-Amca biz tatile gelmiştik, hazır gelmişken biraz macera olsun diye gezelim dedik. Köyün oralarda arabamız bozuldu. Baktık etrafta kimse yok, yürüye yürüye buraya kadar geldik. -E gençler içeri geçin size birer soğuk ayran vereyim, kendinize gelin yahu. -Üniversiteliyiz amca ya. Öğrenci adamız paramız da yok. -Öyle tabi öğrencilik zor. Bakın size bir fotoğrafımı göstereyim. Sizin yaşlarınızdayken amcanız ne yapıyormuş görün. Yaşlı adam kütüphanedeki kitaplardan birini açtı ve içinden siyah beyaz bir fotoğraf çıkardı. Fotoğrafta eski model arabalardan birinin önünde duran sırt çantalı uzun saçlı bir genç görünüyordu. -Benim tabi. Sizin gibi üniversite öğrencisiyken otostop çekerek ülkeyi gezme hayalim vardı. Öğrencilik tabi paramız da yok. -Esas seni bize Allah gönderdi delikanlı. Atla bakalım. -Pardon bakar mısınız ya. Bir şey soracaktım. -Molla Dedeyi arıyoruz. Buralarda yaşıyormuş galiba. -Evet. Molla Dedemiz şu ilerideki evde yaşıyor. Seslenirseniz oğlu çıkar. Onunla konuşmazsanız sizi içeri almazlar. Köyde olmamıza rağmen takındığı bu kibar tavır beni güldürüyordu doğrusu. Kapıya uzun boylu iri kıyım bir adam geldi. -Ben Dede'nin oğluyum. Dedeme söyleyeyim. Uygun görürse sizinle konuşur. -Dede sizi bekliyor, paraları şu kaba koyup içeri buyurun. Adam cebinden bir tomar para çıkardı ve kabın içine koydu. Sonra hep beraber içeri girdik. Ben hala burada ne işim olduğunu çözmeye çalışırken egzotik kokulu mumla aydınlatılmış bir oda olduğunu fark ettim. Gerçi o zamanlar çoğu yerde elektrik yoktu zaten. Divanda oturan yaşlı adamın kör olduğunu görmem fazla uzun sürmedi. Divanın karşısında tam da üç minder vardı. Sırayla oturduk. Biraz bekledik ama dede hala konuşmuyordu. Birden içeriye gözleri gören başka bir dede girdi. -Sağolasın kahya. Tuvaletten gelene kadar yerime bak demiştim de. Daha mülayim dedenin gelmesi bir nebze içimi ferahlattı. Böylece kör dede kalktı yerine gören dede oturdu. -Ne vardı evladım, hele deyin bakalım. -Molla Dede. Sizin namınızı duyduk buraya kadar geldik. Senelerdir çocuğumuz olmuyor. Doktorlar her şeyi yaptı ama olmadı. Bize bir yol gösterin. -Lütfen yanımızda kalın. Size kötü bir şey yapmayacağız. -Size Üç Bağ hikayesini anlatacağım evladım. Her birinize birer bağ düşecek. Molla Dede bunu dedikten sonra teraziyi başının üstündeki ipe astı ve terazi ileri geri sallanmaya başladı. -Kızım senin payına Göbek Bağı hikayesi düştü. Küçüklüğünden beri okumak isteyen ama babası yüzünden okuyamayan genç hanım evlendiği gece 'çocuklarımın hepsi büyük adam olacak' diye yemin etmiş. Bir süre sonra hamile kaldığını anlamış. Mutlulukla çocuğum büyük adam olacak, okuyacak diye yeminler etmeye devam etmiş. O sırada kaynanası 'Kızım, çocuğun olunca göbek bağını nereye gömersen o çocuk oraya gider' demiş. Böylece doğum gecesi gelip çatmış. Doğum olduktan sonra hanım çocuğun göbek bağını doktor olsun niyetiyle hastane bahçesine gömmüş. Fakat çocuk kısa süre sonra o hastanede vefat etmiş. Sözün özü kızım hayatın ne verip ne alacağı hiç belli olmaz. -Molla Dede... Benim çocuğumun başına aynen bu geldi. Nereden bildiniz? Siz gerçekten büyük bir zatsınız. -Estağfurullah kızım. Ben garip bir Ademoğlu'yum. Bey'in aklı karışmış. Önce karşı çıkmış ama günlerce düşündükten sonra neden olmasın demiş. Şarap yapımına başlamış. Bunu duyan çevre köyler ve mal sahipleri çok şaşırmış ve alışverişi bırakmışlar. Bey umursamamış, sonuçta daha büyük ticaret yapacağını düşünmüş. Ansızın nereden çıktığı belli olmayan büyük bir yangınla bir gecede bütün servetini kaybetmiş. Çok tövbe etmiş ama nafile, bir daha eskisi kadar zenginleşememiş. Uzun lafın kıssası Helal daire evlat, keyfe kafidir. Ben bu sözü bir yerde okumuştum, kendi sözü değil diyecektim ki baktım adam da ellerini yüzüne kapatmış ağlıyor. İnsanlar ne ara bu kadar duygusal oldu bilmiyordum. -Dede, vallahi haklısın. Seneler önce çok zengindik ama karım haram içecekler satalım diye beni ikna etti, sonrasında fabrikam yandı. Aynı dönemlerde çocuğumuz da ölünce mahvolduk. Allah bizi affetsin. -Senin payına ise 'Ayak Bağı' hikayesi düştü çocuğum. Üç arkadaş yaşlı bir bilgeyi ziyaret etmeye gitmişler. İkisi bilge adamın nasihatlerine kulak verip mutluluğu bulmuşlar. Biri ise inanmamış, karşı çıkmış, merak etmiş. Bu merakı yüzünden bilge adamın ölümüne sebep olmuş. Bilge adam ölünce yerine geçecek kişinin kendisi olduğunu bilmiyormuş tabi. Böylece yıllar sonra bilge adamın ne demeye çalıştığını anlamış. O zaman ona artık Molla Dede demişler. Başkalarına ayak bağı olmanın bedelini senelerce ayak bağı olarak çekmiş. Sözün özü evlat fazla merak kediyi öldürür. -Bu karı kocanın hikayelerini nereden duyduğunu söyle, paramızı da verin gidelim dedim. -Ahali, dün gece vefat eden Molla Dede bildiğiniz üzere kırk yıl önce köyümüze uğrayarak o zaman ki Molla Dede'nin vefatına sebep olduğu için yerine geçen sefil bir gezgindi. Bugün tarih tekerrür etti ve köyümüzün binlerce yıllık kadim gelenekleri doğrultusunda Molla Dede'nin ölümüne yol açan bu adam artık yeni Molla Dede'dir. Hepiniz iyice tanıyın ve canınız pahasına da olsa köyü terk etmesine izin vermeyin. Maalesef günler süren acı, işkenceler, yemeksiz kalmalar, başarısızlıkla sonuçlanan köyden kaçma girişimlerim neticesinde kafama vura vura Molla Dede olduğuma beni inandırmışlardı. Birkaç yıl içinde hizmete başladım ve yıllarca Molla Dede ünvanıyla görev yapmayı başardım. Neticede haritada bile yeri belli olmayan saçma sapan bir köyde hapis kalmıştım ve başka çarem yoktu. Geçen yıllarda köylülerin çocukları şehre göç etmeye başladı, belediye burada bazı yerleri yıktı ve iri kıyım olarak bahsettiğim adam da öldü. Fakat ben köyden ayrılamadım çünkü burayı çok benimsemiştim. Molla Dede'nin kara kitabını ve kadim terazisini alarak bu barakaya taşındım. O zamandan beri de burada yaşıyorum. -Amca, Molla Dede'nin terazisini bize de uygulasana. -Emin misiniz gençler? Bu yolun dönüşü olmaz. Üç arkadaş biraz konuştuktan sonra 'en fazla ne olabilir, zaten köyde kimse yok' diye düşünerek teklifi kabul ettiler. Yaşlı adam teraziyi çıkartıp hepsine tükürmelerini söyledi. Diğer kefeye kilo koydu ve kiloyu açarak içindeki kağıdı okudu. -Evlat, 40 yılda bir tekerrür eden gün demek bugünmüş. İçinizden biri yeni Molla Dede olacak. Sonunda veda vaktim geldi. -Ama amca, bizim gitmemiz gerekiyor. İnşallah sonra tekrar uğrayalım.


Rakamları parmaklarımızı sayarak öğreniriz. Bu sayma işlemini yaparken, parmak adlarını sınırladığımızı pek çoğumuz bilmeyiz. İşte bizi kimi zaman kaleme kimi zaman sevdiklerimize, kimi zamansa telefonlarımıza bağlayan parmaklarımızın asıl isimleri; "Pır, ekki, uç, dürt, baş". Behçet Necatigil'in yukarıdaki dizelerine baktığınızda sizler de belki dayak yiyen bir adamı anlattığını düşünebilirsiniz benim gibi. Gramofon gibi tahtından indirilen daktilo parmaktan alır ismini. "Daktyl" parmak demektir. Bu hikayeyi ya da diğer bir deyişle bu efsaneyi duyduktan sonra bunca düşünce ile daktiloda yazı yazdığımı, savaşçılarımla beraber olduğumu hissediyorum ve tuşlara her vuruşumda kelimelerin kağıt üzerindeki dansını görebiliyorum. Bir zamanlar gelişmenin simgesi iken, günümüzde geri kalmışlığın göstergesi olarak kabul ediliyor. Oysa, alıştığımız görüntüsüne hiç de kolay kavuşmamıştır daktilo. İlk daktilolar, daha doğrusu yazı makineleri halı dokuma tezgahına benziyorlardı. Enteresan olansa daktilolara atılan ilk adımın William Austin Burt adlı Amerikalı bir çiftçiye ait olmasıdır. Bu adımları koşuya dönüştüren ise Christopher Sholes'tir. İlham kaynağını ise yakından tanıyoruz: Piyano!.. Sholes, tıpkı piyano gibi küçük çekiçlerin hareket etmesi sonucu yazı yazan bir makine yapabilmek için tüm servetini ortaya koyar. Ne var ki, yalnızca bisküvi ve elma yiyerek çalıştığı günlerin ardından icat ettiği makineyi üretecek bir yatırımcı bulamaz. Bir süre sonra Eliphalet Remington adlı yatırımcı Sholes'in projesini o günlerde üstünde çalıştığı yeni bir makine ile birleştirir ve böylelikle daktilo doğar. Piyanodan esinlenerek hazırlanan yazı makinesi çizimlerini, üretmekte olduğu dikiş makinesi ile kaynaştırır. Daktilonun babası piyano, annesi ise dikiş makinesidir anlayacağınız. Bir kumaş üzerine nota işlemek gibidir daktiloyla yazı yazmak. Hiç tecrübe etmesem de hayalim var. Şairin de dediği gibi,


İçerisinde olan beş hikaye şu şekilde: Holstomer, Çömlek Alyoşa, Balodan Sonra, Köyde Şarkılar ve Üç Ölüm. Şimdi bunlardan kısaca bahsediyorum. Kitaptaki en güzel hikaye buydu bence. Bu hikayede adı Holstomer olan ama kitapta daha çok alacalı iğdiş olarak bahsedilen bir atın hayatı anlatılıyor. Hikaye, iğdişin içinde olduğu çiftlikteki atların ve sahiplerinin tanıtımıyla başlıyor. Ve genç atların ana karakter olan alacalı iğdişi küçük düşürmesiyle Holstomer hayat hikayesini anlatmaya başlıyor. Aslında çok değerli bir at olduğu anlıyor hepsi. Ne kadar değerli bir at olsa da hayatı sadece alacalı olduğu için çeşitli dönemlerden geçiyor. Sevip sevilmediği dönemle başlayan küçük düşmesi alacalı iğdişin iyice içine kapanmasına neden oluyor. Hayatı boyunca insanları, hayatı sorguluyor alacalı iğdiş. Ve en çok aklına takılansa İnsanoğlu hiçbir şey yapmadan, her şeye benim deme hakkını nereden buluyor? oluyor. Herkesçe saygı duyulan İvan Vasilyeviç adlı kişinin, hayatını değiştiren olayı anlatmasıyla başlıyor. Baloda birine aşık oluyor. Kitapta bu aşkı, neler hissettiğini, uyuyamadığını sayfalarca anlatıyor. Ve sonunda hayatını değiştiren o olaya şahit oluyor. Birçok insanın hayatını değiştiren insanın hayat hikayesi ortaya çıkmış oluyor.


İşte Primal Tales of Savagery'de bu hesaplaşmayı yaşayan mağara adamının hayatını izleyeceğiz. Biliyorum, farklı bir hikaye farklı bir giriş. Hatta bunları okurken size komik bile gelmiş olabilir. Ama sonuçta ortada Samuray Jack'in de yapımcısı olan Genndy Tartakovsky'nin oluşturduğu bir dram var ve bunu izliyoruz. 4 bölümden oluşan bu 1,5 saatlik animasyonu çocukların izlemesini kesinlikle tavsiye etmiyorum. Çok fazla şiddet içeriyor. Ayrıca herhangi bir konuşma olmadığı için altyazıya da gerek yok. İyi seyirler. Minyonları artık bilmeyen yoktur. Çılgın Hırsız animasyon filmleriyle ünlenen ve en son kendi isimleriyle Minyonlar isimli bir film çıkan bu yaratıklar gerçekten çok sevimli ve çılgınlar. Bu yüzden haklarında yapılan her şey insanlık tarafından büyük bir ilgiyle takip ediliyor ve çocuklar da bu yaratıkların hayranı tabiki. Sanırım yılbaşı tatili için çıkarılan 20 dakikalık bu kısa animasyon filmi, 4 farklı kısa hikaye anlatıyor. Hepsi de farklı konularda minyonların başından geçen olaylara değiniyor. Filmde önceki filmlere ait kesitler görmek de mümkün. Kısa filmlerin aralarına da eski DVD'lerde olduğu gibi güya reklamlar koymuşlar. 4 kısa filmin hepsini de güzel ve komik tabi ki. Tüm yaş grubundan herkese tavsiye ederim. Eski ve sihirli bir dünyada geçen bu animasyon, geceleri kurtlara dönüşebilen insanları konu alıyor. Bu insanların sonunu getirebilecek tehditler var ve bilinmezlikte dost olanlar bu tehditlere karşı savaşıyor bu animasyonda. Şahsen bu animasyon bana çok önceleri izlediğim 2012 tarihli Kurt Çocuklar isimli bir anime filmi ve Love Death and Robots isimli bir kısa animasyon dizisinden bir bölümü anımsattı. Bahsettiğim bu hatırladıklarım da bu filmin konusuna benzer şeyleri işliyordu. Özellikle Kurt Çocuklar animesini izlemenizi de tavsiye ederim. Ayrıca Wolfwalkers daha önce izlediğim bir animasyona benzer çizimlere sahip. Adı The Secret of Kells idi ve o da güzeldi, aynı firma tarafından yapılmışlar zaten ve Wolfwalkers'da The Secret of Kells'e de bir gönderme var. İyi seyirler. Rica ederim, ben izlerken hiç altyazı ihtiyacı hissetmedim. İyi seyirler.


Uçmak Hezarfen Ahmed Çelebi İstanbul Devlet Tiyatrosu oyunu olsa da; geçen hafta Ankara'ya turneye geldiklerinde Cüneyt Gökçer sahnesinde büyük bir heyecanla izledim. Yaklaşık 2 ay önce İstanbul Devlet Tiyatrolarında prömiyerini yapan oyunun Ankara biletleri günler öncesinden tükendi. Uçmak Hezarfen Ahmed Çelebi oyununa gelecek olursak: Oyun 2 perde ve yaklaşık 2 saat 20 dakika uzunluğunda. Adından da anlaşılacağı üzerine Hezarfan Ahmet Çelebi'nin Galata Kulesinden Üsküdar Doğancılar meydanına yaptığı uçuşun hikayesini ve bu uçuş sürecinde ki Hezarfen'in duygu ve düşünce evrenini konu alıyor. Sadece Hezarfen kartal tüyünden kanat yapıp Galata Kulesinden atladı. değil de; o uçuşu yapana kadar karşılaştığı sıkıntıları, aklına kattığı uçmak düşüncesine kendisinden başka kimsenin itibar etmediği ve kimilerinin de dalga geçtiği. kendisinin uçmak olarak nitelendirdiği bu hayali onun dışındakilerin atlamak olarak görmesini ve belki o günün son günü olacağı korkusunu ve heyecanını seyircilere hissettiren üst düzey bir oyundu. Bununla birlikte döneminde yaşayan Evliya Çelebi ve Lagari Hasan Çelebi gibi önemli kişilerin de hikayelerini barındırıyor. Oyunculukları genel olarak beğendim. Ama ben Hezarfen'i oynayan başrol oyuncusu Tolga Evren'e ayrı bir başlık açmak istiyorum. 2 saat boyunca enerjisi hiç eksilmedi aksine giderek arttı ve mükemmel bir finalle oyunu noktaladı. Hezarfen rolünü oynamadı adeta yaşayarak ve duygu geçişlerindeki ustalığı ile kusursuz bir oyunculuk sergiledi. Tolga Evren dışında Süleyman Efendi rolünü oynayan Erdoğan Aydemir ve Lagari Hasan Çelebi'yi oynayan Emir Çiçek te üst düzeydiler. Emeklerine sağlık. Ayakta alkışlayanları bol olsun. Dekor ve kostüm tasarımı: Oyun muhteşem bir ilk perde açılışına sahip, capcanlı ve renkli. Bunun dışında oyunun genelinde gerek dekor gerek animasyonlar ve efektler; mekan, anlık ruh halleri ve ustalıkla kullanılan ışık ve renk paletlerinin canlılığı gibi başka birçok şey de devlet tiyatrolarında pek alışık olmadığımız bir görsel ziyafet sunuyor bizlere. Hezarfen'in rüyası sırasında müzik, ışık ve sisle oluşturulan sahne de o anki durumu tam manasıyla yansıtıyordu. Oyunun teknik detaylarından bir başka başarılı olan kısım ise kostümlerdi. Dönemini yansıtan ve oldukça ayrıntılı bir şekilde düşünülen kostüm tasarımları da oyunu başarıya ulaştıran faktörlerden biriydi. Bir eksi olarak belirtmem gerekirse, sahneye verilen sis biraz azaltılabilirse daha iyi olabilir. Çünkü özellikle ilk üç-dört sırada oturan seyirciler sis verilen sahnelerde rahatsız oldular. Umarım faydalı olmuştur. Ayrıca eksik gördüğünüz kısımları ya da oyun hakkında başka fikirlerinizi ve bakış açılarınızı yoruma yazarsanız çok memnun olurum. Not 2: Bu yazıyla beraber yaklaşık 6 aydır uzakta kaldığım parlak jurnal yazarlığına da geri dönüş yapmış oldum. Bundan sonra ki hedefim her ay en az bir yazı yazmak. Bu süreçte bana destek veren başkanım Nihat Doğrul ve Parlak Jurnal ailesine teşekkür ediyorum. Bu yazıya yaptıkları katkı için Yasin'e teşekkürler. Bir tiyatro gösterisi için kısa ve öz bir açıklama olmuş. Gitmeyi düşündüğüm tiyatroları Parlak Jurnal üzerinden belirleyebiliyor olmam çok büyük bir lüks olmalı. Teşekkürler.


Dinleyin beni. Az önce fark ettim. Banyodaydım. Keseleniyordum. Koltuk altımdaki et benini sert fırça darbeleriyle kanatmıştım. Gider deliğinden sızan kan girdap şeklinde ve sabun köpükleriyle aşağı doğru süzülüyordu. O zaman bir şey fark ettim. Notumu aldım. Bunun üzerine düşünmeye başladım. Kan durmuyordu. Durulanmadan bornozumu üzerime geçirip kanayan et beni üzerine çaprazlamasına iki yara bandı yapıştırdım. Kokuyordum. Tam et beninden kanın sızışı esnasında, canım acırken ve yanarken, üç zaman diliminin tek bir anda hapsolduğunu gördüm. Geçmiş, şimdi ve gelecek; et beninden kan sızarken, canımı yakan acıyla birlikte gözlerimin önünde, daha doğrusu aklımın her şeye bir anlam katan, değerler silsilesi yoluyla yapılacaklar listesini sıraya koyan odacığında belirivermişti. Bir anda üç zamanı aynı anda yaşıyor gibiydim. Şimdi yaşanan o kadar hızlı geçiyordu ki, hemen geçmişe karışıyordu; ve gelecek o kadar hızlı geliyordu ki, şimdi oluyordu. Yaşamak denilen şey bu üç zamanın aynı anda oluşmasıydı. Diğer hiçbir şeyin bir anlamı kalmıyordu. Her şey, tıpkı büyük patlamada olduğu gibi, bir zerre içinde sıkışıp kalıyordu. Acı çekerken buna hayat dedim. Sinir düğümleri içinde biyolojik saatimin gösterge uzantılarının açılarını değiştiren bir şeyler olduğunu o zaman anladım. Benzer olaylar peşinde koşmaya da o zaman başladım. Rutin içinde insan yaşadığını hissedemiyordu. Saati ya durma noktasına gelene kadar yavaşlatmalı ya da zaman zembereğini yayı boşalana dek hız kazanana kadar sarmalı ve pimi koyvermeliydiniz. Ortası şimdiki zamandı. Bunun bir anlamı yoktu. Üçü bir arada yaşandığında hayatın tadına varılıyordu. Dışarıda karanlık vardı. Arabama atladım. Şimdinin geçmişinde geleceği kovalamak için birinci vitesten beşinci vitese attım arabayı. Araba kendini toplayamadı. Farlarımı yakmamıştım. Boş sokaklarda beton elektrik direklerinin kalın ve kaba gövdelerine arabamın sağ aynasını hizalayarak yol alıyordum. Parkın kenarından karakol sokağına döndüm. Eczaneden çıkan bir çift sanki beni ayıplıyormuş gibiydi. Yanlarından usulca geçtim. Kömür kovasının deliğine kafasını kıstırmış bir sokak kedisinin kaldırımın kenarında miyavladığını gördüm. Çöp arabası henüz gelmemişti. Hayvancık kaçamıyordu. Hızımı arttırdım. Hızımla birlikte gelecek de hızlandı, şimdiki zaman geçmiş olmayana başladığı anda arabamın sol ön tekerleği kafasını kıstırmış kedinin gövdesini yufka inceliğinde asfalta serdi. Uğultulu ve acı bir çığlık duyuldu. Can çekişen hayvan kendi etrafında yarım bedeniyle takla atıyor gibiydi. Onun üç zamanını tek bir an içine hapsettiğimde de aynı duyguları yaşamıştım. Birileri beni görmüş olabilirdi. Ölüm anında da üç zaman tek bir an içinde sıkışakalıyordu. Benim için yaşamanın bir anlamı yoktu. İşe gidiyordum. Ama niçin işe gittiğimi bilmiyordum. Yemek yiyordum, nefes alıyordum, pahalı kıyafetler giyiyordum, insanların kaderini etkileyen kararlar veriyordum. Ama bunları niçin yaptığımı bilmiyordum. Sanki göklerden gelen bir ses bana bunları yapmam için ilahi emirler veriyordu. Bir robot gibiydim. Emir komuta zinciri içinden çıkamayan zavallı bir asker gibiydim. Devlet büyükleri önümden geçtiğinde ayağa kalkar ve önümü iliklerdim. Saatimi kolumdan çıkarmazdım. Uyurken ve yıkanırken bile bileğimi sıkan o kordon benim kaderim olmuştu. Emeklilik hesaplama sitelerinde daha kaç sene çalışacağımı hesap etmekten gözlerime uyku girmez olmuştu. Bu kısır döngüden beni kurtaran şeyin et benimin kanaması olduğunu gördüğümde yapmamam gereken şeyleri yaparken tarifi imkansız hislerin üç zaman dilimini aynı anda soframa getirdiğini gördüm. Ertesi gece yola yaya çıktım. Kediyi ezdiğim sokaktan geçerken orada bir damla kan lekesine rastlamadım. Dün gece ezmiştim onu. İleriyi geri sararken şimdiyi geçmişe gömmüştüm. Benim bir anlamım yoktu. Ama o zaman bir anlam ifade ediyordum. Onun geleceğine hükmediyordum. Bilinçli bir varlığın kaderine hükmedemeyen ben, düşünemeyen, konuşamayan, anlamlandıramayan bir hayvanın canıyla oynayarak durma noktasından bir dakika bile ileri gidemeyen saatime işlerlik kazandırmaya çalışıyordum. Bir hafta sonra bavulumu topladım. Yola çıkacaktım. Artık düşünmek istemiyordum. Beklemek istemiyordum. Zamanın geçmesinin bir anlamı yoktu. Artık yoktum. Depoyu doldurdum. Yağı tamamladım. Hava soğuk olduğundan antifriz eklemesi yaptım. Uyku tulumum, kamp ocağım, kuru gıdalarım ve diğer şeyler bagajda hazır bekliyordu. Gece yarısıydı. Yine farlarımı yakmamıştım. Top oynayan iki çocuğu gördüm. Yakartop oynuyorlardı. Biri iri, biri zayıftı. Çelimsiz olanı arkadaşının ayağına basıp ona taktığı lakapla çevresinde dolanıp duruyordu. Birini gözüme kestirdim. Şişko olanı lastiklerimin altına alacağım derken bir anda sıska olanı onun önüne geçti. Ezilen o oldu. Tam bir sene ortalıklarda görünmedim. Çocuk katili olduğumu biliyordum. Şehre inmedim. Dağlarda kurtlarla uluyarak dertleştim. Çok zayıflamıştım. Bir gece konakladığım yerde ikinci gece yoktum. Yürüyordum. Birilerinin beni görmesinden, orman muhafaza memurlarıyla karşılaşmaktan, aslında kısacası konuşmaktan korkuyordum. Bir sene içinde ağzımdan tek kelime çıkmadı. Konuşmayı unutmuş gibiydim. Sadece düşünüyordum. Bir senemi üç zaman dilimine sıkıştırmıştım. Suskunluğun sarıp sarmaladığı zaman dilimlerinde gelecekte geçmişi yaşıyor, şimdi geleceği sarıyor ya da geçmişte şimdiyi arıyordum. İkinci sene de dağlarda geçti. Üçüncü senenin sonunda şehre geri döndüm. Ayıldığımda banyodaydım. Et benimden sızan kaygan kan tabakası ayağımı kaydırmıştı. Başımı çarpıp bayılmıştım. Baygınlık esnasında yukarıda saydıklarımın aynısını yapmaya karar vermiştim. Tekrar ediyorum. Baygınlık esnasında bu kararı vermiştim. Üç sene sonra görüşmek üzere, dedim. Bornozumu üzerime geçirdim. Arabama atlayıp kafasını kömür kovasına kıstırmış bir kedi aramaya koyuldum.


John Griffith London, 12 Ocak 1876 tarihinde hamilelikle birlikte psikolojik sorunlar yaşamaya başlayan bir anne ve kendisini istemeyen bir baba tarafından dünyaya getirildi. Doğumdan sonra annesi, Amerikan İç Savaşı gazisi John London ile evlenmiş ve Jack London, Virginia Prentiss isimli eski bir köle bakıcılığında büyümüştür. Kaliforniya Depremi ile birlikte yok olduğu için resmi kimlik bilgilerine ulaşılamamasına karşın bu evliliğin gerçekleşmesiyle birlikte eserlerinde de üvey babasından edindiği soyadı kullanmıştır. Çocukluk yıllarında yaşadığı yoksulluk, dünya görüşüne etki etmiş ve dolayısıyla edebi kişiliğine de yansımıştır. Macera tutkusuyla doyasıya yaşanmış Jack London, pek çok eseri insanlara bırakarak 22 Kasım 1916 tarihinde, 40 yaşında böbrek yetmezliğinden öldü. Uçurum İnsanları , 1903 yılında yayımlanmış, yazarın kurgu dışı türünde kaleme aldığı bir eserdir. Kendi ifadesiyle sosyolojik bir çalışma amacıyla araştırma ve incelemenin yazımıdır. George Orwell'ın da bu eseri gençliğinde okuduğu, Paris ve Londra'da Beş Parasız ve Wigan İskelesi Yolu isimli eserlerini Uçurum İnsanları'ndan aldığı ilham ile yazdığı bilinmektedir. İnsanlık dışı hayat koşullarında yaşadığı bilinen ancak üzerinde durulmayan ve bahsi küfür sözcüğü gibi kabul edilen İngiltere proletaryasının durumu ikinci el kaynaklar kullanılarak sadece F. Engels tarafından kaleme alınmıştı. Bunun dışında bazı gazete sayfalarından haberdar olunan Doğu Bölgesi halkının yaşam koşullarına tanık olmak, dünyaya duyurmak amacıyla 1902 yılında Londra'ya giden Jack London, başlangıçta Londra'daki arkadaşlarından kendisini Doğu Bölgesi'ne götürmelerini rica etmiş fakat arkadaşları yazarı bu fikrinden vazgeçirmeye çalışmış ve sonunda yardım etmek istemediklerini dile getirerek başka bir isme yönlendirmişlerdir. Kimseden yardım alamayacağını anlayan yazar, önce projesini anlatarak, İngiliz polisi ile herhangi bir sorun yaşadığında kendisini tanıyabilmeleri için Amerikan Konsolosluğu'na gidiyor ve ardından bir araba tutarak Doğu Bölgesi'ne gitmek istediğini söylüyor. Doğu Bölgesi'nde bir mağazadan kendisine bölge halkının kullandığı ikinci el kıyafetler satın aldıktan sonra yazılarını temize çekebilmek, ofis olarak kullanmak amacıyla söz konusu bölgenin biraz dışındaki pansiyonda bir oda kiralıyor. Her şeyi istediği şekilde ve kendi yöntemleriyle halleden Jack London, artık iş kıyafetlerini giyinerek Doğu halkının arasına karışmaya hazır. Dönem itibariyle İngiltere dünyanın en güçlü ülkelerinin başında gelmektedir. Ancak çitleme nedeniyle topraksız, işsiz kalan aileler iş bulmak ve yaşayabilmek için hızla Londra'ya göçmektedirler. Bunun yanında iş bulmak ve ailelerine para göndermek amacıyla gelmekte olan Yahudiler de emek piyasasını ucuzlatmakta ve böylece emek ücretleri ederinin çok daha altına düşmektedir. Öyle ki en temel gereklilikleri karşılayabilecek düzeyde ücret bile alınamamaktadır. Bu koşullar altında yetersizleşen, bedensel faaliyetleri ve sağlıkları bozulmaya başlayan işçiler, iş yerinde maruz kaldıkları kötü koşullar nedeniyle tamamen işlevsizleştirilerek öğütülmektedir. Yine de iş bulabilmek elbette bir ayrıcalık. İş bulamamak ise bundan daha ağır koşulları beraberinde getiriyor. Yazar, Doğu Bölgesi'nden okuyucuya aktardığı gözlemlerini resmi kaynaklardan edindiği istatistiksel bilgilerle ve gazetelerden okuduğu haberlerle inandırıcı kılmaya özen gösteriyor. Ayrıca eser, kurgu dışı olmasının yanında yazarın kaleminde büyük çoğunlukla kurgusal bir eser gibi yazılmış. Bu sayede okuması kolay ve amacının hakkını verecek düzeyde bilgilendirici bir eser ortaya çıkmış. Günümüzle birlikte değerlendirildiğinde işçi haklarının, işçiler tarafından savunularak elde edilen kazanımların günümüzde de yer yer zayıfladığı ve yer yer yok olduğu ancak bu hakların kıymetinin sadece geçmişle birlikte değerlendirildiğinde farkına varılabileceğine dikkat edilmelidir. Yazarın da eserde bahsettiği gibi burjuva sınıfının varlığı ancak başka bir sınıfın üstünde yükselebiliyordu. Eserin yayımlanmasından sonra okuyucular eserin fazlasıyla karamsar bir etki bıraktığını dile getirmişler. Ancak yazar bunun aksine kendisini umutlular içinde en umutlu kişi olarak varsayıyor ve bu durumun nedenini olan siyasi mekanizmayı bir döküntü olarak tasvir ediyor. Bu döküntünün parçalanacağını ve sonrasında İngilizleri gülümsetecek olan geleceğin ancak bu şekilde var olacağını söylüyor. Eser Türkçe dilinde birçok yayınevi tarafından okuyucuya sunulmuş. Eseri edinmek isteyen okuyuculara çeviri kalitesi yorumlarını dikkate alarak İletişim Yayınları veya Alfa Yayınları tarafından gerçekleştirilmiş baskıları önerebilirim.


Dünya değişiyor. İnternet hayatın her alanını etkilediği gibi eğitim ve öğretimi de değiştiriyor. Son 10 senede Sanal eğitim sınıfları, diğer ismiyle sanal dershaneler dünya genelinde çok yangınlaştı. Udemy, Khan Academy, MIT Open Courseware, Coursera, Lecturio gibi online eğitim siteleri bunlardan sadece bazıları. Bu sitelerin en büyük özelliği hiç bir gerçek sınıfı olmamasına rağmen dünya üzerinde 100 milyondan fazla kişiye ulaşmaları ve her geçen gün daha da büyümeleri. Bugün bu en büyük online kurs platformlarından biri olan udemy hakkında; ne olduğu, nasıl kullanıldığı gibi bilgiler vermeye çalışacağım. Öncelikle belirtmek isterim ki bu yazı sponsorlu bir yazı değildir. Udemy https://www.udemy.com/ içinde farklı kategorilerden ücretli ve ücretsiz toplam 130.000'den fazla kursu içeriyor. En popüler kategorileri dil eğitimi, programla dilleri eğitimi, girişimcilik, tıbbi makale yazma ve hatta müzik aleti kursları dahi var. Udemy'nin dünya genelinde 10 milyondan fazla kullanıcısı ve 50.000'den fazla içerik üreticisi bulunuyor. Udemy içindeki kursların %90'ını ücretli kurslar oluşturuyor. Bu kursların fiyatlarına bakarsanız 400-450 tl arası olduğunı görürsünüz. Sakın bu fiyata çok demeyin, Udemy her fırsatta %90-95 indirim yapıp kurslarını 27 tl-24 tl-35 tl gibi fiyatlardan satıyor. Sakın 400-450 tl'den kurs almayın, istek sepetinize ekleyin ve bekleyin. En geç 3-5 gün içerisinde büyük indirim olacaktır ve çok uygun fiyatlara kurslara sahip olabileceksiniz. Udemy'de kaydolduğunuz tüm kurslar size ömür boyu erişim imkanı sunuyor. Hatta çoğu kursa zamanla güncellendikçe yeni materyaller ve dersler ekleniyor ve bunlara da sahip olmuş oluyorsunuz. Udemy kurslardan sonra bitirme sertifikalarını mailinize gönderiyor. Bu sertifikaları CV'nizi doldururken kullanabilirsiniz. Bir kursu almadan önce o kursu alan sayısını ve yorumlarada dikkat etmenizi öneririm. Udemy prensipleri gereği her kursun %10'luk kısmı satın alınmadan ücretsiz izlinebiliyor. Bundan dolayı kursu almadan önce izleyip kurs hakkında fikir edinebilirsiniz. Son olarak alıp gene de beğenmediyseniz veya yarar görmediyseniz Udemy satış prensipleri gereği 30 gün içinde koşulsuz iade edebilirsiniz. Ama sakın bunu suistimal etmeyi düşünmeyin. Udemy'nin hem suistimali engellemek hem de içerik üreticilerinin haklarını korumak için bir dizi önlemleri var. Benim şahsi tecrübelerime gelirsek ben yaklaşık altı aydır Udemy yi kullanıyorum. Udemy üzerinden bir çok kurs satın aldım. Bu kursların geneli 24.9 ve 27.9 tl arasındaydı. Bu kursların çoğu yabancı dildi, onların dışında temel yazılım programları eğitimleri ve kişisel gelişim kurslarıydı. Bu kurslardan şimdiye çok yarar gördüm, bana çok şeyler kattığını hissediyorum. En güzelide kafama ne zaman bir şey takılsa açıp tekrar izleyebiliyorum. Eğer ki siz de benim gibi dershane veya özel kurs gibi yerlerde hem daha pahalı hem daha kalabalık hem de eğitmenlerin egosunu çekmek istemiyorsanız udemy'i öneririm. En azından ücretsiz kurslarından veya ücretli kurslarının %10 luk kısmını izleyerek fikir elde edebilirsiniz. Okuduğunuz için teşekkür ederim, yorumlarınızı bekliyorum.


Kitap okuma oranlarımızın düşük olmasından herkes yakınıyor. Fakat kimse bu soruna ne gibi çözümlerle yaklaşacağımızı konuşmuyor. Bundan dolayı Parlak Jurnal yazarları olarak kendi çözümlerimizi topluca sizlere sunuyoruz. Sizin de çözüm önerilerinizi yazının altına yorum olarak bekliyoruz. Yaşadığımız dünyada tarihsel açıdan insanlığı çok kitap okumamakla suçlarsak haksızlık olabilir. Hatta günümüzde geçmişe oranla daha fazla kitap okunduğunu söyleyebiliriz. Elbette bu kitapların niteliğine ve kişi başına okunan ortalama kitap sayısına göre de değişebiliyor. Fakat günümüz şartlarını da göz önünde bulundurursak internette kitapların tamamını ve daha fazlasını barındıran pek çok bağımsız bloglar, yazı dizileri, özetler ve makaleler görebiliyoruz. Bilginin hali hazırda depolanabilmesi kitap okumaya duyduğumuz ihtiyacın azalmasına, hatta kitap okumayı doğrudan gereksiz görmemize yol açıyor. Elbette online kitap, dergi ve gazetelerin avantajları da kaçınılmaz. Daha az masrafla daha fazla bilgiye ulaşmak artık mümkün. Yeni çıkan book reader'lar sayesinde göz problemleri benzeri riskler de ortadan kalkıyor. Peki gerçekten kitap okuyabiliyor muyuz? Bu sorunun yanıtı kişilerin zamanı kullanabilme becerisinden bağımsız düşünülemez. Bir tıp öğrencisinin bunca tıbbi kitap ve makale dururken roman okumaya zaman ayırması gerçekten zor olabiliyor. Ayırsa bile bir edebiyat öğrencisinin okuduğu düzeyde okuyamayabiliyor. Aynı şekilde bir edebiyat öğrencisi de tıbbi kitapları okuma ihtiyacı hissetmeyebiliyor. Kaldı ki akademik kitapların romanlara kıyasla daha fazla süreye ihtiyacı olduğu biliniyor. Bu durumda kitap okumayı arttırmak sorusunun altında zaman yönetimi kavramı yatmaktadır. Aslında YouTube gibi platformlarda 'hızlandırma' özelliğinin olması insanın zamanı daha verimli değerlendirme arzusunun bir neticesi. Sesli kitapları hızlandırarak dinlemek de bilgiyi hap şeklinde alayım kurtulayım düşüncesinin dışa vurumu gibi. Kaldı ki kitabın çıplak gözle okunması ve aralarda bazı cümleler üzerine düşünülmesi, cümle kurma becerisi ve kelimelere dokunabilme adına, kuşkusuz paha biçilemez. Bana kalırsa kitap okumak bir ihtiyaç olmalıdır, kişi bunun eksikliğini hissetmeli ve daha fazla okuyabilmek için kendine zaman yaratmalıdır. Unutmayalım, bir kitap iki paket sigaradan pahalı değil ve kullandığımız takdirde hepimizin muazzam bir potansiyeli var. Kitap okumamak, okumak için bir başlangıçtır. Bilirim ömr-ü dünyanızda pek çok kitap okudunuz, okuyorsunuz. Nihayetinde bazısı sizlere hitap ediyor ve heyecanla bitiriveriyorsunuz, bazısı daha ilk sayfasından son edemeden kenara bırakıveriyorsunuz, bazısını da zorla okudunuz. Amaa şunu unutmayın. Evet, belki o kitabın içeriğini unuttunuz. Nitekim siz okuduğunuz kitaplarda yaşadığınız özel hisleri, empatiyi, farklı görüş açılarını ve tecrübeleri kazandınız. O belki hafızanızda kalamadı ama sizi duygulandıran veya şaşırtan bir kitap kalbinize karıştı! Ruhunuza karıştı, ahlakınıza, hoşgörünüze, anlayışınıza karıştı ve siz bunu fark etmediniz! Yani diyeceğim dostlarım, kitabı bitirmek için değil, ruhunuza bir şeyler katmak için okuyunuz. - Elbette zevkinize de hitap edecek bir kitabı seçin. - Her gün sınırlarımızı bilerek belli bir okunacak sayfa sayısı seçin. Hatta ben bunu ilk başta alışkanlık haline getirmek için kitabımın kapak arkası sayfasına bir kağıt yapıştırır ve her günün tarihine karşılık geldiğim sayfayı yazardım. Kitabın yavaşça sonuna geldiğimi görmek beni motive etti ve bana kitap okuma alışkanlığı kazandırdı. Her sorunun çözümünü başkasından beklememek gerekiyor. Kitap okuma oranları/entelektüel birey sayısı uzun süreçte, gönüllülerin ailelere dokunmasıyla artabilir. Türkiye yıllar içerisinde okur-yazarlık oranını istikrarlı bir şekilde arttırabildi. Artık günümüzde 15-24 yaş arası okur-yazar oranı %100 olarak karşımıza çıkıyor. Bu oldukça yüz güldürücü bir gelişme. Fakat okumayı ve yazmayı bilmek her zaman okuma alışkanlığı kazanmak anlamına gelmiyor. Zaten bu oran, her gün karşılaştığımız kolay bir cümleyi okuyup anlayabilme ve yazabilmeyi gösteriyor. Yoksa bu veri direkt olarak okuma alışkanlığıyla doğru orantılı değildir. Ülkemizde daha çok; ders kitapları, yardımcı kaynaklar ve test kitapları dışındaki çeşitli kitapları okuma alışkanlığımızda bir problem olduğunu düşünüyorum. Yalnızca okumayı ve yazmayı bilmek bizi daha iyi bir okur ve dünyayı daha iyi yorumlayan bir birey yapamıyor. Bana kalırsa bunu OECD'nin ülkemizle ilgili PISA verilerinde açıkça görebiliyoruz. Türkiye'de yılda kaç kitap okunduğunu bilimsel veri bazında bilmiyorum. Bu konuda internette çok farklı veriler var. Verilerin bu kadar farklı ve bariz bir şekilde zıt olması, daha bu işin araştırma kısmında bile çuvalladığımızı gösteriyor olabilir mi? Bu sebeple yalnızca gözlemlerimi baz alarak yorum yapıyorum ve ülkemizde kitaplara çok sıcak bakılmadığını düşünüyorum. Kitap okuma alışkanlığı daha ziyade ailede kazanılabilecek bir yetenektir. Türkiye'de kitap okuma oranlarını arttırabilmek konusunda en büyük görev ailelere düşüyor. Bu bütün dünyada geçerli bir yöntem olmakla birlikte bazı ülkelerde kitap okumak günlük hayatın bir parçası haline gelmişken bizim ülkemizde kitap okumak ekstra bir iş olarak görülüyor. Önce bu algının kırılması lazım. Bir dizi izler gibi, film izler gibi, oyun oynar gibi kitabın da insana zevk veren ve tabir caiz ise vakit öldürmek için de kullanılabilecek bir şey olduğunun anlatılabilmesi lazım. Artık günümüzde ülkelerin eğitim programlarından ziyade çeşitli fikir gruplarının ve gönüllü oluşumların insanlara olan etkisinin daha fazla olduğunu düşünüyorum. Bir kitap kulübü insana okumanın önemini daha iyi anlatabiliyor, bir Youtube videosu insanlara daha etkileyici şekilde ulaşabiliyor veya sivil toplum kuruluşları insanları değiştirmede daha başarılı oluyor. Bu yüzden eğitim ile ilgili çalışma yapan gönüllü insanlar toplumdaki okuma oranlarını arttırmada çok daha başarılı olabilir. Bu sebeple, ülkemizdeki klasik hataya düşmemek ve her şeyi devletten beklememek gerekiyor. 21. yüzyılın güçlü bireyleri olarak -en azından temennimiz budur- ülkemizin veya dünyanın sorunlarını ortaya koyup bunlara yönelik çözümler üretmeliyiz. Bazı işler gönüllülük ile gerçekten çözülebilir. Eğitim ve kitap okuma alışkanlığının kazandırılması kesinlikle gönüllülük ile çözülebilecek meselelerdendir. Ülke olarak dikkat etmemiz gereken bir diğer mevzu televizyon ve sosyal medyaya ayırdığımız gereksiz vakittir. Küresel çapta gerçekleştirilen Dijital Türkiye 2019 raporuna göre Türkiye'de bir insan günde 2 saat 46 dakikasını sosyal medyada ve 3 saat 9 dakikasını da televizyon karşısında geçiriyor. Bu durum diğer ülkelerle kıyaslandığında oldukça vahim bir tablo. Buraya harcanan vaktin bir kısmı kitaplara yöneltilebilir. Genç ve dinamik bir nüfusa sahibiz fakat kitaplar dünyada hala bilginin saf ve en donanımlı kaynağıdır. Hiç kimse kitap/makale okumadan bir konudaki en derin çalışmalara ve bilgilere ulaşamayacaktır. Bir şeyler öğrenmekten öteye, okumanın insana kattığı düşünme yeteneği çok değerlidir. Bu sebeple ülkemizin gerçek yüksek öğrenim ve entelektüel seviyesini arttırmak için evvela kitap okuma oranlarını arttırmamız gerekmektedir. Bunu eğer devletin eğitim politikaları başaramıyorsa sivil toplum kuruluşları ve gönüllü gençlik hareketleri başarmaya çalışmalıdır. Günümüzde bürokrasinin elinin yetişemediği fakat sivil örgütlenmelerin gönüllülük esasıyla yetişebildiği çok fazla alan olduğu unutulmamalıdır. Özetle, günümüzde kitap okuma oranlarını arttırmaya gönüllü sivil toplum örgütleri ve oluşumlara ihtiyacımız var. Bu gönüllü oluşumlar kitap dağıtmaktan veya öğrencilere ulaşmaktan ziyade özellikle ailelere ulaşmalılar ve ailelerdeki toplu okuma kültürünü geliştirmeye, çocuklarına kitap alışkanlığını nasıl kazandıracaklarını öğretmeye çabalamalılar. Direkt olarak öğrenciye değil, ona okuma alışkanlığını sağlayabilecek yegane kişilere, yani anne ve babaya dokunmak gerekiyor. Kütüphane kurmak ve kitap dağıtmakla okuma sayısının korele olmadığı da not edilmelidir. Kütüphane ve kitap sayıları, kitap okuma oranlarının az olmasının bir nedeni değil sonucudur. Ülkemizdeki kitap okuma oranını arttırmak istiyorsak, önce toplumun okuma algısını değiştirmeliyiz. Türkiye'de okuma oranları çok düşük. Elbette bunun birçok nedeni var. Ancak bu soruna çözüm olarak kısa vadede ne yapabiliriz, onu konuşalım. Ülkemizdeki okuma oranlarını gerçek anlamda arttırmak istiyorsak, milli bir okuma seferberliği ilan etmeliyiz. Mesela okuma algısını değiştirerek bu işe başlayabiliriz. Kitap okuma, ülkemizde ne yazık ki ekstra yapılan bir şey gibi algılanıyor. Bunu bir şekilde düzeltmeliyiz. Kitap okumanın en az yemek, içmek gibi doğal bir şey olduğunu sosyal propagandalarla anlatmalıyız. Özendiren, teşvik eden etkinliklerin artması bu konuda etkili olacaktır. Tabii bununla yetinmemeliyiz. Gerçekten okuyan bir Türkiye için öğrencilere kitap okuma alışkanlığı kazandıracak uygulamalarla eğitim sistemimizi düzenlemeyiz. Öğrencilere angarya verilen okuma ödevlerinin, okuma alışkanlığı kazandırmadığı, bilakis okuyacak öğrenciyi de soğuttuğu aşikardır. Bu konuda şöyle bir örnek verebilirim. Benim bitirdiğim lisede çok güzel bir uygulama vardı. Okula geldiğimiz her gün yaklaşık bir saat hep beraber kitap okurduk. Kitap okuma saati dediğimiz bu zaman diliminde, okuldaki müdürümüzden tutun da okulun temizliğinden sorumlu hizmetli abilerimize, ablalarımıza kadar herkes o saat kitap okurdu. Ama okumamız için zorlanmazdık. Başımızda duran öğretmenler yalnızca, okumak istemeyenlerin, okuyacak olanları rahatsız etmesine engel olurlardı. Ve inanın bana, bir zaman sonra herkes o saatte kitap okur oldu. Bu tarz uygulamalar şu an okullarda ne derece yaygın bilemiyorum. Bildiğim tek bir şey var: Kitap okumayı hayatımıza dahil etmeliyiz. Eğitim sistemimizde okumayı angarya bir iş olarak göstermekten şiddetle kaçınmalıyız. İyi Bayramlar, en güzel bayram mesajlarını okumak ve değerli yorumlarınızı alma üzere sizi blogummda görmekten mutluluk duyacağım. Bizim toplumumuz tarafından algılanan okumak kelimesi bir okula devam etmek yada bitirmekle özdeşleştirilmiş durumda ne yazıkki.Ne okuyorsun diye sorduğunda birisi keşke şu aralar kafka okuyorum ama yakında dostoyevski ile meşgul olacağım diyebilseydik. Onur'unda döylediği gibi ruhuna birşeyler katacak kaynaklar okumadığında bizi bazı yazılım sistemleriyle proglanmış robotlardan ayıran birşey olmayacaktır aldığımız yoğun yada karmaşık eğitimlere rağmen. Kendi adıma kitap okumayı seviyorum fakat düzenli bir alışkanlığım yok neyazıkki ama bunun oluşması için çabalıyorum Nihat'ın bahsettiği gibi aileye bu konuda büyük bir sorumluluk düşüyor.Ben kitap okumaya daha erken yaşta ve ailemle birlikte başlasaydım eminimki şu günlerde benim için vazgeçilmezlerimden olurdu.. Teşekkür ederiz. Bu Tek Yazı; Çok Fikir serisiyle sorunlardan dem vurmaktan öteye çözüm üretebilmek ve bir şeylere dokunabilmeyi amaçlıyoruz. Umuyoruz farklı farklı konularda devamı gelecek.


Güç dengesi dediğimiz kavram, uluslararası ilişkilerin en başat ve en eski olgularından bir tanesidir. Bu olgunun dayandığı temel mantık, mevut çoklu sistemde tek güçlünün sonsuza kadar var olamayacağı üzerine kuruludur. Birçok ülkenin bulunduğu uluslararası sistemde eğer bir devlet çok güçlenirse diğer devletler onu sınırlamak amacıyla bir araya gelebilirler. Çünkü ülkeler kendilerini her daim korumak isterler. Bir devletin gücüne ve hegemonyasının sonuçlarına karşı diğer devletlerin tek güvencesi, güçlü olmaktır. Aslında bu, insanın doğasında bulunan bir güdüden kaynaklanır. İnsan da sürekli daha iyisini yapmak, daha ileriye gitmek, daha güçlü olmak ve kendini korumak istemektedir. Modern uluslararası sistemin kökenlerini genellikle Otuz Yıl Savaşları ve Vestfalya Barışı'na götürdüğümüz için, güç dengesi sisteminin kökenlerini de 1648 yılına götürmek yanlış olmayacaktır. Güç dengesi sistemi sürekli bir istikrar halindedir. Kutupların bulunduğu uluslararası sistemde her türlü etki bir tepkiye yol açmakta ve düzen dengelenmeye çalışmaktadır. Sistemi bozmaya çalışan ülke, diğer ülkeler tarafından engellenmektedir. Güç dengesi kuramına göre, bir ülke çok büyürse, bu durumda bir başka ülke bunu kendisine tehdit olarak göreceği için; ya tek başına güçlenme yoluna gidecek ya da başka ülkelerle güçlerini birleştirip bir ittifak sistemini oluşturacaktır. Böylelikle bir ülkeye karşı denge oluşabileceği gibi ittifaklara ve kutuplara karşı da dengeler oluşabilir. Aslında bu etki-tepki reaksiyonları sonucu ortaya çıkan dengelerin dünyadaki kutuplaşmaları meydana getirdiğini söyleyebiliriz. Napolyon Savaşları'nın ortaya çıkardığı Fransa karşıtı koalisyon, aslında bir güçler dengesinin sonucudur. Soğuk Savaş döneminde oluşan iki kutuplu sistem yine bir güçler dengesinin göstergesidir. Güçler dengesinin kutupları da sürekli değişkendir. Zaten ortada bir barış değil, bir istikrar durumu söz konusudur. Yani güç dengesi dediğimiz şey barışı doğurmaz. Hatta istikrarı sağlamak için savaş durumu da ortaya çıkartır. Uluslararası sistemde güç dengesi, bazen tek kutuplu bir hegemonya sistemi bazen çift kutuplu bloklaşmalar ve bazen de çok kutupluluk ortaya çıkartır. Aslında güçler dengesi teorisi bize, eğer dengeyi ve sistemi bozan bir güç mevcut oluyorsa her zaman onun karşısında karşıt bir güç veya güçler birliği oluşacaktır demektedir. Lakin bu her durumda geçerli olmamaktadır. Uluslararası sistem bu kadar basit ve kolay değildir. Uluslararası ilişkilerin ve politik dünyanın bu kaotik ve komplike sistemlerinde; eğer bir olgunun açıklaması çok basit, çok kolay ve çok mantıklı geliyorsa genelde yanlıştır. Bazen mevcut olan kuvvetli güçlere karşı bir birlik oluşması yerine diğer güçsüz devletler bu güçlü devletin arkasına geçerek ondan faydalanırlar. Buna eklemleme denmektedir. Aslında bu da bir tür güçler dengesidir. Eklemleme diye bir kavramı tanımladıysak bile, bugün Amerika Birleşik Devletleri gibi bir süper güce karşı neden büyük bir karşıtlığın oluşmadığını tam olarak bu kavramla açıklamamız mümkün değildir. Bu da bize aslında güçler dengesinin ne kadar yetersiz bir kuram olduğunu açıklamaya yetebilir. Realist ve neorealist kesimler güçler dengesini savunmaya devam etseler de liberalist kesim bunu yeterli bulmuyor. Güçler dengesinin çok fazla sert ve askeri güce dayandığını düşünen liberalistler, aynı zamanda güçler dengesinde diğer etkenlerin, örneğin devlet dışı aktörlerin dikkate alınmadığını söylüyorlar. Gerçekten de güçler dengesi kavramının bir çok eksiği bulunuyor. Uluslararası sistem içerisinde sürekli evrilen dengelerle birlikte, güçler dengesinin tanımı da sürekli değişiyor. Liberalistler ve konstrüktivistler tarafından haklı bir şekilde sürekli eleştirilirse de güçler dengesinin başat bir unsur olduğunu inkar edemeyiz. Bu kavramın güncel bir şekilde yorumlanması ve dönüşen uluslararası sistemi açıklayacak şekilde yenilenmesi gerektiğini düşünüyorum. 1989 yılında Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle birlikte dünyada tek kutuplu bir küresel hegemonya ortaya çıkmıştı. ABD'nin günümüze doğru gelen bu hegemonyasının günden güne bozulduğu ve uluslararası sistemin çok kutupluluğa gittiği görülüyor. Bana sorulacak olursa, dünya dört-beş kutuplu bir sisteme doğru yol almaktadır. Bu kutuplardan en önemlilerinden birisi ise, NATO ve DTÖ gibi hükümetler arası örgütler ve Uluslararası Af Örgütü gibi hükümet dışı örgütler olacaktır. Aslında çok kutuplu sistemler tarih sahnesinde oldukça yaygındı. Fakat bugünün küreselleşen dünyasında oluşacak olan çok kutupluluk oldukça farklı olacaktır. Bu farklılık ise güçler dengesinin tekrar tanımlanmasını gerektirebilir. Günümüzdeki sisteme çok kutuplu sistem diyenler varsa da birçok kişi unipolar bir sistem olduğunu düşünmektedir. Hatta yeni bir dünya savaşının çıkmamasının en önemli sebeplerinden bir tanesi de tek kutuplu bir dünya düzeninin olmasından ileri geldiğini düşünenlerin sayısı da oldukça çoktur. Onlara göre, tek kutuplu bir sistemdeki süper güç, tüm aktörleri domine edecek ve ülkeler de kendi yerlerini bileceğinden dolayı oldukça temkinli davranacaklardır.


Uluslararası ilişkiler teorileri, çeşitli merceklerele bizlere dünyayı anlamamızı ve onu mantıklı kılmamızı sağlar. Her biri bizlere farklı teorik bakış açıları sunar. Bu karmaşık dünyayı basitleştirmenin bir takım yolları vardır. Analojiye benzer olarak, teoriler aynı haritalar gibidir. Her bir harita belirli bir amaç için yapılmış ve haritanın içeriği, haritayı kullanacak olan kişiyi yönlendirmek için neyin gerekli olduğuna odaklanmıştır. Diğer bütün detaylar karışıklığı önlemek ve açık bir görünüm sunmak için dışarıda tutulur. Bir görsel binlerce kelimeye eşdeğer olduğundan dolayı, Google'a girip Singapore MRT yazın ve görsellere tıklayın. Burada Singapur'un Hızlı Kitle Transit ağının haritasını göreceksiniz. Görseli büyütün ve bir süre bekleyin. Gördüğünüz şeyler bir takım çizgiler, istasyonlar ve basit erişim bilgileri olacak. Grafikte halka açık tuvaletleri, yolları, bankaları, marketleri görmeyeceksiniz çünkü bunlar sistem üzerinde yolculuk için gerekli olan şeyler değillerdir. İşte teoriler de aynı bunun gibidirler. Her bir uluslararası ilişkiler teorileri, teorisyenin neyin önemli olduğuna inandığı şeyleri haritaya farklı şekillerde koyar. Uluslararası ilişkiler haritalarında çizilebilecek değişkenler olarak devletler, organizasyonlar, topluluklar, ekonomiler, tarih, fikirler, sınıflar, cinsiyetler ve bunun gibi şeyler olabilir. Teorisyenler daha sonra, olayları analiz etmek için kullanabilecekleri basitleştirilmiş bir dünya kurarlar daha önceden kullandıkları değişkenlerle ve hatta bunlar ile bazı durumlarda bir dereceye kadar tahminde bulunabilirler. Pratik anlamda, uluslararası ilişkiler teorileri, öğrencilerin soruları cevaplamak için kullanabilecekleri ve çoklu metodlar sunabilen en iyi analitik araçtır. Bazı öğrenciler uluslararası ilişkiler teorilerine çalışmaya bayılırlar çünkü bunlar yaşadığımız dünyayı, insan doğasını ve hatta neleri bilebileceğimize dair ilginç sorulara kapılar açar. Fakat bazı öğrencilere ilk etapta uluslararası ilişkiler çalışma isteği doğuran şey, doğrudan gerçek hayata dair olay çalışmalarına geçmek oluyor. Bu türden öğrenciler için, uluslararası ilişkiler teorileri çalışmak oyalama gibi görünebilir. Yine de şu kritik noktayı belirtmek önemlidir: uluslararası ilişkiler teorilerini anlamadan çalışmaya atılmak, aynen harita olmaksızın bir yolculuğa çıkmak gibidir. Belki istediğiniz noktaya ya da başka ilginç bir yere varabilirsiniz fakat nerede olduğuna ya da nasıl oraya vardığınıza dair bir fikriniz olmayacaktır. Ayrıca kendi yönteminin daha iyi ya da daha doğrudan olmasını isteyen birisine hiçbir öneride bulunamayacak ve yanıt veremeyeceksiniz. Teoriler bize berraklık ve yön verir; hem kendi argümanlarımızı savunmamıza hem de başklarının argümanlarını daha iyi anlamamıza yardımcı olur. Uluslararsı ilişkiler bir karmaşa içerisinde büyümeye devam ettikçe, sunduğu teori grupları da arttı. Bu yüzden uluslararası ilişkiler teorileri, bu alanda çalışmaya yeni başlayanlara bir zorluk sunuyor. Fakat bu söylem, size başlamanız için bir güven vermeli. Başlayabilmek için, bu kısımda üç bölüm halinde geleneksel teoriler, orta menzilli teoriler ve eleştirel teoriler hakkında kısaca bir giriş yapılacak. Thomas Kuhn'un The Structure of Scientific Revolutions (1962) isimli eseri belli teorilerin nasıl meşrulaştığını ve genel olarak nasıl kabul edildiklerini anlamamız için bir yol gösterdi. Ayrıca teorilerin artık mantıklı olmayışıyla birlikte yeni teorilerin ortaya çıkış aşamalarını tanımladı. Mesela, insanlar bir kere dünyanın düz olduğuna karar kılmışlardı. Bilim ve teknolojinin gelişmesiyle birlikte bu konuda önemli bir keşif oldu ve insanlık bu inanışı reddetti. Ne zaman böyle bir keşif gerçekleşirse, bunun sonucu olarak bir paradigma kayması olur ve düşünmenin eski şekli yeni olan ile yer değiştirir. Fakat uluslararası ilişkiler teorilerindeki değişiklikler bu örnekteki gibi dramatik olmaz. Bu, farklı zaman periyotlarında ve kişisel şartlara göre bir yaklaşımın diğerinden daha fazla anlatabileceği şeyler olduğunu düşündüğümüzde, bize uluslararası ilişkiler teorilerinin dünyayı açıklamadaki rolünü göstermektedir. Geleneksel olarak, uluslararası ilişlerde iki tane merkez teori vardır: liberalizm ve realizm. Diğer teorilere karşı büyük rekabet halinde olsalar da disiplinin merkezinde kalırlar. Liberalizm en yükseldiği dönemde ütopik bir teori olarak adlandırıldı ve bugün hala bazı çevrelerce böyle tanınıyor. Bu teorinin savunucularına göre insanoğlu içten içe iyi, barışa inanan ve uluslar arasındaki ahengi yalnızca başarılabilir bir şey değil aynı zamanda istenilen bir şey olarak görürler. On sekizinci yüzyılın sonlarına doğru Immanuel Kant, liberal değerleri paylaşan ülkelerin birbirleriyle savaşmaları için hiçbir nedenleri olmayacağına dair bir fikir geliştirdi. Kant'ın gözlerinden, liberal ülkeler kendi vatandaşları tarafından yönetildiğinden ve toplumun savaşa gitme niyeti çok nadir olduğundan dolayı eğer dünyadaki ülkeler daha liberal olurlarsa dünya daha huzurlu olacaktı. Bu, vatandaşlara karşı sıklıkla bencil arzuları olan ve onları geri kalmış gören krallığın yönetimi ve seçilmemiş bürokratlar için karşıt bir görüştü. Kant'ın görüşleri başkalarını etkiledi ve özellikle demokrasilerin birbirleriyle savaşa gitmeyeceğini varsayan demokratik barış teorisi başta olmak üzere modern liberaller tarafından geliştirilmeye devam edildi. Ayrıca liberaller savaşın tamamen kesilmesinin ulaşılabilir bir hedef olduğu fikrine inanıyorlar. Liberal fikirleri pratiğe dökersek, ABD başkanı Woodrow Wilson, 1918 Ocak ayında yani Birinci Dünya Savaşı'nın son yılında Ondört İlke olarak düşüncelerini ABD kongresine duyurdu. İlkelerinin sonucusu savaş sonrasında yeniden inşa edilmiş bir dünya için fikirler- uluslar için genel bir dernek yani Milletler Cemiyeti olarak ortaya çıkacaktı. 1920 yılına dönecek olursak, Milletler Cemiyeti, uluslararası barışı sürdürmenin yanı sıra devletler ve uygulamalar arasındaki işleri denetlemek amacıyla kuruldu. Fakat, Milletler Cemiyeti'nin İkinci Dünya Savaşı'nın 1939'da ortaya çıkması nedeniyle çökmesi sonucu bu durum bu olayı kendi teorileriyle çelişiyormuş olduğu için liberalleri zorladı. Bu nedenle Kant ve Wilson gibilerinin çabalarına rağmen, liberalizm güçlü bir tutum elde edemedi ve savaşın devam eden varlığını açıklayan yeni bir teori ortaya çıktı. Bu teori bilindiği üzere realizm yani gerçekçiliktir. Realizm, tarihte bilinen en yaygın ve en ölümcül savaşların neden bir barış ve optimizm dönemini takiben ortaya çıktığına dair ikna edici bir açıklama sunması nedeniyle İkinci Dünya Savaşı boyunca bir devinim kazandı. Fakat bu ismini yirminci yüzyılda almışsa da bir çok realist daha da gerilere bakmaktadır. Aslında realistler antik dünya kadar eskilere bakıp insan davranışlarının modern dünyadaki benzer kalıplarını bulmaktadırlar. Adının da belirttiği gibi, realizm anlamının savunucuları bu teorinin dünyanın ve uluslarası politikadaki daha etkili değişikliklere ait gerçekliği yansıttığını savunurlar. Thomas Hobbes, 1642-1651 yılları İngiliz İç Savaşı boyunca yaşamın vahşiliğine ilişkin açıklamaları nedeniyle realizm tartışmalarında kendisine sıklıkla değinilmiştir. Hobbes, insanoğlunu düzensiz bir şekilde yaşayan ve herşeye karşı bir savaş halinde olduğu doğa durumu olarak tanımlamıştır. Buna çare olarak yönetici ile göreceli düzeni koruyan toplum arasında bir sosyal anlaşma olmasını önerdi. Bugün, devletlerimizi kimin yöneteceği açıkça belli olduğu için bu tür fikirleri kullanmıyoruz. Her lider ya da egemen , kuralları belirler ve bu kuralları çiğneyenlere karşı bir cezalandırma sistemi uygular. Bunu kendi kurulmuş devletlerimizde kabul ediyoruz ki yaşamımız bir düzen ve güven içerisinde devam edebilsin. Bu belki ideal değildir ama bir doğal durumdan daha iyidir. Uluslararası böyle bir anlaşma olmasa ve dünyada hiçbir egemen olmasa ululslararası ilişkilerde korku ve düzensizlik hakim olur. Realistlere göre bizler ululslararası anarşi sisteminin içinde yaşıyoruz. İşte bu yüzden realistlere göre savaş barıştan daha olağan görünmektedir ve aslında onlara göre daha çok kaçınılmazdır. İngiliz Okulu'nun düşüncesi genellikle liberal ve realist teorilerin ortası olarak görülür. Teorisi uluslararası düzeyde olan devletler topluluğu fikrini içerir. İngiliz Okulu'nun temellerinden biri olan Hedley Bull, uluslararası sistemdeki geleneksel teorilerin anarşik olduğunu kabul ediyor. Fakat bunun, normların yokluğu anlamına gelmediğini ve dolayısıyla uluslararası politikanın toplumsal bir boyutta olduğunu belirtmediğini söylüyor. Bu manada, herhangi bir düzenin var olmadığı ve paylaşılan ilkeler ile davranışlara dayanan bir devlet formu olan Anarşi Toplumunun (Bull 1997) ortaya çıkacağını belirtiyor. Konstrüktivizm , sıklıkla orta bir yerde görünen başka bir teoridir. Fakat bu orta yer, ana akım teoriler ile daha sonra değineceğimiz eleştirel teoriler arasında bir yerdir. Ayrıca bu teori, İngiliz Okulu'yla kökensel bağlantılara sahiptir. Diğer açılardan bakan akademisyenlerin aksine konstrüktivistler , küresel alanda etkileşim halinde olan bireylerin aralarında paylaştıkları görüşler ve değerlerin önemini belirtirler. Önde gelen konstrüktivistlerden olan Alexander Wendt, yapıların aracıları yalnızca kısıtlamadıklarını ayrıca onların kimliklerini de inşa ettikleri konusundaki fikirleriyle bireyler ve yapılar arasındaki ilişkiyi açıklamıştır. Onun sözü olan Anarşi denen şey devletlerin yaptıklarıdır. (Wendt 1992) bunu gayet iyi özetliyor. Bu konuyu ve konstrüktivizmin temelini açıklamanın bir başka yolu da insanlar arasındaki etkileşimlerin var olduğu uluslararası ilişkilerin özünde bulunmaktadır. Sonuçta devletler etkileşimde bulunmazlar, etkileşimde bulunanlar diplomat ya da politikacı gibi aracılardır. Dünya seviyesinde etkileşime girenlerin tanımlayıcı ilke olarak uluslarası anarşiyi kabul ettiklerinden beri bu bizim bir gerçekliğimiz haline geldi. Fakat eğer anarşi bizim yaptığımız bir şey ise o zaman farklı devletler, anarşiyi farklı şekillerde algılayabilirler ve anarşinin nitelikleri zaman içerisinde değişebilir. Hatta uluslararası anarşi eğer farklı bireylere karşı etkisi olan bir grup tarafından kabul ettirirlirse farklı bir sistem ile de değiştirilebilir. Konstrüktivizmi anlamak demek fikirleri anlamak ya da sıklıkla güce sahip olmak şeklinde tanımlanan ilkeleri anlamaktır. Bu nedenle konstrüktivistler hangi ilkelerin kafa tutuştuğunu ve ihtimal olarak hangi ilkelerin yeni ilkelerle yer değiştirdiği süreci incelemeye çalışmaktadır. Eleştirel yaklaşımlar çoğunlukla liberalizm ve realizm olmak üzere bu alandaki genel-asıl yaklaşımlara cevap olarak kurulan geniş bir teoriler silsilesidir. Özetle, eleştiri teorisyenleri, uluslararası ilişkiler alanında yaygın olarak kullanılan varsayımlara karşı olarak belirli bir alana değinirler. Onlar, kendimizi burada bulduğumuz dünyamızı daha iyi anlamak için yeni yaklaşımların daha uygun olduğunu düşünüyorlar. Eleştirel teoriler uluslararası ilişkilerde tipik olarak gözden kaçmış ve kabul edilmemiş alanları tanımladığı için değerlidir. Ayrıca eleştirel teoriler, sıklıkla marjinalize olan yani özellikle kadınlar ve üçüncü dünya ülkelerindekiler için bir ses olmaktadır. Marksizim, eleştirel teorilere başlamak için güzel bir noktadır. Bu yaklaşım, on dokuzuncu yüzyılda endüstri devrimi boyunca yaşamış Karl Marx'ın fikrlerine dayanmaktadır. Marksist tabiri Marx'ın görüşlerini benimseyenler ve endüstrileşmiş toplumun sahipler ve çalışan sınıf olarak ikiye ayrıldığına inananlar için kullanılır. Proleterler kendi ücretlerini ve bu nedenle yaşam sandartlarını kontrol eden burjuvazinin merhameti altınadırlar. Marx, proleteryanın en sonunda burjuvaziyi devirip sınıf toplumuna son vereceğine inanıyordu. Marksist bir açıdan bakan eleştirel teorisyenler, genellikle uluslararası siyasetin devlet etrafında örgütlenmesi durumundan dolayı dünya çapında insanların ortaklaşa sahip olduklarını tanımak yerine bölünmüş ve yabancılaşmış bir halde olduklarını yani potansiyel olarak küresel proleterya olduklarını savunurlar. Bunun değişmesi için devletin meşruluğu sorgulanmalı ve tamamıyla dağıtılmalıdır. Bu anlamda devletten kurtuluş, çok daha geniş bir eleştirel gündemin parçasıdır. Postkolonyalizm, sınıfların yerine ulusların ya da bölgelerin arasındaki eşitsizliğe odaklanarak marksizmden ayrılır. Sömürgeciliğin etkileri bugün dünyanın birçok bölgesinde hala hissediliyor. Birleşik Krallık ve Fransa gibi eski sömürgeci güçlerin geride bıraktığı yerel topluluklar, bu zorluklarla başa çıkmaya devam ediyor. Postkolonyalizmin kökenleri uluslararası ilişkilerde dekolonizasyon etrafında yoğunlaşan ve Avrupa emperyalizminin mirasını geri alma isteğinin ortaya çıktığı Soğuk Savaş dönemine kadar izlenebilir. Bu yaklaşım, uluslararası ilişkiler çalışmalarının tarihsel olarak dünyanın diğer bölgelerini dışlayarak Batı merkezine ve deneyimine sahip olduğunu kabul etmektedir. Son olarak, postkolonyal araştırmacılar Batılı kuramsal bakış açılarına dayanan ya da eski sömürgelerdeki düşünceleri dikkate almayan analizlerin; ululslararası kurumları ve dünya liderlerini batıyı haksız yere desteklemelerine yol açabileceğini öne sürmüşlerdir. Onlar; küresel ekonomide gerçekeşen olayların, uluslararası enstitülerin karar ve yapım mekanizmalarının ve ayrıca büyük güçlerin hareketlerinin aslında yeni bir sömürgecilik biçimi olabileceği anlayışını yarattılar. Edward Said'in (1978) Oryantalizm'i, Orta Doğu ve Asya'daki toplumların Batı edebiyatı ve bilimsel yazımında Batı'ya göre aşağı bir yerde konumlandırılarak düzenli bir şekilde yanlış temsil edildiğini anlattı. Bu nedenle postkolonyal araştırmaıclar, uluslararası ilişkilerin geleneksel Batı zihniyetinin ötesinde daha geniş bir odakla olaya baktıklarından dolayı bu alana önemli katkılar sağlıyorlar. Uluslararası ilişkilerde doğal bir eşitsizlik olduğunu ortaya koyan bir başka teori ise feminizmdir. Feminizm, bu alana eleştirel akımın bir parçası olarak 1980'lerde girdi. Bu akım neden iktidar mevkilerinde çok az kadının gözüktüğünü ve uluslararası siyasetin nasıl buna göre yapılandırıldığını açıklar. Sadece, dünya liderlerinin buluştuğu bir ortama göz atacak olursanız, buranın erkeklerin dünyası olduğunu düşünebilirsiniz. Bu girişi cinsiyete dayalı uluslararası ilişkiler okuması olarak tanımlarsak, bu konudaki haritamızda öncelikli olarak cinsiyet gibi bir konuyu konumlandırıyoruz. Eğer burası erkeklerin dünyasıysa, bu ne anlama gelmektedir? Geleneksel olan eril özellikler olarak görülen saldırganlık, duygusal sağlamlık ve güç gibi belli özellikler bir dünya liderinin temel nitelikleri olarak görülüyor mu? Hangi niteliklerin ve özelliklerin temel olarak bulunması gerekmez ve bu hangi tür eylemlerle sonuçlanır? Feminizm, cinsiyetin -toplumun erkek ve kadına uydurduğu görevler gibi- her şeye nüfuz ettiğini kabul ederek bu görevleri herkese fayda sağlayacak şekilde kullanır. Bu sadece erkek ve kadınları sayma meselesi gibi basit bir şey değildir. Daha doğrusu feministler, cinsiyetçi iktidar yapılarının, sözde kadınsı özellikler gösteren kadın ya da erkeklerin en yüksek iktidar seviyelerine ulaşmalarını nasıl zorlaştırdıklarını soruyorlar. Bu pozisyonların ölüm ve kalım kararları verdiğini düşünürsek, o merciye gelen insanların saldırganlığı yahut merhameti ile bilinip bilinmediği hepimiz için önemlidir. Toplumsal olarak yapılandırılmış cinsiyet rollerinden bahsetmişken, örneğin konstrüktivizm ile örtüşen bazı noktalar görmeye başlamış olabilirsiniz. Her yaklaşımı ayrı ayrı sunarken yapabileceğimizin en iyisini yapıyoruz ve dolayısıyla böylece daha net bir başlangıç noktasına sahipsiniz. Fakat uluslararası ilişkiler teorilerinin zor ve karmaşık bir ağ olduğu ve her zaman açıkça tanımlanmamış olduğu konusunda sizi uyarmak akıllıca olacaktır. Bunu hem bu yazıyı okurken hem de çalışmalarınız geliştikçe aklınızda tutun. Muhtemelen eleştirel teorilerden en tartışmalı olanı ise postyapısalcılıktır . Bu, hepimizin inandığı ve gerçek olarak bildiğimiz inançları sorgulayan bir yaklaşımdır. Postyapısalcılık, genel teorilerin büyük kesimlerce kabul edilmiş baskın anlatılarına karşı sorular sorar. Mesela, liberaller ve realistlerin ikisi de devlet fikrini ve onun büyük ölçüde üstün olduğunu kabul eder. Bu varsayımlar, geleneksel teorilerin dayandığı temel doğrular aslında kendileri için oluşturdukları gerçeklik etrafındaki yapılar halindedir. Yani dolayısıyla bu iki teorik bakış açısı genel dünya görüşü bakımından bazı farklılıklar gösterse de dünya hakkında genel bir anlayışı paylaşırlar. Teorilerin hiçbiri devletin varlığına meydan okumaz, onlar kısaca bunu gerçekliğin bir parçası sayarlar. Postyapısalcılık, yalnızca devletin değil aynı zamanda gücün doğası gibi yaygın olarak kabul edilen varsayımları sorgulamayı amaçlar. Michel Foucault'un postyapısalcılığa yaptığı katkı onun bilgi-güç bağını tanımlamasıydı. Bunun ne anlama geldiği ise; politikacılar, gazeteciler ve hatta akademisyenler gibi güce sahip insanların bizim belirli bir konu hakkındaki genel anlayışımızı şekillendirme yeteneğine sahip olmalarıdır. Buna karşılık, bu konuyla ilgili anlayışlar aklıselim görünecek gibi kökleşmiş ve onlar dışında bir şekilde düşünemeyecek kadar zorlaşmış bir hale gelebilir. Güç bilgidir ve bilgi ise güçtür. Postyapısalcılar, bir konunun belli bir şekilde baskın olarak nasıl anlaşıldığını analiz ederek konunun temel aldığı gizlenmiş varsayımları ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Ayrıca onlar uluslararası politikada bulunmak, düşünmek ve yapmanın diğer olası yollarını da ortaya çıkarmayı hedeflerler. Uluslararası ilişkiler teorilerine bu kısa girişte olduğu gibi, her uluslararası ilişkiler teorisi dünyanın haklı fakat farklı bir görüşüne sahiptir. Hiçbir teori mükemmel değildir. Eğer uluslararası ilişkilerde herhangi bir teori davranış ve eylem açısından doğru ve tam olmuş olsaydı, diğerlerine hiç gerek kalmazdı. Değişik uluslararası ilişkiler teorilerinin farklılığı, uluslararası ilişkilerin hala belirgin bir biçimde gelişmekte olan yeni bir disiplin olduğunu size gösteren bir uyarı olmalıdır. Bu gelişme içerisinde uluslararası ilişkiler teorileri çoğunlukla devletin doğası, bireyler, uluslararası organizasyonlar, kimlik ve hatta gerçekliğin şiddetli bir argümanlar dizisidir. Burada önemli olan nokta, bu teorilerin analiz yapmak için birer araç olduklarını hatırlamaktır. Çoğu zaman bir olayı anlamak için doğru bir şekilde kullanıldığında uygun ve anlaşılırdırlar. Fakat mükemmel değildirler ve kendinizi çoğu zaman daha kullanışlı bir teorik araca ulaşmak için bulursunuz.


Tarihsel süreç içerisinde insanların becerilerinin, isteklerinin ve toplumsal dayanışmanın bir parçası olarak ortaya çıkan iş bölümü Adam Smith ile beraber iktisadi kavramlar içerisinde özellikle yer almaya başlamıştır. Eski Çağlarda kişilerin becerileri doğrultusunda gelişen veya babadan oğula ya da ustadan çırağa süregelen üretimin devamlılığı, nüfusun artmasıyla birlikte verimlilik sorununu beraberinde getirmiştir. Beş ayrı kitaptan oluşan Ulusların Zenginliği'nin, Emeğin Üretici Güçlerindeki Gelişmenin Nedenleri ve Üretimin Farklı Tabakalar Arasındaki Doğal Bölüşümünün Düzeni Hakkında isimli ilk kitabının ilk üç bölümünde bu kavramın yer almış olması, Adam Smith'in iş bölümüne verdiği önemi göstermektedir. Ancak tarımın doğasına göre iş bölümünün tarım faaliyeti içerisinde yer bulması kolay değildir. Çünkü tarım, dönemsel olarak yapıldığı için sürekli istihdamı zordur ve tarımsal üretim zincirleri içerisinde bulunanlar neredeyse hep aynı kişilerdir. Tarımsal verimliliği artırmanın yolunun, ülkedeki sanayi sektörünün gelişmişliğine bağlayan Smith, dolaylı olarak iş bölümünün sanayi üzerinden tarımsal verimliliği de arttıracağını savunur. Adam Smith, belirli sayıdaki insanın iş bölüşümü sonucunda üretimin artmasını üç etkene bağlıyor. Bunlar; işçilerin niteliği, üretim zinciri içerisinde bir süreçten diğerine geçişte zamandan tasarruf edilebilmesi, üretim içerisinde harcanan emek miktarını azaltacak ve birden fazla kişi ile gerçekleştirilen işin, bir kişi ile gerçekleştirilebilmesini sağlayacak olan makinelerin icat edilmesi. İşçinin niteliğinin artmasıyla birlikte yapabileceği işin miktarı da artmış olacaktır. Her işi kendisi yapan veya az sayıda insana bölüştürülmüş olan üretim süreci içerisinde devamlı aynı işçiler çalıştırılsa da ürünün kalitesi aynı olmayacak ve bir süreçten diğerine geçişte kaybedilecek zaman ile verimlilik düşecektir. İşçi aynı üretim zincirinde kalabildiğinde edindiği tecrübe ile işin kalitesini ve ürettiği miktarı arttıracaktır. Aynı zamanda bir işçi, üretim sürecinin birden fazla noktasında çalışmak durumunda kaldığında, bir noktadan diğerine geçişte odağını kaybederek zamanını doğru kullanamayacak, böylece ürettiği ürün miktarı da azalmış olacaktır. İnsanlar, bütün dikkatleri değişik bir dizi şeye dağılmış olduğu zamandan daha çok, tek bir nesneye yöneltildiği zaman, herhangi bir hedefe ulaşmanın daha kolay ve hazır yöntemlerini keşfetmeye eğilimlidir. Son etken, aslında yukarıda detaylandırılan iki etkenin doğal sonucu olarak görülüyor. Çünkü yazara göre bir kişi belirli bir iş süreci içerisinde ne kadar tecrübe sahibi olursa, işin gerekliliklerini de o kadar iyi bilebilecektir. Bu sayede o işi yapmanın daha kolay ve hazır bir yöntemini bulmaya yönelecek ve işin kolaylaşmasını ve hızlanmasını sağlayacak olan makinenin icadına neden olacaktır. Adam Smith, iş bölümünün ana nedenini yazının başında değindiğimiz insanların doğal olarak geliştirdikleri iç güdüye bağlar. Kişi toplumda yer edinebilmek amacıyla yapabileceği en iyi işi yapmak için yer aldığı üretimin içerisinde elde ettiği değer ile takas yoluna başvurarak gereksinimlerini karşılamaya çalışır. İş bölümüne neden olan da bu takas eğilimidir. Avcılığa yatkın olmayan kişi, üretim kollarının birisine daha yatkın olduğunu fark eder ve ürettiklerini avcılıktan elde edilen et ile takas yoluna gider. Bu yolla avcılıktan elde ettiği etten daha fazlasına sahip olabileceğini görecek ve bu iş, onun asıl işi olacaktır. Daha fazla et elde etmeyi amaçlamasıyla daha fazla üretim yapmanın yollarını arayarak verimliliğini arttırmaya çalışarak işini geliştirmek ve mükemmel hale getirmek için çabalar. Bu noktada ise üretim içerisinde ayrı bir iş bölümüne gidilir. Yazarın bahsettiği şekliyle takas, iş bölümüne; iş bölümü ise ürünün artmasına ve ürün fazlasının oluşmasına neden olmaktadır. Fakat hiç kimse ürünün artmasıyla oluşan üretim fazlasının elinde birikmesini istemez. Demek ki iş bölümü, pazarın genişliği ile sınırlıdır ve bu durumda yeterli üretim sonrası ürünlerini takas edebilecek pazar bulamayan kişi, başka bir işe geçiş yapma durumunda kalacaktır. A. Smith bu sorunu denizden uzak kentler ile denize yakın kentleri karşılaştırarak, denize yakın olan ve bu sayede deniz yoluyla rahatça farklı pazarlar bulabilme imkanına sahip kentlerdeki ticaret hacminin, farklı pazarlara ulaşabilme imkanına sahip olmalarından dolayı daha yüksek olduğunu ve buralarda konuşlanan şehirlerin daha gelişmiş bir sanayi ve tarıma sahip olacaklarını belirtiyor.


Yaprakların kokusunu alıyorum. Yağmur yağıyor. Tenimi gıdıklıyor. Güneş gözlerimi hiç yormuyor. Hayret diyorum. Hayret! Ne kadar güzelmiş yaşamak. Hafif bir meltem, kulağıma güzel kelimeler fısıldıyor. Nerden geldiğini bilmediğim bir ilham geliyor. Nerden geldiğini bilmediğim bir mutluluk gibi nimetten sayıyorum. Şükrediyorum. Biz insanlar, takvim yapraklarının günü nasıl bir anda değiştirdiğini bilmediğimiz bir vakit doğarız. Kimimiz güneşle doğar. Kimimiz ayla birlikte bir gece vakti. Kiminin ismi bellidir doğmadan önce. Doğmadan önce beşiği hazırdır. Doğmadan önce patikleri örülmüştür. Kiminin ismi hiç bilinmez yıllar yılı. Kimimiz bir sokak arasında büyür. Kimimiz iki koltuğun üstüne serilmiş bir battaniye ile evden bozma bir oyunda. Ama her geçen gün biraz daha büyürüz. Güneşin her doğuşunda başka bir kızıllık, ayın her yükselişinde başka bir anlam vardır. Bulutlar üstümüzdedir her daim. Bu toprağın insanıyız. Kuşlar gibi ne gidecek başka bir memleketimiz var. Ne de kaplumbağa gibi bizi her şeyden koruyacak bir kabuğumuz. Tehlikeye açığız. İşte tam da bu nedenle; eğilmeden, dosdoğru, insanca yaşamak en büyük sanattır bu diyarda. İnanmak zorundayız birilerine, birisine, en azından kendimize. Yarının daha güzel olacağına inanmalıyız. İnanmalıyız inanmasına da sadece inanmakla kalmamalıyız. Harekete geçmeliyiz. Yürümek için önce bir adım atmalıyız ileriye. Başımızı eğmeliyiz önümüze. Düşeceksek de ileri doğru düşmeliyiz. Hayatta bazı şeyler birdenbire değişir. Bu birdenbire değişir dediğimiz şeyler bile değişim için bir sebep bekler. Şöyle ki; güneşin birdenbire doğması için bile yavaş yavaş yükselmesi gerekir. Sonra, mesela bir sabah kalkarsın. Ağaçlar çiçek açmıştır. Her şey birdenbire gibi gelir. Halbuki bu sözleri, o çiçeği açan ağaca söylesek bize güler. Verdiği emeklerden bahseder. Aylarca çiçek açmasa da içinde sakladığı çiçek hayalini anlatır tomurcuklarıyla. Hiçbir zaman 31 Aralık günlerinden sonra yeni bir gün doğmaz. Eskisinin bir devamıdır her yeni gün. Biz yeni bir şeyler yapmazsak yine aynı kalır her şey. Biliyorum. Çevrende her şeyini yitirmiş insanlar var. En ufak bir ümit için her şeyden vazgeçebilecek insanlar. İnandığı her şeyi bir şeye bağlayan insanlar var. Elbet vardır. Yine de bakma öyle umutsuzca. Bir silkin önce umutla bak çevrene. Büyükleri bırak, çocuklara bak. Nereye bakarsan bak yine de yaşamaya çalışan insanı gör. Umutlu olanı gör. Pes etmeyeni gör. Kusurlarıyla seveni gör. Bir kusur da kendini ekleyeni değil. Bir kusuru da kendi örteni gör. İnsanca yaşamak isteyeni gör. Gör diyorum çünkü bazen bende göremiyorum. Ama her yerde öyle insanlar var. Sakladıkları cenneti keşfetmemizi bekliyorlar. Bize anlatmayı bekliyorlar. Biz de dolu dolu yaşayanlardan olmak istiyorsak. İlerde bir şeyler yapıyor olmak istiyorsak şimdi bir şeyler yapmaya başlamamız lazım.


Ünlü haritacılar: haritacılığa katkıda bulunan Türk bilim insanları, haritacılık çalışmalarına sunmuş oldukları katkılar ile ön plana çıkan isimleri ifade eder. Kaşgarlı Mahmut, Seydi Ali Reis, Piri Reis olmak üzere birçok isim; haritacılığın gelişebilmesi için önemli adımlar atmıştır. Bu nedenle bu isimlerin her biri, hala haritacılık denildiğinde akıllara gelir. Çocuk kitabı olarak yazılan fakat yetişkinlerin de beğenisini kazanan Haritada Kaybolmak kitabını okurken aklıma geldi ünlü haritacılar. Kitap, çok özel bir konuyu işliyor. Aileleriyle birlikte monoton bir yaşantı içerisinde bulunan Alt Kardeşler Chris ve Francis, bir gün hiç beklemedikleri bir olayla karşılaşır. İki kardeş sinemadan döndükleri sırada yağan yağmurdan kurtulabilmek için bir dükkana sığınır. Burada yaşadıkları bir olay, hayatlarının değişmesine neden olur. Artık zaman, onlar için normal döngüde akmayacaktır. Fakat bundan kurtulmanın tek bir yolu vardır: Eski bir dünya haritasındaki bilmeceleri çözmek. Harita üzerinde tek tek beliren bilmeceler, spesifik bir yere işaret etmektedir. Oldukça zorlu bir yolculuğa başlayan iki kardeş, tek çarenin bu bilmeceleri çözmek olduğunu fark ettikleri için haritanın sorduğu bilmeceleri, atlas ve ansiklopedi yardımıyla çözmeye çalışır. Bunu yaparken de aslında dünya üzerinde kısa bir gezintiye başlamışlardır. Türk haritacılık çalışmaları denildiğinde akıllara gelen isimlerden ilki Kaşgarlı Mahmut. Daha çok edebiyat alanındaki çalışmalarıyla bilinen Kaşgarlı Mahmut, Türkçenin ilk sözlüğü olan Divanü Lügat-it-Türk'ü yazmıştır. Bu kitap, birçok açıdan önemli eserler arasında yer alır. Türkçenin ilk sözlüğü olmasının yanı sıra ilk dil bilgisi kitabı da olan eser, aynı zamanda bir de dünya haritasını bünyesinde barındırır. Temel olarak Türk dünyasının büyüklüğünü anlatmak için eklenen harita, Türklerin yaptığı ilk harita olarak değerlendirilmektedir. Harita, eserin ilk sayfalarında bulunur. Temel olarak ilgili dönemdeki Türk topluluklarının yaşadıkları bölgeleri gösteren haritada, bazı ulusların yaşadıkları bölgelere de yer verilmiştir. Bu nedenle harita, dünya haritası olarak nitelendirilir. - yüzyılda yapılan harita her ne kadar haritacılık çalışmalarının ilkel bir örneği olarak kabul edilse de harita, dönemin şartları gözetilerek değerlendirilmelidir. Ünlü haritacılar içerisinde yer alan Kaşgarlı Mahmut haritasında Türk hükümdarlarının oturdukları Balasagun şehrini merkeze almıştır. Bu nedenle haritanın Türk eseri olduğunu belirtmek mümkündür. Kaşgarlı Mahmut, eserin ilk sayfalarında yer alan haritasında Türklerin yaşadıkları bölgeleri detaylı bir şekilde çizmeye çalışmıştır. Haritanın birçok bakımdan önemli olduğunu söyleyebiliriz. Japonya'nın dünya haritasında ilk defa gösterilmesi, Kaşgarlı Mahmut'un önemini daha da arttırır. Haritacılığa katkıda bulunan Türk bilim adamları arasında yer alan bir diğer isim Piri Reis. Kitabı Bahriye başta olmak üzere farklı eserleriyle dikkatleri üzerine çeken Piri Reis, haritacılık adına çok önemli çalışmalarda bulunmuştur. Amerika kıtasını gösteren ve günümüze kalan en eski haritalardan biri olan Piri Reis Haritası, 1513 yılında çizilmiştir. Oldukça eski bir harita olmasının yanı sıra oldukça önemli haritalardan bir tanesi olduğunu söylemek mümkün. Ünlü haritacılar listesinde yer alan Piri Reis haritasında Güney Amerika'nın doğu kıyıları, Avrupa ile Afrika'nın batı kıyılarını çizmiştir. Yapmış olduğu dünya haritasını 1513 yılında tamamlayan Piri Reis, bu haritayı Yavuz Sultan Selim'e takdim etmiştir. Harita 1929 yılında keşfedilmiştir. Topkapı Sarayı'nın müzeye dönüştürülme çalışmaları esnasında keşfedilerek Topkapı Sarayı'na konulan harita, Türk haritacılığının en önemli eserleri arasında yer almaktadır. Seydi Ali Reis haritacılığa katkısı nedir sorusu, ünlü haritacılar listemizdeki bir sonraki isme geçmemizi sağlıyor. Miratül Memalik adlı eseriyle Türk haritacılığının önemli isimleri arasında yer almayı başaran Seydi Ali Reis, farklı alanlarda çalışmalarda bulunmuştur. Miratül Memalik, coğrafya ve astronominin iç içe olduğu eserlerden bir tanesidir. Seydi Ali Reis, yeryüzünün yuvarlak olduğunu söylemiştir. Cihannüma adlı eserin yazarı olan Katip Çelebi, Türk haritacılığına katkıda bulunan bir diğer isim. 1648 yılında yazılmaya başlanan Cihannüma, birçok açıdan önemli bir eserdir. Bu eserin, Türk coğrafya tarihinde bir dönüm noktası olduğu düşünülür. Kitap farklı bölümlerden meydana gelir. İlk bölümünde önsöz yer alır. Ardından sırasıyla yerküre, okyanus, kutup ve kıtalarla ilgili bilgi verilir. Kitabın ikinci bölümünde ise batıdan doğuya doğru farklı bölgelere odaklanılmıştır. Sırasıyla Endülüs, Bosna, Macaristan ve Rumeli topraklarına odaklanan yazar; birçok konu hakkında bilgilendirmede bulunmuştur. Eser, farklı dillere de çevrilmiştir. Türk haritacılığına katkıda bulunan ve yukarıda sıralanan isimlerin yanı sıra Matrakçı Nasuh, Ali Macar Reis, Mehmet Aşık, Evliya Çelebi gibi isimler de haritacılık çalışmalarına doğrudan veya dolaylı olarak etkide bulunmuş isimler arasında yer alır. Bu isimler arasında özellikle Evliya Çelebi farklı bir konumda bulunur. Çünkü birçok ülke ve şehir gezen ve gezdiği pek çok yerle ilgili bilgiler veren Evliya Çelebi, bu bilgileri Seyahatname adlı eserinde okuyucularıyla paylaşmıştır. Seyahatname, Türk edebiyatının en önemli eserleri içerisinde bulunmaktadır. 10 ciltten oluşan bu gezi kitabı, 17. yüzyılda yazılmıştır. Gerçekçi gözlemlerin yanı sıra fantastik ögelerin de bulunduğu kitap, halkın anlayacağı deyimler kullanılarak hazırlanmıştır. Her bir eser ve bilim insanı, Türk haritacılığına bulundukları katkılar sayesinde haritacılık çalışmalarında kendisine yer bulmaktadır.


Dünyada çekilmiş en enteresan konulara ve farklı bakış açısına sahip filmler şüphesiz ki Güney Kore sinemasının ürünleridir. Artık bayağılaşan ve her seferinde aynı tadı veren, kültürlerine son derece hakim olduğumuz için beklentilerini, hayallerini, yaşam tarzlarını tahmin ederek izlediğimiz Amerikan yapımı filmlerden sonra Korelilerin kendilerine has üslupları ve olayları yorumlama şekilleri adeta yeni bir lezzeti tatmak gibi oluyor. Oldboy, Miracle Cell 7, Handmaiden, Parasite gibi dünyaca ünlü ve hatta farklı ülkelerde defalarca çekilen filmlerden sonra İMDB puanı çok da yüksek olmayan ancak beni ciddi anlamda etkileyen bir Kore filmi izledim. İsmi Forgotten yani Unutulmuş. Sizlere henüz izlemediyseniz bu filmi seyretmenizi şiddetle tavsiye ederim. Bu noktadan sonra 'Unutulmuş' filmi hakkında keyif kaçırıcı detaylar verilecektir. Filmi izlemeyi düşünüyorsanız aşağıdaki yazıyı daha sonra da okuyabilirsiniz. Filmin açılış sekansında 1997 yılında, güneşin ışıkları altında dolambaçlı yollarda ilerleyen arabanın içinde 4 kişilik bir aile görüyoruz. Filmin esas kahramanı olan 21 yaşındaki genç , örnek aldığı ve hayran olduğu zeki, dürüst, çalışkan ama bir trafik kazası sonrası bacağına hasar alması neticesinde topalladığı detayı verilen abisi ve sıcacık ailenin temel taşları annesiyle babası... Bu samimi çekirdek ailenin yeni bir eve taşınmasıyla başlıyor filmimiz. Özellikle gözümüze sokulmaya çalışılan ilk anormallik bu sahnede veriliyor. Ev taşımada yardımcı olan nakliyecilerden biri Jin Seok'a abisini göstererek 'bu nasıl senin abin olabilir, kaç yaşındasın sen?' gibi sorular sorunca araya abisi giriyor ve nakliyeciyi uzaklaştırıyor. Daha sonra toplandıkları akşam yemeğinde bir üst kattan gürültüler geliyor ve evin babası bu gürültüyü o sırada yağan yağmura eşlik eden şimşek sesi olarak yorumluyor. Ortada bir tuhaflık olduğunu yalnızca biz seyirciler sezmiyoruz tabi ki. Jin Seok da işin içinde bir iş var diye düşünmeden edemiyor. Üst katta abisiyle kaldıkları odanın hemen karşısında bir kapı bulunuyor ancak ev sahibi o kapı açılmayacak demiş. Peki, filmlerde genel olarak o kapı açılmayacak denilirse ne olur? Tabi ki o kapı açılır! Jin Seok kapının ardında bir yanlışlık olduğunu düşünerek kapıyı açmaya yeltendiği sırada, abisi 'gel dışarı çıkalım temiz hava alalım' bahanesiyle kahramanımızı oradan uzaklaştırıyor. Tam dışarıda konuşurlarken abisine bir telefon geliyor ve tamamen nedensizce 'ben eve geri döneyim, sen azıcık arkamdan gel birader' minvalinde bir konuşma yaparak uzaklaşıyor. Tam bu noktada 'her zamanki gibi panelvan' siyah şeritli bir araba gelip bunu kaçırmasın mı? Sektörün temel kuralıdır, biri kaçırılacaksa panelvan araçlarla kaçırırlar. Neyse, Jin Seok abisinin arkasından koşuyor ama sadece plakayı alabiliyor. Eve geldiğinde annesi ve babasının tepkisizliği de yüzümüze vuruluyor. Çocuğu kaçırılan bir ebeveyn dünyayı yakar herhalde. Bunlar neredeyse 'umrumuzda değil' modunda takılıyorlar. Polisler bu plakada bir araç yok, yanlışınız var dese de Jin Seok ne gördüğünü gayet iyi biliyor. Yalnız şöyle ufak bir detay da var, Jin Seok ilaç kullanıyor. Halüsinasyonların, kullandığı ilacın yan etkisi olabileceğini de vurguluyorlar. Aradan 19 gün geçince abisi hiçbir şey olmamış gibi çıkıp gelmesin mi? Fakat abisinde bazı tuhaflıklar olduğunu fark ediyor. Mesela bazen topallamıyor. Ya da yanlış ayağıyla topallıyor. Gece çıkıyor sabah dönüyor. Bir gün gece abisini takip ediyor ve örnek aldığı, asla yalan söylemeyeceğini düşündüğü abisinin ara bir sokakta adeta bir mafya babası gibi takıldığına şahit oluyor. Tam olayları çözecekken yakalanıyor ve sabah kendisini yine masasının başında buluyor. Bu noktaya kadar aslında bir hikayeyi izlemiş gibi görünüyoruz. Polis karakolundan itibaren bize ikinci bir hikaye anlatılıyor. Jin Seok karakolda yılın 1997 değil 2017 olduğunu ve yaşının genç olmadığını fark ediyor ve kendini Truman gibi hissediyor (Truman Show, 1997). Peki neden yapılmış bütün bunlar? Nedir bu insanların Jin Seok ile alıp veremedikleri derseniz, yıllar önce bir anne ve kızı katledilmiş. Aile senelerce katili aramış ama bulamamış. En sonunda özel bir dedektif tutmuşlar. Dedektif katil olabileceğinden şüphelendikleri sokakta yaşayan bir serseriyi yani Jin Seok'u bulmuş. Fakat Jin Seok yaşadıklarını silmiş ve hiçbir şey hatırlamıyor. Bunun üzerine Jin Seok'un yaşadıklarını hatırlaması için özel bir hipnoz uzmanı ile anlaşıyorlar. Hipnoz uzmanı günler süren çalışmaları neticesinde Jin Seok'un beynine girmenin bir yolunu buluyor. Hipnoz uzmanı kendisine en son hatırladığı şeyin ne olduğunu soruyor ve Jin Seok'un ailesiyle arabada yeni evine taşındıkları anı hatırladığını fark ediyor. Böylece Jin Seok'un annesini taklit edecek bir oyuncu da tutarak o anı canlandırmaya karar veriyorlar. Böylece Jin Seok'un anılarının yeniden canlanıp cinayeti nasıl ve neden işlediğini bulmayı hedefliyorlar. Fakat anıları daha hızlı canlandırabilmek adına yeni taşındıkları ev olarak da cinayetin işlendiği evi kullanıyorlar. Ancak işler ters gidiyor ve polisler dedektifin peşine düşüyor. Bu 19 günlük süreci düzgün yönetemedikleri için de cinayetin işlendiği günü kaçırıyorlar. Bu andan itibaren üçüncü bir hikaye daha izlemeye başlıyoruz. Dedim ya film İnception misali katman katman işlenmiş. Aslında her şey Jin Seok ailesiyle yolculuk yaparken yani filmin açılış sahnesinde başlamış. O gün aile, evine hiç ulaşamamış. Trafik kazası geçiren ailede tek sağ kalan Jin Seok olmuş. Abisi ise kısa zamanda ameliyat olmazsa hayatını kaybedecekmiş. Fakat doktorun dediğine göre ameliyatın değeri yalnız yaşayan işsiz Jin Seok'un karşılayabileceğinden çok daha fazlasıymış. Fakat bir gün Jin Seok'a gelen telefonla her şey değişiyor. Telefondaki ses bir evde yaşayan kadını öldürürse ameliyat için gereken ücreti verebileceğini söylüyor. Böylece Jin Seok abisini yani hayatta kalan tek sevdiğini kaybetmemek için cinayeti işlemeyi göze alıyor. Burada aynı zamanda Kore'de bir ekonomik kriz olduğu da vurgulanıyor. Aslında fakirliğin insana cinayet işletebileceği gerçeğini de yüzümüze çarpıyor. Jin Seok eve gidince kadını öldürmekten vazgeçiyor ama kadın ve kızının üst üste gelen çığlıklarından sonra istemeden de olsa onları öldürüyor. Merdivenlerden indiğinde küçük bir çocukla karşılaşıyor ve ona yatağına girip yüze kadar sayarsa annesinin döneceğini söylüyor ki bence filmin en vurucu anı bu sahne olsa gerek. Küçük çocuğa belki de hayatı boyunca hatırlayacağı bir travma hediye ediyor Jin Seok. Fakat evden çıkmadan evin babasının ameliyatı yapacak olan doktor olduğunu fark ediyor. Doktorla hesaplaşmaya gidince onun da düşerek ölmesine sebep oluyor ve böylece hem doktoru hem de abisini kaybetmiş oluyor. Doktorun bu cinayeti istemesinin sebebi ise sigortadan para almak istemesi olarak gösteriliyor. Bence karısını aldatmış da olabilirdi ama sigorta olayını ekonomik krize vurgu yapmak için yazmışlar. Kısacası ekonomik kriz iki aileyi yok ediyor.


Makedonya deyince aklıma Büyük İskender gelse de Makedonya'nın başkenti Üsküp'e giderken kendi tarihime ait birçok şey bulacağımın bilinciyle heyecanlıyım. Osmanlı tarihinde de çok önemli bir yer tutan ve hatta bir zamanlar anavatan parçası olan Üsküp hakkında tam bir gezi rehberi yazısından ziyade, benim gezip gördüğüm ve aldığım ufak notları sizlerle paylaşmak istiyorum. Tabi dikkatimi çeken şeyleri yazarken Üsküp'te gezilecek yerlerden de bahsedeceğim. Skopje yani Üsküp, Makedonya'nın kuzey bölgesinde yer alan çok güzel bir başkent. Vardar Nehri'nin ikiye ayırdığı bu tarihi şehirde bizim kültürümüze ait birçok şey buluyorsunuz. 1392 yılında fethettiğimiz ve Balkan Savaşları'na (1913 Bükreş Antlaşması) kadar elimizde tuttuğumuz Üsküp, Balkanlar'ın fethine devam edebilmek amacıyla, özellikle Belgrad'ın alınmasına kadar (1521) bir karargah görevi görmüştür. I. Dünya Savaşı'ndan sonra da Yugoslavya Krallığı'na ait olacaktır. En son olarak da 1991 yılında Yugoslavya'dan bağımsızlığını ilan eden Makedonya'nın başkenti olarak karşımıza çıkıyor. Vardar Nehri, 16. yüzyılın tarihçisi Kemalpaşazade'nin tabiriyle Rumeli'nin Bursa'sını sadece fiziksel olarak ayırmıyor. Aynı zamanda Üsküp'ün bütün kültürel farklılığını da bir bıçak misaliyle ikiye bölüyor. Üsküp'e giderken, yolculuğumun en başında dahi olmama rağmen başka şehirlere nazaran daha bir heyecanlı hissediyorum. Çünkü bir zamanlar toprak parçamız olan bu şehirde bizi andıran neler kalmış diye düşünmek merakımı arttırıyor. Bu yüzden Vardar Nehri'nin kuzeyinde kalan Türk bölgesi kısmını özellikle gezmeyi düşünüyorum. Üsküp'e olan gezimde ilk vardığım nokta Üsküp Kalesi oldu. Açıkçası en başta kafam karıştı. Sanki kale Üsküp Kalesi'nin bulunduğu yerin biraz daha kuzeyinde olmalıydı. Çünkü elimdeki uydu haritasında ufak bir kale görüyorum sanıyordum. Sonra; herhalde yukarıda ufak bir kale daha vardır, daha sonra ona da bakarım diyerekten Üsküp Kalesi'ni gezmeye başladım. Kalenin bir kısmı yıkılmış ve henüz tamir edilmemiş. Onun dışında ne yazık ki bazı bölümleri çitlerle kapalıydı. İçerisindeki müzeler de ben gittiğimde zannediyorum kapalıydı. Kale şehrin hakim tepesine kurulmuş ve güzel bir manzarası var. Zaten Üsküp Kalesi'nin bulunduğu yer yaklaşık 4000 yıllık bir yerleşim merkezine aitmiş. Bu kale milattan sonra yapılışından itibaren yıkıldıkça tekrar yapılmış ve sürekli olarak kullanılmış. Osmanlı devrinde de sıkça kullanılan ve karargah olan Üsküp Kalesi'nin surları gerçekten çok hoş. Kulelerin kapıları ne yazık ki kapalı fakat zaten böyle kalelerin kulelerini kapatıyorlar. Surların üstüne ahşaptan gözetleme kulecikleri inşa edilmiş ve bunlara şehri izleyebileceğiniz bir dürbün koyulmuş. Ne yazık ki dürbünler benim gittiğim tarihte bozuktu ve kullanamadım. Onun dışında her ne kadar Üsküp Kalesi İskender'den sonra yapılmış olsa da bir Makedon falanksı havası içinde yürüyerek gezdim. Sanki Makedon falanksları surlarda mı bekliyordu yahu? diye sorabilirsiniz. Hoş beklemiyorlardı belki, ama olsun ben İskender tarihini seviyorum. Kuleden bakıp ordularımı hedgehog düzenine sokmak için emir verecek bir havaya bürünebiliyorum böyle kalelerde. Çok strateji oyunu oynamanın sonuçları bu olsa gerek 🙂 İşin gerçeği, kullanım ve yakın tarih açısından kale daha çok Roma ve Osmanlı'ya aittir. Buradan sonra aklım karıştığı için daha kuzeye doğru yürüdüm. Fakat kuzey kısımda biraz yürüyüp yukarıya çıkınca karşınıza çağdaş sanat müzesi çıkıyor. Gerisin geriye yürüyorum. Üsküp Kalesi'nin önüne tekrar gelince, hemen yanındaki Mustafa Paşa Cami'sine yürüdüm. Bu ikisi birbirine oldukça yakınlar. Cami gerçekten güzel fakat bence bundan ziyade caminin bahçesi, bahçedeki insanlar, güller, yeşillikler çok güzeldi. Zannediyorum burada sürekli oturan bir ahali var. Zira ben burada bir gün geçirmiş olsam dahi, ne zaman bu caminin önünden geçersem geçeyim insanlar caminin önüne oturmuş sohbet ediyorlardı. Güzel ve hoş bir manzaraydı. Bu cami II. Bayezid ve Yavuz Sultan Selim'in veziri olan Mustafa Paşa tarafından yaptırılmış. Her ne kadar o da II. Bayezid ve Yavuz Sultan Selim'e vezirlik yapmış olsa da burada bahsedilen Mustafa Paşa, zannediyorum herkesçe bilinen Koca Mustafa Paşa değil. Bu konuda bir bilgi bulamadım ve eğer siz biliyorsanız yorum olarak bana yazarsanız sevinirim. Sanıyorum Mustafa Paşa hiçbir zaman baş vezirlik yapmamış birisi ve o yüzden bir bilgi bulamıyorum. Çünkü Koca Mustafa Paşa, zaten 1512 yılında idam ediliyor. Yavuz'a vezaret etmek zordur zira 3 vezirini idam ettirmiştir. Bir zamanların Yavuz'a vezir olasın sözünün bir beddua olması buradan gelir. Camiyi gezip gittikten sonra biraz aşağı doğru yürüyünce karşıma Arasta Cami çıktı. Burası da güzel bir camiydi. 15. yüzyılda yapılmış olan bu cami birçok badire atlatmış. En son Bursa Belediyesi ve iş adamlarıyla birlikte restore edilmiş. Benim asıl hoşuma giden şey ise cami bahçelerinin çok güzel oluşuydu. Bu güzel caminin de dışında güzel güller bulunuyordu. Asıl buradaki güzellik, caminin yanında bir kaç masa ve sandalye bulunmasıydı. Buraya oturup çay, kahve içebilir ve kendinizi Türkiye'de gibi hissedebilirsiniz. Fakat çayların tadı Türkiye'dekilere pek benzemiyor onu söylemeliyim. Hatta tavla bile oynayabilirsiniz ki ben yanımda tavla oynayan arkadaşları bir süre izledim. Daha sonra Makedonya Müzesi'ni aramaya koyuldum. Çok yakınlarda bir yerde olduğunu biliyordum fakat bulmasını beceremedim. Aslında ona benzeyen bir yer buldum fakat fevkalade kötü bir girişten sonra kapalı bir yer bulmamla geri döndüm. Biraz daha yukarı çıkınca bitpazarına ulaşıyorsunuz. Burası baya büyük bir yer. Bu pazarda çeşit çeşit gözlükten kalemlere, kolonyalara kadar türlü türlü şeyler var. Fakat beni burada asıl ilgilendiren kısım meyve-sebze pazarı oldu. Bu pazarın Türkiye'deki klasik meyve-sebze pazarlarından hiçbir farkı yok. İnsanlar birebir bizim gibiler. Zaten Türk mahallesindeyiz, çoğu bize yakın insanlar ve hatta Türkler. Buraya uğrarsanız meyve almanızı tavsiye ediyorum. Benim canım mürdüm erik çekti, yarım kilo aldım ve 25 dinar ödedim. Tabi bu arada, Makedonya'nın para birimi dinar ve paranızı uygun bir döviz bürosunda dinara çevirmelisiniz. Etrafta fazla sayıda su musluğu var ve herhangi birine gidip meyveleri yıkayabiliyorsunuz. Murat Paşa Cami'nin önündeki musluklara gidip eriklerimi yıkadım ve tüm gün bu erikleri yerken gezdim. Keşke daha çok meyve alsaydım bile diyorum, canınız çeken meyveyi alın zira meyveler güzel. Türk mahallesinde birçok Türk görerek ve Türkiye'den izler seyrederek dolaştıktan sonra Üsküp'ün diğer bölümü yani daha modern kısmına geçmek üzere yola koyuldum. Gerçi siz benim yola koyuldum dememe bakmayın çünkü burada her şey çok yakında ve yürüme mesafesinde. Aynı zamanda modern dememe de bakmayın. Bu bölge daha çok şehrin 2014 tarihinden itibaren başlatılan kentsel dönüşüm çalışmasının bir ürünü. Birçok heykel, yeni bina, köprü, anıt ve mimari eserler var. Fakat bu eserlerin hepsinde bir şey eksik: tarihi ruh. Bazıları güzel olmuş, hak vermemek elde değil ve belki bu hareket desteklenmeli fakat birçok yapı olmamış. Yani buradan şunu öğrendim. Belki birçok kez ülkemde heykel, tarihi binalar, yapılar olmasını istedim ömrüm boyunca. Fakat bunları isteyip, yapmak yeterli değilmiş. Bunları tarihi zamana ve mekana göre tasarlamak ve şehrin ruhuna uygun da yapmak gerekiyormuş. Bunu yaparken de herhangi bir siyaset gütmemeli, şehri güzelleştirmek ve tarihi olduğu gibi yansıtmak gerekiyormuş. Zira bunların eksikliğini Üsküp'ün bu kısmında gördüm. Yani bunları körü körüne inşa etmek, belki etnik düşüncelerle kendince bir tarih yaratmak ve milyonlar harcamak yeterli ve doğru değil. İşin çok daha abes kısmı, birçok yapının özenti olması. Yani ilham falan almayı bırakın baya özentilik görüyorsunuz. Mesela Macaristan'ın başkenti Budapeşte'de Kahramanlar Meydanı'nda olan hükümdar heykellerinin tasarım anlamında birebir benzerlerini Üsküp Arkeoloji Müzesi'nin yanında gördüm. Öyle taklit edilmiş ki hükümdarların durduğu büstlerin tasarımı bile aynı. Bu talihsizlikten dolayı olsa gerek, bu yapıta gittiğimde etrafta bir insan bile göremedim. Belki tarihi yansıtma niteliği olabilir fakat tek kelimeyle söylemem gerekirse olmamış. Her neyse, olmamış kısımlar hakkında çok konuşmamın bir anlamı yok fakat fikrimi de belirtmeyi uygun gördüm. Bu kısa eklemeden sonra, henüz Türk mahallesinden devam ederken, Taş Köprü'ye doğru yürüdüğümde karşıma İskender'in babası II. Philip'in heykeli çıktı. Bu heykelin etrafında farklı anıtlar ve değişik tasarımda yapılar var. Fakat asıl, ünlü Büyük İskender heykeli, Taş Köprü'nün diğer tarafında yani güneyinde. Taş Köprü demişken nasıl bahsetmeden geçebilirim ki? Büyükçe kesim taşlarıyla Makedonya Meydanı ile Eskiçarşı'yı birbirine bağlayan Fatih Sultan Mehmet Köprüsü yahut Taş Köprü, Fatih Sultan Mehmet'in yaptırdığı ve yıllardır süre gelen depremlere rağmen sapasağlam ayakta kalan yapılardan bir tanesi. Bu köprünün kimin tarafından yapıldığı konusunda birçok ihtilaf bulunuyor ve köprünün II. Murat zamanında yapıldığına dair bilgiler de var. Bu ihtilafı bir kenara bırakırsak, Vardar Nehri'nin üstüne çok yakışan bu köprünün tam ortasında bir mihrap var. Mihrabın üzerinde köprünün II. Murat zamanında yeniden yapıldığına ve onarım çalışmalarının hangi tarihlerde gerçekleştirildiğine dair bir bilgilendirme yazısı da bulunuyor. Fakat buradaki yönetimin tarih yıkıcı milliyetçiliğine maruz kalmış ve zamanında mihrabı yıkılmış. Fakat daha sonra Türkiye'nin uğraşlarıyla mihrap yerine tekrar yapılmış. Taş Köprü'den devam ettiğinizde bütün ihtişamıyla karşınıza Büyük İskender'in heykeli çıkıyor. Bu büyük Makedonya Meydanı'nda birçok başka heykel de var ama asıl dikkati İskender çekiyor. En devasa Büyük İskender heykeli bu olsa gerek. Tipik duruşuyla tasvir edilen Büyük İskender, bir eliyle Bukefalos'un dizginini tutmuş, diğer eliyle ise kılıcını ileriye doğrultmuş bir şekilde duruyor. İskender'in atı Bukefalos ise iki ayağı havada ve ileri doğru atılmış duruşuyla efsanevi bir at olarak betimlenmiş. Heykelin üstünde durduğu yapıda birçok Makedon ordusu kabartması da var ve bunlar da çok güzeller. Ayrıca en altta tipik Makedon Vergina Güneş'li kalkanları ve mızraklarıyla Makedon falankslarının heykelleri var. Toplamda 8 adet bronzdan asker varken aynı zamanda 8 adet de bronzdan aslan heykeli bulunuyor. Ayrıca bu heykelde muhteşem bir su sistemi var. Belirli aralıklarla suların oluşturduğu bu görüntüyü görmesi çok hoş. Hatta o suyun altında sıcaklıktan bunalmış çocuklar da eğleniyorlardı. İnsanın orada gerçekten de suyun altına giresi geliyor. Makedonya Meydanı'nı geçtikten sonra yolumu sol tarafa doğru çevirip azıcık yürüyünce karşıma Fransa'daki Zafer Takı gibi bir yapı çıktı. Sanırsam bu yapıyı da Üsküp'te yeni yapılan mimari çalışmalar neticesinde yapmış çünkü tarihi eser gibi görünmekten ziyade daha çok sonradan yapılmış bir özentilik barındırıyordu. Her neyse, yolumu biraz karıştırıp bir alt caddeye geçince Rahibe Teresa Müzesi'yle karşılaştım. Rahibe Teresa Müzesi yahut Memorial House of Mother Teresa, Osmanlı topraklarında doğmuş ve ismi Agnes Gonca Boyacı olan Rahibe ve Azize Teresa'ya ait bir anı evi. Azize ünvanı almasının sebebi, iki hastayı iyileştirerek gerekli olan iki mucize göstermesinden dolayıymış. Her kesimden birçok eleştirinin hedefi olsa da Nobel Barış Ödülü'nü kazanmış. Her ne kadar konuya çok yakın olmasam da müzesini gezmek için buraya gelmeyi istiyordum. Fakat, her zaman başıma geldiği gibi, müze gittiğim saatte kapalıydı. Buradaki müzenin saat sistemi birazcık farklı, yani öyle devlet müzeleri gibi değil. O yüzden, gitmek isterseniz bunu aklınızdan çıkarmayın ve internet sitesinden bu anı evinin açık olduğu saatleri kontrol edin. Sonrasında Makedonya Meydanı'na tekrar gelip Taş Köprü'nün yanındaki Üsküp Göz Köprüsü'ne doğru yürüdüm. Bu köprü de ne yazık ki şehirdeki dönüşüm çalışmalarından etkilenmişe benziyordu çünkü tarihi bir ruh görmek bana biraz zor geldi. Köprünün hemen karşısında kocaman Makedon Arkeoloji Müzesi'nin girişine kadar geldim. Bina ihtişamlı görünüyordu. Büyüklüğüne karşı sürem olmadığına kanaat getirerek içeri girmedim. Fakat girmediğime pişman olacağım. Türk tarafına doğru tekrardan yürümeye başlayınca, Çifte Hamam'ı ziyaret etmeğe kalkmamla birlikte kapalı olduğunu görüşüm asabımı bozdu. Umarım bir daha gelmek mümkün olursa görmeyi çok istiyorum. Diğer bir adı Davud Paşa Hamamı olan bu güzel bina, II. Bayezid devri sadrazamı Koca Davud Paşa tarafından 15. yüzyıl sonlarında yapılmış. Bugün sanat galerisi olarak kullanılıyormuş. Üsküp'ten ayrılma vakti yavaş yavaş yaklaşırken, aynı zamanda Dünya Kupası Final maçının başlaması da yakındı. Bundan dolayı birçok yerde gördüğüm kahvehaneler insanlarla doluydu. Bu yerlerde Türk futbol takımlarının armalarını görmek de hoş bir manzara oluyor. Ayrılmak üzere yürürken yolum yine Arasta Cami'den geçiyordu. Bu caminin yanında maçı izleyen insanlara göz atıp son kez cami bahçesine baktıktan sonra yoluma giderken, az önce caminin çiçekleriyle ilgilenen amca beni durdurdu ve nereli olduğumu sordu. Ben de Türk olduğumu ve Üsküp'ü gezmeye geldiğimi söyledim. Zaten bu soruyu bana değişik bir şiveye sahip Türkçesi ile sormuştu. Zannediyorum bu amca buraya gelen tüm Türkleri seviyor ve onlarla sohbet etmek istiyor. Beni çay içmeye davet etti. Birazcık işim olduğunu söyledim çünkü etrafı son kez dolaşmak istiyordum. Fakat güzelce ve bir baba edasıyla, gel azıcık otur işte deyince kıramadım. Tabi ki kıramadığıma pişman olmayacağım. Çünkü yurtdışında kiminle sohbet etseniz hatırınızda güzel bir anı olarak kalabiliyor. Bana çay ısmarladı ve bir süre sohbet ettik. Ramadan amca konuşmayı çok seven birisi belli ki. Sözlerine önce Arnavut'um elhamdülillah müslümanım diye başladı. Her cümlesinde Türkiye'ye dua ede ede konuştuk. Siyasetten tutun Üsküp'ün haline kadar her şeyden bahsettik. Amca konuyu üçüncü dünya savaşına bile getirdi 🙂 Fakat tam bir Türkiye aşığıydı. Övücü sözlerini görünce ben de Benim Türkiye'de Arnavut ve Kosovalı arkadaşlarım var ve hepsi çok iyi insanlar. Ben de Arnavutluk'u severim. dedim güldü ve teşekkür etti. Konuşma uzarken, keşke Üsküp'e Türkiye'den daha çok insan gelse ve kalsalar diye hayıflanıyordu da. Ama özellikle kendi aksanıyla söylediği ve her cümlenin başında kullandığı Allah'ın var bir kudreti... cümlesini her duyduğumda onu hatırlayacağım. Çünkü yüzlerce kez söylemiş olabilir. Çay bitse de bir tane daha ısmarladı. Arkada Dünya Kupası izlenirken biz sohbet etmeye devam ettik. Sağ eli sakat idi. Küçükken kuyuya düşmüş, o yüzden sağlam şekilde kullanamıyormuş. 65 yaşındaymış ve hiç evlenmemiş. Keyiflenerek bir anısını anlatmaya başladı. Diğer tüm kardeşleri evli ve çocuklu oldukları için bir gün annesi gelmiş ve Senin hiç oğlun yok. Nasıl olacak böyle? diye yakınmış. O da demiş ki Benim 82 milyon kardeşim var. Tabi bu sırada ikimiz de gülüyorduk ama annesi de Hayatımda böyle şey duymadım diyerek hayretini belli etmiş, şaşırmış zavallı kadıncağız. Türkiye'ye hiç gelememiş ve bunun üzüntüsünü yaşıyordu. Tüm bu konuşmayı Türkçe yaparken, arada Makedonca ve Azerbaycan Türkçesi'nden de kelimeler kullanıyordu. Ben bunları anlamakta zorluk çektiysem de genel itibariyle anlaştık. Burada bu şekilde Türkçe konuşan insan görmeniz mümkün. Buraya Türkiye'den gelen her insana çay ısmarlayıp sohbet etmeye çalışıyormuş. Son çayımı da bitirince tokalaştık, teşekkür ettim. Buraya ufak bir ekleme yapmak istiyorum. Ben gezerken hiçbir yapıya fotoğraf çekme gözüyle bakmadım. Elimde ne profesyonel bir makine ne de bu güzel yapıları güzel açılar bularak fotoğraflayabileceğim yeterli zamanım vardı. Bu yüzden çektiğim birçok fotoğrafın, bu güzel yapıları hakkıyla yansıtamadığı kanısındayım. Buraya tıklayarak, bu yapılara ait çok daha güzel fotoğraflara erişebilirsiniz. Mesela Büyük İskender heykelinin çok güzel bir ışıklandırma sistemi de varmış. Fakat fotoğraflar bana ait olmadığı için buraya eklemek yerine ben link bırakmayı tercih ediyorum. Ayrıca, İngilizce olsa dahi, birçok yapıya ait ayrıntıyı ve turistik bilgiyi de bu adresten bulabilirsiniz. Üsküp ki Yıldırım Beyazıd Han diyarıdır, Yalnız bizimdi, çehre ve ruhiyla biz'di o. Üsküp ki Şar Dağ'ında devamıydı Bursa'nın. Bir lale bahçesiydi dökülmüş temiz kanın. Bir sonbaharda annemi gömdük o toprağa. Üsküp bizim değil? Bunu duydum, için için. Kalbimde bir hayali kalıp kaybolan şehir! Çok sürse ayrılık, aradan geçse çok sene,