Birçok insan, düşman devletlerin bizim ülkemizi batırmaya çalıştığını düşünür ve kuyumuzu kazdıklarını söyler. Ülkeler gerçekten de birbirlerinden faydalanmaya çalışırlar. Bu faydalanma her zaman karşılıklı kazanç dahilinde gerçekleşmez. Bir ülke, kendi çıkarları için diğer ülkelerin faydasına da zararına da davranabilir. Sonuç olarak, bir ülke gerçekten bir başka ülkenin zararına işler yapabilir. Esasında bu, realistik teorilerin oldukça basit bir gerçekliğidir. Fakat bu gerçeklik, sanki olağandışı bir olaymış gibi söylenegelmektedir. Günümüzün mevcut siyaset nosyonunda dış mihrak olarak isimlendirilen bu güçlerin, sürekli olarak ülkenin batmasına yol açtığı belirtilir. Lakin işin ilginç boyutu, Türkiye de bir başka ülkenin dış mihrakı olabilmektedir. Çünkü devletler sürekli bir çıkar peşindedir. Ülkelerin esas amacı, kendilerini korumak ve varlığını devam ettirebilmektir. Medya ve siyasilerimizin söylemlerine bakacak olursak; sürekli kötülüğümüzü isteyen dış mihrakların karşısında, sahip olduğumuz siyasi iktidar ve muhalefet dimdik bir şekilde durmaktadır. Lakin tüm bunlara rağmen dünya bir araya gelmiştir ve Türkiye'yi batırmaya çalışmaktadır. Bu sebepten ötürü, her kesimden insanımız bir araya gelmeli ve bu büyük savaşa destek vermelidir. Açıkçası bu siyasi argüman, halkı bir arada durmaya çağırmakta ve safları sıklaştırın mesajı vermektedir. Bu sosyolojik, antropolojik, psikolojik ve politik hipotez; oldukça işe yarar görünmektedir. Dış mihrakların güçlü yumruklarıyla zor günler geçiren ülkeler, siyasi iktidarların tüm direnişlerine rağmen kötü günlere sürüklenmektedir. Bu durum bütün ülkeyi olumsuz etkilemektedir. Bu savı ortaya atan otoriteler ise; güç, oy ve destek istemektedirler. Çoğu zaman da bu istekler pratik olarak karşılanır. Karar verici iktidarlar, güç kaybetmeyi önlemek ve iç politikada yaşadıkları sorunları çözmek için dış düşmanlar yaratarak kendi ülkesinin bireylerini birleştirmeye çalışırlar. Mevcut olan bir dış tehdit veya mevcutmuş gibi empoze edilen bir dış tehdit, ülkeyi birleştirerek iktidarların iç politikadaki desteğini arttırmaktadır. Böylece dış tehditler yaratılarak iç sorunlar çözülebilmektedir. Siyasi partiler, mevcut herhangi bir rejim içerisinde iç sorunları çözmeye çalışırken aynı zamanda kendi siyasal geleceklerini de garantiye almaya çalışırlar (Demir İ. 2017). Bu durum rejimin demokratik olup olmamasından bağımsız gibi görünmektedir. Bu kavramlar esasında insanın özünde vardır. Birlikler, örgütler, ekipler gibi özellikle gruplaşmış topluluklar iç kaynaşmalarını sürdürebilmek veya bu kaynaşmayı arttırabilmek için kendilerine düşmanlar ararlar. Ayrıca dış tehditlerin varlığı, birbiriyle hiçbir bağlantısı ve ilgisi olmayan insanları bir araya getirmektedir (Simmel G. 1898). Ortaya çıkan sonuç göstermektedir ki bu siyaset oldukça etkili bir stratejidir. Aslında dış tehdidin varlığı risk varlığına işaret etmektedir. Risk mevcut olduğu zaman bireyler bir araya gelmeye çalışmaktadır. Mesela; siyasi partiler çeşitli tehditlerle karşılaştıklarında bir bütün olmaya daha eğilimli olurlar. Özellikle iktidar partilerinin kaynaşmaya ve bütünleşmeye daha fazla yatkın olmalarının sebebi, diğer partilere nazaran daha yüksek riskle karşı karşıya olmalarındandır (Ozbudun E. 1970). Çünkü herhangi bir oylama sonucunda liderliği kaptırma olasılığına sahiptirler. İlginç olarak, harp meydanında düşmanların varlığından ve düşmanın hamlesinden yakınanlara ancak siyaset alanında rastlanır. Çünkü diğer disiplinlerde bu mantıksız argümanı savunacak bir temel sebep bulunamaz. Ziyadesiyle bu bir savaş meydanıdır. Bir ülkenin düşmanları ve dostları bulunur. Düşmanlar o ülkenin istikbalini bozmaya çalışırlar. Örneğin bazı düşmanlar Türkiye ile uğraşıyorken Türkiye de bazı düşmanlarıyla uğraşmaktadır. Sonuç olarak savaş meydanında bir savaş kaybedilirse suç düşmanlara mı atılır? Hangi disiplinde bu vardır? Sadece ve sadece siyasette. Çünkü bu söylem siyaset biliminin konularından biri olan yönetilenler üzerinde bir etki yaratmaktadır. Diğer disiplinlerde ise savaşı kaybeden tarafta kusur aranır. Çünkü kazanmasını becerememiştir. Aynı bunun gibi, dış mihrak argümanı tamamen siyasi ve taktiksel bir argümandır. Bu söylemin genelde esas amacı iç kaynaşmayı sağlamak ve iktidarı sağlamlaştırmaktır. Çünkü bir ülkede gerçekleşen tüm olayların tek sorumlusu siyasi iktidarın bizzat kendisidir. Eğer dış mihraklar bir ülkenin istikbalini karartırsa, burada hesap sorulması gereken bizzat siyasi iktidarlardır. Çünkü mevcut siyasi iktidar, ülkenin istikbali karartılırken buna engel olamamıştır. Bu örneği herhangi bir ülkeye uygulayabilirsiniz. Hırsızın hiç mi suçu yok deyişi aklınıza gelmiş olabilir. Fakat o zaten hırsızdır. Hırsızın eve girmemesi için yurttaşların oy vererek iktidara sunduğu güç, eğer hırsızın eve girmesine mani olamıyorsa; bu durumda sorumlu olan iktidarlardır. Bu, demokrasi ve cumhuriyetlerin gereğidir. Bunu tek taraflı ve olumsuz olarak düşünmenin pek bir anlamı yok. Geçmişte, günümüzde ve gelecekte olacak olan tüm iyi ve kötü olaylar; başa gelen felaketler ve gerçekleştirilen atılımların hepsinden teknik olarak siyasi iktidarlar sorumludurlar. Lakin siyaset, yalnızca gerçekleştirilen yararlı atılımlardan kendini sorumlu tutarken, başa gelen felaketleri dış mihraklardan sorumlu tutmaktadır. Aslında bu algının bir siyasi söylem ustalığının sonucu olduğu aşikardır. Bu gibi dış güç-dış mihrak teorileri bütün ülkelerde vardır. Tüm siyasal iktidarlar ve vatandaşlar, belirli olayların bazı ülkelerce düzenlendiğini düşünürler. Bunlar doğru olabilir veya yanlış olabilir fakat önemli olan şey, sorumluların bunları engelleyememiş olmasındadır.


Neredeyse bilgisayar oyunlarından daha büyük bir çeşitliliğe sahip olan mobil oyunlar, küçük büyük demeden herkese hitap eden kategorileriyle karşımıza çıkıyor. Çocuklarda zeka geliştirici oyunlar, büyüklerin ilgiyle takip ettiği strateji oyunları, genç yaşlı demeden herkesin saatlerini harcadığı bulmaca oyunları ve daha fazlası. Tüm ilgi alanlarına yönelik çeşitli içerikleri akıllı telefonların uygulama merkezinde bulmak mümkün. Hatta çok bilinen bilgisayar oyunlarının mobil versiyonlarıyla da sıklıkla karşılıyoruz. Bazı oyunların en çok indirilen mobil oyunlar listesinde uzun bir süre birinciliği koruduğunu görürken bazen de hızla gündeme girmeyi başaran oyunlara şahit oluyoruz. Özellikle pandemi sebebiyle düşen sosyal aktivetelerimizin yerini doldurmaya çalışan bu mobil oyunlara olan ilginin son iki yıldır oldukça fazla olduğunu söyleyebiliriz. Hatta pandemi döneminde hayatımıza giren yepyeni oyunlardan bahsetmek bile mümkün. Dilerseniz hep birlikte son dönemlerde en çok indirilen mobil oyunlara göz atarken aynı zamanda listede bulunan efsanevi oyunlardan da söz edelim. - Subway Surfers: Hem efsaneleşen hem de popülaritesini hala korumayı başaran bir oyun Subway Surfers. Klasik sonsuz koşu oyunlarından biri olan ancak buna rağmen listelerde uzun süre liderliği koruyan bu oyun hem çocuklar hem de yetişkinler tarafından büyük bir ilgi ile takip ediliyor. Tren istasyonunla oyunun baş kahramanı Jake ve köpeğinin polislerden kaçış macerası ile başlayan Subway Surfers adından da anlaşılacağı üzere tren yolunda geçiyor. Kovalamaca sırasında oyunculara çeşitli görevler ve ödüller veren bu oyunun uzun bir süre daha popüler oyunlar arasında yerini koruyacağını tahmin etmek hiç de zor değil. - Among Us: Oyuncuların çevrimiçi bir şekilde oynayabildikleri bu oyun hem sosyalleşmelerini hem de değişik stratejiler üzerine akıl yürütebilmelerini sağlıyor. Özellikle daha küçük yaştaki çocuklarda sorgulama, oy verme, şüphe duyma ve karar verme gibi becerilerin gelişmesi üzerinde etkili olduğu düşünülen bu oyun uzay temalı bir ortamda geçiyor. Crewmate ve Impostor'lar olarak ikiye ayrılan oyuncuların birbirlerini tespit etme ve görevlerini yapmalarını engelleme üzerine bir kurguya sahip olan Among Us'ın 13 yaşından küçük çocuklar için pek uygun olmadığını söyleyebiliriz. - PUBG: Battlegrounds: En çok indirilen ve oynanan oyunlardan söz etmişken listeye PUBG'yi almazsak olmaz. Her yaştan insanın büyük bir ilgiyle takip ettiği bu oyun bir savaş ve hayatta kalma temalı çok oyunculu bir oyundur. Piyasaya sürülmesinin ardından özellikle gençler tarafından oldukça fazla rağbet gören PUBG ilk günden bu yana popülerliğini korumayı başarmıştır. Dünyanın dört bir yanından oyunculara ev sahipliği yapan ve aynı zamanda oyuncuların sosyalleşmesine katkıda bulunan bu oyunda yaklaşık 100 oyuncu bir uçaktan atlayarak oyuna başlarlar. Burada takım halinde savaşma, strateji uygulama ve hayatta kalma gibi kavramlar ön plana çıkmaktadır. - Words of Wonders: Her yaştan kullanıcının gönül rahatlığı ile tercih edebileceği bu oyun bir bulmaca oyunudur. Klasik bulmaca oyunlarının aksine Words of Wonders renkli arayüzü ve yenilikçi tasarımı ile rakiplerini geride bırakmayı başarmıştır. Hız ve kelimeler arasında bağlantı kurma temeline dayanan bu oyun, sanıldığının aksine durağan bir bulmaca oyunu değil; hafızayı zorlayan ve zekayı sınayan yeni nesil bir bulmaca oyunudur. Özellikle okul çağındaki çocukların dil becerilerini geliştirme ve bağlantı kurma yeteneklerini geliştirme açısından oldukça elverişlidir. - 101 Okey Plus: Özellikle Türkiye'de en çok oynanan mobil oyunlar listesinde muhakkak ilk 5'te görmeye alışık olduğumuz 101 Okey Plus uygulaması aynı anda binlerce kişiye ulaşmakta ve her yaştan kullanıcıya hitap etmektedir. Kalabalık arkadaş gruplarının önemli eğlencelerinden biri olan Okey oyununu çevrimiçi olarak oynama imkanı sunan bu uygulama ile oyuncular hem sosyalleşme hem de arkadaşlarıyla sohbet etme fırsatını bulmaktadır. Oyun içerisinde hediye gönderme, arkadaş ekleme ve turnuvalara katılma gibi çeşitli seçenekler de bulunmaktadır. - Pokemon Unite: Tüm zamanların belki de en efsanevi karakterlerini barındıran Pokemon bu sefer de farklı bir mobil oyunla karşımızda. Daha önce çeşitli versiyonlarını görsek de son dönemlerin en sevilen versiyonlarından biri de Pokemon Unite. Oyunda 5'er kişilik gruplardan oluşan savaş takımları bulunuyor ve aynı zamanda Pokemon Unite, oyunculara çevrimiçi oynama desteği de sunuyor. Oyun içerisinde vahşi Pokemon'u yakalama, seviye yükseltme ve çeşitli kurallar da bulunuyor. Pokemon karakterlerinin pek çoğunun yer aldığı bu oyun hem çocuklar hem de yetişkinler tarafından büyük bir ilgiyle takip ediliyor. - Crash Bandicoot On The Run: Playstation ve oyun dünyasının en önemli markalarından biri haline gelen Crash Bandicoot bu sefer de yeni versiyonuyla mobil oyunlarda karşımıza çıkıyor. Özellikle çocukların büyük bir heyecanla takip ettiği bu serinin yeni oyunu Crash Bandicoot On The Run, diğer örnekleri gibi koşma/koşucu oyun kategorisinde yer alıyor. Oyun içerisinde yer alan gizli yollar, boss savaşları ve kötü karakter Dr. Neo Cortex ile mücadeleler de yer alıyor. Sadece çocukların değil aynı zamanda yetişkinlerin de eğlenceli vakit geçirebilmesi için tasarlanan bu oyunun her yaştan kullanıcıya hitap ettiğini söyleyebiliriz. - Project Makeover: En çok oynanan mobil oyunlar listesinde Project Makeover isimli oyunla karşılaşıyoruz. Çevrimiçi ya da çevrimdışı olarak oynanabilen bu oyun klasik oyunlar kategorisi içerisinde değerlendiriliyor. Oyunun temelinde kötü bir görüntüde olan karakterimizi çeşitli bakım ve tasarımlar ile daha iyi bir görüntüye kavuşturmak yer alıyor. Oyunda belirtilen görevler ile karakterimizi baştan yaratmak ve onu daha modern bir görüntüye kavuşturmak oyunun temel amacını oluşturuyor. Özellikle kadınlar ve çocuklar tarafından büyük bir ilgiyle takip edilen bu oyunun tercih edilmesi için herhangi bir yaş sınırı bulunmuyor. Üç yaşından büyük tüm kullanıcıların rahatlıkla oynayabildiği Project Makeover uzun bir süredir en çok oynanan oyunlar arasında yer alıyor. - Brain Out Can You Pass It: Bir bulmaca oyunu olarak da nitelendirebileceğimiz Brain Out, diğer bulmaca/bilmece oyunlarından farklı olarak görseller aracılığı ile oyunculara çeşitli sorular yöneltmektedir. Kimi zaman eğlenceli bazen de zorlayıcı cevapları ile düşünmeye sevk eden bu oyun her yaştan oyuncunun eğlenceli vakit geçirmesi için tasarlanmıştır. Özellikle çocuklarda sorgulama, çözümüretme, seçenekleri değerlendirme becerilerini geliştirmesi oyunun sıklıkla tercih edilmesine sebep olmuştur. Küçük ya da büyük her yaştaki kullanıcı için eğlenceli ve sınırları zorlayıcı bir oyun olarak kabul edilen Brain Out, aynı zamanda el-göz ve zihin koordinasyonunu sağlaması açısından da oldukça önemlidir. - Garena Free Fire: Call of Duty Mobile ve PUBG Mobile gibi Battle Royale oyunları arasında yer alan ve son dönemin en çok oynanan oyunları arasında üst sıralardaki yerini koruyan Garena Free Fire farklı karakterleri ile ön plana çıkmaktadır. Yine bir hayatta kalma ve mücadele olarak bahsedebileceğimiz bu oyun güçlü rakipleri olmasına rağmen popülerliğini hale korumakta ve en çok indirilen mobil oyunlar arasında yer almaktadır. Özellikle gençlerin sıklıkla tercih ettiği bu oyun mod seçeneğinin fazla olması ve yüksek oyuncu katılımı ile dikkat çekmektedir.


1 Şubat 2012 yılında Al Masry ve Al Ahly takımları arasına oynanan maçtan sonra seyirciler sahaya inmiş ve 74 kişi yaşamını yitirmişti . Bunun sonunda Mısır Premier Ligi iptal edildi. Daha sonra Mısır Futbolunu ayağa kaldırmak adına İsviçre ekibi Basel, Mısır u23 takımı ile bir dostluk maçı yaptı. 2. yarıda oyuna giren Mohammed Salah bu maçta iki gol attı ve dikkatleri üzerine çekti. Dostluk için Mısır'a giden Basel piramitlerin dibinde adeta bir elmas bulmuştu. Ülkesinden çıkan her genç gibi o da zorluklar yaşadı. Henüz İngilizce bile bilmiyordu ve takıma yavaş yavaş uyum sağlıyordu fakat Salah o sezon Shaqiri ve Xhaka'yı kaybeden Basel taraftarını heyecanlandırmaya yetiyordu. Hızı ve tekniği ile dikkat çeken Mohammed Salah kısa zamanda devlerin dikkatini çekmeye de başlamıştı. Chelsea 16.5 milyon euro gibi bir ücrete Salah'ı alsa da kadro derinliği ve bir türlü isteneni verememesinden dolayı ertesi senelerde kiralık olarak başka takımlara gönderilecekti. Bu süreçte adı sık sık Liverpool ile anılsa da daha sonraki durağı İtalya olacaktı. Roma bir yıl kiralık sürecinin ardından Salah'ı kadrosuna kattı. Burada iyi bir sezon geçiren Salah, Klopp'un isteğiyle kariyer zirvesi yapacağı Liverpool'a transfer olmuştu. 2017-2018 sezonuna fırtına gibi giren Mohammed Salah, Klopp'un makine gibi işleyen sisteminin ileri üçlüsünden biriydi. Şampiyonlar Liginde 14 takımdan daha fazla gol atan 3'lüden birisi.. Salah'ı Salah yapan şey, çok hızlı ve teknik oluşu değildi, onlarca yıl sonra ülkesini Dünya Kupasına götürmesi ya da Premier Lig'de en çok gol atan futbolculardan birisi oluşu, en prestijli ödüllere aday oluşu da değildi. Muhammed Salah'ı Muhammed Salah yapan, Anfield Road'da adına şarkılar yazılmasını sağlayan, aday olmadığı halde ülkesindeki cumhurbaşkanlığı seçiminde 1 milyondan fazla oy almasını sağlayan, on binlerce Liverpool taraftarını Müslüman yapan şey aslında Muhammed Salah'ın karakteri ve hikayesidir. Mütevazılığı ve gollerden sonra abartı sevinçlerden kaçınmasıdır.


Değiştim evet; fikirlerim değişti, devleşti... Edebiyat öğretmeni olmaktı hayalim, kiralık katil oluverdim ne olmuş yani? Ne bekliyordun ki şiirler yazmamı falan mı? Yazabilirdim aslında hatta şartlar buna el verseydi yazdığım eserler toplumcu çerçevede olurlardı. Toplumcu çerçevede olurlardı çünkü 'ben de toplumun bir parçasıyım' zannediyordum. Sonradan anladım ki değilmişim... Anladığım an bıraktım insanlara şiir yazmayı çünkü anladım ki insanlara şiir yazılmaz. Onlar kendilerine çek yazılsın isterler, maaş dekontları isterler, tapu isterler... Haklılar, kızmıyorum. Sadece onlardan, sıradan değildim. Bunu anlamam için de kafama silah dayamam ve kendimi tavana asmam gerekti fakat karşında kanlı canlı duruyor olmamdan anlamalısın ki onu da beceremedim. Tabancam bozuk, ipim dandik çıktı. Okulum biteli iki sene olmuştu. Devlet atamamı yapmadı; üç kuruşa talim ederek çalıştığım yerden beş kuruş daha istedim, kapının önünde buldum kendimi. Babama karşı da mahcuptum; sen evladını 4 sene boyunca okut, meslek sahibi olsun diye bekle ama o bir baltaya sap olamasın. Sonra sen, sen hiç yanımda olmadın ya... Oysa ne zaman konuşsak hep çok özlediğinden bahis açıyordun. Fakat ne hikmetse dertleşme imkanı bulamıyorduk bir türlü... Anlatsaydım sana farklı olurdu belki ama dinlemedin. Samimiyetsizdin çünkü... Özledim derken de samimi değildin. Gerçekten özleyecek olan buna fırsat vermezdi. Hep bitmek bilmeyen işlerden yakınıyordun. Bense ne zaman çağırsan koşuyordum, benim hiç mi işim yoktu sanki? Gerçi yine çağırsan yine gelirim çünkü bu bizim doğamızda var. Biliyor musun İslamiyet öncesindeki Türk devletlerinde anne-babalar evlatlarına isim verirken kız-erkek ismi ayrımı yapmazlarmış. Fakat bir isim dışında: Özlem Özlem adında bir erkek olmamış hiç o dönem. Ben de senin adını özlem diye geçiriyordum yazılarımda. Abdürrahim Karakoç üstadımdan öğrendim bu hüneri. Ekmek, tuz, yoğurt almaya paramın olmadığı bir gün, tabanca almaya para bulabilmiştim. Nasıl edebiyatçıydın sen? Ama doğru ya nasıl da unutmuşum; sen bir burjuvasın! Senin deyiminle benim gibi duygularla değil de mantıkla hareket ediyorsun. Edebiyat okumuş fakat edebiyattan zerre anlamayan bir burjuvasın artık! Bense bir burjuvaya kitap hediye edip O'ndan beni sevmesini bekliyorum. İnsanlar alışverişe gidiyor, aldıkları karşısında onlara bir el uzanıyor. İnsanlar camiye Tanrının huzuruna gidiyor karşılığında ellerini göğe kaldırıyor. Bense ormana gittim ve bir elma kopardım ağaçtan karşılık bekleyen hiçbir el uzanmadı bana. O an anladım ki doğa bize hepsini ücretsiz vermişti. Dünya bizimdi de kim ne hakla sahip çıkmıştı ona? Bizim olanı geri almak için veriyorum bu kavgayı başarılı olup olamayacağım zerre umurumda değil. Koca dünya ne olacaksa olsun felsefi üzerine kurulmadı mı zaten. Demem o ki biliyorum neden geldiğini ve seni kimin gönderdiğini, nefesini yorma hiç boşuna kırılacak o kadar kafa varken kalpler kırılmasın yok yere. Sözlerimin ardından döndüm arkamı. 'Git' diyemezdim çünkü. En yakınıma, en derinden sevdiğime karşı duyduğum bu kırgınlık kal dememe de engel oluyordu. Yıllarca farklı yerlerde, farklı bedenlerin yanındaydık. Fakat ben onun her anından haberdardım. Kimse söylemiyordu; görmüyor, duymuyordum. Ama en önemlisi de bu ya, hissediyordum. Farkında değildi belki ama ağladığında hep benim omzumda ağlıyordu. Hatta o kadar ki ben de ona eşlik ediyor göz yaşlarımla ıslatıyordum dalgalı ipek saçlarını. Arkamı döner dönmez bir ses duydum. İki sert demirin birbirine sürtünme sesiydi bu. Bıçağını bilemeye başlamıştı hanımefendi. Demirin iç gıcıklayıcı sesi eşliğinde sımsıkı kapattım gözlerimi. Bileme işi uzun sürmüştü. Acaba vaz mı geçecek diye geçirdiğim sırada ince, soğuk demiri hissettim sırtımda. Sıcak kanımla ısıtırken soğuk demiri, ona son bir mısra okumak istedim ama ne garip bir hismiş bu ölmek; midem bulanıyor, parmaklarımda bi' karıncalanma, zihnim karışıyordu. Bilincimi kaybetmeden önce son gördüğümse kendi kanım ve yazdığım bu satırlardı. Bu yazı, Evde Kal Türkiye Parlak Jurnal Yazı Yarışmasında 21. olmuştur. Neden bilmiyorum ama konu bütünlüğü yok gibi geldi bana... Yine de eline sağlık. Beyefendinin yorumuna kısmen katılmakla birlikte yazıda konu bütünlüğünün pek sağlanamaması, yazarın muhataba pek çok şey söylemeyi isteyip söyleyememesinden mütevellit zannediyorum.Ortada aşikar bir acı varken,beyin kalbe pek itaatkar davranmayabiliyor.Cümleler de sere serpe oluyor,uçuşan her bir düşünce yazıda kendine yer edinebiliyor.Ukde olarak kalan her bir durum yazıyı sitemkar bir dile bürümüş.Edebi açıdan değerlendirilecek olursa üzerinde oynamalar yapıldığı takdirde gayet başarılı olabilir.Dil ve anlatım kuralları yönünden gözden geçirilmesi gerekiyor.


Bu sabah erken uyandım, İstanbul'umdan kıymetli misafirlerim var, evdeki her odada yol yorgunluğunu atmak üzere uyuyan birileri var, bütün kızlar toplandık ve ben de biz anaların -ben gerçi anacık sayılırım, daha staj günlerinde sayıyorum kendimi, henüz mazbatamı almış değilim çünkü 🙂 evin en çok vakit geçirdiğimiz ve en sevdiğim yeri olan mutfaktayım. Eşimle binlerce kere ortak karar almaya çalışıp seçtiğimiz ve fakat aslında onun seçimi olan masayı aldıktan yıllar sonra geçen yıl, o masayı çalışma masalığına terfi ve tayin edip kendime daha sıcak bir mutfak masası almıştım işte bu günleri düşünerek 🙂 Bunları yazmaya koyulmadan önce kendime bir kahve demledim. Belki siz de şimdi bu yazıyı okumaya ara verip bir kahve ısmarlayabilirsiniz kendinize, ne dersiniz a dostlar?! Mutfak masası deyince aklıma geçen ay okuduğum bir kitap geldi şöyle diyordu bir yerde Annelik, gece yarısı herkes uyurken mutfakta bir sandalyeye oturup tüm olan biteni düşünmek içindir. Bu masada öyle bir yer benim için.. Evet hazırsanız, sabahın erken saatinde okuyorsanız ve yeterince uykunuz açılıp ısındıysanız esas mevzulara geçiyorum. Dağlardan bir dağ gibi kabaran yüreğimde. 1975'te Ankara'da yazmış şair ben de size okudum sayınız 2020'de.. Gelgelim neşfliş mevzusuna. Herkesçe malum tartışmaların odağındaki bu sosyal medya şeysini önceden de bilmekle beraber pandemi döneminde daha çok kullanmaya başladık sanki. Ben abone değilim ama sağ olsun şifresini paylaşan kardeşim sayesinde, bizim evin minik faresinin de imkan verdiği ölçüde ara ara kafa dağıtıyorum. Geçen ay izlediğim bir filmden bahsetmek istiyorum. Ben pek sevdim belki siz de izler seversiniz. İsmi Edebiyat ve Patates Turtası Derneği. Neşfliş şöyle bilgi vermiş film hakkında: Londralı bir yazar, Guernsey halkının 2. Dünya Savaşı'nda Alman işgali sırasında kurduğu kitap kulübü hakkında bilgi toplarken kentin renkli sakinleriyle bir bağ kurar. Şimdi birkaç şey daha söylemek istiyorum ama spoiler oluyormuş ve spoiler denen şeyi genelde sevmiyorsunuz o yüzden kendimi tutup sizi çok cici bir filmin kollarına bırakıyorum, buraya kadar okuma sabrı gösteren sevgili dostlar. Benim filmdeki en dikkatimi çeken ve beni düşünceden düşünceye salan birkaç tanecik cümlesini de paylaşmadan edemiyciim: Savaş bizim için devam ediyor. Özellikle Amelia için. Elizabeth eve dönene kadar bitmesini beklemiyorum. Kit annesiyle oluncaya kadar... İyi seyirler olsun..


Bence bir ülke kendini her alanda geliştirmek ve refah seviyesini artırmak istiyor ise yapması gereken en temel politikası eğitime destek vermektir. Özellikle geride kalmışsanız bu konuda daha hassas olmalı ve çaba harcamalısınız çünkü sizin önünüzde olanlar oldukları yerde kalmayıp gittikçe artan bir ivme ile kendilerini geliştirmektedir. Böyle önemli bir konuyu 94 yıl önce fark eden Atatürk ve onun çalışmaları sonucunda yurtdışında eğitim alıp Türkiye'ye geri dönen öğrencilerden birisi olan Ordinaryüs Prof. Dr. Sadi Irmak'ın anısını sizlere anlatmak istiyorum. Yukarıdaki anıyı her okuduğumda bende tarif etmesi güç duygular uyandırır. O kadar zorluk içinde bile hedeflerimizden birisi de eğitim ve kaliteli insan yetiştirmek. Aradan 94 yıl geçti ve biz bu geçen süre içinde başlangıçtaki gelişme hızımızı bir türlü tekrar yakalayamadık. Peki neden mi? Zamana yayılmış bir politikamız yok. Sürekli günü kurtarmalık, geçici, göz boyayan değişiklikler yapıyoruz. Bunun sonucunda bir sistemden ötekine savrulan bir nesil yetiştirmiş oluyoruz. Sürekli bir yarışın içinde, toplumun onlardan beklediği gibi olmaya çalışan ve bunun stresi altında ezilen bir nesil. O daha 13 yaşında bir kızdı. Daha yaşayacak günleri biriktirecek anıları vardı. Ama girdiği TEOG sınavında istediği sonucu alamayınca bunalıma girip, kendisini kalorifer borusuna bornoz kemeriyle asarak yaşamına son verdi. Bu kötü durumdan tek çıkış yolumuz cumhuriyetin ilk yıllarındaki gibi Atatürk'ün görüşlerinden geçmektedir.


-Her bebek dahi doğar; bunların 999/1000'i yetişkinler tarafından söndürülüverilir. Hızlıca konuya gireyim. Dünyada nasıl ki farklı ekosistemlerde yaşayabilen canlı var. Aynen öyle her gün doğan ve her biri birbirinden farklı olan milyonlarca da bebek var. Nasıl ki her hayvanın kendine has varoluşsal yaşama becerileri varsa- bukalemunun kamufle olabilmesi, elektrikli yılan balığının düşmanını çarpması, tavşanların hızlı bacakları- gibi her bebek de birbirinden farklı zeka yapıları ile dünyaya gelir. Sorularımızdaki esas maksat eğlence, gününüze farklılık katma ve sizleri Şeyma Subaşı eserlerinden uzak tutma amacı gütmektedir. 1 İlk sorumuz biraz zor gelebilir ama yanıtı bir o kadar komik gelecek. Verilen tüm sayıları ve işlemleri bir defa kullanarak bir eşitlik sağlayın. 2 Guguklu saatler gece gündüz ayrımı yapmadığı için sadece 1 saat uyursunuz. 3 Zarın karşılıklı iki yüzünün toplamı 7'dir. Bu durumda cevap 3 olacaktır. 4 Hepsinde. Tüm aylarda 28 gün vardır. 1- Kimsenin o kadar büyük elleri yoktur. Ama meyveler daha olgunlaşmamış küçük durumda olabilirler. 2-Gece saat sekiz diye bir kavram yoktur. Ya akşam sekizdir ya sabah sekiz.


Koronavirüsün pandemik bir sorun haline gelmesiyle, tüm Dünya'yı tehdit eden bir süreçten geçmekteyiz. Hatta bu pandemi nedeniyle, yakın zamanda binlerce vatandaşımızı yitirdik. Bu insafsız virüs, etrafımızı sardığından beri evimizden çıkamaz olduk. Bu süreçte sadece evde kalmadık. Bizi hayata bağlayan birçok şeyden de mahrum kaldık. Evimizde otururken, 'Ah şu televizyonu açayım da şöyle bir güzel Beşiktaş maçı izleyeyim' diyemez olduk. İlginç sorular çözüp rahatlayamaz olduk. Ben de çok uzatmadan birkaç şeyden daha bahsedip hemen sorularımıza geçeceğim. Zeka oluşumunda; genetik, gebelik süreci nasıl önemliyse, doğduktan sonraki aktiviteler de oldukça önemlidir. Buna örnek olarak: Çocuğun dinlediği müziklerden tutun da aldığı eğitime kadar birçok şeyi verebiliriz. 1-İlk sorumuz görsel aldatmacaya dayalı olsun istedim. Eminim bu soru bazılarınızın yanılmasına sebep olacaktır. 2- Bu sorumuz kimine kolay kimine zor sorumuzdur. Buyurun sorumuz. 3- Elbette terazi soruları vazgeçilmezdir. Biz de sizler için bir tane hazırladık buyurunuz. Aşağıdaki şekildeki sekiz boş kutuya ilk sekiz tek asal sayıyı öyle yerleştirin ki her kenardaki sayıların toplamları birbirine eşit olsun. Çok sağ olun, niyetimiz böylesi konuları zevk alarak okutabilmek. Çok sağ olasın Ekrem. Soruları yaklaşık 140 soruluk bir havuzdan, okurlar hemen ilk sorunun zorluğundan yazıyı bırakmasın diye böyle bir yöntem izledim. İşe yaramış ki ne mutlu bize. Bir de nehirin yanında duran tavşan ip kullanabiliyor, karşıda ağaçta duran elmayı nasıl alır? diye bir soru vardı. Bu tip sorular adamı trackte bırakıyor ya. kolay gelsin yazılarınızda.


Sosyal Bilimlerde Lisans, Yüksek Lisans ve Doktora seviyelerinde ödev yazma olayı nasıldır, beklentiler nelerdir, ne yapmalı ne yapmamalı, işte bu bilgiselde. Kemerlerinizi bağlayın. Bu yazıyı pdf formatında okumak istiyorsanız tıklayınız. Aynı tezde olduğu gibi, ödevinizde de ilk bulmanız gereken şey konu ve sorudur. Bazı derslerde verili bir soru listesi olur ama bazılarında konuyu ve soruyu sizin belirlemeniz beklenir. Derste ilginizi çeken bir konu üzerinden analitik bir soru türetin. Çok basit ve genel bir soru olabilir, ya da dar kapsamlı spesifik bir vakayla ilgili de olabilir. Örneğin, 1 Mart 2003 tezkeresi neden TBMM'de reddedilmiştir gibi bir özel soru ya da dijital diplomasi dış politikayı ne ölçüde etkilemektedir gibi genel bir soru sorabilirsiniz . Sorunuzu bulduktan sonra kendinize bir akademik kaynak listesi hazırlayın. Bu kaynaklar doğrudan sorunuzla/konunuzla alakalı olmalı. Amacımız, aynı tezdeki literatür taraması mantığında olduğu gibi, sorunuza literatürde ne gibi yanıtlar verilmiş onu araştırmak. Bu tekniği akademik makale yazanlar da yapabilir. Ben hep böyle yapıyorum, genel uygulama da böyle. Giriş bölümünün sonunda ilk başta sorduğunuz sorunuza ödeviniz ne yanıt veriyor onu kısaca yazabilirsiniz: Literatür tartışmaları ve ampirik veriler ışığında, ilgili soruya yönelik şu yanıtın diğerlerine kıyasla daha açıklayıcı olduğu görülmektedir, gibi. Giriş bölümü bence bu kadar yeterli gelir. Tezde söylediğim gibi ödevde de tavsiyem, giriş bölümünü en son yazın çünkü bitmiş eseri tanıtmak ve bitmiş çalışma üzerinden konunuzun önemini açıklamak daha derli toplu bir giriş bölümü yazmanıza destek olacaktır. Gelişme bölümü/bölümleri, hangi sınıfta olduğuna göre değişen ağırlıkta olur. Örneğin lisans ve yüksek lisans ödevleri için gelişme bölümü literatürün tartışılması yeterli olabilirken, doktora için ayrıca ampirik ve hatta yöntemsel tartışma/uygulama bile gerekebilir. Lisans ve YL için gelişme bölümünde esas yapılması gereken şey, sorunuza yönelik literatürdeki tartışmaları karşılaştırmalı olarak incelemektir. Sorduğunuz soruya literatürde kaç farklı yanıt var ve hangi yanıt daha çok/sık vurgulanmış bunun bir fotoğrafını çekmeniz iyi olur. Kısacası, gelişme bölümünde sizin şöyle bir çıkarım yapmış olmanız gerekiyor: Araştırma soruma yönelik akademik literatürde X sayıda yanıt var. Bu fotoyu çektikten sonra hangi eser ne yanıtı nasıl vermiş bunu detaylandırmalısınız. Burada bir de neyin akademik kaynak olduğunu belirlemek de önemli. Akademik dergi makaleleri, akademik kitaplar ve kitap bölümleri, üniversitelerin çalışma kağıtları akademik kaynaktır. Ben mastır ve Doktora tezlerini kabul etmiyorum henüz yayınlanmadıkları için. Gazete haberleri, köşe yazıları vs bunlar ampirik veridir akademik kaynak olarak kabul edilmez. Ayrıca Academia ve Resarchgate'ten bulduğunuz yazıların da akademik olup olmadığı meçhul bence. Google Scholar, JSTOR, üniversite kütüphanelerinin arama motorları işinizi görür. Gelişme bölümünde ne yapmamalısınız? Dünya bir toz bulutuydudan başlayıp konunun tarihçesini anlatmayın sakın. Buradaki püf nokta şu: Eğer Vikipedya'dan ulaşabiliyorsanız, o bilgileri ödevinizde kullanmaya gerek yok. YL/doktoralar gelişme bölümünde eleştirel olabilir. Size göre literatürde belirtilen yanıtlar gerçekten tatmin edici mi? Yeter seviyede açıklama/örneklendirme/kanıtlama yapılıyor mu? Buna rağmen hala literatürde bir açık var mı? Sizin daha iyi bir yanıtınız var mı? Varsa bunun tartışmasını detaylı olarak sonuç bölümünde yapabilirsiniz. YL ve Doktoralar gelişme bölümünde literatüre ek olarak teorinin vakaya uyarlamasını da yapabilir. Örneğin, Neoklasik realizmin üç imgesinden konunuzu açıklayabilirsiniz ampirik verilerle. Doktora için gelişme bölümünde bir de uygulama kısmı olmalı. Yani sadece literatür taramak yetmez. Bu literatürdeki argümanları test edebileceğiniz, bir vakaya uygulayabileceğiniz tartışma olmalı. Geçen yıl FPA doktora dersimde bir öğrencim Türkiye'nin dijital diplomasisinin ne derece etkili olduğu üzerine bir ödev yazdı. Gelişme bölümünde literatürün yanında bir de ampirik uygulama yaptı. Dışişleri Bakanlığımızın belirli yıllar arasındaki Türkçe ve İngilizce twitlerini karşılaştırmalı inceledi ve literatürde verilen kategorilere göre tasnifleyip buradan bir etkinlik incelemesi yaptı. YL ve Lisansta böyle bir şey aramam ama doktoradaki arkadaşlara acımam bu konuda. Herkes böyle yapmıyor olabilir saygım sonsuz. Sonuç kısmı, artık ödevinizin sorusuna yanıt verdiğiniz bölümdür. Bu çalışma şu soruya yanıt aradı ve literatürde şu yanıtların olduğunu tespit etti gibi bir başlangıç yapıp, sonra sizin analizinize göre literatürdeki hangi yanıt/yanıtların diğerlerine göre daha açıklayıcı olduğunu örnek/kanıt göstererek tartışmalısınız. Yani halihazırdaki bir yanıt sizce en doğru yanıtsa, neden ve nasılını sonuç kısmında tartışmalısınız. Ya da literatürdeki tüm yanıtların belli oranda açıklama gücü vardır ve bir bütünlük oluşturuyordur, onu da belirtin. Son olarak, ödevlerinizde doğrudan alıntı yapmaktan kaçının. Sadece istisnai durumlarda, yani bir eserdeki ifadeyi başka cümleyle açıklamak mümkün değilse o zaman o cümleyi alıntılayabilirsiniz. Onun dışında kendi cümlelerinizle eserlerin argümanlarını tartışın. En son olarak da ödev yazma ve referanslama ile ilgili ders slidelarımı buraya bırakayım, tıklayarak ulaşabilirsiniz. Özellikle referanslamaya yeni başlayanlar için iyi olabilir. Şimdilik ödev tüyoları bu kadar. Umarım somut bir fikir vermiştir. Herkese final ödevlerinde başarılar dilerim. Bu yazı Sayın Seçkin Barış Gülmez hocamızın Twitter sayfasında öğrencilerine paylaştığı çok değerli bilgiler kopyalanıp bir araya getirilerek hazırlanmış ve hocamızın izni ile bu sitede yayımlanmıştır. Okunuşun kolay olması için sosyal medyadaki üslup aynen kopyalanmıştır.


1: İlk Taşı Açık Fikirliler Atsın! Hepimiz içine doğduğumuz fikirleri özümseyerek temelini attığımız; sonrasında yolculuğumuz boyunca karşılaştığımız bireylerle, bulunduğumuz ortamlarla ve kültürel altyapımızla şekillendirdiğimiz düşünce paradigmamızla yaşamı yorumlamaya çalışırız. Nasıl ki değişmeyen tek şey değişimin kendisi ise paradigmalarımızda da zamanla birtakım değişiklikler ortaya çıkabilir. Fakat yine de inançlarımızın yanlış olma ihtimali bizi her zaman korkutur. Biyolojik yapımız gereği bilmediğimiz her şeyden korkma eğilimindeyiz. Mümkün olduğu kadar rutinimizi bozmamaya ve alışkanlıklarımızı kırmamaya çalışıyoruz. Yaş ilerledikçe paradigmamıza çözülmesi daha güç bir bağla bağlanıyoruz. Evrimsel psikologlara göre bu paradigmayı oluştururken elbette yalnızca ailemizin fikirleri, aldığımız eğitim, arkadaşlarımız, günümüzde ise yalnızca sosyal medya etkili olmuyor. Aynı zamanda genetik altyapımız da önemli bir rol oynuyor. Fakat bireysel farklılıklarımıza rağmen çoğu konuda, atalarımızdan miras kalan kalabalığa uyma eğilimi kuralını koruyoruz. Bu duruma Bandwagon Effect ya da Sürü Psikolojisi deniyor. Elbette tarih boyunca bunu yapmamızın çok mantıklı bir açıklaması vardı. Sürü içerisinde aykırılık dışlanmaya, yalnız kalmaya ve yem olmaya sebep oluyordu. Bu yüzden bizimle aynı fikirleri paylaşan bir sürünün parçası olmak yahut kalabalığın koştuğu yöne doğru koşmak kolayımıza geliyor. Yerleşik hayatın başlamasıyla daha izole topluluklar oluşturduk. Bu topluluklar içerisinde bizi düşmandan koruyan ve hayatta kalmamızı sağlayan kurallar ve bunları daha inandırıcı hale getirebilmek için aktarıla gelen mitlerle beraber kültür denilen kavram oluşturuldu. Bu şekilde tecrübeyle kazanılan pek çok bilgi ve pratik uygulama nesilden nesile korunarak aktarılmaya başlandı. Ancak aktarılanlar yalnızca doğru ve işe yarar bilgilerden oluşmayabiliyordu. Bunun sonucunda yüzyıllar süresince giderek zenginleşen ve zenginleştikçe teyit edilemeyecek bilgilerle donanan bir kültür kümesi devrediliyordu. Özellikle son yıllarda teknolojinin hayatımıza yoğun biçimde sirayet etmesiyle beraber hızlı bir kültür şoku yaşadık. Bilmediğimiz, görmediğimiz kültürlere ve yaşamlara kolayca erişiyor ve farklı insanlarla tanışabilme imkanını oturduğumuz yerden yakalayabiliyorduk. Fakat artık yeni bir sorunumuz var. Kulaktan dolma, teyit edilmemiş bilgilerin yayılma hızı da inanılmaz düzeyde arttı. Böylece zaten kritik düşünce ve eleştirel bakış açısına çok da sıcak bakmayan türümüz kendi inançlarıyla desteklediği yanlış bilgileri algılama ve yayma konusunda da büyük bir mesafe kat etti. Peki kendi inançlarıyla ya da toplumun kendisine sunduğu bakış açısıyla uyuşmayan düşünce/bilgi/bireylere karşı nasıl bir tutum sergiliyoruz? Elbette yazının başında da bahsettiğim gibi dışlayıcı. Çoğu hoca ders bittikten sonra kafanıza takılanı sorabilirsiniz der. Zira insan, kafasına takılanı doğru kabul edememe eğilimindedir. Eğer bir konunun mantığını anlamadıysan onu ya hiç anlayamazsın ya da ezberleyip geçersin. İşte bugün de topluma dayatılan popülizmle pompalanmış konular anlaşılamasın diye sorulması yasak olan bazı sorular yaratılıyor. Popülist söylemler derken yalnızca politik içeriklerden bahsetmiyorum. Sonu -izm ile biten ve aidiyet duygusu yaşattırırken bir yandan birçok kuralı sorgulayamadan benimsemenize sebep olan akımlar bunun en güzel örnekleri. Bize dayatılan söylemlerle, hakkında soru sormaya bile çekindiğimiz adeta modern bir engizisyon mahkemesi yaratılıyor: Twitter. Burada hashtaglar açılıyor ve bir topluluğun fikirlerine aykırı beyanlarda bulunanın ipi çekiliyor. Bunu yapan ise halkın ta kendisi. Kendi içimizde bazı şeyleri konuşmaya çekiniyoruz çünkü bunları sormak bile linç edilmek için yeterli oluyor. Böylece sosyal sürü kendi mahkemesini kurup, linç adı altında taşlayarak infaz ediyor farklı düşünenleri ve ortalık başkalarıyla aynı şeyleri paylaşan, farklı fikirleri savunmaya korkan münafıklarla doluyor. Bilim bile tek ve mutlak doğru değildir. Evet aksiyomlar vardır ama onların bile matematiksel olarak kanıtlanmaya ihtiyacı vardır. Evvela şunu unutmamak gerekir; bilimde kanun diye bir şey yoktur. Bilimde tanımlar vardır. Siz yalnızca bu tanımlar içerisinde matematiksel olarak ifadelerde bulunmaya çalışırsınız. Zaten bu yüzden bilim yapıldıkça ülkeler gelişir, bilim yaptıkça insan gelişir. Ama şunu unutmamak gerekir. Tezat fikri duymaktan, dinlemekten ancak kendini değiştirmeye korkan veya bu fikirlerle başkalarını sarhoş ederek gerçeklerden kaçmalarını isteyenler rahatsız olacaktır. Bilge insan sorgulayabilen insandır. Herhangi bir fikri direkt olarak yanlışlamak ya da doğru kabul etmek başlı başına bir hatadır. Yanlış kabul etmek bir hatadır çünkü biz kompleks düşünebiliyoruz, karşıdaki kişi de hiçbir zaman bir fikri tek süzgeçten geçirerek sunmuyor. Belki de o kişinin geçirdiği süzgeçler bizim süzgecimizden daha farklıdır. Doğru kabul etmek de hatadır çünkü bu süzgeçleri de tasarlayanlar yine bizim fikir atalarımız oluyor. Yani aslında beynimiz referans olarak fikirlerini doğru kabul ettiğimiz insanları kullanıyor. Öyleyse gerçeği arayan insanın duyduğu haberler karşısında tabiri caizse Amerika'yı yeniden keşfetmesi gerekmez mi? Bu durumu 'omurgasızlık' olarak düşünmeyelim. Bu fikri savunan kişinin önceki söylemlerini yahut niyetini biliyor olabilirsiniz. Fakat her fikir üzerine düşünmeye değerdir. Bu noktada eleştirilen şey, üzerine düşündükten sonra değil körü körüne reddetmek yahut körü körüne kabul etmektir. Aslında çoğu zaman yaptığımız şey sadece sosyal medyada veya kendi analiz edebildiklerimize dayanarak genelleme sonuçlar çıkartmak. İnsanlar ne görmek istiyorsa ne duymayı bekliyorsa yalnızca o açıdan bakıyor ve o açıyı referans alarak kişileri damgalıyor. Bu damgalama sayesinde artık hiç kimseye pişman olma, özür dileme ve tövbe etme hakkı tanınmıyor. Paylaştığı fikirler doğru bile olsa o kişinin bunu söylemiş olması bu fikirleri de gözden düşürüyor, itibarsızlaştırıyor. Bu da yine sorgulamanın ve düşünmenin önündeki en büyük engellerden biri aslında. Bana kalırsa buna önyargı diyebiliriz. Çünkü önden hükmü verip yargılamak ve detayları analiz edecek sayıda veriye sahip olunmamasına rağmen sahip olmak da istememek aslında bu düşmanca tavrın altında art niyet yattığını gösteriyor. Peki önyargı her zaman kötü müdür? Aslında iyi önyargılar da vardır ve evrimsel olarak gelişen bu mekanizma atalarımız açısından hayat kurtarıcıdır. Zira aslında hepimiz her şeye karşı önyargılıyız. Fakat üst benliği geliştirmek için önyargıdan ziyade öngörüyü kullanmak daha faydalı olabilir. Örneğin; şahıs şöyle yapabilir demek, daha önceki davranışlara bakarak tahmin yürütme ifadesidir ama asla kesinliği yoktur; bu adam şöyle yapmıştır ise kesin hüküm içerir, bunu yapmıştır demek için gerçekten yaptığına dair yazılı yahut görsel bir kanıt/delil bulunması gerekir. Dolayısıyla eğer gerçekten yaptığına %100 emin değilsem ama yapabilme potansiyeli varsa, o zaman önceki davranışlarından çıkarım yaparak evet bu adam bu davranışı yapmış olabilir ama emin değilim demeliyim. Aslında hepimiz önyargılıyız ama %100 ve %99 arasında %1'lik hata payı vardır. Bunu gözden kaçırmamak gerektiğine inanıyorum çünkü herkes bu hata payının değerlendirilmesini hak eder. Esasında her insan yahut her durum için doğru yapılan şeyler takdir edilebilmeli, yanlış yapılan şeyler de eleştirilebilmeli; çünkü bir önyargı yaratılınca bu önyargı beraberinde bir nefret doğuruyor ve bu nefret yüzünden farkında olmadan eleştirdiklerimize dönüşebiliyoruz. Fikirlere veya kişilere olan kutsal bağlılıklar, karşıt görüşlere olan yoğun önyargıyla birleşince holiganlar toplanıp kendi adaletlerini yerine getiriyorlar. Tıpkı orta çağda kilisenin yaptığı gibi. Sosyal medya engizisyon mahkemeleri de maalesef bunu yapıyorlar. Platon, En çok terzimi seviyorum çünkü her seferinde ölçümü yeniden alıyor, oysa diğerleri bir kez karar verdiler mi hep aynı gözle bakarlar demiştir. Peki eleştirinin sınırı ne olmalı? Örneğin geçenlerde ofansif mizah adı altında 'birilerine komik olmak' amacıyla birtakım insani değerlerle 'dalga geçen' yahut 'hafife alan' bir mizah türü konuşuluyordu. Yine 'hakaret cezalarında sınır ne olmalı' gibi sorular soruluyor. Bence 'her fikir' üzerine konuşulmaya, tartışılmaya, eleştirilmeye veya istişare edilmeye ihtiyaç duyar. Eğer bunlar yapılmazsa fikirler fikir olmaktan çıkıp dogmalaşır, bu fikrin savunucuları da ilahlaşır. Fakat burada sınırı belirleyen şey; 'küfür, aşağılama, ayrıştırma ve küçük düşürme' şeklinde bir paylaşım yöntemi değil, ciddi biçimde öğrenmek, naçizane öğretmek ve merak etmek üzerine kurulu olmalıdır. Fikirlerin tartışıldığı meclislerde hakaretler olmaz, küfürler işitilmez, aşağılayıcı espriler, alaya veya hafife alıcı komiklikler yapılmaz. Çünkü bazı fikirler uğruna insanlar canlarını feda etmişlerdir, daha da önemlisi kimi zaman da fikirlerin tartışılabilmesi uğruna kendilerini ateşe atmak zorunda kalmışlardır. İşte bu noktada düşünceler çarpışmalı, fikirler eleştirilmeli lakin kişilere takılıp kalınmamalıdır. Roosevelt: Büyük beyinler fikirleri tartışır, orta halliler olayları, küçük beyinler ise insanları demiştir. Aynı şekilde eleştiri ölçülü ve tutarlı olmalı; sırf eleştirmek için yahut birileri gülsün de bize de malzeme çıksın, muhabbet olsun diye yapılmamalıdır. Çünkü bu gibi durumlar insanların ciddi fikirleri bile ciddiyetsizlikle karşılamasına ve gülüp geçmesine sebep olacaktır. Örneğin, çocuk tacizi hakkında 'ofansif mizaha' sığınılarak yapılan bir espri sadece konuya dar bir açıdan bakan sığ beyinleri güldürebilir. Ne küçük bir çocuğu, ne onun ailesini ne de sorumluluk sahibi, bilinçli bireyleri güldürmez. Tabi ki yeri gelir çocuk tacizi nedir, kimler tacizcidir, istismar nedir gibi kavramlar ve sınırlar tartışılabilir. Bunu da zaten sokaktan geçen Ahmet Ağa değil işin uzmanları, pedagoglar, çocuk psikiyatristleri, hukukçular lüzum buldukça yaparlar. Lakin bu gibi hassas ve şakaya gelmeyecek konuları ağza sakız yapmak tabiri caizse haddi aşmaktır. Bazı toplumsal değerler vardır ki şakayı, espriyi, hakareti kaldıramaz. Aslında bana kalırsa zaten şakadan ve espriden anladığı zorbalık olan, bir kesim gülsün diye bir başka kesimi ağlatan bir dünyada, ofansif mizah gibi kara komedi adı altında yapılan birtakım ciddiyetsizlikler de çoğu kişinin beynindeki karanlık ve acımasız alaya alma anlayışına ayna tutmaktadır. Bunun en tipik örneği ise Peygamberimizdir zira toplumunun asla kabul etmeyeceği şeyleri kendisini dinlememelerine ve hatta taşlayarak susturmak istemelerine rağmen haykırmış ve bir toplumun medenileşmesi için ardarda devrimler yapmıştır. Buna rağmen kendisinden sonra gerek siyasi gerek ekonomik sebeplerle ayrışmalar olmuş ve kendisine atılan pek çok iftira 'din' kisvesi altında sunularak insanlara dayatılmıştır. Bu noktada akl-ı selim herkesi konu üzerine yeniden düşünmeye davet ediyorum. Aslında bu filmlerde ortak olarak insanların bilmedikleri veya atalarının görüşlerine aykırı buldukları fikirlere karşı nasıl önyargıdan doğan bir nefretle saldırdıklarını hatta onu yok etmek için neler yaptıklarını görüyorsunuz. Bu bazen yüzyıllar önce yaşamış bir matematikçinin dini kullanan ruhbanlar tarafından engellenmesini, bazen iftiraya uğramış birinin kendini aklama çabasını, bazense toplumun sürü halinde linç ettikleri bireylerin ölümünün onları nasıl mutlu ettiğini izletme şeklinde oluyor. - Agora: 5. yüzyılda kadınsın ve matematikçisin. Evet var olman çok zor, sistemin boyunduruğu altına girmek zorundasın. Dogmalara karşı aklı ve bilimi mi savunacaksın? Sen bilirsin ama işin oldukça zor. - Ölümle Yaşam Arasında: Sen bir tecavüzcüsün. Yasalar gereği idam edileceksin. Üzgünüm ama kanıtlar ortada. Halkın tepkisi de malum. Fazla düşünmeye gerek yok. Ölümü hak ettin. - Onur Savaşı: Sen bir çocuk tacizcisisin. Çocuk yalan söyleyecek değil ya, artık seni halkın elinden kimse kurtaramaz. Aramızda barınamazsın. Faturan kesilecektir. Tarih boyunca farklı düşünenler gerek siyasi, gerek dini, gerekse başka sebeplerle cezalandırıldı, dışlandı ve yok edildi. Fakat ne zaman ki düşünce özgürlüğünü sağlayan toplumlar ortaya çıktı o zaman felsefe, sanat ve bilim gelişti. Eğer siz bugün hiç beyaz insan görmemiş bir siyahi kabilesine giderseniz sizi ya taşlarlar ya da ilah zannederler. Benzer şekilde hayatında hep aynı kültürün etkisinde kalmış ve farklı fikirlerle tanışmamış, farklı düşünen insanlar olduğundan bihaber pek çok kişi sosyal medya sayesinde küresel bir fikir ağının içine düşüyor. O kadar hızlı biçimde daha önce görmediği, bilmediği, alışmadığı fikirlerle karşılaşıyor ki ya kendini güncellemek ya da kafasını kuma gömmek zorunda kalıyor. Bence gelişen teknoloji öyle ya da böyle hayatımıza sirayet edecek, etmek zorunda. Yapmamız gereken şeyse eleştirel bakış açısı ve düşünce özgürlüğü perspektifini kazanmak ve kendimizi buna alıştırmak. Karşıt görüşlere ve fikirlere ne kadar önyargılı davranırsak davranalım eninde sonunda o düşüncelere maruz kalacağız. Bu, o kadar da kötü bir şey olmayabilir. Çünkü tarih boyunca bütün gelişmeler farklı düşünebilenler ve farklı düşüncelerin söylenmesine izin verebilenlerin sayesinde gerçekleşmişti. Bazen bağnazlığı bırakıp farklı ve yeni fikirlere açık olmak; hem kendi kişisel gelişimimiz hem de küresel dataya katkıda bulunmak açısından daha faydalı olacaktır. Tartışmak iyidir, yeter ki açık fikirli bir şekilde karşımızdakini anlamaya çalışalım ve onun kendini ifade etmesine müsaade edelim. Duyar kasma adı altında duyarlılıkları yok etmeye çalışmak ne kadar kötüyse, hakkında bilgi sahibi olmadığın bir konuda taşını alıp kalabalığa karışmak da yani susturucu linç de o kadar kötüdür. Keşke hepimiz ciddiyetle meramımızı ifade edebilecek biçimde tartışmayı öğrenebilsek. Bu güzel yorumun için teşekkürler. Bende bu söze katılıyorum. Önüne gelenin her konu hakkında eleştiri adı altında yorum yapmaması, en azından toplum olarak bilmiyorum demeyi öğrenmemiz gerektiğini düşünüyorum. Yazınızın ana fikrine toplumumuzun henüz hazır olmadığını düşünüyorum. Yapım gereği olaylara sıra dışı bakma gibi bir özelliğim var. Fakat sosyal medyada, en küçük eleştirilerde bile sert tepkiler alındığını gördüm.. Çatışma cesaretim yok. Herkese duymak istediğini söylüyorum. Yorumunuz için teşekkürler. Bende 'hakaret içermeyen yapıcı eleştirilere' verilen sert tepkileri eleştirmek istedim zaten. Umarım daha açık fikirli, eleştirel bakabilen insanlar haline gelebiliriz.


Özellikle son dönemlerin çok tartışılan konusu sosyal medya linci artık günümüzün bir gerçekliği. İnternete bağımlı ve belki de muhtaç olan bu neslin sıkça kullandığı sosyal medya, toplumsal çarpıklıklarımızı da gözler önüne sermek konusunda bizlere yol gösteriyor olabilir mi? Tek yazı; çok fikir serisinin bu bölümünde sosyal medyada farklı fikirlere yönelik gerçekleştirilen linci konu almak istedik. Haksız mıyım sayın okur? Bir insan sosyal medyayı kullanıp fikir belirtiyor ve herhangi bir grup yahut kişi tarafından linç edilmiyorsa, o kişi düşüncelerini eğip büküyor, sözünün arkasında durmuyordur. Kiminiz bana katıldı kiminiz fikrimin yanlış olduğunu düşündü. Verdiğim örneğin yanlış yahut doğru olmasından öte, bana katılanlar, öznesi olmayan küçük lincime ne yazık ki ortak oldular. Öncelikle aslı astarı nedir ne değildir diye sorgulamadan lincime ortak olan okurlarımıza teessüf ediyor, sayın okurlarımıza hoşgörülü olup empati yapmayı salık veriyorum. Kimi zaman eğlenmek için kimi zaman özgüven problemlerimizi başka bir bireyin benliğini çiğneyerek gölgelemek için. İşin aslı bu linç kültürünü bu kadar basite indirgemek de pek doğru değil. Evet linç kültürü diyorum, bu öyle baş belası bir durum ki bu durumu sosyal medya ile sınırlandıramıyoruz bile. Diyecek o kadar çok şey var ki hangi birinden bahsetsem bilemiyorum. İnsanlık bugününü geçmişinde akıtılan kan ve yapılan savaşlara borçludur. Zira kısıtlı kaynaklar ve yaşama arzusu bütün canlıların kendi genini yaşatma çıkarını her şeyin üstünde tutmasına yol açmaktadır. İnsan yaşayabilmek için önce başka canlıları sonra da kendi çocuklarını yaşatabilmek için başkalarının çocuklarını öldürmüştür. Bir kadına rüştünü ispatlayabilmek ve sürünün alfası olabilmek uğruna hemcinsleriyle kıyasıya mücadele ederken bir yandan da evini, ailesini, çocuklarını koruyup doyurabilmek için vahşi hayvanları bertaraf ederek onların avlarını yakalayabilmek uğruna canını ortaya koyan atalarımızın kurduğu medeniyetin 21. yüzyıla ulaşmış ve ilkel güdüleri ile modern gereklilikler arasında kalmış zavallı çocuklarıyız. Alfanın topluluğu tehlikeye sokacak yaygın kuralları içinde yaşarken bizi en çok korkutan şey bilinmezlikti. İnsan bilmediğinden korkar çünkü beynimiz hayatta kalma stratejisi olarak her şeyi etiketleme ve kategorize etme eğilimindedir. Bu hayatta kalma şansımızı arttırmaktadır elbette. Fakat bilinmeyen şeyler çözümlenene dek bizim için tehdit unsuru oluşturur. Saldırıya karşı öz savunma yapabilmek, gerektiğinde karşı saldırıya geçmek en temel içgüdülerimizden biridir. İşte bizden olmayanlara, bilmediğimiz, duymadığımız ve duymak istemediğimiz fikirlere karşı kafamızı kuma sokuyor ve bunun yok olmasını istiyoruz. Tarih boyunca kitaplar yasaklandı, insanlar yakıldı, kiliseler ve pek çok benzeri otorite, diktatörler fikirlerini cebren ve hile ile kabul ettirdiler. Yaşadığımız çağda ise artık herhangi bir bilgiye ulaşmak an meselesi. Dolayısı ile toplulukların birbirinden fikir alışverişi yapması da son derece kolay. Fakat alışılageldik rutini bozan, bizi rahatsız eden fikirleri ve bunları dile getirenleri linç ederek yok olmalarını isteyenlerin sayısı da azımsanacak gibi değil. Sosyal medyada farklı fikirlerin linç edilmesi ile aileniz içinde fikir alışverişi olmaması arasında pek bir fark yok. Yeni bir fikir öne sürmenin veya statükoyu bozmanın çok büyük bir ağırlığı vardır. Bu ağırlığı kaldırmayı herkes başaramayabilir. Ancak gelişmenin ve ilerlemenin de yegane yolu yeni fikirler ve düşüncelerden geçmektedir. Birçok konuda doğruları tekrarlamaktan ziyade yeni fikirler ile çözüm üretmek veya yeni bir şekilde eleştirmek çok daha etkili olmaktadır. Sosyal medya gün geçtikçe hayatımıza daha da nüfuz ediyor. Bireyselleşme sürecine geç başlamış ve bunun sancılarını çeken toplumların bireyselleşme sürecini hiç olmadığı kadar hızlandıran sosyal medyada istediğiniz düşünceyi anında milyonlarla paylaşabiliyorsunuz. Ancak toplumsal normların dışında farklı, aykırı ve belki de kabul edilemez bir fikir beyan ettiğinizde birçok kişi tarafından kötülenmeniz bir sürpriz değil. Bunlar büyük sonuçlar doğuran örnekler olabilirler. Ancak hiçbir etkisi olmayacak aykırı bir fikirden de temelde bir farklılık taşımıyorlar. Sosyal medyada 'tweet'leyeceğiniz farklı bir fikrin linç edilmesi veya size hoş gelmeyen bir fikri linç etmeniz farklı düşüncelerin susmasına yol açıyor. Bu hem değişik düşünceleri öğrenemememize hem de değişik düşünen beyinlerin körelmesine yol açıyor, yahut beyin göçüne. Bir fikir farklı diye bizi geliştirecek demek değildir tabi. Farklı bir fikri kabul etmek de her zaman bizi doğru sonuca götürmeyebilir. Ancak farklı bir fikri linç etmeniz onu kabul edip etmemek arasında bir seçim değildir. Linç, yalnızca fikri görmezden gelmek ve tahammül edememektir. Oysa bir fikir yanlış ise onun düzgünce konuşulup çürütülmesi gerekir. Özellikle sosyal medyanın sağladığı anonimliği kullanarak farklı fikirlerini söyleyen insanların başına gelenlerin bu anlamda düşünülmesi gerekiyor. Farklı fikrini belirten bir 'tweet'in altında gelen nefret söylemleri, cinsel söylemler ve hatta ölümle tehdit edilmeye kadar giden bir spektrum içerisinde yorumlar geliyor. Ancak salt iyi veya salt kötü kavramı beyninizin immatür bir anlamlandırma yöntemidir. Oysa hayat iyi veya kötülerden değil iyi ile kötü arasındaki her şeyden oluşur. Farklı fikirlere bu kadar tahammülsüz isek gelecek adına bir yenilik de beklemememiz gerekiyor. Sosyal medyada bir linç var ise bu yalnızca sosyal medyaya sınırlı değil demektir. Televizyonda farklı bir fikir, gazetede aykırı bir haber, arkadaşlarınızın arasında eleştirel bir tartışma ortamı, ailenizde fikir alışverişi olmaması sosyal medya linçi ile ilişkilidir. Doğru ve faydalı bilgileri engellemediğimizden emin olmanın tek yolu tüm fikirlerin yayınlanmasına izin vermek ve fikirlerin tartışılarak güçlü ve zayıf yönlerinin ortaya çıkacağına güvenmekten geçer. Sosyal medya... O kadar büyük bir mecra ki artık hayatımızın her alanında. Bir sürü iş kolu artık işlerini sosyal medyadan yürütüyor, reklamlar veriyor... Ulaşılamaz veya zor ulaşılır dediğimiz kişilere bir tıkla ulaşabiliyoruz. Teknolojinin en büyük nimetlerinden aslında. Kimine göre de tam bir facia. Hayatımızı ucuzlaştıran, zamanımızı çalan bir teknoloji nimeti . Hayatımızın her alanına o kadar girmiş durumda ki bir nesil sosyal medya terimleri ile konuşuyor diyebiliriz. Tabii böyle olunca da hayatımıza yeni terimlerin girmesi kaçınılmaz oluyor. 'Sosyal Medya Linci' bu terimlerin en çok konuşulanı diyebiliriz bence. Hele bu devirde. İsteyen istediğini rahatça karalayabiliyor. Daha sonra da işin içinden sıyrılıveriyor. Karalama yaptığı kişi bir de bilinmiş bir kişi ise karalamanın sonuçları baya kötü olabiliyor. Olmayan bir şeyi sırf karşısındaki insanın canını acıtmak için yazıyor. Kimi, sonucunda işini, mesleğini en önemlisi itibarını kaybediyor. Bu tür karalamalara maruz kalmış insanların sayısı oldukça fazla. Bu linçlerde empati yoksunluğu da olabiliyor. Sonuçlarını düşünmeden artık rahatça Klavye Delikanlılığı yapılabiliyor. Bu söz sosyal medya için de geçerli. O yüzden sosyal medyayı dikkatli kullanmalı, gerektiğinde empati yapabilmeliyiz. Kişisel tartışmalarımızı yazmamalı, bütünüyle özelimizi paylaşmamalıyız. Paylaştıysak da olumsuz eleştirilere göz yummalıyız. Günümüzde sosyal medya kullanmayan neredeyse yok. Bazı insanlar tanıdıklarıyla haberleşmek için, bazı insanlar hava atmak için, bazı insanlar bilgilenmek için, bazı insanlarsa yıkıcı eleştiri yapmak için kullanıyor. Bu dediğim insanlar kümeler şeklinde gruplandırılırsa elbette bu kümeler kesişecektir. Lakin buradaki sorun linç dediğimiz yıkıcı eleştiride başlıyor zaten. Başlıyor mu demeliyim yoksa ana konuyu o mu oluşturuyor demeliyim tam bilmiyorum. Bir insanın kendi fikrini belirtmesi gayet normal bir şeydir. Ama kendi fikrini desteklemeyeni hakarete boğacak şekilde, yıkıcı eleştirileri onun üstünde deneyecek şekilde yapmamalı. Artı, kendi fikrini belirten birine de karşıt düşüncelerde olduklarında saldırmamalı. Sonuçta biz insanız, türümüz varlığımız belli. Hayvanlar koklaşa koklaşa, insanlar konuşa konuşa anlaşır diye bir atasözümüz var sonuçta. Eğer savaşma bir anlaşma yöntemi olsaydı.... Evet komik oldu tabi. Çünkü savaşma zaten insanlar anlaşamadığında oluyor. Yani biz insanlar karşıt fikirdeki insanla savaşmamalı. Medya linci fikir belirten insanlara karşı kullanılmamalı. Suçu kesinleşmemiş bir insana da medya üzerinden suçlama yapılmamalı. Unutmayın, fikir belirtmek bir suç değildir. Herkes farklı fikirlere sahip olabilir. Önemli olan düzgün, hakaret içermeyen iletişim kurabilmek.


İnsanlar için sosyal medya vazgeçilmez bir mecra haline gelmiş durumda. İnsanlar an be an nerede olduğunu, ne yaptığını diğer insanlara servis etme aşkı içerisindeler. Herkes ne kadar bu yazıyı okurken o insanlardan birisi olmadığını düşünse bile, bizler de sosyal mecraları çok yoğun olarak kullanıyoruz. Ancak bunu kendimize açık bir şekilde söyleyemiyoruz. Örneğin bir hafta boyunca hiçbir sosyal medya aracını kullanmamayı deneyin. Kendinize ne kadar fazla süre ayırabildiğinizi göreceksiniz. Günümüzde zamanı verimli kullanabilmek gerçekten üst düzey bir irade ve çaba gerektirmekte. Ne zaman bir işe, derse ya da başka bir şeye odaklanmak istesek bir tarafımız o sırada sosyal mecralarda neler döndüğünü deli gibi merak etmekte. Bunun yanında elimize bir telefon alma ihtiyacı duyuyoruz. İşaret parmağımızla o ekranlarda saatlerce aşağı yukarı kaydırma isteği duyuyoruz. Bazı telefon markalarında bu mecralarda ne kadar süre geçirdiğinizi direkt görebilmektesiniz ancak çoğu telefon ile bu mümkün değil. Bir gün bizzat dikkat edin ve hesaplayın. Ortalama olarak 24 saatimizin 3-4 saatini bu ve benzeri işlerde harcamaktayız. 8 saat de uyduğumuzu kabul edersek günümüzün yarısında bir şeyler yapabilmekteyiz. Bu durum bir de bilgisayar vs oyunları ile birleştiği zaman ki bunu daha çok biz öğrenciler yapmaktayız eğitim hayatımıza ayırabildiğimiz süre çok kısıtlı bir hal almakta. Kızlar daha çok sosyal mecralarda vakitlerini öldürürken erkekler için ön planda olan bilgisayar oyunları. Global sosyal medya ajanslarının yayımlamış olduğu Dijital Türkiye 2019 raporuna göre Türkiye'de yaşayan insanlar günde toplam 2 saat 46 dakika sadece sosyal medyada ve 3 saat 9 dakika televizyon karşısında vakit geçiriyor. Bu süreyi toplarsak günde 5 saat 55 dakika eder. 1 sene içinde ortalama 2160 saat eder. Bu ise yaklaşık 90 gün ediyor. Yani 1 sene içerisinde sadece 3 ayımızı sosyal medya ve televizyoda geçiriyoruz. Sadece bu vakit bile bazı şeylere dur demek için yeterli olmalı. Çoğu zaman istediğimiz zaman bunlardan uzaklaşabileceğimizi düşünürüz. Bağımlı değilizdir tabii ki. Tüm bunlardan bir hafta kendinizi uzak tutmayı bir deneyin bakalım. Ne kadar başarılı olabileceksiniz. İnsan vücudu herhangi bir olayı 3 hafta devam ettirebilirse artık onu yeni alışkanlığı haline getirebilmiş demektir. Örneğin bu diş fırçalamak için de erken yatıp kalkabilmek için de bu şekildedir. Buradan şu sonuç da çıkarılmamalı; kesinlikle kullanmayalım, eğlenceli vakit geçirmeyelim, her dakikamızı dolu dolu geçirmemiz gerekir... Hepimiz insanız ve elbet bu endüstriyel yaşam hepimizi hırpalıyor, eğlenebileceğimiz, bizlere dopamin, serotonin salgılatacak işler arıyoruz. Bu doğamızda var. Hepimizin yegane amacı en nihayetinde mutlu bir yaşam sürebilmek. Bunun için savaşıp çabalıyoruz. Benim kastettiğim kimseler, maalesef kendim de bu gruba dahilim, istese de bu mecralardan oyunlardan vs kopamayan insanlar. Her ne kadar kurtulmak için çabalasam da bir şekilde kendimi bu vakit katillerinin ellerinde buluyorum. Psikiyatride bağımlılıklar arasında kendisine yeni yeni yer bulmuş bir durum bu. Sözün özü bu durumun farkındaysak, bu durumdan rahatsızlık duyuyorsak gerekirse bir profesyonele danışmaktan da çekinmemeliyiz. Bu zaman yönetimi denen şeyi iyi yapmamız gerekiyor. Çünkü yapılacak çok iş var fakat yeterli vaktimiz yok. Yaklaşık 6 saat sosyal medya ve televizyona gidiyorsa bir de günlük ortalama 8 saat uykuyu eklersek 1 yılın sadece 7 ayını bu şekilde geçirmiş oluyoruz. Uykudan kısamak pek mantıklı görünmese de bu tip bize bir şey katmayan alışkanlıklardan azıcık da olsa vazgeçmek, zaman yönetimi konusunda çok işimize yarayabilir. Güzel bir yazı olmuş elinize sağlık. Sosyal medyanın yeni bir ortama girildiğinde asosyallige iten bir faktör olduğuna da deginilebilir bence insanlar birbirleri ile konuşmak yerine telefonu eline alıp sosyal medyada gezinoyorlar bir çeşit asosyal medya oluyor aslında o sırada.Bagimliliktan kurtulmak için ise insanlar gerçekten ama gerçekten sevdiği yaparken zamanın nasıl geçtiğini anlamadığı bir hobi edinmeli cunkü her boş kaldiginda yapacak bir şey bulamadığında telefona sariliyor insanlar. İnternet ve sosyal medya çok büyük işlevleri olan teknolojiler. Lakin bunları düzgün kullanmayı öğrenmemiz gerekiyor. Günümüzdeki toplumsal araştırmaların birçoğu sosyal medyalar üzerinden yapılıyor. Arap Baharı gibi birçok toplumsal faaliyet sosyal medya üzerinden örgütleniyor. Olay sadece vakit öldürmek değil. Fakat birçoğumuz gereksiz vakit öldürüyor ve tek sermayemizi boş yere harcıyoruz. Hızlı tükettiğimiz için hayatımızdaki boşlukları dolduracak meşgaleleri süper hızlı telefonlarımızda arıyoruz. Tüm bunları yaparken ise her şeyin bir denge içinde olması gerektiği gerçeğini unutuyoruz. Yukarıda ki yorumlarda değinildiği gibi sosyal medyanın yıkıcı etkilerinden uzaklaşmak adına kendimize yeni hobiler, yeni uğraşlar edinebiliriz.


Spor, belli kurallara ve tekniklere uyularak yapılan, bedensel gelişmeye yararlı, eğlenmek ve yarışmak amacı da bulunan beden hareketlerinin tümünün ortak adı. Google'a sorduğumda aldığım ilk cevap bu oldu. Buna zihinsel gelişmeye de yararlı diye de eklersek sanırım kabaca tanımlamış oluruz. Spor gerçektende çok büyük kitlelere hitap ediyor. Özellikle futbol, basketbol, dövüş sanatları dünyada popülaritesi en yüksek olan spor dalları. Bu alanlarda boy gösteren sporcuları milyonlarca kişi izliyor. Yaptıkları iş basit değil bana göre. Sergiledikleri bir hareket çoğu insanı etkiliyor. İnsanlara örnek teşkil ediyor ama iyi ama kötü. Bu davranışlar ister istemez insanların bilinçaltına işliyor. Yani sporcunun sahadaki hareketleri sahada kalmayıp bizlerin -taraftarlarında- duygu durumunu etkileyip saha dışına aksediyor. Sporda centilmenlik bu denli önemli bir olgudur. Biz de burada iyiden bahsedelim ki hem okuyanlara iyi örnek olsun hem de iyiyi çağırmış olalım. Kazanma hırsını kontrol altına almış, rakibine saygısı sonsuz, bizlere iyi örnek olan, centilmen olanlar gerçek birer sporcudurlar. Sporda kazananın hep dostluk olması dileğiyle,hoşçakalın.


1947 yılında Hollanda bandıralı SS Ourang Medan isimli geminin tüm mürettebatı açık denizde yüzlerine yerleşmiş korku ifadesiyle ölü olarak bulundu. Hollanda bandıralı SS Ourang Medan, bir kargo gemisi olarak görev yapıyordu. 1947 yılında o dönemin popüler ticaret yolu üzerinde yer alan Sumatra yakınlarında seyir eden gemiden S.O.S sinyali verildi. Mors koduyla gönderilen sinyalde kaptanın ve diğer tüm mürettebatın öldüğü, bir tek kendisinin kaldığı ve kendisinin de ölmek üzere olduğu belirtiliyordu. Bu çağrının ardından gemiden dışarıya gönderilen tüm iletişim kesilmişti. Çağrıyı duyan 4 gemiden SS Ourang Medan'a yakın olan Silver Star, 50 deniz mili yol kat etmesinin ardından yardım çağrısının yapıldığı gemiye ulaşmayı başardı. Silver Star gemisinin kaptanı yardım çağrısı yapılan gemiye yanaşmalarına rağmen bir hareketlilik göremeyince gemiye çıkarak arama yapma kararı aldı. Gemide inceleme yapan kaptan ve beraberindekiler, SS Ourang Medan'ın tüm mürettebatının yüzlerinde dehşete düşmüş bir ifade ile öldüğünü gördü. Geminin kamaraları, güverteleri ve koridorları dehşete düşmüş yüz ifadeleriyle ölmüş denizcilerin cesetleriyle doluydu. Ağızları açık şekilde ölen denizcilerin kolları da bir şeyleri def etmek ister gibi yukarı doğru uzanmış şekilde kaskatı kesilmişti. Silver Star'dan gelen ekip sinyal odasına girdiğinde S.O.S gönderen mürettebatla da karşılaştı. En son ölüyor olduğu bilgisini veren mürettebat, eli iletişim ekipmanlarının üzerinde durur halde korku ifadesiyle son nefesini vermişti. S.O.S çağrısına karşılık veren geminin mürettebatı bir süre SS Ourang Medan'daki incelemelerini sürdürürken ilginç bir manzarayla daha karşılaştı. Geminin terrier cinsi köpeği de aynı mürettebat gibi ölü olarak bulundu. Köpek dişlerini sıkar halde kaskatı kesilmiş ve ölüsü bu şekilde duruyordu. Silver Star'ın kaptanı çağrı yapılan gemide kurtarılacak bir şey olmadığını tespit edince geminin inceleme için limana çekilmesine karar verdi. Geminin hareket etmesi için gereken hazırlıklar bitirilmek üzereyken Ourang Medan'dan yükselen dumanlar fark edildi. Kurtarma ekibi hızlı şekilde gemiden ayrılarak tekrar Silver Star'a döndü. Hemen akabinde şiddetli bir patlamayla batan gemi denizin suları arasında kayboldu. Silver Star ekibinin raporlarında o gün havanın 43 derece olmasına rağmen tüm mürettebatı ölen geminin soğuk olduğu bilgisine yer verildi. Mürettebatının tamamının gizemli şekilde öldüğü geminin batışı, gemi hakkındaki gizemi daha da artırdı. Ancak olayın üzerinden geçen bir kaç yıl sonra gemiye dair bulunan kayıt defterlerinde geminin kimyasal madde taşıdığı ortaya çıktı. Bu bilgiyle beraber kimyasallarda sızıntı olduğu ve mürettebatın zehirlenerek öldüğü iddiaları da ortaya atıldı. Geminin batması da bu kimyasalların alev alması sonucu patlamasına bağlandı. Mürettebatının tamamının ölümü, geminin patlayarak batması CIA'in de raporlarına girdi. Güvenlik güçleri ve CIA'nın raporlarında olan tutarsızlıklar nedeniyle geminin gizemi daha da karmaşık hal aldı. Dönemin CIA Başkanı Allen Dulles'in asistanlığını yapan C. H. Marck Jr. tarafından 1959'da konuyla ilgili bir rapor dahi kaleme alındı. Hali hazırda gemiden yapılan son S.O.S sinyalinin ne olduğu da bu sayede ortaya çıktı. Raporda ayrıca S.O.S çağrısının alıcısının kim olduğunun çözülemediği bilgisine de yer verildi. Bu bilgi gizemli geminin durumunu daha da garipleştiriyordu. Olayın duyulmasıyla beraber çok sayıda araştırmacı ve komplo teorisyeni konuyla ilgili araştırma yapmaya başladı. Bu durum da gemiye dair birçok komplo teorisinin ortaya atılmasına neden oldu. Gizemli gemi, resmi olarak Lloyds Nakliyat isimli şirkete bağlı çalışıyordu. Ancak yapılan araştırmalarda geminin şirketle alakası bulunamadı. Hatta geminin bu olayı yaşayıp battığına dair bilgi yoktu. Hatta resmi olarak gemi hiçbir ülkenin resmi kayıtlarında yer almıyordu. Bu durumda geminin yaşadığı olay ya örtpas ediliyordu ya da hiçbir şekilde böyle bir olay yaşanmamıştı. Ancak geminin çağrısını alarak bölgeye giden Silver Star resmi kayıtlarda vardı ve Grace Line isimli şirket satın almadan önce Santa Juana olarak hizmet veriyordu. Yazar Roy Bainton konuyla ilgili detaylı araştırmalar gerçekleştiren isimlerden sadece bir tanesiydi. Gemiye dair araştırma yapan ancak geminin resmi kayıtlarda yer almadığını tespit eden de yine Bainton olmuştu. Gizemli olaya odaklanan Bainton, Ourang Medan'ın ne taşıdığını, nereden nereye gittiğini ve geminin yardım çağrısını alan diğer gemilerin secerelerini araştırarak saptamıştı. Bainton yaptığı araştırmalarda geminin potasyum siyanür ve nitrogliserin kimyasallarını taşıdığını tahmin ediyordu. Bu durumda gemi mürettebatının ölümüne ve geminin patlamasına dair mantıklı bir açıklama getiriyordu. Ancak bu teori güvertede açık havada olan mürettebatın neden öldüğüne dair açıklama getiremiyordu. Gemiye dair ortaya atılan komplo teorilerinden biri de her konu hakkında ortaya atılan uzaylılar öldürdü iddiasıydı. Olayın üzerinden 6 yıl geçmesinin ardından kendilerini UFO uzmanı olarak tanımlayan Frank Edward ve Robert Hulse, mürettebatın gemiye inen uzaylılar tarafından hipnotize edilerek öldürüldüğü iddiasını ortaya attı. UFO bilimciler bu fikirlerini UFO Dosyası kitabında ve Fate Dergisi'nde de yayınladı. İkilinin bu fikri herhangi bir kanıt sunamadıkları için itibar görmedi. Ourang Medan gizeminde ortaya atılan bir başka iddia ise mürettebatın metan gazından öldüğü iddiası. Bölgede yapılan araştırmalarda denizden metan gazı salınımının normalden yüksek olduğu tespit edildi. İnsanlar ve köpekler üzerinde öldürücü etkiye sahip olan metan gazı mürettebatın neden öldüğü konusunda cevap sunsa da soru işaretleri bırakıyor. Bunlardan en önemlisi yakınlarda olan Silver Star'ın herhangi bir zarar görmemiş olması. 2014'e gelindiğinde Malezya Havayolları'na ait 370 sefer sayılı uçağı kaybolmuştu. 227 yolcu ve 8 mürettebatıyla Kuala Lumpur'dan havalanan uçak Pekin'e gidiyordu. Uçakla son iletişim kurulan bölge SS Ourang Medan'ın bulunduğu bölgeydi. 2014'te uçak için başlayan arama kurtarma çalışmaları 3 yıl devam ettirilmiş, 3 yılın ardından çalışmalar sonlandırılmıştı. 2019'a gelindiğinde uçağa ait enkaz parçası bulunduğu iddia edilse de uçağın kendisi, yolcuları ve mürettebatı asla bulunamadı. Bence balroglar korkutmuş, orklar öldürmüştür. Mekanları Valhalla olsun ne diyelim.


Yazımızda Sovyetler'in 2. Dünya Savaşı'ndan sonra Türkiye'den Doğu Anadolu'daki bir kısım Türk topraklarını istemesini konuşacağız. Osmanlı İmparatorluğu arkasına aldığı cihat politikası ve askeri geleneği ile özellikle Orta Çağ'ın güçsüz Avrupası karşısında oldukça parlak başarılar elde etmişti. Neden doğu değil de batıya ilerlemeyi tercih ettiğine gelecek olursak üç sebep karşımıza çıkıyor; ilki Müslüman doğuya ilerlemek yerine Hristiyan batıya ilerlemek halkın desteğini almak için önemli bir etkendi, ikincisi özellikle İstanbul alındıktan sonra yüzyılların gözde şehrini batıdan gelecek tehditlere karşı korumak amacıyla batı sınırının olabildiğince ileriye doğru ötelemekti, son olarak ise feodal yapıda yönetilen batının doğudaki dönemine göre beylik, ilerleyen zamanlarda ise devlet ya da imparatorluklara göre alınması daha kolaydı. Bizi konumuz gereği ilgilendirecek olan Doğu Anadolu'ya gelecek olursak; Doğu Anadolu, 7. yüzyılda Müslümanlaşmaya başlayıp ilerleyen dönemlerde Türklerin gelmesiyle beraber yavaş yavaş günümüzdeki etnik yapısını oluşturmaya başlamıştır. Malazgirt Savaşı'ndan sonra varlığını pekiştiren Türkler bölgede sürekli hakimiyetini sürdürmüşlerdir. Bölge dönem dönem Safevi ve Osmanlı hakimiyeti arasında el değiştirmiştir. Osmanlı'nın kesin hakimiyeti ise 1514 Çaldıran Savaşı'yladır. Çarlık Rusya Korkunç İvan ile Altın Orda İmparatorluğu'ndan arta kalan hanlıkları aldıktan sonra güçlü bir devlet olmuş, Deli Petro'yla ise gerçek bir imparatorluk olmaya başlamıştı. Yıllardır bize anlatılan sıcak denizlere inme arzusu Petro döneminde ortaya çıkmaya başlamıştır. Çarlık bir yandan Orta Asya'nın geniş steplerini ele geçirmekle meşgul iken bir taraftan ise sürekli diplomasi oyunları dönen Avrupa'da güç dengelerini bozmadan emellerine ulaşmaya çalışmıştır. Osmanlı'nın batısında Slavları doğusunda ise Gürcü ve Ermenileri bahane ederek Osmanlı'nın iç işlerine karışan Çarlık Rusya Osmanlı ile savaşmak için bahaneler kovalıyordu. Balkanda yaşayan halkların uzun süredir huzursuz olması ile gerilen ilişkiler Tersahane Konferansı'nı reddeden Osmanlı ile savaşa doğru sürüklendi. 24 Kasım 1877'de Eflak ve Boğdan'a giren Rusya, Osmanlı'ya savaş açtığını bildirmiş oldu. Bu savaş daha sonrasında 93 Harbi olarak isimlendirilmiştir. Savaş Balkan ve Kafkas'da olmak üzere iki cephede sürdürülmekte idi. Kafkas'ta Ruslar Kars, Ardahan, Erzurum, Rize, Artvin ve Batum'u ele geçirmişti. Berlin Antlaşması ile Erzurum hariç diğer bütün şehirleri kendi yönetimi altına almıştır. Balkan'a gelecek olursak Plevne Savunması gibi birkaç başarılı askeri manevra dışında varlık gösteremeyen Osmanlı Ordusu Rusya'ya karşı büyük bir hezimete uğramıştır. Bugünkü İstanbul'a bağlı Yeşilköy'e kadar gelen Rus Ordusu Osmanlı'yı antlaşma yapmak zorunda bıraktı. Başta Ayestefanos Antlaşması imzalansa da Avrupa ülkelerinin çıkarına ters gelmesi yüzünden sonrasında yukarıda belirttiğim Berlin Antlaşması imzalanır. Savaşın ağır yükü altında ezilen Çarlık Rusya gittikçe kan kaybetmekteydi. İşçiler ile halkın grev, protesto ve hatta isyana giden tepkilerinden sonra Çar II. Nikola tahttan feragat etti. Bolşevik İhtilali sonunda başarıya ulaşmıştı. Devam eden süreçte Türkiye Büyük Millet Meclisi Sovyet Rusya'ya elçilerini yollayarak sınırları belirleyecek bir antlaşma yapmak istediğini iletti. Başta olumlu başlayan görüşmeler Sovyet Rusya'nın Ermenistan için bazı toprakları istemesi üzerine durmuştu. Kazım Karabekir'in emri altındaki 15. Kolordu Ardahan, Kars, Batum, Iğdır ve Artvin'i almış ve Ermenistan ile Gümrü Antlaşmasını yapmıştır. Bu olaylardan sonra Sovyetler ile Moskova Antlaşması yapılmış ve günümüz doğu sınırımız kesinleşmiştir. Önceden belirttiğim gibi 1917'deki Bolşevik İhtilali'nden sonra Rusya'nın çekildiği Türk topraklarında başta Ermeni ve Gürcü işgali olsa da devamında askeri ve diplomatik girişimler ile Doğu Anadolu Bölgesi tekrar Türk egemenliği altına girdi. Yapılan Gümrü, Moskova ve Kars Antlaşmaları ile doğu sınırı bugünkü halini almış oldu. 2. Dünya Savaşı'ndan galip ayrılan Stalin'in Rusya'sı, batıda genişlediği gibi 1. Dünya Savaşı sırasında Türkiye'ye bıraktığı toprakları tekrar almak istiyordu. Açıkçası Kars ve Ardahan yöresindeki toprakları geri istemesi dışında boğazlarda Rusya'ya ait üs ve Montrö Sözleşmesi'nin tekrardan gözden geçirilip Rusya lehine tekrar düzenlenmesini istiyordu. Dönemin Türkiye Büyükelçisi Selim Sarper, Sovyetler Dışişleri Bakanı Molotov ile yaptığı görüşmede; Molotov kendisine, 1925 yılında yapılan dostluk antlaşmasının iki ülke arasındaki ilişkiler için önemli olduğunu fakat antlaşmanın tekrardan gözden geçirilmesi gerektiğini ve mevcut antlaşmanın bu yüzden feshedileceğini söylemişti. Yukarıda geçen üç maddeyi Ankara'ya ileten Sarper, Ankara'da Amerikalı ve İngiliz diplomatlar ile konuyu konuştu. Sarper Sovyet Rusya'nın bu talebinin sadece Türkiye'yi değil bütün dünyayı ilgilendiren bir mesele olduğunu iletti. Rusya'ya ikinci bir görüşme için giden Sarper, Molotov ile bir kez daha görüşme yapmıştır. Yapılan görüşmede Molotov oldukça sert biçimde Türkler'in Sovyetler'in ilk yıllarındaki karışıklıkları fırsat bilerek Doğu Anadolu topraklarını haksız bir şekilde işgal ederek ele geçirdiğini söyledi. Bu topraklardan Gürcistan ve Ermenistan'ın Sovyet Cumhuriyetleri'ne tekrardan iade edilmesi gerektiğini iletti. Yukarıdaki ilk talebi Sarper reddetmiştir. Bu yüzden bir sonraki Rus isteği olan boğazlar konusuna geçmişlerdir. Molotov Sovyet Karadeniz donanmasının kaderinin Türkler'in elinde olmasından hoşnut olmadıklarını, Türkler'in bu konuda güven vermediğini söyledi. Bu yüzden boğazların korunması için ortak bir savunma altyapısı oluşturulması gerektiğini yani boğazlarda üs istediklerini söyledi. Sarper boğazları savunma konusunda Türkiye'nin yeterince güçlü olduğunu ve üs konusunda Rusya'ya bir söz veremeyeceğini Molotov'a ifade etti. Aynı konular bir sefer daha konuşulsa da sonuca bağlanamadı ve Sarper resmi bir şekilde Rus şartlarını reddetti. Olaylardan haberi olan İngiltere şaşkınlığını Rusya'ya iletti ve bu isteklerin bütün dünyayı ilgilendireceğini söyledi. İngiltere, Rusya'nın Süveyş Kanalı ve Doğu Akdeniz'de İngiliz hakimiyetini tehdit edeceğini fark etmişti. Potsdam Konferansı'nda Sovyet Rusya Dışişleri Bakanı Molotov soruları cevapladı. Daha sonrasında yapılan 6. oturumda müttefikler Rusya'nın Türkiye hakkındaki isteklerini desteklemeyi reddettiklerini ilettiler. Daha sonrasında imzalanan Berlin Konferansı Protokolü'nde sadece Karadeniz boğazlarından bahsedildi. İngiltere, Amerika ve Sovyet Rusya boğazlar hakkında yeni bir düzenleme gerektiğini kabul etti. Potsdam Konferansı'ndan sonra Gürcistan ve Ermenistan Türkiye'den istedikleri toprak hakkında bir rapor oluşturarak Molotov'a ilettiler. Ruslar Sovyet-Türk İlişkileri Üzerine adlı bir belgeyi hazırladılar. Bu belge ile birlikte artık eski dostluk antlaşmasının geçerli olmadığını açıkladılar. Belgede boğazlar için Süveyş , Panama örneğini veren Rusya kendileri içinse Türk boğazlarının önemini vurguladılar. Belgenin Kafkasya toprakları kısmında ise Ermenistan 20.500 km2, Ermenistan Sovyet Cumhuriyeti'nin tüm topraklarının yaklaşık %80'ini, Gürcistan ise 5.500 km2, Gürcistan Sovyet Cumhuriyeti'nin %8'ini kaybetmiştir denilmiştir. Bu belgeden sonra Gürcistan bu konu hakkında akademik yayınlar çıkarmaya başlamıştı. Bu sırada dünyanın farklı yerlerinden bir çok Ermeni Ermenistan'a getirilip nüfusunu arttırmaya çalışılıyordu. Bu sayede ülkenin toprak miktarının gelecek Ermeni nüfusu kaldıramayacağını ve bu yüzden kendilerince hakları olan topraklarını istediklerini dile getiriyorlardı. Gittikçe gerilen ortamda sinir harbi yaşanıyordu. Antlaşma yapılan dönemin Doğu Anadolu Komutanı ve Türk Heyeti Başkanı olan Kazım Karabekir: Kars Antlaşması'nın Kafkas Halkları Federasyonu temsilcileri ve Dışişleri Bakanları'nın katılımıyla imzalandığı dönemde, biz hiç de güçlü değildik. Doğu ordumuz ağır toplar ve cephaneyle birlikte Batı'ya dönmüştü. Ruslar bunu biliyorlardı... Antlaşmayı imzalamalarının görevleri olduğunu ve şükran duygularını ifade ettiklerini söylediler. Konuşmasının devamında Kazım Karabekir: Kars'ı ele geçirmek Anadolu'yu zapt etmek için pusuya yatmak anlamına geliyor. Kars'ı ele geçiren, Dicle ve Fırat boyunca Akdeniz'e uzanan yolları ve Basra Körfezi'ni kontrol edebiliyordu. Boğazlar ulusumuzun boğazıdır; herkesi bunlardan uzak tutmalıyız.dedi. O dönemde Rus Bilimler Akademisi'nin tek Türk üyesi olan Ordinaryüs Profesör Mehmet Fuad Köprülü, Sovyetler'in Doğu Anadolu'da çıkarları lehine yazdıkları makalelere karşı yazdığı makalelerden dolayı Rus Bilimler Akademisinde Stalin'in emri ile çıkartılmıştır. 6 Nisan 1946 tarihinde USS Missouri savaş gemisi 1944 yılında vefat eden Türkiye'nin ABD Büyükelçisi Mehmet Münir Ertegün'ün na'şını getirmişti. Bu gelişme ABD'nin gelişmeler karşısında Türkiye'nin yanında olduğunun göstergesiydi. Sovyetlerin Boğazlarda askeri üs elde etmesi ile toprak taleplerine ilişkin bir soru üzerine Türkiye'nin Başbakan'ı, ABD'nin Türkiye'ye yönelik herhangi bir tehdide karşı Türkiye'yi koruyacağını söyledi. Ermeni ve Gürcü Sosyalist Cumhuriyetleri'nin toprak taleplerini uluslararası basın desteklemiyordu. Bu isteklerin aslında Rusya'nın yayılma isteğinin bir parçası olduğunun farkında olan dünya, Rusya'nın bu isteklerini desteklemiyordu. Sovyet Rusya'nın gerek askeri, gerek siyasi, gerekse uluslararası basında yapmaya çalıştığı baskıdan kurtulmayı başaran Türkiye Cumhuriyeti, arkasına aldığı diğer devletlerin desteği ile Rusya'ya karşı daha fazla özgüvene sahip oldu. Sovyetler ile karşılıklı olarak birbirlerine nota yollayan Türkiye özgüveninden hiçbir şey kaybetmemişti. Türkiye olası bir Rus savaşında müttefikleri ile bunu karşılayacaklarını Rusya'ya iletti. Bu tepki üzerine Ruslar bir kez daha Türkiye'ye yapılan baskı ile herhangi bir kazanım elde edemeyeceklerini anlamış oldu. Amerika ise bu gerilim ortamında Türkiye'yi yalnız bırakırsa Orta Doğu ve Doğu Akdeniz'in Rus hakimiyetine gireceğinin bilincinde olduğu için sürekli olarak Türkiye'yi desteklediğini bildiriyordu. Stalin'in ölümünden bir süre sonraya kadar talep edilen Rus istekleri ilerleyen süreçte son buldu. Çarlık Rusya'da 1957 yılının Haziran ayında Sovyetler Birliği Komünist Partisi Sekreteri Nikita Kruşev ... Devrimden sonra Türklerle dostça ilişkiler yaşadık... Almanları yenerek zafer sarhoşu olduk. Türkler bizim dostlarımız, yoldaşlarmızdı, fakat onlara Çanakkale Boğazı'nı vermeleri için nota verdik. Onlar aptal değildi. Çanakkale Boğazı sadece Türkiye demek değildi, orada birkaç devlet daha vardı. Biz dostluk anlaşmasını bozduğumuzu Türklere bir nota ile bildirerek kapıyı yüzlerine kapattık. Yaptığımız açıkça bu anlama geliyordu. Şimdi onlara çeşitli şeylerden bahsediyoruz, fakat onlar sadece güvenilirliğimizi sorguluyorlar. Neden bunu yaptık? Son derece aptalcaydı. Biz Türkiye'nin dostluğunu kaybettik, şimdi güneyimizde, bizi tehdit eden Amerikan üsleri var diyerek Molotov'a karşı çıkmış ve nasıl büyük bir hata içine girdiklerini açıklamıştır. 1960 yıllara gelindiğinde ise ikili ilişkiler normalleşme yoluna girmiş oldu. Genel olarak yukarıdaki olayları yorumlayacak olursak Rusya tarihi boyunca sıcak denizlere inmek ve diğer sömürgeci ülkeler ile daha eşit koşullarda güç yarışına girmek istemiştir. 1. Petro ile başlayan bu atılım, zaman ilerledikçe daha emin adımlar ile ilerlemeye başladı. Tarihe geçen 93 Harbi'nde yıkılma eşiğine gelen Osmanlı İmparatorluğu, ağır bir antlaşma ile Rusya ile barışı sağladı. 1918 yılına kadar Rus işgalinde kalan doğu vilayetleri Türkiye Cumhuriyeti'nin eline geçmiş oldu. Benim şahsi düşünceme göre tarih boyunca çeşitli milletlerin yaşadığı bu stratejik topraklar daima sahibine büyük bir sorumluluk yüklemiştir. Bu coğrafyada güçlü bir ordu ve bürokratik yapısı olmayan devletlerin sürekli olarak iç karışıklık ve hatta savaşlara gittiği gözlenmekte. Tarihten gelen kültürümüzün etkisi ile bugüne kadar ister güçlü isterse yerine göre güçsüz kaldığımız zamanlarda bile her zaman bir şekilde çıkmayı başardık. Fakat tarih tekerrürü sevse bile çalışmayı ve stratejik davranmayı bıraktığımız anda her an üstümüze atlayıp bizi yok etmeye çalışacak olan içimizde ve dışımızda çeşitli ülke, grup ya da güçler bulunmakta. Savaşlar hiçbir zaman sadece kan dökülerek kazanılan eylemler değildir. Biz ne ilkel devirlerde yaşayan kabile-köy yapısına sahip küçük bir oluşumuz ne de günümüzde farklı güçler himayesindeki uydu bir devletiz. Başarılı olduğumuzda insanlar bizi sadece alkışlarlar, nedense ne arkasındaki çalışmayı ne de güçlükleri görmek isterler. Bu antlaşmada Osmanlı İngiltere'nin desteğini almak için Kıbrıs Adası'nın idaresini İngilizler'e bırakmıştır. Gümrü Antlaşması'nı devrilmekte olan Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti imzaladığı için sonradan Sovyetlere bağlı Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti bu antlaşmayı kabul etmez. Devamında Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması yapılır ve bu antlaşmayı Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti ve Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti Kars Antlaşması ile kabul eder. Mehmet Fuat Köprülü'den sonra Rus Bilimler Akademisi'ne kabul edilen tek Türk, Ali Mehmet Celal Şengör'dür. Efendim bu bilgilendirici yazı için teşekkür ederiz. Benim aklıma takılan nokta ne sebeple bu toprakları istemişler yani nasıl hak iddia etmişler. 1877-1878 yıllarında yapılan ve bizim 93 Harbi dediğimiz Osmanlı-Rus Savaşı'ndan sonra bölge 3 Mart 1918 tarihindeki Brest Litovsk Barış Antlaşması'na kadar yaklaşık 40 yıl Rusya'nın işgalinde kaldı. Çarlık Rusya yıkılıp yerine Sovyet Rusya kurulduğunda yukarıda belirttiğim antlaşma olan Brest Litovsk Barış Antlaşması imzalanmış fakat 2. Dünya Savaşından sonra zafer sarhoşu olan Stalin bu bölgenin aslında Rusya'nın zor günlerinden faydalanılarak alındığını söylemişti. Yani istemelerinin 2 sebebi vardı; ilki 40 yıl bizde kaldı demeleri, ikincisi ise 2. Dünya Savaşı'ndan sonra zafer sarhoşluğunun verdiği gözü dönmüşlüktü. Aslında o cümlede Ermenistan ya da Gürcistan derken Ermenistan ve Gürcistan Sovyet Cumhuriyetleri'ni kastediyordum. Cümlenin gereksiz uzun olmamasını düşünüyordum ama bir anlam kargaşası olmuş sanırsam. Değerli yorumunuz için teşekürler. Aslında burada Sovyetler biraz da Türkiye'nin tam olarak 2. Dünya Savaşı'na dahil olmamasına güvenmişti. Yazıda özellikle Rusya ile Türkiye'nin tarihi çekişmesinin, Türkleri batı ile yakınlaştırdığına değinmeniz önemli bir noktayı oluşturuyor. NATO'ya giriş ve ABD ile Türkiye'nin yakınlaşması hep bu dönemlere rastlıyor. Stalinizm Soğuk Savaş'da Rusya'nın kendi dibinde Amerikan üsleri görmesine sebebiyet olmuştur. Daha sonra gerçekleştirilen destalinizm politikasının izlerini de Kruşev'den yapılan bir alıntıyla belirtmişsiniz. Günümüzde Rusya ile Türkiye'nin yakınlaşması da bütün bu tarihi olaylara bakarak yorumlanmalı ve ona göre davranılmalıdır. Ayrıca; Gürcistan, Ermenistan ve Rus Bilimler Akademisi'nin topraklar hakkında hemen çeşitli bilimsel yayınlar yapması da ülkemizin insanını düşünceye sevk etmesi gereken noktalardan bir tanesidir. Biz de birçok konu hakkında düşünce belirtiyoruz fakat bu konularda bilimsel yayınlar yapmıyoruz. Bilimsel yayın yapmayınca da dünyada hiçbir kesimin dikkatini çekmek mümkün olmuyor. Çeşitli söylemlerle bi konuda haklı olmak siyasi olarak belki mümkün olabilir fakat bilimsel olarak haklı olmak mümkün değildir. Sovyetlerin Türkiye'yi sıkıştırdığı tezlerden birisi Türkiye'nin 2. Dünya Savaşı'nda müttefikler tarafında savaşa son ana kadar girmeyip artık savaşın sonucu neredeyse kesinleşmiş iken girmeleriyidi. Stalin'e göre savaşa girmemek mihver devletleri desteklemek oluyordu. Bundan dolayıdır ki Türkiye'ye karşı ayrı bir antipatisi olmuştu. Stalin'in Soğuk Savaş döneminde yaptığı en büyük hatalardan birisi Türkiye politikası olmuştu. Brest Litovsk Barış Antlaşması'nda Polonya'ya verdiği toprakları geri alan Rusya aynısını Türkiye'ye karşı da yapabileceğini düşündü. Ama çeşitli diplomatik girişimler ile kendine destek ülkeler bulan Türkiye'nin eli Sovyet'e karşı güçlenmiş oldu. Aslında bu olay bizim için güzel bir örnek oluşturuyor. Gücün verdiği özgüven senin karşında senden güçsüzleri bir koalisyon kurmaya itiyor ve bu da seni normalden daha güç durumlara itiyor. Örneğin dediğiniz gibi burnunun dibine Amerikan Üsleri'nin açılması gibi. Bence asıl güç gücünü kullanmadan isteklerini ya da çıkarların doğrultusundaki şeyleri yaptırmak. İşte bunun tam tersini Sovyetler yapmış oldu. Yani kendi elleriyle Türkler'i ABD'ye gümüş tepsi ile sunmuş oldular. Yazınız için çok teşekkürler.açık seçik ve net olmuş. Aslında Rusya'da bizim gibi ne doğu ne de batı toplumuna tamamen ait bir ülke. Kurulduğu dönemde fabrika, eğitim ya da kendisini diğer emperyal güçler ile aynı kefeye koyacak bir meziyeti vardı. Fakat o kısıtlı okuyan kesimden bile devrinin önde gelen düşünür, yazar ve yöneticileri çıkmış bulunmakta. Bu yüzdendir ki Sovyet Rusya aslında oldukça karmaşık ve ilginç bir ülke olagelmiştir. Bu yazıyı yazmama rağmen benim de aklım oldukça karıştı. Ama karmaşayı araştırıp çözmek oldukça güzel bir eylem. Bizi zorlayan durumlar bizi güçlendirir ama çalışmayı bırakmadığımız sürece.


Yine bir Stefan Zweig kitabı... İsmi kadar ilginç, Amok Koşucusu... Açıkçası başlamadan önce hakkında sıkıcı olduğuna dair yorumlar duymuştum. Buna kesinlikle katılmıyorum. Diğer Stefan Zweig kitaplarını nasıl heyecanla ve hissederek okuduysam bunda da aynı şeyi yaşadığımı söyleyebilirim. Başlarda hiçbir şey anlayamazken ve Bunu nasıl bağlayacak acaba? düşüncesiyle merakla devam ederken, kendini birden olayın içinde bulmak... Sadece içinde bulmak değil yaşamak. Zweig'ı okumayı bu yüzden seviyorum. Çünkü gerçekten olayı yaşıyorum. Ayrıca kitaplarının da gayet kısa olduğunu düşünürsek hiç sıkmadan, bir okuyuşluk farklı bir insan olmamızı sağlıyor bence. Yani diyeceğim o ki; kendinizi kaptırıp tek seferde bitirebileceğiniz bir kitap arıyorsanız kesinlikle öneririm. En azından benim Amok Koşucusu yorumum böyle. Pişmanlık insanı ne kadar değiştirebilir? Hayatını, bir insana yardım etmek uğruna hiçe sayabilecek kadar değiştirebilirmiş. Duygular ne kadar bir arada bulunabilir? Nefret, kibir, pişmanlık, yardımseverlik, belki de aşk... Bunların hepsini birlikte görüyoruz ve hissediyoruz. Ama hepsinden önemlisi bir Amok'un nasıl olduğunu gerçekten hissettim. O amaçsız, kimseyi görmeden koşmanın nasıl olduğunu, saygın bir insanın o gülünç duruma düşerken nasıl bu kadar hedefinden sapmadığını gördüm diyebilirim. Amaçsız koşu dedim ama belki de hayatında hep insanlara yardım eden bir insanın amacına koşuşudur, bilemiyorum. Amok'un nasıl bir psikoloji olduğunu ve neler hissettirdiğini anlatamam ama hissettirdiklerinin çok farklı olduğunu söyleyebilirim. Kitabın ismindeki Amoktan söz edilecek olursa, aslında bu bir hastalık. Kısacası, önündeki her şeyi yakarak yıkarak kendi ölümünü hazırlayanlara böyle denir. Bu bilgi size kitap hakkında ufakça bir fikir vermiş olsa gerek. Amok Koşucusu kitabını hepinize tavsiye ediyorum, iyi okumalar. Eleştiriyi keyifle okudum. Bir çok konuda paralel düşünmemiz beni mutlu etti. Zweig psikoloji kuramlarını titlesız anlatıyor yaşatıyor. Gerçekten bende çok takıldım neden bilmiyorum biraz tüylerim ürperdi açıkcası.


Anime dünyasında en dikkat çeken bilim kurgu animelerinden bir tanesi Steins Gate'dir. Zamanda yolculuğun tema olarak kullanıldığı anime, çılgın bir bilim insanının zamanda yolculuğunu konu alır. Geçmişe mesaj atarak geleceği değiştirmek isteyen karakterlerin her biri, zamanda yolculuğun farklı bir boyutunu da ön plana çıkarır. Animenin temelinde Dünya çizgileri kavramı bulunuyor. Temelde Steins Gate evreninde bir adet dünya çizgileri yer alıyor. Bunun yanı sıra sayısız bir şekilde inaktif olasılık çizgileri yer alıyor. Zaman yolculuğu yapıldığı her an, alternatif olasılık çizgilerinden bir tanesi dünya çizgileri halini alıyor. Animenin baş karakteri olan Okabe, yaptığı seyahatler sırasında, sahip olduğu özel bir güç sayesinde hafızasını koruyabiliyor. Oysa dünya çizgilerinin değişmesi, insanların o çizgideki anılarının yok olmasına neden olur. Fakat Okabe'de bunu görmüyoruz. Hafızasında anıların taptaze bir şekilde kalıyor olması büyük bir dramdır adeta. Çünkü içerisinde bulunduğu dünya çizgisi içerisinde olan kötü şeyleri değiştirme zorunluluğunu taşıyor. Bu durum, çok büyük bir sorumluluğu yüklenmesine ve taşıyamayacağı bir ağırlığı her gün sırtında taşımasına neden olur. Her ne kadar bilim kurgu animesi olsa da aslında dramatik ögeleri barındırması nedeniyle dram kategorisine de dahil olabilir. Zamanda yolculuk, bilim dünyasında da değer gören konular arasında yer alır. Fizikteki kırılmalardan birini yaşatan Einstein'in oluşturduğu teoriler, zamanda yolculuğun çeşitli durumlarda mümkün olduğunu gözler önüne serer. Bu nedenle zamanda yolculuğu tam olarak anlayabilmek için hem bilimin dahilerinden Newton'a hem de Eistein'e kulak vermek gereklidir. Görelilik Teorisi, fizikteki en önemli teorilerden bir tanesidir. Özel Görelilik Teorisi, temel olarak zamanın doğrusal bir şekilde akmadığını söyler. Mutlak zaman diye bir kavram yoktur, zaman gözlemciye göre değişiklik gösterir. Newton'un mutlak zaman ifadesinden sonra böyle bir teorinin ortaya atılması, hiç şüphesiz ki bilim dünyasının sarsılmasına neden olmuştur. Teori, meydana gelmiş ve gelecek olan şeylerin aslında var olduğunu ifade eder. Candan ve Murat adında iki farklı kişi olduğunu düşünelim. Candan bir bankta oturup Murat parkın çevresini dolaşır ve gelir Candan'ın yanına oturursa, aslında Candan'ın geleceğine gitmiş olur. Murat hareket halinde olduğu için zaman onun için daha yavaş akar. Fakat Candan için zaman çok daha hızlı akacaktır. Bunun yanı sıra yine Özel Görelilik Teorisine göre zamanda geriye gitmek de olanaklıdır. Genel Görelilik Teorisi'nin temel dayanağı, evrende çok büyük kütlelerin çevresindeki uzay-zamanı büküyor olmasıdır. Daha sonraları kanıtlanan bu teori, çok büyük bir kütleli cismin, uzay-zamanı bükmesi ve zamanın yavaşlaması fikrini ortaya çıkarır. Evrende bildiğimiz en büyük kütleli cisimlerden biri kara deliklerdir. Kara deliklerin kütlesi oldukça fazladır ki kara deliğin olay ufkuna dahil olan bir ışık bile kara deliğin çekiminden kaçamaz. Ki evrende bildiğimiz hız sınırı ışık hızıdır. Çekim kuvveti ne kadar fazla uygulanırsa, zaman da o kadar yavaşlamaya başlar. Bir roket ile kara deliğin çevresine giden Murat, geride Candan'ı bırakmış olsun. Kara deliğin olay ufkunda bulunan Murat için zaman adeta durur. Candan, Murat'ın kara deliğin çevresinde donmuş bir halde bulunduğunu görür. Murat için geçecek birkaç saat, Candan için yüzlerce yıl anlamına gelir. Bu konu, dünyaca ünlü bilim kurgu filmlerinden biri olan Insterstellar'da işlenmiştir. Genel Görelilik Teorisi, aslında geçmişe de yolculuk yapabileceğimizi söylüyor. Bilimle yakından ilgili birçok kişi, Solucan Delikleri olarak adlandırılan teoriden haberdardır. Albert Einstein ve Nathan Rosen tarafından geliştirilen Solucan Delikleri, uzay-zamanın büyük kütleli cisimler tarafından oldukça fazla bükülmesi sonucu oluşur. Bükülme o kadar büyüktür ki uzayda binlerce yıl ışık yılı uzaklıklardaki bölgeler, Solucan Delikleri ile birbirine bağlanır. Solucan Delikleri ile yalnızca iki farklı bölge değil iki farklı zaman da birbirine bağlanır. İşte burada geçmişe yolculuk devreye girer! Uzay zamanın bir parçası ile geçmişteki bir ana ait bir parça birbirine bağlanabilir. Ne yazık ki Solucan Delikleri henüz kanıtlanmış değildir.


Bir M1 Garand ağırlığında olmasına rağmen onun neredeyse 20 katı mermi taşıyan, Vietnam Savaşı'nın kolej bebesi, modüler silahların atası Stoner 63 nedir ne değildir onu anlatacağım. Önemli türevleri bulunduran yukarıdaki şemayla başlayalım. Silahın mucidi AR-15'in tasarımcısı Eugene Stoner. AR-15 Colt'a ( Colt 1847'de ABD'de kurulmuş bir silah üretim şirketidir) gidince kendisi ister istemez boşta kalıyor. Modüler silah denemeleri aslında AR-15'in atası AR-10'da başlıyor; silahı pazarlarken şeritli bir türevi de üretiliyor, sahra değişimi mümkün falan deniyor vb. Ancak AR-10 pek satılmadığından ötürü bu türevleri ciddiye alan olmuyor. Eugene de AR-15 ile işi bitince önce AR-16/18 ile hemhal oluyor . Sonra Cadillac Gage firmasına geçip 'aynı parçaları paylaşan farklı silahlar' fikrine kafa yormaya başlıyor. 'M69W' adıyla başlayan projede silahın gövdesi 'ters' iken makineli tüfek, 'düz' iken de piyade tüfeği fonksiyonu görüyor. Silahı nasıl demonte/monte ettiğinize göre bambaşka bir konfigürasyon ortaya çıkıyor yani. Ordu fikri beğense de askerin kafası karışır diye reddediyor. Ancak Amerikan Deniz Kuvvetleri'nin özel harekat timi olan 'SEAL' birimi silahın atış hacminin görevlerinde onlara sağlayacağı avantajı fark etmiş olacak ki silahın bir nevi hamisi oluyor. Cadillac Gage şirketi baya baya sadece bu ekipler için silahı üretmeye başlıyor. O sıra Batılı özel kuvvetlerin Vietnam'daki genel taktiği belli bir hedefi yok etmek için düşman hatlarına sızmak, pusu yahut gece saldırısında hedefi imha etmek, sonra da kaçmak. Birimler ufak, açığa çıkarlarsa kaçmalarına izin verecek kadar bir süre düşmanı püskürtmeleri lazım. Mesela Avustralyalılar ellerindeki L1A1 tüfeklerini tam otomatiğe çevirip namlu ateşini ve sesini arttıracak ekler takıyorlardı ki düşman kendini aslında olandan daha ağır ateş altında sansın, o esnada kaçsınlar. Bu silah çok tepiyor ve ses çıkarıyordu. Stoner 63 ise SEAL kuvvetlerince neredeyse tümüyle şeritli ve kısa namlulu 'Komando' türevi olarak kullanılıyordu. Eugene Stoner'ın modüler silah fikri beklediği kadar popüler olmasa da silahın sağladığı yüksek ve mobil atış kabiliyeti özel kuvvetlerce pek sevilmesine sebep oldu. Peki bu silah nasıl böyle çalışıyordu, onu inceleyelim. M16'nın aksine Stoner 63 uzun tepmeli gaz pistonu sistemiyle çalışıyordu . Bu her ne kadar tepmesini arttırsa da, gaz tübü içine tungstenden yapılma yavaşlatıcılarla bu bir nebze azaltılmıştı. Bu tasarımlar Stoner 63 ile kaybolmadı; Eugene Stoner ile beraber silahı tasarlayan Jim Sullivan, sonradan Singapur Ordusu için 'tepmeyen makineli tüfek' olarak pazarlanan Ultimax 100'ü tasarlayacaktı, ki bu silah da Stoner 63'ün uzaktan bir akrabası olarak nitelendirilebilir. Neyse, konudan sapmayalım. Zaman geçtikçe çoğu silaha olduğu gibi Stoner'ın da miadı doldu. Zaten ufak bir alıcı kitlesi için tasarlanan silah, Amerikan Ordusunun hafif makineli tüfek programının yürürlüğe girmesiyle rafa kalktı. Yerine M249 adlı hafif makineli tüfek geldi. Bildiğim kadarıyla Stoner 63 en son 80'lerde kullanım gördü. Zaman içinde SEAL ekipleri de M249'a geçti. Sonrasında kalanlar ya müzelerde ya da oldukça yüksek meblağlara özel koleksiyondan başka bir özel koleksiyona dolaşmakta. Yazımız bu kadar. Sürç-ü lisan ettiysek affola.


Roland Barthes'in Camera Lucida fotoğraf üzerine düşünceler adlı kitabında anlatmayı başardığı iki kavram vardır. Bunlar: Studium ve Punctum ikilisidir. STUDIUM; Latincede çalışma, inceleme anlamına gelir ve ilgi duyup, okuma ve analiz gerektirir. Bu analiz göstergebilime dayanır. İçeriğinde anlamların ve işaretlerin olduğu imgeler ve mesajlar bütünüdür. Tüm fotoğraflarda bulunan anlamlı ve ya anlamsız bir ortak alan da denilebilir. Okunan bu anlam bireysel olarak kültür, yaşantı şekli, bilgi, sanat dağarcığı, tarih, coğrafya, edebiyat gibi birçok etmene bağlı değişebilir. Bir fotoğraf karşında seyircide var olan duygunun ortak alanıdır yani studium. Ve bu ortak alanda kişileri farklı noktalardan vuracak diğer etki faktörü ise punctum'dur. PUNCTUM; Latincede sivri uçlu bir nesne ile oluşturulan iz, delik, sıyrık gibi manalara gelir. Barthes, ise bu kavramı delmek olarak kullanır. Ve bir fotoğrafta anlatılamaz bir şekilde izleyeni vuran, studium'la açıklanan ortak alanı delip geçen şeyin adıdır punctum. Hatta ok gibi kareden çıkıp izleyene saplanan şeydir diyebiliriz de. Zira Barthes, bu ifadeyi sıklıkla fotoğraftan fırlayıp dışarı çıkarken yanında, yakınında hissettiren şeyler için söyler bunu. Ki punctum için aynı zamanda ısırık, benek, kesik, küçük delik tanımını kullanıp acı verendir diye de eklemiştir satır aralarına. Bu dikkat çeken şeyi hiçbir dil ve kültür üstlenemez ve açıklayamaz hatta fotoğrafın en gizli yerinde en ince ayrıntısında gizlidir. Bu kadar gizli olmasına rağmen yine de görenini bulup vurması da yine açıklanamayan bir durumdur. Belki iyi bir fotoğraf okuryazarı olmak da gerekebilir bu durum için. Fakat fotoğraf cahili bir kişi de görebilir belki de. Görenin, hüneri ve ya beceriksizliği gibi algılanabilse de fotoğrafa onu yerleştirenin de payı yok gibi bu işte. Zira çoğu kez kendine çeken bir nesne parçası olan ve punctum denilen şeyi oraya yerleştiren bile belki de habersizdir bu işten. Hatta Barthes bu konuda; eğer punctum delmezse bunun nedeni fotoğrafçının onları oraya bilerek koymuş olmasını ileri sürer. Fakat bilinçli ya da bilinçsiz olması da çok önem arz etmez belki de. Bunun adı punctum zaten. Fotoğrafçı yaptı diye değil gören göz etkilendi diye var olur. Delip, yırtan, fotoğraftan ok gibi çıkıp bize saplanan o öğe, o imgeyi kişiselleştirir. İster fantastik bir fotoğraf olsun isterse en doğalından bir fotoğraf, mutlaka içinde bizi inceden, sessizce, karınca ısırığına benzer acı ile neden olduğunu bile anlayamadığımız hafifçe kesiveren bir punctum vardır. Ve eğer izleyiciyi anlayamadığı bir jilet çiziği sızlatmadıysa o fotoğrafta kişiyi delip geçecek punctum henüz mevcut değildir. Henüz diyorum çünkü R. Barthes punctum'un zaman içinde değişebildiğini de öne sürüyor. Farklı zamanlarda, farklı öğelerle, farklı yerlerde izleyiciyi vurabilir. Bu aşamada benzetme yapılırsa, punctum belki bir şiirin bir mısrası ya da içinde geçen minicik bir kelime olsa, 7 yaşında okunduğu an ile 17 yaşında, 47 yaşında, 77 yaşında okunduğu an arasında aynı duyguyu vermesi bir olamaz tabi ki. Punctum'un örneklerini veririken bazı fotoğrafların içindeki detayları anlatarak yapmış olmasına rağmen, bu anlatımın da doğru olmadığını da yine kendisi öne sürmüştür. Bu noktada anlaşılan ise fotoğrafta yatan punctum'un ne olduğunu ve nedenini anlatmaya çalışmak aslında o punctum'a ve içinde yer aldığı studium'a ihanet etmektir. Çünkü studium sözlerle, kelimelerle anlatılacak bir şey değildir. Çünkü o karenin yani studium'un içinde ne şekilde var olduğu, kasıtlı mı alınıp ya da bilinç dışı mı yerleştirildiği de bir bilinmezdir. Belki de hiç kimsenin umurunda olmayan, studium'un çerçevesini kuran fotoğrafçısı bile farkında değilken bir izleyicinin çıkıp bir ayrıntıda ruhunu bulduğu bir şey oluyor punctum. Belki de punctum tüm benliğini studium'a borçludur ya da tam tersi. Bu bağlamda studium içinde var olan bir punctum'u fark edip vurulduğumuzda ve inceden bir kesik yediğimizde neden onun orada olduğunu ve neden bu şekilde bir duyguya kapıldığımızı anlatmaya çalışmak bizi inceleme ve çalışmaya ve analiz çıkartmaya yönlendirdiği için tekrar yolun sonunda studium'a getirdiği görülür. Studium ile punctum, bir arada bulunması hem kaçınılmaz hem de sorundur. Velhasıl bu iki kavram ikilisi, seyirciyi her zaman kendi içerisinde yoğurur, yoğurur, yoğurur. Sonuçta Barthes'in de dediği gibi fotoğraf bak gör çek işte nin karşılıklı söylenen şarkısıdır. Camera Lucida : Reflections on Photography (1981), Hill and Wang :New York. Camera Lucida Fotoğraf Üzerine Düşünceler (2002), Altıkırkbeş Yayınları.