İlk girişinden itibaren herkesi büyüleyen dünya mimarlık tarihinin günümüze kadar ayakta kalabilmiş en önemli anıtları arasında yer alan Ayasofya mimarisi ve gizemi yönünden büyük bir önem taşır. Ayasofya, Doğu Roma tarafından yapılmış en büyük kilisedir. İlk olarak Büyük Kilise diye adlandırılmıştır. Daha sonra Ayasofya adını almıştır. Ayasofya, yapıldıktan sonra Bizans hükümdarlarının taç giydiği kilise olarak görev yapmıştır. Taç giyme merasimi kilisenin tam ortasında yapılırdı. Bu alanı şu an da gidip görebiliriz. İlk yapılan kilise İmparator Konstantinos tarafından ahşap olarak yapılmıştır. 404 yılında çıkan isyan sonucu ilk yapılan kilise halk tarafından yakılıp yıkılmıştır. Günümüzde ilk kiliseye ait herhangi bir kalıntı bulunmamakla birlikte, müze deposunda bulunan Megale Ekklesia damgalı tuğlaların bu yapıya ait olduğu düşünülmektedir. İkinci Kilise, İmparator II. Theodosios tarafından 415 yılında yeniden inşa ettirilmiştir. Bu yapının, ahşap çatı ile örtülü ve anıtsal bir girişe sahip bazilikal planda olduğu bilinmektedir. Kilise, İmparator Justinianos'un (527 565) 5. saltanat yılında, aristokrat kesimi temsil eden maviler ile esnaf ve tüccar kesimi temsil eden yeşillerin İmparatorluğa karşı birleşmesi sonucunda çıkan ve tarihte Nika İsyanı olarak geçen, büyük halk ayaklanması sırasında 13 Ocak 532 yılında yıkılmıştır. 1935 yılında İstanbul Alman Arkeoloji Enstitüsü'nün A. M. Scheinder başkanlığında yapılan kazılarda, bugünkü zeminin yaklaşık 2.00 m altında görülebilen II. yapının Anıtsal Giriş Kapısına ait basamaklar, sütun kaideleri ve On İki Havari'yi temsil eden kuzu kabartmaları ile süslü friz parçaları bulunmuştur. Ayrıca anıtsal girişe ait diğer mimari parçalar ise batı kısımdaki bahçede görülebilmektedir. Günümüz Ayasofya'sı İmparator Justinianos (527-565) tarafından dönemin iki önemli mimarı olan Miletos'lu İsidoros ile Tralles'li Anthemios'a yaptırılmıştır. Tarihçi Prokopios'un aktardığına göre, 23 Şubat 532 yılında başlayan inşa, 5 yıl gibi kısa bir sürede tamamlanmış ve kilise 27 Aralık 537 yılında törenle ibadete açılmıştır. Kaynaklarda, Ayasofya'nın açılış günü İmparator Justinianos'un, mabedin içine girip, Tanrım bana böyle bir ibadet yeri yapabilme fırsatı sağladığın için şükürler olsun dedikten sonra, Kudüs'teki Hz. Süleyman Mabedi'ni kastederek Ey Süleyman seni geçtim diye bağırdığı geçer. Ayasofya'nın içinde günümüze kadar gelmiş mozaikler bulunmaktadır. Bu mozaikler genellikle dini tasvirli olup Hz. İsa ve Hz. Meryem mozaikleri günümüze kadar gelmiştir. Mozaiklerin yapımında altın, gümüş, cam, pişmiş toprak ve renkli taşlar kullanılmıştır. Fatih Sultan Mehmed cemaati toplar ve: Aranızda ikindi namazının sünnetini hiç kaçırmayan var mı? diye sormuş. Eğer kaçırmayan varsa bütün cemaatin başına o geçecek ve imamlığı o yapacak, demiş. Herkes büyüklere bakmaya başlamış. Fatih Sultan Mehmed'in orada bulunan lalası da diğer alimlere ve en son da Akşamseddin'e bakmış. Ama herkes başını yere eğmiş. Akşamseddin bile başını yere eğmiş ve: Bir keresinde evime misafir geldi. Misafirleri kıramadığım ve çok meşgul olduğum için ikindi vakti keraate girdi. Hayatımda sadece bir kez ikindi namazının sünnetini kılamadım demiş. Akşemseddin'in bu sözü üzerine Fatih Sultan Mehmed: Ben hayatımda hiç ikindi namazının farzını ya da sünnetini kaçırmadım demiş. Bunun için de oradaki heyet tarafından İstanbul'un fethinden sonra Ayasofya'da kılınacak ilk cuma namazına imamlık yapmaya Fatih Sultan Mehmed layık görülmüş. Yani hem padişah olduğu için hem de o kadar savaşın arasında ikindi namazının sünnetini kaçırmadığı için imamlığa geçmiş. Padişahımız üç defa tekbir getirdi. Birinci tekbirde baktım ki, Ayasofya'nın yönü kıbleye bakmıyor. İçimden İnşallah bir yanlış yapmayız dedim. İkinci kez tekbir getirdi, tekrar namazı bozdu, namazı bozduğu için sevindim. Üçüncü tekbirde yine içimden: İnşallah namazını bozar dedim. Fakat o an bana manevi alemde cemaatin en arka safı gösterildi. En arka safta, bir kişilik yerin eksik olduğunu gördüm. Bir an baktım ki Hızır Aleyhisselam, o bir kişilik yere doğru saf tutmak için gelirken terler direğe parmağını soktu ve Ayasofya'nın yönünü kıbleye doğru çevirdi. Ondan sonra da bir kişilik yerin eksik olduğu o safa geçti ve namaza durdu. Böylece padişah üçüncü kez tekbir getirdikten sonra Kabe'yi tam karşısında gördü, bir daha selam vermedi ve böylece İstanbul'un fethinden sonraki ilk cuma namazını kıldırdı. Ayasofya'nın kuzeyine, Fatih Sultan Mehmed Dönemi'nde bir medrese yaptırılmış, her dönemde bakım ve onarım çalışmalarından geçmiş, en kapsamlı tamir çalışması Sultan Abdülmecid Dönemi'nde Fossati tarafından yapılmıştır. Sultan Abdülaziz Dönemi'nde Ayasofya çevresinin yeniden düzenlenme çalışmaları sırasında medrese 1869- 1870 yılları arasında yıktırılmış ve 1873- 1874 yılları arasında ise yeniden yaptırılmıştır. 1936 yılında yıkılmış olan Medresenin kalıntıları 1982 yılında yapılan kazılar sonucu ortaya çıkarılmıştır. Osmanlı Dönemi'nde, 16. ve 17. yüzyıllarda, Ayasofya'nın içine mihraplar, minber, müezzin mahfilleri, vaaz kürsüsü ve maksureler eklenmiştir. Mihrabın iki yanında bulunan bronz kandiller, Kanuni Sultan Süleyman (1520-1566) tarafından Budin Seferi (1526) dönüşünde camiye hediye edilmiştir. Ana mekana girişin sağ ve sol köşelerinde bulunan Helenistik Döneme (MÖ. 4.-3. yy) ait iki mermer küp ise Bergama'dan getirilerek, Sultan III. Murad (1574-1595) tarafından Ayasofya'ya hediye edilmiştir. Aynı dönemde Hattat Kadıasker Mustafa İzzet Efendi tarafından yazılan 7.5 m. çapındaki 8 adet hat levhası ana mekanın duvarlarına yerleştirilmiştir. Allah, Hz. Muhammed, Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Ali, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin yazılı bu levhalar İslam aleminin en büyük hat levhaları olarak bilinmektedir. Aynı hattat kubbenin ortasına ise Nur Suresi'nin 35. ayetini yazmıştır. Ayasofya'ya girdiğinizde tavanda dört tane melek görünür. Bu meleklerin Cebrail, Azrail, Mikail ve İsrafil olduğuna inanılır. Bu meleklerin Ayasofya'yı koruduğuna inanılır. Ayasofya Mustafa Kemal Atatürk'ün emri ve Bakanlar Kurulu kararı ile müzeye çevrilmiş ve 1 Şubat 1935'te müze olarak, yerli ve yabancı ziyaretçilere açılmıştır. 1936 tarihli tapu senedine göre, Ayasofya 57 pafta, 57 ada, 7. parselde Fatih Sultan Mehmed Vakfı adına Türbe, Akaret, Muvakkithane ve Medreseden oluşan Ayasofya-i Kebir Camii Şerifi adına tapuludur. Atatürk'ün müzeye çevirdiği söylenir fakat bazı kaynaklarda da Bakanlar Kurulunun kararının altındaki imzanın Atatürk'e ait olmadığı söylenir.


Denizi hissediyordu ve ötesi yok. Kayalıkların hemen yanıbaşında bir iskemlede oturuyordu. Masa eşlik ediyordu suyun hırıltısına. Ufak bir gıcırdama. Bir martı ses verir belki. Zaman öylece geçip gider. Çayından bir yudum aldı. Zamana yenik düşmüş bir tat. Bunu kendine söyleyebilmesi güç değildi. Yansıma. Ayna. Aynalar yapıp satan bir adam kendinden ne kadar gizlenebilir? Denize baktı. İçine. Yüzen balıkları gördü. Hiçbir şeyden mahçup olmayan ve asla utanmayan gözlerini inceledi dikkatlice. Dükkanına döndüğünde ıslanmıştı. Yolda, yağmur ona dert yanmıştı. Dokunarak. Gönlün hissetiğinden fazlası. Işıkları yaktı. Ahşap dükkan aydınlandı hiç tereddüt etmeden. Sarı bir ışık, adamın tenini de sararttı. Yalandan bir yaz günü. Aynalar dört bir yanda. Adam nereye dönse, durmadan kendiyle karşılaşıyor. Oysa biraz vakti olmalı insanın, kendinden uzaklaşmaya. Yürüdü. Kendini izlemeden de edemedi. Gramafonuna yanaştı. Sevdiği bir plağı taktı. İlk notada doldu kulakları. Si. Minör mü? Belki. Anlamazdı müzikten falan. Sessizce şarkılar söylerdi yalnızca kendini izleyerek, kendini izlerken de duramazdı kendinden tiksinmeden ama vazgeçemezdi de bundan. Ne büyük çelişkilere yol açıyor insanın kendisini bilmesi. Sakallarını sıvazladı. Nemli paltosunu çıkarıp astı. Ne diye erkenden geldiğini bilmiyordu. Belki birden değişiverir her şey. İnanması güç. İnanmadı kendine. Saat sabah yedi. Giyindi. Müziği iyice sıkıştırdı kulağına. Ani bir hüzne hazırladı kendini. Kapadı dükkanı, aynaları, tüm yansımalarını. Soğuk. Bu saatte yürüyen insanlara ne demeli? Neden buradasınız? Mutsuz insanlar erken uyanır. Hepiniz mutsuz musunuz? Ben de öyleyim. Beni de yanınıza alın. Diyemedi. Yürüdü. Hatrındaki müziği yineleyip durdu. Hava bulutlu ve gri. Gözlerim güzellikleri ve hüznü görebilse, ne güzel bir filme dönüşürdü bu sabah. Dönüşemedi. Çünkü aynalarda bile güzel göremedi kendisini. Büyüdüğü tek göz tahta evin bahçesinde de güzellikler değil, yağmurdan aşınan taşlar vardı. Ne kadar çabuk büyüdüm. Masumca bir çocukluğum oldu kendimce. Ama mutlulukla bezeli bir çocukluk olduğunu söyleyemem. Bu yüzden olgunluğu sevmem gerek. Zaman çabuk geçiyor, ne iyi. Böylece büyüyüverdim erkenden. Özleyebilecek bir çocukluğum yok. Gözleri doldu, kendine bunu fısıldarken. Sarı yağmurluklu bir kadın geçti. Mutsuz. Üşüyen. Peşine takıldı. Dakikalarca yürüdü kadın, üstündeki yağmurluğu dahi üşüten soğuğa aldırmadan. Yağmur diniyordu. Sis gösterdi kendisini. Yürüdü. Tahtaları kabarmış bir banka oturdu, denize karşı. Adam uzaktan bakıyordu ona. Güzel bir filme denk geldim sabah sabah. İstedi ki, kulağındaki müzik çepeçevre sarsın bütün bu anı. Sardı; kendi zihninde. Denize doğru yürüdü. Dalgasız. İlginç. Kış günü. Hafifçe eğildi. Kendisini gördü. Doğruldu. Kadına baktı. Kadın mahcubiyetle bakıyordu adamın yüzüne. Gülümsedi. Hangisi? Adam kadının yanına doğru yürüdü. Oturdu. Sormadı. Denizin derinliği suskunluğundan geliyor. Ne diyorum. Hiçbir şey demedim henüz. Ne denirse ısınır havalar? Baharın gelmesine daha var. Saçları ıslaktır. Sarı yağmurluk. Sarı bir imgelem. Artık ölsem de unutamam. Sizin gözlerinizden mi kendime bakıyorum yoksa? Bir nevi öyle fakat tam anlamıyla demek istediğiniz gibi değil. Nasıl? Gülümsedi. Oysa ben alışığım kendimi görmeye. Hiç böylesine güzel gelmemiştim kendime. Biliyorum. Nereden? Nereden bilinirse oradan. Korkuyorum. Korkma. Seninle mi konuşuyorum, kendimle mi? Bir aynayla. Aynayla. Benim gözlerimden kendinizi görüyor olamazsınız. Eğer böyle olsaydı... devam etmedi. Adam da ısrarda bulunmadı. Müzik sarıyor etrafımızı biz böyle susunca. Yoksa, gözleriniz mi sağlıyor bunu ? Belki. Si. Evet. Sen de duyuyor musun? Kimi? Boşver. Adam ağladı. Yağmur etkisini yitirdi iyice. Geride bir tek ıslaklığı kaldı. Kuşlar birikintilere konup kendi yansımalarını gagaladı bir süre. Teraslardan sular yerlere damladı. Kadın yağmurluğun şapkasını çıkardı. Güldü. Hava erken aydınlandı ama güneş geç doğdu. Hoş geldin. Çok zamandır bekliyorum. Hoş geldin, hoş geldin. Diyemediğim tüm günlerin acısına: Hoş geldin. Kadın ellerini birleştirdi usulca. Günaydın. Aydınlanan ilk günün şerefine, günaydın. Bütün acılı gecelerin anısına günaydın. Sarıldılar. Tanıdık bir sarılma. Kaç yıl oldu gideli. Bilmem, belki yirmi yıl. Tanıdım, sarı yağmurluğundan. Tanıdım, mutsuzluğundan. Aynacı oldum. Sen gidince, kendimi başkasının gözlerinde görmekten korktum, ama kendimi, o mutsuz halimi de görmeden edemedim. Hoş geldin. İyi gitmedi işler. Babamdan kalan birkaç yeri sattım. Yalnızca o kadar. Kendimi görebilmek için aynalar yaptım. Hoş geldin. Ne uzun zaman ve savaş ve göç. Geri dönmenin mümkün olduğunu düşünmekti en büyük yanılgı. İnsana yardım eden umutsuzlukmuş aslında. Seni bulacağımı ummazdım. Yaşlandım. Oysa, yağmurluğun hala genç. Çünkü ona genç gözlerle bakmıştın en son. Evet. Bir imgelemin kayboluşu gibi, kaybolmuştu gözden. Keşke sis yüzünden görememiş olsaydım. Mesafeleri ilk defa böyle tanıdım. Yaşlandığım ilk gündü. Ağladılar. Bir filmde demişlerdi ki, eğer bir acı varsa ortada, o ilk Balkanlar'da yaşanmıştır. Oysa ayrılık, ilk kez değil. İlk kez bu sebep yüzünden de değil. Ama ilk kez. Onlarca kişiden önce, bizim başımıza geldi. Biz, başka kimselerin acıklı coğrafyasıyız. Acılı tarihi. Ağlamaya devam ettiler.


Otuzuncu yaşını dün dolduran İlkan, iki senedir hemen her şeye karşı süregelen alakasızlığını büyük bir istikrarla muhafaza ediyordu. Bir zamanlar, bazılarını öfkelendirmeye dahi yetebilecek o iyimserliğinden eser kalmamış; attığı her adımda bir şeylerden şikayet eden, uykusuzluk çadırında kamp yapan, küle dönmüş hayallerinin üzerine uzanıp boşluğa küfreden biri çıkmıştı ortaya. Düzelmeye niyeti olmayan biri hem de. Kötü şeyler yaşayan pek çok insan gibi hayattan keyif almaya ara vermiş, ancak bunu haddinden fazla uzatınca kontrolü de tamamen kaybetmişti. Oğlunun doktor olmasını isteyen bir babaya sahipti İlkan. Kendisi de bir doktor olan Tuğrul'a göre meslek seçimi, bir çocuğun karar veremeyeceği kadar ciddi bir meseleydi ve diğer konularda olduğu gibi bu konuda da kararı baba vermeliydi. Yıllar sonra İlkan da kendi oğlunu aynı şekilde yetiştirmeliydi, oğlu da torununu. Bu düşüncenin nesiller boyu tekerrür etmesi gerekiyordu. Müteakip yıllarda İlkan'a da bu düşüncelerini başarıyla aşılamıştı Tuğrul. Oğluna, evladı için türlü fedakarlıklar yapan bir babanın mutlu olmayı hak ettiğini ve bunun yegane yolunun da doktor olması olduğunu anlatıp durmuştu. İlkan ise bir insanın çocuğuyla gurur duymasının ya da çocuğu adına mutlu olmasının, o çocuğun seçtiği meslekle nasıl bir ilgisi olduğunu belli bir yaşa kadar hiç anlayamamıştı. Bir noktadan sonra ise anlamaya da gerek kalmayacaktı, zira Tuğrul'un bu otoriter dünyasında bile, beklenmedik bir şekilde, İlkan adına kayda değer bir hamle gerçekleşecekti. İlkan'ın yedinci yaş gününde eve bir piyano almıştı Tuğrul. İyi bir meslek sahibi olmak yeterli olamazdı, yüksek düzeyde hobileri de olmalıydı insanın ve Tuğrul'a göre piyano, yüksek düzeyde bir hobiydi. Ne var ki bu piyano, İlkan için sıradan bir hediye olmaktan, bir hobiden çok daha öte bir hal alacaktı. O günden sonra hayatında okul ve piyano dışında pek az şey olmuştu çünkü. Ders dışındaki zamanlarında neredeyse sadece piyanoyla meşgul oluyordu. Zamanla başka enstrümanlara da yöneldi lakin piyanonun verdiği tadı diğerlerinden alamayıp bıraktı. İlkan'ın piyano sevgisi zamanla bir bağımlılığa dönüştü ve bu bağımlılık, onu diğer tüm planlarından da yavaş yavaş koparmaya başladı. Tabii yine de tıp fakültesini bitirmişti İlkan, tıpkı babasının istediği gibi. Ancak özellikle fakültenin üçüncü yılından itibaren hem ileride sahip olacağı mesleğe hem de diğer uğraşlara karşı içinde yeşeren o ilgisizlik fidanı, bugün itibarıyla babasının beklentilerini tamamen gölgeleyen dev bir ağaçtı artık. Her geçen gün, hastalarına şifa dağıtan bir hekim olarak geçireceği günler hakkında biraz daha az hayal kurmaya; yüzlerce seyircinin önünde piyano çaldığını ve bitirdiğinde insanların onu çılgınlar gibi alkışladığını ise biraz daha fazla düşlemeye devam ediyordu. İplerin koptuğu yer de tam olarak burası oldu. Diplomayı aldıktan bir gün sonra babasının karşısına geçip mesleğini yapmak istemediğini söyleyen İlkan'ın suratında sert bir tokat patladı. Daha önce de tokat yemişti ama bu kadar acıtmamıştı. Hayatı boyunca ne yapmak istediğini hiç sormayan babası, yıllar sonra kendisini gerçek anlamda bulan oğlunu da anlayışla karşılamamıştı. İlkan, bunun şaşırtıcı bir şey olmadığını düşünüyordu. O gün evi terk etti İlkan. Artık ayrı bir yoldan ilerliyordu. Bir doktorun mesleğini bir kenara bırakarak kendisini piyanoya vermesi, bir noktadan sonra dikkat de çekti ve zamanla İlkan'a başka başka kapılar açıldı. Orkestralarda az da olsa yer bulmaya, ufak çaplı konserler vermeye dahi başlamıştı. Şöhrete kavuşmuş değildi, lakin özellikle klasik müzikle ilgilenenlerin zihinlerinde İlkan'ın ismi yavaş yavaş yerleşiyordu. O kadar harika çalıyordu ki bazen ayakta alkışlanıyordu. Anlayışsız bir babanın inşa ettiği hapishanenin duvarlarını yıkmayı başarmış olmanın verdiği heyecana bir de seyirci tarafından alkışlanmanın kattığı mutluluk eklenince; geride bıraktığı yılların sebep olduğu sancıları hemen unutuyordu İlkan. Gerçek bir terapiydi bu. En önemlisi ise, Tuğrul'un düşündüğü gibi bir tekerrür yaşanmayacaktı. Bu bile tek başına rahatlatıyordu onu. Aradan iki sene geçti. Bir akşam vakti İlkan'a telefon geldi. Annesi, ağlamaktan konuşamıyordu. Yine de bir müddet sonra Baban öldü. diyebildi annesi, sonra da telefonu kapattı. İlkan meseleyi kavrayana kadar birkaç dakika öylece durup boş duvarları izledi, sonra da hızla babasının evine vardı. Apartmanın önünde polislerin olduğunu gördü. Kötü bir şey duyma korkusuyla ne olduğunu bile sormadan doğruca eve yöneldi. Acı gerçeği orada öğrendi, babası intihar etmişti. Annesinin yanına gidip sarıldı, neler olduğunu sordu ama annesi, oğlunun sarılışına karşılık vermedi, bir şey de söylemedi. Sadece sessizce ağlıyordu. Karşılık vermek mi istememişti, yoksa üzüntünün etkisiyle mi böyle davranmıştı; o an için anlayamadı İlkan. Ancak sonraki günlerde de annesiyle arası düzelmedi. Belli ki annesi bu intihardan ötürü İlkan'ı suçluyordu veya suçlayacak birilerini arıyor, bulamıyor ve bu yüzden masum olduğunu bildiği oğluna istemsizce öfke duyuyordu, ne kadar yanlış bir tutum olduğunu gayet iyi bilmesine rağmen. İlerleyen aylarda annesi de hastalandı, durumu giderek kötüleşti. Babasının ölümünün altıncı ayı dahi dolmadan, annesini de kaybetti İlkan. Ertesi gün toprağa hem annesini hem de geleceğini gömdü. Piyanoyu bırakıp doktorluğa başladı, fakat onu da beceremedi. Kendisini işe veremiyordu. Başkalarına zarar vermekten korkup eve kapandı. Parası bitene kadar yaşamaya, sonrasında da ne olacağını düşünmemeye karar verdi. Normalde bu denli sağlıksız bir düşüncenin beynini kemirmesine izin vermemeliydi ancak bugünün gerçeklerinin, iki sene öncesinin gerçeklerinden hayli farklı olduğunu da biliyordu.


Erkenden kalkmıştı genç adam. Pencereyi açtı. Sabah serinliği kucaklayıverdi uykusuz gecenin hırpaladığı bedenini. Birkaç saate kalmaz haziran sıcağı sabah ağalığının sonunu getireceğinden anın tadını çıkartmaya çalışıyordu. Ama boşuna. Dışarısı ışıl ışıl. İçinde tarifsiz karanlık. İş görüşmesine gidecekti. Yine umutsuzdu. Üniversiteyi bitireli sanki asırlar geçmişti. Dört yıl da kısa sayılmazdı yeterince hayal kırıklığı biriktirmek için. Biri 'gitme' dese hemen vazgeçecekti. Yanında kimse yoktu. Olsa da, 'gitme' demezdi herhalde. Kendisinin de kendine 'gitme' diyecek hali kalmamıştı. Ona 'gitme' diyecek tek kişi, sevgilisi, aylar önce, 'gidiyorum' demişti sadece. O gün sevgilisinin ardından koşamayıp içine düşen 'gitme'yle birlikte çürüyordu aylardır. Başını pencereden uzattı, göğe baktı. İçindeki sonsuz karanlığın sonlu maviliği nasıl öldürdüğünü gördü. 1.80'lik tabuta dikiverdi cesedini. En ciddisinden siyah takımı ve ayakkabıları giydi. İçine girdiği tabutu sırtladı. Masanın üstünde hazır bekleyen çantayı aldı. İçinde cesedin CV'si, yanında da merhumun sevdiği kitaplardan biri. Sokağa adımını atar atmaz anlamıştı kendi cemaati olmanın, kendi tabutuna tek başına omuz vermenin zorluğunu. Yine de, hakkını helal etmeyeceği cemaatin yokluğunun acısını hissetmedi. İçini yaralayan, yolun sonunda Kabristan Anonim Şirketi'ne kabul edilmenin garantisinin bulunmamasıydı. Yürürken kimse hürmet edip yol vermedi mevtaya. Sadece, ön sağ ayağı aksayan siyah sokak köpeği ciddiye alıp takıldı peşine. Anlaşılan insanların göremediklerini görüyor köpekler, diye aklından geçerken köpek yolunu kesti, dikildi karşısına. Durdu. Uzun uzun bakıştılar. Önce kuyruğunu salladı, ardından gelip ayaklarına sürtündü. Sen ölmedin, diyordu sanki. Buz kesmiş vücuduna sıcacık kan yürüdüğünü hisseti. Şimdiye kadar hiçbir ölünün yapamadığını yaptı, köpeğin başını okşadı. Her şeye rağmen yaşıyordu. Birlikte yola koyuldular. Siyah köpek önden yürüyordu. Sık sık durup eşlik ettiği adama bakıyordu. Sokağın başına yaklaştıklarında bir kez daha durdu. Genç adam da. Göz göze geldiklerinde siyah takımlı adam eğildi, siyah köpeğin başını bir kez daha okşadı. Tam doğrulmuştu ki önüne düşün şeyin çıkardığı sabah sessizliğinde yankılanan sesle irkildi. Takımı ucuz kurtardık, diye aklından geçerken gözleri karavanacı kuşu aradı. Yanılmıştı. İri, olgun dut gökten inip uzanmış yatıyordu yol ortasında. Soldaki iki katlı evin bahçe duvarından sokağa haylaz çocuklar gibi kafasını uzatmış muzip bakışlar fırlatan dut ağacının dalları, yanından hep aylak aylak geçen komşusuna iyi şanslar diliyordu anlaşılan. Düşmüş olgun dutların kokusunu çekti içine. Döndü, dut ağacına selam verdi bu hoş sürpriz için. Saatine baktı. Artık gitme vaktiydi. Adımını attığında işittiği sesle neye uğradığını şaşırdı. Günlerdir düşen olgun dutlar tutkal olmuş yeni boyadığı siyah ayakkabının façasını almıştı. Aldırmadı yoluna devam etti. Belediye otobüsüne bindi. Cam kenarına oturdu. Otobüs hareket ettiğinde, kendisini uğurlayan sokak köpeğine el salladı. Karamsarlıktan eser kalmamıştı içinde. Evden çıktığından beri yaşadığı bunca güzel şey tesadüf olmamalıydı. Olup biteni iyiye yordu. Bu kez işe alınacağını düşündü. Haliç geride kalırken birkaç nefes daha yaşam çekmek istedi, kendisini bekleyen sayfaya çevirdi gözlerini. Heyecanlandı. Hayat fışkıran ıssız sahilde kumsala en cilveli haliyle uzanmış kadın edasıyla dizelerin üstüne habersizce konuvermiş dalgalı sarı saçı gördüğünde gülümsedi. Bugün galiba güneş güzelliklerin ve benim üstüme doğmaya karar verdi, diye geçti aklından. Bu mutluluğu sunan yakınlardaydı muhakkak. Başını kaldırdı. Orta kapının arkasındaki koltukta oturmuş dalgalı sarı saçı beyaz kolsuz elbisesine dokunan kadın olmalıydı Havva'dan beri elden ele taşınan emaneti rüzgara teslim eden. Uzun uzun defalarca baktı kadına; gözleri dalgaları aşıp ulaşamadı sığınacağı yüzün dinginliğine. Sayfaya uzanmış saç telinden dalgalanmayı öğrenen gönül denizinin orta yerinde salınan dizelerde aradı o meçhul yüzü. Kaç durağı geride bıraktığının da, o kıpır kıpır denizde kaç kulaç attığının da farkında değildi. Ufuktaki erişemediği düşe uzandığında telaşlandı. Denizlere yumuşacık dalgayı öğreten saçlar fırtına olmuş içindeki sarp kayalıklarda patlıyordu ardı ardına. Duracak yazısı alarm işareti gibi kızıl gözleriyle bakıyordu. Eli ayağına dolanmıştı toparlanırken. Gönlünün orta yerine düşen davetsiz misafiri ayraç yaptı, kapattı kitabı. Kumsalda yayılan, yol bulup kızgın kumlar arasında diğerlerinden ileri gitmeye çalışan sular gibi sayfalar arasından üç parmak taşmıştı tarifsiz güzellikteki ayraç. Emaneti yüreğinin orta yerinde saklayan kitabı çantaya koydu. Apar topar fırladı yerinden, arka kapıya geçti. Düğmeye bastı. Gönderdiği sinyal şoförün sağ üstündeki onun eseri Duracak yazısına usta hırsız sessizliğiyle dokunuverdi. Kendisinden başka kimse fark etmedi o dokunuşu, orta kapıdaki kadın da. Otobüs durağa yaklaştı. Kapı açıldı. Kadın indi, arka kapıdan genç adam ve iki kişi daha. Kadının acelesi yok gibiydi. Yüksek topuklu ayakkabının davetkar sesini takip eden gizli hayranından habersizdi. Işıklardan karşıya geçti. Adam bekledi, ışıkların yanı başındaki ağacın dibinde. Uzaktan izledi sabah rüzgarıyla savrulan dalgalı sarı saçları, yelken olmuş elbisenin altındaki dalgaları beraberinde karşıya taşıyan kadını. Gösterişli şirket binasına kart okutarak girdi. Nerede çalıştığını artık biliyordu. Saatine baktı. Fazla zamanı kalmamıştı. Durağa koştu. İlk gelen otobüs işine yarıyordu. Yüzünü, yaşını bilmediği dalgalı sarı saçlı kadın aklında, atladı otobüse. Evli miydi, sevgilisi var mıydı? Bilmiyordu. İhtimaller arasında bu seçenekler yoktu. İş görüşmesinden çıktığında hala işsizdi. Dert etmedi bu kez. Aklında o. Saatini bilmediği öğle tatilini kaçırmamak için acele ediyordu. Şirket binasını gören yolun karşı tarafındaki banka oturacak, onu bekleyecekti. Heyecandan kalbinin yerinden fırlayacakmış gibi attığı yere ulaştığında öğle tatiline daha çok vardı. Ağacın gölgesinde keyif çatan banka misafir oldu. Oturdu. Çantadan kitabı çıkardı. O eşsiz ayracı emanet ettiği şiiri açtı. Parmakları sarı dalgalarda dolaşırken kapattı gözlerini, yüreğinden süzdüğü dizeleri okudu umutlanan yalnızlığına. Gözlerini açtığında telaşlandı; tam karşısındaki binanın önündeydi o. Yine yüzünü görememişti. Masa yaptığı doğalgaz kutusunun üstüne kupayı bırakmıştı. Şekersiz kahvesinden asansörde birkaç yudum almıştır mutlaka, diye aklından geçti. Arkası dönük, sigarasını yakıyordu dalgalarla oynaşan gizli hayranından habersiz. İlk dumanı ciğerlerine dolduracakmışçasına yolun karşı tarafından derin bir nefes çekti adam. Gözlerini kapattı. Sanki sigaranın dumanı içinde en ücra köşelere kadar ulaşmıştı. Sigaranın böylesini görmemişti şimdiye kadar. Dumanı, sarhoş etmeye yetmişti onca mesafeden. Gözlerini açtığında yıkıldı. Aniden patlayan fırtınanın orta yerinde kalmıştı, çaresiz. Uzun boylu, özenerek giyinmiş adamın parmakları dalgaların arasında dolaşırken, göremediği yanağa öpücük konduruyordu korsan dudaklar. Güzel başlayan günün ikinci mağlubiyetiydi bu. Hem işsizdi, hem de aşksız. Hayat, mutluluğu deneme süresi bile tanımamıştı. Sabah yoldaşlık eden siyah sokak köpeğini, önüne atlayan dutun kokusunu anımsadı. Sonra... şiirin üstüne düşen dalgayı. Elindeki kitaba baktı. Orta yerinden taşan dalgayı gördüğünde gemilerin düdükleri, martıların çığlıkları yankılandı kulaklarında. Kravatı çözdü, ceketi çıkardı. Banktaki çantayı aldı, omzuna astı. Nerede durulacağını bilemediği akıntıya bıraktı kendini. Bata çıka sürükleniyordu. Çınar ağacının gölgesinden sessizce Boğaz'ı seyreden bankın kucağına sığındı. Usul usul güneye doğru yol alan yük gemisine baktı. Uzun yol yolcusu olduğu belliydi ağır gidişinden. Keşke ben de o gemide olsaydım, diye geçti içinden. Fakat ne gidebiliyor ne de kalabiliyordu. Uzaklaşan gemi ardında gidememenin hüznünü, kalamamanın çaresizliğini bırakıyordu beyaz köpüklere bulayarak. Kaçıp uzaklara gitmeye çalışan kıyıya bağlı sandalın çaresizliğine takıldı gözü. İçindeki adam eli başının altında sırt üstü uzanmış, sağ ayağını sol bacağının üstüne atmıştı. Dalıp gitti kendine benzeyen sandalın hakikatine. Birkaç adım öteden, çimenleri yatak yapmış sokak köpeğini seyretti. Yerinden kıpırdamamış ayraca dokunmadı. Sayısız kez bıraktığı göz izlerini emanet edip kitabı kapattı. Bankın ucuna çantasını koydu, üstüne kitabı yerleştirdi. Uzandı. Sırdaşının, yoldaşının üstüne başını koydu. Ne halta yaradığını bilemediği ceket sonunda bir işe yaramıştı; üstüne yorgan yaptı. Uykuya daldı. Karanlıkta ilerleyen yük gemisi selam verecek kimse bulamadan karşıdan usulca geçip gitti. Sayısız rüya gördü. Aynı o yük gemisi gibi rüyaları da yaşamın içinden fark edilmeden akıp uzaklaştı, aslında var olmayan bildik limana doğru. Şehir, içindekini saklayan gürültüyü sükunetle bekliyordu. Karşıda yük gemisi sessizce gidiyordu yoluna. Kargalar, martılar var güçleriyle haykırıyorlardı tarihin derinliklerine uzanan geleneği bozmamak için. Sokak köpeği uyandı. Kalktı. Günü eksik karşılayan banka baktı. Merakla yaklaştı. Çanta da üstündeki kitap da derin uykuda; geceyi birlikte geçirdikleri adamın yokluğundan habersiz. Sabah rüzgarı esti. Kitabın sayfalarını önüne kattı. Tam o sayfaya geldiğinde ayracı aldı, taşıdı denize. Dalgalı sarı saç maviliklere karıştı. Deniz hafiften dalgalandı. Geride, ayracını bekleyen sayfanın çaresizliği kaldı. Sokak köpeği, gidenin peşine takılmak için yanan dizelerin yalnızlığına baktı hüzünlü gözlerle. Gün ne güzel doğarmış meğer açık denizde! ) Orhan Veli, Deniz Kızı şiirinden.


Ben, yine ben. Sizin için yeni olabilir ki yineyim ben kendime. Fadime Abla görmeden erkenden yola düştüğüm bir gün daha. Çaresiz kaçışımın sebebi olan bu kadıncağız, oturduğum evin sahibidir. Yüreği çok hoştur, sanırım bir onda bana katlanacak hüsnüniyet kalmış. Kira için sıkboğaz etmez asla fakat ödeyemediğim her gün vicdan azabı çekerim. Allah razı olsun kendisinden, akşam vakti girdi mi yemek bile getirir bu aciz timsali aç kalmasın diye. Tabii her lokmasında yine vicdanım sızlar, yüreğim ağlar. Vücudumu fetheder çaresiz mahcupluk. Her gün söz veriyorum ona, o duymuyor lakin o yüce gönüllü kadına söz; ödeyeceğim borcumu. Bu düşüncelerle çıkıyorum her gün olduğu gibi, ruhum kadar yıkık ancak kehribar rengini henüz kaybetmemiş binamdan. Güneş doğuyor sayılır. Kendim gibi gideceğim yer de bir yine benim için. Yine bu şehrin en tepesine, yine aynı manzarayla buluşmaya gidiyorum. Güneş doğarsa belki söyler bana ne yapmam gerektiğini. Nasıl aydınlatıyorsa yeryüzünün en kuytu köşelerini ihtimal ki bir zerresi yeter bana yol göstermeye. İşte bu kadar acizim. Ya da belki kendimi böyle kandırıyorum. Bu bahanelerle manzaranın tadını çıkarıyorum. Neyse ki manzaranın bana ayırdığı loca çok da uzak değil. Her gün olduğu gibi yolumun sonunda, köşede evsiz dostlarım var. Her gün elimi uzatmak istiyorum, en azından bir gün doyurayım karınlarını ama ne çare. Boğazıma kadar borç... Fadime Abla ödediğim kiradan geçiniyor zaten. Tek yapabildiğim selam vermek zavallılara, hal hatır sormak. Bugün ayrıca fark ettiğim bir şey var içimde. Şu köşeyi her dönüşümle birlikte, güzel bankımı ve üzerindeki ağaç dallarını görmek yüzümü gülümsetiyor. Nedense hiç fark etmemiştim bunu. Ancak şehre olan sevgim değil gülümseten, bana hatırlattıkları. Bahanelerle geldiğim şu güzel tepe, bana neler kazandırıyor hissetmeye başlıyorum galiba. Bank her gün olduğu gibi geceden kalma soğukla iyice kaynaşmış. Neyse ki babamdan yadigar montum sıcak tutuyor. Allah rahmet eylesin, bana güzel anılarla birlikte bu sıcaklığı da bıraktı. İşte şu, gözlerimi dolduran sonsuz manzara bana babamı hatırlatmıyor değil. Gerçi her yerde görüyorum rahmetliyi. Oturup izliyorum sadece, belki de anlatmasını bekliyorum, istiyorum. Babam gibi masal anlatmasını... Ama hiçbir anı bir değil şu gerçek sandığım manzaranın. Birçok şey bekliyorum belki ancak şu an bilerek beklediğim tek şey güneşin doğuşu. Ha bir de şu ölüm denen gizemi düşünüyorum. O kadar yakın ki aslında ve bir o kadar da uzak. Ne zaman ölürüm bilmem, bilemem. Geleceğim için harcadığım bu günlerim belki de birazdan son bulacak ve ben ne bugünümü uğruna heba ettiğim geleceği görebileceğim ne de harcanan anlar geri gelecek. İşte bu heyecan sardı her yanımı. Kusura kalmazsınız, dilerim.


Tersten başlamayı deneyelim. Elimizde olan ve inceleyeceğimiz durum Bahara karşı olan alerjik korkular olsun. Olgunun özü olan korku, burada kendini savunma amacı güden kişinin ilk refleksi olarak nitelendirilebilir. Bunun anlamı da, söz konusu olan korku sahibi kişinin daha önceden kötü bir deneyim geçirdiği olacaktır. Örneğin, günlerden birinde afacan bir çocuk suyun sıcaklığına bakmaksızın havuza atlasın. Buz gibi! hitabını gerçekleştirdiği o günden sonra, yüzmeyi sevdiği için, tekrar havuza girecekken ayak parmağını suyun sıcaklığını ölçme amacıyla kullanacaktır. İşte bu eylemleri yaptıran ve savunma mekanizması gibi olan korkuyu ele alıyoruz. İkinci noktada alerjik olma durumunu incelemeliyiz. Alerji kelimesini, henüz örneklediğimiz korku anlatımının yanı sıra, kendimizi korumak için verdiğimiz aşırı tepkiler olarak nitelendirebiliriz. Öyle aşırıdır ki bu tepkiler, bedenimizin varoluşuna devam etmesi için son çare refleksi gibidir. Alerjik olan şeyler ise bu aşırı tepkileri doğuracak olan nesnelerdir. Yani, polen alerjisine sahip olan bireyin bahardan beklentisi o huzur dolu cıvıl cıvıl günler değil, polen yağmurlarının başlamasıdır. Başlayan polen yağmuru kişinin alerjisi tetiklenecek ve büyük bir huzursuzluk çekecektir. O halde Bahara karşı olan alerjik korkular aynı zamanda Huzursuzluğa sahip olmanın verdiği huzursuzluk anlamına gelmektedir. Tabii ki burada açıklanacak duygu durumlar temsilidir. Yani, Bahara karşı olan alerjik korkular duygusal açıdan hassas olan kişilerce Aşka karşı olan alerjik korkular olgusuna kadar devinilebilir. Son olarak, bu tarz düşüncelerin en güzel dillendirildiği bir eser önerisi sunabilirim. Bahsettiğim ambivalans durumu işitsel olarak tatmak isteyenlere Replikas-Bahar çalışmasını dinlemelerini öneririm. Gitmezdim, sen gelmesen bahar sözlerine sahip bu parçanın derinliğine olan sonsuz hayranlığımı tekrardan sunmak isterim.


Kalemini de bestelerini de çok sevdiğim, toplumsal konulara her daim duyarlı Zülfü Livaneli bu romanında işte tam da bu yarayı dile getiriyor. Balıkçı Mustafa ve hayat arkadaşı Mesude'nin gözünden ortak ediyor bizi bu kanayan yaraya. Aylan bebeğin bulunduğu yerde, Muğla sahillerinden birinde yaşayan kendi halinde bir balıkçıdır Mustafa. Yıllar önce oğluyla balık tutmak için denize açıldıklarında hiç beklenmeyen bir şey olur ve oğlu Deniz'i birdenbire yutar karanlık sular. İşte o gün bu gündür daha bir içine kapanır Mustafa. Ta ki küçük bir şişme botun üzerinde o göçmen bebeği bulana kadar. Deniz, kendi Deniz'ini alıp başka bir Deniz yollamıştır ona hediye. O morarmış bebeğin minicik ağzıyla hayata tutunma çabası Mesude ve Mustafa'nın da hayata tekrar tutunuşudur aslında. Yaşamak için, yaşamanın hakkını vermek için artık bir sebepleri vardır. Hem de hiç ummadıkları bir zamanda çıkmıştır karşılarına. Ve bağırlarına basarlar adını Deniz koydukları yavruyu, o minik can artık kendi parçaları olmuştur. Başka cesetler de bulmuştur Mustafa. Hatta o cansız bedenlerin Deniz'in annesi ve babası olabileceğini düşünmüştür üzülerek. Daha bir sahip çıkmıştır Deniz'e. Yaptıklarının suç teşkil ettiğini bile bile göze almışlardır her şeyi, Mesude'siyle birlikte. Romanda doğanın hissettirilmeden ya da hissettirilerek zaman içinde nasıl katledildiğini de anlatıyor değerli yazar. Otel için ormanların, yol için ağaçların yok edilmesini, siyanür denen zehirle altın aranmasını, denizi sahiplenen balık çiftliklerini, hıncahınç sıkıştırılmış balıkların tabandan başlayarak çürümelerini ve daha pek çok şeyi anlatıyor.


Uzun bi aradan sonra tekrar bu platformda seninle buluştuğum için çok mutluyum sayın okur. Bu sayıda sizlere bahsedeceğim yapım; 36. Film Festivali kapsamında izleyiciyle buluşan 'Bar Bahr' filmi. Orjinali 'Bar Bahr', ingilizce vesiyonu 'In Between', dilimize çevrilmiş hali ile 'Duvarlar Arasında' filmi; İsrailli kadın yönetmen Maysaloun Hamoud'un ilk uzun metrajlı filmi. İsrail Fransa ortak yapımı olan bu filmi izlemeden önce, filmle ilgili beklentim çok da yüksek değildi açıkçası. Ancak açılış sahnesiyle birlikte izlenmeye değer olduğunu düşündüm. Çünkü ilk dakikadan izleyiciyi içine alan bir konusu ve kendine has bir tarzı var filmin. Maysaloun Hamoud'un konuya yaklaşım şekli olabildiğince nahif, buna rağmen minimal tutumun etkisi olabildiğince güçlü işlenmiş. Unutmamak gerekli ki ilk film için bu başarılı bir adım. Film konusuna gelecek olursak; Tel Aviv'de bir apartman dairesinde yaşayan üç genç kadının günlük hayatlarına değiniyor Maysaloun Hamoud. Birbirinden farklı ama bir o kadar da birbirlerine benzeyen üç kadının günlük yaşamlarında karşılaştıkları görünmez duvarlara, engellere şahit oluyoruz. Açılış sahnesinde yaşça büyük bir kadının genç bir kızın bacağına ağda yaparken ona nasihat niteliğinde bilgiler verirken görüyoruz. Sözde nasihat, geleneksel ideal kadının kanunlarını kapsıyor. Karşısındaki kıza; canı acısa da sesini çıkartmaması gerektiğini çünkü ağda sonucunda ortaya çıkan pürüzsüz bacakların kocasının memnuniyeti açısından ne kadar önemli olduğunu, bu uğurda çekilen acının kutsal görevmiş gibi benimsenmesi gerektiğini anlatmasını izliyoruz. Geleneksel ideal kadının titizliği, bedensel temizliği, hamaratlığı, düzenli ve tertipli olmasının tek bir kutsal amacı vardır. Hayatındaki erkeği memnun edebilmek. Erkek ancak böyle elde tutulur, ancak bu öğretiler doğrultusunda mutlu ve memnun hisseder. Bu noktada Hamoud, filmin devamında izleyeceğiniz sahnelerde de ağda benzetmesi gibi canınızı acıtsa da olması gerekenin bu olduğunu ve buna katlanmak zorunda bırakıldığınızı hissetmenizi istiyor. Tel Aviv kadınları için en görünür ikilemlere odaklanıyor. Geleneksellik ve çağdaşlık, maneviyat ve dünyevilik... Her iki çelişkiyi de en saf haliyle bulmak mümkün bu filmde. Hamoud da bu arada kalmışlığı hem senaryo aşamasında hem de çekim açısından filme başarıyla aktarmayı başarmış. Farklı yaşam tarzlarının soyut ve sert çatışmasını, hayattan alınan zevkin farklı tanımlarını ve farklı adanmışlıkları üç genç kadın üzerinden anlatıyor. Senaryo itibari ile bu sert konuyu yumuşatmak ve doğal göstermek amacıyla senaryoya dozunda mizahi bir bakış açısı da katılmış. Bu katkı filmin perdede daha doğal ve bizden olmasını, izleyiciye geçmesini sağlayan temel etkenlerden biri. Filmin ana karakterlerine değinecek olursak; Noor muhafazakar ekolle yetiştirilmiş bir üniversite öğrencisidir. Geçici bir süreliğine kalacak yere ihtiyacı vardır ve kuzeninin önerisi doğrultusunda Salma ile Leila'nın yaşadığı eve oda arkadaşı olarak gelir. Cinsiyetçi zihniyetin kodladığı kadın tasvirinin ideal bir örneğidir. Okulda başarılı, inançlı, imanlı, nişanlı ve nişanlısını- yani yakın gelecekteki kocasını- memnun edebilmek için tüm öğretileri yerine getiren bir karakterdir. Nişanlı sadece 1 dakikalığına ziyaretine uğrayacağını söylese bile; evi temizler, onun sevmeyeceği objeleri ortadan kaldırıp yerine onun seveceği objeler koyar, onun sevdiği yemekleri yapar, duşunu alır, son olarak onu güzel karşılayabilmek için hazırlanır. Bu sahneyi filmde birçok defa görürsünüz. Noor içinde bulunduğu durumdan hoşlanmasa da bunu asla dile getirmez, sadece nişanlısının memnuniyeti için kendi önceliklerini erteler. Bu öyle bir aşamaya gelir ki, Noor tarafından memnuniyete alışmış nişanlısı düğün tarihini öne almak istediğini Noor'a açıkladığında kız ilk kez onun isteğini reddeder. Okul ve aile sorumlulukları gereği çok yoğun olduğunu, bir de düğün telaşının onu fazladan yoracağını, düğünü daha önce planladıkları tarihte tutmalarının daha iyi olacağını uygun bir dille açıklamaya çalışır. Bu fikirden memnun olmayan nişanlısı, Noor'un ev arkadaşları yüzünden değişerek bir orospuya dönüştüğünü söyler ve sırf bu düşünce sebebiyle Noor'a tecavüz eder. Bu olay, Noor'un, yetiştirildiği geleneksel ideal kadın kalıplarını sorgulamasına sebep olur. Noor, artık kendisi için bir şeyler yapmanın ilk adımını atması gerektiğini anlayacaktır. Bir diğer ana karakterimiz ise Leila. Filmdeki modern kadının tasviridir. Ne istediğini bilen, işinde başarılı, hayatını yalnızca kendi istediği şekilde yaşayan bir kadındır. Dışarıdan çizdiği güçlü, çevresindeki erkeklerin ona taktığı etiketleri umursamayan kadın profilinin altında üzgün, yaralanmış ve yılgın bir Leila taşır. Tel Aviv gibi bir yerde girdiği her ortamda kendine has tavırları ve güzelliği sayesinde istemeden de olsa erkeklerin ilgisini üzerine toplayan Leila, her defasında alanına giren erkekleri geri püskürtmeyi becerir. Çünkü umutlanmaktan korkar. Çünkü bilir ki seveceği erkek onun cesur ve kendinden emin halinden hoşlanarak ilişkiye başladıktan sonra geleneksel toplum ve aile kuralları gereğince daha 'kadın' gibi davranmasını ileri sürerek değişmesini isteyecektir. Bu sebeple Leila; Tel Aviv erkeklerinin alışmış oldukları 'erkeğinin doğruları ışığında yaşayan kadın' kalıbının tersine, kendi yolunu çizip kendi doğrularını yaşayan hayata gücenmiş modern kadın imajını izleyiciye sunar. Salma ise muhafazakar-modern kalıpları arasına sıkışmış iki farklı hayatı tek bir bedende yaşamaya çalışan kadının resmi gibidir. Kendi arkadaşlarının yanında; dj'lik ve barmenlik yaparak geçimini sağlayan, çalıştığı bara içmeye gelen güzel bir kadınla sevişmekten hoşlanan, dövmeleri ve piercing'leriyle rahat ve mutlu bir kadındır. Diğer yandan neredeyse her gün annesiyle telefon konuşmaları yapmak zorunda kalan, ailesi tarafından sürekli elbise giymesi gerektiğini dinleyen, her hafta sonu aile yemeğinde bir görücü ile karşılaştırılıp artık bir koca bulması gerektiği dikte edilen bir kadındır. Salma, ailesinin yaşamasını istediği hayatla, kendi yaşamak istediği hayat arasında kendince denge kurmuştur. Ancak bu denge; sözde modern ailenin Salma'nın lezbiyen olduğu öğrendiğinde psikolojik ve fiziksel şiddete başvurmalarıyla bozulur. İşte bu üç kadın, ruhlarını özgür bırakmak istediğinde çevrelerindeki din algısı, ahlak algısı gibi kavramlarla nasıl mücadele ettiklerine, ideal kadının toplumdaki konumunu sorgulayan, muhafazakar aileleri tarafından nasıl kısılıp kaldıklarına tanık oluyoruz film boyunca. Film herhangi bir şekilde dramatik veya abartılı değil. Zevkle bize empati ve anlayışı daha fazla paylaşmamız gerektiğini aşılıyor.


Filmde en önemli etken Barbarella'nın kostümleri... Giyimleri plastik, metalik, pelüş gibi rüküş giysilerden oluşuyor. Ünlü tasarımcılar, Jacques Fonteray ve Paco Rabanne'ın imzasını taşıyan bu kostümler Barbarella'nın olabildiğince az yerini örtecek biçimde tasarlanmış. Film, bilim-kurgu türüne yeni bir alt tür kazandırmıştır; science-fiction değil de, science-fashion diye nitelendirilmektedir. 60'lar ürünü Barbarella'nın set tasarımlarının da kostümlerinden kalır yanı yok elbette. Dönemin Pop-Art tesiri filmin bütününe sinmiş durumda. Jane Fonda'nın Barbarella'ya kattığı seksüel kadın imgesi ve kitsch estetik yanında ardışık tuhaf vakalar dizisine eşlik eden acayip diyalogları filmin külte dönüşmesinde en büyük etkenler olarak görebiliriz. Açılış sahnesinde izlediğimiz yerçekimsiz ortamda striptiz sahnesi, Fonda'nın göğüsleri filmin bariz uvertürü. Devasa nargileler içinde çırılçıplak erkeklerin esansını içen kadınlar, kayıp ve çılgın bilim adamı Duran Duran'in sıradışı orgazm makinesine kadar varıyor. Normalde kişiyi aşırı zevkten öldüren makine Barbarella üzerinde ters tepiyor ve onun doyumsuzluğuna dayanamayıp bozuluyor... İngiliz pop grubu Duran Duran'in adı buradan gelmektedir. Grup, Electric Barbarella adında single da çıkarmıştı. 1994'te Kylie Minogue, adını taşıyan albümünden çıkan Put Yourself In My Place adlı single'a çektiği klipte Barbarella'nın striptizmini taklit etmiştir. Ayrıca 2003'te çıkan Body Language albümünün ön kapak resminde oturuşu ve siyah, opak çorap giyimi Barbarella tesiri taşır. Casablanca'nın farklı yeniden çevrimi Barb Wire Pamela Anderson, Barb Wire karakteri Barbarella'nın kopyasıdır. Joel Schumacher'in yönettiği Batman & Robin filminin mekan atmosferi de Barbarella'dan esinler taşır. 68 yapımı Barbarella, her yönüyle keşfedilmeyi, tam anlamıyla anlaşılmayı hak eden kült yapımlardan.


Ne zaman içinde barış geçen şarkılar duysam ardından silah sesleri patlıyor zihnimde. Öyle kara oluyor ki saatler ve öylesi kan kaplıyor ki ışıklar içinde hissettiğim yeri, bir savaşın anatomisini yazarken buluyorum ellerimi. Özgürlük türküsü dinliyorum, sesi en yüksek ayara getirmişim. Bir boğukluk hapsediyor beni, içime saklanıyorum. İçimde korkudan tırnaklarını yiyen bir çocuk var. Korkmuş, sinmiş, dayak yemiş ve kalbi mosmor. Kan fışkırıyor gözlerinden. İçimdeki çocuğa sesleniyorum; Korkma! Yanına geldim kan duracak. diyeceğim, ama kulakları bombalardan sağır düşmüş, bunu nasıl söyleyeceğim? Umutsuz kalıyorum içimde de. Oradan da gitmek, uzaklara belki de bir uçurtma yollamak istiyorum, rengarenk olan. Uçurtmada kuşlar olmalı, kuşlarla özgürlüğe uçmalı ama kuşları da vuruyorlar. Uçurtmaya yoldaşlık edecek kuşları vuruyorlar. Ne içim ne dışım güvenli değil artık. Belki düşünmekten belki de düşünememekten bilmiyorum. Umutsuz halimi aynada gördükçe, kendime lanet etme oranım artıyor. Birileri umudu kesmeyi düşündükçe biz gerçek kılıyoruz bu düşüncelerini. İyiliği düşünüp, kötülüğe hizmet ediyoruz. Bir gün savaş kelimesini literatürden kalktığı, geçmişin en kirli oyunu bu savaş idi cümlesini duyar mıyız tartışılır ancak umudu yitirmemek adına bekliyoruz daima.


Başarısızlık, hayatın her döneminde herkesin maruz kalabileceği olağan bir durumdur. Başarısızlık, başaramama halidir. Çevremizdeki insanları ve kendimizi gözlemlediğimizde, genel olarak başarısızlıklarını bir son olarak değerlendirmekte olduğunu görebiliriz. Başarısız olduğumuzda hemen olumsuzluğa kapılırız ve pes ederiz. Yenilgiyi kabul eder, tüm öz güvenimizi ve kendimize olan saygımızı yitirerek bir köşeye çekiliriz. Deyim yerindeyse havlu atarız. Oysaki başarısızlık, sandığımız gibi bir son değil, bir başlangıçtır. İnsanın yeniden başlamak için bir nedeninin olmasıdır. Geçmişte başaramadıklarımız, yeniden başladığımız zaman da bizim için bir noksan değil motivasyon ve tecrübe kaynağı olmalıdır. Her gerçek başarının temelinde bir başarısızlık yattığı söylenir. Bu söz kısmen doğru da olsa burada bahsedilen başarısızlık, düşündüğümüz gibi ham başarısızlık değildir. Uğraşıldıktan, emek verildikten, ter döküldükten ve çaba gösterildikten sonra ulaşılan başarısızlıktır. Yani buradaki başarısızlıktan kasıt, bir nevi tecrübedir. Tecrübe, bir konuda zamanla ve çabayla elde edilen bilgi birikimidir. Bu yüzden de kaybedilerek kazanılan çok az şey ve belki de tek şey tecrübedir. Örneğin, Thomas Edison ampulü 999 kez denedikten sonra bulmuştur. Ona 999 kez başarısız olduktan sonra bininci deneyi yapacak gücü nereden bulduğu sorulduğunda, o hata gibi görünen denemelerin aslında bininci deney için gerekli birer öğrenme olduğu cevabını vermiştir. Tarih; başarısız olanları, ilk bozgunda havlu atanları, ümitsizliğe ve karamsarlığa kapılanları değil, azim ve çaba sonucu yılmadan usanmadan çalışarak başarıya ulaşanları yazar. Başarısızlık korkusu taşıyan birinin mağlup olması işten bile değildir. Dünyaca tanınmış büyük liderler dahi başarısız olmaktan korkmadıkları için ''dünyaca'' tanınmışlardır. Örneğin, Sultan II. Mehmed'e ve ideallerine kimse inanmıyor, en yakınları bile onu toy ve hayalperest bir sultan olarak görüyorlardı. Ancak o başarısız olmaktan korkmayarak ve başarılı olacağına inanarak dünyaca tanındı ve tarihe ''Fatih'' olarak geçti. Fatih'in torunu olan Yavuz Sultan Selim, geçilemez denilen ve doğal bir engel olan Sina Çölü'nü, başarısızlıktan korkarak değil başarıya inanarak geçmiştir. Son örnek olarak Mustafa Kemal'i örnek verebiliriz. Yurdun her yeri işgal edilirken her türlü imkansızlığın içinde bulunan ve sıradan bir Osmanlı Subayı olan Mustafa Kemal, ''Zafer, zafer benimdir diyebilenindir. Başarı ise başaracağım diye başlayarak sonunda başardım diyebilenindir.'' ilkesiyle başarısızlıktan korkmayarak mücadele etmiş ve büyük bir başarıya imza atarak günümüzde ''Atatürk'' olarak anılmaktadır.


İki şey: Ne olduğu hiç fark etmez, insanın canı yandığında iki şey yapmalı. Ya en acısını tatmak için bastırmalı yarasına böylece sıradan acılarına alışabilmeli- ya da eline geçtiği bütün ağrı kesicileri yutmalı -ki böylece insanı çıldırtan belirsizlikten kurtulmalı- Benim tercihim ilkinden yana. Acı eşiğinden atlamak ve huzura düşmek! Hayatım yaşanmaya değer mi? Bir filozofun sorusu, benim değil: Yalnızca gerçekten ciddi tek bir sorun vardır: İntihar. Yaşamın, yaşanmaya değip değmeyeceğini düşünmek... Evet, o bu konuyu daha aydınlatıcı açıklayabilir. Ben de hayatım süresince açıklamaları anlamakla uğraştım. O kadar çok durmuş olmalıyım ki bunun üzerinde, başımdan böyle bir olayın geçmesine şaşmamalı. Şimdiyse derdim bunu size anlatmak çünkü ancak böyle anlayabilirim. Çünkü biliyorum ki isterse karşımda dünyadaki tüm insanlar olsun ve onlara ne olursa anlatmaya kalkayım, yine de kendime anlatırım. Anlatırken başka insanları muhatap almamız sadece kendimizi sınırlamak ve düşüncede daha sistematik ilerlemek içindir. Ve ben de bugün de düşünüyor, oyalanıyor ve etrafı seyrediyordum... Tiyatronun yanına gelmiştim. Tam geri dönüyordum ki; 20'li yaşlarda bir kız dikkatimi çekti. Başı bağlıydı. Ve oldukça sade giyinmişti. Sabit bir yürüyüşü vardı sürekli önüne ya da bazen çıkarıp telefonuna bakıyordu. Nedenini bilmiyorum ama bana 'başka' bir alemden dünyaya bırakılmış gibi geliyordu. Nedenini bilmemek mi? Bu mümkün değildi elbette, nedenini biliyordum. Ama bu tamamen hislerle ilgiliydi. Bunu feleğin bilmesini istemiyordum. Bilmesin diye kendime bile itiraf etmiyordum. Onunla ilgili başka şeyler hissediyordum işte. Onda belli bir şekilde umursamazlık vardı: Ani bir fren, korna sesleri, tatlı küçük bir çocuğun yanından geçişi... Onda herhangi bir ilgi uyandırmıyordu. Sadece ara ara telefonunu çıkarıp biraz bakıyor ama orada da ilgisini çekecek bir şeye rastlamıyor olacak ki hemen geri koyuyordu. Onun ilgisizliği benim ilgi alanıma giriyordu. Ama yine de takip etmedim onu, önüne geçip yürümeye devam ettim. Neden sonra arkamı döndüm. Hızla geçen arabalara yaklaşmıştı, yüzünü göremiyordum. Ona bakarken onu düşündüm uzun uzun. Korkmuyordum, çekinmiyordum. Nasılsa beni umursamayacağını biliyordum ve bu beni özgür kılıyordu. Düşünüyordum ona bakarken, onun hakkında: Bu şehirde olmasa nasıl olurdu? Yine umursamaz mı olurdu? Yoksa mutlaka bir ilgi alanı seçer miydi kendisine? Sonunda bunun fark etmeyeceğine karar verip yürüyüp gitmek istedim, tüm hikayelerin sonu yeterince uzatılırsa ölümle bitecekti ne de olsa. Tam gitmeye karar vermiştim ki, telefonu yine çantasına koydu ve yoldan yana bir adım daha attı. Sonra bir adım, bir adım ve bir adım daha... Bir anlık şaşkınlıktan sonra yanına koştum, kolundan tutup kaldırama çektim. Düşmemek için bana tutundu. İşte ancak o an yüzüne bakma fırsatı buldum. O an aslında benim onu değil, onun beni tuttuğunu düşündüm. İnsan eğer gerçekten hissetmişse bu anlatılamaz. Ama yine de o an için hissettiğime en yakın kelime: Başka olurdu. Başka şeyler hissetmiştim. Gözlüğün varmış dedim. Büyük kırmızı gözlüğü vardı. İstemsizce eli gözlüğüne gitti. Düzeltti. Bir süre birbirimize baktık. Yüzünde hiçbir zaman okuyamayacağım, sabit, hissiz bir ifade. Benimse gözlerim kısık, kaşlarım hafif çatık, söyleyecek hiçbir şeyim yoktu. Filmlerde ve romanlarda o kadar sık tekrarlatıldı ki bu bize, onu öpmemem ölüm cezası olabilirdi ve öpmedim. Bir süre daha bakıştıktan sonra artık gözlerinde gitme vaktimin geldiğini görmüştüm. Arkamı döndüm. Birkaç adım attım. Ama gözlerim sanki arkamdaydı. Ondan yana gelen her sese dikkat kesilmiştim. Onun öylece orada durduğunu ve bana baktığını hissediyordum. Hiçbir şey düşünmeden geri döndüm. Hala bıraktığım yerde ve arabaları seyrediyordu. Benimle gel dedim. Bu kez o beni takip etmeye başlamıştı. Görmemiştim ama peşimden geldiğini biliyordum. Ne yapmam gerektiğini bilmiyordum. Düşünmek de istemedim. Hızlı karar vermem, onu anlamam gerekiyordu. Hiçbir şeye zorlamadım aklımı, özgür bıraktım onu. Artık tüm binalarının yıkıldığı Kuzgundere mahallesinin yanından geçtik. Onca anı, onca birikmişlik silinip gitmişti; yerini yeni anılar, yeni inşalar alacaktı. Bir an için ama çok kısa bir an için belki de kırık dökük bir binanın yıkılmasına mani olduğumu, doğru olanın bırakıp gitmek olduğunu düşündüm. Sonra bu saçma düşünceyi kafamdan sildim. Kırık dökük eski bir bina bile bir saraydan daha değerli olabilirdi. Canından olmaya razısın ama gözlüğüne kıyamıyorsun. dedim. Bakıştık yine. Gözlüğü ona uzattım. Taktı. Elini tuttum. Gel dedim. Yüz ifadesi donuktu ama göz bebeklerinden ne hissettiğini anlayabiliyordum. Büyüyüp küçülmesine göre ben de konuyu değiştiriyordum. Onuncu bardağımdaydım, normalde en fazla üç bardak içebilirdim. Şimdi anladım ki üçüncü bardaktan sonra bira artık bira olmaktan çıkıyormuş. Atış serbest gibi içiş serbest oluyor. Yeterince alkol alırsanız içkinin tadı dönüşür acısı hafifler, belki de her şey için geçerlidir, her neyse... Sarhoş olmamıştım. Aklımın kontrolü hala bendeydi. Zaten yapı olarak kendimi özgür bırakma alışkanlığım olmadığı için kendimi hep dinç tutardım ve bunu alkol yıkamazdı. Şüphe dinç tutar! Düşünsene belki de bu dünyadaki yaşamına son vermekle kendin için sonsuz bir yaşamı başlatacaksın! Ölümden kurtuluş olmadığı gibi yaşamdan da olmaması... Her şeyi sonlandırmak isteyen biri için ne büyük bir kazık! Diğer yandan onu ölümden vazgeçirmeye çalışırken; benim de içimde derin bir ölüm arzusu vardı. Gerçi içimdeki ölüm arzusu hep vardı. Ama bir çocuğun elindeki hiç önemsemediği oyuncakla oynadığı gibi ölümle oynamak... İntihara meyilli birini daha da azdırıyordu. Öyleyse neden kurtarıyorum onu? Tek bir cevabı var; en öze dönelim, en öze. Özün özüne, görmek istemediğimiz öze, sakladığımız öze, korktuğumuz öze, arada bir sesini duyduğumuz ama susturduğumuz öze-töze. [Çünkü ona tutunmak istiyorsun, çünkü onun kurtuluşu senin kurtuluşun. Özler kimi zaman orospu çocuğudur ama doğruyu söyler. Kalabalığın ortasına kustu. Güzel bir manzara... Bir an da olsa kalabalık bizi fark etti. Ne yani insan sokaktayken şöyle bir öğürme gelip kusamaz mı, yapmayın bu kadar yapmacık olmayın! Ağzını silip güldü: iğrenç dedi. Bunu temizlemek istiyorum dedi. Bir gazete alıp olabildiğince temizledi. Gerçekten iğrenç ve saçma bir manzaranın içindeydik. Gerçekten saçma bir manzaranın içinde... Gerçekten iğrenç olan saçma bir manzaranın içinde... İçinde manzara olan saçmalık ve iğrençliğin içinde... İğrençlik. Saçmalık. Manzara. Ve. Anlamadım. Neden bunu bu kadar dert etmişti? İnsanların onun cesedini temizlemesi daha zahmetli olacaktı halbuki. Uzun süre kusmuğu temizledi. Ona araba çarpınca içi dışına çıkacaktı. Bağırsakları savrulacak. Belki de gövdesi asfaltta ezilip lastiğin kaymasına, başka bir kazaya sebep olacaktı. İnsanın en güzel yanı bu, illa bir şey düşünür: Ne düşünüyorsun? Büyük bir senaryo vardı kafasında sanki. Cevap vermedi. Bir yolu var dedim. O sustukça ben daha fazla amaçsız konuşuyordum. Güldü. Hiçbir şey söylemedi. Artık içimde konuşma isteği kalmamıştı. O da hiçbir şey söylemiyordu. Karşımızdaki manzarada ışıklar yanıp sönüyor, arabalar geçip gidiyordu. Konuşulacak ne çok şey vardı. Ne çok sonsuzluk vardı. Sonsuzluk içinde sonsuzluk, ayrı ayrı sonsuzluk, sonsuzluklarla dolu sonsuzluklar! Bu yüzden susuyorduk. Susuyorduk, çünkü çok fazla söylenecek söz vardı. Her şeyi devirmek istiyordum. Her şeyi! Etrafımda ne gördüysem hepsini paramparça etmek! İnsan kendini ifade edemeyince başka yollar bulur. Dil ile yapamayan şiddetle! Şiddetle yapamayan dille! Masayı devirmek. Bardakları kırmak. Oturduğumuz yokuştan aşağı masayı yuvarlamak... İkide bir gelen garsona okkalı bir tokat atmak... Mekanı dağıtmak, yerle bir etmek! Ama hepsi az kalır, hepsi az! Kendini öldürmek? Az kalır. İnsan, kendini ifade etme biçimi bulamazsa gerekirse atomu bile parçalar! Orada hiç kıpırdamadan ne kadar durdum bilmiyorum. Bir ses duydum, arkamdaki caminin hoparlöründen gelen bir ses. Darbe teşebbüsüne karşı, tüm halkı sokağa meydanlara davet ediyordu. Allah'ım çıldırmak üzereydim neredeydim ben? Tüm gün başımdan neler geçmişti ve bu saatte caminin hoparlöründen çıkan bu ses? Kafama düşünceler üşüşmeye devam ediyordu. Üzerimde hiçbir kontrole sahip değildim. Hayır, ama delirdiğimi falan hissetmiyordum. Ama bunun açıklaması ne olabilirdi. Sabah öylece sokağa çıkmış, hiç tanımadığım bir insanı ölümden kurtarmış ve muhafazakar görüntüsüne aldırmadan onunla içmiş şimdi vakit gece yarısına bu kadar yaklaşmışken beni bırakıp gitmiş ve ardından aldığım darbe haberi? Hangi birinin mantıklı açıklaması vardı? Neyse ki daha fazla orada durmadım. Kalktım. Yola çıktım. Birini gördüm. Yanına gittim Hangi devirdeyiz amına koyayım. Çok kötü şeyler olacak, diyerek hızlı adımlarla uzaklaştı? Deliren sadece ben değildim sanırım. O adamla birlikte kaygılanıyorduk. Öz haklıydı. Her zaman haklı çıkardı. Onu bulamayacaktım. Mantık, evet, mantık... İntihar etmek isteyen bir kız... Neden? Bilinenden bilinmeyene? Soru sorma. Bölme! Her şeyden umudunu kesmiş ilgisiz bir kız... Bütün değerlerini de hayatına son vereceği için silmiş bir kız. Ve içinde bulunduğu insanların asla kabul etmeyeceği şeyi ölmek üzere olduğu için yapıyor. Alkol! Sarhoşluk! Ben! Tüm bunları günün sonunda bırakıp gidiyor. Çünkü vakit geliyor. Ölüme gidiyor. Ölüme gidiyor. Ölümü bir arabanın elinde olacaktı. Bir kaza eseri gelmişti dünyaya belki, belki bir kaza sonucu da gidecekti. İntihar aracı özel miydi? Hayır. Herkes, her şey onun ölümü, Azrail'i olabilirdi. Azrail! Her yer her şey AZRAİL! O zaman? Her yer onun ölüm yeri her şey onun katili! Öyleyse? Hiçbir yere gidemezsin. Hiçbir yerde onu bulamazsın! Siktir! Orospu mantık! Onu ilk gördüğüm yere koşmaya başladım. Her yerde olabilirdi! İntihar etmeye kalktığı o yerin onun hayatında bir anlamı olmasını istiyordum. Ancak bu halde bir ihtimal bulabilirdim onu. Yıkık Kuzgundere mahallesinin üstündeydim, köprüde. Yarı yıkılmış bir evde bir beyazlık gördüm. Oydu! O olmalıydı! Bu saatte yıkık bir evde herkes evine kapanmışken sadece o olabilirdi. Onun olmasını o kadar çok istiyordum ki! Koştum! O evin yanına gittim. Çok sessizdim! Onu anında yakalamak istiyordum. Bir avcı gibiydim! Sessizce dolaşırken yerde bir kırmızılık gördüm. Biraz daha yaklaşınca su birikintisini kırmızıya döndürmüş şeyin o olduğuna emindim. Biraz daha yaklaştım. Yağmurun ve rüzgarın etkisiyle dökülmüş bir boya kabı. Kırmızı. Kırmızının üzerine yattım. Üstüm başım kırmızı. Eğer bir yerlerde Tanrı varsa bunun başka izahı olamazdı, benimle alay ediyordu. Tanrıya meydan okurcasına kalktım ayağa. Tekrar koşmaya başladım. Koştum. Nefes nefese kaldım. Durmadım. Koştum. Yere düştüm, taşlar ayağımı kesti. Düşünce dinlendim saydım, koştum. Onu ilk gördüğüm yere gittim. Kimse yoktu. Bekledim. Arabalar hep geçiyordu. Arabalar sabaha kadar hep geçti. Kimse gelmedi. En sonunda uyku o kadar ağırlaştı ki bedenim de ona teslim oldu. Bilmiyorum. Ama ihtimali var; ne de olsa beynimiz bizi hayatta tutmaya programlı. Uçurumdan kendimizi aşağı atsak hala nasıl yukarı çıkacağımızı düşünürüz, elimizde değil. Özge, tüm bunların hepsi yalan. Tüm bunlar uydurma. Elindeki telefon, üstündeki kıyafetler, gittiğimiz yerler yalan. Seninle ben gerçeğiz, Özge. Ama hayır, ben bile gerçekten ben değilim. Sana tüm o hikayeleri anlatan... Seni bir yerlere sürükleyen, saatlerce konuşan ben var ya, ben değilim, o da yalan. Durdum. Anlatamıyorum. Bunu izah edemem ama biliyorum işte, hisler de çoğu kez yalan. Çünkü biz doğal değiliz ki hislerimiz doğal olsun. O yüzden ölme. Hangi yüzden ölme? Sana gerçeği işte adım gibi söylüyorum Özge! Bak! Ne sebepten bilmiyorum, sığamıyorsun dünyanın kabına. Ama bak ben de sığamıyorum. Dünya beni de boğuyor, Özge. Seni ne sebepten boğuyor, bilmiyorum. Ama ben de nefes alamıyorum. Anlatamıyorum, Özge. Ama ne olur hisset beni. Az önce demiştim ya hisler de yalan diye. Olsun, sen hisset. Hissediyorsan önemsiyorsun demektir. Hem ne kaldı ki bu gök kubbenin altında anlatılmayan bir şey? Sen hisset. Ölümü gömdüm geliyorum, diyor ya şair; ben mesela onu hep hissediyorum. Heyecanlanıyorum. Çünkü ben de gömmek istiyorum ölümü. Ve gövdemi yırtıp bir gömlek gibi çıkıp gelmek istiyorum bir yerlere. Ama elimden gelen ne, Özge? Oturup şimdi sana bunları yazıyorum. Hissediyorum. Ama o da yalan. Bilmiyorum, Özge, ben çok bilmiyorum. Hep soruyorum. Ama herkes gerçeği kendine göre uyduruyor. Sonra benim de bir gerçeğim olsun diyorum. Sonra bakıyorum, ben de öyle... Böyle bir durumda her şey karışıyor Özge. İnanç karışıyor. Gerçek karışıyor. Bence bu dünyadaki en komik şey ne biliyor musun? İntihar. Kişinin kendini öldürmesi... İşte gerçek espri bu! Kimin kime kazık attığı belli değil. Bedeni korumaya programlı denilen beyin mi sana kazık atıyor yoksa hislerinden oluşan ruhun mu? Yoksa ikisi arasında kalan sen mi? Yoksa anlaşmalı mı? Tanrıyı hiç saymıyorum bile! Neyse alakasız yerde alakasız bir şekilde bitiriyorum mektubumu, ölüm gibi. Şimdi bir masaldan bir peri, sessizce dinlesin beni. Alsın yorgun başımı, alsın cümlemi, usulca kalbine koysun.


Das Leben Der Anderen, 2006 yılında Florian von Donnersmack'ın zihninden fırlayıp Alman sinemasının en güzide örneklerinden biri oldu. Aynı yıl, Yabancı Dilde En İyi Film Oscar'ını alarak dikkatleri tamamen üzerine çekti ve geçtiğimiz yıllar içinde değerini yitirmemiş, yitirmeyecek olan bir başyapıta dönüştü. Tamamen kişisel gözlemime dayanarak söylüyorum; elimden geldiğince birçok kişiye izletmeye çalıştım bu filmi. Bizzat izlettiklerim de, benden tamamen bağımsız izleyenler de özellikle filmin dramatik bütünlüğünü oldukça beğendiler. Diğer bir taraftan ise, film özellikle bizler için umut verici bir sonla bitiyor. Belki de bu yüzden dünyanın diğer ülkelerindeki insanlardan daha çok sevdik filmi. Çünkü birçok şey, nasıl oluyorsa bize tanıdık geliyordu. Film bir STASI ajanı olan Gerd Wiesler 'in Doğu Almanya karşıtı bir vatandaşı sorgulamasıyla başlıyor. Ardından Wiesler'in derste bu sorgulamayı anlattığını görüyoruz. Aynı zamanda bu kısacık iki sahneden, Wiesler'in ne derece rejime bağlı ve taviz vermez biri olduğunu hemen anlayabiliyoruz. -Wiesler bir geometrik şekil olsaydı kare olurdu.- Üstelik sorgu sırasında yaratılan durum ve kullanılan detaylar filmin ilerisinde karşımıza çıkıyor. Bunlardan birisi şüphelinin oturduğu sandalyenin derisi. -İnanılmaz akıllıca olmasının yanında filmin sonuna doğru ortaya çıkması izleyende 'hoşlanma' yaratıyor.- Şüphelinin sorgusu bittikten sonra bu deri alınıp saklanıyor ki herhangi bir firar durumunda eğitilmiş köpeklere koklatılarak iz sürülebilsin. Artık 'başkalarını' görmenin vakti geliyor. Wiesler, Yarbay Anton Grubitz ve Kültür Bakanı Bruno Hempf , oyun yazarı Georg Dreyman'ın oyununu izlemeye gittiklerinde, Dreyman'ın güzeller güzeli karısı Christa-Maria Sieland'ı görüyorlar. Wiesler, duygusal yönden içe kapanık olduğu için Maria'ya karşı oluşan hisleri hayranlık düzeyinde kalıyor. -Ama Bakan Hempf niyeti bozuyor. Ben söyleyeyim.- Oyun sonra erdikten sonra senelerce aklımızdan çıkmayacak bir cümle kuruyor Hempf: Yazarlar toplumların mimarlarıdır. Doğu Almanya gibi oldukça tutucu bir rejimde kültür bakanlığı yapan biri bunu elbette tiyatro ve edebiyatı yüceltmek adına söylemiyor. Çünkü rejim için önemli olan şey, farklı düşünmeyen ve otoriteye itaat eden bireyler ve sanatçılar yetiştirmek. Bunun aksi yönde hareket eden sanatçılar ise 'kara listeye' alınıyorlar. Kara listeye alınanlardan biri de Dreyman'ın en iyi dostlarından biri Albert Jerska . Ama Hempf böyle bir listenin varlığını reddediyor. -Bizim Kültür Bakanlığı da reddediyor böyle bir durumu. Bence de yoktur. Zaten olsa Venedik'ten ve Sundance'ten ödül alan filmlerimizin yönetmenlerine destek vermezlerdi öyle olsa... Zaten vermediler mi? Hadi ya...- Dreyman ve Hempf aralarında konuşurken Maria yanlarına geliyor. Hempf kimseye sezdirmeden Maria'yı taciz ederken Maria'nın buna olumsuz tepki vermemesi hepimizi şaşırtıyor ilk anda. Film biraz ilerledikten sonraysa, kariyerinin biteceği korkusuyla otoriteye yüz veren bir kadın olduğunu anlayıveriyoruz. -İşte gerçek sanatçılık - Maria ve Hempf arasında oluşan istismar ilişkisine şahit oluyoruz devamında. Film özellikle bu noktadan sonra 'ironinin ' kullanımının ne derece önemli olduğunu gösteriyor bize. Wiesler, Dreyman'ın evini dinlerken, Dreyman piyanosuyla 'İyi Bir İnsan İçin Sonat' parçasını çalıyor ve çalarken de soruyor: ''Bir insan, böyle güzel bir müziği dinledikten sonra kötü kalmaya devam edebilir mi?'' Wiesler, müzikten öyle etkileniyor ki kolayca fark edebileceğimiz bir dönüşüme giriyor. Bir kanepede cenin pozisyonunda yatarken onun yeniden doğduğunu biliyoruz artık. Filmin henüz başında da sanatın nasıl köşeli hale getirildiğini, otoritenin sanatı nasıl yönettiğini ve otoriteye karşı çıkanların nasıl cezalandırıldığını göstermişti bize yönetmen. Bunun sebebinin insanın derinindeki nahif duyguları bastırmak, iyiliğinin açığa çıkmasını engellemek, ideolojiye ters düşecek bir fikrin filizlenmesinin önüne geçmek olduğunu da anlamış oluyoruz böylelikle. Wiesler, gerçek sanatın ilk tınısıyla karşılaştığında başka biri oluyordu ve ilk icraati, Hempf ve Maria arasındaki istismar ilişkisini ortaya çıkarmaktı. Böylelikle, Wiesler'in amacının Dreyman'ın suçlarını örtmek olduğunu kolayca fark edebiliyoruz. Daktilonun izi sürülüp Dreyman'dan şüphelenildiğinde ev aranıyor ancak evde, bir kapı eşiğinin zeminine saklandığı için bulunamıyor ve Maria sorguya alınıyor. Filmin başında gördüğümüz o sorgu kuralları Maria için esnetiliyor. Ancak Maria konuşmak yerine, düzen tarafından zarara uğratılmamak adına yeniden bedenini ortaya koymaya yelteniyor. Sonuç olaraksa kabul edilmiyor ve Wiesler mutlaka konuşturmak için sorguya oturuyor. Sinema sanatında ironi kavramının gerilimi ve heyecanı ne kadar yükselttiğine bu sekansta yeniden şahit oluyoruz. Seyirciyle beraber her şeyi bilen Wiesler'in karşısında hiçbir şeyden haberdar olmayan koca bir ülke var. Biz de Wiesler'le beraber yüceleşiyoruz böylelikle. Yönetmense ironiyi kullanarak ''Siz olsanız ne yapardınız?'' sorusunu sorduruyor izleyiciye. Bu önemli bir eşik. Doğru olanla, bencil olan arasında seçim yapma anı çünkü. Bencilliği kötü anlamda kullandığımı düşünmeyin. Ama izlerken bencil olanların 'keyfimize bakalım' ideolojisi olduğunu göz ardı etmeyin. Dolayısıyla, burada seyircinin vereceği karar, anlatı boyunca yakaladığı özdeşliğin kırılması ya da kırılmaması seçeneğinin izleyicilere bırakılmış olduğu bir an. Daktilonun yerini öğrenen Wiesler 'yapması gerekeni yaparak' hikayeyi çözüme ulaştırıyor. Zaten spoiler içeren yazımda, filmin en can alıcı kısımlarını izleyenlere bırakmak istiyorum. Yine de finaline dair söyleyebileceğim bir şeyler var. Film Doğu Almanya döneminde geçiyor ve Doğu Almanya'nın yıkıldığını hepimiz biliyoruz. Filmin sonunda da olan bu. Tabii ki bunu sağlayan direkt olarak Wiesler değil. Peki Wiesler'in önemi ne? Wiesler, bu distopik dönemlerde dönüşmemiz gereken kişi. Sisteme, düzene, ideolojiye vs. olan bağlılığımızın haksızlık karşısında bir anlam taşımaması gerektiğini söyleyen kişi. Hatta gerekirse, başkalarının hayatı için kendimizi feda etmemizi öğütleyen karakter. Çünkü bu korku toplumları ancak vicdan ve hakkaniyetin ağır basmasıyla yenilgiye uğratılabilir. Filmi belki diğer ülke insanlarından daha çok sevmemize sebep olacak duygusal nokta bu. Hepimizin vicdana, barışa, özgürlüğe hasret olduğu bu günlerde, bu kötü günlerin biteceğine dair umut tohumları eken filmlerden biri Das Leben Der Anderen. Zaman elbet geçecek ve devran bir gün dönecek. Bir gün tüm dünyada iyilik ve vicdan, iyi ve vicdanlı insanlar sayesinde mutlaka kazanacak. - Ministerium für Staatssicherheit özellikle Stasi olarak bilinir, Demokratik Almanya Cumhuriyeti'nin güvenlik ve istihbarat organizasyonudur. Stasi Doğu Berlin'den yönetilmekteydi. Lichtenberg şehrinde geniş kapsamlı bir komplekse sahipti, bunun dışında şehrin muhtelif yerlerinde değişik komplekslere de sahipti. - Durum İronisi: Karakterlerin olayı nasıl gördüğü ve olayın gerçekte nasıl olduğunu anlatan ironi. - Dramatik İroni: Seyircilerin olayı karakterlerden çok bildiği durumlar.


Höst lan! Götür hemen bunu, çok oturgaçlılardan getir! Ne bekliyon ulan, ara hemen getirsinler! Filiz Akın'ın bu olayla bir ilgisi yoktu. Esasen kendisinin hiçbir şeyden haberi yoktu. Olay bir yerel gazetenin önünde gerçekleşti. Tabanı delik ayakkabı giyen birini öldürdüler. Ogün ayrıca kimse orada değildi zaten. İstihbarat sağlam abi, buradan geçecekler. Reis homurgalanmadan işi bitirelim. Bıktım lan beklemekten! Yalova'da bomba patlamış, güya Üçkişilerdenmiş faili. E, noldu, sonuç? Yokgenlere karmalaştırılmış dediler, kapadılar üstünü! Deme öyle kardeşim devletimiz sağ olsun, vardır bir bildikleri! Bir Meydan günü başlamıştı Öcü Olayları. Fareler her köşeyi kesmişler, etrafa sürekli gaz salıyorlardı. Bir sürü bıcırık oraya buraya kaçışıyor, bulabildikleri dosthanelerde fare gazı dolu ciğerlerini temizlemeye çalışıyorlardı. Fareler bıcırıkları sevmediklerinden, yakaladıklarını toplayıp yer altına götürüyorlardı. En çok da geceleri boş sokaklarda yalnız kıstırdıklarını öldüresiye ısırıyorlardı. Topluca bir kişiye saldırmak, sinsice takip ve durmadan boğucu gaz çıkarmak bunların işiydi. Evine bir ekmek ile ikiyüzelli gram kıyma almaya çıkmış en bıcırığa bile acımadılar. Gece dışarı çıkamayacak kadar küçük olduğundan, güpegündüz kafasına isabet aldılar, uzaktan tabii. Oluyor böyle şeyler karmalaştırılmış işlerde. Devletimiz bilir yokgenler yaratmayı, evelallah! Fırfırları söküyorlarmış anne, koşmam lazım, şimdi kapatıyorum. Gardırobun içine bu kadar çok para nasıl girmiş olabilir, sülüntalar bunu merak ediyorlardı en çok. Etrafı bir sürü çok oturgaçlı götürgeç doldurmuş, köşebaşlarını tutmuşlardı. Yine de çoktu Zühreler, bir elin parmaklarından çok, daha çok. Ve daha da sürü sürü sülünta yağıyordu meydana. Vaktiyle kimsenin ciddiye almadığı bu sülüntaları Takunya halkının gözünden düşürmek için bunlar bir avuç bıcırık demişti Başkan. Takunya halkı -Ekvador halkı kadar olmasa da- espriden anlardı. Böylece sülüntalara herkes bıcırıklar demeye başladı. Bu arada bir bıcırık evini aramayı akıl etti. Fareden saklandığı köşeden, annesine merak etmemesini, sakin bir kafede çay içmekte olduğunu söyledi. Bıcırığını tanıyan her anne gibi o da kalktı Meydan'a çıktı.


Aslında anaokuluna gidebilirmişim. Annem paramızın yetmediğini söylemişti. Komşunun oğlu Ali nasıl gitmişti? Onun da annesi, babası çalışıyordu, benim de. Hem Ali'nin kardeşi de vardı. Babam bir de ikinci işe gidiyordu. Bu yüzden gece yarıları eve geliyormuş. Bizim paramız neden yetmiyor diye hep düşündüm. Babaannem, bize bu evi bıraktığı için dedeme her gün dua ediyor. Eskiymiş ama kira vermiyormuşuz ya. Annem yatmadan önce beni hep koklayarak öperdi. Mavi gözleri hep ıslak olurdu ama Gözüme bir şey kaçtı deyip dururdu. Babam, annem gibi öpüp koklamazdı beni. Zaten içtiği sigaranın kokusunu hiç sevmezdim. Babamın o kocaman elleriyle ben uyurken başımı okşadığını bilirdim. Komşu teyze ile babaannem, her gün evlilik programı seyrediyorlar. Bir gün babaannem, Çok pişmanım, kızın başı yandı. Unutur sanmıştım. Olmadı, sevemedi bir türlü bunu; bugünlere geldik işte! dedi. Kimin başı yanmıştı? Kim kimi sevmiyordu? Ağlayan babaanneme oyuncaklarımı yerde bırakarak koştum, sarıldım. Gözlerini sildi. Konuşmadan çaylarını içmeye devam ettiler. Çişim geldi, diyerek odadan çıktım. Kulağımı kapıya dayadım. Hiçbir şey anlayamadım. Biraz durup içeri girerken babaannem, Bu senede yaz gelmiyor bir türlü, baksana soğuğa diye başladı. Komşu gidince O başı yanan kız kim, nerede yakmış başını? diye sordum. Babaannemin sözleri beni korkuttu. Komşunun akrabası bir kız varmış, sobayla oynayıp başını yakmış, Anlaşılan artık sobanın yanından geçerken daha dikkatli olmalıydım. Bir hafta sonra bir teyze kucağında bebeğiyle bize geldi. Ne tatlı bir bebekti. Başındaki azıcık saçında pembe bir toka vardı. Eline arabalarımı verdim. Biliyorum, kızlar hoşlanmaz ama başka oyuncağım yok ki. Annesi ağlamaya başladı. Zaten teyze gelince babaannem değişti. Bebeğe bakarken sanki bana bakar gibiydi. Teyzeye bakarken de Çürükleri doldurmuşsun yine dediği pazarcı amca vardı sanki karşısında. Teyze Dayanamıyorum artık! Ne olacaksa olsun. Ben çocuğumu düşünmek zorundayım. Kirayı veriyor ama açız, bebeğin mamasını bile alamıyoruz. Mecburum buraya gelmeye. Ona söylesem hemen kabul eder ama önce sana söylüyorum dedi. Babaannem, Buna karar verecek olan ben değilim, zaten kızın hayatını kararttık. Nasıl razı olsun? diye fısıldadı. Karnıma ağrılar girmeye başladı. Teyze gittikten sonra bir sürü soru sordum babaanneme. Bu teyzenin Kenan isimli bir akrabası varmış. Babaannem konuşurken niye yüzüme bakmıyordu? Hiç böyle yapmazdı. Misafir geldiğini de annene anlatma diye tembih etti. Annem, teyze gibi dertli insanlara çok üzülürmüş. Olanları anneme hiç anlatmadım ama o tatlı bebeği söylememek için de kendimi zor tuttum. Annemi iyileştir Allah'ım... diye dua ederken uyuyakalmışım. İki gün sonra geçen günkü bebekli teyze yine geldi. Bu sefer elinde bir de bavul vardı. Bavulu salonun ortasına kadar getirdi. Kapıda teyzeyi gören babaannemin yüzü önce sarardı. Sonra bir de baktım ki kıpkırmızı olmuş. Bütün gün hiç konuşmadılar. Bir şey soracak olduysa, hemen tersledi teyzeyi babaannem. Akşam eve gelen annem, ağlayarak yatak odasına koşunca hala iyileşmediğini anladım. Yanına gittiğimde Sen git burası soğuk dedi. Hastalar soğukta durmazdı ki. Babamın o akşam eve ilk defa erken gelmesine çok sevindim, koştum boynuna sarılmak istedim ama sanki çizgi filmlerdeki robotlar gibiydi. Teyze, konuşmadan bir köşeye oturan babamın kucağına bebeği bırakıp sofrayı kurdu. Bebeğe bakışını gördüm babamın. Bana Ne haber yakışıklı? dediği zaman da öyle bakardı. Sofraya gelemeyen anneme yemek götüren babaannem, az sonra ağlayarak geri döndü. Elindeki tepsiyi masaya attı. İçindekiler lunaparktaki çarpışan arabalar gibi tokuştu. Artık annemin hastalığının çok kötü olduğuna emindim. Vakit geç oldu ama teyze evine gitmedi. Kendine benim yatağımın yanına yatak hazırladı. Tamam, ben hastaneye yatacağım. Sen güzel güzel oyuncaklarınla oyna, yemeklerini ye, babaanneni de üzme olur mu oğlum? dedi. Kapının önünde bir bavul gördüm. Sıkı sıkı sarıldım annemin boynuna. Babaannem, Çocuk üşüyecek deyince annem beni kucağından yere bırakıp bavulu eline aldı, bir daha bana bakmadan yürüyüp gitti. Babam yine erken geldi o akşam. Bağırıp çağırdı. Annemin hastalığının onu da çok üzdüğü belliydi. O akşam için için ağlayarak uyudum. Rüyamda annem beni çağırıyordu karşılarda bir yerden. Koşuyordum, koşuyordum, bir türlü yaklaşamıyordum. Sıçrayarak uyandım. Çok terlemiştim. Babaannemi uyandırayım, söylemezsem kızar diye kalktım. Yanımdaki yatakta sadece bebek vardı. Teyze herhalde tuvalete gitmişti. Yaz geçti. Annem hala hastanede. Babam çocukları almadıkları için beni hastaneye götürmüyor. Telefonla konuşabiliyoruz sadece. Onun bıraktığı giysilerini yatağıma aldım. Sarılıp koklayarak uyuyorum. Okullar açıldı. Ben yine duvarından bakıyorum. O koşup hoplayan çocuklar niye benim arkadaşım olamıyor? Babam artık her akşam eve erken geliyor. Yüzü de hep gülüyor. Teyzenin kızını sarılıp sarılıp öpüyor. Beni de öpüyor tabii. Teyzeyle de çok şakalaşıyorlar. Babam şişmanladı ama ben zayıfladım. Tabağımdakileri arkamdan ağlamasın diye zorla bitiriyorum. Ara sıra oyuncaklarımın arasına bebeğinkileri de katıyorum. Arkadaşlarım duysalar alay ederler benimle. Pazar günü gittiğimiz parkta teyzenin kızı ile kumlarla oynarken çok eğlendik. Ağaçların arkasından bize bakan kadın, anneme çok benziyordu. Hemen babaannemin yanına koşup söyleyince Oğlum bilmiyor musun annen hastanede? diye beni azarladı. Anneme bu kadar benzeyen bir kadın olur muydu? Parka her gittiğimizde yine o kadını görebilir miyim diye baktım ama yoktu. Bugün teyze Ben artık burada yatmayacağım dedi. Sus, bari bunu yapma! Garibim anlamasın bir müddet. Zaten ne zaman uyansam yatağında değilsin diye parmağını dudaklarına götürerek susturdu babaannem onu.


Beklediği bir şeyler vardı, kuşkusuz, biliyordu. Tam adını konduramadığı ama içinin derinlerinde eksik kalan, tamamlanmayı bekleyen bir şeyler... Hayat uzun bir tren yolculuğu gibiydi son günlerde. Bir yandan ha geldi ha gelecek bir yandan da hiç varamayacak gibi bir his vardı içinde. Beklediği neydi? Tam olarak bilmiyordu. Cuma gününün gelmesini, tatili, toplantının bitmesini, birilerinin konuşup, birilerinin susmasını, mesai saatinin gelmesini, terfi almayı, ilkbaharı, trafiğin bitmesini bekliyordu. Çalıştığı bilgisayardan başını kaldırıp saatine baktı. Mesaisi bitmesine rağmen göze batmamak için biraz oyalanıp 10-15 dakika sonra çıktı şirketten. Bir oh diye nefes alması, trafiğe girmesiyle son buldu. Yolda giderken akşam ne yemek yapacağını düşündü. Et haşlaması yapmaya karar verdi; etleri buzluktan çıkarıp buzdolabı poşetiyle sıcak suya koyarsa hemen çözülürlerdi. Ama evde havuç yoktu. Eyvah! Havuç almak için markete uğraması lazımdı, şu trafikte bir bitmiyordu ki. Yeşil ışığın yanıp, önündeki arabaların stop lambalarının bir bir sönüp, yavaşça ilerlemelerini bekledi. Alelacele arabayı park edip markete girdi. Havuçlara bakınırken kendisini haftalık mutfak alışverişini yaparken buldu. Apartmanın otoparkına girdiğinde hava çoktan kararmıştı. Ellerini yıkayıp, üstündekileri değiştirip, hiç oturmadan yemeği hazırlamaya koyuldu. Yemek olmak üzereyken kocası girdi içeri, günün en neşeli, içten anları. Birlikte sofrayı kurdular. Popüler bir yabancı diziyi izlerken yediler yemeklerini. Bulaşıkları yıkarken günlerinin nasıl geçtiğini anlattılar birbirlerine, kötüye giden ülke gündemini konuştular, hafta sonu ne yapacaklarına karar vermeye çalıştılar. Sonra telefonlara daldılar. Instagram'a bakarken üniversiteden arkadaşının çocuğunun doğum günü fotoğraflarına denk geldi. Kocaman bir salon abartılı makyaj ve kıyafetler, herkesle teker teker çekilen aynı pozlar ve gülümsemeler. Yaşım geçiyor artık çocuk yapmalıyım diye düşündü, gerçekten bunu isteyip istemediğini bile bilmeden. Günün yorgunluğu iyiden iyiye bastırırken, bir türlü bitiremediği romanını aldı eline, nerede kaldığını bulmaya çalıştı. Loş ışıkta çayını yudumlayıp kitabını okudu. Bu saatte istediği edebi bir metinden çok, zihnini günün stresinden uzaklaştırmaktı. İşe yaradı da; yarım saate kalmadan düşüverdi göz kapakları. Yavaş yavaş uykuya dalarken dışarıda sert bir rüzgar esiyor, yılın ilk karı usul usul yağıyordu. Rüyasında bir trende yolculuk ederken gördü kendisini. Cam kenarından dışarı baktığında çocukluğundan hayal meyal hatırladığı bir bozkır manzarasıyla karşılaştı: uçsuz bucaksız bir sarı, yer yer kahverengi tarlalar, tek tük ağaçlar... İnsanda zaman hiç akmıyor hissi yaratıyordu.


Bir anlık sessizlik oldu. Duraksadı, bir süre sessizce bekledi. O anda ben de onu hatırladım. Bu köye ilk geldiğimde Okul nerede? diye sorduğum kadındı. Sanki aniden gözleri parladı ve yüzüne bir tebessüm yayıldı. Gelip yanına oturdum. Gözleri uzaklara dalmıştı. Sanki uzaktan bir şey görmüş de ona bakıyor ama aynı zamanda da benimle konuşuyormuş gibiydi. Sakin bir şekilde konuşmaya başladı. Köyde doğdum, kızım. Sessiz, dürüst, çalışkan bir ailenin son çocuğuydum. Herkes gibi liseye gittim. Üniversite içinse ne hevesim ne de zamanım vardı. 18 yaşında evlendim. Torununun askerlikten dönmesine iki ay kalmıştı. Kadın, annemleri yanına çağırdı: `Biz iyi komşu olduk.` dedi. Beni torununa istedi. Babam ve annem, hasta olduğu için kadının kalbini kırmadılar. `Çocuklar kabul ederse biz de razıyız.` demişlerdi. Torunuma mektup yolladım, senin kızından başka bir kıza ihtiyacım olmadığını söyledim. 'Sen nasıl istersen, öyle olsun babaanne.' diye cevap verdi. Aslına bakarsan ben de çocuktan hoşlanıyordum. Yakışıklı, uzun boylu, terbiyeli bir çocuktu. Üniversitede okumuştu. Yani aynı zamanda da eğitimli biriydi. Ama dürüst olmak gerekirse, onun bana aşk gözüyle baktığını hiç görmedim. Ama yine de ondan hoşlandım. Böylece birbirimizden habersiz nişanlandık. Çocuk askerden döndüğünde büyükannesinin durumu kötüleşti. Son dileği düğünümüzü görmekti. Bir hafta içinde sade bir düğün yaptılar. Oğlanın askerden dönmesi ile benim onlara gelin gitmem birkaç günün içinde oluvermişti. Evliliğimizin 10. gününde eşimin babaannesi vefat etti. Ancak son sözü 'Sizin düğününüzü gördüm ya, artık mutlu ve gözüm arkada kalmadan ölebilirim.' olmuştu. Eşim bana asla kaba davranmadı ama her zaman çok düşünceliydi. Kara bir bulut gibi hareket ediyordu. İlk zamanlar bunu, büyükannesinin ölümüyle ilişkilendirdim. Ancak büyükannesinin ölümünün üzerinden altı ay geçmesine rağmen hiçbir şey değişmemişti. Ben ablamlara misafirliğe gittim, o ise iş aramak için Bakü'ye. Ablamın güzel bir kızı vardı. Ben orada olduğumda, onu istemeye gelmişlerdi. Ama kız gözyaşları dökerek evlenmek istemediğini söyledi. Ablama daha fazla zorlamamasını söyledim. Birkaç gün onlarda kaldım, daha sonra ise evimize döndüm. Kocam da Bakü'den döndüğünü, bir iş bulduğunu ve bir ev kiraladığını söyledi. Ailemle vedalaşıp Bakü'ye taşındık. Kocama, ablamın kızına görücü geldiğini, ama onun istemediğini, ağlayarak neredeyse kendini öldüreceğini söyledim. Hiçbir şey söylemedi, sadece yere baktı. Geldiğimizden bu yana iki aydan fazla zaman geçmişti. Bir öğleden sonra kapımız çalındı. Kapıyı açtığımda gözlerime inanamadım. Ablam ve yeğenim... Bizi ziyarete gelmişlerdi. Onlara sıkıca sarıldım. Ama ikisi de sessiz görünüyordu. Biraz oturduktan sonra mutfağa gidip çay almak istedim. Ablam oturmamı söyledi, `Çaya ihtiyacım yok. Sana söylemem gereken önemli bir şey var.` dedi. Oturup heyecanla yüzlerine baktım. Kız kardeşim ağlayarak bana her şeyi en başından anlattı. Duyduklarıma inanamamıştım, şok olmuştum. Olduğum yerde öylece kaldım. Bu bir rüya mıydı yoksa gerçek miydi, anlayamıyordum. Kocamı seviyordum ama sevilmiyordum. Ertesi gün ablamı köye yolladım. Yeğenim ise bizde kaldı. O gece onları bu evde evlendirecektim. Gittim, bir takım elbise ve kına aldım. Kızı giydirdim, ellerine kına sürdüm ve kocamın eve dönmesini bekledim. Ayrılacaktım... Onların arasından çekilmek zorundaydım. Köyümüze değil, kimsenin beni bulamayacağı, kimsenin beni tanımadığı bir yere gitmeye niyetliydim. Neredeyse akşam olmuştu ve üçümüz hayal kırıklığı içinde birbirimize bakıyorduk. Zaten ayrılmaya hazırlanıyordum. Aylar geçti... Sanki her şey benim suçummuş gibi yeğenimi korudum, köye gitmesine bile izin vermedim. Onu okuttum. O evlendi... Bense kimseye güvenmeden hayatıma devam ettim. Sessizdi. Sanki rahatlamış gibiydi. Yüzünde garip bir ifade, gözlerinde hüzün vardı. Ayağa kalktı, gitmeye hazırlandı ve beni rahatsız ettiği için defalarca özür diledi. Sessizce kalkıp vedalaştım. Sonra kapıyı kapatıp koltuğa oturdum.


Doğal seleksiyonda, vicdanı az olan insan, çoğalır oldu sanki. Bu işin anahtarı, o gün her ne yaptıysa, kafasını yastığa koyduğunda, rahat uyumasından kaynaklanıyor olabilir mi? Büyük ihtimalle deliksiz uyku ile metabolizmalarını besleyerek, daima kuvvetli kalıyorlar. Kitaba göre, ilk insandan bu güne, iyi-kötü savaşı hep süregelmiş. Sonuçta birçok insan türünden, temelde ahlak yapısı farkı nedeniyle, Homo Sapiens hayatta kalmıştır. Diğer türler en iyi ihtimalle yüzdesi az da olsa, % 1-6, Homo Sapiens'in DNA'sında bir iz olarak, ancak bugüne ulaşmayı başarabilmiştir. Burada ilginç olan ise, tüm diğer insan türlerine nazaran, daha kaslı, daha büyük beyinli ve ahlakça güzel vasıflara sahip Neandertal türünün de, Homo Sapiens tarafından yok edilmesidir. Garibim Dünya, taş sofralarda, aş olarak, homo sapiens tarafından afiyetle mideye indirilen ve nesli tüketilen, ne çok farklı insan ve hayvan türü görmüş. Bir arkeolog gibi katmanları tek tek kaldırırsak, insanlığın utanç verici binlerce katmanını, bir kitabın sayfaları gibi teker teker çevirebiliriz. Bu gerçek, insanlığı görece rahatsız ettiği için pek dile getirilmese de; Homo Sapiens, tarih sahnesine çıktığından beri cebren ve hile ile hep baş aktör olmuştur. Dünyanın farklı yerlerinden haberlere artık parmak ucumuzla erişebildiğimiz için yozlaşmanın arttığını düşünüyor olabiliriz. Çünkü katman kaldırmaya gerek kalmadan, teknoloji birçok şeyi oturduğumuz yerden bize sergiler oldu. Sadece insan sayısının artması bile, sistemin bozulma hızını ışık hızına yaklaştırdı diye düşünüyorum. Az kaldı ha gayret, boyut atlayacağız! Hiç mi iyi bir örnek yok derseniz, WA eyaletindeki Seattle şehri. Amerika'nın en yalnız şehri olmasına rağmen (insanların %63,4'ü bekar) herkesin beslediği en az bir hayvan dostu var. Kendine gösterdiği özeni hayvana ve doğaya da gösteriyor, çevresini seviyor. Evler ağaçlardan arta kalan yerlere, orman içine saklı ve doğaya saygılı biçimde inşa ediliyor. Ağaçlar kesilmiyor. Sevginin ve aşkın ille de iki birey arasında olması gerekmez. Doğayı, kuşu, kediyi, sincabı, rakunu, kargayı da sevebilirsiniz. Ormanın içine kurulu, kendi kendine yeten, sevgi kanalları açık, devasa biyolojik bir şehir, hatta gezegen gibi. Biraz yürüyüş yapınca çok güzel engin bir enerji ve tertemiz hava ile doluyorsunuz. Unutmayalım ki, oradakiler de Homo Sapiens. Kadim orta doğuda ise, uzun zamandır insana saygı, tok ağırlamak gibi; saygısızlığa doydukları için, tabaktaki saygıdan bir çatal alan olmuyor. Herkes konuşuyor ama birbirini dinleyen yok. Her ferdin kendini kral ilan ettiği, ama hiç kimsenin bir diğerini kral olarak tanımadığı, kalabalık Homo Sapiens güruhu. İşte şimdi elmayı yiyerek, cennetten kovulmayı düşünebiliriz. Sümer metinlerinde de, köleye ihtiyaç olduğunda, insanlığın bir köle projesi olarak üretildiği yazılır. (Bkz. Zecharia Sitchin 12. Gezegen) Geldik mi başlangıçtaki, Homo Sapiens'e. Karşılıklı aynalardaki sonsuz görüntü gibi, oyun içinde oyun sergileyen neslimiz... Olumsuzlukları yok edemeyiz ama unutmayalım, azaltmak bizim elimizde. İki sene önce evimizin önünde, beni içeri alın diye yalvaran bir kediyi, yakarışına dayanamayarak içeri aldık. İlk zamanlar tekrar dışarı atılma korkusu veya sokaklarda atlattığı zor günler nedeniyle, severken aniden kallavi bir tokat yemeniz an meselesi idi. Nereden geldiğini anlamadığınız bu tepki canınızı çok yakabiliyordu, o yüzden adını Bulgaristan'ın kuvvetli halterci kadınlarına ithafen Bülgish koyduk. Ailenin tüm fertleri, bereler hatta vurma şiddetine göre morarmış tırmıklarla toplumda gezer olmuştuk. Bir sene içinde azalarak bu tokatlar bitti. Gösterdiğimiz sevgi, onu iyileştirdi. Şimdi yaptığı maskaralıklarla tüm ailenin mutluluk sürahisi oldu. Biri üzgünse, bardakları doldur Bülgish diyoruz. Hemen komik bir oyun sergiliyor. Tırmıktan çekindiğimden değil, sağlıkla var olsun istediğimden, maşallah diyelim. Öyle ki onun mutluluğu artık bize yansıyor. Günümüzde, çoğunluğa baktığınızda, üstün meziyetlerine rağmen maalesef bir kedi kadar olamadı, insan. Ben gezegen olsam, dünya olmak istemezdim. Ne kadar muhteşem güzellikleri sunsan da bir o kadar insan denen şeytana şapka çıkartacak varlığı taşımak zorundasın... Onun yerine, üzerinde amip benzeri tek hücreli varlıkların olduğu bir gezegen daha makbul olabilir. Zira güzellik de önemli değil, kum yığını olmaya razıyım. Yeter ki içinde kötülük barınmasın! Verilen emek geç de olsa mutlaka size dönecektir, sevgi en iyi ilaç ve yaşam denen varlığın yegane anahtarıdır.


Salt benlik kaygısıyla fikir ayrılığına düşmek, bendeniz ve izleyicilerde şüphe uyandırmamalı. Eğer istersem yaparım ederimcilik oynuyoruz, dünyanın öğretilerine bakmadan. Suyun aktığı, engel tanımadığı bir sıfatla karşınıza çıkıyorum. Bendeniz üç kuruşa beş kuruş satan Kamil. Eğrelti kaderime boyun eğmekle meşgulüm. Sizler kadar çalım atmayı da iyi bilirim lakin fırsatı bulmak çok mühim meseledir. Siz ona bakmayın, o sabahtan akşama kadar devirir koca kıçını; ben varmışım/yokmuşum umurunda değildir. Tasası tasa olmasın diye didinip dururum. Savaş çıksa, diye başlarsam lafa nereye gideceği malumdur. Size gelince Gülünç olan her şeye tepki verebilirken içten bir ağıt için neden kalbiniz alev gibi olmaz? diyemeyeceğim ama bu nasıl anlatılır bilemiyorum. İnsan değerli olsun ister, istisna olsun ister. Bana göre hava hoş değil, üstadım. Değil, hiç değil. Küçüklükten kalma bir el seğirmesi vardır bende. Damarım atar gibi. Göremezsiniz. Kahvehane de olmasa ne yapardım? Yani çalıştıran olarak. İşim büyük değil ama ahımı alan çoktur, diye aklıma düşer hep. Duyuyorum öyle orada burada. Üçe beş diyeceğim herhalde, devir böyle dönüyor. Senin çayın benim ekmeğim, kardeşim. Yastığa kafamı rahat koyarım ondan. Küçük kızımla sabah kahvaltımızı beraber yaparız. Bizimki uyanmaz. Uyanamaz değil de uyanmaz. Neyini bahsedeceğim onun, inanın ben de bilemiyorum. Mesela, en basitinden; ben inadı keçiden hallice ama şöyle biri vurdu mu yere yığılan cinsten biriyim. Tabii ki latife ediyorum. Ben kendimle barışığımdır. Kızdırabilmesi zordur beni ama öyle gamsızlıktan değil. Hayat telaşesi.


Kadın avaz avaz Yaptı işte, bunu da yaptı! İstanbul'da okul varken sen Ankara'ya git bir de bu haltı ye. Sanki biz onu okumaya yollamadık. Yemedik yedirdik, giymedik giydirdik. Kız hamileymiş! Ben milletin yüzüne nasıl bakacağım şimdi, diye bağırdı elindeki nikah davetiyesiyle mektubu evirip çevirirken. Adam iki ay önce geçirdiği kalp krizinden sonra doktorun dediklerini anımsasa da yüzünün ala dönen rengine engel olamadı. Kocasının durumunu anımsayan kadın, biraz daha temkinli olmaya karar verdi. Elindeki mektuba piiler yaparken bir yandan alçaltmaya çalıştığı sesi ile konuşmaya devam etti. Ne yapalım kendi düşen ağlamaz derler, misafir gibi gider geliriz nikaha. Gerisi bizi ilgilendirmez. İkisi de kaldıkları yurtta yaşamaya devam ederler. Bir müddet ev açamayız. Kolay mı hem çocuk okutup hem de ev açmak? Ah ah! Ben anlamalıydım, bana hep Bursalı bir kızdan bahseder dururdu. Hatta geçen gelişinde evlilik falan gibi şeyler ağzında gevelemişti de ben de önemsemeyip Tabii tabii hemen evlendiririz seni, diye resmen dalga geçmiştim. Bak, elin kızı nasıl bir punduna getirip oğlanın elini ayağını bağlamış gör, Adam, konuşmanın Bursalı kızdan sonrasını dinleyememişti bile. Daldı gitti Bursa'nın ufak tefek taşlarına. Bu evliliğe tavırlı olduklarını göstermek maksadıyla salona nikahtan yarım saat önce gittiler. Gelini gördüklerinde adamın ilk dikkatini çeken şey kızın sağ elindeki büyük kara bir bendi. İrkildi... Selma'nın da aynı elinde, aynı yerde böyle bir beni vardı. Buluştuklarında ilk işi tokalaşırken o beni öpmek olurdu. Daraldı birden. Tavan sanki yavaş yavaş aşağıya doğru gelmeye başladı. Kızın sesi ile kendine geldi. Hoş geldiniz anneciğim, babacığım, size babamı tanıştırayım. diyerek asabi görünümlü biriyle zoraki tokalaştırdı onları. Adam, dünürünün surat asmakta haklı olduğunu düşündü. Kız istemeye bile gidememişlerdi. Gelin, Ağabeyim askerde, annem de anneannemin ani rahatsızlığı yüzünden gelemedi. Annem Mete'yi çok sevdi. Babamı Sevenleri ayırma. diye ikna etmek için çok uğraştı. Mete sizin de bir zamanlar Bursa'da oturduğunuzu söyledi, deyince adam biraz daha daraldı. Göğsünde tanıdık bir baskının ayak izlerini hisseder oldu.


Salona girdiğimde konuşmaları aniden kesildi. Çay kaşıklarının şıngırtısı dışında çatal, bıçak hatta peçete sesleri bile duyuldu uzun zaman. Tutamadım kendimi artık. Geldiğinizde bıcır bıcırdınız; ne oldu kızlar, ne bu haliniz? sorumu Eline sağlık, kekin çok güzel olmuş, bu börek senin eski tarifinden mi? diye geçiştirdiler. Ben mutfaktayken ne olmuştu da yanlarına gelince dut yemiş bülbüle dönmüşlerdi bunlar. Aklıma yiyeceklerden saç falan mı çıktı diye bir düşünce bile geldi. Onları uğurlayana kadar sessizliklerini devam ettirdi bizim kızlar. Meloş, Seboş, Canoş. Hepsi mahalleden can arkadaşlarım. Kocam öldükten sonra yaşadığım günleri onlarsız atlatamazdım. On beş gün sonra kabul günü sırası Canan'daydı. Ben de o zaman ağzıma fermuar çekip suratımı asarak saatlerini zehir etmeye karar verdim. Süslüyüm ya, hazırlanacağım ya; yardıma ihtiyacın var mı bahanesiyle Canan'ı aradım birkaç gün önce. Canoşcuğum sen beğenirsin benim kısırımı; istersen yapayım. Ay ben de seni arayacaktım Sevoşcuğum. Grip oldum. O yüzden iptal ettim günümü. Çok geçmiş olsun. Çorba yapıp getireyim o zaman sana. Sabah mantar almıştım sizin dükkandan. Mis gibi yaparım. Yok yok, gelme gelme. Sana da geçer. İçimden sanki çok meraklıydım ben de diyerek kapattım telefonu. Neyse, saçlarıma dip boyası attırmaktan kurtulmuştum bir müddet. Bu yüzden sevindim bile. Ben de o günü alışverişe ayırırım diye düşündüm. Biraz mağazaları gezmek iyi gelecekti. Yola çıkmadan manava uğradım. Meyve ve sebzeleri alıp, dönene kadar orada bırakırsam rahat olacaktı. Akşama yorgun argın çarşıdan gelince onları seçmekten kurtulacaktım böylece. Kendimi tezgahtaki renk cümbüşünün arasına atmıştım ki bizim Canoş'un kocası manav Hamdi sırıtarak yanıma geldi. - Siz daha gitmediniz mi Sevda Hanım? Bizim hanım dünden beri neler hazırladı neler. Bak şu zillilere! Bana nasıl haber vermezlerdi. O sinirle nar ve elma renklerinin yüzüme transfer olduğundan emindim. Aynı zamanda tüm soru işaretleri beynimde itiş kakış durumuna geçtiler. Adamın bozulduğumu anlamadığımı umarak Aa, unutmuşum! diye hızla uzaklaştım oradan. Baskın basanındı artık. İşaret parmağım zile yapıştı adeta. Klasik kuş sesi apartmanın dışına taşadursun kalp atışlarımı daha da arttı. Kapıyı açan Canoş, ani bir refleksle iki elini boya küpüne dönmüş yanaklarında şaplattı. Biraz önce açılan gözleri acıyla daha da büyüdü. Hışımla daldım içeriye. Çektim karşıma üç yellozu. Sinirden tir tir titremeye başlamıştım, onlarsa kem küm ediyorlardı. En nihayet Canoş o koca ağzını açıp üstelik ellerini de yüz elli santimlik beline koyarak çemkirmeye başladı suratıma suratıma. Kızım biz artık seninle görüşmek istemiyoruz. Ne yaptım ya! Ben ne yaptım, söylesenize! Canoş'dan cesaret alan Meloş'la Seboş da atılmadı mı üzerime Biz de o günden sonra kocalarımızın ağzını aradık; onlar da senin için öyle düşünüyorlarmış! diye. Artık kendimde olmadığımı ağzımda bulduğum bir tatla anladım. Hanım göbeğinin şurubuna yine fazla şeker koymuştu işte bu kadın. Şimdi baksan dolaplarının üstleri de toz içindedir mutlaka. Bunları düşünebildiğime göre aklım başımdaydı canım. Haklı tepkimi verdim hemen tabii. Ee, kızım o onların sorunu; benim sizinle bir derdim yok ki! Aldığım yanıtla omuzlarımı düşürüp kapıyı nasıl çarparak çıktığımı bilmiyorum. Bizim kimseye kaptıracak kocamız yok! Kulaklarımda çınladı durdu bu ses. Ne gece, ne gündüz, ne arşınladığım sokaklarda, ne nihayet gittiğim kuaförde. Bir türlü beynimi tırmalamaktan vazgeçmedi. Bunca yıllık arkadaşlarım bana bunu yapacaklardı ha! Tabii benim adım büyüktü. Dul... Onlar için açık kapı yani... En çok da Çiroz Sebahat'a kırıldım. Onun yeri ayrıydı yüreğimde. On beş gün sonra manavın önündeydim. O gün semt pazarı olduğu için bizim manav Güdük Hamdi indirim yapmıştı. Oldukça kalabalık olan müşterilerine yetişmek için yere yakın göbeğini oradan buraya koşturup duruyordu. Erotik müzik araştırmalarım sonucu telefonuma yüklediğim Tito&Tarantula'dan After dark'ı sonuna dek açtım önce. Manavdaki müşterilerin müzikle şöyle bir silkelenen omuzlarına, üzerimdeki pardösüyü çıkardığımda fal taşı gibi açılan gözleri de eklendi. Güdük Hamdi'nin tam tartıya koyacakken elinden düşürdüğü poşetteki razakı üzümler, salkımlarından ayrılıp yayıldılar zemine. Sutyenimin içine soktum telefonumu. Müziğe uyum sağlayan hareketlerle dans etmeye başladım. Saçlarımla aynı renk olan sutyen-külot takımım ve siyah fileli çoraplarımı tutan jartiyerim, sonbaharın soğuğuna benden daha çok direnç göstermekteydiler. Oradakilerin gözlerinin dışında sanki meyvelerin, sebzelerin de bakışları üzerimdeydi. Kimse kıpırdamıyordu. Sokak arası olmasına rağmen caddeden geçenlerle kalabalık daha da arttı. Gözlerimi kapattım. Müziğe konsantrasyonumu bozmamalıydı bu insanlar. Bir ara elime geçen bir metalle gözlerimi açtım. Bu, tenteyi tutan kalın bir destekti. Hiç kaçırmadım. Hatta çok sevindim. Ben artık bir kabare kızıydım. Bugün için daha önce onlarca kez videolarını seyrettiğim tüm erotik figürleri üzerinde uyguluyordum ki tiz bir sesle ortalık çınladı. Aa, yeter artık bu kepazelik! Beyaz saçlarının kalanlarından ensesine topuz yapmaya çalışmış geçkin yaşta tombul ötesi bir kadın, yerdeki pardösümü eline geçirmiş oramı buramı örtmeye çalışıyordu. Benimse pozisyonumu bozmaya hiç niyetim yoktu. Böylece üçümüz bir vücut olmuştuk artık. Buna ilk isyan eden direk oldu. Hepimiz koca tentenin altında kalıverdik bir anda. Bağrış, çağrış, oradan çıkabilmek için benim biraz önce yaptığım figürlere taş çıkartan hareketler, meyve ve sebzelerle alt alta üst üste olmalar. Ve küfürler... İnsanların can havliyle ne kadar çabuk değişebildiğini görmek acıydı aslında. Ne kadar vakit geçti farkında değilim ama pardösümü giyip uzaklaşırken avaz avaz bağırmamdan kim ne anladı bilmiyorum. Erotik Sevda'ymış ha! Erotik öyle olmaz; böyle olur işte!


Şair, tiyatro kuramcısı, yönetmeni ve yazarı olan Bertolt Brecht, hiç kuşku yok ki 20. yüzyıl dünya edebiyatına damgasını vuran çok yönlü edebi kişiliklerden biridir. Aklı ile yüreği arasındaki alışverişi hiç kesmeyen sanatçı, adil olmayana isyan eden tavrı, kuşkuculuğu ve var olan dünya düzenindeki çarpıklıklara muhalefeti ile ön plana çıkar. hoş olsun diye şu bayların gönlü, Bizce en iyisi, kalkmak, yeter artık! demektir, Karşı çıkmaktır var gücümüzle acıyı doğuranlara, Benim nazarımda, Nazım Hikmet ve Pablo Neruda ile birlikte, 'Marksist Öğreti'yi benimsemiş, dünyanın üç büyük şairinden biridir. Her iki dünya savaşını da görmüş ve yaşamış bir insan olarak (1898-1956), şiirlerinde savaş karşıtlığı vurgusunu ön plana çıkarır. Buna karşın, haksızlıklara karşı sonuna kadar savaşmayı öğütler. Bertolt Brecht, büyük şairlik becerisinin yanısıra, tiyatral kurguda klasik tiyatro tekniklerini kullanmaktan kaçınmış, 'Dramatik Tiyatro'nun vazgeçilmezi olan ve seyirci ile oyuncuyu bütünleştirmeyi esas alan 'Özdeşleştirme Tekniği' yerine, seyirci ile sahne arasına mesafe koyan 'Yabancılaştırma Tekniği'ni benimsemiştir. Bu tavrı ile dramatik tiyatronun bir anlamda antitezini yaratmış, sahnede sergilenenlerin bir oyun olduğunu vurgulamayı amaçlamış, seyircinin; kendisini oyunun akışına kaptırması, karakterlerinden biri ile özdeşleştirmesi, dolayısı ile kendini oyunun bir parçası gibi görmesini ve bunun sonucu olarak akla dayalı eleştirel tutumunu bırakıp duygularının etkisine kapılmasını engelleme amacı gütmüştür. Bu yöntem, tiyatro literatüründe 'Yabancılaştırma Efekti' olarak bilinir ve 'Epik Tiyatro'nun 'Dramatik Tiyatro' ile en belirgin yol ayrımlarından birini oluşturur. Brecht, tiyatronun güçlü bir eğitim kurumu olarak kullanılabileceği ve bu sayede her yaştaki bireyin eğitilebileceği görüşündedir. Cahil toplumların evrilerek, algılama ve sorgulama yeteneği gelişmiş, düşünen, düşündüklerini ifade edebilen bilinçli toplumlar haline dönüştürülebilmesi için tiyatronun aktif olarak kullanılmasının gereğine inanır. Yazdığı tiyatro eserlerinin hemen tümünde buna yönelik tavrını açıkça hissedebilmek mümkündür. kuşkuyla bakın en küçük olaya bile ! Sakın doğal bulmayın hep alışılageleni !