Amerika Birleşik Devletleri'nde doktorluk lisansı alabilmek amacıyla geçmeniz gereken USMLE serisinin klinik bilgiyi ölçen sınavı Step 2 Clinical Knowledge ile ilgili çalışma tecrübelerimi paylaşmak ve benden sonra sınava girecek olan kişilere yol gösterebilmek amacıyla bir yazı kaleme almak istedim. Tıpta Uzmanlık Sınavı'ndan farklı olarak sınav sorularının bilinmediği ve herkese farklı soruların sorulduğu bu sınavda sınav gününe ve çalışma sürecine ait tecrübeleri okuyup ona göre bir yol haritası çizmek çok önemli. Ben de bu serüvene başlarken bulabildiğim geçmiş tecrübeleri okuyarak bir çalışma planı çizmeye çalışmıştım. Benim yazacaklarım da dahil olmak üzere birçok kişinin önerisini dinleyerek kendinize uygun bir sentez yapmanızı tavsiye ediyorum. Ancak unutmamanız gereken en önemli şey bu sınavın çok temel ve kanıtlanmış çalışma yolları bulunuyor ve herkesin yaptığından farklı bir şey yapmanıza gerek yok. Gelin çalışma sürecimi size anlatayım. USMLE Step 2 CK sınavına (bundan sonra Step 2 olarak anacağım) çalışma serüvenim oldukça düzensiz ve garip bir süreçten ibaretti. Step 1 sınavını bitirmiş olmanın verdiği garip rahatlık, intörnlüğün son zor rotasyonları ve Step 2'nin kolay bir sınav olduğuna dair kulaktan dolma bilgiler beni rehavete sürükledi. Bu hissiyat içerisinde yavaş yavaş çalışmaya başladıktan sonra araya pratisyenlik dönemi girdi. Pratisyenliğim süresince düzenli çalışmayı pek beceremedim. Çeşitli sebeplerle pratisyenlikten istifa ettikten sonraki 1-2 aylık süreçte hayatımda birçok değişiklik oldu ve çalışmaya yeterince vakit ayıramadım. Kısacası Step 1'in aksine Step 2 sınavına çalışabilecek düzgün bir boşluk ve motivasyon bulamadım. Bir sene hazırlandığım Step 1'in son 6 ayı oldukça düzenli ve sıkı çalışmıştım. Ancak Step 2 çalışma süreci için uzun bir dedicated dönemim olmadı (belki 7-8 gün). Aynı zamanda Step 1'de olduğu gibi Step 2'ye çalışırken de birçok yanlış yol kullandığımı süreç içerisinde fark ettim. Çalışmaya Boards and Beyond serisinin Step 2 videolarıyla başladım. Çalışmaya başladığımda Step 1'in üzerinden 1-2 ay geçtiği için konuları unutmaya başlamıştım. Her ne kadar bilgilerim taze olmasa da B&B Step 2 videolarının pek bir faydasını görmedim. Benim için bir vakit kaybı olmuştu. Bundan sonra akıllanmayıp OnlineMedEd'in derslerine ait internette bulduğum notları okudum. Bunların ikisini bitirmem yaklaşık 2 ayımı aldı. Her iki kaynağın da bana pek bir şey katmadığını ve benim durumumdaki bir kişi için hatalı bir çalışma yöntemi olduğunu düşünüyorum. Eğer Step 1'in üzerinden çok fazla zaman geçmediyse bu kaynakları kullanmanın pek bir anlamı yok. TUS veya Step 1 gibi sınavlarda bağlam çok önemli bir şey. Hele ki bu durum Step 2 gibi bir sınav için her şeyden önemli. Bu yüzden bağlamı çözmeden ders çalışmak insana pek bir şey katmadığı gibi süreci uzatarak başarıyı azaltıyor. Aslında bu, tüm sınavlara hazırlık süreçleri için geçerli bir bilgi. Ancak içimizdeki bir dürtü bağlamı çözmek yerine bizi her bilgiyi gözden geçirip sonra bağlam ile uğraşmaya itiyor. Bu büyük bir hata. Bağlamı çözmenin en güzel yolu soru çözmekten geçiyor. TUS dershanesi hocaları gibi konuştuğumun farkındayım ancak işin püf noktası gerçekten bu. Hatta soru çözmek dersem tam doğru söylemiş sayılmam, UWorld Step 2 sorularını çözmek demek çok daha doğru olacaktır. Hem Step 1 hem de Step 2'ye çalışırken yanlış bir şekilde yaptığım gibi Amerika'yı yeniden keşfetmenin hiçbir alemi yok . Her iki sınava da hazırlanırken herkes tarafından denenmemiş bazı çalışma yöntemleri denediğim için verimsiz çalışma dönemleri yaşadığım oldu. Step 2 sınavında istediğiniz puanı almak için üzerinde uzlaşılmış birkaç temel kaynak var ve bu dünyada binlerce insan tarafından defalarca deneyimlenerek onaylanmış. Bu sebeple herkesin önerip kullandığı temel çalışma yolları dışında başka kaynaklar denememenizi en önemli tavsiyelerimden biri olarak addediyorum. Step 2 için üzerinde uzlaşılmış temel çalışma metodu UW isimli çevrimiçi soru bankasını çözmek. Buna ek olarak büyük bir çoğunluk Anki isimli program üzerinden hazır ve kendinizin oluşturduğu kartları bir rutin halinde çözmenin başarıyı getirdiği konusunda hemfikir. Binlerce kez deneyimlenmiş ve sınavdan başarı elde edenlerin hemfikir olduğu bir kaynak ile çalışmaya başlamamak büyük bir hata olacaktır. Yine de tüm bunların benim kendi düşüncelerim olduğunu tekrarlamak isterim. Örneğin bir dostum tam tersine UW soru bankasını çözmenin son kertede yapılması gerektiğini ve oradaki en değerli soruları başta çözerek harcamamak gerektiğini düşünüyordu. Benim kendi deneyimim ise bunun tam tersini gösteriyor. En değerli soruları en başta çözerek bağlamı anlamak size çok uzun sürelerle alacağınız yolu 3-4 ayda almanızı sağlıyor. Çalışma tecrübelerime tekrar dönecek olursak, B&B Step 2 videolarını izledikten sonra OnlineMedEd notlarını okuduğumu söylemiştim. Sonrasında düzenli olarak Tzanki ismindeki hazır Anki destesini yavaş yavaş (günde 20-30 kart) çözmeye başladım. Günlük kart sayınızı bu kadar az tutmamanızı tavsiye ederim. Step 1'e oranla çok daha az kart olması sebebiyle benim gibi rehavete kapılırsanız çok daha uzun ve yorucu bir süreç ile bitirmeniz işten bile değil. Yapılması gerekenleri zamana fazlaca yayarsanız hem daha yorucu oluyor hem de başarı azalıyor. Bu tüm sınavlar için geçerli bir kural olabilir. Ancak USMLE gibi sosyal destekten mahrum olduğunuz bir serüvende moral/motivasyon kaybetmek oldukça yıkıcı olabiliyor. Çalışmaya başlamamın üzerinden yaklaşık 4 ay geçtikten sonra UW Step 2 satın aldım. Step 1 sonrası verdiğim ara ve üstüne 4 aylık pasif çalışma sürecinden sonra birçok bilgiyi unuttuğumu fark etmem kötü bir yol izlediğimi anlamamı sağladı. Bundan sonra UW sorularını çözüp yanlışlardan kartlar hazırladım ve Anki'den hazır deste kartlarını çözerek devam ettim. Bu süreçte First Aid Step 2 kitabını yavaş yavaş okumaya başladım. Bu kitap oldukça kötü bir düzene sahip olduğu için bana pek bir şey kazandırmadı. Bu da bir başka vakit kaybıydı. Düzenli bir çalışma tempom olmaması sebebiyle yaklaşık 7 ay kadar UW sorularını çözmeye çalışıp FA Step 2 kitabını bir kere bitirmeye çabaladım. FA Step 2 kitabını bir kere bitirdiğimde sınava 3-4 hafta kalmıştı. Cerrahi dışındaki bölümlerin hepsini başarısız buldum. Cerrahi ve kadın doğum kısmı okunabilir ancak tüm kitap FA Step 1 gibi okunmamalı. Step 1'i tamamen unuttuysanız, sınava girmek için en az 1 yıl planlıyorsanız ve başka bir kaynak kullanmayı düşünmüyorsanız okunabilir. İşin komik tarafı, FA Step 1 kitabının birçok Step 2 sorusunu kapsamak konusunda çok daha başarılı bir kitap olmasıydı. Sınavıma 3 hafta kala FA Step 1 kitabını baştan sona doğru (Step 2 ile alakasız olan Krebs döngüsü gibi konuları atlayarak) bir kere okumuş olmak bana sınav günü çok şey kattı. Sınav günü karşıma çıkan sorularda bazı hastalıkların histolojik bulguları veya mukopolisakkaridozlarla ilgili teorik bir soruyla karşılaştığımda bunu çok daha iyi anladım. Sınavıma 3 ay kalmışken Divine Intervention isimli podcast serisinin hızlı tekrar bölümlerini dinlemeye başladım. Yaklaşık 11-12 adet rastgele dinledikten sonra faydalı bulmuş olsam da çok da gerekli olmadığını düşündüm. Ancak daha sonra sınavıma 1 ay kalmışken araştırdığımda DI serilerinin içerisinde çok önemli bazı bölümler olduğunu ve birçok kişinin bunları dinlediğini öğrendim. İnsanların önemli olduğunu söyledikleri bölümleri sınavdan önce dinlemek bana fayda sağladı. Herkesin hemfikir olduğu bölümleri dinlemenizi kesinlikle tavsiye ediyorum. Ancak birçok kişinin bahsettiğinin aksine çok büyük bir aydınlanma beklememelisiniz. Bu listedeki tüm bölümleri dinledim. Bunlara ek olarak birçok kişi 29-32. bölümlerdeki (yaklaşık 9 saat) dahiliye genel tekrarını da öneriyor. Çok uzun olması ve sınavıma az kalmış olması sebebiyle bu bölümleri dinleyemedim. Eğer dinlemeye vaktiniz varsa denemeye değebilir. Dinlediğim bölümler içerisinde 143, 194, 197. bölümleri beğenmedim. Biyoistatistik için Step 1'de olduğu gibi Step 2'de de Rendy Neil'in Youtube videolarını öneriyorum. FA Step 1 ve Rendy Neil'ın tüm biyoistatistik sorularını kapsadığı düşüncesindeyim. UW çözüldüyse 268. bölümün de pek bir faydası olmayacaktır. 204 ve 231. bölümlerde bahsedilen askeriye serisini birçok insan methediyor olsa da ben pek bir faydasını görmedim. Step 2 sınavımda birçok askeriye sorusu çıktı ancak bunlar normal klinik bulguların yalnızca askerlerde görülmesinden ibaretti. Örneğin Güney Afrika'ya tatile giden bir turist değil asker sıtma kapıyor ve soru sizden bunu anlamanızı bekliyor. Özetle, mikrobiyoloji ve psikiyatri bilgileriniz yeterliyse bu bölümlerin dinlenmesi bence şart değil. UW çözerken zorlandığım psikiyatrinin yanı sıra gerçek sınavda bana çıkan psikiyatri sorularının çok daha kolay olduğunu not düşmek isterim. 37, 97, 184, 137, 325. bölümler herkes tarafından en önemli bölümler olarak kabul edilmiş. Buna katılmakla birlikte aynı zamanda 250. bölümün de çok önemli olduğunu düşünüyorum. Bu 6 bölümü sınava birkaç gün kala tekrar etmenizi tavsiye ediyorum. Geriye dönsem sınavıma birkaç gün kala bu 6 bölümü tekrar dinlemek yerine bu bölümlerin yazıya dökülmüş notlarını okumayı tercih ederdim. Yukarıdaki listede kırmızı renkliler bence kesinlikle dinlenmesi gereken bölümler, yeşil renkliler dinlenirse iyi olacak olanlar, üstü çizili olanlar ise dinlenmesine bence gerek olmayanlar şeklinde özetlenebilir. DI serisinin nota dökülmüş hallerine ulaşmak isterseniz sürekli güncellenen dosyaya buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz. Soru çözme kısmına geri dönecek olursak, UW soru bankasını bitirdiğimde sınavıma yaklaşık 4 hafta kalmıştı. %71 doğru oranıyla bitirdim. Sonraki 2 hafta içerisinde yanlış yaptığım soruları tekrar çözdüm. Step 1'de olduğu gibi Step 2 için de UW'den yanlış yapılan soruları tekrar çözmek ve tüm yapılan yanlışlardan kartlar hazırlayarak tekrar etmenin başarının en önemli anahtarı olduğunu düşünüyorum. Deneme çözmek her sınavda olduğu gibi bu sınav için de en önemli şeylerden bir tanesi. Ben sınav günüme 4 hafta kala denemelere başladım. NBME 10'dan 246 puan (4 hafta), UWSA1'den 251 puan (3 hafta), NBME 11'den 247 puan (2 hafta), UWSA2'den 247 puan (1 hafta), Free120'den %81.6 doğru (3 gün) yaptım. Ne yazık ki NBME 9'u çözecek vakit ve enerji bulamadım. Bu yaptığım önemli hatalardan birisiydi. Çünkü NBME denemelerinin sorularını hazırlayan kişiler gerçek sınavı hazırlayanlarla aynı. Ayrıca sınav tarihimi sınavıma 2 hafta kala alabildim ve birçok işim aceleye geldi. Bu sebepten denemeleri de geç çözmeye başladım. Bana kalırsa ilk deneme en geç 2 ay kala çözülmeli. Çünkü Step 2 sınavının müphemliğini ancak deneme çözdüğünüzde anlayabiliyorsunuz. Bunu erken fark etmek önemli. Çözdüğüm denemelerde yaptığım yanlışlardan her zamanki gibi kartlar oluşturdum. Ancak aynı zamanda denemelerde yanlış yaptığım konuların sorularını Amboss soru bankasından çözmek çok işime yaradı. Örneğin lösemi/lenfomalar, glomerülonefritler, doğum, aşılar, gelişim evreleri gibi. Ayrıca etik, sosyal bilimler ve profesyonelizm gibi konuların sorularını da Amboss'tan çözdüm. Amboss'u tamamen çözecek kadar vaktiniz yok ise benim yaptığım gibi eksik olduğunuz konuların sorularını çözmek çok faydalı olacaktır. Amboss kütüphanesini açıp tekdüze okumak yerine soruları çözüp açıklamalarını okumak çok daha aktif bir öğrenme yöntemi. Ayrıca sınavda sıkça sorgulanmasına rağmen UW tarafından tam olarak kapsanmadığını düşündüğüm kalite/güvenlik konularını Amboss üzerinden okumanızı çok hayati bir tavsiye olarak veriyorum. Ek olarak, Dirty Medicine Youtube kanalının videoları etik ve profesyonelizm gibi konularda güzel bir alternatif olabiliyor. - Aşı takviminin UW soru bankasında yeterince işlenmediğini düşünüyorum. En azından ben bu konunun önemini çok sonraları anlayabildim. Aşı takvimini ezberlemek için bir Youtube videosunu kullandım ve sınav günü 4-5 soru fazla çözmemi sağladı. Bir türlü öğrenmeyi beceremediğim pnömokok aşılama takvimini ise bir Reddit gönderisi sayesinde öğrendim. Öğrenmekte zorlandığınız konuları Reddit'te aratırsanız birçok pratik bilgiye ulaşabilirsiniz. Çünkü genellikle aklınıza takılmış sorular daha önce birçok kişinin aklına takılmış ve çoktan tartışılmış oluyor. Aşılarla ilgili ek olarak B&B Step 2'nin aşı videosunu izlemenizi tavsiye ediyorum. - USPSTF önerilerini öğrenmek için yapmanız gereken iki şey var. Birincisi Hoggiemed isimli Reddit kullanıcısı tarafından oluşturulan ve daha sonra Mart 2022 güncellemesiyle yeniden paylaşılan USPSTF destesinin kartlarını çözmek. Çözeceğiniz zaman daha güncel bir versiyonu olup olmadığını kontrol etmenizi tavsiye ederim. İkincisi ve çok daha önemlisi, bizzat USPSTF'in A ve B seviyesindeki önerilerini özetleyerek sıraladığı internet sitesini ziyaret etmek. İkinci önerimi özellikle sınavdan bir gün önce tekrar incelemenizi tavsiye ediyorum. - NBME denemelerinde çıkan soruların aynısı gerçek sınavda az da olsa çıkıyor. Bundan dolayı sınavdan birkaç gün önce NBME sorularını gözden geçirmek size puan kazandıracağı kadar aynı zamanda sınav günü büyük bir vakit avantajı sağlayacaktır. Tüm NBME sorularını gözden geçirmek zor olabileceği için yalnızca görsel içeren soruları incelemek de oldukça pratik ve mantıklı bir seçenek olacaktır. Ben bu şekilde yaptım ve işime yaradı. Sınav günü 3-4 adet aynı soru çıktı ve hızlıca cevabı işaretledim. Bu sayede fazladan elde ettiğim dakikalar ile çözmeyi beceremediğim sorularla ilgilenmiş oldum. Çözdüğünüz denemeden aynı soru çıktıysa bile hızlıca okuyup şıkları incelemenizi tavsiye ederim. Çünkü Step 1 sınavımda NBME denemelerinden karşıma çıkan bazı soruların içeriği ve soru kökleri değiştirilmişti. - B&B Step 2 videolarını izlemezdim. - FA Step 2 kitabını baştan sona okumaz yalnızca kadın doğum ve cerrahi bölümlerini okurdum. - FA Step 1 kitabını birkaç kez tekrar ederdim. - Sınava çalışmaya başladığım gün UW soru bankasını satın alırdım. - USPSTF'in önerilerini ve aşılama takvimini çalışmamın erken dönemlerinde öğrenirdim. - Step 1'den sonra 1-2 haftadan fazla ara vermemeye çalışırdım. - UW sorularını çözüp yanlışları tekrar çözdükten sonra önümde 1 ay kalacak şekilde bir plan yapar ve bir miktar daha Amboss ve rastgele UW sorusu çözerdim. - DI serisindeki en önemli bölümlerini ikinci kez dinlemek yerine notlarını okurdum. Son olarak, sınav sorularının soru bankalarından ve denemelerden en büyük farkı gerçek anlamda laf oyunları içeriyor olması. Örneğin upuzun bir soruda anlatılan şeyler ile hiçbir alakası olmayan bir soru köküyle karşılaşabiliyorsunuz. Sorunun ilk yarısını okuyup şıkkı işaretlediğinizde tamamen hataya düşebileceğiniz sorular da olabiliyor. Hatta bazen size birden fazla alakasız hastadan bahsedip bunların içerisinden sadece bir hastayla ilgili soru sorulduğu ve alakasız hasta ile ilgili şıklar da içeren, oldukça kafa karıştırıcı sorular mevcut. Yani UW soruları ve denemeler genellikle sizin bilginizi ölçüyor ancak sınav soruları sizin dikkatinizi de ölçüyor ve hata yapmaya zorlayabiliyor. Kısacası sınavda çeldirici soruların olduğuna dikkat etmenizi öneriyorum. Tüm USMLE sınavlarında geçerli olduğu üzere, bir soruyu güzelce okuyup kısaca düşündükten sonra size en mantıklı gelen şıkkı işaretleyip hemen bir sonraki soruya geçmek bu sınavda başarının anahtarlarından bir başkası. Eğer cevaptan emin değilseniz soru kökünü bir kez daha dikkatlice okumakta fayda var. Daha sonra, işaretlediğiniz şıktan emin değilseniz soruyu bayrak ile işaretleyip sınavınıza devam etmeniz gerekiyor. Çünkü genelde tüm soruları çözüp tekrar o soruya dönerek ikinci kez okursanız soruda yakalayamadığınız noktaları yakalayabiliyorsunuz. Ancak bir soruyu okuyup ondan emin olarak işaretleyene kadar soruda vakit kaybederseniz hem daha çok yorulursunuz hem de süre problemi yaşarsınız. Step 2 sekiz adet 40 soruluk blok ve bir saat dinlenme arasıyla birlikte toplamda dokuz saat olan oldukça yorucu bir sınav. Sınavda bana denk gelen soruların çoğunluğu UW ile Free120 karışımı gibiydi. Soruların zorluğu UW soru bankasına yakın olmakla birlikte çok daha müphem idi. Yani soruların büyük bir çoğunluğunun net bir cevabı yoktu. Uzun ve yorucu bir sınavda müphem sorularla karşılaşmak daha da yorulmanıza yol açıyor. Bu durumu kafaya takmayarak soruları çözmeye devam etmek çok önemli. Sözün özü, UW çözüp yaptığı yanlışlar için kartlar hazırlayarak düzenli şekilde çalışan ve UW'deki yanlış soruları ikinci kez çözen herkesin bu sınavdan iyi bir puan alacağını düşünüyorum. Yazıda verdiğim spesifik tavsiyeler ise UW'nin tam olarak kapsayamadığı konular açısından problem yaşamamak için önemli. Bu sınavın Step 1 gibi teorik bilgiyi net bir şekilde ölçmekten daha çok bir aile hekimliği sınavını andırdığını bilmenizi isterim. Çoğunlukla, polikliniğinize başvuran hastanızın yaşı, cinsiyeti, kilosu, komorbid durumları gibi kriterleri göz önüne alarak sonraki adımda ne yapmanız gerektiğini bilmenizin istendiği bu sınavda, bütüncül bakarak sentez yapabilmek çok önemli. Oysa Step 1 sınavında sorudaki herhangi bir kelime ile şıkkı anında işaretleyebilmeniz mümkün. Herkesin söylediğinin aksine ben Step 2'nin Step 1'e göre daha zor ve daha kaliteli bir sınav olduğunu düşünüyorum. Zaten Step 1'de puanlamanın kalkmasından sonra tüm önemin Step 2 CK sınavına kaymış olması gelecekte Step 2'nin çok daha çekişmeli bir zemine oturacağının basit bir kanıtı. Sınav skorunu geçmiş verilerle istatistiksel olarak hesaplayan veritabanı sınav puanımı 254 14 olarak tahmin etmişti. Sınavdan 261 puan aldım. Herkese başarılar. Elinize sağlık hocam, çok faydalı bir yazı olmuş. Estğ. Umarım faydası olur, çok teşekkür ederim. Hayır ben önermem. Bana kalırsa Step 1 bir temel oluşturmak için çok önemli. Tabi yapılmayacak şey değil ama önünüzde mantıklı bir sebep yoksa Step 2'yi önce almanın faydası olduğunu düşünmüyorum. Son gunlerde bahsettigim birkac videoyu izleyip ezberledim . Ancak esas odaklandigim kartlar ve sorular idi.


Uygur Türklerine yönelik sistematik işkence ve soykırım yapıldığına dair çok ciddi kanıtlar ortaya çıkmaya devam ediyorken bazı ülkeler bu duruma ses çıkarmamakta ısrar ediyorlar. Yalnızca sosyal medya ve Youtube gibi platformlar aracılığı ile Türk kamuoyunu etkileyebilen Uygur Türklerine yönelik insan hakkı ihlalleri, ne yazık ki ülkemizde ses getirebilmiş görünmüyor. Çin hükümeti Uygur Türklerini terör ve dini radikalizm gibi sebeplerle yeniden eğitim kamplarına topladığını öne sürüyor. 21. yüzyılda yeniden eğitim kampı gibi garip bir birimin olması daha en başta insanı şüpheye düşürse de elimizdeki tek şey yalnızca şüphe değil. Bu kamplarda sistematik beyin yıkama çalışmaları yapıldığı, zorla doğum kontrolü ve sterilizasyon girişimleri gerçekleştirildiği, çeşitli dini baskıların bulunduğu, bazı insanların çukurlara atıldığı, tuvaletlerini 'zamanında yapmayanlara' elektrik şoku verildiği, işkence sandalyelerine oturtulanlar ve tavana asılanlar olduğu gibi korkunç daha birçok veri olmakla birlikte kanıtlanması şimdilik mümkün olmayan birçok iddia daha bulunuyor. Bu insanlar Türk kökenli ve Türkçe konuşuyorlar. Her şeyden öteye herkes gibi insanlar. Son yıllarda Türkiye'de hızlı şekilde yükselen etnik milliyetçiliğin Uygur Türklerine sessiz kalması oldukça ilginç bir durum olarak karşımıza çıkıyor. Ancak olayların kökeninde 11 Eylül krizinin dünya çapında yarattığı terör korkusu ve İslamofobi yatıyor. 11 Eylül'ün yarattığı küresel anti-terörizm akımı, Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde yaptığı gibi birçok ülkenin etnik azınlıklara yönelik baskıcı tavrını meşrulaştırmasına zemin hazırlamıştır . Uluslararası medyada terörün İslam ile özdeşleştirilmesi çokça düşünülüp araştırılması gereken bir meseledir. Bugün dünyada Çin'deki Uygurlar, Myanmar'daki Rohingyalar , Hindistan'daki etnik azınlıkların hepsi Müslüman kimliği sebebiyle etnik baskıya uğramaktadırlar . Aynı zamanda Sincan Uygur Özerk Bölgesi Çin'in en önemli jeopolitik merkezlerinden bir tanesidir. Çin bu bölgede kendisine 'tehdit' olarak gördüğü her şeyi ortadan kaldırmayı amaçlıyor. Sincan bölgesi Çin'in toplam kömür rezervlerinin %38'ini ve doğal gaz rezervlerinin %23'ünü (13 trilyon metre küp) oluşturuyor . Kıyaslamak gerekirse, Akdeniz'deki toplam doğalgaz rezervlerinin 3,45 trilyon metre küp olduğu tahmin ediliyor. Bundan da öteye bu bölge Orta Asya, Güney Asya ve Doğu Asya arasındaki enerji köprüsü rolüyle vazgeçilmez bir bölge olarak karşımıza çıkıyor . Bu krize yönelik Türkiye'nin diplomatik tutumu Uygur Türklerinin yaşadıklarını görmezden gelme çizgisinde sürüyor. Bu diplomatik tutumun arkasındaki gerekçe pek açık değil. Ana akım medyamıza ve bazılarına göre bu tutum Çin ile olan ilişkilerin bozulmaması amacıyla 'devlet çıkarı' gereği izleniyor. Ancak yine de Uygur Türklerine yönelik insan hakları ihlallerine neden net bir tavır alınmadığına dair gerçek bir açıklama yapılmış değil. Peki 'devlet çıkarı' tam olarak ne demektir? Uluslararası ilişkiler teorileri dersinin temel başlıklarından bir tanesi realizmdir. Özetle realizm, devletlerin yalnızca çıkarlarını gözeteceği -ve dolaylı olarak ahlaki bir kalıba sığmasına gerek olmadığı- temeline oturtulmuş bir teoridir. Ancak 'çıkar' tabiri oldukça geniş olup içeriği doldurulması geren bir sözcüktür. Bir devletin çıkarı tam olarak nasıl belirlenmektedir? Çıkarların sağlıklı bir şekilde belirlenebilmesi için hangi kaynaklara ve malumatlara sahip olmamız şarttır? Türkiye elli yıl sonraki çıkarlarını gerçekten sağlıklı bir şekilde tespit edebilmekte midir? Örneğin on yıl önceki 'çıkar' tahayyüllerimizin ne kadarı günümüze gerçekten bir 'çıkar' olarak ulaşabilmiştir? Yahut çıkar dediğimiz şey yalnızca fiziki bir ölçüt müdür? Örneğin insan hakları ihlallerine karşı çıkarak uluslararası politikada saygın ve diplomatik gücü yüksek bir devlet olmak bir çıkar olamaz mı? Özetle, devletler yalnızca kendi çıkarlarını düşünür önermesi çok şey açıklıyor gibi görünmekte ancak pek bir şey açıklayamamaktadır. Ayrıca dünyada her şey realizm demek değil. İnsanların olduğu gibi devletlerin de tamamen pragmatik olmayan fakat çeşitli hedeflere yönelik amaçları bulunur. Örneğin çevre kirliliğini azaltmak, fakir ülkelere yardım etmek, dünyadaki insan hakları ihlallerine karşı çıkmak, benzer etnik kökenli toplumlara yakınlık duymak, karşılıksız finansal hibelerde bulunmak, çeşitli ülkelere askeri eğitim desteği vermek, mülteci insanları ülkeye kabul etmek gibi... Bunun gibi olayları yalnızca çıkar bağlamında ele alıyorsanız dünyayı yeniden okumanız gerekiyor. Realizm onlarca uluslararası ilişkiler teorisinden yalnızca bir tanesidir. Ayrıca devlet sistemleri yapay kuruluşlar olup insanlar tarafından yönlendirilmektedir. İnsanlar her konuda yalnızca çıkarlarını mı düşünüyorlar? Velev ki her insanın yaşantısını bir çıkar-kayıp teorisine bağlasak bile insanların kendi çıkarlarını tamamen doğru hesaplayacağını varsaymak kadar saçma bir şey yoktur. Bu sebeple devletlerin de kendi çıkarlarını doğru hesaplayacağının hiçbir zaman garantisi bulunmamaktadır. Eğer Uygur Türklerinin haklarını savunmak devlet çıkarlarımız ile örtüşmüyorsa 'çıkarlarımızı' tekrar gözden geçirmemiz gerekiyor olabilir. = Duan, Jinhui & Wei, Shuying & Zeng, Ming & Ju, Yanfang. (2016). The Energy Industry in Xinjiang, China: Potential, Problems, and Solutions. Power. 160. 52-53. Çin'in suçun bireyselliği ilkesini koruması gerekiyor. Eğer gerçekten terörist gruplar var ise bunların yargılanmaları gerekmez mi? Oysa BBC'nin yaptığı röportajdaki yetkili yeniden eğitim kamplarındaki insanların henüz suç işlemediklerini açık açık söylüyor. Ortadaki iddialar ve kanıtlar Çin'e hiçbir şekilde meşru bir zemin bırakmıyor. Zaten eğer suç işledikleri kanıtlanmış olsa Çin devleti onları çeşitli kamplara değil direkt hapishaneye atar idi. Ortada yalnızca kavramsal düşünceyle bile anlaşılabilecek bir insan hakkı ihlali var. Umarım bu sorun en kısa sürede çözülür. Teşekkür ederim. Çin'in sistemli politikaları devam ediyor. Yavaş yavaş sınırlarını genişletiyor. Zamanında Tibet topraklarını ele geçirdi. Hong Kong üzerinde hak iddia diyor. Tayvan'ı ülke olarak kabul etmiyor. Yazınızda olduğu gibi Uygurlara sistematik işkenceleri ve asimile etme çabaları sürüyor. Hindistan ve Pakistan'ın anlaşmazlık yaşadığı Keşmir topraklarında da hak iddia ediyor. Ayrıca Türkiye, Pakistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Srilanka, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri ve birçok Afrika ülkesine mali-parasal yardımlarda bulunuyor. Bu ülkeler BM toplantılarında Mali yardım aldıkları için Çin'i eleştirmeye yaklaşmıyorlar ve Çin aleyhine alınacak bir kararda el kaldırmıyorlar. hani bir söz var ya gözlerimizin rengi farklı olsa da gözyaşlarımızın rengi aynı diye, zulüm de böyle bence. coğrafyanın adı değişiyor ama zulmün rengi kilometrelerce öteden görünüyor.. bir de şu var; bizim insanımız kendi kendine edilen zulmü görmüyor ya da görse de susuyor, umursamıyor, oh olsun bile diyor hukuksuzluklara. bir gün kendine döneceğini hatırlamıyor o haksızlıkların. bu yüzden dünyanın bir yeri hariç her yerindeki adaletsizliklere de kayıtsız kalıyor, o bir yer için de sadece yaygara koparıp hiçbir taşın altına elini bile koymuyor zaten.. içler acısı yani. susmayalım konuşalım diyorsun gelip gırtlağına dayanıyor niye konuşuyorsun diye. tecavüzcüler arsızlar hırsızlar cirit atıyor suç üstünde yakalanıp serbest bırakılıyor, ama hakkını arayacak bir kimsenin ellerine direk kelepçe geçiriliyor, biraz da bundan bu tepkisizlik bence. korkuyu iliklerine kadar hissedişinden insanların..


Pimentel ve arkadaşlarının yakın bir zamanda Nature dergisinde yayınlanan bir çalışması da tam üzerinde duracak olacağımız konu üzerinde. Pimentel ve arkadaşları bu çalışmaları için meyve sineklerini tercih etmişler. Bu hayvanları seçmelerinin nedenlerinden biri de meyve sineklerinin genetik olarak manipüle edilmeye en yatkın model organizmalar olmalarıdır. Şimdi bu çalışmaya ve seçilen organizmadaki uyku-uyanıklılık ilişkisine biraz göz atalım. Meyve sineklerinin beyinlerinde bulunan dopamin moleküllerinin bu canlılardaki uyku oluşturucu sinirleri, iki farklı potasyum kanalı üzerine etkisi ile bu sinirleri pasifize ettiği bilinmektedir. Pimentel ve arkadaşları uyku oluşturucu bu sinir grubunun, uyanıklık oluşturucu sinirlerin ürettikleri özel moleküllerle nasıl pasifize ettiklerini gördüler. Bu saptama ile birlikte bir bireyde uykunun nasıl düzenlendiği bulunabilir, uykuyla ilişkili hastalıkların tedavisinde yeni yöntemler bulunabilir. Dilerseniz uyku-uyanıklılık ilişkisini daha iyi anlamak için çalışmanın geri kalanından bahsedelim. Çoğu bilim insanı insan beyninde bulunan uyku-uyanıklılık sinirlerinin merkezi sinir sistemi üzerinde bulunduğunu ve bunların sinirler üzerinde baskılayıcı roller üstlendiği fikrine sahip. Bu ve benzeri mekanizmaların meyve sinekleri için de geçerli olduğunu düşünmekteler. Bu nedenle çalışmanın geri kalanında Pimentel ve arkadaşları meyve sineklerinde merkezi sinir sistemi üzerine odaklanmışlardır. Şimdi de meyve sineklerinin beynindeki uykunun merkezleri üzerinde duralım. Meyve sineklerinde belki de en önemli uyku merkezi beyinlerinde bulunan dorsal fon-shapped body olarak adlandırılan bölgedir. Öte yandan uyanıklılık oluşturucu sinirler dopamin molekülü salgılayarak sineklerin uyanık periyotta kalmasını sağlar. Pimentel ve arkadaşları çalışmada uyku-uyanıklılık dengesini anlayabilmek için dopaminergic sinirleri optogenetik yollar ile aktive ederek bu sinirler tarafından ortama dopamin salgılanmasını ve eş zamanlı olarak aktif olarak dFB sinirlerinin dopamine karşı tepkisini anlama şansını yakalamışlardır. Çalışmada uyku halindeki sineklerde dFB sinirlerinin son derece aktif olduğu ortamda dopamin molekülüne rastlanmadığı saptanmıştır. Pimentel ve arkadaşları bu durumu sleep ON evresi olarak tanımlamışlar. Ancak ne zaman ki dopaminergic sinirler ışıkla aktive edildiklerinde ve ortama bu sinirlerden dopamin salgılandığında dFB sinirlerinin yüzeylerinde bulunan 'dop1R2' reseptörleri dopamini algılayarak hücreler arası ortama 'shaker' kanalı aracılığıyla potasyum iyonu salgılanmasını sağlayarak dFB sinirlerini pasifize ettikleri ve bu duruma bağlı olarak sineklerin anında uyanıklık fazına geçtiği tespit edilmiş. Bir sonraki adımda araştırmacılar dFB sinirlerini sürekli olarak dopamine maruz bıraktıklarında sitoplazmada bulunan ve Sandman olarak adlandırılan potasyum kanalları yüzeyine entegre olarak dFB sinirlerinin uzun süre pasifize kalmasına yol açtığını anlamışlar. Uzun süre dopamine maruz kalan dFB sinirlerinin uykusuzluk hastalığı olan insomnia hastalığına neden olduğunu anlıyorlar. Bu çalışma sinir grubunun uyku-uyanıklılık dengesinde nasıl rol oynadığının anlaşılması açısından oldukça önemlidir. Bununla beraber kompleks organizmalarda benzeri sistemlerin çalışılması açısından da bir dayanak noktasıdır. Biz de bu çalışmaya dayanarak uyku durumumuzun belirlenmesinde belirleyici molekülleri ve sinirleri anlamaya çalıştık. İleride belki bizim için de bir referans olacak bu çalışmadan yepyeni yüzlerce yeni çalışmanın yapılmasını diliyorum. Unutmayın uykusunu tam olarak alamamış bir vücut kendi içinde de sinir çatışmaları barındırabilir. Uykumuzu açıklayan güzel bir yazı sayın Kılıçkalkan. Elinize sağlık. Keşke şu dopamini aktif olarak yönetebilsek.


Daha bu ay yaptığı çalışmalarla gündeme oturan şu anda Amerika'da MIT' de çalışan Nil Güral'ın sıtma üzerine yaptığı çalışmalar üzerine bomba gibi bir haber düştü tıp literatürüne: Plazmodium falciparum 'un genomu çözüldü! Aynı anofel sineği başka bir insana gider ve pıt diye sokuverir. Haliyle emdiği ne kadar parazit varsa yeni bireyin kan yoluna bir zehir ikmali misali yollayıverir. İşte esas hikaye sizin için burada başlamıştır. Vücudunuza sizi rahatsız eden sineği kovalama mücadelesi verirken hiçbir tereddüt göstermeden aldığınız sıtma parazitleri mükemmeliyetçi bir görev arz ederek ilk görev yeri olan karaciğere gider ve hepatositlerinizi enfekte eder. Parazit -ki bu eğer Afrika'da iseniz en sık P. falciparum yahut Güneydoğu Asya'da iseniz P. vivax Bir şekerleme edasıyla karaciğerinizde büyürken hiçbir hastalık belirtisi vermez. Kırılma noktası da burasıdır zaten. Bunun anlamı şudur ki: Sen saatler sonra sıtmadan dolayı yüksek bir ateş , titreme, terleme, baş ve kas ağrılarının olacağından haberdar değilsin. Karaciğerde büyüme sürecini tamamlamış olan parazit, artık acemi birliğinden ayrılır ve kana karışır. Şimdi de sıra kan hücrelerini enfekte etmektedir. Kan hücrelerinin içerisine girerek görevini iyi bir şekilde yapan parazitler bu aşamada belirti vermeye başlar. Ancak her parazit de kana çıkmaz, karaciğerde kalmaya devam eder. Bir nevi inaktif kalır ve uyumayı seçer! İşte bu uykucu ve destek birliği vazifesindeki parazitlere 'hipnozoit' adı verilir. Bu hem karaciğerde gezen hem de uykusundan taviz vermeyen parazitler, hastanın kanındaki tüm parazitler ilaç ve diğer yardımcı tedavilerle öldürülse dahi aylar, yıllar sonra gayet neşeli bir günde bir anda uyanıverip sizi yeniden hasta edebilir! Bu aşamada P. vivax üzerindeki çalışmalarla öne çıkan gururumuz Türk araştırmacı biyomedikal mühendisi Nil Güral sıtmayı tamamen ortadan kaldırabilmek kandaki parazitlerle beraber hipnozoit parazitleri de yok etmeyi planlıyor. Tabi bu konuda araştırma yapabilmek için insan karaciğerine de ihtiyaç var. Güral, vücut dışında normal şartlarda 2-3 gün yaşaması beklenen karaciğer hücrelerini geliştirdiği kültür sayesinde 4-6 haftaya kadar yaşatmayı başardı. Kültüre sıtma paraziti konulduğunda ise parazitin karaciğer hücresini arayıp bulup, enfekte ederek insan vücudundaki gibi bir davranış sergilediği ve büyüme evrelerinden geçtiği de izlenildi. Güral bu konuda makalesini ise 14 Mart 2018'de Cell Host And Microbe Journal'de yayınladı. Böylece ilk defa uyuyan parazitler, insan vücudu dışında uyutulmuş oldu. Güral bu konuyla ilgili röportajda Şimdi onların gelişimlerini çalışabilir, yok edecek değişik ilaçlar test edilebilir. Bunları yapmaya başladık bile. Eğer sıtmayı tamamen ortadan kaldırmak istiyorsak o zaman bu uykudaki parazitleri öldürmenin bir yolunu bulmamız gerekiyor dedi. Malum gururumuz Güral'ın P. vivax üzerinde yaptığı çalışmalara değinmişken gündeme bomba gibi düşen yeni bir gelişme de yaşandı. Bilim adamları en ölümcül sıtma paraziti, P. falciparum 'un çözdüklerini açıkladı. Tampa'daki University of South Florida'daki bilim adamlarının yaptığı araştırma ile sıtma nedeni olan P. falciparum 'un toplamda 6.000 geninin büyük kısmını susturabilecek bir teknik geliştirdi: PiggyBac mutagenez. Araştırmacıların P. falciparum' un genomunun dört DNA yapıtaşlarından en çok adenin ve timin olmasından dolayı susturma işlemini bu nükleotidler üzerinde yaptıklarını belirtti. Böylelikle genlerin tamamı olmasa da büyük çoğunluğunu etkisiz hale getirdi. PiggyBac mutagenez adını verdikleri bu teknik, parazitin genlerinin tamama yakınının şifresini çözebilmeyi ve moleküler altyapının anlaşılmasıyla birlikte yeni aşı ve ilaç tedavilerine beraberinde önleyici tedavide büyük bir adım olduğunu şimdiden bize gösteriyor. Bu çalışmaların ardından National İnstitutes of Health araştırma ekibi yaklaşık 2600 genin sadece parazitin büyümesi ve antimalaryal ilaçlara direnç göstermek için sahip olduğu zorunlu genler olduğunu belirtti.


Biraz önce tanım yaparken kara deliklerin çok büyük kütleçekimsel alanlar olduğunu söyledim. Burada konuyu çok daha iyi anlayabilmek için uzayın -her zaman verilen klasik bir örnektir- bir çarşaf gibi olduğunu düşünün. Gergin duran bu çarşafa o kadar ağır bir cisim atıyorsunuz ki bir süre sonra cismin bulunduğu alan iyice bükülüyor ve büyük bir delik oluşuyor. İşte kara delikler aşağı yukarı böyle bir durum yaratıyor. Fakat burada verdiğim örneğin, konuya tam da uygun olmadığını belirtmem gerekiyor. Çünkü uzayın yapısı örnekte anlattığımız gibi çarşafa benzemiyor. Ama konuyu çok daha iyi anlayabilmek için bu örneğin önemli olduğunu düşünüyorum. Bir yıldızın hayatına devam etmesini sağlayan şey nedir? Yıldızın çekirdeğinde sürekli devam eden füzyon tepkimeleri, yıldızın sürekli yakıta sahip olmasını sağlar. Bu nedenle yıldızın yaşıyor olması, füzyon tepkimelerinin devam etmesiyle yakından alakalıdır. Füzyon tepkimeleri nedir, diye sorarsanız; bu konuya da açıklık getirelim. Bir yıldızın tüketebileceği hidrojen atomu ne yazık ki sınırlıdır. Yıldızın çekirdeğinde füzyon tepkimeleri azalmaya başlarsa bu, yıldızın sonu demektir. Füzyon azalsa da kütleçekim etkisi aynı kalır. Bu, bir süre sonra yıldızın kendi içine çökmesi anlamına gelecektir. Burada devreye kara delikler girer. Ağır elementlerin yıldızın çekirdeğine doğru çökmesi sırasında elektronlar birbirine oldukça fazla yaklaşır. Bu noktada mikro evrendeki fiziksel kuvvetler etkisini göstermeye başlayacaktır. Atomlar birbirlerini itmeye başlar. Sıkışık bir otobüste insanların birbirini ittiğini düşünün. Ne demek istediğimi çok daha rahat anlayabilirsiniz. Eğer yıldız boyutunda bir kara deliğe düşerseniz, olay ufkunu geçmeden önce kara deliğin merkezine çok daha yakın olacaksınız. Kara delik sizin üzerinizde kütleçekimsel kuvvetini başınız ve ayaklarınız arasında 1 milyon kat fark yaratacak kadar hissettirecektir. Ah hayır, bir spagettiye dönüşüyorsunuz. Bu durum spagettifikasyon olarak adlandırılıyor. Kara delik gibi kompakt bir cisme düşen cismin gelgit kuvvetleri nedeniyle aşırı uzaması, bilimsel terminolojide bu şekilde karşılık bulmuş durumda.


Belki de hepimizin adını son zamanların popüler dizisi Chernobyl'de duyduğumuz; usta oyuncu Jared Harris'in oynadığı Valery Legasov 1 Eylül 1936 Rusya'nın Tula şehrinde doğdu. Legasov 1949 yılında şu an adını taşıyan ve önünde bronz büstünün olduğu 56 numaralı okula girdi. 1961 yılında Moskova Mendeleyev Kimya Enstitüsünden mezun oldu. Ardından Kurchatov Atom Enstitüsünde yüksek lisansını ve doktorasını yaptı. 1976 yılında profesör oldu. Parlak bir akademik kariyeri olan Valery Legasov 1983 yılından ölümüne kadar; Moskova Üniversitesi Kimya Fakültesi Radyokimya ve Kimyasal Teknoloji Bölüm Başkanı olarak çalıştı. 26 Nisan 1986 sabahı her şeyden habersiz kahvaltısını yapan Valery Legasov'un telefonunu çalmaya başladı. Telefonu açtığında Çernobil nükleer tesisinde bir patlama yaşandığını ve bölgeyi incelemeye gidecek özel ekipte bilimsel kanadı temsil edeceğini öğrendi. Emri bizzat Kremlin vermişti. Valey Legasov kimya ve moleküler fizik uzmanıydı. Nükleer reaktörler üzerinde uzman değildi. Ama o tarihte diğer uzmanlar tatilde olduğu için incelemeye gönderilecek en mantıklı adaydı. Ayrıca Moskova; reaktörün yakıt deposunda bir patlama olduğunu ve çok önemli olmadığına inanıyordu. Legasov itfaiyeci ifadelerinden ve Çernobil'deki patlama alanını gördükten sonra bunun basit bir patlama olmadığına düşündü. 4 numaraları reaktörün helikopter ile 300 metre yakınına giderek faciayı kendi gözleriyle gördü. Evet korktuğu olmuştu çekirdek patlamıştı. Legasov ortamdaki radyasyonu ölçmeye çalışıyordu ama radyasyon o kadar yüksekti ki radyasyon cihazları o seviyeyi ölçemiyor ve bozuluyorlardı. Hızlı hareket edip acilen çevredeki insanları tahliye etmek istiyordu aksi halde binlerce insanın hayatı tehlikeye girecekti. Moskova ilk başta Valery Legasov'u ciddiye almadı ve isteğini kabul etmedi. Tahliye talebi anca 36 saat sonra kabul edildi. Pripyat ve çevresinde yaşayan yaklaşık 300.000 insan bir daha geri dönmemek üzere tahliye edildi. Legasov hızlı öngörüsüyle binlerce hayatı kurtarmıştı ama karşılarında binlerce yıl boyu bir kıtayı zehirleyecek bir nükleer reaktör kalıntısı vardı ve temizlenmesi gerekiyordu. Valery Legasov kendisini 3-5 sene içerisinde öldürecek kadar yüksek doz radyasyon aldığının farkındaydı ve Çernobil'de bulunduğu her gün ömrünün kısalacağını biliyordu. Ama o Çernobil'e tekrar döndü ve reaktör kalıntılarının temizlenmesini sağladı. Tüm dünya patlamadan Sovyet Rusya'yı sorumlu tutuyordu. Moskova uluslararası itibarını korumak için bir kez daha Valery Legasov'u görevlendirdi. Legasov ülkesinin onurunu kurtarmak için ve diğer dünya liderlerin cevap vermek; Viyana'da bulunan Uluslararası Atom Birliği toplantısına 400 sayfalık bir rapor sundu. Diğer ülkelerden gelen onlarca bilim adamının sorularını soğukkanlılıkla cevapladı ve Sovyet Rusya'nın kusuru olmadığını anlattı. Herkes Valery Legasov'a inanmıştı. Bu Moskova'da çok olumlu karşılandı. Herkes Legasov'u milli bir kahraman olarak görüyordu. Valery Legasov için her şey bitmemişti. Rus yapımı nükleer santrallerde kullanılan RBMK tip reaktörlerinin problemli olduğunu biliyordu ve her an birisinin daha patlaması korkusuyla yaşıyordu. Ama onu ne Kremlin ne de KGB dinlemiyordu. Hatta Valery Legasov KGB tarafından izleniyor ve tehdit ediliyordu. Ama o bir şey yapmalıydı. Valery Legasov yaşarak değiştiremedikleri şeyi, belki de ölümünün değiştirebileceğini düşündü. Çernobil faciasının 2. yıl dönümü olan 26 Nisan 1986'da, kimine göre odasında kimine göre merdiven boşluğunda 51 yaşında iken intihar etti. İntiharı Sovyet Rusya'da şok etkisi yapmıştı. RBMK reaktörlerinin kontrol çubuklarının tasarımı ile ilgili sorun artık akademik alanlarda da konuşuluyordu. Kremlin hızla bir yasa çıkararak RBMK reaktörlerinin güçlendirilip düzeltilmesi sağladı. Yazımı Valery Legasov'un Chernobyl dizisinin sonundaki sözleriyle bitirmek istiyorum. Okuduğunuz için teşekkür ederim, yorumlarınızı bekliyorum. Not: Eğer ki Çernobil ve Valery Legasov hakkında daha fazla bilgi elde etmek isterseniz; Nobel ödüllü Rus yazar Svetlana Alexievichn'in Çernobil Duası: Geleceğin Tarihi kitabını okuyabilirsiniz. Doğrusu aydınlatıcı bir yazı olmuş, böylesi değerli bir şahıs için böylesi güzel bir yazı. Elinize sağlık. Varlığından Chernobyl dizi ile haberdar oldum. Güzel bir yazı olmuş teşekkürler. Bir çırpıda okudum teşekkürler, oldukça bilgilendiriciydi. Yazınızı okudum da gerçekten güzel olmuş. Ve diziyi izlemeye başladım, insanın tüylerini diken diken ediyor. Son zamanlarda netflix sayesinde öğrendiğim gerçek kahramanlardan bir tanesi. Valery Legasov eşsiz bir insanmış. Onun yerinde olsam bu şekilde bir cesaret gösterebilir miydim? O patlamadan sonra oraya gitmeyi kabul eder miydim? Etsem bile çekirdeğin patladığını gördükten sonra her geçen an ölümüme yaklaştığımı bilmek gerçekten büyük cesaret. Mekanı cennet olsun.


Hollanda'nın Mart soğuğunda dünyaya gelen, dünyaca ününü maalesef ölümünden pek kısa süre sonra kazanmış bir ressamdan bahsediyoruz. Bugün konumuz 'Vincent Van Gogh'. Gayet sağlıklı bir karakter ile dünyaya gelen Van Gogh'u pek çoğumuz iki yönüyle biliriz: Birincisi yapmış olduğu Yıldızlı Geceler tablosu . İkincisi ise kendi kulağını kesmiş olduğu hadise. Bu soruları pek çok kimsenin bilmediği iki yönüyle açıklayabiliriz. Birincisi şu ki: Kardeşi Theo her zaman abisi Van Gogh'a destek çıkmıştı. Abisinin yeteneğini fark etmiş ve bunalım halindeyken farklı şehirlerde olmasına rağmen yanına çağırmış ve Van Gogh'un zamanının güzel hocalarından resim tekniği dersleri almasını sağlamıştı. İntihar girişiminde dahi son anda yetişmiş ancak çabaları yeterli olmamış ve iki gün sonra Van Gogh vefat etmiştir. Digoksin, kalp yetmezliği tedavisinde kullanılan dijitaller grubu ilaçlardan bir tanesidir. Aslında en önemlisidir. İlacın ham maddesi ise digitalis purpurae diye adlandırılan 'yüksük otu' bitkisidir. Digoksin her ne kadar günümüzde kalbin vücuda kan pompalamada yetersiz olduğu hastalarda kalp kasılma gücünü arttırıcı bir ilaç olarak kullanılsa da Van Gogh'un yaşadığı vakitler kullanım amacı çok farklıydı. O zamanlar bipolar hastalık, epilepsi nöbetleri gibi nörolojik problemler için kullanılan bir ilaçtı. Van Gogh'un da bir hayli psikolojik problemlerinin olduğunu hatta bunun resimleri için kullandığı boyaları yemelere kadar gittiğini biliyoruz. İki hafta kadar hastanede tedavi gören Van Gogh o dönem şartlarında çok yüksek ihtimalle digoksin kullandığı varsayılıyor. Peki nasıl varsayıyoruz? Yüksük otundan ötürü, değerli okur. Ta da! Van Gogh'un resimde görüldüğü önündeki bitkinin yüksük otuna çok benzediği aşikar. Bu da doğrudan bizi digoksin ilacının maruziyetine kaldığını gösteriyor elbette. Ancak digoksinle Van Gogh'un resimleri ne alaka diyebildiğinizi duyuyorum? İşte geldik büyük kısma. Her ilaç gibi digoksinin de birtakım yan etkileri vardır. Digoksin kullanımı baş ağrısı, deliryum, nöbetler, bulantı kusma, taşikardiye neden olabilirken bizim için en önemli yan etkisi olan sarı-yeşil diskromatopsi gibi bir yan etki de oluşturabilmesidir. Peki, sarı-yeşil diskromatopsisi ne demek? Dünyayı sarı ve yeşilden ibaret görmek demek. O koca sır, işte bu kadardı. Van Gogh'u büyük bir ressam yapan bir ilacın yan etkisiydi. Bir nevi kafasının güzel olmasıydı. Van Gogh'un yıllara göre tablolarını incelediğimizde ise önceleri daha koyu renkler kullanırken sonrasında bu tavrını değiştirip sarı-yeşil tonlar üzerinde çok daha fazla durmuş olması da bu konuda tezleri kuvvetlendiriyor. Velhasıl Van Gogh böylece Van Gogh oluyor. Bizler ise öğrendiklerimizle tekrar tekrar hayrete düşüyoruz.


Zenginlerin oldukça nadir olduğu, fakirlerin ise zenginleri daha zengin yaptığı bir dönemin tam başında dünyaya gelmişim. Brabant bu mevsimde soğuk olur. Hele ki mart ayına denk gelmişseniz bunu daha içten hissedebilirsiniz. Ancak bu soğukluk yalnızca biz gibilerin hissedeceği türdendir. Ya da şöyle demeliyim: 30 Mart 1853'de Hollanda'nın Brabant Köyü'nde bir bankacının, tüccarın ya da zengin bir ailenin dünyaya yeni gelmiş çocuğu değilseniz kesinlikle Brabant sizin için haz duyulacak bir yer değildir. İşte benim hikayem Hollanda'nın bu ufak köyünde bir köy papazının çocuğu olarak dünyaya gelmemle başladı. Adım doktorun çocuğu, tüccarın çocuğu ya da valinin çocuğu değil; papazın çocuğuydu. Yani benim adım; Vincent Van Gogh'tu. -Duymuyor musun evladım? Şu soruyu cevaplasana!, diye bağırdı matematik hocası. -Bu yaşta hala bu soruları çözemiyorsun Van Gogh. Aklından kıt mısın evladım!, derken hocası adeta gürlemişti. Ancak bu senaryolar çok sürmeyecekti. Bu cümleleri bir üniversite öğrencisiyken değil; henüz 12 yaşındayken duymaya başlamıştı Van Gogh. Kendisi için anlamanın anlamamaktan daha zor olduğunu fark ettiği zamansa, okula devam etmekten vazgeçtiği zamandı. Van Gogh henüz o zamanlar derslerinde pek başarılı olamasa da hayattan ümidini kesmekten uzak durmuş, bir meslek edinmek isteyen, hayatının aşkını bulan ancak papaz bir babanın evladı olan aklı selim bir gençti. Okumaktan vazgeçtiğim, kafamın karışık olduğu bir çocukluktan sonra babam sayesinde bir resim galerisinde satış memuru olarak işe başladım. Satış memurluğunu çok sevmiştim. Ama anlayacaktım ki asıl sevdiğim şey bu değildi. Talihim uzun bir süre benden yana olmazken resimlere olan ilgimi ilk defa babam sayesinde on altı yaşımda gördüm ve resimlerin bana karşı olan can alıcı çekiciliğinde hapsoluverdim. Resimlerin beni içten içe rahatlattığı gerçeğini gizlemem kaçınılmazdı. Hal böyleyken ilk önce La Haye'e gidip kendimi bu alanda geliştirmek, sonra Brüksel'de daha farklı tarzda resimler görmek, oradan ise son durağım olacağını bilmediğim Londra'ya geldim ve durdum. Durdum çünkü Londra bana en güzel resmi değil; en güzel kadını sunmuştu. Van Gogh şimdi biraz daha büyümüş, aşık olacak yaşa, zamana ve mekana ermişti. Ursula ona Yüce Tanrı' dan bir armağan gibiydi. İşte Vincent, Ursula' yı Londra' da tanıyor. Sanki bir papazın değil de kralın evladı olarak dünyaya gelmişçesine seviniyor ve sevgilisi, hazinesi, dünyanın en güzel portresi Ursula onun için bir doğum günü hediyesi, Londra ise gönlünü sarhoş eden bir meyhane oluyordu. İçtiği üzüm suları kafasını aşk şarabıymış gibi döndürmüştü ama zehir olmaya da ramak kalmıştı. Kalbi bir kuşun gibi kanatlarını çırparcasına çarpıyordu şimdi. Henüz yirmi beşinde olan Van Gogh'un bu denli netliği ve gözü dönmüşlüğü kendini de hayretler içinde bırakmıştı besbelli. Ondandı işte şimdi dokunsan düşecek halleri. Evlenmek her genç gibi kendinin de hakkıydı. Ve buna sadece bir nefes kadar yakındı. Şimdi gözleri Ursula'nın gözlerindeyken yanıtını bekliyor, kalbi çarpıyor, başı dönüyor ama susuyordu. Bu Van Gogh'un ilk sessizliğiydi. Bu onun fırtına öncesi sessizliğiydi. Ursula iki cümle ile Van Gogh'un tüm toz pembe hayallerini elinin kenarıyla itivermişti. Dudaklarının arasından nefes taneleriyle dökülen bu sözler bir kenarda dururken, Ursula'nın gözlerinde kaybolmuştu Van Gogh. Hatta öylesine kaybolmuştu ki işi gücü bırakmış Londra'dan kaçmış bir vaziyette bulmuştu kendini. Ruh halim çok bozuldu. Ursula'nın gözlerimin içine bakıp da 'evlenemem!' demesiyle bayılmışlığımı, uyanışımı ve apar topar Londra' dan bir tren bileti ile kaçışımı unutmadım. Ursula beni harap etmişti. Nereye gittiğimi bilmeden bindiğim tren beni Paris'e getirdi. Paris'e gelmemle ise hemen iş aramaya koyuldum. Birçok sergi gezdim beni işe alsınlar diye ama yok! İnsanlar ne kadar aksi ne kadar kibirli. Tamam, ben de onlardan pek farklı değilim, biliyorum ama insanlarda da kabahat yok değil! Birçok iş denemiş olmak Van Gogh'u iyice yıpratmıştı; resim satışı bir kenara, öğretmenliği hatta papazlığı dahi denedi. Babasının belki de uzun zamandan sonra kendisine dokunduğu en faydalı şey papazlık yapabiliyor olmasıydı. Ufak yaşta ezberlediği İncil ayetleri gelmişti aklına. Ancak papazlık da pek sürmedi, o da pek işe yaramamıştı. Hatta gittiği köylerde adı deli papaza çıkmıştı. Gerçekten kötüydü ve akıl sağlığının gittikçe bozulduğunu kendisi de biliyordu. Henüz bunu fark edebiliyordu çünkü henüz erkendi. Van Gogh yaşadıkları karşısında Tanrı'ya olan inancını iyice yitirmişti. Tüm bunlar olurken ise bir mucize gerçekleşmiş ve kardeşi Theo yanına gelmişti. Onu bu harabe hayattan kurtarmış ve doğruca Brüksel'e gitmişlerdi. Van Gogh'un resim yapma yeteneğini de kardeşi çabucak fark etmiş ve ona ikinci güzel iyiliğini sunmuştu. Van Gogh Ridden van Rappart ile tanışmış ondan anatomi ve perspektif dersleri almış, resim kabiliyetini ilerletmişti. Daha sonra Van Gogh ailesinin de yaşadığı Etten' e gitti ancak her bir yolculuk onu huzura götürmemiş; ona dertleri getirmişti. Dul kuzeni Kate'e orada aşık olmuş ve ona evlenme teklifi etmişti. Neticede sonuç değişmemiş ve yine reddedilmişti. Razı olmadı. Tabi babasının bu yaptığı Van Gogh'un kaotik durumunu iyice dibe sürüklemiş, Margot' un ise başarıyla sonuçlanamamış bir intihara kalkışmasına neden olmuştu. Ve böylece babasının oğlu Vincent şimdi bambaşka bir adama dönüşmüştü. O artık bir seçim yapmak istiyordu. Ya ailesinden kaçmalıydı ya da düşüncelerinden kurtulmalıydı. Bu fikirler arasındaki seçimi yapmak onun için çok sürmeyecekti. Babası 1885 yılının yine Vincent'in doğduğu soğuk bir mart ayında gözlerini yumdu. -Theo kardeşim bunlar ne, neden aldın bunları? derken sevinçten gözlerinin içi gülüyordu Gogh' un. Kardeşi onu babasının ölümü sonrası Paris' e yanına çağırmış ve çoktan resim malzemelerini onun için hazır etmişti bile. Van Gogh buralarda hem anılarını gözü önüne getirmiş hem de yepyeni bir başlangıca yine kardeşi sayesinde 'evet' demişti. -Abi, hadi gel kendine bir şans tanı, toparlan! Daha seni kimlerle tanıştıracağım hem. -Kardeşim ama beni gerçekten mahcup ediyorsun. Ben avare, deli bir adamın tekiyim, derken gözyaşları Vincent'in gözlerinden değil kalbinden akıvermişti. -Öyleyse sen de benim için resim yaparsın ödeşmiş oluruz abi! Şimdi onun sırasıydı. Kardeşinin kendisine sunduğu bu fırsatı geri tepmemeliydi. Hemen işe koyuldu ve ilk iş olarak ressam Cormon'un resim atölyesine yazıldı. Burada hem kabiliyetini geliştirdi hem de birçok ressamla tanıştı. Tanıştığı her ressamın resim tekniğini benimsedi ve neredeyse bir yıl içerisinde sayıca iki yüzü aşkın resim yaptı! Ya da diğer bir ifadeyle: Bir yılda elli iki değil de elli hafta olduğunu varsaysak Van Gogh haftada dört resim yapıyordu! Ama girdiği bunalımın artık farkında olamayan, akıl sağlığının kaybolduğu artık fark edemeyen, sessizliklerinin çığlıklarına dönüştüğünü göremeyen bir adama dönüşüyordu. -Hayır, hayır! Lütfen boyalarımı almayın. Onlar benim her şeyim! Van Gogh yaşanan durum karşısında kafasını bir o yana bir bu yana sallıyor. Deli gibi davrandığını görmüyor ama gösteriyordu. -Kaldırın şu yemeği hemen masadan! Bu adam deli, deli! Hiç yemeğe boya katılır mı? Saçmalık bu! Maalesef durum bundan farklı değildi. Van Gogh işinde çok ileri gitmiş, boyayı yalnızca resim yapmakta kullanmıyor bazen boya yiyor hatta yemeğine dahi boya katıyordu! İşte bu konuşmanın yaşandığı an sizin tanık olduğunuz anlardan sadece biriydi. 1888 yılı bir yaz gecesiydi. Havanın sıcaklığı epey bunaltıcı hale gelmişti ve güneş Van Gogh'un kafasına vurmuş olacak ki çok tuhaf davranışlarının olduğu, aklının normalden daha sık gidip geldiği bir gündü. O sıralar dostu ressam Gauguin ile samimiydi ama bu samimiyetin ne kadar süreceğini asla kestiremezdiniz tabii ki. Gauguin... Bu tuhaf sesler, bu vızıltılar, bu konuşmalar... Tanrım delirmek üzereyim! Yeter artık istemiyorum! Yeter! Derken Vincent oturduğu ahşap sandalyeden tek hamlede kalktı ve mutfaktaki henüz daha bu sabah kahvaltısını dostu Gauguin ile birlikte yaptığı masadaki bıçağı bir çırpıda kapıp Gauguin' in üzerine atladı ve boğazına yapıştı. Ancak dostu iri yarı bir adamdı, öyle kolay lokma değildi. Bir çırpıda Van Gogh'u üzerinden atıverdi. Van Gogh ise hırsını alamamış bir şekilde bir ileri bir geri dolanıyor ne olduğunu ne yaptığını anlayamadan aynaya bakıyor ve kendinden geçmiş bir vaziyette sağ kulağına az önce Gauguin' in boğazına dayadığı bıçağı sertçe bastırıyor ve bir ucundan öteki ucuna kadar kesiveriyordu. Ancak giden yalnızca kulağı değildi. Kulağıyla birlikte aklı da tamamen gidivermişti. Elbette bu olay da böylece olup bitmeyecekti. Hastaneye kaldırıldı. Gördüğü hayallerin sıklığı günden güne artmaya başladı. Ancak bu esrarengiz hayaller arttıkça yaptığı resimler de artacaktı, arttı da. İki hafta hastanede kaldıktan sonra Arles'e yerleşti ve hayatının en güzel resimlerini burada çizdi desek yanlış olmaz. Daha sonra gönüllü olarak tekrar akıl hastanesine yatırıldı. Birçok resim çizdi ve bunlardan sonuncusu 'Kırmızı Üzüm Bağı' oldu. Hikayesi ölümünü düşündürdü ama nasıl olacağı konusunda bizleri şaşırtmayacaktı. Hastaneden çıkınca kardeşi Theo'nun yanına gitmişti. Bir gün tarlada resim yaparken tabancasını göğsüne dayamış, tetiğe basmış, ölüme bir adım daha yaklaşmıştı. Tabi yine Theo geldi, yetişti ve onu kurtardı ama ilk defa bir çabası sonuçsuz kalacaktı. Çok sürmedi iki gün sonra Van Gogh öldü. Kaderdir bir yıl sonra da Theo öldü. Ölümünden sonra Van Gogh yaşadıkları ve resimleriyle Paris'te ünü yayılmış ve bir anda meşhur bir ressama dönüşmüştü. O artık yalnızca bir papazın oğlu değildi. Van Gogh otuz yedi yıl yaşamış ama resimlerinin birçoğunu ömrünün üç-dört yıllık diliminde yapmıştı. Oldukça güzel bir yazı olmuş. Onur'un bir başkasının dilinden otobiyografiymiş gibi yazdığı yazıları gerçekten ilgi çekici oluyor. Kalemine sağlık.


Hayat kimilerine borçludur umudu. İşte Nilgün Marmara kimdir sorusunun cevabı: Hayattan alacağını beklemekten yorgun düşmüş zarif bir ruhun bedenini terk edişi. Nilgün Marmara, 13 Şubat 1958 Moda İstanbul doğumlu kadın şair. Balkan göçmeni bir ailenin iki kızından Aylin olmayanı. Babası Fikri Marmara muhasebe müdürüdür. Kazandığı Avusturya Lisesi'ni maddi imkansızlıklardan ötürü okuyamayıp ortaokul ve lise tahsilini Kadıköy Maarif Koleji-Lisesi'nde tamamladı. Okul konusundaki sıkıntılar burada da bitmemiş kazandığı İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünü siyasi sebeplerden dolayı bırakmak zorunda kalıp sınava tekrar hazırlanmış, bu kez mezun olmak üzere Boğaziçi Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı bölümüne başlamıştır. 1982'de 24 yaşında üniversite eğitimi sırasında arkadaş ortamında tanıştığı Kağan Önal ile hayatını birleştirmiştir. Üniversite yılarına dair bir anı ise Umutsuzlar Merdivenidir. Boğaziçi Üniversitesi'nin orta kantininin üstündeki, derslere girmediklerinde arkadaşlarıyla buluştukları özel yerleridir. Arkadaşları onun için derslere pek girmediğini ve garip bir kuş olarak o basamaklara tünediğini söyler. 1985 yılında Yrd. Doç. Dr. Cem Taylan denetimde belki de hayatına yön verecek olan Slyvia Plath'ın Şairliğinin İntiharı Bağlamında Analizi bitirme teziyle üniversiteden mezun olmuştur. Mezuniyet sonrasında çok uzun süreli olmasa da farklı işlerde tecrübe edinmiştir. Eşinin işi nedeniyle Libya'da taşınmış ancak 16 ay sonra kendini ait hissedemediği bu yerden İstanbul' a dönmüştür. İstanbul'da Kızıltoprak'taki evleri dönemin yalnızlık tutkunu şairlerinin buluşma mekanı haline gelmiştir. Ece Ayhan, Cemal Süreya, Edip Cansever, Tomris Uyar, İlhan Berk, Cezmi Ersöz, Orhan Akkaya... Bu buluşma akşamlarında arkadaşlarınca zenci gırtlağına sahip olduğu söylenen Nilgün şarkılar söyleyip arkadaşlarını eğlendirmiştir. Belki de bu buluşmalardaki neşeli halinden Cemal Süreya, onu Amerikalı yazar F.Scott Fitzgerald'ın ele avuca sığmayan karısı Zelda'ya benzetir ve ona Çılgın Zelda derdi. Bu yazarlarla sıkı dostluğuna rağmen kimseye yazdığı yazılardan pek bahsetmezdi ancak intiharından hemen önce eşine bıraktığı veda mektubunda ölümünün ardından daktiloya çekilmiş şiirlerini insanlarla paylaşabileceğini yazmıştır. Bu keyifli buluşma akşamlarına karşın manik depresyon tanılı Nilgün'ün psikolojisi gün be gün kötüleşiyordu. Bu süreçte doktorlar onun melankolik yazılar yazmaya, okumaya bir süre ara vermesini ve ilaçlarını düzenli kullanmasını önerdi ancak o hiç dinlemedi ve alkolde çare aramaya başladı. Düzensiz ilaçlar, alkolle birlikte alevlenen hastalığı onu çıkmaz bir sokağa götürdü ve 13 Ekim 1987'de 5.kattaki evinin yatak odasının genelde açmadıkları penceresinden atlayarak, tıpkı 31 yaşında gaz fırınına kafasını sokarak kendini öldüren manik depresif şair Slyvia gibi, yaşamına son verdi. Gözlerim dolu dolu okudum. Bu hüzünlü yaşamı öyle güzel anlatmışsınız ki kaleminize sağlık.. Sonu kötü olmuş. Allah rahmet eylesin. Nilgün Marmara diye bir kişinin varlığından bile haberim yoktu. Halbuki benim cahilliğimdenmiş. Teşekkürler güzel yazı için. Çok çok güzel ben ilk defa Nilgün Marmara'nın hayat hikayesini okuyorum ve şu meşhur kuş koysunlar yolunadan başka pek şiirlerinden haberdar değildim. Ama hakkında bilgi sahip olmak dünyasından haberdar olmak çok güzel . Uzun bir süredir bunu okurken hissettiğim kadar yoğun duygular hissetmedim. Tüylerim diken diken oldu tam 3 kere. Bana yaşantısıyla ders verdi. Anlamak, bilmek, farketmek bazen insana keşke bu hisler olmasa dedirtecek kadar acı veriyor. Dünyada çok acı var, onun dayanamadığı bu kadar çok ve büyük acıya biz bir olup, etkenleriyle mücadele etmeliyiz, tek başına çekilemeyecek kadar ağır çünkü. Nilgün Marmara'nın hayat hikayesinden haberdar değildim ve o kadar etkileyici anlatmışsınız ki hiç bilmediğim bir yaşamı çok etkilenerek okudum.Kaleminize sağlık.Yazılarınızın devamını bekliyorum. Bir şairi sizlere tanıtmak ve sonuçta beğenilmek benim için paha biçilemez. Yorumlarda bahsettiğiniz, kalbe usulca dokunan o enfes şiirin Aslı Gürbüz'ün tiyatral yeteneğiyle yorumlamasını yazının sonlarına ekledik. Dinlemenizi tavsiye ederim. Kaleminize ve o yüreğinizden dökülen cümlelerinize sağlık,bir solukta okuduğum bir yazı oldu teşekkür ederim. Bu yazıyı okuyunca aklıma bir başka bipolar hastası Jack London geldi. İntihar girişimde bulunmuş ama ilkinde başarılı olamamış. Ölümü ise net değil.


Vincent Van Gogh, 1853-1890 yılları arasında yaşantısını sürdürmüş, acılı bir hayat içerisinde geride muhteşem resimler bırakmış ünlü bir ressamdır. Hollanda'da dünyaya gelen Vincent Van Gogh, Fransa'da hayata gözlerini yummuş ve Yıldızlı Gece, Ayçiçekleri, Dr. Gachet'nin Portresi gibi tablolarıyla ölümden sonra dikkatleri üzerine çekmiştir. Hayatının büyük bir bölümünde akıl sağlığını korumaya çalışan Van Gogh'un bu konuda başarılı olamadığını ve 37 yaşındayken intihar ettiğini söyleyebiliriz. Kendini bir silah yardımıyla göğsünden vuran Gogh, o an kurtarılsa da enfeksiyon kaptığı için ölümünden kısa bir süre sonra hayata gözlerini yummuştur. Çok kısa bir yaşam içinde birbirinden ünlü tablolar yapan ve ne yazık ki çok güvendiği resimlerin takdir görmediğini bilerek hayata veda eden Van Gogh, birçok sanatçının yaşadığı zorluğu yaşamak zorunda kaldı. Çok sevdiği kardeşi Theo ile mektuplaşan Van Gogh'un hayatına dair kesitleri bu mektuplardan ediniyoruz. Ayrıca sanata bakışının inceliklerine de yine aynı mektuplardan ulaştığımızı söyleyebiliriz. Van Gogh'un akıl sağlığının bozulmaya başladığı dönem içerisinde akıl hastanesine yatması gündeme geldi. Saint-Paul-de-Mausole'de yer alan akıl hastanesine Van Gogh, bakıcısı eşliğinde 8 Mayıs 1889 tarihinde girdi. Van Gogh'a iki adet hücre verilerek bu hücrelerden birini atölye olarak kullanması sağlandı. Çünkü herkes biliyordu Van Gogh'un burada da çok özel resimler yapacağını. Van Gogh burada iç mekan çalışmalarında bulundu. Akıl hastanesinde iken Van Gogh, Yıldızlı Gece olarak adlandırılan çok özel resmini, sarı ve maviyi bolca kullanarak yaptı. Sarı, Van Gogh için mutluluğun rengiydi. Maviye de özel bir düşkünlüğü vardı. Akıl hastanesinin penceresinden manzarayı izleyen ünlü ressam, manzarayı aklında kaldığı şekliyle resmetti. Art izlenimcilik akımına mensup olan Van Gogh, resimlerine kendi kişiselliklerini katıyordu. Yıldızlı Gece tablosunda da tam olarak olan buydu. Resimdeki manzara, gerçektekinden biraz farklıydı. Van Gogh, 1889 yılının Haziran ayında akıl hastanesindeki odasının doğuya bakan penceresinden, Saint-Remy-de-Provence köyünün güneşin doğuşundan önceki halini resmetti. Yıldızlı Gece tablosunun ardında yatan matematiği anlatabilmek için ilk önce türbülans kavramından bahsetmek gerekir. Bir akışkanın hareket halindeki düzensizliğine türbülans denilmektedir. Türbülanslı akışların düzensiz bir şekilde karışarak hareket ettiğini gözlemleriz. Her ölçek düzeyinde meydana gelen düzensizlikler olarak bilinen türbülans, bilim dünyasında çok sonraları çözümlenen problemlerden bir tanesi olmuştur. Bu konuda ilk önemli çalışmaları yapan kişi ise Sovyet matematikçi Andrey Kolmogorov'dur. Kolmogorov yaptığı çalışmalarla bir akışkanın hızındaki değişimlerle enerjinin sürtünme sebebiyle dağılma oranı arasında bir ilişki bulunduğunu ortaya koyarak bu konuda önemli bir veri sunmuştur. Bu noktada ise Yıldızlı Gece tablosu devreye girer. Yıldızlı Gece tablosundaki desenlerin türbülanslı akışın özelliklerine uygun olduğu konusunda çeşitli savlar ortaya atılmıştır. Bu savların doğruluğunu araştırmak isteyen birtakım araştırmacılar, Yıldızlı Gece tablosunun dijital versiyonu üzerinde çalışmalar yapmıştır. Görüntüdeki piksellerin parlaklıkları incelenerek parlaklık modellerinin Kolmogorov'un denklemleriyle ne derece uygunluk gösterdiği araştırıldı. Yıldızlı Gece tablosunda, Kolmogorov'un denklemlerine bir hayli yakınlık gösteren akışkan yapı deseni olduğunu ifade etmek olanaklıdır. Peki, resimde başka neler vardı? Hubble Uzay Teleskopu kullanılarak 2004 yılında gerçekleştirilen gözlemler, uzak yıldızların dönen gaz ve toz bulutlarıyla sarmalandığını ortaya çıkarmıştır. Oysa Van Gogh, bunu 1889 yılında zaten resmetmişti. Van gogh'un resimlerine ara ara bakarım ve çok severim. Yıldızlı gecelerin matematikle ilişkisini yeni öğreniyorum. Artık daha bir anlamlı. Teşekkürler, elinize sağlık.


Evrende sayısını tahmin bile edemeyeceğimiz türde canlı yaşamakta. Bizler ise evrendeki bunca canlı arasından sadece bir türüz. Bu yazı, muhteşem evrenimizde bulunan bir türün ve onun da sistemlerinden sadece birinin yazısı olacak. Yalnızca bu tek sistemin bile karmaşıklığı evrenin ne denli kompleks olduğunun bir kanıtı olarak gözümüze çarpacak. Dünyamızdaki bu kadar canlının elbette birbirleriyle bir ilişkisi olacaktır. Bu ilişki kimi zaman iki tarafın yararına olsa da bazı durumlarda bir taraf fayda sağlarken, diğer taraf zarar görecek şekilde de olabilmektedir. Bu olay çoğunlukla mikroorganizmalarla diğer canlılar arasında görülür. İnsan vücudunda, insan vücudunu oluşturan hücrelerin yaklaşık 10 katı kadar da mikroorganizma bulunduğu bilinmektedir. Bu açıdan baktığımızda onlar bizim üzerimizde değil de biz onların üzerinde yaşıyor gibi görünmekte. Bu canlıların çok büyük bir kısmı insan vücudu için yararlı mikroorganizmalardır. Bizim sorunumuz ise vücudumuzda bulunan görece az bazı mikroorganizmalar iledir. Elimize büyütecimizi alıyoruz ve insanoğlu ile onun milyarlarca kat küçüklüğündeki mikroorganizmalar arasındaki etkileşime bakıyoruz. Nasıl ki her ülkenin savunma sistemleri, askerleri, silahları var ise vücudumuzun da mükemmel bir şekilde dizayn edilmiş savunma yapıları, hücreleri bulunmaktadır. Bu savunma, başlıca mukozal bariyerler ve cildimiz ile başlar. Sürekli bir saldırı altındayızdır aslında; her nefes aldığımızda, yemek yediğimizde mikroorganizmalar da vücudumuza giriyor. Ancak bunlar savunmamızı geçemiyor. Bizim savunmamız zayıfladığında ya da savunma sistemimizin tanımadığı bir etkenle karşılaştığında hastalık meydana geliyor. Savunma hücrelerimiz vücudumuzda kemik iliğimizde üretiliyor. Kök hücrelerimizden myeloid ve lenfoid olmak üzere iki seri şeklinde farklılaşarak son hallerine ulaşıyorlar. Lenfoid seriden lenfositlerimiz ve myeloid seriden de eritrosit, trombosit, monosit, eozinofil ve bazofil diye adlandırılan hücrelerimiz oluşuyor. Örneğin cildimizde bir kesi oluştuğunda inflamasyon yerinde neler olduğunu inceleyelim. Cildimiz üzerinde varlığını sürdüren canlılar; sağlam olduğu taktirde aşamadığı deri bariyerimiz yok olunca, hızla cilt altına doğru ilerlemeye başlarlar. Bunlar sıklıkla bizim floramızda bulunan bakterilerdir. İçeri girmeyi başaran bakteriler kaynaklarımızı kullanarak hızla çoğalmaya başlarlar. 20 dakika gibi bir sürede sayılarını ikiye katlayabilirler. Başlangıçta bir sorun oluşturmazlar ancak sayıları arttıkça tehlikeli olmaya başlarlar. Bunları ilk fark eden vücudumuzun sınır bekçileri olan makrofajlardır ve hemen patojenleri yok etmeye çalışırlar. Makrofajlar, vücudumuzda kemik iliğinde üretilir, monosit olarak kana salınır ve birçok dokuya geçerek makrofaj adını alırlar. Oldukça büyük hücrelerdir. Karaciğer, akciğer, lenf nodlarında, dalakta, kemikte, beyinde, böbrekte ve derimizde makrofajlar bulunur. Makrofajlar fagositoz yetenekleri olan hücrelerdir, aynı zamanda IL-1, IL-6, TNF diye adlandırılan moleküller salgılarlar. Bunlar savunma sistemimizin daha agresif askerlerini çağırmayı sağlayan mesajcı moleküllerdir. Makrofajlar bir taraftan çok yüksek sayılara ulaşmış bakteriler ile mücadele ederken bir taraftan da medyatörler salgılar ve herkesi olay yerine çağırır. Bazen bir atağı tek başlarına da durdurabilirler. Bir makrofaj yüze yakın bakteriyi fagosite edip enzimleriyle parçalayabilir. Salgıladığı moleküller ile damarların geçirgenliğini artırarak damardan sıvı çıkışına neden olurlar. Ayrıca medyatörler aracılığı ile ısı artışını sağlar. Bu durum bakterilerle savaşmayı kolaylaştırır ve yara etrafında ısı artışı ve şişliğin sebebini oluştururlar. Mücadeleyi tek başına halledemeyeceğini anlayan makrofajlar kanda devriye gezen askerlerimiz olan nötrofilleri olay yerine çağırır. Nötrofiller, erişkinlerde kanda en çok bulunan lökosittir . Yaklaşık %65 oranında bulunurlar. İhtiyaç duyulduğunda damar dışına çıkarak fagositoz yaparlar. Çok güçlü sindirim enzimlerine sahiptirler. Agresif bir şekilde savaşırlar, öyle ki çevredeki sağlıklı hücrelerimizi de öldürürler. Bu yüzden ömürleri 1-4 gün kadardır. Bu süre zarfında enfeksiyonu yok etmeleri gerekir. Olay yerine ulaşan nötrofiller hızlı bir şekilde bakterileri fagosite etmeye başlar. İnfamasyondan sonra sayıları 4-5 kat artmış durumdadır. Sayıları enfeksiyonu baskılamakta yetersiz kalması durumunda henüz tam olgunlaşmamış nötrofiller de salınmaya başlanır. Bu da yetersiz kalırsa cilt altında bulunan dendritik hücrelerimiz olaya müdahale ederler. Dendritik hücreler, parçalanmış bakterileri içerisine alır ve bu parçalardan antijen üreterek yüzeyinde sergilemeye başlar. Bu durumu zanlıların robot resminin çizilmesine benzetebiliriz. Dendritik hücre bu antijenleri alır ve en yakın lenf düğümüne doğru yaklaşık bir gün sürecek yolculuğuna başlar. Lenf düğümlerinde vücudumuzun iyi eğitilmiş özel kuvvetleri T sitotoksik ve T yardımcı hücreler diye adlandırılan T lenfositlerimiz bulunur. Bunlar düşmanı yok etmek için hazırda bekleyen gelişmiş kuvvetlerimizdir. Basit bir deri kesiğinde bile onlarca komplike reaksiyon vücudumuzda saatler, günler içinde, biz hiçbir şeyin farkına varmadan gerçekleşiyor. T Lenfositler, kemik iliğinde lenfoid seriden oluşurlar ve timusta olgunlaşırlar. Burası çok seçkin bir okuldur. Öyle ki giren öğrencilerin sadece %20'si olgunlaşmış bir şekilde görev yerlerine gönderilir. T sitotoksik hücreler direkt olarak saldıran, T yardımcı hücreler ise bağışıklığın düzenlenmesinde rol alan daha geniş bir gruptur. Vücuda yabancı tüm hücreleri öldürürler. Kanserli hücreleri, nakil sonrası yeni organ hücrelerini, mikroorganizmaları hatta kendi vücut hücrelerimizi bile öldürürler. Lenf düğümüne gelen dendritik hücre, antijene uygun T yardımcı hücresi ile eşleşir ve bu hücreler hızla çoğalmaya başlar. Bu lenfositlerin bir kısmı bellek hücresine dönüşür ve aynı etkenle tekrar karşılaşıldığında daha hızlı cevap verilmesini sağlamak üzere lenf nodunda kalır. Aktifleşen T lenfositler lenf nodunun merkezine ilerleyerek burada bulunan B lenfositleri uyararak onların da aktifleşmesini sağlar. Bu iki grup harekete geçtiğinde karşısında direnebilecek çok çok az miktarda mikroorganizma vardır. B lenfositler, dendritik hücrelerce T lenfositlere getirilen antijenlere karşı anahtar kilit şeklinde uyacak antikorlar geliştirir. Çok hızlı bir şekilde antikor üretmeye başlarlar, öyle ki fazla çalışmaktan ölebilirler ancak T yardımcı hücreler B lenfositleri sık sık uyararak antikor üretmeye devam etmelerini sağlar. Enfeksiyon bitince bu uyarı kesilir ve B lenfositler de ölür. Böylece vücut enerjisini boşa harcamamış olur ve kendisine zarar verilmesini önler. Antikorlar, B lenfositler tarafından özel mühendislikle üretilen ve bakterilerin yüzeyine tamamen oturacak olan küçük protein moleküllerdir. İmmünoglobulin -G, A, M, D, E şeklinde farklı işler yapan alt tipleri vardır. Ig-M enfeksiyonun akut, erken safhasında üretilir. Ig-G kronik enfeksiyonlarda, Ig-A solunum ve sindirim yolumuzu koruyan mukozal bariyerlerde bulunur. T yardımcı hücreler hangisinin üretiminin gerektiğini B lenfositlere iletirler. Tüm bu hücreler üretilip kana salınmış ve olay yerine ulaşmışlardır. Olay yerine ulaşan milyarlarca antikor bakterilerin yüzeyine yapışır. Böylece savunma hücrelerimizin onları öldürmesi oldukça kolaylaşmış hale gelir. Artık savaş bizim lehimize dönmüştür, bakterilerin yanında birçok hücremiz de ölmüştür ancak bu hücreleri yerine koymak vücudumuz için hiç sorun değildir. Enfeksiyonun gelişmesi ve ilerlemesi önlenmiştir. Artık bu askerlere ihtiyaç kalmamıştır. Hafıza hücreleri hariç geri kalan hücrelerimiz intihar eder. Basit bir deri kesiğinde bile onlarca komplike reaksiyon vücudumuzda saatler, günler içinde, biz hiçbir şeyin farkına varmadan gerçekleşiyor. Bu hikaye sizi, sizden daha çok sevip sizi her an koruyan kahramanlarımızın, immün sistemimizin hikayesidir.


Amerikalı yazar, düşünür ve doğa bilimci Henry David Thoreau, 12 Temmuz 1817 yılında Massachusetts, Concord'da doğdu. 1833 1837 yılları arasında Harvard Üniversitesi'nde retorik, klasikler, felsefe, matematik ve bilim dersleri aldı. Harvard Üniversitesi'nden mezun olduktan sonra Concord'da öğretmen olarak görev yapmaya başlayan Thoreau, bedensel ceza kullanmayı reddettiği için sadece iki hafta sonra okuldan istifa etti. Ardından kardeşiyle beraber Concord Akademisi isminde bir dil bilgisi okulu kurdular. Üniversite yıllarında Ralph Waldo Emerson'un fikirlerine ve onun öncüsü olduğu transandantalizm akımına ilgi duymaya başladı ve eğitmenlik görevinin yanında üç ayda bir yayınlanan The Dial ismindeki transandantalist dergide şiirler ve denemeler yazdı. Kardeşinin 1842 yılında ölmesi üzerine okul kapatıldıktan sonra 1845 yılında Emerson'a ait olan arazi içerisinde bulunan Walden Gölü kıyısında kendisine bir kulübe inşa etti. Burada kaldığı süre boyunca yaşadıklarını ve tecrübelerini paylaşmak amacıyla yazdığı Walden isimli eserini 9 Ağustos 1854 tarihinde yayınladı. Transandantalizm görüşünün etkisiyle ormanda inzivaya çekilmeyi ve kişinin kendi içsel değeri, duyularıyla doğaya yönelerek, doğayla beraber tüm inanç ve gerçeklerin üstüne çıkmayı hedefleyen yazar, dönemsel kültüre ve toplumsal her türlü zorunluluğa, doğa yardımıyla karşı gelinebileceğini ve bunun için fazlaca gereksinime ihtiyaç duyulmayacağını okuyucuna anlatmak için kitabın ilk yarısını bu çerçevede kendi görüşlerine ikinci yarısını ise tanık olduğu gündelik doğa hayatının aktarılmasına ayırmıştır. Bugün minimalist diyebileceğimiz bir yaşam biçimini benimseyerek aktarmaya çalışan Thoreau, insanların kendilerine zorunlu ihtiyaçlar ürettiğini ve bunların esiri olmanın insanın kendisine yaptığı kötülüklerden birisi olduğunu söylüyor. Yazar, eserin ilk bölümüyle beraber ekonomik zorunlulukların birçoğunun, aslında kişinin kendisine dayattığı yapay gereksinimler olduğunu ve kendisinin Walden Gölü kıyısındaki kulübeyi kurmak için kaç para harcadığını ve hayatını sürdürmek için nelere ihtiyacı olduğunu, bunlar için ne kadar bütçe ayırdığını okura anlatarak, bu yaşam biçimini sürdürmek isteyen takipçilerine öğütler veriyor. Sivil İtaatsizlik hakkındaki görüşlerini doğal yaşamla birleştirerek okurunu, insanın sorgulanmamış hayatına ve toplumun geneline karşı bir başkaldırıya davet ediyor. Henüz Amerikan İç Savaşı'nın başlamadığı yıllarda kaleme alınmış olan eserle Thoreau, başkasının kölesi olarak yaşamaktansa doğanın insana verdikleriyle yaşamanın gayet yeterli olduğunu okuyucuna aktarıyor ve Walden Gölü kıyısında karşılaştığı insanlara da bu yaşam biçimini tavsiye ediyor. Böylece insanları ekonomik bir sivil itaatsizliğe davet ederek kölelik karşıtı düşüncelerini eylemsel bir şekilde sürdürmeye çalışıyor. Zenginleşme hırsını ve bu amaç doğrultusundaki çabaları da yadsıyarak, gelir eşitsizliğinin toplumda hırsızlık gibi sorunları arttırdığını savunuyor. Toplumda yer edinebilmek adına yapılan gereksiz harcamaların, insanları başkasının ve standartların kölesi haline getirdiğinden bahsederek günümüzde de var olan insani, toplumsal ve yaşamsal sorunlar hakkındaki düşüncelerini de okuyucuyla paylaşıyor. Aynı zamanda eğitim, teknoloji, din gibi konulardaki fikirlerine de yer verdikten sonra kitabın ikinci yarısı, bulunduğu coğrafyadaki doğa betimlemelerini içeriyor. Uzun betimlemelerden sıkılan okurlar bu bölümlerde zorlanabilir. Ancak doğal ve kırsal yaşama, alternatif yaşam biçimlerine ilgi duyan okurların ve yazarın bu konudaki tavsiyelerini, fikirlerini öğrenmek isteyen okuyucuların genel itibariyle sevebileceği bir ve belki de okuduktan sonra kendi dönüm noktalarından birisini edinebilecekleri Walden, birçok insanın bu hayat biçimini benimsemesine de rehberlik etmiş durumda. Toplumsal yapının ve işleyişin daha da karmaşıklaştığı günümüzde Thoreau'nun doğaya yöneliş felsefesi The Walden Woods Project, The Thoreau Society, Henry David Thoreau Foundation, Throreau Farm gibi bir çok kar amacı gütmeyen kuruluş tarafından sürdürülmeye devam ediyor. Eseri seven okuyuculara Captain Fantastic, Into the Wild isimli filmleri ve Erlend Loe'nin Doppler, Bildiğimiz Dünyanın Sonu isimli kitaplarını da tavsiye edebilirim.


WannaCry 12 Mayıs 2017'de ortaya çıkan son yılların en büyük siber saldırılarından birisidir. Yapı olarak en çok kullanılan Truva türünde olmayıp Solucan türünde olan bir virüs. Virüsün amacı ise bilgisayara sızıp klasörleri şifrelemek ve verilen süre içerisinde fidyenin ödenmesini istemek. Verilen sürede yani 7 günde fidye ödenmez ise bilgisayardaki bilgileri geri dönüşümsüz siliyor. National Security Agency'den The Shadow Brokers adlı hacker grubu Fuzzbunch exploit kitini sızdırmış ve bu exploit kitinin içindeki bir çok exploiti yayınlamıştır. Bu güvenlik açığından yararlanan hackerlar WannaCry virüsünü ortaya çıkarmıştır. NSA'in yararlandığı güvenlik açıklarından yararlanan virüs en başta dediğimiz gibi bilgisayara sızıp klasörleri şifreliyor. Şifrelenen klasörlerin tekrar ulaşılabilir olması için ise hesaplarına 300 dolar değerinde BitCoin yatırılmasını istiyorlar. İlk olarak zararlı bir site linkinin e-mail üzerinden yayılmasıyla başlamıştır. Kaynağı belirsiz siteler, CD, DVD, korsan oyunlar da bulaşmasında öncülük etmekte. Sonrasında ise virüs bulunduğu bilgisayarın bağlı olduğu ağdaki güvenlik açığı olan diğer bilgisayarlara bulaşıyor. Sonuç olarak virüsün bulaştığı bilgisayarın bağlı olduğu ağdaki bilgisayarlar da tehdit altında. İnternet sitelerinde farklı rakamlar verilmekte. Kimisine göre 99 kimisine göre 150 ülkeye yayılmış durumda. Bizim için önemli olan Türkiye'ye yayılmış olup olmaması. Maalesef ülkemizde de görüldü. İngiltere, Rusya, Almanya gibi ülkelerde bazı kuruluşlar büyük çapta etkilenmiş. Bankalar, bakanlıklar, telekom şirketleri, araba firmaları... Türkiye'de ise kamu veya diğer kuruluşlar toplu olarak virüsten etkilenmemiş. Kaspersky Lab araştırmacıları, WannaCry'ın bir varyasyonu ile Kuzey Kore hükümetine bağlı Lazarus Group adlı bir hack grubunun Şubat 2015'te kullandığı bir kod bölümünü ayrıntılandırdı. Aralarındaki bu örtüşme ilk olarak Google araştırmacısı Neal Mehta tarafından tespit edildi. Benzerliğin paylaşılan kodun çok ötesine geçtiğine inanan Kaspersky, bu iki kötücül yazılımın aynı kişiler tarafından derlendiğine inandığını ve aynı kaynak koduna erişimi olan insanların yazdığını söyledi. En başta en son Windows sürümünü kullanmalıyız. E-maillere dikkat etmeliyiz, her e-maili açmamalıyız.


William Golding'in en çok tutan ve hakkında filmi çekilen romanı olan Sineklerin Tanrısı, çok ünlü bir eser. Bu romanın belki de tutulmasının en büyük sebeplerinden biri, kolay bir dili olması ve isteyenlerin çok derin anlamlar çıkarabilmesinin yanı sıra sadece bir çocuk macerası olarak bile okunabilecek bir kitap olması bence. Her ne kadar çocuk kitabı gibi görünse de her duyguyu yaşatması ve sürükleyici olması açısından her yaştan insanın okuyabileceği bir kitap olduğunu düşünüyorum. Kendilerini birden ıssız bir adada bulan, sayısı belli olmayan çocukların macerası. Kitabın başında ilk karşılaşan çocuklar Ralph ve Domuzcuk. Domuzcuk'un gerçek adını kitapta öğrenemiyoruz çünkü kimse merak etmiyor. Özellikle de başlarda Ralph'in onu küçümsemesi ve bunu sormamasına Domuzcuk fazlasıyla alınıyor. Daha sonra bütün çocuklar toplandığında da Domuzcuk hep ezilen ve küçük görülen olarak kalıyor. Bunun sebepleri ise Domuzcuk'un kısa, şişman, gözlüklü ve astımından dolayı zor nefes alması yüzünden fiziksel hiçbir işte yardım edememesi. Bunların yanında en akıllıları da Domuzcuk, bunun da herkes farkında. Bu nedenle hoşlarına gitmeyen gerçekleri söylediği için de onu ciddiye almak istemiyorlar. En basitinden Ralph, denizci olan babasının onu kurtaracağından çok eminken Domuzcuk kimsenin onların orada olduklarını bilmediğini bu nedenle kısa süre içinde kimsenin onları kurtaramayacağını söylüyor. Bu da Ralph'in ve diğerlerinin hiç hoşuna gitmiyor. Ralph'in şeytanminaresi şeklinde bir deniz kabuğunu bulup üflemesiyle çok gürültülü bir ses çıkıyor. Başta adada sadece ikisi birbirini bulmuşken, bu sesi duyan herkes bir araya toplanıyor. Ve bu ses sayesinde herkesi toplayan çocuk yani Ralph, oylama ile şef olarak seçiliyor. Ralph'in şef olmasına karşı çıkan tek kişi var, o da Jack. Jack, bir kilise korosunun şefi, acımasız derecede disiplinli ve bir şef olacaksa o kişinin kendisi olması gerektiğini düşünen bir çocuk. Sineklerin Tanrısı'nda toplantıda öncelikle bir ateş yakılması ve bu şekilde kurtarılmayı beklemek kararlaştırılıyor. Ve bu ateşin sürekli yanmasını sağlamaktan Jack ve ekibi sorumlu. Ancak Jack ilk avlanma denemesini duyguları yüzünden başaramayınca hırslanıyor, bütün isteği bir domuz avlamak haline geliyor. Yüzüne boyalar sürerek ava çıkıyor ve av düşüncesi yüzünden ateşi unutuyor. Ateşin söndüğü sırada bir geminin geçmesiyle Jack ve Ralph'in arası iyice açılıyor. Jack'in bu derece kana susamışlığı ve yüzünü boyayarak duygularını susturması başlarda ne kadar çocukça gelse de kitabın tamamına bakınca çok büyük anlamlar içeriyor bence. Bir şey daha var çocukların içinde: korku. Bu korku zamanla herkesin adada bir canavarın olduğuna inanmalarına neden oluyor. Ralph'in şef olduğu topluluktan ayrılan Jack, çocuklara et yiyebilecekleri bir şölen olduğunu duyuruyor. Canavardan korkan çocuklar avcı kişiliği olan onlara et sunan Jack'in yanına gidiyorlar. Yani herkese söz hakkı veren, kendilerinin seçtiği, kurtulmaları için ateşi sürekli yakmaya çalışan, barınakları yapan Ralph'i bırakıp; sadece korktukları için ve şölene katılmak için Jack'in yanına gidiyorlar. Bir de Simon var. Simon içlerinde en akıllı ve korkusuz diyebileceğimiz, en tehlikeli canavarın insan olduğunu söyleyen, çocuklardan biri. Sineklerin Tanrısının etkisiyle dağa çıkıyor. Ve gördüğü ise ölü bir paraşütlü pilotun, rüzgar etkisiyle oynayan paraşüte göre kımıldaması oluyor. Yani canavar diye bir şeyin olmadığını gözleriyle görüyor. O bunu söylemek için gittiğinde kabilenin domuzları öldürmelerini kutladıkları dansın ortasına giriyor. Korkan ve dansın etkisiyle kendinde olmayan çocuklar birden Simon'u öldürüveriyorlar. İşte çocukların iyice vahşi olması için gereken son damla bu oluyor.


30 Kasım 1935 tarihinde dünyaya gelen Woody Allen ya da gerçek ismiyle Allen Stewart Konigsberg, sinema dünyasının en popüler yönetmenlerinden bir tanesidir. Aynı zamanda senarist, müzisyen ve oyuncu da olan Allen, birçok dikkat çeken filmin yönetmenliğini yaptı. Özellikle Annie Hall, Paris'te Gece Yarısı gibi filmlerin yönetmenliğini yapan Allen, kullandığı çekim teknikleriyle de ön plana çıkmış bir isimdir. Sanatın her dalı, büyük bir yaratıcılık gerektirir. Sinema da göstermeye bağlı bir sanat dalı olduğundan, yaratıcı ve özgün çalışmalardan beslenir. Bu girizgah, Allen'ın, sinemanın içerisinde kendisine nasıl yer bulduğunu anlamak adına çok önemli. Bir yönetmen düşünün hem ilgi çekici filmler çekiyor hem de çektiği filmlerde oyuncu olarak yer alıyor. Bunları da başarılı bir şekilde yapıyor. İşte bu kişi Woody Allen'dır. Woody Allen'in aslında filmlerinde, hangi rolü oynarsa oynasın ne kadar utangaç bir karakter olduğunu görüyoruz. Bu utangaçlık, yönetmenin gerçek hayatından izler taşıyor. Çok utangaç bir çocukluk geçiren Allen, zaman içerisinde bu utangaçlığını yaratıcılığını ön plana çıkardığı işler yaparak atmaya çalışıyor. Ortodoks Yahudi bir ailede dünyaya gelen Woody Allen, katı kuralları olan bir annenin ve sürekli iş değiştiren bir babanın çocuğuydu. Yedi-sekiz yaşlarında ilk filmini çekmeye başlayan Allen, 15 yaşında ismini Woody Allen olarak değiştirdi. Daha sonra televizyon ve radyo programları için espriler üretmeye başladı. O kadar çok şaka üretiyor ve bu şakalar o kadar çok dikkat çekiyordu ki bu alanda ilerlemeye başladı. Zaman içinde yazarlık kabiliyeti ile ön plana çıkan Allen, bir süre sonra sinema sektöründe çok daha fazla yer etmeye başladı. Yönetmen koltuğunda oturmakla birlikte yönetmenliğini yaptığı filmlerde oyuncu olarak da yer aldı. Kendisi, aslında kamera kullanmayı bilmeden bu sektöre giriş yaptığını ifade etse de çok yaratıcı bir yönetmen olduğu ve yanında kendisine destek olan işinin ehli kişiler bulunduğu için sektörde dikkatleri üzerine çekmeye başladı. Birçok filminde yönetmenlik ve oyunculuğu bir arada götüren Woody Allen, birçok nitelikli filme imza attı. Ünlü yönetmeni daha çok komedi filmlerinde görüyor olsak da o aslında dram filmlerinde yer almayı istiyordu. Ama biz onu, komedi unsurlarının yoğun bir şekilde yer aldığı komedi filmleriyle birlikte anmaya devam ediyoruz. Allen'ın birçok filmi ünlense de en dikkat çeken filmi hiç kuşkusuz ki 4 Oscar Ödüllü Annie Hall'dır. Filmde Allen, eşinden boşanmış Yahudi Alvy Singer'ı canlandırır. Filmin hem senaristi hem de yönetmeni olan Allen, farklı çekim tekniklerini kullanarak filmin oldukça ilgi çekici bir hal almasını sağlar. Filmin açılış sahnesinde kameraya bakarak konuşan Allen, döneminde sıra dışı olarak nitelendirilebilecek bir tekniği de kullanmış olur. Filmin henüz başlangıcında Singer ile Annie karakterlerinin ayrılmış olduğunu görürüz. Bu durum, filmdeki zaman çizgisinin gerçek hayattakinden oldukça farklı olduğunu gözler önüne serer. Postmodernist bir yaklaşım olarak değerlendirilebilen bu tutum, aslında filmin ilgi çekici yönlerinden bir diğeridir. Geriye dönüşlerle ilerleyen filmde, Annie ve Singer'ın birlikte olduğu zamanlara dair sahneler görürüz. Yine oyuncu olarak da dahil olduğu filmlerden bir diğeri de Manhattan'dır. Fransa'da En İyi Yabancı Film dalında Cesar ödülünü kazanan filmde 42 yaşındaki bir adamın 17 yaşındaki bir kıza aşık olmasına odaklanılır. Fakat daha sonra işler karışacak ve ana karakter, flört ettiği kızın yakın arkadaşının metresine aşık olacaktır. Ünlü yönetmen Allen'ın bunların dışında da ilgi çekici filmlerinin olduğunu söyleyelim. Hannah and Her Sisters, Mighty Aphrodite, Anything Else; yönetmenin başarılı filmleri arasında yer alıyor. Woody Allen denildiğinde herkesin aklına, farklı çekim teknikleri gelir. Bir Cinayet Sırrı adlı filminde, baş karakterler Larry ve Carol'un arabada birbiriyle tartıştığı bir sahne var. Burada arabanın dışından bir çekim yapılıyor. Kadrajda doğrudan Larry bulunuyor. Yanında eşi oturuyor olsa da izleyici, Carol'u bir sis perdesinin ardından görmektedir. Bu teknik, çiftin sürekli didiştikleri anlardan birinin çok özel bir atmosfere bürünmesini sağlamış. Bunun yanı sıra Allen'ın hiç kesme yapmadan aşırı uzun sekanslardan oluşan filmler çektiğini de söylemek mümkün. Çekim tekniklerinden bir tanesi olan Plan Sekans, uzun sekanslar halinde çekim yapılmasına olanak tanır. Yakın planlar, genel planlar, geriye dönüşler ve kesitlerde kesme yapılmaz. Aslında bu teknik, tiyatro oyunlarındaki atmosfere oldukça benzer. Tiyatroda da herhangi bir kesinti yapılmaz. Allen tarafından da kullanılan bu teknik, oyunculara doğaçlama yapma şansı tanır. Çünkü bu teknik sayesinde oyuncular, yönetmenin kesmeleri ne şekilde birleştireceğine dair herhangi bir kaygı içerisinde değildir. Allen'ın kullanmış olduğu farklı çekim tekniklerini konuşurken Hannah ve Kız Kardeşleri adlı filme de değinmeden olmaz. Bölümlere ayrılmış epizodik bir anlatım üzerinden olayların devam ettiği film, iki yıl içerisinde yaşanan olaylardan kesitleri izleyici ile buluşturuyor. Filmin ilk bölümünde karakterler arasındaki ilişkilerin detaylı bir şekilde verildiğini gözlemliyoruz. Daha sonra ise olayların bir noktada birleşmeye başlaması, aslında olaylara atılan küçük düğümler olarak filmin şekillenmesini sağlıyor. Şükran Günü yemeği ile başlayan filmde kamera, karakterleri oldukça detaylandırır. Dinamik bir kamera kullanımı, insan düşüncesinin hareketliliğini de gözler önüne sermektedir. Başarılı filmleri ile sinema dünyasında kendisine yer edinmiş olan Woody Allen, çok özel filmlerin seyirciyle buluşmasını sağlamıştır. Bu nedenle bazı filmlerinin çok daha detaylı bir şekilde incelenmesi, Allen'ın yönetmen kimliğini anlama açısından faydalı olacaktır.


Uzun zamandır ilk defa yazı başına tekrar döndüm. Telefonuma gelen sayısız yazını yaz, zamanın geçiyor mesajı etkisini şimdi gösterdi ve bende buradayım. Son zamanlarda ilgimi başka odaklarda topladım, bunlardan birisi de World of Warcraft Classic. Zaten ilgisi olanlar heyecanlı bir bekleyiş içerisindeler. 13 sene öncesinden kalma bir oyun için böylesine bir heyecan... Nitekim anlıyorum ve ben de bu heyecanlı insanlardan birisiyim. Klasik versiyonunun dönemlerinde daha küçük bir çocuk olmama rağmen bir kaç kere oynama fırsatım olmuştu ve çok beğenmiş olsam da her ay para ödeme fikri hoşuma gitmediğinden kendi üyeliğimi açtırmadım. Bu fikirde de sabittim ta ki bu sene WoW Classic'in tekrar geleceği açıklanana kadar. Orijinal oyun versiyonunu adamakıllı hiç oynamamış olsam da yazı yazmam için beni öldüren bir arkadaş, beni özel bir WoW sunucusuna davet etti. Daveti kabul ettiğim gibi de beni kendine çekti. Zaten kılıçlar, ejderhalar, atlar, zırhlar; fantastik şeylere karşı bir ilgim var, kendimi dipsiz bir kuyu içinde buldum. Kocaman kılıcı olan bir nightelf olarak girdim işe, uzmanlaştığımda ise buz büyücüsü bir cüce. Kocaman açık dünya da orklarla iskeletlerle savaştım. Bir lonca kurma fırsatım bile oldu. Yüz yüze tanışmadığım internet insanlarıyla salı gecesi 40 kişi toplanıp ateş lordu Ragnaros'u bile kestim. Zamanı gelince Zul'Gurub'a sefere çıktık aynı grupla. Tonlarca kez kaybettik, onlarca kez kazandık. Sonuç olarak bu anılar tekrar yaşanmak için fırsat buldu. WoW 27 Ağustos 2019 tarihinde geri geliyor ve benim gibi binlerce belki de yüzbinlerce kişi bunu bekliyor. Yalnız fiyatı ceplerimizi biraz ateşleyecek gibi. Bütün bunların dışında zaten kendine ait bir WoW topluluğu oluştu ve beta testi şu an devam etmekte. Bilenler bilir ve yayıncıları takip edenler görmüştür; herkes sabırsız bir bekleyiş içerisinde. Beta testindeki kullanıcılar ise topluluk etkinlikleri ile Twitch yayınlarında ilk sıralara ulaştı. Turnuvalar, hız yarışları, açık dünya savaşları, eşya kapmaca gibi aksiyonu bitmeyen bir sürü etkinlik hali hazırda devam etmekte. Eğer sizlere bahsettiğim gibi fantastik öykülerin hayranı iseniz bakmanızı tavsiye ederim. Hatta size kolaylık olsun diye bir video bırakıyorum herkese iyi bir yaz tatili dilerim.


Yaban deyince aklınıza ne geliyor? Ben bu kelimeyi ilk gördüğümde tabiki aklıma vahşi doğa geliyor. Fakat bu kitapta bahsi geçen yaban, bir insan için tanımlama. Ama öyle vahşi doğada yaşamış, hayvanlarla yatıp kalkmış bir insan için değil, tam tersine ait olmadığı bir yerde yaşamaya çalışan bir İstanbul aydınını tanımlamak için konulmuş bir kelime. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, 1889'da Mısır'da doğmuş, 1974'te ise Ankara Gülhane Askeri Tıp Akademisi'nde hayata gözlerini yummuştur. Yani Birinci Dünya Savaşı'nı ilk elden görmüş, Kurtuluş Savaşı'na bizzat tanıklık etmiştir. Ki romanlarında da bunun etkisini görmemiz gayet normal. Yaban romanı hakkındaki görüşlerimi sizinle paylaşacağım bu yazıda bunları göz önüne almanızı istiyorum. Yaban, Dünya Savaşı'nda bir kolunu kaybetmiş bir Osmanlı subayının, gidecek başka yeri olmadığı için emir erinin köyünde yaşamaya başlamasını anlatıyor. Yakup Kadri bu romanı için, sanki o subay benmişim gibi yazdım bu kitabı, diyor. Ama asıl amacı o zamanın şartlarını, savaşın gidişatını bize anlatmak. Ben de Yakup Kadri'nin bu kitabını sanki bir roman gibi değil de onun anılarıymış gibi okudum. Köyde yaşamaya başlayan bu subaya köylüler dışarıdan geldiği ve kendilerine yabancı olduğu için Yaban lakabını takıyorlar. Tabi kimse öyle yüzüne söylemiyor. Sadece kendi içlerinde öyle tanımlıyorlar. Kahramanımız da kendini bize Celal Paşa'nın oğlu Ahmet diye tanıtıyor. Kendi ismini çok zikretmiyor. Sonuçta roman bu karakterin anı defteri gibi. Ne bu zırhlılardan ne bu ordudan ne sokak başlarındaki bu makineli tüfeklerden korkuyorum. Beni korkutan şey, kendi aramızdaki anlaşmazlıklar, kendi aramızdaki nifaklardır. Bizi asıl bu mahvedecek. Kitaptan alıntıladığım bu yer, günümüzde de örnek alınıp düşünülmesi gereken bir yer. Yakup Kadri bu romanında bizlere o zamanın köylülerinin ve aydınlarının farklarını anlatmaya çalışmış. Köylüleri bazı yerlerde cahil, bazı yerlerde sadece kendi işini yapan insanlar olarak tanıtmış. Ama değindiği öyle noktalar var ki, işte her sayfasında beni şaşırtan bu noktalar oldu. O zamanki köylü yaşamının sefilliğine, davranışlarına, kendilerinden başkasının halini anlamayışlarına dikkat çekiyor. Buna rağmen durmadan çalışmalarına, farklı farklı şeylere üzülmelerine ve sevinmelerine de değmeden geçmiyor tabiki. Ahmet bu köylüler arasında biraz yabancılık çekiyor, o kadar insan içinde kendini yalnız hissediyor. Kendine en yakın hissettiği kişi olan emir eri Mehmet Ali ise tekrar cepheye gidince büsbütün yalnızlaşıyor, işte bu yerlerde Yakup Kadri bize köyü ve o zamanları daha derin bir şekilde anlatıyor. Öyle derin anlatmış ki Ahmet'in aldığı Kurtuluş Savaşı zafer haberlerini sanki ben de almışım gibi hissettim. Ahmet aynı zamanda kağnılarla cepheye top ve cephane taşınmasını gözlemliyor. Bu zamana kadar bunu ben de biliyordum lakin bu durumu Yakup Kadri öyle bir göz önüne dökmüş ki o kağnılar çekilirken, günlerce zorlu yollarda o kağnılara eşlik eden köylülerin yanındaymış gibi hissediyorsunuz kendinizi. Bu zorluğu okuyunca köylerde şu an wi-fi bulabilmek için kilometrelerce yürüyen çocukları hatırladım. Evet çocukları da anlatmış Yakup Kadri, hatta aşkı bile bu romana sığdırabilmiş. Ama anladım ki bu kitap çocuklara göre değil zaten. Nasıl 100 temel eser içine girmiş anlayamadım. Tabi beğenmedim yerler de oldu. Yakup Kadri sanki her şey Ankara'dakiler tarafından başarılmış gibi anlatmış biraz. Tabi savaş sonrası halkı gözlemleme ve durumu çıkarma komisyonunda bulunmuş. Ama bu farklı anlatımı gerçek anlamda Anadolu bağrında Ahmet kadar bulunmadığı için olabilir. Ayrıca açıkça söylemem gerekir ki yazar bu romanında bizlere Milli Mücadele'nin bilmediğimiz yönlerini göstermiş, bildiğimiz ama unuttuğumuz yerlerini hatırlatmış ve farkında olmadığımız noktalarını göz önüne çıkarmış. 1996 yılında da uyarlanan bir filmi varmış bu romanın. Diyaloglar neredeyse aynen aktarılmış filme. Gözü doymak bilmeyen bir iki garp devletinin zenginleri, günde dört öğün yemek yiyecek diye, fukaranın lokması elinden alındı. Nice yuvalara kundak sokuldu, nice ev bark yıkıldı. Şimdi, Vestminster'in pembe derili lordu çatlak tabanlı Anadolu köylüsüne karşı bir sürgün avı yaptırıyor. Neresini yiyecek, bu zavallı yaratıkların? Hangisinin göğsünden, ona, bir bifteklik et çıkabilir? Hepsi de sade deri, sade kemik.


Kam inanışına sahip olan eski Türkler Yada Taşı ismi verilen taşlarla hava şartlarını kontrol ettiklerine inanıyorlardı. Taşlarla başlayan savaş tarihinde, kılıçlar, yaylar, silahlar, toplar, tüfekler ve teknolojiyle beraber nice ölümcül silahlarla devam etmiştir. Tarih sahnesinde sıklıkla savaşlarla yer alan Türkler için de bu süreç böyle süregelmiştir. Ancak eski Türkler'in tarihine bir göz atıldığında hava şartlarını kontrol etmeye yarar sağladığı öne sürülen Yada Taşı isimli bir silahtan da bahsedilir. Bu taş, savaş zamanında düşmana barış zamanında ise refaha yol açan ilahi güçlere sahip bir silahtır. Kaşgarlı Mahmut'un yazdığı Divan-u Lügati't Türk isimli eserde Yada taşının şamanlıkla alakalı bir araç olduğu belirtilir. Divan-u Lügati-t Türk, bilinen en eski Türkçe sözlük olması nedeniyle Türk tarihi açısından önemli bir yer tutar. Bu yüzden Kaşgarlı Mahmut'un eski Türk kavimlerine yönelik olarak verdiği bilgiler de önemlidir. Kaşgarlı Mahmut Yada Taşı'nın şamanist Türk inancında din adamı rölünü üstlenen kamlar tarafından kullandığını ve Türkler arasında taşın tanındığını belirtir. Kaşgarlı Mahmut ayrıca taşın yağmur ve kar yağdırabildiğini, fırtına çıkarabildiğini söyleyerek, yaz mevsimi çıkan bir yangına yağmur yağdırılarak bizzat şahit olduğunu da söyler. Kamlık olarak bilinen şamanizmde Yada Taşı'nı kullanarak yağmur ve kar yağdırıp fırtına çıkaracak şamanların fedakarlık yapması gerekirdi. Taşı kullanacak kadın şamanların ömürleri boyunca çocuk doğurmayacağı erkek şamanların ise yine ömür boyunca bekar kalması gerekiyordu. Taşı kullanma yeteneğine sahip olan şamanlar, bu taşı savaş zamanları düşmanlarına karşı silah olarak, barış zamanı ise bu refahı artırmaya yönelik olarak kullanmaktaydı. Eski Türk mitolojilerinde yer alan Ayaz Ata'nın da bu taşı kullanma yeteneğine sahip olduğu ve bu taşları asasının ucunda taşıdığına inanılmaktadır. Altay'da bulunan Koş-Agaç'ta Jada olarak adlandırılan bu taşa aynı zamanda yağmur üreten olarak da bilinmektedir. Türklerin yanı sıra Moğollar tarafından da bilinen bu taşın hava şartlarını değiştirmekte önemli bir rol oynadığına inanılır. Taşa bölgesel olarak jada, sata, sata veya zadu da denilebilmektedir. Kırgız sözlüklerinde Yada Taş'ı için koyun işkembesinde saklanan ve yağmur yağdırma yeteneği olan küçük taş ifadelerine yer verilir. Şamanist Türklerle ortaya çıkan Yada taşı islami kaynaklarda da yer alır. Nuh peygamberin oğlu Yafes'e şark diyarlarını vermesinin ardından Yafes bölgenin kurak olduğu gerekçesiyle itiraz eder. Nuh Peygamber de Cebrail'in kendisine verdiği Yada Taşı'nı Yafes'e vererek bu taş aracılığıyla Allah'a dua ederek istediği zaman yağmur yağdırabileceğini söyler. Orta Asya'dan göç eden Hunların Avrupa'da ilerlerken çeşitli doğal olaylarla düşmanlarını yendiğini Avrupa'daki çeşitli arşivlerde bulmak mümkündür. Fransız Türkolog Joseph De Guignes tarafından kitaplaştırılan bilgilerde 5. yüzyılda Avarlara karşı savaşan Türklerin Yada Taşı kullandığı bilgisine yer verilir. De Guignes'e göre Türkler, Avarlar'ın istilasını bu şekilde engellemiştir. 9. yüzyılda Samani İmparatorluğu'na en parlak dönemini yaşatan İsmail Bin Ahmed'in Türklerle yapacağı savaştan bu taş yüzünden vazgeçtiği öne sürülmüştür. Konuyla ilgili çeşitli kaynaklarda yer alan kesin olmayan bilgilere göre İsmail Bin Ahmed içlerinde esir Türkler'in de olduğu ordusuyla Türkler'e karşı sefere kalkar. Ordu içerisindeki Türkler savaşacakları Türklerden Yada Taşı kullanılacağı bilgisi aldığını hükümdara söyler. Hükümdar bunlara inanmaz ancak ertesi gün savaş meydanının üstünde bulutlar biriktiğini ve şimşekler çaktığını görünce savaşmaktan vazgeçer. İran tarihi için önemli bir yere sahip olan 1266 doğumlu Cüveyni, Tarih-i Cihangüşa isimli kitabında Naymanlar hanı Buyruk Han'ın Cengiz Han'a karşı Yada Taşı'na başvurduğunu yazmıştır. Taşa, eski Türk masallarından Kara Atlı Masalı'nda, eski Türk destanlarından Manas ve Er Gökçe destanlarında yer verilmiştir.


Yatakta uzun zamandır dönüp durduktan sonra vazgeçti. Yatağının sağında bulunan camdan dışarı baktı. Güneş, yüzüne hafif aralanmış perdelerden sertçe gözlerine geliyordu. Cam da biraz açıktı, güneş olmasına rağmen hafif esti ve bütün gövdesi bu esintiye bir titreyişle tepki verdi. Yatağından kalkıp camı örtmek istiyordu ama bunu yapmaya gücü kalmamıştı. Vücudu kırıktı, hiçbir şey için kuvveti yoktu, varsa da kullanamıyordu. Camdan soğuk bir esinti, bir daha geldi ve güneş kara bulutlar sebebiyle kapandı. Büyük bir iç çekti ve battaniyesini kendine sardı. Gözlerini kapattı fakat yine uyuyamıyordu. Yine yatağında dönüp duruyordu. Önceki zamanlar gibi rahatça bir uyku çekemiyordu. Tek isteği yine uyumaktı, her şeyi unutup, yine güzel bir uyku çekmekti; yine rahat olabilmek ama olamıyordu. Hiç kimse onu sevmezdi ve bu nedenle kimsenin olmadığı bir ovada yaşıyordu. Nereye giderse gitsin, insanlar ondan uzaklaşırdı ve hemen birbirleriyle onun arkasından konuşurlardı. Hiç kimse ona güvenmezdi. Hiç kimse onla konuşmaz ve de konuşmak istemezdi. Onun eskiden çok güzel bir hayatı vardı ve mutluydu, hayatının bir anda böyle değişmesi gerçekten ilginçti. Aniden gelen şimşek, battaniyesine daha sıkı sarılmasına neden oldu. Yağmur yağmaya başlamıştı ve camın arasından yağmur damlaları giriyordu. Damlalar, halıyı hızla ıslatmaya başlatırken yerde duran küçük kovaya damlalar teker teker ve yavaş yavaş iniyordu. Gözlerini kapadı ve umursamadı, sadece her şeyin geçmesini istiyordu. İnsanlara bir açıklamada bulunmak istiyordu ama onu kimse dinlemezdi çünkü hepsi kendi akıllarında ne varsa öyle hareket ederlerdi, kendilerinin doğruyu bildiğini ve haklı olduğunu, onun ise yanlış olduğunu. Hayatı aniden değişmişti, en kötü bir biçimde. Bunların hiçbirinin olmasını istemiyordu ama eğer başta onu biri dinleseydi, bunların hiç biri olmayacaktı. Yalnız olmayacaktı ve insanlardan kaçmasına gerek kalmayacaktı. Bunların hiçbiri olmayacaktı çünkü insanlar doğruyu bilmiş olacaktı. Fakat şimdi olan oldu, zaman geçti, yalan yayıldı. Şimdi kimse ne doğruyu dinler ne de öğrenmek istiyordu. Şimdi onun hakkında yalanlar söyleniliyor ve onun hayatı artık yalandan başka hiçbir şey değildi. Elini battaniyesini sıkı kavramasından çekti ve yine içini çekti. Sağına bakındı, camın altındaki küçük kova yağmur damlalarıyla dolmuştu ve etrafındaki halı da ıslanmıştı. Ama tabi kovadaki su halıdaki sudan daha yararlıydı ve daha fazlaydı. Doğru ve yalanın da etrafa yayılması aynı böyledir. Doğru kovadaki sudur, yalan ise halıdaki. Yalan yayıldığı andan başlayarak hızlıca herkese dolaşır fakat doğru ise yavaş yavaş, teker teker, insandan insana aktarılır. İlk başta herkes yalana inanır çünkü herkes ilk önce onu duymuştur fakat sonradan duydukları doğruyla bütün perspektifleri değişir. Gelen güneş ile halıdaki su kurur fakat kovadaki su hala kalır. Günümüz insanını betimleyen güzel bir yazı olmuş, elinize sağlık sayın yazar. Birkaç yerdeki cümleler hikayenin akıcılığını bozuyorsa da oldukça beğendim. Bir kişinin bir anlık düşüncelerine misafir olmuş gibi hissettiriyor. Güzel yazı için teşekkürler. Çok akıcı bir deneme yazısı olmuş. Gerçekten gelişmeye çok açık ve başarılı bir yazı. Tek nefeste okudum diyebilirim ellerinize, kaleminize, yüreginize sağlık.