermin sanki uzun zamandır soluk almayı unutmuş gibi aniden derin bir soluk aldı, aldığı soluğu heyecanı belli olmasın diye yavaş yavaş bırakırken Halime hala konuşmasına devam etti. Kardeşlerime de sahip çıkan kaynanama diyemiyordum basmaların zekatını vermem gerektiğini. Utanıp sıkılıyordum. Anamın sözleri kulaklarımda çınlıyor, acısı yüreğimi yakıyordu. Ama söyledim sonunda. 'Anam bana vasiyet ettiydi' dedim. Kaynanam, Allah ondan bin kere razı olsun 'yavrum, sen 3 tane yetime bakıyorsun. Bunlar büyüdükçe o basmalar onları giydirecek. Sen ananın vasiyetini yetimlerine bakarak yerine getiriyorsun zaten' dedi bana, biliyor musun? Sesi cümlenin sonunda kırılmıştı. Nereden bilecekti Nermin. Birden şakaklarında bir zonklama peyda oldu; gözlerinin içi yanmaya başladı. İki dudağını içe doğru dişlerinin arasına çekerek durdurmaya çalıştı gözlerini yakan hüznü. Zekat için Ramazan ayından beri sorduğu sorulara cevabı Allah bu kadının ağzından kendine iletmişti sanki. Bundan belki altmış yıl önce ölmüş bir kadının verdiği dersle anlamıştı ödevini. Altınlarının gramından, pırlantaların altından sayılıp sayılmayacağına, 24 ayarla 18 ayar arasında nasıl bir hesaplama yapılması gerektiğine kadar yaptığı bütün hesaplardan tiksindi tek tek. Beş top basma onu almış, yerle yeksan etmişti! Nermin, burnunun direğine yapışıp kalmış ince sızı, yaşlı teyzenin elini tuttu iki eliyle, öptü. Seni tanıdığıma çok memnun oldum teyzeciğim. Allah anneciğine, kocana, kayınvalidene rahmet eylesin. Sana da sağlıklı uzun bir ömür versin. dedi. Halime hala, iki eliyle Nermin'in başını kavradı, yüzünü kendi yüzüne yakın tutarak sevgiyle baktı yüzüne, Haydi yavrum Kurban Bayramın kutlu olsun dedi. Odadaki diğer kadın cep telefonuna gelen mesajları okuyordu bir süredir. Kızlardan biri de kendi telefonunda tek parmağıyla hızlı hızlı bir şeyler yazıyor, ondan küçük olanı da ekranı görmek için kafasını ablasının omuzundan uzatıp duruyordu. Nermin onları rahatsız etmeyecek kısalıkta 'iyi günler, iyi bayramlar' dileyerek çıktı odadan. Dış kapının önünde evin hanımına 'her şey için teşekkür' ederek vedalaştı. Bahçenin sol tarafında, o gün için kesimhaneye çevrilmiş çardakta başka bir hayvan asılıydı şimdi. Yeni kesilmiş ve derisi yüzülmeye başlanmıştı. Evet, kim sever ki Kurban Bayramlarını? Seyreden adamları görünce, seven çok diye cevapladı kendini. Hafifçe ısıran soğuklukta kapalı bir kış günüydü. Nermin arabaya doğru yürüdü. Kurban etleri parçalanmış ve kalın çöp torbalarına paylaştırılmıştı. İki adam torbaları arabanın bagajına yerleştiriyor, kocası da işlemi seyrediyordu. Nermin etlerin yerleştirilişiyle ilgilenmiyordu. Eğilmiş diz kapaklarına kadar uzanan yeni deri çizmelerine bakıyordu, bir sağdan bir soldan. Allah kahretsin, topuklarına çamur bulaşmıştı. Okurken gözlerim doldu. Bir bir gözümde canlandı olay ve mekan. Nazik mesajınızı yeni gördüm. Çok teşekkür ederim yorumunuz için. Selamlar, sevgiler.


Artık kırk yaşını dolduran, kocaman bir yetişkindi şimdi. Doğduğu bu coğrafyaya olan merakını yenemeyip yaklaşık bir buçuk gün süren zorlu yolculuğunu tamamlamıştı. Gözlerini ufka dikip derin bir nefes almış, nefesi bir süre içinde tutmaya çabalamıştı. Fakat nafile, sanki bütün bedeni bir kalp olmuştu da durmaksızın atıyordu. Neden daha önce söylememişti acaba teyzesi, neden onu aramamıştı. Arayıp bulamamış olabilir miydi? Neden milyonlarca, milyarlarca insan dururken kendi başına gelmişti bütün bunlar? Bir türlü kabullenemiyordu. Teyzesinin vefatından ve aylar süren bir yolculuktan sonra eline geçen o zarf, içinde bir sürü belge ve anılarla dolu mektuplar ile çapraz astığı çantasındaydı şimdi. Dokundu zarfa, gözleriyle dağları izledi. Elini hiç çekmek istemedi zarfın üzerinden. Gözleriyle göremediği dereyi kalbiyle görmüştü, köprüden eğildiğinde içindeki minik balıkları da. Sağ elinin parmak uçlarını dere gibi kuruyan dudaklarına götürdü. Suyunu yanına almadığına üzüldü. Yavaş yavaş dönmeye başladı. O döndükçe değişen manzarayı zihnine kazıyordu. Büyük olasılıkla tekrar gelemeyeceği bu unutulmuş coğrafyada tüm dağları, tepeleri, gökyüzüne uzanan ağaçları ezberlemek istiyordu. Bir süre sonra yorulup olduğu yere çöküverdi. Dakikalardır tuttuğu gözyaşları istemsizce iniyordu yanaklarından aşağı. Oysa hıçkıra hıçkıra ağlamak istiyordu. Üzerine ellerini koyduğu topraktan ve onun eşsiz kokusundan güç alarak ayağa kalktı. Hırkasının kollarıyla gözlerini kuruladı. Kavaklı yola doğru yürümeye başladı. Bakmıyordu arkasına, çünkü bakarsa her şeye, bütün bunlara yeniden başlamaktan korkuyordu. Bir kısır döngü içinde hapsolmaktan korkuyordu. Yolun sonuna geldiğinde önce onu sessizce bekleyen arabasına kavuştu. Sonra da onu bekleyen bir sınıf dolusu minik kalbe doğru yola çıktı.


Yeniden doğmamı bekliyor, ant olsun ki doğmayacağım! Kuru dallar, ateş, tüylerim, bitmek üzere olan ömrüm... Neden aynı çirkinlikleri bir kez daha göreyim? Dostum Garuda'nın zamanı olmamış, uzun yoldan gelememiş, derme çatma cümleleri varmış -ki içinde uçmalarımızı barındıran- diyememiş bana. Şu gökyüzünden geçmek kadar, bu yuvayı yapmak kadar ne yolunda uçtum ki başka? Sevgiden, dostluktan, gök başkanının hiçe saydığı ben, bu acizler tarafından kutsalım şimdi. Rengarenk tüylerime, yaktığım ateşe aldanmayın. Eksiğim.. Kısrak, dört nala bir sevişten aldanacak yağmura. Yeniden uçmamı bekliyor, ant olsun ki uçmayacağım! De ki : Görecek baharların var, gökyüzü sensin hatta. Yok! Ben kaybetmenin eşiğindeyim. De sen: Öteden de öte, beri var. Yok! Ben şimdi buraya kanadımı bırakayım.. Ben Feniks, herkes kendi gördüğüne doğru der. Ben Feniks, uçtum ve hikayem başladı.


Saatler önce mi gelmiştim buraya? Belirsizliğin içinde dolanıyor ara sıra bir garson. Üstündeki kir mi duman mı seçemediğim bir bulanıklık denizinde.... Ölüm... Kara bir el gibi sıkıyor boğazımı. Ağlayamıyorum. Biraz hava alırım belki diye düşünüp dışarı attığım bir ben, bir de kendim yan yanayız şimdi. Karanlık sulara dalıyor düşüncelerimiz. Yüzme bilmediklerini hatırlarken, yakaladığım düşüncelerim beni hıçkırıklara boğuyor. İşte yaklaşıyor kısa boylu, bıyıklı bir garson. Düşümdekiyle aynı olmadıklarını fark ediyorum. Midemin bulantısıyla içeri giriyorum. Başım dönüyor. Tutuna tutuna ilerlediğim bir aralıktan geçiyorum. Kirden, pastan yapılma bir musluktan akan suyla yüzümü yıkıyorum. Başımı kenarda duran bir masaya yaslayıp ağır kokular içinde kendimden geçiyorum. Yanı başımda fısıldayan bir sesle açılıyor gözlerim. Başka bir ses duyulmuyor. Garip bir koku geliyor burnuma o an. Islak yerlerin üzerinde dizili bir düzine masaya, masaların üzerlerinde ters çevrilip duran sandalyelere takılıyor gözlerim. Başım çatlayacak gibi ağrıdan. Yavaş yavaş ayrıldığımız rıhtımdan, biraz daha hızlı adımlarla ilerleyip arabaya biniyoruz. Evim çok uzakta değil. Gitmek istediğimden tam olarak emin değilim. Bu iyi çocuğa nasıl denilir ki şimdi bu. Onun hatırına ilerliyoruz bu bomboş yollardan, onun hatırına unutacağım diyorum her şeyi. Unutacağım, gömeceğim maziye; benim gibilerin yaptığı gibi.


İletişim kurmak için, birkaç kelime ile, hafızalarda imgelemler oluşturmak ve dahili ya da harici olan bilginin aktarımını sağlamak yeterlidir. İşin özüne bakıldığında, herkes doğru olanı aniden anlatmış olsaydı, ortalıkta iletişimsizlikten başka bir şey olmazdı. Yani, insanların birbirlerine doğruları doğrudan değil de dolaylı yoldan anlatmaları bir usul kabul edilmiştir. Kendi öykülerini kendilerine anlatan çocukların toplum ile iletişim kurması biraz daha zor bir hal alıyor çünkü kendi öykülerini dinleyip anlayabilecek tek kişinin yine kendileri olduklarını düşünüyorlar. Aynanın karşısına bolca çıkarak ne tatlı şeysin sen derlerse narsist, beni bir tek ben anlıyorum derlerse şizoid, sen de iyisin ama senden nefret ediyorum derlerse manik depresif, sana mı soracaktı, yaptı ve haklı derse bir avukat, otur çocuğum yerine derse bir öğretmen ve hatta aynanın karşısında dans ederken müziğin sesini duymayanlar dans edenleri deli sanıyor derse bir filozof bile olabiliyorlar. Çocukların bireyselciliğe odaklanmaması için , bu küçük yol arkadaşımıza ortak realiteyi ve bu ortak realitede bizim ve kendisinin nerede olduğunu sıklıkla hatırlatmamız gerekir. Rüyaların kabuslara ve gerçeklerin kaygılara dönüşmediği bir dünya, en azından bir ütopya olmasa da, bizler için optimum kalite sağlayacaktır. İster, ister, ister ve daha da fazlasını bekler. Çok da dinlemeyin yoksa bakın bakalım,


Bisiklet izi, uzayıp giden toprak yolu ikiye bölmüştü. Yolun ortasında durmuş, sağından mı solundan mı yürümeli diye düşünürken bir kadın koluma girdi. Dönüp koluma giren kadının yüzüne baktım, yüzündeki siyah beyaz kıvrımlara, tozlanmış kirpik ve kaş izlerine. Aramızda toprak yolu yaran bisiklet izleri. O, on beşinde bir aşka tutulup, sirke içerek romantik bir ölümü düşünmüş. Ben, on yedimde yüksek bir yerden mor kayalıklara çakılmanın beni kurtaracağını. O, Haymarket Meydanı'nda bombaların gölgesinde yükselen haykırışları duymuş. Ben, Çet Yaylası'nda hamile kadınların bomba parçalarından kaçarken peşinden sürükledikleri bağırsaklarını görmüştüm. Kan sıçratmamıştık bisiklet izlerine ama gözlerimiz bayat kan kokuyordu. Gülümsedi. Sessizce yürümeye devam ettik. İmgeler dünyasında bir kurgu değildi bizim yaptığımız. İkimiz de acının sözcükleri olmadığını biliyorduk. Yol bitti, bisiklet izleri güne battı. İkimiz de yaşamaya karar vedik. O, 1884'e gitti ben, 2009'a.


Bakalım, elimizde ne kalmış? ile Bakalım, elimizde ne varmış? soruları arasındaki farkı göremeyecek kadar köreldiğimiz günlere hoş geldiniz. Ne var ki siz de eli boş gelmişe benziyorsunuz fakat cebinizde, çantanızda, ötenizde ya da berinizde şimdilik sakladığınız şeyler olduğu bilinci içerisindeyiz. Bu güzel bir şey çünkü en azından eli bomboş olup da her şeyi etrafa dağıttığını düşünenlerden değilsiniz. En azından, bunu yapıyorsanız bile, biz henüz fark edemedik. Elimizde kalanlar ve olanlar arasındaki farkı dilimiz döndüğünce açıklamaya çalışırken diğer bir taraftan da bir duygunun, düşüncenin ya da eylemin nasıl oluştuğu konusuna değinmemiz gerektiğini fark ediyoruz çünkü tüm bu olanlar sebepsiz yere gerçekleşiyor olsaydı ne hayata ne de onu yaşayanlara bir anlam veremezdik. Anlam veremediğimiz şey bizi tedirgin eder; korkutur. Gel gör ki biz korkulara sığınacak varlıklar değiliz ve güvenli bir ortamda yaşadığımızı hissetmek isteriz. Durduk yere öfke krizine giriyorum! diyen kadar, Durduk yere aşık oluyorum! diyen insanın olması gayet mümkündür çünkü bu duyguların bir anda beliriverdiğine inanırlar ve hatta onlara doğayı gösterseniz ve Bu bitki örtüsü, bu hayvanlar, kısacası; bu canlılık nasıl oluşmuş? diye sorarsanız, cevapları yine Bir anda oluvermiş! olacaktır. İşte; Eli boş olanın her şeyi etrafa dağıtması benzetmesini yaptığımız durum, budur. Yine de siz, bizlerden bir şeyler saklamaya devam ediyorsunuz. Bahçesine neyin tohumunu ektiğini bilmeyen, hobi sahibi, emekli, hayattan beklentisi kalmamış, ne bir disiplin peşinde ne de hayatı daha güvenilir ya da verimli hale getirecek çabası var, imkanı varken toprak eşelemek istemiş, bu hayırsızdan bize ne, al, bak orada domates çıkmış, kimin işine yaradı ki, yüz ölçümü ile sunduğu ürün kıyaslandığında verimsizlikten ölüyor ama adama sorsak da Bu benim hobim. Bana karışamazsın. Arazi de benim, vergilerimi de ödüyorum, bırakın da biraz laylaylom edeyim. savunmasını yapacak, tabii ki kendisine topraksız tarımdan ya da katlı tarımdan bahsedersek Anlatamıyorum galiba, ticaret değil bu, ben sadece emekliliğimi yaşıyorum! diyerek dönüş yapacak, gördüğünüz gibi emekli insanlar huysuz oluyor, utanmasa bize yumruk atacak, sanki yaşam hakkını elinden aldık, diyoruz ki Yapma böyle. Bu arazide şu ve bu teknikler kullanılarak, bırak tek kahvaltılık domates bulmayı, köyün yarısına domates sağlarsın. Onlar da senin gibi bu dünyada bir kereliğine yaşam hakkına sahip değiller mi? Ama kime diyoruz, çevreciler ve hümanistler kısa süreli bir alkış tutuyor bizlere ve oturdukları koltuklara geri dönüyor, bu emekli adam da hakaret davası açacakmış gibi görünüyor, biz de dilimizi bağlıyor ve olay yerinden uzaklaşıyoruz. Henüz çok da uzaklaşmamışken yeni bir kalabalığın arasına dalıyoruz ki bunlar da Bakalım, elimizde ne varmış? diyerek bizlerden bir şeyler saklayanlar... Buradakiler sadece ceplerine değil; çantalarına, ötelerine ve berilerine de bakmışlar, tohumların ne kadar fazla olduğunu görünce de ekilecek arazinin yetersizliğinden şikayetçi olmaya başlamışlar. Bu noktadan sonra ise ikiye ayrılmışlar; ya daha fazla araziyi sahiplenmek istemişler ya da ellerindeki tohumları değerlendirerek / analiz ederek mevcut araziyi optimum seviyede kullanmayı... Bende filizlenen bu fikir sadece bende kalırsa hiçbir şey değişmez ama değişmesi gereken de pek çok şey var. O zaman; gideyim de kendi fikirlerimi başkalarına dikte edeyim. düşüncelerinin dolaştığı yerlerde Zaten herkesin sınırlı ömrü var. Ne diye ortak bir payda aramakla zaman kaybedeyim ki? Ben onlara bulaşmam, onlar da bana bulaşmasın; mis gibi geçinip gideriz! düşünceleri de dolaşmaktadır. Araziye şekil verme girişimleri, araziyi genişletme girişimleri ile kapışırken değer tohumlarının bazıları kullanılmaz hale geldi bile. Evet, bu aşamadaki kalabalığın ortaya koyduğu ürünlerde normale oranla çok daha yüksek verimden bahsedebiliyorken diğer taraftan da hiç filizlenememiş tohumların yitip gittiğini görüyoruz. Farkındaysanız artık araziler arasına dikenli teller çevrilmiş, paylaşım azalmış, isteyen istediğini aldığını düşünür olmuş ama nabız yükselmiş, tarla fareleri de zor girer bu arazilere, hele bir denesinler, bırakın sadece bu araziye girme teşebbüsünde bulunanları, sığındıkları yerler de tespit edilir ve yok edilirler. Yani; bizden sakladığınız tohumları saklamaya devam edebilir, sadece ceplerinizi karıştırabilir ve bulduğunuzu bize sunabilir ya da her yeri araştırıp da fazlaca tohum bulup ne yapacağınıza siz karar verebilirsiniz. Ortaya bir değer tohumu ektiğinizde ise farklı tepkilerle karşılanabileceğinizi de unutmamanız lazım. Ben buraya bir tohum ektim bile! Kimisi Ne tohumu, ben bir şey anlamadım! diyecek, kimisi Bu sivri dili sen kendine sakla! diyecek ve kimisi de Ağzına sağlık, ben de bundan bahsediyordum! diyecek... Tek bir tohum, binlerce farklı filiz verecek. Benim merak ettiğim şey; sizlerin bizden ne sakladığınız, daha fazlası değil.


Yılbaşı arifesinde, pek çoğumuzun kullandığı Netflix, dünyanın her yerinde popüler olan içeriği Black Mirror için özel bir bölüm yayınladı. Hatta bu bölüme bir dizi bölümü demek yerine, Black Mirror'ın film çalışması demek yanlış olmayacaktır. Her ne kadar dizinin kalite seviyesi neredeyse sinema filmlerine eş ise de, 'Bandesnatch' bölümü, ulaşabildiği süre itibariyle de 'film' denmeyi hak ediyor. Black Mirror: Bandersnatch'i basitçe anlatmak gerekirse, geçmişte okuduğumuz 'Kendi Maceranı Yarat', 'Şahane Hatalar' gibi kitapların sinemaya uyarlanmış hali. Zaten filmin adını aldığı Bandersnatch de, filmin içinde bulunan bir çeşit 'Kendi Maceranı Yarat' kitabı. Filmin baş karakteri Stefan, bu kitaptan esinlenerek bir bilgisayar oyunu yazmaya karar veriyor. Sonucunda ise olaylar gelişmeye, pek tabii ki izleyicinin istediği şekilde, başlıyor. Temel yapı olarak Bandersnatch, Stefan'ın ikilemde kaldığı bir noktada iki seçenekten birini seçerek hikayeyi devam ettirmek üzerine kurulu. İhtimaller sonucunda senaryo son bulduğunda, önemli çatalların bulunduğu bu noktaya geri dönerek diğer olasılığı izlemeye devam ediyoruz. Böylelikle 'paralel evren' ve 'tekerrür' duygusu işin içine giriyor. Tabii Bandersnatch'in yazarları biricik bir iş yapmış değiller. Başlangıçta belirttiğim gibi daha önceden 'interaktif sinema' denen olgu var edilmiş fakat popülerleşememişti. Oysa ilk interaktif filmin tarihi epey eskiye, 60'lı yılların sonuna gidiyor. 1967 yılında 'Kinoautomat' adlı bir saatlik Çek filmi, tarihteki ilk interaktif film olma özelliğini taşıyor. Kolayca tahmin edebileceğiniz üzere, teknolojinin oldukça yetersiz olduğu bu dönemde seçim mekanizması tamamen sözlü olarak sunuluyor. Yani filmin bir noktasında perde kararıyor, bir tiyatrocu sahneye gelip seçenekleri sunuyor ve seyircinin oylamasına göre film devam ediyor. Daha sonraları ise ABD'de yapılan 'Choose Your Own Adventure The Abominable Snowman', 'SilckTricky', 'Bank Run' interaktif bazı filmlere örnek olarak verilebilir. İlginç nokta ise, Netflix'teki ilk interaktif içerik Bandersnatch değil. 'Minecraft: Story Mode', 'Puss in Book: Trapped in Epic Tale','Buddy Thunderstruck: The Maybe Pile' Netflix'in daha önce üretip kullanıma sunduğu animasyon içerikler. 'Black Mirror: Bandersnatch', Stefan adlı bir gencin, filmle aynı adı taşıyan kitaptan etkilenerek yeni nesil bir oyun yazması fikri üzerine temellendiriliyor. Kitabı yazanın eski bir katil olması ve Stefan'ın da onunla yüksek özdeşlik kurması filmin psikolojik çatışmalarından biri olarak göze çarpıyor. Bu özdeşlik/idol alma konusundaki ikinci kişi işe, oyun şirketinin dahilerinden olan Collin. Filmde dikkat çeken kısımlardan bir diğeri ise anne-baba kavramlarının silik ve işe yaramaz hali. Baba karakteri oldukça silik ve çocuğunu asla anlamayan biri olarak resmedilirken ortada olmayan Anne üzerine de pek fazla gidilmiyor. Filmin belli yerlerinde bu noktaya değinilse de, aile kavramı temelde Stefan'ın hayatını mahveden bir yapıda anlatılıyor. Bu da tek taraflı bir bakış açısı. Elbette 'Black Mirror' oluşturduğu dil nedeniyle birçok konuda bu tutumda bölüm yayımlamış olsa da, filmin diğer noktalarındaki ikili hal, aile kavramı üzerinde çok zayıf kalıyor; hatta illüzyon kıran, dördüncü duvarı yıkan bir kısımla da son bulabiliyor. Dikkatimi çeken ikinci nokta hikayenin 'oyun' temasıyla bağlanması. Günümüzde özellikle bir 'simülasyon evreninde' yaşadığımız fikri iyiden iyiye yükselirken hem Stefan'ın kesin kurallarla yaratılmış oyunu hem de bizzat Stefan'ın kesin kurallarla içinde bulunduğu evren, onun bir üst kademesinde yer alan kendi dünyamızın da 'simülasyon' olup olmadığına dair sorular sorduruyor. Delice bir fikir olmasının yanında, hayatın ne seçim yapılırsa yapılsın aynı yere veya seçilmiş yerlere vardıran bir oyun olduğu fikri ilginç. Ama bu fikrin ayaklarını yere bastıracak olursak da aslında 'fatalizmi' şiar edinmiş her din temelde bu fikri savunuyor ve milyarlarca insan da zaten bunun gerçek olduğu inancıyla yaşıyor. Çerçeveyi böyle çizdiğimizde de Stefan, kaderin farkına varmış ve ona isyan etmeyen aksine özgür iradesini teslim etmiş bir karakter olarak karşımıza çıkıyor. Filmin interaktiflik kısmında önemsenmesi gereken şey ise, verilen kararların hikaye ilerledikçe sertleşmesi. Başlangıçta mısır gevreği, müzik seçimi olarak başlayan silsile, uyuşturucu kullanımı, şiddet, öldürme, paranoyayı sürdürme gibi yerlere gidiyor. 'Black Mirror' pek çok bölümünde distopyaların karşısında direkt olarak yer alırken aynı zamanda ortaya çıkacak sorunları da göz önüne seriyordu. Dizinin bölümlerindeki yapılar iyi başlayan distopik bir fikrin felakete yol açmasıyla sonlanıyordu. Yaşanan şey kötülerin kazanmasının ötesinde insandaki ahlaki çöküntü, ahlaki yük gibi kavramlara da götürebiliyordu bizi. Bandersnatch'te ise yaşanan birçok şeyin sebebi bana kalırsa yok. Şiddetin doruğunun yok yere arttığı ve izleyicinin sadist hislerini besleyen birkaç sahne mevcut. İzlemeyenleriniz için spoiler olmaması adına herhangi bir şey yazmayacağım bununla ilgili ancak nereye vardığını anlayamadığım birkaç nokta oldu. Sonunda Stefan bunlar için ceza aldı ancak bu eylemler gerçekleştirilirkenki atmosfer diğer bölümlerdeki gibi rahatsız etmek bir yana, izleyiciye zevk de veriyordu. İster istemez benim de aklıma, üyelik sistemiyle çalışan Netflix'in bu yolla da bir izleyici algoritması ortaya çıkarıp çıkarmadığı geldi. Belki komplo teorisini andıracak şu an yazdıklarım. Data, günümüzde en önemli konulardan biri. Hatta tüketim toplumları söz konusu olduğunda, arz-talep ilişkilerini yönetmek adına datalar sık sık kullanılıyor. Sosyal medya, Google aramaları, Youtube algoritmaları... Nihayetinde Netflix, yapmış olduğu bu atılımı yeni projeler için istatistik haline getirmiş olabilir. Tabii belirttiğim gibi, bunlar benim komplo teorilerim. Yine de Bandersnatch'in içindeki aşırılıkları göz önünde bulundurduktan sonra Netflix'in 'Sex Education' ve 'You' gibi dizileri yoğun reklam kampanyasıyla yayına sokması ve çok iyi dönüşler alması tesadüf değilmiş gibi geliyor bana. Baudrillard, simülakrı, Bir gerçeklik olarak algılanmak isteyen görünüm. olarak tanımlıyor. Simülasyon ve simulakr kavramı, görsel medyanın etkisini iyice artması sonrası kolayca gözlemlenebilecek iki kavram. Simülasyona dair basit bir örnekleme yapacak olursak; kişinin gerçek olanı salt izlediği ve ona sunulan olarak algıladığı bir durum. Bu durumda medya bir savaşa dair ne anlatıyorsa savaşın gerçeği o oluveriyor. Dolayısıyla büyük bir manipülasyon. İnsanın ise simülasyona uyum seviyesi gün geçtikçe artıyor. Bence adaptasyon birçok kişinin işine de geliyor. Üstelik bu adaptasyon hayatta gerçek bir varlık olarak yaşamı sürdürmektense bireyi sanal bir varlığa dönüştürüyor. Hatta nihayetinde gerçeklik olarak algılanmak isteyen görünüm 'gerçek' olarak algılanır hale geliyor. Sıradan insan, sosyal medya ve Youtube aracılığıyla şaşalı hayatlar yaşayanları an be an takip etme şansına sahip artık. Her anına şahit olduğuna inandığı bu eğlenceli yaşama sahip olabilecek gücü ve kuvveti kendinde bulamadığında ise kendine simülakrlar yaratıyor. Aslında, şaşalı yaşayan insanların hayatlarından paylaştığı detaylar ve anlar da, izleyenler üzerindeki manipülasyonlardan bir tanesi. Üzücü olan kısım, insan algısının simülasyonlara direnmekteki acizliği. Dolayısıyla simülasyona maruz kalan kişi yeni bir simülakr ile ona karşılık verme girişiminde bulunsa da sonunda kendini tatmin olamamış ve yenilmiş halde buluyor. Çünkü işin bitiminde sosyo-ekonomik duvarlara çarpıp yeniden başladığı noktaya dönüyor. Yani artık insan, kendi kendini kandırabileceği yeni bir platform arıyor. Sosyal medya bu platformlardan bir tanesiydi. İnsanlar oldukları veya olmadıkları kişileri kurulmuş sanal bir ekrana aktararak ün veya para sahibi olmaya başladılar. Başlangıçta gerçekten sanala olan bu aktarım, şimdi sanaldan gerçeğe olarak değişerek kişiler gerçekte oldukları kişiyi sosyal medyaya değil, sosyal medyada oldukları kişi gerçeğe kendi benliklerine aktarıyor. Tabii bu tersine akış da zaman için yarattığı tatmin duygusundan yine sosyo-ekonomik duvarlar sebebiyle uzaklaşıyor. Bandersnatch, tam da bu iki ayrı ancak birbirlerinden doğan kavramın kesiştiği noktada duruyor. Yazının geri kalanında bahsettiğimiz sosyo-ekonomik duvarlardan sıkılan kişiler için Bandersnatch'in açtığı yol yeni bir umut kapısı. Dizinin içeriğindeki drug, şiddet, oyun, delilik temaları günümüz insanının dikkatini çeken, birçoğunun hala sahip olmaya devam ettiği etik değerler nedeniyle gerçekleştirmediği veya gerçekleştiremediği şeyler. Gün geçtikçe daha da hedonist ve tüketici bir yaşama sürüklenen toplumun elindeki imkanlarla doyması gittikçe güç hale geliyor. Bireyin, kurduğu simülasyonlar türlü sebeplerle etkisini yitirirken özgürlük isteği de aynı oranda artıyor. Mesele gerçek bir birey olma meselesindense bir simülakr olma arzusuna doğru akıyor. Ancak sınırları olan dünya artık insana yetmiyor. Oysa Bandersnatch gibi konseptler içinde, karakterle kurduğu parasosyal ilişkiyle beraber, kişi kendisini sosyal medyadaki bir hesap yerine bu kez bir karaktere transfer ediyor. Film sonrası gözlemlerime dayanarak da söyleyebilirim ki, herkesin dehşet içinde düştüğü heyecan, verdikleri kararların böyle kaoslara yol açabileceği yönündeki endişeden geliyordu. Film özdeşliğini interaktivite yoluyla kurarken aynı oranda bireyin sanallaşma isteğini körüklüyor. Nihayetinde belki de parasosyal etkileşim karakterle değil, ona sunulan evrenle olma yolunda adımını atıyor. Sanırım 'Black Mirror: Bandersnatch'ı açıklayacak daha iyi bir yol bulunamaz. İlginize ve emeğinize sağlık, harika bir yazı.


1982 Bilim-Kurgu hayranlarının yılıydı. Sinemada, The Thing, Star Trek II: The Wrath of Khan, E.T. gibi döneminde popüler şimdi kült olan filmler gösterime girmişti. Bilim-Kurgu edebiyatta, William Gibson ile başlayan siberpunk kültünün miladı idi... Philip K. Dick'in, ilk 1968'de yayınlanan Do Androids Dream of Electric Sheep ? Romanından kanımca en iyi Ridley Scott filmi Blade Runner gösterime girdi. Özünde Film Noir biçimiyle fütürist bir dedektiflik hikayesini dönemine göre olabilecek en soyut haliyle ele alıyordu. Senaryosu, Hampton Fancher ve Unforgiven ile 12 Monkeys senaristi David Peoples tarafından sinemaya adapte edilmişti. 2019 Los Angeles'da geçen öyküde Rick Deckard isimli kahramanımız zorunlu üstlendiği misyon üzere 'Kopya' adı verilen Android'leri avlıyordu. Dünya dışı bir madende çıkan isyanda insanlar öldürülünce yeryüzüne firar edip dağılan insan zevahiri katil robotları avlamak farz olmuştur. Ancak polis yetersiz kaldığından iş Deckard gibilere devredilir. Kopyaları üreten ve sahibi olan Tyrell şirketini ziyaret eden Deckard burada Tyrell'in yeğeni olan Rachael ile tanışır. Şirket binasının piramit biçimi ve Tyrell'in ultra modern dairesinden hiç ayrılmaması manidar. Rachael aslen bir kopyadır. Tabii bu ortalarda birinci ağızdan beyan edilir. Tyrell ölen yeğeninin anılarını kendisi için özel tasarladığı bu Android'e aktarmıştır. Rachael tesadüf eseri Deckard'ın hayatını kurtarınca bulanıklık yiter ve avcının av olduğu netleşir. Kopyalar birbirinin aynı tepkiyi vermekle basitçe hayatta kalmak adına her şeyi göze aldıkları vahşi bir savaşın içindedirler. Yalnız biri farklı bir yan ortaya koyar. Roy Batty Amacını şiirsel bir ereğe bağlamıştır. Onun için salt yaşamak değil, manası olan bir varoluş vardır. Filmin sonunda retorik söylevinden bu çıkarıma varırız. Filmde sık yinelenen replik, Yaşamasının ne önemi var? Kim gerçekten yaşıyor ki? sözü görüşü destekler niteliktedir. Kopya olarak Rachael, yaşadığını sandığı ama ait olmadığı anılarıyla mücadele eden aklı karışık kadın imgesiyken onun anarşist yanını Pris ve savaşçı yönünü Zhora karakterleri tamamlamaktadır. Kadının faal olma ya da var-yok gelgitinde tasviri dişi figürler, eril dokunuşun kaçınılmaz tekdüzeliğine dayanak oluşturur. Blade Runner'ın yapım tasarımı filmin dokusunun karanlık oportünist geleceği yansıtması üzerine düşünüldü. Nüfus, küreselleşme, iklim değişikliği ve genetik mühendisliği konularına değindi. Ridley Scott prodüksiyonu, En kişisel filmim. olarak tanımlamıştır. Bu doğrultuda filmin mimarisi Brütalist dışavurumlar taşır. Müziklere değinmemek olamaz. Hele ki Vangelis kompozitörlüğü barındırıyorsa. 4 yaşında beste yapmış ve kendi kendini yetiştirmiş Vangelis, 1968'deki Paris öğrenci olaylarında Demis Russos ve Lukas Sideras ile birlikte inşa ettikleri Aphrodite's Child gruplarıyla sonradan öncüsü olacakları progresif rock türünde müzikler yapmışlar, 1972'de dağılmışlardır. Blade Runner soundtrack albümünde 'Rachael's Song' ile 'Memories of Green' parçaları çok nadidedir kanımca. 1492: Conquest of Paradise, Chariots of Fire ve birçoğuyla Vangelis'i ziyadesiyle bilen bilir, methiye düzmeyeyim satırlarca. Filmin geç gelen başarısı üzerine olağan biçimde Hollywood'un ilgisini romanın yazarı Philip K. Dick üzerine çekerek birçok yapıtının uyarlanmasının yolunu açtı. Film 1993 yılında kültürel ve estetik olarak önemli bulunduğu için Kütüphane Kongresi'nin Birleşik Devletler Ulusal Film Kayıtlarınca koruma altına alındı. 2007'de Amerikan Film Enstitüsü'nün 100. yıl, 100 film listesinin 10. yıl sürümüne giren 100 film arasında 97. olmuştur. 1992 yılında 'Yönetmen Kurgusu' geçildi. Warner Bros Blade Runner'ın 25. yıldönümü adına 2007'de 'Nihai Kurgu' adı altında DVD, HD DVD, BLU-RAY setleri satışa çıkardı. 2012'de 30. yıl anısına şık bir paket içinde Blu-ray özel edisyonu yayınlandı. Bu sunumun 2007'deki setten materyal olarak farkı yoktu. Blu-ray olduğu için 3 diske düşen sete ek olarak filmin ciltli sanat kitabı eklendi. Harici olarak, filmde Deckard'ın aracının birebir küçültülmüş modeli de yer aldı. Başlarda bir Remake gündemdeydi ama Prequel'lleri tüketmiş Hollywood'un, bütün yapımlarda ideal anlatı zamanı olarak seçtiği Sequel'ler envantere dahil olunca pek tabi sonrasını anlatan bir öyküde karar kılındı. Ryan Gosling ve Harrison Ford'un başrolünde olacağı, 2049'ta geçecek Sequel film kesinleşmiş durumda. Değişiklik olmazsa gösterim tarihi olarak 6 Ekim 2017 düşünülmekte. Filmin ya da Dick'in felsefesine burada uzun uzadıya değinmek istemiyorum. Gayem, Ridley Scott'ın sevdiğim tek filmini ele almaktı.


Makyajı yapılan Serkan, yanından ayırmadığı kalem ve kağıdını ceketinin cebinden çıkarıp beklemeye başladı. Ne zaman boş kalsa hep aynı şeyi yapar; çizer, çizerdi... Öğle tatilinde herkes sohbet ederken, o bir köşede... Eli kaleminde, ruhu kağıtta... Uzun, yuvarlak, köşeli, oval, üçgen yüzler... İçleri boş, bomboş yüzler... Hep, bir ağız, bir burun, hiç olmazsa bir göz çizmek isteyen eli, dolduramazdı o boşlukları. Düşündekiler sırayla onu yoklayıp dururlardı. İçlerinden birini kapıp da kağıda geçirmek istemez miydi? Ne yazık ki buna cesaret edemedi hiç. O boş yüzleri çizmeye en çok gereksinim duyduğu günlerden birini yaşıyordu. Biraz sonra onu çağırdıklarında heyecanının iki misli artacağına emindi. Sen kim canlı yayın kim? diye içinden geçirdi pişmanlıkla. Benim gibi pısırık biri nasıl bu işi becerecek? Bunca yıl sonra karar verip de nasıl gelebildim bu kayıp programına; bilmiyorum ama canıma tak etti artık, çok bunaldım. Eşim bile beni anlamıyor. Belki de haklı kendince. Onun annesi öldü. Ya benimki? Benimki de ölmüş olabilir mi? Nereden bilebilirim? Hiçbir haber alamadım ki yıllardır, düşünceleriyle hızlandırdı kalemini. Kaldığı yurtta, arkadaşlarından bazıları annelerinin resimlerini gösterdiğinde bir tuhaf olurdu. Onlardan uzaklaşır, bir köşede gözlerini kapatarak saatlerce öylece dururdu ama usunu ziyaret edenler hep boş yüzlerdi. Boş, bomboş yüzler. Sayısız günler, binlerce kez denedi bunu. Eline kalemi aldığı her seferde, bir yüz çizdi; ama kaşını, gözünü, ağzını, burnunu yerleştiremedi bir türlü içine. Annesinin silik de olsa bir fotoğrafının olmasını onu görmesi kadar istemişti hep. Eğer anneannesi ve dedesi, evlerinin de yok olduğu o yangında ölmeselerdi şimdi elinde bakabileceği bir fotoğraf olabilecekti ama alevler anılara saygıları olmadığını bir kez daha göstermişlerdi. Yayına iki dakika anonsu ile düşündüklerinden sıyrıldı. Biraz sonra stüdyodaydı. Gömleğinin üstünden anlaşılıyor muydu kalbinin ne kadar hızlı attığı? Kendisinin de beklemediği akıcı bir konuşmayla başından geçenleri bir bir anlattı. Heyecanını bastırıp annesini artık mutlaka bulmak istediğini kararlı bir şekilde söylerken, kaç yaşına gelirse gelsin herkesin anne sevgisine muhtaç olduğunu vurguladı. On beş gün sonraki Anneler Günü'nü annesiz geçirmek istemediğini belirtirken, kameralar seyircilerin ıslak yanaklarında tur atıyordu. Bir hafta kadar gidip geldi canlı yayına. Her gün, kısa da olsa annesini aradığını izleyicilere anımsatacak konuşmalar yaptırdılar ona, ta ki Serkan Bey, anneniz telefonda, alo der misiniz? sözünü duyuna dek. Kalakaldı öylece. Ne ağzını açabildi, ne elini kaldırabildi. Stüdyo yönetmeni, ışık yanan kameraya konuşması için işaret edip dursa da Serkan'ın onu gördüğü yoktu. Sanki bir tek o ve annesi vardı artık orada. Ne seyirciler, ne sunucu, ne yönetmen, hiç kimse... Mavi bir duman sarmıştı onları. Düşler ülkesindeydiler artık. Kavuşma zamanıydı işte. Az kalmıştı. Serkan Bey, lütfen konuşun, anneniz sizi bekliyor. Bu ikazla mavi dumanlar dağıldı birden. İyi ki gelmişti bu programa. Öyleyse konuşmalıydı. Heyecandan kurumuş dudaklarını yaladı. Özlem yüklü sözcük, ağzından çıkmaya hazırdı artık. İlk kez... Ne güzeldi... Binlerce kez söylemek istese de heyecandan diliyle damağı arasında gidip gelen iki hecenin birleşiminin tadına varamadı. Oğlum, diye titrek ve bezgin bir ses geldi uzaklardan. Ağladığı hemen anlaşılıyordu kadının. Zaten birkaç saniye sonra sesli olarak ağlarken konuşmaya çalıştı. Affet beni oğlum, sana bu acıları yaşattığım için. Gelemedim, senin karşına çıkamadım. Namus uğruna hapse girdim; ama çıkınca namusumu koruyamadım. Rahat bırakmadılar. Karşı koyamadım onlara. Yüzüne bakacak halim yok. Hiç susmadan konuşmasını sürdürüyordu. Yer yer hıçkırıkların zulmüne uğrayan yerler varsa da sözlerinde; neler dediğini herkes anlayabiliyordu. Herkesin tüyleri diken diken oldu. Sinek uçsa duyulacak bir sessizlik hakim oldu stüdyoya. Nefesler tutuldu. Sorgulu bakışlar yöneltti yan yana oturanlar birbirlerine. Telefondaki sesle Serkan'ın boğazına oturan koca bir yumruk, ağzından Anne sözünden başka bir laf çıkmasına izin vermedi. Son beş dakikadır, dut yemiş bülbül misali oturan bir adamdı o. Bir yandan annesinin söylediklerini anlamaya çalışırken bir yandan da akan gözyaşlarını silmeye yetişemiyordu. Otuz beş senedir biriken gözyaşlarının tümü bugünü beklemişti sanki. Dizginlemeyi beceremiyordu onları. Birbirlerini iterek göz pınarlarından aceleyle dökülüyorlardı. Serkan'ın zaten çökük olan omuzları her saniye biraz daha çöküyordu. İzleyicilerin arasından ilk şaşkınlığı üzerlerinden atanlar yorum yapmaya başladılar. Sarışın bir kadın, Siz nasıl bir annesiniz hanımefendi, bunca yıl sonra bunları nasıl söyleyebiliyorsunuz? diye hışımla ayağa kalktı. Ardından orta yaşlı bir erkek, Görmüyor musunuz oğlunuzun halini? Sizde vicdan denen şey yok mu? sözleriyle yerine otururken onun elinden mikrofonu kapan başka bir kadının tiz bir sesle Gel de köpekler de doğuruyor deme şimdi. Sen nasıl bir annesin ayol? diye çemkirmesine program sunucusu, Sözlerinize dikkat edin. Kimseye hakaret ettirmem ben burada, diyerek tepki gösterdi. Telefondaki kadın ağlamadan konuştu bu kez. İstedikleri kadar hakaret etsinler. Kimse benim yaşadığımı yaşamadı. Namusum kirlenmesin diye kocamı öldürdüm ama hapisten çıkınca onu koruyamadım. Oğlumun yüzüne bakacak halim yok! O yüzden gelmeyeceğim. Ekrandan da olsa onu gördüm ya, ölsem de gam yemem artık. Başına gelen bilir, ne deseler boş, gelemem. Gelemem... Gelemem... Genç adamın kulaklarında eko yapmaya başladı bu ses. Yanıt vermeyecek misiniz annenize Serkan Bey? diyen sunucunun sesiyle kendisine geldi. Gözyaşlarının tekrar sildi. Eli istemsiz olarak cebine gitti. En yakın dostlarını okşadı. Kalemle kağıt, hep onunla olacaklardı. Üzerine boş yüzler çizilmiş kağıdı göstererek annesine seslendi. Anneniz bize gelemeyeceğini söylemişti Serkan Bey. Biz de ondan bir fotoğrafını istemiştik sizin için. Serkan merakla elini uzatırken ön sırada oturan bir erkek seyirci aniden yerinden kalkarak sunucunun elindeki fotoğrafı kapıp yırtmaya başladı. Öyle ananın fotoğrafını ne yapacaksın? Lanet olsun ona! Seyirciler gibi bir anda donakalan Serkan daha sonra kendini toparlayıp yerdeki parçaları birleştirmeye çalışırken stüdyo şefi programın bitme işaretini verdi.


Sağ elimi masanın altına uzatıp, parmaklarıma bakıyorum gizlice. Yüzük parmağımdaki altın halka elimi ışıtıyor. Sanki mesafeleri aşıp onun yanına gitmişim, bir an onu görüp rahatlamışım gibi oluyor. Elimi masanın altından çıkarıp işimin başına dönüyorum. Aylin anlamış ne yaptığımı ve kafasını iki yana sallayarak halime gülüyor. Klavyenin üzerinde iki elimin parmakları çalışıyor. Ben ekrana bakıyorum daha çok. Aylık satış raporumu çıkarmam ve teslim etmem lazım hafta sonundan önce. Bir balıkçı teknesinde taktık nişan yüzüklerini. Kaptan ve miçosu vardı törenimizde. Geceyi yıldızların altında, teknenin güvertesinde geçirdik tek battaniye altında. Evrenin merkezinde sadece biz vardık ve sanki dünyanın yaratılmasındaki amaç tam da bu aşktı. Gökova Körfezi'nde bir koyda demir atmıştık ve uykumuza eşlik eden tek ses, denizden ara sıra fırlayıp, aynı hızda suya dalan oyuncu balıkların çıkardığı su şıkırtısıydı. Uyumadan hemen önce, çok yakındaki bir yıldızı tutabileceğim sanrısına kapılıp, gayri ihtiyari elimi gökyüzüne uzattığımı hatırlıyorum. Sabahın ilk ışıklarıyla balığa çıkmış balıkçı motorlarıyla selamlaşıyoruz. Ağlardan çeşitli balıklar seçiyoruz ve kaptan bize çabucak balık çorbası kaynatıyor kahvaltı niyetine. Gece ne kadar rakı içtik hatırlamıyorum. Çok içtik. Durmadan içtik. Kaptan Muazzez Ersoy hastası diye, bir sürü nostaljik şarkı dinledik ve kim bilir kaç kere şerefe kadeh vurduk. İstanbul'a parmağımda yüzüğü, çantamda son gün giydiği tişörtü ile dönmüştüm. Ondan ayrı kalınca nefessiz kalıyordum ve tişörtünü koklamak iyi geliyordu. Varlığını varlığımda hissetmem lazımdı sürekli. Üç ay boyunca, her hafta sonu Bodrum'da, yanındaydım. Sonra benim gidişlerim seyreldi. Hayat başka meseleler çıkardı önüme. Ertelenemeyecek meseleler. Onun da aramaları seyreldi bir süre sonra. O aramadıkça, ben de aramadım. Ne de olsa, bir sürü şeyle mücadele ediyordum ve benim onu değil, onun beni araması lazımdı. Bu arada beş, altı kilo vermiş, bir deri bir kemik kalmıştım. Parmağımdaki yüzüğü bol geliyordu artık ama yine de takıyordum. Sonra bir gün dayanamadım, Bodrum'a gittim. Yüz yüze konuşursak her şeyi çözeriz diye düşündüm. Ben hala çok aşıktım ve derdimin tek ilacı oydu. Havalimanına beni karşılamaya gelmedi bu sefer. Ben gelirim Havaş'la demiştim, o da Tamam demişti kestirmeden. Hep gittiğimiz o salaş balıkçıda buluştuk, Yalıkavak'ta. Parmağında yüzüğüm yoktu. Onun bendeki yüzüğü ise, daha bir parlak dönüp duruyordu çöp gibi kalmış parmağımda. Sözlerin söyleyemediğini ellerimiz söylüyordu zaten. Böylece yüzüğünü çıkardım ve önüne koydum. Dönüş biletim ertesi akşamaydı. Geceyi bir otelde tek başıma geçirdim. Sabah bir araba kiralayıp, uçak saatine kadar cinayet mahalline geri dönen katilller gibi, Bodrum'un anılarımız olan her bir noktasını dolaştım. Mayıs ayıydı ve bahar fışkırıyordu her yerden. Ertesi sabah işe gittiğimde kimse boş parmağımı fark etmesin diye türlü numaralar yaptım. Yemeğe inmedim, sigara molalarına çıkmadım ve sağ elimi cebime soktum sık sık. Kimse bir şey sormadı zaten. Hiç yaşanmamış, hiç olmamış gibiydi bu nişanlılık. Elimi görmek istemiyordum ama. Mecburen iş yaparken de bakmıyordum sağ elime. Uzun kollu gömlekler giyiyordum ve gömleğin kollarını elime doğru çekiştirme tiki geliştirmiştim. Aylin bir terapiste gitmemi önerdi. En azından bir ilaç almak için. Ona göre depresyondaydım. Önerisini reddettim. Ben iyiydim. Elim hariç. Akşamdan kalmaydım, sabah işe geç gittim biraz. Çoktandır geç kalıp duruyorum işe diye, üzerimde bir mahcubiyet, hemen masama geçip oturdum. Dosyalarla telefonun arasına gizlenmiş kutuyu fark ettim sonra. Hediye paketi yapılmış küçük bir kutuydu. Etrafıma göz attım, kimse oralı değildi. Paketi açtım merakla. İçinden önce minik bir kağıt çıktı. Şöyle yazıyordu kağıdın üstünde: Eline merhem olsun. Dostlukla. Kutuda bir altın yüzük vardı, üstüne üç küçük taş gömülmüş parlak sarı bir halka. Kutudaki yüzüğe bakarken hatırlayıverdim birden. Doğum günümdü bugün. Üzerine gömülmüş üç taş ile farklılaşan sarı, parlak halka nişan yüzüğüme benziyordu. Kutudan çıkarıp parmağıma taktım. Kafamı kaldırıp baktığımda, masasında oturan Aylin'le göz göze geldim. Gülümsüyordu. Bir anlık tereddüdün ardından, uzun zamandır aktif kullanmadığım sağ elimi coşkuyla ona sallarken buldum kendimi.


Dün uzun zamandır yapmadığım bir şeyi yapmak geldi içimden. Aniden düştü aklıma, belki de önce kalbime- demeliyim. Klasik bir cumartesi günüydü. Olabildiğince geç kalktığım, her gözümü açtığımda kendimi zorla uyutmaya çalıştığım bir gün. Vakit öğleye yakın demlenen çayın kokusu beni yıllar öncesine alıp götürmüştü. Kaç dakika orada kaldım bilmiyorum. O ana döndüğümde demliğin suyu kaynamaktan azalmıştı. Kalan suyla termosuma çay hazırlayıp aceleyle yaptığım, peynirle domates kıstırdığım ekmek arasını bir saklama kabına koymuştum. Yürüyüş kıyafetlerimi giyinirken kalbimin deli gibi çarptığını fark edip daha bir heyecanla koyulmuştum yola. İlk olarak bodrumda sessiz sedasız beni bekleyen emektar bisikletimi üç sokak ötedeki bisikletçiye götürdüm. Fren, vites kontrolleri, lastiklerin şişirilmesi, zincirin yağlanması derken çıkmıştım yola. Nereye gideceğimi henüz bilmesem de yüreğimin beni götürdüğü yere gideceğim kesindi. Şehir merkezinden uzakta yaşıyordum. Dolayısıyla şehrin çıkışına doğru sürsem mutlaka yeşil bir yerler denk gelecekti. Öyle de yaptım ve gerçekten kırk-kırk beş dakika kadar sonra uçsuz bucaksız tarlalar arasında, asfaltı epey kaybolmuş bir yolda ilerliyordum. Ben ve kendim... Unutmuşum ne zamandır, onlarca belki de yüzlerce kalabalıklar içinde en iyi arkadaşımı. Unutmuşum kendimi alarak şöyle kafama göre bir yerlere gitmeyi. Sahi en son ne zaman uzaklaşmıştım böyle? On yılı kesin geçmiştir, ne acı. Bir tarlanın ortasında tek başına asilce duran o ağacı gözüme kestirmiş, bisikletimi yol kenarına bırakarak o yöne ilerliyordum. Ağacın dalları altına oturduğumda o harika manzarayı izleyerek kahvaltı için seçilebilecek en güzel mekana geldiğimi fark etmiştim. Çayın tadı ne kadar da güzeldi. Ekmeğimi, kuyruk sallayarak yanıma gelen kahverengi bir dostla paylaşmıştım. Keşke biraz fazla alsaymışım. Yalanıp duruyordu yavrucak. Çimlere uzanıp uzun bir süre bulutları izlemiştim. Mavi bir tuvalin üstünde hareketli pamuk yığınları gibiydiler. Burada ne kadar vakit geçirdim hiçbir fikrim yoktu. Hatta biraz kestirmiş de olabilirdim. Gün ikindiye yaklaşmak üzereydi. Doyamadığım yolculuğuma biraz daha devam etmek istiyordum. Mayıs bitiyordu ama rengarenk çiçeklerin zamanı henüz geçmemişti. O güzelliklerin arasında bir zaman yolcusu gibi hissediyordum kendimi. On yıl öncesi... Yirmili yaşlarım... O zamandan bu zamana ne çok şey değişmişti. İş hayatı, her günkü monotonluklar, dökülen saçlarım, taşındığım şehirler... Hatta göbek bile yapmıştım hareketsizlikten. Aynı olan tek şey olan bekarlığımı saymazsak, neredeyse her şey değişmişti. Bir süre sonra tarlaların içinde tellerle çevrili alanlara rastlamıştım; içlerinde bakımlı bahçeleri, tek katlı evleri olan. Ne de hoş görünüyorlardı. Şehrin keşmekeşine hem yakın hem uzak, nefes alma alanları... Gerçekten çok güzel görünüyorlardı. Üç ihtiyar, hayat hikayelerinden tutun da o ana kadar neler yapmış ve yapıyorlarsa anlatmışlardı bana. Nöbetleşe nöbetleşe hem de. Arada ben de konuşmuştum tabi. Kaç çay içmiştim bilmiyorum. Üstelik kahveci abi almamıştı çayların parasını benden. Tanrı misafirisin. demişti. Çok duygulanmıştım. Yakın evlerden birinden kuru fasulye pilav gelmişti bir tencere. Üç tabak yemiştim. Pilavcı Şevket Dayı'nınki bir, bu iki; hayatımda yediğim en güzel pilavlardı doğrusu. Kahveye gelen herkes çok yakından ilgilenmişti benimle. O kadar ki sanki yıllardır buraya çay içmeden eve gitmemiş gibi bir hisle doluydum. Akşam olmasına yakın, bütün ısrarlarına karşın bir sonraki gelişimde yatılı kalacağıma söz vererek güzel duygularla ayrılmıştım yanlarından. Çantamda geleceğe dair umutlarım vardı, uzaklarda dostlarım; değerli kılmak vardı her anı, içinden geldiği gibi yaşamak ve ertelememek kendinle geçireceğin zamanı.


Hayal dünyası ile gerçekliğin iç içe geçtiği filmleri sever misiniz? Bence bu film tam da size göre. Basit bir konuyu muhteşem betimlemelerle anlatma sanatının ustalıkla kullanıldığını söylemeden geçemeyeceğim. Senaryosunun Avusturyalı usta yazar Stefan Zweig'in notlarından ilham alınarak yazıldığı 2014 yapımı bu film kostüm ve dekor olarak adeta bir renk şöleni. Karakterlerin renkliliği, oyunculuklar ve daha birçok harikalık var filmde. Filmin başında bir öğrenci, sevdiği bir yazarın heykelinin yanına gidip bir romanı, Büyük Budapeşte Oteli'ni okumaya başlıyor. Film boyunca da bize yazarın ismi verilmiyor. Sonra yazar görünüyor ve bizlere gençliğinde Avrupa'yı gezerken gittiği ünlü bir oteli anlatmaya başlıyor. Otelde Sıfır lakaplı Mustafa adında biriyle tanışan yazar, o buluşma sırasında Mustafa'dan otelin ve Gustave adındaki birinin hikayesini dinlemeye başlıyor. Filmde olayların geçtiği Alp Dağları'nda yer alan kurgusal bir Avrupa ülkesi Zubrowka Cumhuriyeti, adını Polonya'daki bir votka liköründen alıyor. Akıcı ve tansiyonu neredeyse hiç düşmeyen bu yapıtın yönetmeni ve aynı zamanda yapımcısı olan Wes Anderson, gerçekten o kadar başarılı bir iş çıkarmış ki simetrik mizansen, kostüm tasarımları, dinamik kamera açıları ve kullanılan pastel tonlarla adından epey bir söz ettirmiş. Yönetmenin en beğenilen ve takdir edilen filmi olmaya da hak kazanmış. Zira yemek yedikleri sırada masada duran çiçeklerin bile bir mesaj içerdiğini öğrendiğimde filmi ayakta alkışladım doğrusu. Masal dünyasında, belki de düş ile gerçekliğin tam ortasında yüz dakikalık bir yolculuk yapmak isterseniz bu film tam da size göre ve bende ilk beşe girdi bile.