Sanatın kimin için olduğu; lise sıralarından sanat çevrelerine, akademik dünyadan sanatçılara kadar bitmek bilmeyen bir tartışma alanıdır. Bu tartışmadan bağımsız olarak sanatın kendi içerisinde tanımlanması, belki de söz konusu problemin çözümünde rol oynayacak en önemli etkendir. Sanat, en basit haliyle güzelliğin dışa vurumudur. Güzel ya da iyi olanın arayışı olarak da tanımlanabilir. Sanat, herhangi bir yetenekle bezenen ve belli yöntemlerle icra edilen üstün bir yaratıcılık durumudur. Aynı zamanda güzellik ya da iyiliğin betimlenmesi veya izleyici ya da dinleyicide iyi çağrışımlar uyandırması amacıyla gerçekleştirilen uğraşıların bütünü olarak tanımlanabilir. Bununla birlikte insanlık tarihi boyunca neye sanat denileceği ya da neyin sanat olduğuna ilişkin önemli bir tartışma alanı vardır. Zaman içerisinde neye sanat eseri denilmesi gerektiğine ilişkin farklı varsayımlar ve görüşler ortaya atılmıştır. Her dönemin güzellik ve iyilik algısı değişkenlik göstermiş, bu duruma paralel olarak sanat eserinin tanımı da değişmiştir. Yalnız, bu tartışma bağımsız olarak sanatçı tanımı olarak değişime uğramamıştır. Sanatçı, şartlar ve iklim ne olursa olsun her zaman yaratıcı olmakla mükelleftir. Çağın ötesine geçmeli, güzellik algısını ve hatta güzellik trendlerini belirlemelidir. Göze, kulağa, hislere ve duygulara hoş geleni tasvir etmek, sanatçının görevidir. Üstelik sanatçı tüm bunları farklı metotlar kullanarak ya da farklı türden yeteneklerden destek alarak gerçekleştirebilir. Sanat toplum içindir görüşü, temellerini sanatçının da toplumun bir parçası olduğu düşüncesinden alır. Bu düşünce temel olarak yanlış değildir. Gerçek anlamıyla sanatçı, toplumun değerler bütünü ve güzellik algısının yetenekle bezenmiş halidir. Bununla birlikte gözden kaçırılan en önemli husus ise sanatçının bir de yaratıcılık yetisine sahip olduğudur. Yaratıcılık sanatçıyı, çağın ve hatta toplumun ötesine geçmeye iter. Dolayısıyla sanatçının son haliyle gerçek anlamıyla toplumun bir parçası olduğunu söylemek sezgisel olarak doğru olmayabilir. Bununla birlikte sanat toplum içindir savının bir diğer önemli yapıtaşı ise sanatın topluma karşı didaktik bir pozisyonda konumlanması gerektiğine ilişkindir. Didaktik pozisyonla ifade edilmek istenen, sanatın öğretici bir yanının olması gerektiğine yapılan vurgudur. Sanatın toplum için olduğuna ilişkin görüş, aynı zamanda bu yaratıcı uğraşının topluma bir şeyler öğretme kaygısı gütmesi gerektiği sonucuna ulaşır. Bu durumda sanat; toplumu besleyen, yönlendiren, kreatif biçimde geliştiren bir çeşit uğraşı olarak ortaya konulur. Ayrıca sanatın toplum için icra ediliyor olması sanatçının topluma karşı sorumlulukları olduğu düşüncesini de beraberinde getirir. Bununla birlikte sanatın toplum için olduğu fakat sanatçının herhangi bir şekilde topluma karşı sorumluluğunun bulunmadığını iddia eden düşünceler de vardır. Keza, bu yaklaşım daha uzlaşmacı ve toplum için sanat görüşünü daha etkili bir düzlemde ifade etmek anlamına gelir. Sanatın ne ya da kim için olduğuna ilişkin diğer bir görüş ise sanatın tek başına kendisini var etme amacıyla hareket etmesi gerektiği üzerinedir. Yani sanat, sanat içindir. Bu iddiaya göre sanat, kendisinden başka herhangi bir gaye ya da hedef olmaksızın kendisini ortaya koyar. Dolayısıyla faydayı, ahlakı ve hatta güzeli bile önemsemeyebilir. Sanat için sanat görüşünün en uç noktadaki savunucuları güzel ve iyinin bile sanatın hedefleri arasında bulunmadığını iddia eder. Bununla birlikte sanat için sanat fikrinin başka bir kanadı ise sanatın sadece kendisine yönelmesinin en iyi ve mükemmel olanın ortaya çıkmasını sağladığını iddia eder. Daha yaygın olarak kabul gören bu bakış açısına göre sanat tüm toplumsal kaygılar ve öteki kaygılardan ya da hedeflerden uzaklaştığında ancak iyiyi ve güzeli keşfedebilir. Dolayısıyla sanat eseri, hiçbir amaç ve kaygı gütmeksizin tamamen kendine ve eserin yaratıcısına odaklanarak güzelliğini ortaya koyabilir. Ayrıca sanat, sanat için görüşü; sanatçının eserini üretirken toplumun heyecan beslemesini hedeflediğini de savunur. Sanatın toplum ya da sanat için olmasından bağımsız olarak üçüncü bir halin mümkünlüğü temel olarak başka bir tartışma konusudur. Bununla ilgili birçok sav ortaya atılmış olsa da sanatçının perspektifi ve sanata maruz kalanın fikirleri üçüncü halin mümkünlüğünü ortaya koyar. Sanat, belki de toplum ya da sanatçıdan bağımsız olarak değerlendirilmesi gereken bir uğraşıdır. Sanatçının ifade etmek istediğinin sanata maruz kalanın anladığıyla ilgili olmaması bu üst insani uğraşının özüne ilişkin de önemli veriler sunar. Sanat eseriyle karşı karşıya kalan kişi, eseri kendi dünyasında değerlendirir. Kendi dünyasından izleri keşfeder ve kendiyle özdeşleştirerek değerlendirmede bulunur. Dolayısıyla sanatçının sanatı icra etme; amacı, kaygısı, isteği ya da yeteneğinden ve/veya sanatın toplumsal olarak yapılması gerektiğine dair olan inançtan bağımsız olarak sanat eseri, ona maruz kalanda canlanan imgeler üzerinden ifade edilebilir.


Yatırım, kişilerin gelirlerinden, geçimlik giderleri çıkarıldıktan sonra arta kalan sermayelerini değerlendirmek amacıyla yöneldikleri bir eylemdir. Finansal araçların fazlasıyla çeşitlendiği günümüzde geleneksel yatırım araçlarının yanında domuz eti, portakal suyu hatta hava durumu dahi bir yatırım aracı olarak kullanılabilmektedir. Yatırımın temel amacı, kar elde etmek suretiyle kişi ve kurumların gelecekteki gelirlerini arttırmak ve bu amaç doğrultusunda gelecekteki ihtiyaçlarını garanti altına almak olduğu kadar, bazı durumlarda yatırım, salt prestij ve kişisel zevkler için de gerçekleştirilmektedir. Bu durumda antikalar, tarihi ve sanatsal eserler ön plana çıkmaktadır. Geçtiğimiz günlerde İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından 770 bin sterline satın alınan İtalyan ressam Gentile Bellini'nin Fatih Portresi, ülkemiz adına bir prestij kaynağı olmuştur . Ancak satıcı tarafındaki National Gallery için iyi bir yatırım enstrümanı olarak değerlendirilecektir. Suudi Kraliyet Ailesi tarafından 450,3 milyon dolara satın alınan ve böylece dünyanın en pahalı sanat eseri ünvanını elde eden da Vinci'nin Salvator Mundi isimli tablosu da prestij yatırımı olarak değerlendirilmişti . Bir yatırım aracının fiyatını belirlemek finansal açıdan uzmanlık gerektirdiği gibi bir sanat eserinin değeri, sanat uzmanlarının da detaylı incelemeleri neticesinde varılan bir sonuçtur. Değer belirleme söz konusu olduğunda, finansal piyasalarda işleyen teknikler sanat piyasasında kullanılamamaktadır. Risk konuları bu eserlerde tamamen farklı olmakla birlikte bunlar; eserin çalıntı veya sahte olması, fiziksel olarak hırsızlık ve yangın olarak sayılabilir . Bir sanat eserinin satışı, önceden belirlenen bir ortamda ve belirlenen bir taban fiyat sonrasında müzayede içerisinde açık arttırma usülüne göre alıcıların kendisi veya alıcı adına müzayede alanında bulunan temsilci aracılığıyla talep bildirmeleri yöntemiyle gerçekleşmektedir. En yüksek fiyatın bildirilmesi devamında herhangi bir alıcı çıkmaması durumunda, fiyat bildiren son kişi eserin sahibi olmaktadır. Bu durumda eserin son değeri de belirlenmiş olur. Ancak her ekonomik üründe olduğu gibi burada da değer, arz ve talebe göre belirlenmiş haldedir. Eserin adı, yılı, boyutu, konusu, sanatçının ünü ve imzası, hangi koleksiyonda yer aldığı, neyin üzerine ve neyden yapıldığı, nereden satıldığı, eserin sahip olduğu ve izleyicisine sağladığı estetik değer gibi özellikler eserin temel kıymetini belirleyen önemli kriterler arasında yer alıyor . Antika, tarihi ve sanatsal eserlerin bulundurulacağı ortam, ortama bağlı diğer değişkenler , sigorta masrafları ve değerinden dolayı ortaya çıkabilecek güvenlik sorunları nedeniyle satın alan kişiler, bazen isimlerini açıklamamaktadır. Bu açıdan bu eserlere yatırım, diğer yatırım araçlarına göre, yatırım sonrasında da sahibine külfet oluşturuyor. Yine de sanat yatırımlarına olan talep yıldan yıla yükselmiş ve eserler değerlerini Sotheby's Mei Moses Sanat Endeksine göre 1950 yılından 2018 yılına kadar bileşik oranda %8,8 arttırmışlardır . Michael L. Klein'in, aynı kaynaktan edindiği verilere göre erkek ressamlar ile kadın ressamların eserlerinin değeri arasındaki fark ise kadın sanatçılar lehine artmakta olduğu görülüyor . The Sotheby's Mei Moses'a ait internet sitesinde, popüler sanatçıların eserlerinin mevcut değeri ve yıllık ortalama değer artışı ve düşüşü ile ilgili bilgilere de ulaşılabilmektedir. S&P 500 Endeksi, Sotheby's Mei Moses Sanat Endeksi ve diğer hisse senetlerinin karşılaştırıldığı bir başka araştırmada ise sanat ürünleri özellikle 1980'li yıllardan sonra diğer tüm hisse senetlerinin ortalamasından daha yüksek bir değere sahipken S&P 500 Endeksi'nin altında kalmaktadır . Karşılaştırmaya göre kriz dönemlerinde her finansal ürüne olan talep azalmaktayken, finansal ürünlere duyulan güven zedelendiğinde sanatsal eserlere olan talep yükselmekte ve sanat eserlerinin değerini arttırmaktadır Sınırlarımız dahilinde sanat piyasası 1960'lı yıllarda bir grup özel galerinin kurulmasıyla birlikte 1980'li yıllarda çeşitlenmiş ve gelişmiştir. Bu, bankaların özel koleksiyonlarını genişlettiği ve bu anlamda halkla ilişkiler ve itibar açısından da kurumsal koleksiyonerlik kavramının önem kazandığı döneme karşılık gelmektedir . 2004 yılında, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından el konulan Türkiye İktisat Bankası koleksiyonunda yer alan Osman Hamdi Bey'in Kaplumbağa Terbiyecisi adlı tablosu, 1,95 trilyon lira bedel ile açık arttırmaya çıkarılmış, o tarihte Türk resminde bir esere verilen en yüksek fiyat olan 5 Trilyon liraya (3,5 milyon dolar) Suna ve İnan Kıraç Vakfı Pera Müzesi tarafından satın alınmıştır . 1990'lardaki yüksek enflasyon yıllarında yatırımcılar, sermayelerini özellikle sanat piyasasında değerlendirmiş ve sanat piyasası getirileri yükselmiştir. Örneğin 2004 ve 2015 yılları arasında yapılan araştırmada ülkemizde tabloların değer artışı, diğer tüm finansal araçları arkasında bırakmıştır. 100.000 TL tutarındaki bir yatırımın bu yıllar arasında enflasyon karşısındaki reel getirisi tablolarda 350.000 TL, altında 102.000 TL, BİST 100 Endeksi içerisinde 94.000 TL, yıllık mevduatta 40.000 TL olmuştur . 2017 yılında Forbes Türkiye şubat sayısında çıkan araştırmayla Türkiye'deki sanat piyasası incelenmiş ve ülkemizdeki sanat piyasasının yükselişi ortaya konulmuştur. Özellikle 2010 yılıyla birlikte müzayede cirosundaki önemli artış aşağıdaki grafikte görülmektedir. Barış Soydan, T24 isimli haber sitesindeki Bir balon daha var: Resim piyasasındaki balonun patlama hikayesi başlıklı yazısında 2010 yılındaki bu yükselişin ardından tablo piyasasının gerilediğini ve bulunduğumuz yıl içerisinde pandeminin de etkisiyle büyük bir küçülmeye gidileceğine dikkat çekmiş . Yazının devamında Lebriz.com'un yöneticisi Kerim Suner'den alınan bilgiye göre sanat piyasasındaki fiyat düşüşü %70-80'dir. Birçok galerinin ve müzayede evinin kapandığı ve kurumsal koleksiyonerlerin piyasadan çekildiği aktarılmış. Barış Soydan'ın yazısına cevap veren akademisyen Aylin Seçkin ise müzayedelerin sanal ortama kaydığını, galerilerin fuarlar aracılığıyla -bazen- yıllık satışlarının %70'ine yakın bir satışı gerçekleştirdiklerini söylüyor . Barış Soydan'ın bahsettiği şekilde bir 'balon sanat piyasası' oluşumuna karşı çıkıyor . Devamında küçülmenin oluşacağını ancak bu durumun spekülasyon sebebiyle değil küresel kaynaklı olarak pandemi ve ekonomik kriz nedenli gelişeceğini paylaşmış. Tek üretim aracı sanat ürünü olan sanatçılarla beraber sermayenin kiliseden burjuvaziye doğru yönelmesi, sanatçıları kilise servetinden veya gelirinden ayırmış oldu. Avrupa'da burjuvazinin ortaya çıkmasından önce daha çok dini öğeler içeren eserler veren sanatçılar burjuvazinin gelişmesiyle birlikte kişilere özel hizmet vermek üzere daha özgür bir sanat anlayışına ve pratiğine sahip olmuşlardır. Özellikle bir sanatçının hamiliğini üstlenmek, seçkin sınıf içerisinde yer almaya çabalayan burjuvalar için oldukça önemliydi. Birçok sanat ürününe sahip olmaları ve süreç içerisinde sanat eseri sahibi olmanın toplumda özel bir anlama kavuşması onların değerini arttırdı. Günümüzde ise sanat eserleri, değeri dünya standartlarında kabul gören bir nesne ve sahibine toplum içerisinde zevk ve statü sahibi olmanın avantajını sağlayacak bir yatırım aracı haline gelmiştir. Yukarıdaki verilerle değerlendirildiğinde dünya genelinde sanat piyasası, 2010 yılında zirveyi gördükten sonra hafif aşağı yönlü hareketlerle durgunlaşmış fakat Türkiye'de değer yönleri daha agresif hareket etmiştir. Ekonomik etkiler göz ardı edildiğinde Türkiye'de sanat piyasasının oldukça yeni olmasıyla beraber, ilgi ve potansiyelin arttığı hem bu alanda çıkan akademik makalelerin artışı hem de piyasa unsurlarının artması nedeniyle görülebilmektedir. Bu nedenle sanat eserlerini ülkemizde alternatif bir yatırım aracı olarak değerlendirmek artık yerinde olacaktır. = Finansal Bir Yatırım Aracı Olarak Sanat Ve Türk Sanat Piyasası Yrd. Doç. Dr. Elif Ülker Demirel, 2017 Mayıs. = Tukeren, E. Ve Seçkin, A. (2012). Determinants Of Sales Rates At Turkish Art Aucti-Ons. Acto Oeconomica, 62 (4), 489-503.


İnsanlık, birçok uğrak noktasından geçerek tarihsel gelişimini sürdürür. Bu uğrak noktaları bazı durumlarda insanlığı bir adım ileriye taşırken bazı gelişmeler ise, insanlık tarihini derinden etkiler. İnsanlığın gelişimini son dönemde belki de en derinden etkileyen olay ise şüphesiz Sanayi Devrimi'dir. Sanayi Devrimi, birçokları açısından ekonomik, ticari ve üretime ilişkin etkileriyle değerlendiriliyor olsa da temel olarak insan yaşamının her alanına yönelik etkisi olmuştur. İnsan yaşamının her alanını derinden ve sarsıcı bir şekilde etkileyen Sanayi Devrimi, aynı zamanda olumlu ve olumsuz yanlarıyla farklı şekillerde değerlendirilmiştir. İnsanlık olarak daha fazla ve nitelikli üretim yapmamızı sağlamış olsa da Sanayi Devrimi, yıkıcı ve olumsuz etkiler de göstermiştir. İşte iyisiyle kötüsüyle insanlığa yön veren Sanayi Devrimi hakkında bilinmesi gerekenler! Tarım, insanlık açısından hayati düzeyde öneme sahip olan bir faaliyettir. Sektörün verimli ve efektif kullanımı için insanlık tarihi boyunca birçok çalışma yapılmış olsa da Sanayi Devrimi, daha önce eşi benzerine az rastlanır ölçüde muhteşem bir gelişimin kapılarını aralamıştır. Devrimle birlikte makineler, tarımda geniş bir yer bulmayı başardı. Tarımda gelişmiş araçların kullanılmaya başlanması, temel olarak yoğun bir üretim avantajı sağlamış olsa da toprak verimliliği üzerine ciddi olumsuzlukların gelişmesine de sebep oldu. Bu doğrultuda devletler tarım politikaları hazırlamaya ve Sanayi Devrimi ile beraber ortaya çıkan yoğun verimli toprak kullanımını sınırlamaya başladı. Hiç şüphesiz Sanayi Devrimi'nin getirdiği en önemli kazanımlardan biri genel anlamda üretimin farklı alanlara dağılacak şekilde artmış olmasıdır. Hemen her sektör ve alanda genişleyen üretim hacimleri, insanların yeni şeylere ihtiyaç duymasına sebebiyet verdi. Artık birçok temel ihtiyacı olan insanın günümüzdeki konumu ise Sanayi Devrimi ile ortaya çıkanların tartışmalı bir tablosudur. Günümüzde temel ihtiyaçlarına her geçen gün yenisine ekleyen insan, Sanayi Devrimi öncesinde ihtiyaçlarını belli başlı ürün gruplarıyla sınırlı tutuyordu. Sanayi Devrimi, her alanda büyük bir üretim kalkınması sağlarken, genişleyen ürün çeşitliliği insanlığın ihtiyaç skalası üzerinde de aynı şekilde doğru orantılı bir etki gösterdi. Sanayi Devimi, sadece insanlığın üretim, ekonomik ve ticari ilişkileri üzerinde bir düzenleme getirmedi. Aynı zamanda İngiltere merkezli olarak başlayan bu teknolojik ve devasa gelişim, devrimi takip eden ülkelerin halklarında da önemli etki alanları oluşturdu. Halkın yaşam standardı yükselirken, buna devrimin getirdiği kolaylıklalar aracılık etmiş oldu. Sanayi Devrimi'nin bu etkisi, uzun süre tartışılacak insan ve kadın hakları, çocuk işçi problemi gibi sorunların da ortaya çıkmasında son derece önemli bir belirleyicidir. İnsan gücü, üretim sürecinin en önemli bileşenidir. Özellikle 18. Yüzyılda Sanayi Devrimi ortaya çıkıncaya dek insan gücü, üretimin en temel kaynağıydı. İnsan gücüne eşlik eden hayvanlar, başta tarım faaliyetleri olmak üzere üretimin en temel mekanizmasıydı. Sanayi Devrimi, oldukça hızlı bir şekilde insan gücüne duyulan ihtiyacın azalmasına sebebiyet verdi. Artık, sadece insanın yapabileceği ve üretim sürecinin ana bileşeni olan birçok işlem, makineler tarafından yapılabiliyordu. Sanayi Devrimi beraberinde getirdiği yenilikler ve insan hayatına etkileri ile uzun süre birçok açıdan tartışıldı. Şüphesiz günümüzde yapılan tartışmalar devrimin ilk kez ortaya çıktığı dönemden farklı ve bağımsız olarak çok daha geniş bir skalada sürdürülüyor. Birçok olumlu yönüyle insan yaşamına dokunan devrim, bazı olumsuzlukları da beraberinde getirdi. Üstelik Sanayi Devrimi'nin getirdiği olumsuzluklar hiç de yabana atılacak türden değildi. Doğrudan insanı ve insan yaşamını, uzun yıllar ve hatta yüzyıllar boyunca etkiledi. Eskisine oranla daha sağlıksız beslenen insan, aynı zamanda üretim araçlarını elinde bulunduran yatırımcıların olumsuz koşullarda iş gücü talep etmesine de maruz kalmıştı. Sermaye sahiplerinin işçilerden beklediği neredeyse sınırsız üretim standardının doğal sonucu insan hakları ihlallerinin ortaya çıkması oldu. Günümüzde oldukça derinlikli ve çok boyutlu olarak tartışılan insan hakları ihlalleri, devrimin ortaya çıktığı dönemde çok daha belirgindi. Özellikle Fransız İhtilali ve tarihsellik içerisinde işçilerin haklarına yönelik yaptığı çeşitli direniş faaliyetleri, ihlallerin devrimin ortaya çıktığı ilk günden oldukça daha minimal dozajda sürdürülmesini sağladı. Sanayi Devrimi, yaşam standartlarını yükseltmiş olsa da artık insan yaşamı geri dönülemez biçimde önemli bir değişime uğramıştı. İnsanın tüm alışkanlıkları değiştiği gibi bu alışkanlıkların getirileri de yine uzun süre tartışıldı. Bugün de hissedilen devrimin etkileri, insan yaşamının üretim ilişkileri ile düzenlenebilmesi sorunsalına kadar ciddi boyutlara ulaştı. Sanayi Devrimi'nin getirdiği bir diğer önemli olumsuzluk ise çocuk işçi sorunuydu. Devrimin ortaya çıktığı dönemde yoğun olarak ucuz maliyetlerle tercih edilen çocuk işçiler, büyük sanayi ve üretim tesislerinde görev alıyordu. Günümüzde bu sorunla ilgili yapılan uluslararası çalışmalar çocuk işçiliğin önüne büyük oranda geçmeyi başardı. Devrimin bir diğer olumsuz getirisi ise kadın hakları üzerine olmuştu. Büyük sanayi tesisleri ve üretim merkezleri, sadece erkeklerin görev aldığı ataerkil bir yapıdaydı. Dönüşüme uğrayan insan yaşamı ve toplum perspektifi, daha sonra kadınların da iş yaşamına dahil olmasını sağladı. Günümüzde oldukça yüksek bir oranla iş yaşamına dahil olan kadınlar, birçok temel hakka sahiptir. Devrimin belki de en büyük, üzücü ve yıkıcı etkisi doğa üzerine oldu. Gelişen büyük sanayi tesisleri, kimyasal atıklarıyla doğayı büyük oranda etkiledi. Yine son dönemde yapılan uluslararası çalışmalar, devrimin ve devasa üretimin doğaya olan zararlarını açık bir şekilde ortaya koyarken, aynı zamanda çevre bilinci ve hassasiyet oluşması açısından destekleyici oldu. Bununla birlikte üretim faaliyetleri içerisinde olan tesislerin doğaya vermiş olduğu zararın önlenmesi, henüz istenilen seviyede değil.


Bir boyacı sandığı, kendinden emin adımlarla, şehrin boyanmayı bekleyen tüm sokaklarını adımlar. Bir çocuğun zayıf ama kararlı omuzlarında, birçok şeye şahit olur. Durmadan yol alır çocuk. Cadde başlarında, otobüs bekleyen insanlar görür. Sokak aralarında, köpekler çöp eşelerken, pencere kenarlarından köpeklere manidar bakışlar atan kediler görür. Kedilere ve köpeklere ayrı ayrı selam verir. Yol aldıkça, insanları tanır çocuk. İnsanların ayaklarına bakarak türlü hayaller kurar. Mesela İstanbul'un en ağır abisini, pembe bir pabuç içinde hayal eder. Ayakkabılar dert yanar bu çocuğa, çok yürüdüklerinden, bakımsız kaldıklarından bahsederler. Boyayalım mı diye sorduğunda, yüzüne bakmadan, geçip giden insanlara inat, istisnasız hepsini merakla dinler çocuk. -Boyayalım abi, hem eğer boyatırsan, sana sandığımda ki gökkuşağını gösteririm. -Bak abi gökkuşağının tüm renkleri var sandığımda. Ustam: Hiç kimse sarı, kırmızı, yeşil boyatmaz dedi ama olsun, zaten bunlar ayakkabılar için değil. -Eğer bir gün yağmur yağmazsa yahut yağmur yağar da güneş açmazsa bu boyalarla, ben boyayacağım gökyüzünü. Ben çizeceğim gökyüzüne gökkuşağını. Bak abi, tam da şu yüksek binanın tepesinden şu dağın eteğine kadar. Hem böylece herkes görmüş olur. -Biraz garip ama olsun, sen istedikten sonra yaparsın tabii. -Renkler de insanlar gibidir abi, insanlar da renk renk. Şimdi diyeceksin ki topu topu kaç renk var. İnsanlar ise çeşit çeşit. Haklısın abi bunu düşünmekle ama işte kurban olduğum, öyle güzel karıştırmış ki renkleri. Çeşit çeşit insan olmuş. Belki de her yağmur yağdığında ve ardından güneş çıktığında bize numune olarak geliyor gökkuşağı. Arayın ve bulun renginizi diye. Hepinize yeter diye bu yedi renk. Ama biz yağmurdan saklanıyoruz. Islanmaktan korkuyoruz. Derler ki yağmur yağdığında güzel ve iyi niyetli insanlar ıslanırsa yağan yağmur da gökkuşağı olurmuş. Aslında gökkuşağı, güzel insanların renkleriymiş. Hatta başka bir rivayete göre de yağmur yağınca dünyanın kiri pası silinirmiş bir süreliğine. Ve bu süre boyunca renkleri yansırmış insanların gökyüzüne, böylece gökkuşağı oluşurmuş. Hani anneler camları siler ya, sonra güneş vurunca tertemiz cama, renklerine ayrılır ışık. İşte öyle insanlar da parlarmış. Hatta yaşını hayli almış bir amca anlatırdı bana. Uzaylılar hep gelirmiş dünyamıza ama bu tozun, kirin içinde ayırt edemezlermiş bizi. Sonra da gerisin geriye, geri dönerlermiş. -Büyükler hiç inanmaz zaten abi. Üzülme, senin suçun yok. İnsanlar büyüdükçe, hayallerine inanmaktan vazgeçerler daha da büyüdüklerinde başkasının hayallerine de inanmazlar. -Adam bir dolu güldü. Hoşuna gitmişti bu söz. Belki de beklemiyordu bir çocuktan bunları. Samimiyet yayıldı, yeryüzünden gökyüzüne. Ve bir gülmedir aldı başını gitti, ben artık büyüdüm diyerek. Bir avuç güzel şey saklayalım burada. Bir avuç dünya saklayalım temiz kalan. Gülen çocuklar saklayalım. Çocuk kalan insanlar saklayalım, her şeye rağmen gülsün yüzleri. samimiyet dolu. Bizi biz yapacak en önemli şey de bu. Doğru yerden yaklaşmışsınız ve okuyucunun bam teline dokunmayı başarmışsınız. aynı içtenlikle yazılar yazmanız ve biz'den kalıp biz'i anlatmanız temennisi ile .. Bizden kalıp bizi anlatmak o kadar hoş bir ifade ki. Değerli yorumunuz için teşekkür ederim.


Hepimiz tasarrufun ne kadar önemli olduğunu biliyoruzdur ancak ne çapta şeyler yapabileceğini pek de düşünmemişizdir. Bugün size sanki yedim demenin önemini anlatacağım. Örneğin sigarayı bırakmanın ya da bundan sonra alkol kullanmayacağımın sonuçlarının sağlık açısından kısmını geçersek eğer, insanlar için daha çekici olan para bakımından çok ama çok gelirli bir hamle olduğunu fark ettik. İlla ki fark etmişizdir. Peki bu yazının amacı sizce -eğer ki içiyorsanız- sigarayı ya da alkolü bıraktırmak mı? Hayır, hiç öyle düşünmedim açıkçası. Ben bugün paranın değerini ispatlayacağım size. Dünya genelinde yemeğe düşkünlük seviyesi hayli fazla. Diyabete, obeziteye, hipertansiyonlara girmiyorum bile. Bu yemek düşkünlüğünün de sonuçları eğer normal gelirli bir toplum bireyi isek en başta çektiğimiz para sıkıntıları, ekstra getirisi borçlar dahi olabiliyor. Çorba vs. Saray Yemekleri: Fight! ve Sanki Yedim Camii! 18. yüzyıl Osmanlı'sında yaşayan basit bir esnaf: Keçecizade Hayrettin. Nefsine hakim olamadığı için parası ile ne var ne yok ne kadar güzel yemek hepsini yemiş bitirmiş. Haliyle parası gidiyor tabi cepten. Fakat bir gün kendine bir Dur çekmiş ve o günden sonra nerede güzel bir yemek görse Sanki yedim! deyip bir kenara itmiş ve o leziz, pahalı yemekler yerine çorba ile idame ettirmiş durumunu. Aradan yıllar yıllar geçip 20 yıl olmuş. Ve bizim basit esnafımız çorba ile geçinip de kenarda bir yere koyduğu arta kalan paralarını alıp küçük bir camii yaptırmış. Yaptırdı yani. Dostlar böyledir işte. Sabreden esnaf da gördüğümüz üzere murada eriyor. Adam bildiğiniz level atlamış değil mi? Peki, sizce sıra bizde değil mi? Bizde bizde. O halde hep beraber: Sanki içtik, sanki doyduk, sanki yedik!..


Hayat... İnişleri çıkışları bitmeyen, derdi tasası hiç eksik olmayan bir yolculuktur. Bu yolculukta kimi zaman üzülür, içimize atarız. Kimsenin bizi üzgün görmesini istemeyiz. Çünkü biliriz ki bu yolculukta zayıf olan hep kaybeden olur. Ama bilmeyiz ki bu içe atışların bize daha zarar vereceğini... En az beden sağlığı kadar önemlidir ruh sağlığı. Hatta ruhumuz sağlıklı olmazsa bu durum bedenimizde de rahatsızlıklara sebebiyet verebilir. İşte ben de bugün bir ruhsal bozukluktan bahsedeceğim. Şizofreni sıklıkla duyduğumuz, teşhisin konulmasında ve hastalığın ilerlemesinde çevresel, psikolojik ve sosyal olayların oldukça etkili olduğu bilinen bir psikiyatrik bozukluktur. Öyle ki şizofreni bilinen en eski psikolojik rahatsızlıklardan biridir ve ömür boyunca görülme sıklığı %0,5-1 olarak bilinmektedir. Tabii ki bu yüzdelik dilimler sosyal şartlardan dolayı da zaman zaman değişkenlik gösterebilir. Şizofreni kelimesinin anlamının Yunancada bölünmüş anlamlarında kullanılan şizo ve akıl anlamına gelen frenos kelimelerinin birleşmesi ile meydana geldiği bilinir. Şizofreni hastalığını biraz daha açarsak, düşünme, duyuları kullanma, davranışlar gibi bazı beyinsel işlevlerde ciddi derecede bozuklukların görüldüğü, kişinin başkalarıyla iletişim kurmaktan veya gerçeklerden kaçtığı ve kendi dünyasına doğru iyice çekildiği bir ruhsal hastalık diyebiliriz. Hasta kişilerin düşünce biçimlerinde bozukluk gerçekleşmesiyle ilgili olarak davranışlarda da bozukluklar görülebilir. Şizofreni hastalığı hakkında toplum içerisinde yanlış olarak bilinen durumlar mevcuttur. Örnek vermek gerekirse bu kişiler halk tarafından oldukça saldırgan, zeka seviyesi düşük olarak bilinmektedir. Gerçeklik tam olarak kavranamaz. Yani kişilerin zeka seviyesine hiçbir zarar vermez. Ayrıca bu hastalar doğru tedaviyi gördükten sonra çok nadir saldırgan olurlar. - Beyinde bulunan ve önemli işlevleri bulunan bazı kimyasalların çalışma sistemlerinde bozukluklar görülmesi, - Kişinin bazı virüslere maruz kalması, - Doğum öncesinde annenin yetersiz beslenmesi, - Doğum sırasında bebeğin oksijensiz kalması durumu, - Vücudun kendi dokularına karşı da bağışıklık yanıtı oluşturarak savaşması, - Gençlik dönemlerinde kişinin bilinçsiz şekilde psikoaktif veya psikotropik sınıfta bulunan ilaçları bilinçsizce kullanması, - Kişinin yaşamında kayıp, istismar, yas veya maddi sıkıntılar gibi travmatik olaylar yaşaması neden olabilir ancak bu faktörlerin hiçbiri kendi başına şizofreni oluşmasında bir etken değildir. Bu etkenlerin bazıları hastalığın görülmesini tetikleyici niteliktedir. Şizofreni belirtileri her hastada farklı bir biçimde ortaya çıkar. Fakat uzmanlar bu belirtileri genel olarak pozitif belirtiler ve negatif belirtiler olmak üzere iki grupta toplar. Pozitif belirtilere örnek verirsek: aşırı olacak şekilde sürekli gülme veya tersi olarak ağlama durumu, sanrılar, sürekli evham yapma, fazla heyecan yaşama, sürekli kuşkulanma, kendini tanıyamama hali, çoğu şeye karşı güvensizlik duyma, her türlü davranış veya sözü üstüne alınma, renkler veya ışıklar gibi bazı durumlara karşı fazla duyarlı olma gibi belirtiler örnek verilebilir. Öte yandan negatif belirtilere örnek verirsek: toplumdan uzaklaşma hatta bilerek insanlardan kaçma, olaylara karşı duyarsız olma hali, güçsüzlük, duygu eksikliği yaşanması ve bazen de duygusuz olma durumu, yaşama karşı zevk duyamama ve mutlu olamama, dış görünüşe önem vermeme ve bakımsızlık, konuşmada bozukluk yaşanması, hezeyanlar, sanrılar gibi durumlardır. Kişiler bu türde yoğun belirtiler göstermesine rağmen hastalığı kabul etmez ve belirtileri saklamaya çalışır. Bu sebeple de toplumdan gitgide uzaklaşır. Her türlü olay ve davranıştan şüphe duyma bu türde oldukça hakimdir. Bu şizofreni türünün geç yaşlarda ve daha yavaş seyrettiği görülmüştür. Bu tür şizofreni rahatsızlığı bulunan kişiler konuşmalarında oldukça tutarsızdır. Bu kişiler günlük bazı işlerini yapmakta zorluk yaşayabilirler ve dışarıdan bakıldığında biraz çocuksu ve normal insanlara göre tuhaf görülebilirler. Bu türde ise kişiler genellikle hareketsizdirler ve çevrelerinde gerçekleşenlere karşı oldukça kayıtsızdırlar. Uzun süre hareketsiz olarak kalabilirler. Bu türdeki şizofreni genellikle genç yaşlarda ve birdenbire başlar. Bu türde bazı belirtiler vardır fakat genel olarak saptanamadığından bu belirtiler hiçbir gruba dahil edilememiştir. Bu tür şizofrenide hareketsiz konumda uzun süre kalabilme, duyguların azalması gibi belirtiler görülürken olumlu belirtiler oldukça azdır. Bu süreçte ani kişilik değişimleri görülmesi muhtemeldir. Şizofreni belirtilerinin oldukça azaldığı sırada kişide görülen bıkkınlık durumudur. Bu türdeki şizofreni hastalığında genellikle hareketlerde bozukluklar, sanrılar görülmez. Teşhisi oldukça zordur. Şizofreni nedeni kişiden kişiye farklılık gösterdiği için tedavi tam olarak şöyledir diyemeyiz. Doktor tedaviyi veya terapiyi kişiye özel olarak belirler ve zamana yayarak bu tedaviyi kişiye uygular. Şizofreni tedavisinde hem ilaç ile tedavi hem de psikolojik destek içeren tedaviler de birlikte bulunur. Tek başına ilaç kullanımı yeterli olmayabilir. Delüzyon, halüsinasyon için ilaç tedavisi uygun görülürken olaylara karşı duyarsızlaşma, toplumdan uzaklaşma gibi negatif belirtiler psikoterapiler yardımıyla tedavi edilir.


Buna yanıt bulmak için SARS-CoV2 genetik dizisinin, korona virüs ailesinin diğer üyeleriyle karşılaştırılması gerekir. Temelde SARS-CoV2'yi diğer korona virüslerden ayıran 2 önemli özelliği vardır. Bunlardan ilki SARS-CoV2'nin insan ACE2 reseptörüne optimal derecede bağlanma özelliğine sahip olmasıdır. Diğeri, sahip olduğu çok değişken S proteini S1-S2 alt birimi arasında polibazik yarıklanma alanına sahip olmasıdır. Ayrıca bu durum polibazik bölünme alanı çevresinde 3 tahmin edilen O-bağlı glikan kazanımına neden olmuştur. Reseptör bağlama alanındaki Spike proteini SARS-CoV ve ilişkili diğer korona virüs genomlarının en değişken bölümüdür. Bu bölgede insan ACE2 reseptörüne ve diğer tanımlanan konaklara bağlanma için önemli rol oynayan 6 kalıntı vardır. SARS-CoV2'ye genom olarak en çok benzeyen korona virüs, Rhinolophus affinis cinsi yarasalardan elde edilen BatCoV-RATG13'tür. %96 oranında benzerlik gösterirler. İkisi karşılaştırıldığında SARS-CoV2'de ACE2 reseptörüne bağlanan 6 kalıntıdan 5'i mutasyon geçirmiştir. Bu haliyle SARS-CoV2; insan, primat, gelincik, domuz ve kedilerdeki ACE2 reseptörüne yüksek ilgiyle bağlanır. Yine bu bölgede SARS-CoV2 486. Kalıntıdaki fenilalanin, SARS-CoV Urbani suşu genomunda L472'ye karşılık gelir. SARS-CoV hücre kültürü çalışmalarında L472 mutasyona uğrayarak, L472F haline gelir. Fenilalanine mutasyonun, ACE2 reseptörüne optimum seviyede bağlanma için gerekli olduğu düşünülür. Ancak L472 pozisyonundaki fenilalanin yarasalardan elde edilen birçok SARS benzeri korona virüste zaten mevcuttur. SARS-CoV2 bu sayede ACE2 reseptörlerine yüksek ilgiyle bağlanabilir, ancak tahmin edilen etkileşim bu değildir. Ayrıca SARS-CoV2'nin reseptör bağlama alanındaki birçok anahtar kalıntı, insan ACE2 reseptörüne optimum derecede bağlanma için daha önce tanımlananlardan farklıdır. Bu mantıken SARS-CoV2'nin insan ACE2 reseptörüne bağlanamayacağı ya da daha az ilgiyle bağlanabileceğini ifade eder. Ancak hesaplamaların aksine SARS-CoV2, insan ACE2 reseptörüne yüksek ilgiyle bağlanır. Yani çalışmalar SARS-CoV2 spike proteininin insan ACE2 reseptörlerine başka uygun bir yolla optimal düzeyde bağlandığına işaret eder. Bu SARS-CoV2'nin laboratuvar koşullarında üretilmediğine dair güçlü bir kanıttır. SARS-CoV2'nin diğer önemli özelliği genomundaki S1 ve S2 alt birimi arasındaki polibazik bölünme alanıdır . Buradaki 2 arjinin ve 1 alanin'e ek olarak başa prolin sokulmuştur. Bu nedenle sekansı PRRA haline dönmüştür. Dizinin başına prolin eklenmesiyle oluşan yapı sayesinde polibazik yarılma alanının 3 tahmini O-bağlı glikanla çevreleneceği tahmin edilir. Daha önce hiçbir betakoronavirüsün B soyunda polibazik yarıklanma alanı gözlenmemiştir. Bu SARS-CoV2'ye özgüdür. Ancak HKU1 gibi bazı insan betakoronavirüslerinde buna benzer bir bölge vardır. Polibazik yarıklanma alanının fonksiyonel işlevi bilinmese de SARS-CoV deneylerinde bu yapının virüsün hücreye girişini arttırmadan hücre-hücre füzyonunu arttırdığı gözlenmiştir. Bu alan furin ve diğer proteazlar tarafından etkili bir şekilde açılmaya izin verir. Örneğin polibazik yarıklanma alanı, kuş gribi virüslerinde virüs çoğalmasının ve iletiminin yoğun olduğu durumlarda Hemaglutinin proteinin iki alt birimi kesişiminde elde edilebilir. Hemaglutinin proteini de aynı korona virüs S proteini gibi virüsün hücreye girişinde ve hücre-hücre füzyonunda rol oynar. Normal haliyle kuş gribinin hastalık yapıcı gücü düşükken, HA alt birimleri arasında polibazik yarıklanma alanı kazanması sonucunda hastalık yapma gücünün oldukça arttığı görülmüştür. Benzer şekilde Newcastle Hastalığı virüsü çalışmalarında gözlenmiştir. 3 tahmini O-bağlı glikanın fonksiyonu pek açık değildir. Ancak bunlar SARS-CoV2 spike proteinin önemli kalıntılarını ve epitop olarak davranabilecek bölgeleri örten 'müsin benzeri alan' olabilir. Kısacası SARS-CoV2'nin nasıl oluştuğu yönündeki kanıtlar onun genetik mühendislikle yapılmış bir manipülasyon olduğu fikrini desteklemiyor. Çünkü SARS-CoV2 insan ACE2 reseptörüne bilinenden farklı bir yolla yüksek ilgiyle bağlanıyor. Eğer genetik mühendisliği ile yapıldığı öne sürülürse tersine genetik sistemlerin kullanıldığı düşünülebilir. Ancak elimizdeki genetik veriler SARS-CoV2'nin daha önce var olan herhangi bir virüs omurgasından türetilmediğini gösteriyor. Yine de evrimleşerek mi yoksa laboratuvar kaynaklı mı ortaya çıktığı bu bilgilerle kesinlikle söylenemez. Veriler her ne kadar doğal yollarla ortaya çıktığını işaret etse de laboratuvar koşullarında çalışılırken ortaya çıkmış ve salgına neden olmuş olabilir. Virüsün hızlı bir şekilde insan olmayan kaynağı belirlenip, ondan virüs sekansları elde etmek kökenini net bir biçimde ortaya koyar. Birçok insanın böyle düşünmesi kesinlikle doğal ve olması gereken bir durumdur. Çünkü bilim şüpheyle başlar. SARS-CoV2'nin kökenini sorgulamamız, şimdiki ve daha sonraki salgınlarla mücadelede önlemler almak, öngörülerde bulunmak için gereklidir. Ancak bunu spekülasyon haline getirip salgınla mücadeleyi baltalamamak gerekir. Korona virüs hakkında daha ayrıntılı bilgi için tıklayabilirsiniz. Nerede üretildi? Nasıl oldu bilmem ama dünyanın canına okuduğu kesin. Yazık ki çok can gitti. Bunun vebali çok ağır. Türkçe literatürde hiç böyle çeviriler bulunmuyor. Bu çeviriyi yaparak esasında çok değerli bir katkı sağladığını düşünüyorum. Yüzlerce haber sitesi her türlü alakasız içeriği sitesinde paylaşırken bu tip değerli bilgileri paylaşmıyor. Çünkü bunun spekülatif bir yanı yok, bunun hoşa giden bir tarafı yok. Bunu sadece bilime ilgili insanlar okuyabilir. Katkın için teşekkürler. Dediğiniz gibi hocam spekülasyonlar bilimden daha çok satıyor maalesef. Lakin bilim hipotezlerle beslenir, spekülasyonlarla değil. Bunu bir an önce fark edip bazı şeyleri düzeltmemiz gerek. Umarım bu değişimi ateşleyenlerden oluruz. Yorumun için ben teşekkür ederim. Virusun kaynaginin tespiti neden bu kadar onemli asi gelisimi yada izolasyon acisindan mi yoksa virusu taniyip daha genis kapsamli bilgiler elde etmek icin mi?Zaten etken insanlardan elde edilebiliyo bu konuda aklımda birkac soru isareti var. Mukemmel bir calisma elinize saglik beyefendi. Daha anlaşılır olması için basamak basamak cevaplandırayım. 1. Zoonotik enfeksiyonlardan korunmada önemli basamaklardan biri kaynak kontrolüdür. Koronavirüsün gerçek hayvan kaynağını bulursak yayılımın önünü baştan kesme şansımız olur. Yabani hayvanlar zoonotik enfeksiyonlar için önemli rezervuarlardır. Salgının kaynağı olarak görülen yabani hayvanların satılması ve tüketilmesi konusunda Çin'de yeterli önlemler alınmış olsaydı bu salgın yaşanmayabilirdi. 2. Kökenini net bir şekilde bulursak yazıda belirttiğimiz gibi onun genetik mühendisliği ürünü mü yoksa doğal yollarla mı oluştuğunu öğrenebileceğiz. Eğer laboratuvar yapımıysa bununla ilgili ciddi tedbirlerin alınması gerekecek. 3. Şayet doğal yollarla ortaya çıkmışsa evrimini öğrenip böyle durumlar için daha hazırlıklı olacağız. Çünkü virüsün yapısındaki değişimler şu anda yaşadığımız süreç gibi epidemilere ve pandemilere yol açabilir. Biz bu evrilme sürecini anlarsak ona yönelik önlemler alabiliriz. 4. Aşı geliştirmelerine de katkıda bulunabilir. Çünkü aşıyı geliştirdiğimiz virüse ait kısım hızlı bir değişme kabiliyetine sahipse aşı yetersiz kalabilir. Bunu grip aşısıyla örneklendirebiliriz. Grip virüsü önemli bir protein değiştirme kabiliyetine sahiptir. Buna tıbbi olarak antijenik shift ve antijenik drift denir. Bu nedenle grip virüsü aşısı, diğer aşılardan farklı olarak her sene tekrarlanır, çünkü önceki aşılar yeni senede ortaya çıkacak grip virüsü için koruyucu olmayabilir. Bu, grip virüsünün proteinlerindeki hızlı değişim kabiliyeti nedeniyledir. 5. Aşıya benzer şekilde ilaç geliştirilmesi için de faydalı olabilir. Örneğin virüsün hedeflenen kısmı hızlı bir değişime uğruyorsa ilaca karşı direnç geliştirmiş olacaktır. Ancak şu anki en önemli sorunlardan biri insanın ara kaynak rolü üstlenmesi. DSÖ tarafından bir insanın ortalama 3-4 kişiyi hasta edebileceği tahmin edilirken, maalesef ülkemizde İstanbul'daki bir kişiden 16 sağlıklı kişiye bulaş gibi ciddi bir sayı söz konusu. Pandemi tüm insanlığı ilgilendiren çok önemli bir halk sağlığı sorunudur. Bireysel basit hatalar büyük problemler doğurabilir. Bu nedenle bizim şimdi yapmamız gereken kendimizi koronavirüs için kaynak olarak görüp evlerimizde kalmamızdır. Bu harika soruyla katkıda bulunduğunuz için ben teşekkür ederim. Bu virüsün laboratuvar ortamında genetik mühendisliği ile kasten üretilmediğinin binlerce kez kanıtlanması hiç bir önem taşımıyor, Var olan bir virüs ün veya benzeri bir şeyin körüklenmesi ile yapılabilir; Ve daha önemlisi dünyanın her yerine kasten yaymış olabilirler!


Çok az sayfada çok şey anlatan nadir kitaplardan biri bence. Yani ben okurken gerçekten kendimi olayların içinde buldum, iliklerime kadar hissettim diyebilirim. Kişilerin fiziksel ve psikolojik olarak anlatımı çok başarılı. Yani olabildiğince kısa ama yolda görsem tanırım diyebileceğiniz kadar. Tüm olay bir yolcu vapurunda geçiyor. Dünyaca ünlü satranç ustası Czentovic'le aynı vapura düşüyor yazarımız. Czentovic'in insanlar tarafından önceleri anlaması kıt olduğu düşünülürken sonra satranca özel yeteneği olduğu görülmüş. İnsanlarla fazla konuşmayan, onlara tepeden bakan, belki iki kelimeyi bir araya getiremeyen ve tek yeteneği satrançta yenilmemek olan bu insan yazarımızın dikkatini çekiyor ve onunla konuşmak istiyor. Ancak ne yaparsa yapsın Czentovic'le konuşamıyor. Yazarımızın onun dikkatini çekmek için oynadığı satranç oyunundaki rakibi ve çok hırslı olan McConnor, vapurda dünyaca ünlü satranç ustası oluğunu öğrenince Czentovic'e para karşılığında satranç oynamayı kabul ettiriyor. Bu satranç ustası karşısında birkaç insan bir oluyor ancak ilk oyunda yeniliyorlar. Çok hırslı olan McConnor, bir oyun daha istiyor. İşte bu oyunun ortasında oyuna biri dahil oluyor. Yine yenileceği çok belli olan bu insanlara yardım ediyor ve oyun berabere bitiyor. İşte kitap asıl burada başlıyor. Çünkü bu insan yani Dr. B. yazarımıza satranç hikayesini anlatıyor. Aylarca psikolojik işkence görüyor Dr. B. Kimseyle görüşmesine konuşmasına izin verilmiyor. Psikolojisinin tamamen bozulduğu sırada bir satranç kitabı buluyor. Ve gizlice günlerini, aylarını bu kitapla geçiriyor. Uzun bir süre zihninde satranç ustaları tarafından oynanmış eski oyunları oynuyor, daha sonra ise kendine karşı oynamaya başlıyor. Ancak bu durumdan da psikolojisi iyice bozulmaya başlıyor, aklında durmadan istemsizce satranç oynamaya başlıyor. Bu sebepten sinir krizi geçirip hastaneye yatırılıyor ve işkenceden kurtuluyor. O günden sonra vapurda tesadüfen satranç tahtasına denk geliyor. Ve ısrarlar üzerine Czentovic'le bir kere oynamayı kabul ediyor. Bu kitap gerçekten mükemmel. İnsanı alıp götürüyor.


Tarihimize dönüp baktığımızda bizlere en çok yardımı dokunan atlardır. Savaşlara atlarla girmişiz ve savaş atı olarak kullanmışız, ağır yüklerimizi atlara taşıtmışız, göçlerimizi yine atlarla yapmışız. Hayatımızın büyük bir kısmında atlar yer almaktaymış. Halen Orta Asya'da insanların geçiminde çok büyük rol oynamakta. Tarih boyunca atlar asaletin ve büyüklüğün sembolü olmuşlardır. Mitolojimizde ise atlar çoğu kere Gök Tanrı'nın simgelerinden biri olarak görülmüş ve kurban olarak da sunulmuş. Şaman, at yardımıyla yeraltına ya da öteki dünyaya geçebildiği için at ölümün de simgesi olmuş. Türklerle ilgili birçok efsane, destan ve hikayede at, sahibinin yakın arkadaşı zafer ortağı, en değerli varlığı sayılmış ve savaştaki faydaları dolayısıyla kuvvet ve kudret timsali de olmuştur. Bundan yüzyıl öncesine kadar atlar savaşta insanların en önemli silahı olmuşlar. Süvariler hızlı akınlarla düşmana büyük kayıplar verdirmiş. Bunları söylemişken, çok beğendiğim bir filme de değinmemek olmaz. Filmimizin adı Savaş Atı. Film 2011 yapımı olup, köylü bir çocuğun çok sevdiği atının babası tarafından orduya satılması ile başlar. Daha önce defalarca savaşa katılmış, üstün hizmet madalyasına sahip fakat savaşta yaşadıkları yüzünden madalyaları çöpe atmış, savaş sırasında bir ayağı zedelendiği için topal ve yaşadıklarını unutmak için sürekli içen bir İngiliz çiftçisinin köyün en zengini ile açık arttırmaya çıkan bir at üzerine yarışması ile başlıyor. Hikayenin giriş kısmı beni direk filme bağlamıştı. Çiftçi, köyün zengini ve arazilerin sahibi olan adamı geçiyor açık arttırmada ve atı satın alıyor. Fakat zengin adam çiftçiye bu durumu sindiremediği için 1 senesinin olduğunu ve parayı ödeyemez ise atını ve çiftliğini alacağını söylüyor. Çiftçinin oğlu ise atı çok seviyor ve ata inanıyor. Taşlık bir arazide genç at ile araziyi sürmeye çalışıyor ve sürüyor. Her şey düzeldi derken şiddetli bir fırtına ile araziye ekilen ürün telef oluyor. İlle bir şeyler ters gitmek zorunda zaten. Bu sırada I. Dünya Savaşı başlıyor ve köye gelen askerler sağlıklı atları ve asker çağına gelmiş erkekleri topluyor. Çiftçi atı bir subaya satıyor 30 altına. Çiftçinin oğlu çok ısrar ediyor atın satılmaması için fakat subay en sonunda çocuğu ikna ediyor. Atını bana kirala eğer başarabilirsem onu sana geri getireceğim diyor ve atın boynuna babasının çöpe attığı alay sancağını bağlıyor. Subayın atı olan Joey bölüğün en hızlı atı oluyor ve süvari birliği komutanının atını dahi geçiyor. Bu arada Joey ile komutanın atının arasında bir dostluk başlıyor. Bir sonraki gün Almanların tümenine saldırı emri alıyorlar ve süvariler Alman tümenine saldırıyor. İlk başlarda çok basit bir saldırı gibi gözükse de saldırı başarısız oluyor ve subay ölüyor. Atların neredeyse tamamı Almanların eline geçiyor. Hikaye daha da derinleşiyor ve atları askere alınan biri 14 yaşında diğeri askerlik çağında iki kardeşe emanet edip onları ambulansı çekmek için kullanacaklarını söylüyorlar. Ertesi gün Almanlar karşı saldırıda bulunmak için atağa geçiyor ve 14 yaşındaki kardeşlerin bir tanesini saldırı için cepheye gitmesi gerekiyor. Kardeşinin cepheye gitmesini istemeyen abi, atları hazırlıyor ve kardeşini kaçırıyor, bir değirmende mola veriyorlar. Birkaç saat sonra Almanlar kardeşleri buluyor ve kurşuna diziyorlar. Ertesi gün değirmende bağlı olan atların kapısını Emile adında bir kız çocuğu açıyor. Savaş yüzünden annesini ve babasını kaybeden dedesiyle çilek reçeli yapan bu küçük kız onlara farklı bir isim veriyor ve atlarla sürekli uğraşıyor. Joey'i sahiplenen Emile daha ilk denemesinde atı Almanlara kaptırıyor. Savaş bitene kadar atlar büyük Alman toplarını çekmekte kullanılıyor. Son zamanlarda bir Alman askeri artık ölmek üzere olan Reis 'in daha fazla acı çekmesine göz yummuyor ve ucunda ölüm dahi olsa atları serbest bırakıyor. Joey iki cephe arasında koşmaya başlıyor. Cephede dikenli teller yüzünden yaralanan Joey'i, beyaz bayrakla savaşı durduran bir İngiliz askeri kurtarmaya gidiyor, aynı anda bir de Alman askeri Joey'in yanına gidiyor. Bir tarafta İngiliz, diğer tarafta Alman askerleri savaşı unutup atı kurtarmak için çaba sarf ediyorlar ve atı kurtarıyorlar. İkisi de kendisinin atı götürmesini istese de bir bozuk para ile yazı tura atarak atın İngiliz askerde kalmasına razı oluyorlar. Bu arada Joey'in ilk sahibi atı için savaşa katılmış ve savaşta gaz yüzünden gözlerinden yaralanmıştır. Joey'in cephenin hastanesine götürülmesi ve çiftçinin oğlu yani Albert ile buluşması muazzam bir olay. Bir de filmin sonunda tekrarlanan açık arttırma gerçekten insanı perişan ediyor.


Ülkemizde son yıllarda, siyaset arenalarında bile alıntılar yapılan George Orwell, özellikle 1984 ve Hayvan Çiftliği gibi Türkçeye özenle kazandırılmış kitaplarıyla ününü korumaya devam ediyor. Birçok eserinin yanında, hayatındaki önemli anları belirli aralıklarla kaleme aldığı günlüğüne ait yeni bir çeviri ile yani Savaş Günlükleri ile karşımıza çıktı. Bu günlükte İkinci Dünya Savaşı'nın ilk yıllarındaki politik havayı ve özellikle insanların ruh hallerini oldukça güzel bir şekilde anlatmış. Londra'nın Alman uçaklarıyla bombalanışı ve insanların siren sesleriyle sığınaklara inişi, bir günlük tadıyla gözünüzün önüne serilecek. Ayrıca o dönemde yazılan köşe yazıları ve siyasi söylemlere de eleştiriler getiren Orwell, tarihle ilgilenen ve İkinci Dünya Savaşı'nın bir dönemindeki yorumlarını merak edenler için de çok önemli bir eser kaleme almış. Rudolf Hess'in geliş sebebi hakkında hiçbir fikrim yok. Tamamen gizemli. Bilidğim tek şey, eğer bu propaganda fırsatını kaçırma imkanı varsa, Britanya hükümetinin muhakkak kaçıracağıdır. Sadece Londra ve Britanya üzerindeki olayları değil, bütün dünya coğrafyasındaki bdurumlar üzerine yorumlar kaleme almış. Belli başlı ülkelerin savaşa girmesi ile oluşabilecek dengeleri tartışmış -ki buna Türkiye de dahildir- ve birçok ülkenin siyasetçileriyle ilgili malumatlarını, yorumlarını yazmış. Alt notlar gayet başarılı ve yeterli. Kitapta dönemin isimleriyle ilgili ufak dipnotlar bulunuyor ve bunlar çok açıklayıcılar. Günlükler; bir yazarı ve onun düşüncelerini, hayatını anlayabilmek için en etkili eserlerdir. Başarılı ve dolu bir hayatı öğrenmek için en yeterli kaynaklar genelde günlükler oluyor. Savaş Günlükleri, aslında George Orwell'in hayatında sadece kısa bir dilimi bizlere sunuyor. Fakat, İkinci Dünya Savaşı'yle ilgili bir entelektüel ve gazetecinin yorumlarını görmek oldukça değerli ve güzel. Günlükler pek değerli kitaplardır ve okunmaları çok mühimdir. Çünkü size bir hayatı olduğu gibi anlatırlar. George Orwell'in Savaş Günlükleri kitabını Sel Yayıncılık, 2017, birinci baskısından okudum. Türkçeye Levent Konca oldukça güzel bir dil ile aktarmış. Sel Yayıncılık, son zamanlarda keşfettiğim ve çok başarılı işler yapan bir yayınevi. Kitapları özenli ve dikkatli bir çalışmanın eseri olduğunu belli ediyor olmasını bir kenara bırakacak olursak, Türkçeye kazandırılmamış eserleri tercih ederek çevirip basıyor olması da çok büyük bir övgüyü hak ediyor. Savaş Günlükleri kitabını okurken yine bir Orwell klasiği olarak pişman olmayacaksınız. İyi okumalar.


1940'lı yıllarda hiç kimse yapılan savaşları toplu şekilde düşünüp 2. Dünya Savaşı demiyordu. İşte bu yüzden belki de 100 yıl sonra, günümüzde olup biten olaylara ve yakın zamandaki katliamlara insanlar 3. Dünya Savaşı diyecek. Peki farkında mıyız gerçekten? Çevremizde olup bitenleri, hem komşu ülkelerimizde yaşananları hem de dünyanın diğer yarım küresindeki olayları biliyor muyuz? Ya bir insan olarak bilmek zorunda hissediyor muyuz? Aramızdan kaçı bir gün bu savaş bizim de kapımıza gelir diye düşündü? Gördük Kilis'e atılan bombaları, görüyoruz Halep'e atılan bombaları. Halep ile Hatay arası 100 km bile yok, Ankara'dan Kırıkkale kadar. 1991'de Mihail Gorbaçov'un istifa etmesiyle dağılan SSCB, dünya haritasının değişmesine yol açan bir domino etkisi yarattı. Oysaki Gorbaçov barışı devam ettirmek için çok çaba sarf etti, Nobel Barış Ödülü kazandı. Ama her gücün bir sınırı vardır. SSCB dağıldı, Kızıl Bayrak indirildi ve yerine Rusya bayrağı çekildi . Birçok savaş patlak verdi tabiki. Yugoslavya'nın parçalanmasıyla Sırplar gözümüzün önünde binlerce Boşnak'ı katletti. Buna rağmen NATO kendine sığınan Boşnakları, davullu zurnalı kutlamayla Sırplara teslim etti ve komutanları kameraya hepsini öldüreceğiz dedi . Sırplar da yine katletti. Azerbaycan'ın toprağı olan Karabağ bölgesinde Ermeniler hak iddia etti ve yüzlerce Azerinin şehit olduğu Karabağ Savaşı gerçekleşti. Rusya 1994'de Çeçenistan'ı işgal etti, yaşayan halkı yerinden edip yaklaşık 30.000 sivili katletti. 1999'daki Rus-Çeçen savaşında ise 50.000 sivil öldürüldü. Ruanda'da, 1994 yılında, aralarında hiçbir etnik ve kültürel fark olmayan Hutu ve Tutsiler arasında savaş yaşandı. Aşırı uç Hutular, 800.000 Tutsi ile ılımlı Hutu'yu acımadan katletti. Ölen insanların kafatasları ise ülkedeki müzelerde sergileniyor. Şunu belirtelim; o dönemde Fransa, katliamı yapan Hutulara büyük destek verdi. 1988-89 yıllarındaki Kosova Savaşı'nda yaklaşık 2 milyon insan yurdundan göç etmek zorunda kaldı ve Sırp militanlar Kosavalı Müslümanlara karşı etnik temizlik uyguladı. 2000 yılında İsrail, Filistin'de 5000 kişiyi öldürdü. 2001'den 2014'e kadar süren Afganistan'daki çatışmalarda 30.000 sivil öldü. 2003-11 arasında Irak'ta teröristler, yerel güçler ve askerler birbirlerinden çok sivilleri öldürdüler. Bölgede toplamda 1.000.000'a yakın kişi hayatını kaybetti . Şu anda ABD 7 ülkeyi bombalıyor . Ülkemiz birden fazla terör örgütüne karşı mücadele veriyor. Orta doğu, terör örgütlerinin, bölgedeki ülkelerin ve dünya devlerinin birbiriyle savaştığı bir Bermuda Şeytan Üçgeni sanki. Her gireni yutuyor. Ukrayna'da, Kırım'da Ukrayna askerleri o bölgenin teröristleri olan Rusya yandaşlarına karşı savaşıyor. İsrail askerleri ise Filistinlileri katlediyor. Sincan-Uygur Özerk Bölgesi'nde, Çinliler 1960'dan beri Türkleri yavaş yavaş katlediyor, dünyanın sesi çıkmıyor. Üstüne üstlük Çin basını, bölge halkını bize terörist diye gösteriyor. Güneydoğu Asya ülkesi olan Myanmar'da budistler, Arakanlı Müslümanları katlediyor . Nijerya'daki Boko Haram ise Ortadoğu'daki IŞİD gibi. Büyük küçük demeden masum insanları öldürüyorlar. Azeri Ermeni çatışmaları Dağlık Karabağ için, Pakistan-Hindistan çatışmaları Keşmir için şu anda da devam ediyor.


Mors alfabesine göre V harfinin kodu, Beethoven'ın Beşinci Senfonisi'ne karşılık gelir. Alman bir bestekardan esinlenilen bu kod, şiirsel bir ironi şeklinde, Müttefik Kuvvetler tarafından II. Dünya Savaşı boyunca sembolik olarak Almanlara karşı kullanıldı. Nokta-Nokta-Nokta-Tire böylece müzikal bir motif haline geldi ve radyo istasyonları, kaderin kapıyı çaldığı bu ünlü müziği yayınlamaya başladılar. Shakespeare'in söylemiş olduğu gibi, birkaç müzik notasında ne olabilir ki? Görünüşe göre çok şey. Otoriter rejimler, müziğin gücünden o kadar korkmuşlardır ki onun sanatsal olarak ifade edilmelerini engellemişlerdir. Mao'nun Çin'i kendi ideolojik fikirlerine hizmet etmeyen sanatları tamamen yasaklamıştır. Sovyetler Birliğinde tüm müzikler yayınlanmadan önce onaylanmak zorunda kalmıştır. Savaş zamanlarında müzik, uzun sürelerden beri derin bir direnişin ifadesidir. 1942'de, Leningrad Kuşatması sırasında, Shostakovich Yedinci Senfonisi'ni sergiledi. Ülke tarafından terkedilmiş ve Almanya tarafından kuşatılmış olan Leningrad halkı; yiyecek olarak deri pişirdi, kediyle köpek avladı ve açlıktan öldü. Lakin onlar hala müziğe dayanıyorlardı. Tam bu anda, direnişin sembolü olarak müzik ortaya çıktı. Umutları yeşertti ve moralleri yükseltti. İşgalcilere karşı sanki meydan okuyormuşçasına hizmet etti. İlginçtir ki, Shostakovich, senfonisini savaşa karşı tepki olarak yazmıştır. Fakat tamamen destansı bir besteden ziyade, senfonisi daha çok Sovyetler Birliği'ni ve Stalin'i Alman istilasına karşı azarlıyor gibiydi. Sovyet yetkililer ise savaş sırasında ve hatta savaş bittikten sonra bu performansı Sovyet büyüklüğünü bütün bir nesle inandırmak amacıyla propaganda olarak kullandı. Savaşta müziğin kullanılması yeni bir şey değildir, sadece metotlar değişmiştir. Savaş Sanatı kitabında, Machiavelli, alan iletişiminde taktiksel olarak kullanılan trompetin erdemini savaş gürültüsünü delip geçtiği için övmüştür. Bundan önce Romalılar da; iletişim, askeri formasyonlar ve hatta orduyu coşturmak amacıyla müzikal enstrümanları kullandılar. Şiirler, marşlar ve savaş müzikleri aracılığı ile sanat; askeriyenin ayrılmaz bir parçasıydı. 19. yüzyılda müziğin popülerleşmesi yeni bir direniş dalgası başlattı. Önceki birkaç asırda olduğu gibi dinin tematik bir elemanı olma durumundan uzaklaştı ve artık sınırlanmış bir dinleyici kitlesi olmadığı gibi sanatsal ifade olarak da hızlıca kanatlandı. Bugün bulunduğumuz noktada klasik müzik arkaik olarak görünse de, çağdaş ve hatta yenilikçiydi. Piyanist ve bestekar Franz Listzt bir rock star, zamanının Bob Dylan'ıydı. O, sanat performansında bir devrim yarattı. Bestekarlar dinleyici kitlesine erişmeyi keşfetti ve müzik kompleks bir dile dönüştü, direnişin ve politik ifadenin dili haline geldi. 1804'te Beethoven, Napoleon Bonaparte'a adadığı senfoniyi tamamladı ve Frenchman'ın Fransız Devrimi idealleri şekillendi. Fakat aynı yıl içinde Napoleon'un imparator olarak taç giydiğini öğrenince, Beethoven, elyazmasındaki Napoleon'un ismini çizdi ve eserinin başlığını Symphony Eroica olarak değiştirdi. Beethoven'ın senfonisi Fransız Devrimi sonrası yorumu olarak görülürken, Frederick Chopin Revolutionary Etude isimli eserini 1831'de Rusya'ya karşı başarısızlığa uğramış Polonya isyanına tepki olarak yazdı. Aslında onun müziği 1941'de milliyetçiliğin bir sembolü haline gelecekti. Chopin Polonya'da kara listeye alındı, buna rağmen Berlin radyo istasyonları onun müziğini çalmaya devam ediyordu. Chopin'in kendi yurdunda müziğine karşı uygulanan bu seçici sansürleme; Almanları, onun müziğiyle Polonya milliyetçiliğinin alevlenebileceği düşüncesiyle ürküttü. Müziksel etkinin farkında olan hükümetler, müziği aktif olarak propaganda ve psikolojik savaş aleti olarak kullandılar. Vatanseverliği arttırmak için kullanılan en basit ve en etkili propaganda metodu milli marşlardır. Müzik içeriğini ve şeklini yönlendirme, aynı zamanda devrim etrafında bir öykü oluşturmaya da yardımcı olabilir. III. Napoleon, 1830 Devrimini kutlamak amacıyla Hector Berlioz'u Grande Symphonie Funebre et Triomphale'i bestelemek için görevlendirdi. Böylece şuana kadar bestelenmiş en destansı eser ortaya çıktı. Diğer açıdan bakacak olursak, popüler bir eser de bir devrimi sembolize edebilir. Mesela, bandın birden La Merseillaise'e dönmesi ile barda şarkı söyleyen Nazi görevlilerinin sesini bastırdığı sahne, Casablanca filminin ikonik bir sahnesidir. Bu Fransız marşı tam bu anda direnişin birleştirici bir sembolü haline gelir. Bütün bunlar, klasik müzik olsun veya günümüzün popüler müziklerinden olsun, müziğin savaştaki önemini anlatmak içindi. Savaş karşıtı şarkıların Vietnam Savaşı boyunca oluşturduğu etkiyi düşünün. Bu şarkılar politik hareketler tarafından desteklendi ve savaş karşıtı duyguların devamlılığı konusunda birleştirici bir güç gibi davrandı. Öyleyse bir müziğin bir hareketi tutuşturmasını ve bir devrimi ateşlemesini düşünün. Mevcut hükümet rejimlerinin müziği sansürleme eğilimleri işte bundan dolayıdır. İsyanlar ümit üzerine inşa edilir ve müzik bu umudu besler. Müziğin yükselişi bir kuşatmayı kırmayacak, bir hükümeti devirmeyecek ya da güvenlik politikalarını değiştirmeyecektir. Ancak bunları yapacak olan halkı güçlendirecek ve ona ilham verecektir. İşte bu ilham potansiyeli, müziği savaşın ve direnişin güçlü bir sembolü yapmaktadır.


Fifa'nın takım sayısını 16'dan 24'e çıkardığı ilk turnuva olan 1982'de İspanya'da düzenlenmiş Dünya Kupası, İtalya'nın şampiyonluğu ile bitti fakat bu şampiyonluktan çok Batı Almanya Avusturya maçı ile hafızalarda yer edindi; 2. Grup'ta Cezayir, ilk maçta Batı Almanya'yı 2-1 yenerek kupada bir Avrupa takımını yenen ilk Afrikalı takım olmuştu. Cezayir, Şili maçını bir gün önce oynayıp kazanmıştı. Ve gruptaki son maç Batı Almanya ile Avusturya arasında oynanacaktı. Batı Almanya'nın Avusturya'yı 1-0 ya da 2-0 yenmesi halinde, Batı Almanya ve Avusturya averajla Cezayir'in üzerinde yer alacak ve Cezayir elenecekti. Batı Almanya'nın 3-0 ya da daha farklı kazanması halinde Avusturya, maçın berabere ya da Avusturya galibiyetiyle bitmesi halinde Batı Almanya elenecekti. Tüm senaryolar böyleyken, maçtan önce Aynı dili konuşan iki takımın futbolcları birbirlerini destekleyecek dedikoduları başlamıştı bile! Tabii ki, maç 1-0 bitti... Maçta Batı Almanya 10. dakikada Horst Hrubesch'in golüyle 1-0 öne geçti ve maçın devamında her iki takım maçın bu skorla bitmesi için elinden geleni yaptı. Maç esnasında tribünde olan İspanyollar, fuera, fuera tezahüratlarında bulundu. Cezayirli taraftarlar, oyunculara kağıt para attı. Maç, neredeyse dura dura oynandı ve 90 dakika sonunda Avusturya ile Batı Almanya el ele gruptan çıktı. Avusturya, bir sonraki turda elenirken yoluna devam eden Batı Almanya finalde İtalya'ya 3-1 kaybetti ve tartışmalı maçın faturasını Rossi, Tardelli ve Altobelli kesti.


Kısaca bir giriş yapacak olursak, Schlieffen Planı: I. Dünya Savaşı'nda Almanya'nın Fransa'yı istila planı, Majino hattının kuxeyinden Belçika ve Hollanda topraklarından beniş bir yay çizip Fransa topraklarında ilerleme şeklindeki planıdır. Küçük yaşlardan itibaren askeri yaşama ilgi duyan Alfred von Schlieffen (28 Şubat 1833-4 Ocak 1913), girdiği askeri okullardan zekası ve ileri görüşlülüğüyle Alman mareşali unvanını almış ve Genelkurmay Başkanlığı makamına kadar yükselmiştir. Savaş alanlarındaki tecrübeleri ve Almanya'nın jeostratejik konumunu hesaba katarak, ileride kaçınılmaz olan Rus ve Fransız ordularıyla kapışma tehlikesini görmüş ve Fransa ve Rusya'ya karşı oluşturduğu Schlieffen Planı'nı geliştirmiştir. Alfred von Schlieffen, I. Dünya Savaşı patlak vermeden sadece 19 ay önce, 4 Ocak 1913 tarihinde öldü. Son sözlerinin: Unutmayın: sağ kanadı çok güçlü tutun dediği söylenmektedir. 1905 yılında Schlieffen, Alman Genelkurmay Başkanı oldu. Avrupa 1905 yılında bir tarafta Almanya, Avusturya ve İtalya ve diğer tarafta İngiltere, Fransa ve Rusya olmak üzere iki kampa etkin bir biçimde ayrılmıştı. Schlieffen, Genelkurmay Başkanı olarak görev yaptığı süre boyunca Almanya'yı Avrupa'nın ezici gücü yapan düzenlemelere girişerek Alman Genelkurmayının etkinliğini ve saygınlığını artırdı ve kadrosunu iki katına çıkardı. Schlieffen, gelecekte Avrupa'da yapılacak savaşların en belirleyici alanının batı kesiminde olacağına inanıyordu. Burada, Schlieffen, Fransa'yı Almanya'nın en tehlikeli rakibi olarak düşünüyordu. Rusya pek çok alanda Fransa kadar gelişmiş değildi ve Schlieffen, Rusya'nın kuvvetlerini harekete geçirmesinin altı hafta süreceğini düşünüyor, Rus-Alman sınırındaki herhangi bir savaşın bir kaç haftada Almanlar tarafından üstesinden gelineceğine inanıyordu. Bu sebeple kuvvvetlerini Fransa'yı yenmek üzere yoğunlaştırdı. Almanya'yı tek bayrak altında toplayan Bismarck'tan beri Doğuda Rusların, Batıda Fransızların ilerleyici ve işgalci tutumu, Almanya için en büyük tehdit ve tehlikelerden biri olmuştur. Söz konusu bu tehlike Alman Genelkurmayı tarafından üst düzeyde ele alınarak kapsamlı ve titizlikle düşünülmüş ve Almanya için en tehlikeli senaryonun her iki cephede birden savaşmak olduğu görülmüştür. Bu tehdidi bertaraf etme üzerine kurulu olan Schlieffen Planı, bu tehlikeye çözüm arayışlarının en kapsamlı eseri olmuştur. Plana göre Alman orduları I. Dünya Savaşı sırasında önce Batı Cephesini kısa bir sürede halledecek, daha sonra da Batı Cephesindeki kazandığı kesin zaferin rahatlığı ve özgüveni ile batıdaki askerleri Doğuya kaydırıp tüm gücünü gelişmemiş ulaşım ağlarıyla bilinen Rusya'ya verecekti. Planda en önemli unsur birliklerin hareket ve harekat hızıydı. Almanlar bunun için neredeyse ülke içinde her köy ve kasabadan demiryolu geçirmiş, dünyada km başına düşen demiryolu oranında zirveye kurulmuş, takipçisine iki katından fazla fark atmıştır. Planın uygulayış safhasında silahlı kuvvetlerin kara bölümü %10 ve %90'lık iki kısma ayrılacaktır. Doğu Prusya'daki Rus saldırısını bertaraf etme misyonu %10'luk bölüme aittir. Savaş sırasında bu ordunun komutanı saldırı taraftarı Mareşal Paul Von Hindenburg olduğundan durum biraz değişecektir. % 90'lık kısım ise %60 ve %40 olarak iki kısma ayrılacak ve %40'lık bölüm Fransa-Almanya sınırından Arden Ormanlarının çevresinden yanıltma taarruzuna girişecektir. Komutanları ise zekasıyla ünlü Karl Von Bülow'dur. %60'lık bölümün komutanları olan ve ciddi staratejik falsolarıyla bilinen Alexander Von Kluck ise hızla Belçika ve Hollanda'yı işgal edip lojistiğini emniyete aldıktan sonra Belçika sınırından Fransa'yı istila edecektir. Plana göre seferberliğini yaklaşık 39 hafta gibi geç sürede tamamlayan Fransızların topraklarına Almanlar iki koldan girecekti. Yaklaşık 1.450.000 nüfuslu birinci grup olan çekiç grubu, Belçika üzerinden doğrudan Paris'e yürüyecek ve 350.000 nüfuslu ikinci grup olan örs ise Lorraine'e hücum edecekti. Böylece Fransız orduları kıskaca alınıp kısa sürede imha edilecekti. Bu olaylar cereyan ederken Alman donanması İngiltere'nin kıta Avrupasına çıkartma yapmasını engelleyecek ama açık denizde onlarla kapışmaktan kaçınacaktır. 5-6 hafta arasında Fransızların ikmal merkezi Paris ve Bordeux düşürüldükten sonra Alman birlikleri hızla zırhlı trenlerle doğu cephesine taşınıp Ruslarla hesaplaşılacak ve daha sonra İngiltere izole edilip teslime zorlanacaktı. Ancak başta da ifade ettiğimiz gibi evdeki hesap çarşıya uymayacaktı. Plan gereği Fransa'ya Belçika üzerinden, meşhur Liege kasabasından geçilecekti. Yine hesaplara göre Fransa'nın 1 ayda işgal edilmesi için Liege kasabasının 24 saatte geçilmesi gerekiyordu. O sıralar kullanılmaya başlanan dikenli teller ve Liege'nin direnişi, Almanları bu küçük kasabada 13 gün oyalamıştır. Belçika'nın tüm dünyada takdir edilen direnişi, planı geciktirmiştir. Almanya gibi bir güce, o yıllarda dünyanın en büyük gücüne karşı teslim olmamış, ordusunun geriye kalan kısmını geriye çekerek ülkenin güney-batı ucunda müttefik kuvvetlerle birleşmiştir. Schlieffen Planı'nın başarısı için gerekli durumun bir bölümü böylece yok oluyordu. Bu olay Fransa üzerine yapılacak taarruzun anca 17 Ağustos'ta yapılmasına sebep olacaktı. Ana karadan gelecek olan lojistik destek savaşın başlarına kıyasla beklenenin çok altındaydı. Çünkü kurmaylar siperlerin yapımına çok maliyet ayırıyordu. Fransızlar siperlerini ahşap kütüklerle beslerken Almanlar ise beton tahkimatlar sağlıyordu. Bu doğal bir karardı çünkü Fransız siperlerine nazaran Alman siperlerinin daha dayanıklı olması zorunluluktu. Zira Fransızlar lojistik desteğini birkaç kilometre yakınlarındaki Paris'ten alırken Almanlar yüzlerce kilometre uzaklıktaki Berlin'den bekliyordu. 4 Ağustos'ta başlayan harekatta Çekiç, 20'sinde Brüksel'e anca girebildi. 39 günde Paris'te olması gereken grup 16 günde ancak Brüksel'e girebilmişti. Alman Genelkurmayı yaklaşık yüz bin kişilik Belçika ordusunun büyük çaplı bir direnç gösterebileceklerini tahmin edememişti. Britanya'nın seferi kuvvetleri de beklenilenden erken bir zamanda Fransa'nın yardıma yetişmişlerdi. Marne savaşlarından sonra Alman orduları Fransız güçlerini Paris önlerine kadar itmiş olsa da -bir bozgundan ziyade Fransızlar düzenli ricat uyguladılar- artık daha fazla ilerleyemiyordu. Dönemin Genelkurmay Başkanı Von Moltke'nin de bu firelerin yaşanmasında iki büyük strateji hatası vardı. Fransız tarafından Örs koluna gelebilecek herhangi bir karşı taarruz ihtimaline karşın Çekiç kolundaki birkaç tümeni Örs'e aktarmıştı. Birincil grup olan Çekiç'i zayıflatmıştı. Sonra Fransızların ricatını bir kaçma olarak algılayarak -nispeten haklı sayılabilirlerdi çünkü Alman istilasına karşın Fransız hükümeti Paris'ten Bordeux'a taşınmıştı- harekatın başarılı olduğunu varsayıp Batı gruplarından altı adet kolorduyu Prusya'ya kaydırmış ve Almanların Batı'da güç kaybetmesine vesile olmuştu. Dolayısıyla planın öngördüğü Paris'in zaptı artık bir hayal olarak kalmıştı. Almanlar yeni topraklar almak yerine Belçika ve Kuzey Fransa'daki varlıklarını koruma telaşına girmişlerdi. Doğu'da ise Rusya ve Sırbistan, Avusturya-Macaristan ile Reich'a mücadele ediyorlardı. Plan gereği Almanlar savunmada kalsalar da Avusturya-Macaristan orduları Sırbistan'a karşı sert taarruzlar gerçekleştiriyordu. Ruslar ise hem Doğu Prusya Seferi'ne başlayarak Almanların üstüne yürüyor hem de Sırbistan'ı Avusturya-Macaristan'a karşı savunmaya çalışıyordu. Avusturya-Macaristan ve savaşa yeni katılan Bulgar orduları, Rus ve Sırp ordularına karşı dişe dokunur bir eylem gerçekleştiremediler ve hatta yenilgiye uğradılar. Bundan dolayı Almanlardan yardım istediler ve Almanlar da bu yardıma olumlu karşılık vererek Bükreş'e kadar girdiler. Ayrıca Rusların Prusya seferlerini de başarıyla durduruyorlardı. İşler Doğu'da iyi ilerliyordu ancak Alman ordusunun Bükreş'te değil Doğu Prusya'da konuşlanması gerekiyordu. Bu da planın ikinci firesi oldu. Her ne kadar planın bir parçası olmasa da Sarıkamış Harekatı'ndaki Türklerin başarısızlığı neticesiyle Rusların Kafkasya'daki gruplarını Alman mevzilerine sürmesiyle beraber Doğu'daki savaş kızışmıştı. 1917'de gerçekleşen Bolşevik İhtilali neticesiyle Rusya'nın tarafsızlık ilan etmesi dolayısıyla Alman ordularının Moskova hayali de suya düştü. Schlieffen Planı'nın Doğu kanadı da beklenmedik siyasi sebeplerden ötürü tamamlanması imkansız hale gelmişti. ABD'nin de savaşa fiilen katılmasıyla beraber Almanlar I. Dünya Savaşı'nda askeri olarak hemen hemen hiç bir hedeflerini gerçekleştiremediler. Bu güzel yazı için teşekkürler. Benim bir sorum olacaktı. Doğuda 1917 Bolşevik İhtilali'nden sonra Rusya'nın savaştan çekilmesinin Schlieffen Planı'nı uygulayan Alman Orduları'nın Moskova'ya girme hayalini yıktığını söylemişsiniz. Brest Litovsk Barış Antlaşması ile aslında Almanya doğu sınırlarını genişletmiş ve garanti altına almış olmuyor mu? Bence Moskova hayali yıkılmış olsa bile bir açıdan da Almanya ve müttefikleri için iyi olmuş.


Schopenhauer felsefesi, özellikle Nietzsche'nin felsefi perspektifini oluşturması açısından hayati bir öneme sahiptir. Bununla birlikte Schopenhauer, felsefe tarihi açısından hayli spekülatif ve tartışmalı bir konumdadır. Schopenhauer yaşadığı dönem içerisinde birçok eleştiriye tabi olmuş ve özellikle dönem filozoflarıyla girdiği tartışmalarla dikkat çekmiştir. Hegel'in felsefi pozisyonunu ve sahip olduğu etkileyici şöhretini yüksek düzeyde eleştirmiş ve hatta kimilerine göre kıskançlık noktasına kadar uzanan bu süreçte, kendi kariyerini planlamak adına birçok girişimde bulunmuştur. Hegel ve Schopenhauer, bir dönemde Berlin Üniversitesi'nde aynı anda ders vermiş ve Hegel'in dersleri geniş bir katılımcı ile sürerken Schopenhauer, beklediği ilgiyi görememiştir. Tıpkı yaşamında olduğu gibi Schopenhauer felsefesi de oldukça inişli çıkışlıdır. Bu felsefi pozisyon insan doğasından kaynaklanan nedenlerle melankoli, karamsarlık ve kötümserlik gölgesi altında şekillenmiştir. Fakat her şeye rağmen Schopenhauer'un varlığı Nietzsche'yi doğurmuş ve bu iki büyük filozof; karamsarlığın ve umudun filozofları haline dönüşmüştür. Schopenhauer felsefesi, temel olarak istenç ya da irade olarak Türkçeye çevrilen Wille kavramı üzerine kuruludur. İrade, Schopenhauer'un dünyayı ve dünyaya dair olan her şeyi anlama biçimidir. Onun felsefi pozisyonu açısından da istenç kavramı hayati bir öneme sahiptir. Melankoli, kötümserlik ve karamsarlığın çıkış noktası da yine irade kavramı üzerinedir. Schopenhauer'a göre öznel varoluşun birincil niteliği iradedir. İrade, öznel varoluşun gerçekliğini ifade eder ve temel olarak acı ile donatılmıştır. Onun tüm felsefi pozisyonunu aktardığı; Die Welt als Wille und Vorstellung yani, İrade ve Tasarım Olarak Dünya kitabı, tüm detaylarıyla irade kavramının analizi üzerine kuruludur. Schopenhauer felsefesinin tüm detaylarını içeren kitabın tamamlanması, aynı şekilde Schopenhauer'ın yaşamına mal olmuştur. İki ciltten oluşan kitabın ilk cildi büyük oranda Kant felsefesinin eleştirisi üzerine dayanmıştır. Gerçek anlamıyla bir başyapıt olan İrade ve Tasarım Olarak Dünya'nın ikinci baskısı ise ilk baskından 25 yıl sonra, büyük bir revize ile tekrardan felsefe tarihine kazandırılmıştır. Schopenhauer felsefesi için bir özet yapmak gerekirse onun felsefi derinliğini anlatmanın en etkili yolu İrade ve Tasarım Olarak Dünya sözcüklerinden geçer. Bu sözcükler sadece onun yayınladığı başyapıtının ismini ifade etmez. Aynı zamanda irade ve tasarım olarak dünya, Schopenhauer'un varoluşa dair analizinin özünü de en etkili şekilde yansıtır. Schopenhauer'a göre tüm varlıklar ve özel olarak insan, bir irade güdümünün kontrolü altındadır. İrade, isteme yetisi ya da bir diğer adıyla istenç, insanı kör dehlizlere sürükleyen karamsarlığını özünü teşkil eder. Schopenhauer felsefesi, temel olarak istenç kavramı ve mutluluk bilinci üzerine inşa edilmiştir. İradenin insan üzerindeki bu etkisinin yanı sıra Schopenhauer, Yunan felsefesi için bir başlangıcı ve nihai sonu ifade eden hayat amacını mutluluk üzerine kurgular. İnsanın bu dünyadaki varoluş amacı mutluluğun peşinden koşmaktır. Peki ama irade, yani istenç bu işin neresindedir? Evrenin, varoluşun ve insanın özünde irade yatar. Schopenhauer felsefesi her ne kadar irade ve istenç kavramları üzerine yeşermiş olsa da onun yaptığı oldukça kritik bir kavramsal ayrım, bugünki entelektüel gelişime önemli bir katkı sağlamıştır. Schopenhauer, temel olarak akıl ve anlayış kavramlarını birbirinden ayırır. Bu durumun benzeri Kant'ın Ahlak ve Anlama Yetisi kavramlarını keskinleştirmesinde de ortaya çıkar. Schopenhauer'a göre anlayış temel olarak bir beceridir. Bu beceri, terimsel ve kavramsal olarak düşünebilme potansiyelini ifade eder. Akıl ise anlayıştan farklı olarak nedensellik ilişkisinin insanın düşünme yetisine içkin olarak yansımasıdır. Yani gündelik yaşamda neden-sonuç ilişkilerinin otonom bir şekilde kurulduğu tüm durumlar buna örnek olarak gösterilebilir. Bir bilardo istekasıyla toplara atış yapmak ve bu atışın daha öncesinde belirlenen hedef doğrultusunda şekillenerek gerçekleşmesi, tam anlamıyla akılın işidir. Akıl, insanın bu dünyadaki yapıp etmelerinin bir ürünü olarak tasavvur edilebilir ve anlayıştan farklı olarak nedenselliğin özüne ilişkin önemli bir konumda durur. Schopenhauer felsefesi, gerçek anlamıyla karamsarlıkla doludur. Bu durumun en temel sebebi yine irade kavramında gizlidir. Schopenhauer'a göre insanın istemesi, yani iradesi bitip tükenmek bilmeyen devasa bir güce sahiptir. Bu güç, insanı mutluluğu arzu etme, arama ve peşinden koşma eğilimiyle baş başa bırakır. Oysa iradeye karşı olarak doyum ise sınırlıdır. Doyum iradenin tamamlanma potansiyelidir. İnsan istedikçe, daha fazla arzuladıkça istencine yenik düşer. Daima arzu etme ve isteme peşindedir. Buna karşın insanın istediği her şeyin tamamlanmasına ilişkin doyum ise, yaşam alanı içerisinde sınırlı bir düzeydedir. Doyumun sınırlı olduğu ve istemeyle dolu bir dünyada insan, mutluluğu ararken her zaman biçare pozisyondadır. Sonsuzluk içerisinde sınırlılığa tabii olmak insanı doğrudan karamsarlıkla yüzleştirir. Tam da bu yüzden Schopenhauer felsefesi, içkin olarak karamsarlık ve kötümserliğin doruk noktaya ulaştığı felsefi bir izlenceye ev sahipliği yapar. Schopenhauer felsefesi ve sanat ilişkisi ise onun doyumsuz olarak tasvir ettiği irade ile paraleldir. O, sadece bir durum tespiti yapmakla kalmaz. Aynı zamanda Schopenhauer, istencin zayıflatılması ve dünyada insanın varoluş serüveninin değerli kılınması adına çıkış kapılarını da açar. Schopenhauer'a göre; doyumsuzlukla çevrelenmiş istemenin temel olarak kontrol altına alınması gerekir. Peki ama insani istencin kontrol altına alınması nasıl mümkündür? Şüphesiz ki sanat, ancak ve ancak doyumsuzluklarla dolu olan istemenin karşısında insani bir üst uğraşıdır. Schopenhauer sanatı, doyumsuzluk dehlizinde kaybolmak istemeyen insanın entelektüel gücü olarak tanımlar. Sanat, insanın doyumsuzlukla sınandığı ve mutluluğu nihai hedef olarak belirlediği varoluşunda dönüşüm ve kırım noktalarından biridir. Doyumsuzluğu yaşamdan uzaklaştırmanın en yaratıcı ve biricik yöntemidir.


Jose Mauro De Vasconcelos'un Şeker Portakalı kitabında geçen bir bölüm bu konuşma. Bu cevabı veren çocuk daha 5 yaşındaki Zeze. Bir çocuk bu sözleri söyleyebilecek kadar ne yaşamış olabilir diyebilirsiniz. Ben de okumadan önce böyle düşünüyordum. Ancak bu kitap bazı fikirlerimi değiştirdi. Olgunluğun yaşla alakalı olmadığını öğretti en önce. Zeze öyle bir çocuk ki çoğu yetişkinin düşünemeyeceği şeyleri düşünebiliyor. Öncelikle hikayeye en baştan başlayacak olursak; Zeze kalabalık ve fakir bir ailenin çocuğu. Babasının da işsiz kalmasından sonra annesi ve ablası çalışmak zorunda kalmış ancak ailenin durumunu düzeltmeye yetmemiş. Bunun yanında Zeze çok yaramaz bir çocuk. O kadar yaramaz ki mahallede yapılan her kötü olay ondan bilinir olmuş, bu yüzden de herkes ona şeytan demeye başlamış. Açıkçası ben kitabı okurken, çevresindeki insanların sen çok yaramazsın diyerek her olayda Zeze'yi suçlamasından dolayı Zeze'nin sürekli kötü şeyler yapmak istediğini düşünmüştüm . Zeze'nin hayal gücü diğer çocuklardan çok yüksek. Babası işsiz kalınca yeni bir eve taşınıyorlar ve herkes bahçede bir ağaç seçiyor. Zeze'ye ise küçük bir şeker portakalı fidanı kalıyor. Zeze kötü bir ağaca sahip olduğunu düşünüp üzülürken aslında bu fidanın sihirli bir şekilde onunla konuştuğunu fark ediyor. O günden sonra Zeze ona yaptığı her şeyi anlatıyor ve en iyi arkadaşı oluyor. Zeze diğer çocuklardan çok farklı bir çocuk. Bunun en büyük göstergesiyse okumayı çok erken öğrenmiş olması. Bunun üzerine ailesi onu hemen okula yazdırıyor. Buraya kadar sorun yok ancak Zeze onların kendisinden kurtulmak için okula yazdırdıklarını düşünüyor ve bu konuda çok da haksız sayılmaz. 5 yaşındaki bir çocuk için belki de çok üzücü olabilecek bu durum Zeze için çok normal. Çünkü Zeze her olayda suçlu ilan edildiği için sürekli şiddete maruz kalan bir çocuk. Öyle ki ayağını cam kesiyor ve yara çok derin olmasına rağmen kimseye söyleyemiyor. Çünkü yine dayak yiyeceğini düşünüyor. Zaten yazının başındaki sözü de bu sebeple söylüyor. Zeze'nin hayatı böyle giderken önceden hiç sevmediği Portekizliyle karşılaşıyorlar. Portekizli Zeze'nin kesik ayağıyla ilgilenip onu eğlendirmeye çalışıyor. Sonunda gerçekten çok yakın ve gizli dost oluyorlar. Hatta Zeze o kadar seviyor ki Portekizliyi, onu evlatlık almasını bile istiyor. Portekizli de aynı şekilde onu kendi çocuğu gibi görüyor. Zeze artık gerçekten mutlu hissetmeye başlıyor. Ancak bir gün Portekizli, arabasına tren çarpmasıyla ölüyor. Zeze günlerce şoktan çıkamıyor, bütün mahalle o iyileşsin diye çabalıyor. Son olarak şeker portakalı fidanını rüyasında görmesiyle iyileşmeye başlıyor. Bu kitap gerçekten düşündürücü şeyler anlatıyor. Bir çocuğun bile ne büyük acılar yaşayabileceğini hissettiriyor. Herkesin okuması gereken kitaplardan biri olduğunu düşünüyorum.


Selanik şehri bir çoğumuzun dünya üzerinde öğrendiği ilk şehirlerden bir tanesidir. Çünkü Selanik'in bizde manevi bir anlamı var. Yunanistan'ın Türkiye'yi andıran bu şehrinde bir gün geçirdim ve gezip gördüklerimi not aldım. Etrafı ve tarihi yapıları gezerken gözüme çarpan noktalardan, aldığım ufak notlardan bahsedeceğim. Bu kısa Selanik gezisi benim için oldukça güzel bir deneyim oldu. Size bu yazıda baştan aşağı bir rehber yahut ansiklopedik bilgi verecek değilim. Sadece kısa bir Selanik günlüğü okuyacaksınız. Birazcık Selanik'ten bahsedecek olursak: Selanik, Yunanistan'ın kuzey bölgesinde yer alan bir bölge ve başkent Atina'dan sonra her anlamda Yunanistan'ın ikinci büyük şehri. Aslında bu şehrin adı, Büyük İskender'in kız kardeşi olan Thessalonike'den geliyor. Bu isim de Teselya Zaferi anlamına geliyor. Yunan Makedonyası'nın merkezi olan Selanik, oldukça büyük bir tarihi dokuya sahip. Bu şehir Ege Denizi'ne ait Termaikos Körfezi'nde yer alıyor. Burası bizim tarihimiz açısından da oldukça değerli bir yer. Ankaradan çıktığım otobüs yolculuğu baya bir ağrılı geçti. Açıkçası otobüslerde çok uzun yolculuklara alışkın değilim çünkü uyuyamıyorum. Ama yaptığım geziler beni buna alıştıracaklar. İpsala Sınır Kapısı'ndan geçerken güleryüzlü bir polis pasaportumu büyük bir hızla alıp, damgayı basıp pasaportumu geri verdi. Sınırı geçtikten sonra Setur Dutyfree isminde vergiden muaf bir alışveriş mağazası karşınıza çıkıyor. Ben içeriye doğru adımlarımı atarken başka bir otobüsten mağazaya doğru koşa koşa fırlayan 5-6 tane abla gördüğümde kendimi bir film sahnesinde gibi hissetmedim değil. Gariplerim zannediyorlardı ki vergi yok diye her şey çok ucuz. Fakat ürünlerdeki Euro fiyatını Türk Lirasına çevirince hiçbir şeyin ucuz olmadığını anladılar ve büyük bir heyecanla içeriye giren herkes birden duruldu. Gerçekten komik bir sahneydi. Buradan sonra da Yunan kapısından hızlıca geçtim. Yunanistan'ın Selanik şehrindeki ilk durağım, sanırsam hayatımda bilinçli olarak gördüğüm ilk kilise olan Aya Dimitri Kilisesi oldu. Bu kilise, Selanik şehrinin koruyucusu olduğuna inanılan Aziz Dimitri'ye adanmış bir kilise olarak yapılmış. Ayrıca bu kilise Roma kalıntıları üzerine inşa edilmiş ve kiliseye girdikten sonra aşağı merdivenle inerek buradaki Roma kalıntılarını da görebiliyorsunuz. Kilisenin altında bulunan Roma kalıntıları, Dimitri'nin şehit edildiği Roma hamamının kalıntılarını oluşturuyor. İşte o yüzden Aya Dimitri Kilisesi buraya inşa edilmiş. Birçok kilisede olduğu gibi burada da fazla sayıda kutsal resim ve tablolar vardı. Doğu kültürüyle yetişmiş ve Hristiyanlık teolojisi hakkında pek bir şey bilmeyen birisi olarak bu tablolara aval aval bakan turistlere bir yenisi olarak ben de eklenmiş oldum. Bu tablolara karşı insanların ibadet etmeleri ve tabloları öpmeleri bizim anladığımız tarzda ibadetten çok daha farklı bir olgu olarak sizi şaşırtıyor. Ama asıl olarak, bu tablolardaki tasvirleri anlayamamak beni üzdü. Birazcık Hristiyan teolojisi öğrenerek bu tabloları anlayabilmek ve bu sanattan zevk almak gerçekten büyük bir entelektüel başarı olabilirdi. Kilisede insanlar ibadet ederken bir hüzün içerisine giriyorlar. Benim merak ettiğim kısmı, acaba gerçekten ibadet edilen bu tabloların ve heykellerin tam olarak anlamlarını onlar da biliyorlar mı? Çünkü hepsi birer sanat eseri olarak gözünüze çarpıyor. Bunları anlayabilmek için özellikle Ortodoks sembolizmi üzerine kitaplar ve makaleler okumak gerekiyor. Burada da insanların dileklerini yahut düşüncelerini yazıp attıkları bir kutu var. Daha sonra insanlar mum yakıyorlar. Bu mumları bütün kiliselerde görmeniz mümkün. Mumları yakmadan önce de kiliseye yardım amacıyla bir miktar para atıyorsunuz. Mumların boyutuna göre verdiğiniz bağış da artıyor. Bu mumlara votive candle deniyor. Bu mumlardan yakmanın birçok manası var ve kökeni İncil'e dayanıyor. Mum yakmak aynı zamanda, kilisede ibadet edenlerin ruhlarını da temsil ediyor. Işık tasviri İncil'de bol bol geçiyormuş ve aynı zamanda İncil'e göre İsa halka şöyle seslenmiş: Ben dünyanın ışığıyım. Benim ardımdan gelen, asla karanlıkta yürümez, yaşam ışığına sahip olur. (John 8:12). İşte bu yanan mumların aynı zamanda böyle bir ışığı da temsil ettiğini düşünüyorlar. Mezhepsel olarak bu mumların birçok başka anlamı da bulunuyor. Fakat dediğim gibi daha ayrıntılı açıklamalar için internet araştırmalarından ziyade Hristiyan sembolizmi üzerine bir şeyler okumak gerekiyor sanıyorum. Kilise II. Beyazid zamanında Kasımıye Camisi olarak camiye çevrilmiş. Fakat o dönemde de onlara göre mukaddes olan suyun Hristiyanlarca ziyaretine izin verilmiş. Tarihi boyunca birçok kez yağmalanan ve ağır hasar gören bu kilise aynı zamanda UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alıyormuş. Sonuç olarak Aya Dimitri Kilisesi oldukça güzeldi. Daha sonra Atatürk Evi'ne gittim. İçeride duvarlara güzel bilgilendirme yazıları ve görseller asılmış. Üst kata çıktığınızda Atatürk'ün balmumundan heykelini görüyorsunuz. Sol eline eldivenini giymiş ve sağ tekini de yine sol eliyle tutuyor. O eldiveni sallayarak ayağa kalkacak gibi gerçekçi duruyor. Annesi Zübeyde Hanım'ın da balmumundan bir heykeli var. Aşağıda ise Zübeyde Hanım'ın bir fotoğrafı var ki benim gözlerimi doldurmaya yetiyor. Zannediyorum hiçbir Türk bu manzara karşısında duygulanmadan edemez lakin rahmetliyle bi fotoğraf çekinelim eheheh diyen insanları duydu bu kulaklar. Neyse, genellemeler yanlıştır diyerekten kendi suizanım diyorum başka da yorum yapmıyorum. Atatürk'ün kullandığı eşyalar da ayrıca sahnelenmiş. Tarihi ayrıntılardan bahsetmek yerine gidiniz, görünüz demekle yetineceğim. Ayrıca dışarıda Atatürk'ün küçükken gölgesinde oynadığı o meşhur nar ağacı da var ve oldukça sağlam bir şekilde duruyor. Yunanistan'da daha sonraki durağım ise Selanik'in simgesi olan Beyaz Kule oldu. Yunanca adıyla Lefkos Pirgos olan bu güzel kule, Osmanlı devrinde bir Bizans kulesinin üstüne inşa ettirilmiş. Tarih boyunca birçok isme sahip olmasına rağmen en son Beyaz Kule adını almış. Hem tarihiyle ilgili hem de ismiyle ilgili birçok rivayet bulunuyor fakat rivayetleri burada sıralayacak halim yok. Burası askeri garnizon olarak da zindan olarak da kullanılmış. Kulenin etrafındaki surlar ise günümüzde bulunmuyor. Etrafındaki yeşillikle birlikte gerçekten çok hoş bir manzara oluşturuyor. Kule tam anlamıyla beyaz görünmese de kesinlikle güzel bir rengi ve görünüşü var. Beyaz Kule'ye ait fotoğrafı ise bu yazının kapak görseline ekledim. Beyaz Kule'yi geçince merakla aradığım Büyük İskender heykelini bulamamam beni üzdü. Fakat tam tersi yönde yürümüşüm. İnsanlara Alexander the Great Statue??? diye sorarken gerisin geriye yürüyerek buldum ve aslına bakılırsa Beyaz Kule'ye oldukça yakınmış. Heybetli bir Büyük İskender heykeli olan bu anıt, Büyük İskender'in karakteristik duruşuyla betimlenmiş. Esane atı olan Bukefalos'un ayakları havada bir şekilde ileri atılırken tasvir edilmiş. Bu heykelin arkasında Makedon ordusunun tasviri olan büyük bir gravür bulunuyor. Yan taraflarda da tipik Makedon simgesi olan Vergina Güneşi işlemeli Makedon kalkanları ve Makedon mızraklarının heykelleri bulunuyor. Büyük İskender'in sol tarafında ona göre oldukça mütevazı olarak heykelleştirilmiş olan babası II. Philippos'un da bir heykeli bulunuyor. Bu heykel ise yine mütevazı bir miğfer ile betimlenmiş. İskender'e oranla sönük bir heykel. Buradan sonra kıyıdan uzaklaşarak yukarı istikamette yürümeye başladım. Burada birçok heykelin arasından geçerken karşınıza çok hoş bir Ortodoks kilisesi çıkıyor. Adı ise Ekklisia Nea Panagia. Bu minik kilise gerçekten güzel. Kendime çizdiğim belirli güzergahı takip ederek bu kiliseden sonra daha yukarı yürüdüm ve Galerius Kemeri'ne ulaştım. Bu da birçok ülkede bulunan kemer yapılarından Selanik'e ait olanı. Aslında bu kemer; Galerius Sarayı, Hipodrom ve Rotunda kompleksinin bir parçasıymış. Üçüncü yüzyılın sonuna doğru İmparator Galerius'un Perslilere karşı zaferi şerefine inşa edilmiş. Zaten Galerius Kemeri'ndeki kabartmalar da bu savaştan bahsediyor. İşlemeler gerçekten etkileyici. Daha sonra gideceğim yer hemen ilerisinde bulunan Yorgo Rotundası oluyor. Zaten dediğim gibi bunlar eskiden birbiriyle bağlantılıymış fakat aradaki yapılar yıkılmış. Rotundaya baktığınızda dışarıdan gözünüze hemen ucu yıkılmış bir minare çarpıyor. Evet, bu Roma yapısına minare dikerek camiye çevirmişiz ve adını da Sultan Hortaç Camii koymuşuz. Minare tepesi olmasa da iyi ki ayakta sağlam bir şekilde duruyor. Evliya Çelebi'nin de bahsettiği Sultan Hortaç Cami yahut Yorgo Rotundası, Pantheon cinsi bir yapıya benziyor. Ne yazık ki ben gittiğimde kapısı kapalıydı ve içeride büyük bir tadilat çalışması yapılıyor gibiydi. Eğer gerçekten bir tamir yapılıyorsa, çok büyük çapta görünüyordu ve kısa süre içerisinde bitecek gibi görünmüyordu. Buradan sonra Galerius Kemeri'ne geri döndüm ve yönümü Aristoteles Meydanı'na paralel bir şekilde devam ettirdim. Biraz yürüdükten sonra ve hafifçe sahil yönüne yürüyünce, İstanbul'daki Ayasofya'nın bir kardeşi olan Selanik Ayasofya Kilisesi'ne ulaşıyorsunuz. Gerçekten birbirlerini çok andırıyorlar. Zaten bu kilise 7. asırda tekrardan inşa edilirken İstanbul Ayasofya Cami örnek alınarak yapılmış. Kanuni Sultan Süleyman'ın önce Makbul sonra da Maktül İbrahim Paşa olacak olan büyük veziri İbrahim Paşa tarafından camiye çevrilmiş ve bir minare eklenmiş. Adı da Selanik Ayasofya Cami olmuş. Fakat şehirdeki bütün yapılarda olduğu gibi 1912 yılında burası Yunanlıların eline geçtiğinde tekrardan kiliseye çevrilip minaresi yıkılmıştır. Bu yapı da UNESCO Dünya Mirası listesindeki yapılardan bir tanesiymiş. Buradan tekrar yukarı doğru yürüyünce Acheiropoeitos Kilisesi'ne vardım. Dışarıdan çok güzel görünen bu kilise ne yazık ki kapalıydı. Bu kilise ise II. Murat'ın Selanik'i 1430 yılında fethedişinin hemen ardından camiye çevrilerek ilk cuma namazının kılındığı yermiş. Bu yüzden adı da Eskicuma Cami olarak adlandırılmış. Bu kilise en başta Meryem adına yapılmış ve birçok Bizans kaynağında geçen Akheiropoietos Meryemi Kilisesi'nin burası olduğu sonraları anlaşılmış (Semavi Eyice, TDV İslam Ansiklopedisi, Cilt:11, Syf: 398). Buranın kapalı olması benim için gerçekten üzücü oldu çünkü içerisini görmek istiyordum. Neyse diyerekten yolumu Hamza Bey Cami'ye çevirdim fakat ne göreyim orası da kapalı ve bakımda. Cami'nin önünde büyük bir inşaat çalışması vardı. Bu şekilde tarihi yerleri görememek üzüyor olsa da onların tamir edildiğini bilmek insanın içine su serpiyor. Zaten işin gerçeği Selanik'e gittiğim tarihte birçok yerde inşaat ve yeraltı çalışması vardı. Buradan aşağı inerken ne yazık ki ünlü Bedesteni göremedim ve aklımdan çıkmış olduğu için sormak da aklıma gelmedi. Acaba o da mı kapalıydı yoksa yanlış yoldan gittiğim için mi göremedim emin değilim. Bundan önce gittiğim Bey Hamamı ve Hamza Bey Cami'si de kapalıydı. Her yerde bir bakım tadilat çalışması var. Hepsinin içini görmeyi çok isterdim. Buradan sonra aşağı doğru inerek Aristoteles Meydanı'na yürüdüm. Bu meydanda birçok ünlü mağaza var. İnsanlar burayı bu yüzden seviyorlar ama bence asıl olarak mimarisi çok güzel. Büyük büyük oteller inşa edilmiş ama ortada kocaman bir meydan oluşturulmuş. Bu alanda insanlar rahatça vakit geçiriyorlar. Yani bu meydanda insanlar etraflarında binalar olsa da kendilerini betonlarla sarılmış hissetmiyorlar. 2-3 saat dinlenmenin ardından bu sefer de kıyının diğer tarafına yani Beyaz Kule'nin diğer tarafına doğru yürümeye başladım. Orada merak ettiğim şey ise 1997 yılında Selanik'in Avrupa Kültür Başkenti olması nedeniyle buraya getirilen Zongolopoulos Şemsiyeleri'ydi. Gerçekten güzel ve etkileyici bir çağdaş sanat örneğiydi. Tabi daha da merak ettiğim şey ise Selanik Savaş Müzesi ve Arkeoloji Müzesi'ydi. Fakat bunlara geç saatte gittiğim için kapanmıştılar. Başka ülkeleri ve şehirleri gezerken -eğer benim gibi müzeleri seven birisi iseniz- müze gezilerini sabah erken saatlere almanız gerekiyor. Yoksa doğal olarak her yerde bu şekilde kapalı müzelerle karşılaşıyorsunuz. Ben bunu size açıkça söyleyeyim, zira ben vaktim yetişmediği için kapalı müze göre göre bu gerçeği beynime kazımış oldum. Arkeoloji müzesinin kapısına kadar gittiğimde eserlerin dışarıya taşmış olduğunu gördüm. Yani içerisi baya bir büyük olsa gerek. Saat ilerleyip hava karardıkça dışarıya insanlar dökülmeye başladı. O kadar çok insan var ki insan Selanik'in nüfusunu düşünmeden edemiyor. Fakat kulak verdiğinizde birçok yabancı dil duyuyorsunuz. Özellikle benim ziyaret ettiğim yaz mevsiminde buralarda çok turist bulunuyor. İnsanlar sürekli dışarıda oturup bir şeyler yiyip içiyorlar. Onun dışında burada birçok kıyafet mağazası özellikle küçük olanları- kepenkleri erkenden indiriyorlar. Zannediyorum ekonomi çok iyi olmadığından olsa gerek kimseler alışveriş yapmıyor. Çünkü ben ara sokaklardaki tüm dükkanları kapalı gördüğümde saat akşam 20.00 civarıydı. Anladığım kadarıyla insanlar burada sabahları alışveriş yapıyorlar ve akşamları da daha çok bir şeyler içiyorlar. Ama tabi ki bu bir genelleme. Çünkü sabah da birçok insan oturmuş kahve içiyordu. Kahve demişken, burada bir kahve çılgınlığı var. Gerçi çaycı milletten birisi olarak bana çılgınlık gibi geliyor da olabilir. . O yüzden açıkçası, her an her yerde herkesin kahve içmesi garibime gitti. Akşam saatlerinden sonra ise tüm sahil seyyar satıcılarla doluyor. El yapımı takılar satanlar, gitar çalanlar, bateri çalanlar , kuruyemiş satıcıları, mısırcılar ve lokma tatlıcıları her tarafı dolduruyorlar. Kuruyemiş demişken, Selanikliler kuruyemişi de oldukça seviyor olmalılar. Çünkü her köşe başında seyyar kuruyemiş satıcıları görüyorsunuz ve sadece kuruyemiş satan kocaman bir market de gördüm. Selanik'te alışamadığım bir nokta, yaya ışıklarının çok geç yanıyor olması. İnsanlar yayalar için yeşil yanmasını baya bir bekliyorlar. Gerçi bu fikri edinmemde Büyük İskender'in babası olan II. Philippos'un heykeline doğru karşıya geçerken on dakikalarca beklememe rağmen yeşil yanmamış olması durumu da etkili olmuş olabilir. Zira uzunca bekleyişten sonra ışığın bozuk olduğuna kanaat getirip geçmek zorunda kaldım. Ara caddelerde yürürken karşıma Mado çıktı. İnsan ülkesinde olan bir şeyi görünce hoş hissedebiliyor. Hatta insanın içinden Abi ben Türküm bana Türkiye'deki fiyatlar üzerinden satsanız olmaz mı? :))) diyesi geliyor. Fakat Euro fiyatlarını Türk Lirasına çevirince yine bir hevesiniz kursağınızda kalıyor. Her şeye rağmen burada da turist bölgesinden uzaklaştıkça birçok ürünü daha ucuza bulabiliyorsunuz. Özellikle Beyaz Kule'ye yakın hediyelik eşya satanlardan ziyade biraz uzaklaştıkça fiyatlar hemen değişiyor. Genellikle birçok mağazaya, lokantaya girip merakımdan ötürü fiyatlara bakıyorum. Beyaz Kule'den Galerius Kemeri'ne doğru yürürken solda bir hamburgerci gördüm. Açıkçası buradan yemedim, yemeklerin tadı nasıl bilemiyorum ama fiyatları diğer yerlere göre oldukça uygundu. Eğer Selanik'e gidecekseniz burası sizin için güzel bir yer olabilir. Yoksa ben ne orada yemek yedim ne de oturdum. Kesinlikle tavsiye etme gibi bir amacım yok. Burada gördüğüm arabaların çoğu eskiydi. Fakat asıl otobüsler çok eskiydi. Bunların yanında Türkiye'deki otobüsler baya yeni ve lüks kalıyor. Gittiğim gezdiğim yerlerde bu tip şeylere de dikkat ediyorum. Ayrıca Selanik'teki ara yollar pek iyi ve düz değildiler. Gezdiğiniz şehirlerdeki yolların ve kaldırımların düzgünlüğüne de bakmanızı tavsiye ederim. Selanik'teki yollar ve kaldırımlar kesinlikle iyi değildi.


Şimdi oturdum seni anlatıyorum. Tüm işim bu. Bu günü takvimlerden çalıp sana ayırdım. Dünyanın düzeni filan umurumda değil. İsterlerse bu günü şubata eklesinler. Evde musluklar su damlatıyor. Televizyonda karıncaların olmadığı bir kanal buldum. Kim isterse değil, kime isterse ona Bakan Bey konuşuyor. Biliyorsun ya dinlediğimden değil. Maksat ses olsun. Senin dediğin gibi artık kaloriferi hiç kapatmıyorum. Haklıymışsın. Küresel ısınma filan derdin hani. Ama Kuzey Kutbu' nda kutup ayıları daha uzun yaşıyor mu bilmiyorum. Her neyse işte, böyle faturalar daha az geliyor. Bugün kapıcı Ferhunde Hanım geldi. Kocasının askerlik arkadaşı davalık olmuş. Ay ortasında duruşması varmış. Hayrına bir bakıver avukat bey dedi. Ben bu işleri bıraktım, dedim. Hiç olmazsa bir yol göster, akıl ver dedi. Bir gazete parçasına akıl hastanesinin adresini yazdım. Verdim, iğreti bir bakış attı bana. Anladı sanıyorum. İnşallah bir daha gelmez. Hangisi olduğunu bilemediğim herhangi bir gün, adımlarımla düşüncelerimden uzaklaşmaya çalışırken bankta oturan bir çift gördüm. Mutluluğu nimetten saymadıkları her hallerinden belliydi. Yanlarına sokuldum. Dik dik baktım kavga çıkartmak istercesine. Kadın bakışlarını kaçırdı. Adam kadının elini daha sıkıca tuttu. Tanıyor gibi laubali bir selam verdim. Korktular ama yine de gelip kimsin diye sordular. Bende kısaca hikayemizi anlattım. Avukat olduğumdan, bir davada kurtardığım müvekkilimin suçlu olduğunu bildiğim halde onu savunduğumdan bahsettim. Senin bana sen çok değiştin demeni, bana kızıp aceleyle dışarı çıkmanı anlattım.. Alkollü bir adamın değil, alkol almış ve kendini kaybetmiş bir arabanın, seni attığın çığlıkla birlikte benden kopardığını söyledim. Polise suçunu itiraf edip teslim olan adamın o gün arabayı kullanan adam olmadığını, mahkemenin tek celsede sonuçlandığını anlattım. En son da kurtardığım müvekkilimin aynı seni benden alan alkollü araba gibi bir başka kadını eşinden ayırdığından bahsettim. Yorumunuz için teşekkür ederim. Bizim bu yaşadığımız ince elenip sık dokunan bir hayat. Yarınlardan, yaşadıklarımıza bakınca ne güzel diyelim. Ne güzel geçmiş bir hayat, ne hoş... Hepsi olmasa da sanırım bir kısmı bizim elimizde.


Ekim ayını geride bıraktığımız şu günlerde her ay yazmaya çalışacağım yeni bir yazı dizisi ile karşınızdayım. Serbest Kürsü isimli bu yazıda gerek ay içerisinde yaşanılan güncel olayları gerekse güncel olmayan ama önemli olduğunu düşündüğüm farklı konuları kısa kısa paragraflar halinde sizlerle paylaşmak istiyorum. Günümüzde yaşanan pek çok tartışmanın sebebi nedir? Öncelikle elimizde 'tanım eksikliği' var. Aslında en büyük eksiğimiz üzerinde uzlaşmanın olmadığı 'dogmatik ve popülist ' tanımlar bana kalırsa. Yaşadığımız anlaşmazlıkların en büyük sebebi tanımların tam olarak yapılamaması ve bir kelimenin herkesin zihninde izdüşümünün farklı olmasıdır. En basit örnek Milliyetçiliktir. Milliyetçilik deyince kiminin aklına 'ırkçılık' kiminin aklına 'Atatürk'ün yaptığı tanım' kiminin aklına da 'Milliyetçi Hareket Partisi' gelmektedir. Dolayısı ile yaşanan bir tartışmada biri ben Milliyetçiyim dediğinde ne kast ettiği tam olarak anlaşılamamaktadır. Benzer bir durum maalesef günümüzde sosyal medyada da yaşanmaktadır. Herkesin diline doladığı ve sürekli tartışmalarda kullandığı pek çok kelimenin anlamının aslında tam olarak bilinmediği ve herkesçe farklı anlamlar yüklendiği görülmektedir. Bu durumun bir başka sebebi de kendini belirli şekillerde tanımlayanlar bireylerin davranışları arasındaki uyumsuzluktur. Pek çoğumuzun daha önce duymadığı Celbedilmiş Toplumsal Afazi kavramını ilk defa Prof. Dr. Sinan Canan'ın yazdığı Kimsenin Bilemeyeceği Şeyler kitabında okudum. Alev Alatlı'nın ortaya attığı kavramın amacı özellikle son dönemlerde gelişen sosyal medya ile beraber kafa karışıklığı yaratan kelimelerin bilinçli ya da bilinçsizce sık kullanılması ve anlamı sorulduğunda kimsenin fikrinin olmaması. Hani bazı Yeşilçam aktörleri vardır, hemen hemen tüm meşhur filmlerde rol almalarına rağmen isimleri kimse tarafından bilinmemektedir. Ya da hep arka sıralarda oturup öğretmen tarafından hiç fark edilmeyen, sessiz sedasız okulu bitirdikten sonra 'vasat' bir şekilde ömrünü tamamlayan ve kimsenin 'ya ona ne oldu acaba' diye merak etmediği o öğrenci... Bir türlü göze çarpmaz, hiç adı duyulmaz, önemli işlere parmak bassa bile kimse tanımaz. Bugün tıp öğrencileri tarafından pek tanınmayan ve bunu çok içerlemiş küçük bir bakteriden bahsedeceğim sizlere. Onun acısını fark eden olmamış bu güne kadar. Kendisi benden rica edince kıramadım ve açtım mikroskobumu, bir yandan gözyaşlarını sildim, bir yandan da sabahlara kadar içini dökmesini rica ettim. Tsukamurella'nın neler çektiğini kimse bilmiyor, duymuyordu maalesef. Örneğin küçükken annesine hep 'anne amcamın oğlu Nocardia, dayımın evladı Actinomyces dünya çapında tanınırken neden ben ünlü olamıyorum' diye sorardı. Fakat hareket edemiyordu Tsukamurella. Hayatı boyunca başkalarının eline bakmıştı. Tıbbi cihazlarla oynamayı çok sevdiği için kateterlerden, protezlerden giriveriyordu insan denilen mahlukun vücuduna. Kendisi de çok meraklı değildi zaten bu kılsız iri yaratıklara. İstediği tek şey arkadaşları arasında ona takılan lakaptan kurtulabilmekti. Çünkü kendisini ilk defa tahtakurusu yumurtalıklarında keşfetmişlerdi. Arkadaşları 'tsukamurella, tsukamurella, ne işin var yumurtalıkta' diye dalga geçmişti. 'Ben tsunami gibiyim, adım bu yüzden Tsukamurella' dese de arkadaşları inanmıyor ve ona 'Çakma TsuBasa' gibi hoş olmayan lakaplar takıyorlardı. Geçtiğimiz ay bu harikulade animeyi kardeşim önerince beraber izlemeye başladık. Kabaca konusu şu şekilde; daha önce hiç kız arkadaşı olmamış Mikami Satoru bir gün bıçaklanarak ölüyor ve başka bir dünyada 'balçık' olarak yeniden doğuyor. Ancak bu dünyada gerçekten çok önemli ve dengeleri alt üst edebilecek güçlere sahip. Henüz birinci sezonunu bulabileceğiniz bu animenin her bölümünü adeta iple çektim. Animemiz hayata dair farklı bakış açıları içermekle beraber ince espriler yapmayı da ihmal etmiyor. Ben ana karakter olan 'Rimuru Tempest' isimli balçığı çok sevdim. Şayet boş bir vaktiniz olursa, izlemenizi şiddetle tavsiye ederim. Bir şeyin adını bilmek kesinlikle o şeyi bilmek olmuyor. aslında biz özellikle Türk milleti her şeyi bilmek isteriz. ama hiç bir şeyi tam öğrenemeyiz. adres sorduklarında bile bilmiyorum demek yerine saçmasapan tarifler veririz.