Asıl adı Mehmet Tevfik olan şair 24 Aralık 1867'de İstanbul'da doğdu. Babası Hüseyin Efendi ve annesi Sakız Rumlarından Hatice Refia Hanımdır. Tevfik Fikret'in doğduğu yıl babası Hüseyin Efendi şehremaneti meclis üyeliği ile defterhane vekilliğine getirilmişti ancak daha sonraki yıllarda bilinmeyen nedenlerle sürgüne gönderilmiştir. O dönemlerde Osmanlı Devleti büyük bir bunalım içindeydi. Özellikle II. Abdülhamid'in iktidara gelmesiyle 'istibdat' olarak adlandırılan baskıcı rejim; aydın, bürokrat ve memurlar üzerinde yoğun bir etkiye sahipti. Tevfik Fikret'in annesi Refia Hanım ise hac niyeti ile çıktığı yolculukta devrin yaygın hastalıklarından olan koleraya tutularak hayatını kaybetmiştir. Bu durum henüz 12 yaşında öksüz kalan şairde derin duygusal izler bırakacaktır. Tevfik Fikret ve kız kardeşi, anneanneleri Saliha Hanım tarafından büyütülmüşlerdir. Eğitimine Mahmudiye Valide Rüştiyesinde başlayan Tevfik Fikret, daha sonra dönemin en önemli eğitim kurumlarından olan ve kendisinin de hayat çizgisini derinden etkileyen Galatasaray Lisesine geçti. Burada Muallim Naci, Recaizade Ekrem gibi dönemin ünlü şahsiyetlerinden dersler aldı. Bu kişiler Tevfik Fikret'in ilk dönem sanat anlayışını ve şiirlerini yakından etkilemişlerdir. Galatasaray Lisesi Tevfik Fikret'in Fransız kültürünü ve Fransızcayı yakından tanımasında önemli bir fırsat sağlamıştır. 1888 yılında Galatasaray Lisesini birincilikle bitirmesi onun eğitim hayatındaki başarısının açık bir göstergesidir. Okulu bitirdiği yıl Babıali istişare odasına memur olup aynı zamanda Fransızca ve hüsn-ü hat dersleri verimiştir.1889 yılında yani 22 yaşına geldiğinde kuzeni Nazime hanımla evlenmiştir. Maaşların düşük olması nedeniyle memurluktan istifa eden Tevfik Fikret 1891'de Mirsad dergisinde açılan bir şiir yarışmasında birinci olarak dikkatleri üzerine çekmeyi başarmıştır. Bunun üzerine 1892'de Galatasaray Lisesinde Türkçe öğretmenliğine getirilmiştir. Hükümetin yaptığı maaşlardaki kesinti nedeniyle 1895'de bu görevinden de istifa etmiştir. 1896 yılında ise Robert Kolejine öğretmen olarak gelmiştir. Daha sonraki yıllarda ıstırabını besleyecek kaynaklardan biri haline gelen Robert Koleji ve çevresindeki ecnebi aileler, Tevfik Fikret'in hayatındaki önemli konulardan biridir. Recaizade Ekrem'in tavsiyesi üzerine Tevfik Fikret 1896 yılında Servet-i Fünun dergisinin yazı işlerine getirilmiştir. Tevfik Fikret'in daha sonraları şiddetle aleyhinde hareket edeceği II. Abdülhamid, Servet-i Fünun dergisine bizzat yardımda bulunmuştur. Topluluk beş yıl gibi kısa bir sürede içlerinde baş gösteren dargınlıklar, anlaşmazlıklar ve istibdatçı yönetimin kendilerine uyguladığı baskı nedeniyle kısa bir süre içinde dağılma noktasına gelmiştir. Bu yıllarda aydınların üstünde yoğun bir baskı mevcut olmuş ve yayın organları sıkı bir şekilde denetlenmiştir. Padişah hakkında en ufak eleştiride bulunanlar gözaltına alınmıştır. Tevfik Fikret de birçok kez gözaltına alınmıştır. Aynı dönemde, yönetime karşı fikirdeki İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin muhalefeti ilerlemiş ve güç kazanmıştır. Abdülhamid muhalifi olan yazarlar uzun süren muhalefetlerinde başarı sağlayamamış, kaçış ve inziva düşüncelerine sürüklenmişlerdir. Tevfik Fikret de 1900'de Servet-i Fünun'dan ayrılmış, ilk kitabı olan Rübab-ı Şikesteyi yayınlamıştır.1902'de kız kardeşini ve 1905'de babasını kaybeden Tevfik Fikret'in inziva düşüncesi iyice kuvvetlenmiş ve daha da içe kapanmıştır. 1905'te karısı ve oğluyla birlikte, Robert Koleji'ne bakan kendi çizdiği ve 'Aşiyan' adını verdiği evinde yaşamaya başlamıştır. O dönem çok az insanla görüşmüştür. Tam da bu dönemde, Abdülhamid yönetimini ve saray çevresini sertçe eleştiren 'Sis' şiirini yazmıştır. İttihat ve Terakki Cemiyeti'ni desteklemiş ve II. Meşrutiyet hareketine katılmıştır. II. Meşrutiyet sonrası 1908'de Tanin gazetesini çıkarmaya başlamış fakat gazetenin İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin yayın organı haline gelmesi üzerine istifa etmiştir. İttihat ve Terakki Cemiyetinin maarif nezaretliği teklifini de reddetmiştir. Tevfik Fikret İttihat ve Terakki Cemiyeti'nde aradığını bulamamış ve İttihat ve Terakki Cemiyetine muhalif olmuştur. Meclisin 1912'de kapatılmasıyla '95'e Doğru' şiirini (1878'de II. Abdülhamid'in meclisi kapatmasına benzetmiştir) yazmıştır. Türk şiirine Batılı anlamda kimlik kazandıran Tevfik Fikret, şiirlerinde önceleri his ve hayal içerikli konulara ağırlık vermiş, şekilsel güzelliği önemseyen parnasyen tarzı benimsemiştir. Özellikle Fransız şair Baudelaire ve François Coppe'den büyük ölçüde etkilenmiştir. Servet-i Fünun ve öncesi dönemlerde bireysel konularda yazan ve sanat için sanat anlayışına sahip olan Tevfik Fikret'in Servet-i Fünun sonrası sanat anlayışı tamamen değişmiştir. Özellikle Sis şiirinden sonra şahısları ve zümreleri hedef almış, toplum için sanat anlayışına yönelerek hürriyet, vatan, medeniyet gibi konuları içeren yapıtlar vermeye başlamıştır. Tevfik Fikret, Sis şiiriyle yaşadığı çağı, toplumu ve yönetimi doğrudan doğruya tenkit etmiş ve heyecan tonu yüksek sözler sarf etmeye başlamıştır. Toplum için sanat anlayışını sürdürdüğü bu dönemde Türk gençliğini geleceğin umudu ve ışığı olarak gören Tevfik Fikret, 'Haluk'un Defteri' adlı eserinde oğlu Haluk'u sembolize ederek Türk gençliğine seslenmiştir. Hakkın batıla üstün gelmesi, hakkın akıl ve fen sayesinde gerçekleşeceğine inanma, insanların kardeşliği ve dünyanın birliği fikri, ilim ve fenne büyük değer verme öğütlerini veren gençliği akla bilime eğitime teşvik eden didaktik bir eser oluşturmuştur. Oğlu Haluk'u da eğitim alması ve döndüğü zaman yurduna yararlı bir birey olması için Avrupa'ya göndermiştir. Oğlu Haluk yurda dönmemiş ve babasının beklentilerini karşılayamamış olsa da Tevfik Fikret Türk gençliğinin ülkede devrim yapacağına inanmıştır. Yine bu dönemde modern bir okul açmak ve yeni bir edebiyat dergisi çıkartmak gibi projeleri olan Tevfik Fikret bunları da çeşitli sebeplerden hayata geçirememiştir. Ayrıca Tevfik Fikret'in çocuklar için 8'li hece ölçüsüyle kaleme aldığı eseri 'Şermin' çocuk edebiyatının ilk ve en güzel örneklerinden biri olarak kabul edilir. Tevfik Fikret çocukları eğitmek, onların sanat zevklerini geliştirmek ve onlarda okuma arzusu uyandırmayı amaçlamıştır. Tevfik Fikret zannedildiği gibi en baştan idealist, hürriyet aşığı, vatansever tarzda eserler veren bir şair değildi. Şiirini daha çok şekle bağlı, sanat için sanat anlayışıyla yazmaktaydı fakat daha sonraki zamanlarda şartlarla doğan yeni fikirler gelişip kendisini hürriyet aşığı bir şair haline getirir. Yaşadığı hem bireysel hem de tarihsel çalkantılar Tevfik Fikret'in hayatını ve eserlerini yakından etkilemiştir. Gençlik döneminde iyimser ve ahlaki görüşe sahip olan Fikret, olgunluk döneminde, özellikle 1896-97'den sonra hayata, aşka ve Allah'a olan inancından vazgeçip kötümser-isyankar bir hale geçmiştir. Allah'a olan inancı azalır, sofuluğu gider, alaycı bir insan haline gelir. Ailesi ve yakın arkadaşları ile bile anlaşamayan bir insan olur. Bu hırçınlaşma eserlerine de yansır, devrin büyük şairlerinden Mehmet Akif'le olan dini konuda sert atışmaları da bu döneme denk gelir ve 'Tarih-i kadim'e Zeyl' adlı şiiriyle kendisini eleştiren Mehmet Akif Ersoy'a yanıt verir. 1912 sonrası ise toplumsal çizgideki yeri iyice belirginleşir. Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılma sürecinde yetişen ve ne kendi devrinde ne de kendinden sonraki dönemde yitip kaybolmayan çağının ve zamanın sınavından geçmiş büyük Türk şair, öğretmen ve yayıncı olan Tevfik Fikret, Türk şiirine modern tarzı kazandırmıştır. Kendinden sonra gelen kuşaklara şiir sanatı bakımından, Cumhuriyet kuşağına ise fikri yönden büyük ölçüde öncülük etmiştir. Dünya görüşü çağının koşullarını aşan Tevfik Fikret özgürlük ve eşitliğe inanmıştır. Şeker hastalığı ilerlerken tedaviyi reddeden Fikret 15 Ağustos 1915'te İstanbul'da ölmüştür. Naaşı Eyüp'teki aile mezarlığına defnedilmiştir. Nitel anlatım tekniklerinin kullanıldığı kitapta yazar Hasan Akay zaman zaman kişisel görüşlerine yer vermiştir. Birincil kaynak olarak dönemin dergileri ve gazetelerinden bazı örneklerle şairin kendi şiirleri kullanılmıştır. Kitabın dili açık ve nettir, söz oyunlarına veya ağır söylemlere yer verilmemiştir. Söyleyişi anlaşır kılmak için kitabın içindeki Tevfik Fikret şiirleri günümüz Türkçesiyle birlikte verilmiş ve okuyucunun daha kolay anlaması sağlanmıştır. Hasan Akay Tevfik Fikret'in yaşadığı döneme ve kişisel hayatına dair bilgilerden ziyade şairin edebi yönüne ağırlık vermiş ve şiirleri ile eserlerini yakından incelemiştir. Okuyucu ipuçlarıyla ve yer yer verilen bilgilerle dönem hakkında bir fikir oluşturabilir. Tevfik Fikret'i ve onun Türk şiirindeki yerini anlamak için değerli bir yapıt sayılabilecek eser, edebiyatla ilgisinin yanı sıra dönemin siyasi ve toplumsal yapısını çözümlemekte izlek olarak kullanılabilir. Akay, Hasan, Tevfik Fikret, Şule Yayınları, 2015, İstanbul.


Benim adım Erkan, biraz inatçı birisiyimdir. Pek de iyi bir özellik olmadığını biliyorum ancak özellikle pişman olduğum zamanlardan birisini yaşadım bu aralar. Youtube'da takılmayı internette film izlemeyi bayıla bayıla keyifle yapan bir insan olarak annem izle dediği için izlemediğim bir filmi daha doğrusu bir belgesel tarzı filmi sonunda açtım ve izledim. That Sugar Film bu da onun adı. Başrolde ve yönetmen koltuğunda oturan Avustralyalı Damon Gameau kendi hayatında yaptığı bir değişikliği konu edinmiş. Filmin ilk on dakikasında Damon ne yapacağını, neden yaptığını güzelce anlatıyor. Eşi ile tanışmadan önce iyi beslenmediğini şekerli gıdaları fazlaca tükettiğini ancak eşi ile evlendikten sonra bu alışkanlıklarını bırakıp sağlıklı beslenmeye başlamasıyla hayatında olan değişikliği göstermek ve kanıtlamak amacıyla tersi yönde yani şekerli gıdalar yiyecek şekilde kötü beslenmeye başlıyor. Yalnız burada yanlış anlaşılmaması gereken bir şey var. Şekerli ve zararlı gıdalar derken çikolata veya donutlardan bahsetmiyor, hepimizin sağlıklı diye aldığı besinleri alıyor: Meyve suları, bazı organik soslar vb. Bu koşullar çerçevesinde bazı sağlık danışmanları ile görüşerek bu 2 aylık deneyi kendi üzerinde yürütmek için çalışmalara başlıyor. Öncelikle doktorlar ile görüşüp genel sağlık durumunu kontrol ettiriyor ve %20'lik sağlıklı insan dilimine giriyor. Yani bu deneyi yapmasına hiçbir engel yok. Sonrasında diyetisyene gidiyor ve günlük aldığı kalori miktarını değiştirmeden ancak günlük beslenmesini sadece şekerli gıdalar olacak şekilde ayarlıyor. Günlük ortalama 40 şeker küpü kadar şeker alması gerekiyor. Başta imkansız gibi görünen bu hedef hemen ertesi günkü kahvaltıdan sonra anlaşılıyor ki ulaşılması ve geçilmesi çok kolay. Kabaca bir hesapla sadece kahvaltısında 20 küp kadar şeker almış oluyor ve de zannetmeyin öyle çok yedi filan biraz yoğurt bir kase mısır gevreği 400 ml kadar da elma suyu. Diyetinin bazı günlerinde yeni şeyler deniyor mesela şekerli gıdalar yerine doğrudan şeker yiyor. (Tavuğun üstüne sos yerine 4 yemek kaşığı şeker döküp yiyor Meyveleri posalarıyla yemek yerine meyve suyu sıkacağı ile liflerini ayırarak elmanın suyunu içiyor gibi gibi, yani kısaca kötü beslenmek için elinden geleni yapıyor. Bu iki ay süresince, beslenme tarzlarını karşılaştırmak için Afrika ve Amerika'ya da uğruyor. Afrika'ya gezisi sonucunda beslenme tarzının değişiminin halk sağlığında görülen kronik hastalıkların artışına sebep oluşunu gözlemleme fırsatını yakalıyor. Amerika'ya gidişinde ise insanların sağlıklı diye meyve suyu aldığı gündelik bir mekandan bir bardak meyve suyu alıyor ancak kalori miktarı ile kabaca şeker hesabı yapınca tam 34 küp şekere denk olduğunu ve neredeyse bütün günlük alması gereken şeker miktarının tamamına denk olduğun hayretini yaşıyor. İkinci ayın sonunda Damon 6-7 kilo alıyor bel çevresi 10 santim artıyor devamlı halsiz ve sanki öğünden öğüne sanki normale dönüyor. Bazen şeker aldıktan sonra manik ataklar yaşadığını eşi ifade ediyor. Karaciğer enzimleri yükselmiş, yağlı karaciğer/siroz olasılığı artmış; kan değerleri yükselmiş ve diyabet obezite sınırına yanaşmış oluyor. Zaten film boyunca adamın şeklinin şemalinin bozuluşunu 1. elden görüyorsunuz. Sonuç olarak filmi kısaca toparlamak istersem Damon insanlara gündelik beslenme tarzlarının aslında çok yanlış olduğunu aldığınız kalorinin ne kadar olduğu kadar nasıl olduğunun da önemli olduğu ve böyle beslenmenin 2 ayda verebileceği zararı izleyiciye kendi vücudu üzerinde ulaştırıyor. Benim bu kısa yazımda belki filmde iletilen şeylerin onda biri yoktur, belki film icabı biraz abartılmış gibi gelse de izlemenizi tavsiye ederim. Hiç değilse Damon'un üzerinde Sugar Daddy yazan tişörtünün hatrına bir bakın derim. İyi seyirler.


The 33 filmi yaşanmış bir olayı ele almaktadır. 2010 yılında Şili San Jose Madeni'nde meydana gelen çöküntü sebebiyle 33 madencinin, yerin 700 metre aşağısında mahsur kalmasını anlatıyor. Filme başlarken öncelikle madenin eksiklikleri gösterilmektedir ve yetkili kişiler bu durumun farkındadır. Bunca eksikliğe rağmen çalışanların madene gönderilmeleri izleyici olarak bende cinayet algısı uyandırdı. Bence filmin can alıcı noktalarından biri madencilerin her seferinde umutsuzluğa kapılmalarına rağmen içlerinden bazılarının hayata ve ailesine sıkı sıkı sarılıp onlara yaşamayı hatırlatmasıydı. Diğer bir can alıcı nokta ise eşit haklarla yaşayan insanların paylaşım duyguları, hüzünleri, pişmanlıkları kısaca tüm hisleri çok daha derin yaşanırken bu eşitlik biraz olsun bozulsa oluşan gerginlikti. Bu durum beni çok üzdü. Böyle söyleyince biraz basit oluyor ancak çaresizliğin verdiği psikolojiyle düşünebilmek için empati yapmak gerekiyor. Bunun için en iyi yol da filmi izlemek. Filmi izlerken sinirlerinizin gerildiğini hissedeceksiniz. Bu minvalde yeri gelmişken The 33 filminin belgesel niteliği taşıdığını söyleyebiliriz. Film sadece acıklı durumları ele almamaktadır. Hatta bazı yerlerde o kadar güldüm ki bana izlediğim filmin konusunu unutturdu. Filmdeki oyuncuları hayli beğendim. Hikaye zaten ilham verici ve yaşanmış bir olay olması nedeniyle ilgi çekici. Film müzikleri de bence gayet başarılıydı. Filmde bazı bölümler yavaşlıyordu, tempo düşüyordu. Ancak ben o bölümlerde bile hiç sıkılmadım. Hatta gerginliğimi azaltmak adına bana yardımcı bile oldu diyebilirim. Gerek içerideki yaşam mücadelesi gerekse dışarıdaki ailelerin durumu filmi sürükleyici yapıyor. Hatta Mario benim en sevdiğim karakterdi. Karakter demek doğru mu onu da bilmiyorum sonuçta bunların hepsi yaşanmış. İsimler gerçek kişilere ait. Buna benzer durumlar birçok ülkede meydana gelmektedir. Bizim ülkemizde 2014 yılında meydana gelen Manisa'nın Soma ilçesinde, kömür madeninde çıkan yangın sebebiyle 301 madenci hayatını kaybetmişti. Bu durum ülkemizin en çok can kaybıyla sonuçlanan madencilik ve iş kazası olarak kayda geçmiştir. Bu gibi durumlarda tedbir almak çok önemlidir. Yaşanan facialar bir kişinin hayatını değil birçok insanın hayatını etkilemektedir. Bu gibi hayati riski yüksek işlerde en azından prosedürlerin uygulanması, prosedürler gereği tedbirlerin alınması gerekmekte. Bu tür faciaların bir daha yaşanmamasını canı gönülden umut ediyorum.


Normalde dizi incelemesi yapmayı sevmem ama farklılıklar her zaman hoşuma gitmiştir. Elbette doktorları anlatan başka yabancı diziler de var. Mesela House, Grey's Anatomy ve Monday Mornings gibi. Ama The Good Doctor bunlardan çok farklı bir dizi. Gerçekten çok farklı. Çünkü bu dizide otistik bir doktorun hayatını izliyoruz. Hem de Savant Sendromu da varmış bu doktorda. Savant sendromunu ben ilk defa bu dizide duydum. Genellikle otizmlilerde görülüyormuş ve bu sendroma sahip olan kişi belli alanlarda olağanüstü bir yeteneğe sahip oluyormuş. Dizinin kahramanı olan Shaun Murphy de bunlara sahip. O da olayları irdeleme ve çözümleme konusunda olağanüstü bir yeteneğe sahip. Ki bu da onu dizide çok iyi bir doktor yapıyor. Shaun Murphy rolunu Freddie Highmore canladırıyor ki kendisi gerçekten harika bir oyunculuk sergiliyor. Duyguları ve olayları hareketlerine çok güzel aktarıyor. Kendisini belki Charlie'nin Çikolata Fabrikası isimli filmden hatırlarsınız. Ama ben dizinin doktorluk kısmına değil, daha çok otizmli bir insanın neler yapabileceğinin, neler başarabileceğinin bu kadar güzel anlatılmasına hayran kaldım. Elbette dizide doktor-hasta ilişkileri, yapılan hatalar, hasta mahremiyeti, doktorların birbirlerine, altlarındaki elemanlarına ve üstlerindeki kişilere nasıl davrandıkları da çok işlenmiş. Ama Shaun Murphy'i otizmli bir doktor olarak olayların karşındaki duruşuyla görmek ve en önemlisi anlamaya çalışmak gerçekten etkiliyor. Dizide otizmli insanların toplumla ilişkileri güzel bir şekilde işlenmiş. Ailelerinden nasıl tepki aldıkları, çevrelerinden gelen çeşitli yargılar ve tepkiler insanı düşünmeye sevk ediyor. Ayrıca dizi duyguları o kadar güzel aktarıyor ki müzikleri falan bir harika. Gerçekten yaşanılan olayı, sizi etkileyecek şekilde hissedebiliyorsunuz. Ben normalde bu yazıyı ilk bölümünü izledikten sonra yazmayı düşünmüştüm ama o kadar sardı ki, 13 bölüm daha izledikten sonra yazabildim. Ve ilk bölümü izlediğimde, acaba Shaun yeterince iyi bir doktor olabilecek mi, diğer doktorlar ona gerçek bir doktor gibi mi bakacak, yoksa onu engelli bir insan olarak görüp dışlayacak mı diye merak etmiştim. Acaba aralarına mı alacaklar, yoksa hastanede böyle bir insanın yeri yok deyip onu sokağa mı atacaklar diye düşünmüştüm. Belki ilerideki bölümlerde onun fikrini çalmaya çalışacaklar, onu kullanmaya kalkacaklar, pis işlerini yaptıracaklar; anlamayacağını düşünüp. Ama anladım ki bu kadar bölüm izledikten sonra, o sadece hastalarının sağlığını istiyor. Bu arada şunu da belirtmek isterim, yapımcısı olan David Shore, House dizisinin de yapımcısıymış zamanında. Zaten bu kadar ayrıntılı düşünüp biçilmiş bir dizi daha ancak onun elinden çıkabilirdi. Yanlış bir cümle kurduysam yazımda, kusura kalmayın değerli okurlar. İzlemenizi şiddetle tavsiye ederim, izlerseniz de iyi seyirler. Ayrıca bugün değerli sanatçımız Abidin Dino'nun 106. yaş günü. Kendisini saygı ve özlemle anıyoruz!


Star Wars , George Lucas tarafından yapılan bir evren. Ve bu evrenin en büyük hikayesi Jedilar ile Sithler arasındaki sonu gelmez mücadeleyi konu alması. Bu mücadeleyi en büyük haliyle gördüğümüz yapımlar ise Star Wars evreninin ana hikayesini oluşturan 6 film. İlk çıkan 3 film aslında ana hikayenin ikinci yarısını anlatıyor. Bu yüzden ilk önce 1999, 2002 ve 2005 yıllarında çıkan Bölüm 1, 2, 3 izlenmeli. Daha sonra 1977,1980 ve 1983 yıllarında çıkan Bölüm 4, 5, 6 izlenmeli. Ana hikayeyi anlatan bu filmler ve bahsetmediğimiz animasyon diziler dışında merak edilen birçok şeyi irdeleyen oyunlar da mevcut. Ama 2019 yılının sonlarına doğru çıkan The Mandalorian dizisi Star Wars hayranlarını gerçekten heyecanlandırdı sanıyorum. Çünkü şirketin Disney'e satılması ile heyecanla beklenen oyun ve film projeleri iptal edildi. Disney daha çok dikkat çekecek ve alternatif evren diye isimlendirilen ana evrendeki hikayeyi değiştirebilecek yapımlara imza atmaya başladı. Bunlara verilebilecek en büyük örnek de son zamanlarda çıkan Star Wars filmleri (ki bunlar da Bölüm 7, 8 ve 9 olarak geçiyor). Dizimiz de Bölüm 6 ile Bölüm 7 arasında geçiyor. The Mandalarion dizisine gelirsek, bu evrende Mandalorlar diye ünlü bir ırk var. Ve bu ırk büyük bir savaş sonrasında yok oluyor. Gezegenleri Mandalor büyük bir yıkımdan geçiyor. Star Wars'ın bazı yapımlarında bu konu üzerinde de durulmuş. Dizinin ilk bölümü izledim ve anladığım kadarıyla Mandalorlar tekrar bir araya gelmeye çalışıyor. Dizimizin baş karakteri Dyn Jarren da buna hizmet ediyor. Ayrıca dizide ana filmlerden bildiğimiz Yoda'nın ırkından bir bebekle de karşılaşıyoruz. Sosyal medyada Baby Yoda demişler ama gerçek ismini bilmiyorum. Ve yaşı tam olarak 50! Bir bebek nasıl 50 yaşında derseniz, Yoda'nın ırkı yüzlerce yıl yaşıyor ve bebeklerinin de bu yaşta olmaları gayet normal. Tabi normalde bu ırkın soyu tükendi olarak biliyorduk. Bu yüzden bebeğin nereden çıktığı bir muamma. Yoda ile Yaddle'ın yasak aşkının meyvesi olabilir diyenler var ama bana pek mantıklı gelmedi. Mandalorlar büyük bir ırk olarak biliniyormuş ve savaş yeteneklerini çok önem veriliyormuş. Star Wars'ın ana hikayesinde geçen Jango Fett ve Bobo Fett de Mandalordu. Ve klon askerleri de Jango Fett'in kopyaları zaten. İlk bölümünü izledim ve gerçekten güzel bir aksiyon dizisi. Tavsiye ederim. Özellikle Star Wars bilenlere.


Kendinin ve çevresinin farkında olan birçok kişi hayatının bir bölümünde kesinlikle Ben feministim demiştir. Neden diyecek olursanız elbetteki ülkemizin içinde olduğu kadın-erkek eşitsizliğini göstereceklerdir. Örneğin erken yaşta evlendirilen, bana baksın diye okula gönderilmeyen ve daha nice ataerkil toplumların, kızların üstüne dayattığı ahlak kuralları. Yalnız beni yanlış anlamayın ben feminist değilim. Evet, değilim diyorum çünkü kendimi bu topluluğun içine katmak istemiyorum. Feminizm denilen bu düşüncenin ortaya çıkışı ne kadar haklı olsa da geldiği nokta pozitif ayrımcılık oldu. Eğer biraz olsun internet kullanıyorsanız ve youtube'a girmiş iseniz kesinlikle feministlerin ilginç olaylarına tanık olmuşsunuzdur. Örneğin Hugh Mungus adlı bir video. Bu videoda Hugh Mungus adlı baba bir dernek toplantısında, derneğin kızını nasıl uyuşturucudan ve sokaklardan kurtardığını kameralara anlatıyor. Konuşmasından hemen sonra elinde telefon ile gelen bir bayan haber spikeri adama adını sorduğunda adam şakasına göbeğini göstererek Hugh Mungus diyor. Zarna buna alınarak o ünlü olan lafını söylüyor Is that sexual harrasment? ve böylece oracıkta bağırarak olay çıkartıyor ve adamın adını tacizciye çıkartıyor... Sonra davayı adam kazanıyor ama neyse. Sonuç olarak pozitif ayrımcılık işte burada iyice görülüyor. Bu feminist düşünceyi yanlış anlayan birçok insan gibi oracıkta ismini sorduğu adama birden bire tacizci diyor ve insanlar hemen orada adamı fişliyor. Bu olay aslında ipin sadece ucu çünkü bunun gibi nice olaylar daha var. Şimdi bu uzun girişten sonra asıl konumuza gelelim. Konunun aslı The Red Pill filmi. Hikayeyi basitçe özetleyecek olursam ünlü bir feministin, feminizm düşüncesinin kadın-erkek eşitliğinden sapıp pozitif kadın ayrımcılığına dönüştüğünü gözlemlemesi diyebilirim. Cassie Jaye adlı ünlü bir feminist, yeni bir araştırma konusu ararken MRA adlı bir anti-feminist gruba denk geliyor. Bu grubun neden bu kadar takipçisi olduğunu araştırmak için onları ziyarete gidiyor. MRA grubunun savunmalarından bir tanesi, aslında kadın-erkek eşitsizliği diye bir şey yok, yalnız kadının ve erkeğin rolü farklı, bu rol farklılığı yaşamın gereği. Yani erkekler güçlü ve kadınları eziyor değil erkekler güçlü ve ava çıkıyor, kadınlar ise eve bakıyor gibi düşünüyorlar. Amaçları ise erkeklerin kadınlarda olduğu gibi üstlerine yıkılan rollerin aslında hiç de cazip olmadığını aksine çok kötü olduğunu dile getirmeye çalışıyorlar. Burada karşılaştığı fikirler beni acayip etkiledi ve şimdiye kadar duyuğum feminist argümanlarının aslında tam olarak yanlış olmadığını ama arkasında bir başka gerçekliğin de olduğunu öğrendim. Bunların yanında MRA üyesi olan erkek hakları savunucularının neden bu gruba katıldıklarını ve hayatlarındaki o ilginç olayları paylaşıyorlar. Özelikle bir tanesi beni çok etkiledi, o adam için gerçekten beni üzdü. Hiç spoiler vermeden burada kesiyorum ama eğer benim gibi üzerinde bu kadar tartışma olan bu konuları daha derinden incelemek istiyorsanız olaylara bir de tersinden bakmak istiyor, terazinin nerede ağır bastığını görmek istiyorsanız size The Red Pill belgeselini kesinlikle ve kesinlikle öneriyorum. Keyifli seyirler. Evet 'bazı' ülkelerde feminizm denen ideolojinin abartıldığı, işin pozitif ayrımcılıktan da öteye taşındığı doğru, kabul ediyorum. Ancak Dünya geneline bakıldığında, bunca kadına şiddet, cinayet, çocuk gelin, cinsel istismar, hatta tüm bu somut örneklerin yanında iş hayatında yaşanan adaletsizlikler -en basitinden aynı konumda çalışan bir kadın ile bir erkeğin aynı maaşı almaması örnek verilebilir- söz konusuyken ve tüm bunların yanında feminizmin en basitinden internetteki tanımından yola çıkarak anti-feministim ifadesi kullanmanızı yanlış bulduğumu belirtmek isterim. Tüm dünyada algılanan feminist olgusuna, ideallerinden sapmış olan kendine feministim diyenlere karşıyım tarzında bir ifadenin daha doğru olacağının kanaatündeyim. Bahsettiğiniz uç noktalarda kendini üstün ırk gören feministler dünyanın gelişmiş tarafında bizim gibi gelişmekte olan ve diğer gelişmemiş ülkelerde böyle bir düşünce söz konusu olamaz çünkü daha biz ve bizim gibi ülkeler kadın erkek eşitliğini sağlayamadılar maalesef. O nedenle ülkemiz ve kalan diğer ülkeler için feminizm düşüncesi, düşüncenin kendi asıl doğrularıyla var olmalı ve mücadelesine devam etmeli. Türkiye'de yaşayan biri ben anti-feministim diyince bahsettiğiniz uç noktalarda yaşayan feministlere değil de kadın hakları için mücadele edip cinayetlere dur demeye çalışan feministlere antiymiş gibi algılandığını da eklemek isterim. Feminizm kadına sırf kadın olduğu için, vücut yapısı diğer cinsiyetten farklı olduğu için farklı davranış gösteren insanlara karşı cıkmış bir tutumdur. Eğer kadın sırf kadın olduğu için ne kadar ürettiğine, faydalı olduğuna bakılmaksızın aynı işi yapan erkekten daha az ücret alıyorsa; eğer kadın sırf kadın olduğu için kocasıyla aynı şekilde sabah 9- akşam 6 çalışıyor olmasına rağmen kendisinden masaya yemek koyması, kaldırması ve temizlemesi bekleniyorsa; eğer kadın sırf kadın olduğu için beyni olan bir insan yerine damızlık hayvan muamelesi yapılıyorsa; eğer kadın sırf kadın olduğu için düşüncesini belirtmek yerine susması bekleniyor, susmadığında ise yüzüne inen tokada haklı gözüyle bakılıyorsa burada bir yanlışlık vardır. Işte bu yanlışlığa dur demektir feminizm, ve sen sevgili yazar, eminim ki sırf ne derler korkusundan titreyerek bindiği otobüste taciz edilirken dudaklarını ısıran o kadını gördüğünde dur dersin. Sen de bir feministsin Erkan, yapılan zulme dur demek insanlıktır eğer bu duruma gözlerini yuman varsa işte o asıl hayvandır. Efendim haklısınız ancak siz farklı konudan, ben farklı konudan bahsediyorum; ayrıca kendimin bir kalıba sıkıştılmasından pek de haz almıyorum. Öncelikle yorumunuz için teşekkür ederim, bana kendimi daha iyi anlatmam için fırsat verdiniz. Sizin dediğiniz her şeye katılıyor olmakla birlikte yazımdan anlamadığımız bir kısmı tekrar dile getirmek istiyorum, konunun bir de diğer tarafı var. Yani bu cinsiyet ayrımcılığı sadece kadınlara değil erkeklere de yapılıyor. Kadınlar evde yemek yaparken erkeklerden evi savunma, aileyi koruma bekleniyor. Hani şimdi diyeceksiniz feministlik onu da düşünüyor kadın erkek eşitligini savunuyor, ancak yanılıyorsunuz, The Red Pill filmini izlemenizi şiddetle tavsiye ediyorum ne demek istediğimi daha iyi anlayacaksınız. Bu arada belirttiğiniz gibi bir olaya şahit olsam eminim dediğiniz gibi yerimde duramazdım, hatta hiçbir şey yapmadan durabilecek birisini tanımıyorum, ancak bunu feministlik olduğu için değil olması gereken olduğu için yaparım.


Bir pozitif bilim olması sebebiyle tıbbi ilimlerde kanıt çok önemlidir ve hatta kanıt klinik olarak en önemli şeydir. Bu sebeple kanıta dayalı tıp diye bir konu başlığı oluşturulmuş ve bu konuda dersler verilmektedir. Tıp fakültelerimizde kanıta dayalı tıp ve bilimsel araştırmanın mantığı konularında yeterli eğitim verilmediği için hekimlerimiz arasında kanıta dayalı tıp konusunda ciddi eksiklikler bulunabiliyor. Aslında tıp nosyonumuz ideal olarak bilimsel kanıt düzeylerine göre oluşmuştur. Bilimsel kanıt düzeyinin ne olduğunu anlayabilmek için bilimsel kanıt piramidini bilmemiz gerekiyor (Şekil 1). Tıbben söylenilen her cümlenin esasında bir bilimsel kanıt düzeyi vardır ve bu kanıt düzeyi o tıbbi tavsiyenin hangi tür çalışmayla ortaya konulduğunda göre değişir. Örneğin farelerde yaptığınız deney sonucuna göre bir insana sağlık tavsiyesi veriyorsanız aslında bilimsel kanıt düzeyi en düşük tavsiyeyi veriyorsunuz demektir. Oysa konuyla alakalı tüm tıbbi literatürün incelenerek istatistiksel metotların kullanılıp sonuca ulaşılan çalışmalarda gördüğünüz bilgilere göre bir tavsiyede bulunuyorsanız hem hastanız için hem de kendi meslek etiğiniz için doğru olanı yapıyorsunuz demektir. Zaten rehberler de bilimsel kanıt düzeyi en yüksek olan sistematik inceleme ve meta-analiz çalışmaları baz alınarak oluşturulduğu için hekimler tıbbi girişimlerini rehberlere dayandırmaktadırlar. - Nitta H, Matsumoto K, Shimizu M, Ni XH, Watanabe H. Panax ginseng extract improves the performance of aged Fischer 344 rats in radial maze task but not in operant brightness discrimination task. Biol Pharm Bull. 1995 Sep;18(9):1286-8. doi: 10.1248/bpb.18.1286. PMID: 8845825. - Kennedy DO, Scholey AB. Ginseng: potential for the enhancement of cognitive performance and mood. Pharmacol Biochem Behav. 2003 Jun;75(3):687-700. doi: 10.1016/s0091-3057(03)00126-6. PMID: 12895687. - Boğaz ağrısı olan çocuklarına bal yediren anneleri gözünüzün önüne getirin. Pubmed ile balın öksürük üzerine olan etkilerine baktığımızda karşımıza yüzlerce makale çıkıyor. Rastgele seçtiğim iki makaleye göre bal kullanımı çocuklarda öksürüğü azaltıyor. - Goldman RD. Honey for treatment of cough in children. Can Fam Physician. 2014 Dec;60(12):1107-8, 1110. PMID: 25642485; PMCID: PMC4264806. - Paul IM, Beiler J, McMonagle A, Shaffer ML, Duda L, Berlin CM Jr. Effect of honey, dextromethorphan, and no treatment on nocturnal cough and sleep quality for coughing children and their parents. Arch Pediatr Adolesc Med. 2007 Dec;161(12):1140-6. doi: 10.1001/archpedi.161.12.1140. PMID: 18056558. Bu iki örneğin klinik pratikte bir yeri var mı? Bilişi arttırmak için hastalarımıza Ginseng ve öksürüğü azaltmak için çocuk hastalara bal önermeli miyiz? Bu soruların cevabına kanıta dayalı tıp açısından bakmadan önce bilimsel kanıt düzeyi en yüksek olan sistematik inceleme ve meta-analiz çalışmalarına ulaşabileceğimiz Cochrane isimli oluşumdan bahsedelim. Cochrane Collaboration, İngiltere merkezli bir kanıta dayalı tıp topluluğu olup tüm dünyada departmanı bulunan ve tıp literatüründe gerçekleştirilen sistematik inceleme ve meta-analiz çalışmalarının öncülüğünü yapan bir oluşumdur. Cochrane Kütüphanesi, çevrimiçi olarak erişilebilir olup https://www.cochranelibrary.com/ internet sitesi üzerinden giriş yapıldıktan sonra sağ yukarıdaki arama bölümünden istenilen konudaki çalışma aratılabilir. Cochrane Kütüphanesi'ne giriş yaptıktan sonra aklınıza takılan soruyu arama kısmına yazmanız bilgiye ulaşabilmeniz için yeterlidir. Şimdilik örnek olarak St. John's wort ismiyle bilinen ve diğer adı sarı kantaron olan bitkinin depresyona yönelik hastalara önerilip önerilemeyeceğine bakalım. Sarı kantaron birçok internet sitesinde depresyona yönelik reçetesiz olarak satılıyor ancak gerçekten bunun klinik bir anlamı var mı? Cochrane Kütüphanesi'nde St. John's wort olarak bir arama yapalım. Bu tip bir arama yaptığımızda karşımıza St. John's wort ve onun major depresyona yönelik etkilerini araştıran bir adet sistematik inceleme çalışması çıkıyor. Demek ki sorumuza yönelik klinik bir cevap bulabileceğiz. Cochrane kütüphanesinden bulduğumuz St. John's wort for major depression isimli çalışmaya kısaca göz attığımızda (Görsel 4) yazarlar St. John's wort'un major depresyon hastalarında plaseboya üstün olduğunu , standart antidepresanlar kadar etkin olduğunu ve standart antidepresanlardan daha az yan etkiye sahip olduğunu belirtiyor. Kanıta dayalı tıp nosyonumuza ve bilimsel kanıt piramidine göre gönül rahatlığıyla söyleyebiliriz ki sarı kantaron bitkisini hastalarımıza major depresyona yönelik önerebiliriz. Ancak burada yapmamamız gereken birkaç hata var. Bu çalışma yalnızca yapıldığı güne kadar olan literatürü kapsıyor. Yani gelecekte bunun aksine bir sonuç gösteren bir sistematik inceleme çıkabilir ve buradaki sonucu geçersiz kılabilir -ki biz buna bilim diyoruz. Ayrıca bu yalnızca makalenin özeti olduğu için ne gibi durumlarda hastalara tavsiye edebileceğimize dikkat etmeden bir tavsiyede bulunmamamız gerekiyor. Özet kısmına baktığımızda St. John's wort'un Almanca konuşan ülkelerde yapılan çalışmalarda daha etkili olduğu ancak onun dışındaki ülkelerde daha az etkili olduğuna dair bir not düşülmüş . Devamına baktığımızda ise bize klinik bir tavsiyede bulunulmuş: St. John's wort kullanmak isteyen depresif semptomlara sahip hastalar bir sağlık profesyoneline yönlendirilmeli . Ek olarak, sarı kantaron bitki ekstraktlarının marketlerde oldukça farklı içeriğe sahip olabileceği vurgulanmış. Özetle bu çalışmadan şunu anlıyoruz: sarı kantaron bitkisi gerçekten major depresyona karşı etkili ve eğer bir hasta bu bitkiyi kullanmak istediğini söyler ise: bu bitki ne ya? bitkiler bir işe yaramaz! dememeli, bu bitkinin major depresyona karşı etkili olabileceğine dair güçlü kanıtların olduğu söylenmeli ve hastamızı bu konuda bilgili uzman bir psikiyatriste yönlendirmeliyiz. Cochrane Kütüphanesi'ni işte tam olarak böyle kullanıyoruz. Sağlık profesyonelleri için bulunmaz hint kumaşı değerinde olan bu kaynağın daha da yaygınlaştırılması ve Türkiye'deki hekimler arasında kullanılması gerekmektedir. Özellikle ABD ve Avrupa'da fakülte sonrası hayatta akademik eğitimin devam etmesini hızlandıran sürekli tıp eğitimi gibi puanlama sistemlerinin Türkiye'deki tıp eğitimine daha gerçekçi biçimde getirilmesi Cochrane ve diğer akademik platformların çok daha etkili kullanılarak hastaların sağlık hizmetinin arttırılmasını sağlayacaktır. - Ginseng'in biliş üzerine olan etkisine bakmak için Cochrane Kütüphanesi'ne girdiğimizde karşımıza Ginseng for Coginition isimli bir çalışma çıkıyor. Çalışmaya göre: Ginseng'in sağlıklı insanlarda bilişi arttırıcı etkisi olduğuna dair ikna edici kanıtlar bulunmuyor ve demanslı hastalarda bilişi arttırdığına dair yüksek kaliteli kanıtlar bulunmuyor. Özetle Ginseng'in bilişsel güçlendirici etkisine dair ikna edici bir kanıt yok! Yani her ne kadar yazının başında farelerle yapılan bir deneyde bilişi arttırdığını gösteren bir çalışma bulmuş olsak da yapılan bu sistematik incelemeye göre sağlıklı bireylere ve demansa sahip hastalara Ginseng önermemiz için elimizde yeterli kanıt bulunmuyor. Ancak bu klinik sonuca göre başta bahsettiğimiz iki makale hatalı olmuş olmuyor. Klinik anlamlılık ile istatistiksel anlamlılık eşit şeyler değillerdir. Farede gösterilen bir şeyin insanda direkt geçerli olması gibi bir korelasyon bulunmamaktadır. Örneğin kanser hücre kültürlerine yüksek oranda tuz döktüğümüzde kanser hücreleri ölmektedir. Ancak bu, kanseri yenmek için tuz tüketelim anlamına gelmiyor. Bilim birbirini yanlışlayarak gelişen bir alandır. Belki gelecekte bir gün Ginseng'in bilişi arttırdığına dair elimizde yüksek derecede klinik kanıt olacak ve hastalarımıza tavsiye edeceğiz, ancak o gün bugün değil. Faydalı olduysa ne mutlu. Teşekkür ederim. Harikulade bir yazı olmuş, ellerine sağlık hocam.


Google babaya tik tok yazdıysanız ve bir rüzgar yeli sizi bana getirdiyse ya bir ebeveynsiniz ya da 12 yaşında bir çocuk. Konumuz aslında çok derin! Tik tok deyip geçmeyin çünkü binlerce genç -diyemiyorum- çocuk kısa da olsa bir anlık bir ün için neler yapıyor. Çocuğunuz okuldan eve döndü, odasına girdi ve uyuyana kadar yemekten başka bir şey için çıkmadı; bir zahmet telefonunda ne yaptığına bakın. Bir an için ünlü/popüler olma furyası tam benim canımı sıkmaya başladı ki, geçenlerde rastgele bir kaynaktan okuduğum Tik Tok uygulaması mahkemeye verildi. haberiyle güzel bir oh! çektim. Neden verildiği ise, bu uygulamanın askeriyede kullanılması ve askeri personelin psikolojisini olumsuz etkilemesiymiş; bu beni, çocukların bu programla kendini internetin zalimliğine atmasından daha az ilgilendirdiği için; sizlere, örneklerle çocuklarınızı neden bu uygulamadan korumanız gerektiğini anlatacağım. Buyurun izninizle başlayalım. Gördüğünüz gibi çok da uygunsuz içeriği olmayan komik videolar topluluğu. Ancak bu uygulama gelecekte kurulacak olan diğer platformlar için zemin hazırladı. Hani güzel bir eylemde bulunursunuz ama bu eylem sonrasında çığ gibi büyüyen kötü olayları getirir ya işte ipin ucunun kaçtığı yer burası. Gezi Parkı olaylarını, Twitter üzerinden takip eden ama göremeyen Kayvon Beykpour, canlı yayın yapabilmenizi sağlayan bir uygulama fikri ile 2014 yılında Periscope adlı uygulamayı arkadaşları ile birlikte yaptı. Belki hatırlarsınız, Ekim 2015'te Ayşenur Balcı bu uygulamada üstsüz bir şekilde canlı yayın yapması ile magazin haberlerine konu olmuştu. Kimdir derseniz, Acun Ilıcalı'nın Tv8 programlarından biri olan, adı sonradan İşte Benim Stilim diye değiştirilen programda bir yarışmacı idi. Bu uygulama 2015 yılında Twitter tarafından 1.5 milyon dolara satın alındı ve sonrasında yine kapatıldı. Kapatılmasının sebebi ise Süper Toto Lig müsabakalarının bu uygulama üzerinden canlı yayın yapılmasıydı. Digitürk'ün mahkeme açması ile ülkemizde kullanımı durduruldu. Vine, Ocak ayında kapatıldı. Bu içeriğin tüketicileri ve içerik üreticileri boşa düştü ki hemen aynı senenin Kasım ayında Musical.ly diye bir uygulama piyasaya sunuldu. Bu boştaki insanlar hiç zaman kaybetmeden uygulamaya doluştu. Ancak bu sefer uygulama amacının dışına çıkmaya başladı. Müzik videolarına Lip-sync yaparak yani playback ile içerik üretilmeye başlandı. Sonrasında film replikleri banttan çalınarak içerik oldu, vs. vs. Şimdi bunun neresi sorun diye soruyorsanız çok basitçe, yetenekli insanlar keşke sadece yeteneklerini sergileseler. Bunun hakkında video koymak istemiyorum çünkü yazının amacı dışına çıkmasını istemiyorum, çok merak ediyorsanız kolayca arayıp bulabilirsiniz. Son olarak beni hayattan soğutan şu nalet Tik Tok adlı uygulamaya gelelim. Bu güne kadarki yapılmış bu tarz uygulamaların birleşerek, bir baş kötü oluşturmuş hali gibi yorumluyorum bu nalet şeyi. Olay ne biliyor musunuz? Herkes içerik üretebiliyor bu uygulamada yani telefonu ve internet erişimi olan herkes! Sonuç; uygunsuz giyinip, yüzlerine boya badana yapıp, bilmem ne dansı yapan şahıslara özenen, küçük yaştaki içerik tüketicileri ve üreticileri için ölçüsüz bir platform. Tamamen kontrol dışı bir uygulama ki bunun kontrolsüzlüğün en büyük sebebi dikkatsiz, ilgisiz ve bilgisiz anne babalar. Bu konu en iyi örneklerle anlaşılır. Şimdi bir iki dakika dayandıysanız ve izlediyseniz size bu videodaki kişilerin çoğunun reşit olmadığını söylemeliyim. Şimdi bu kontrolsüz uygulamada doğal olarak daha küçük çocuklar da var ve onlarda içerik üretme imkanına sahip örneğin aşağıdaki gibi. Şimdi neden çocuklarımızı bundan korumalıyız konusuna gelirsek, her şeyden önce bu videolar internette saklanıyor ve silmek istediğiniz zaman silemiyorsunuz yani sizin komikçe dans ettiğiniz video herkeste bulunuyor. İşin daha korkutucu ve karanlık tarafına gelirsek bu uygulamayı sadece gençler ve çocuklar kullanmıyor, anladığınızı umarak devam etmiyorum. Son olarak ise tüm gizliliğinizi kaybediyorsunuz çünkü burası internet ve sizin bilmediğiniz, düşünmediğiniz herhangi bir şeyi bir başkası biliyor, düşünüyor emin olun. Yakın zamandan örnek vereyim, bonbibonkers adlı bir kızın takipçileri videolarındaki arka planlardan, güneşin açısı ve mevsimden hangi ülkede yaşadığını sonra hangi şehirde ve daha sonra hangi mahallede hangi binada yaşadığını buluyorlar ve internette yayınlanıyor. Bu olaya doxxed deniliyor. Bunun sonucunda hemen video çekme işine son veriyor. vine gibi bunun da kapanma zamanı gelecektir. çok büyük data topladılar. aniden çıkış yaptı, aniden düşmesini bekleyeceğiz. Artık kapansa bile bir şey değişeceğini düşünmüyorum. Sizin de belirttiğiniz gibi büyük datalar topladılar ve yazıda geçtiği gibi birisi kapandıkça bir sonraki versiyonu gelen yazılımlar bunlar. Uygulamayı yapan kişiler kitlenin neyi arzuladığını ellerindeki datalarla çok iyi öğrendiler. Bence geri dönülemez bir şekilde böyle devam edecek gibi. Birisini kapatsak bile hemen arkasından başkasının geleceği kesin gibi bir şey. Toplumsal bir bilinçlendirme kampanyası bizim için daha doğru bir çözüm kaynağı gibi duruyor. Her şey için kamu spotu var bence bu konu hakkında da bir kamu spotu yapılabilir. Selim bey çok haklısınız. Bu uygulamalar adeta grip gibi surekli başka bir isimle tekrar tekrar gündeme geliyor. Bu uygulamaları kapatmak ateş düşürücü ilaç, halkımızı egitmek ise aşı gibi olacaktır. Evet, 2020 mayıs ayında Hindistan halkı nedenini bilmediğim bir sebeple TikTok uygulamasına en düşük puanı vermeye başladılar. Milyonlarca insan en düşük puanı vererek bu uygulamanın Google Play puanını 4 küsürlerden 1.4'e kadar düşürdü. Dünyanın çeşitli yerlerinden de bu harekete destek geldi. Mesela açık denizlerden görev yapan bir amerikan askeri, çok pahalı olan uydu interneti alarak düşük puan vermiş. Lakin google amca 1 milyondan fazla olumsuz oyu sildi ve uygulama puanı şu an 4,4. Gerçek mi diye ilk baktığımda 28 milyon yorum vardı ve puanı 1,4 idi. Şu an 20 milyon yorum var ve uygulama puanı 4,4. Ayrıca Çin merkezli bu uygulamada özel bilgilerin çalındığı da çok yüksek ihtimal. Çin'in ülkesinde yaşayan insanlara birçok kısıtlama yaptığını, telefonlarından zorla yüz tarama yaptırdığını, sokaklarında yüzleri görüntüleyen kameraların olduğunu kısa araştırmalar yaparak öğrenebilirsiniz. Özel hayatın gizliliği diye bir şey Çin adının geçtiği ya da arkasında Çin'in olduğu bir yerde maalesef mümkün değil.


Bitkiler ilk insan var olduğundan beri hep hastalıkların tedavisi için mükemmel bir kaynak teşkil etmiştir. Teknolojinin akıl almaz şekilde hızlı gelişimi sayesinde çoğu şeyin yapay-sentetik olduğu şu çağda ise insanoğlu tekrar organik ve doğal olana yönelim göstermiştir. Bu yöneliminse haliyle bilimsel çalışmaların yönünü de bu tarafa kaydırdığı aşikardır. Bunun çarpıcı bir örneği ise bizim çörek otu diye bildiğimiz bilimsel adı Nigella Sativa olan bitkidir. Aslında geçmişi de çok sağlamdır, dini temeli bile vardır. Hz. Muhammed çörek otunu ölüm dışındaki her derde deva olduğunu belirtmiştir. İncil'de ise küratif yani tedavi edici siyah kimyon olarak geçer. Doğu tıbbında yüzlerce senedir çörek otu tohumu astım, bronşit, iltihap, egzama, ateş, grip, hipertansiyon, öksürük, baş ağrısı, baş dönmesi, diyabet, böbrek ve karaciğer bozuklukları, sinir bozuklukları, romatizma, kanser ve ilgili iltihaplı hastalıklar, gastrointestinal rahatsızlıklar dahil birçok durumda kullanılmıştır. Timokinon (2-izopropil-5-metilbenzo-1, 4-kuinon) çörek otunda yer alan uçucu yağların içinde en bol bulunanı ve çörek otunun biyolojik etkilerinden esas sorumlu en biyoaktif bileşiğidir. Timokinon hidrofobik bir bileşiktir, kanımızda çok yüksek oranda proteinlere bağlanarak taşınır. Bu başka ilaç kullanımında dikkat edilmesi gereken durumu da beraberinde getirir. Hücrelerimizde oksidatif metabolizma sonucu oluşan zararlı reaktif oksijen radikallerini süpürür. Böylece onların hücrelerimizin yapısını bozmasını önler. TQ kanser hücrelerine karşı savaşır. Diğer birçok bileşikten kanser hücrelerine daha spesifik etki etmesi çok büyük bir avantajdır. Kanser kemoterapisine ek olarak kullanıldığında kemoterapinin yan etkilerini azaltmış ve onların kanser hücrelerine karşı öldürücü etkilerini de arttırmıştır. Bunlara ek olarak programlı hücre ölümü olan apoptozu uyarır. Özellikle bazı bakteri türlerine karşı öldürücü ve çoğalmasını engelleyici aktiviteye sahiptir. Bunun yanında antibiyotiklerin etkisini artırarak daha düşük dozda bile antibiyotiklerin etkili olmasını sağlar. Antioksidan etkisi ve zararlı bileşikleri nötralize etmesiyle karaciğer üzerinde koruyucu etkilere sahiptir. Diyabetik farelere uygulanan TQ diyetinde kan glikozu seviyesi ve glikolize hemoglobin(HbA1c) seviyesinin düştüğü gözlenmiştir. Ayrıca hücrelerde yeniden glikoz yapımını önlemiştir. Önemli olaraksa bu etkileri doğrudan insüline bağımlı değildir. Birçok mekanizma ile sindirim sistemindeki mukozal bariyer bütünlüğünün korunmasını sağlar. Günümüzde kanser tedavisinde çok önemli yere sahip bir kemoterapötik olan doksorubisinin ciddi kardiyotoksik etkileri vardır. Timokinon bu zararlı etkileri azaltır. Astımın ortaya çıkışında lökotrien denilen moleküller önemli rol oynar. Timokinon ise bu gibi moleküllerin üretimini engeller. Timokinon kemikler üzerinde anabolik yani kemik yapımını artırıcı etkiye sahiptir. Kemiklerde mineralizasyonu artırır. Yapılan deneylerde kötü kolesterol denilen LDL'yi düşürürken iyi kolesterol denilen HDL seviyesini arttırdığı görülmüştür. Yapılan araştırmalarda genel itibariyle açlık kan şekerini düşürmesinin haricinde pek toksik etkiye rastlanmamıştır. Deney hayvanları tarafından iyi bir şekilde tolere edilebildiği gösterilmiştir. Bu kadar faydalı etkilere sahip olmasının yanı sıra toksisitesinin de az oluşu çörek otunu çok değerli bir besin haline getirmiştir. Bütün maddeler zehirdir. İlaçla zehir arasındaki tek fark dozdur.


Amaç: Sigara ve tip 2 diyabet arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırma sonuçlarını ve makaleleri değerlendirerek sigara kullanımının diyabet oluşumunda rolu olup olmadığını tartışmak. Giriş: Diabetes mellitus dünya çapında insidansı ve prevalansı hızla artmakta olan nöropati, retinopati, nefropati gibi geniş komplikasyonlu metabolik bir hastalıktır. Dünyada şu anda 140 milyonu aşkın diabet hastası vardır ve 2025 yılında bu sayının 300 milyona yükseleceği tahmin edilmektedir. Çok değişkenli ayarlamada diabetes mellitus, fatal ve fatal olmayan koroner kalp hastanın anlamlı bağımsız öngörücüsüdür. Tüm bunlar diabetes mellitusa karşı önleyici tedbirler alınmasının ne kadar önemli olduğunun altını çizmektedir. Sigarayı tip 2 diyabet için risk faktörü olarak değerlendiren ilk çalışma Zuphen Çalışması'dır. Hollanda'da 841 orta yaş grubu erkeğin 25 yıl süreyle incelendiği bu çalışmada sigarının diyabetes mellitus için temel oluşturabileceği düşünülmüştür. Onat ve arkadaşlarının 2006' da AKD' de yayımladığı makalede ise günlük 10 sigaradan fazla sigara tüketenler ağır içici olarak değerlendirilmiş kohort sigara tüketimi açısından asla içmeyenler, eski içiciler ve hala içenler olarak 3 grup altında toplanmış ve yetiskin sigara tüketicisi erkekte göreceli risk 1.89 iken kadın sigara tüketicilerinde göreceli risk 0.93 olarak kaydedilmiştir. Aynı çalışmada diyabetin kadınlardaki esas belirleyicisi abdominal obezite olarak bulunmuşken; insülin direnci, sigara ve diğer risk faktörleri arka planda kalmıştır. Ayrıca Onat ve arkadaşlarının sigara, diyabet ve obezite başlıkları üzerine eğilen bir başka çalışmasında 730 erişkinde sigara içimi, beden kitle indeksi ve fiziksel aktivitedeki son 7 yıl içerisindeki değişimleri ve diyabet ve glukoz intolerans prevalansındaki eğilimleri araştırılmıştır. Bu çalışmada 1990-1997 yılları arasında Marmara bölgesinde sigara içimi konusunda erkeklerde anlamlı olmayan cüz'i düşüşe karşılık, kadınlar sigara içimini net dörtte bir oranında arttırdılar. Beden kitle indeksi erkelerde önemli ölçüde artarken esasen şişman olan kadınlarda net bir değişiklik kaydedilmemiştir. Kriteri açlık şekeri >140 mg/dL ya da postprandiyal değeri >200 mg/dL olarak alındığında diyabetin toplam kohorttaki prevalansı erkek ve kadınlarda %5 ve %6.3, glukoz intoleransının plevalansı ise sırasıyla %1.2 ve %3.3 bulundu. Böylece bölge halkında diyabetin sıklaştığı düşünüldü. Sigara ve diyabetes mellitusun ilişkisini ortaya koyan bir başka makale ise Eray ve Baki'nin Tip 2 Diyabet Tedavisi adlı çalışmasıdır. Bu çalışmada sigara tip 2 diyabetus mellituslu hastalarda morbidite ve mortaliteye etki eden değişirilebilir faktörlerin başında yer almıştır. Ayrıca sigaranın diyabetik ve non diyabetik kişilerde kardiyovasküler hastalık için bir risk faktörü olduğu belirtilirken 12.866 kişide yapılan MRFIT meta-analizinde sigarayı bırakanlar ve bırakmayanlar karşılaştırıldığında aralarında mortalite ve morbilite açısından bir fark saptanmamıştır fakat epidemiyolojik verilerin hepsinin sigaranın bırakılmasını önerdiği hatırlatılmıştır. Japonya'da 40 yaş üzeri ve 265.118(122261 erkek, 142857 kadın) kişinin yaşam stili ve sonuçları bakımından değerlendirildiği bir çalışmada günlük 2 paket ve üzeri sigara içen erkeklerde sigara-diyabet ilişkisinin güçlü bir şekilde pozitif olduğu ortaya konmuştur. Ayrıca bu çalışmada kanser hariç tutulduğunda sigaraya bağlı hastalık listesinde tip 2 diyabet beşinci sırada yer almıştır. Ayrıca uluslararası Diyabet Cemiyetinin internet sayfasında sigara tip 2 diyabet için risk faktörleri arasında yer almış ve diyabet ve komplikasyonları da dahil olmak üzere bir çok kronik hastalık için iyi bilinen bir risk faktörü olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca sigaranın abdominal obezite ve insülin direnci olasılığını arttırdğı belirtilirken sigara bırakımı teşvik edilmiş ve bırakma sonrası olası bir kilo artışını önlemek için önerilerde bulunulmuştur. Sonuç: Sigaranın DM üzerindeki oluşturucu ve geliştirici etkileri henüz tam net değildir. Ancak genel bir yaklaşımla şu söylenebilir; sigara kısa dönemde insülin sensivitesini, uzun dönemde insülin sekresyonunu bozarak tip 2 diyabet gelişiminde rol alıyor olabilir. Ayrıca erkeklerde >95 cm kadınlarda >90 cm bel çevresi ile karakterize abdominal obezite de diyabetus mellitus için güçlü bir öngörücüdür. 6-)Yudkin JS. How can we best prolong life? Benefits of coronary risk factor reduction in nondiabetic and diabetic subjects. BMJ 1993; 306: 1313-8. 7-)Feskens EJ, Kromhout D. Cardiovaculer risk factors and the 25- year incidence of diabetes mellitus in middle aged men. The Zutphen Study. Am J Epidemiol 1989; 130: 1101-8. 8-)Rimm EB, Manson JE, Stampher MJ, Coldtiz GA, Rosner B. Cigarette smoking and the risk of diabetes in women. Am J Puplic Health 1993; 83: 211 14. 9-)Perrson PG, Carlson SV, Svanstrom L. Cigarette smoking or a moist snuff use and glucose tolerance. J Int Med 2000; 248: 103-10. 10-)Onat A, Uyarel H, Hergenç G, Karabulut A, Albayrak S, Can G. Determinants and definition of abdominal obesity as related to risk of diabetes, metabolic syndrome and coronary disease in Turkish men: a prospective cohort study. Atherosclerosis Epub 2006 May 7. 11-)Connolly V, Kelly W. Risc Factors for diabetes in men. BMJ 1995; 311: 188. 12-)Mikhailidis DP, Papadakis JA, Ganotakis ES. Smoking, diabetes and hyperlipidemia. JR Soc Health 1998; 118: 91-3. Sigara ve diyabet ikisi de ciddi halk sağlığı problemleri olmalarına rağmen toplumdaki yaygıngınlıkları maalesef azalmıyor hatta artıyor. Acaba bu ikisi arasında bir ilişki var mı sorusunun cevabını aradım. Bu yazının size ulaşması ve beğenilmesine çok sevindim. Bilimsel ama aynı zamanda kısa bir özet olarak güzel bir yazıydı. Teşekkürler.


Dünyada mülteci dalgaları dönemi devam ediyorken en çok konuştuğumuz konulardan bir tanesi Türkiye'nin kabul ettiği mülteciler oldu. Suriye'deki savaş ile birlikte esas gündem maddemiz olan mültecileri sürekli konuşup tartışıyoruz ancak Türkiye'den dışarı verdiğimiz göç pek dikkatimizi çekmedi. Beyin göçü yıllardan beri Türkiye'nin çok büyük bir sorunu olmasına rağmen kimse bunu çözmekle ilgilenmiyor. Hatta aksine beyin göçünü teşvik edici hamleler peşi sıra devam ediyor. Türkiye'nin verdiği beyin göçünü çeşitli istatistikler ile okuyarak yorumlayabiliriz. Ancak bugünkü yazının konusu bu değil. Bir tıp doktoru olarak size yalnızca hekimlerin beyin göçündeki yerinden kısaca bahsedeceğim. Diğer meslek gruplarının içerisinde olmadığım için o konulara değinmeyeceğim ancak istatistiklerin bize hiçbir alanda hoş şeyler göstermediğini söylemek gerekiyor. Bugün herhangi bir tıp fakültesine gidip bir asistan veya uzmana fikrini sorduğunuzda yüksek ihtimalle size Türkiye'de doktorluğun hiçbir değerinin olmadığını söyleyecek ve yurtdışındaki şartları övecektir. Bu, yüzlerce farklı kişiyle konuşularak elde edilmiş gözlemlerin bir ürünüdür. Türkiye'deki hekimliğin kötü, yurtdışındaki hekimliğin iyi ve yurtdışında hekimlik yapmanın tek doğru seçenek olduğu tartışılabilir. Ancak kesin olan bir şey var ki hekimlerimizin önemli bir bölümü memnun değil. Hem ekonomik problemler hem hukuki problemler hem doktora şiddet hem aşırı çalışma saatleri hem de akademik usulsüzlükler bu duruma yol açıyor gibi gözüküyor. Tabi bir başka sebep de 1949 Cenevre Konvansiyonu, Bölüm III; Madde 19 ve 24'e göre savaş zamanında bile dokunulmaz olan sağlık çalışanlarının hayatlarını barış zamanında koruyamamak olmalı. Birçok genç doktor arkadaşımın herhangi bir gelecek göremediğini yüzlerce kez dinlediğimi de eklemeliyim. Ne yazık ki doktorların meslektaşlarıyla olan konuşmaları medyadaki pozitif havadan oldukça farklı. Hekimlerin gerçekleştirdiği beyin göçünün nedenlerine yönelik çözümler üretilmezse bu akımın daha da büyüyeceğini yakın gelecekte göreceğiz. Hızla artan bu akımın sonucu olarak beyin göçü gerçekleştiren hekimlere çeşitli kötü sözler söyleyen yazılar yayımlanıyor veya sözler ediliyor. Bunların hiçbir işe yaramadığını ve aksine bu süreci hızlandırdığını söylemeliyim. Küreselleşen dünyada beyin göçünün görünenin aksine faydalı olabileceğini, kınanması gereken son şeyin beyin göçü gerçekleştiren insanlar olduğunu ve sorunun ekonomik, siyasi ve hukuki boyutları bulunduğunu bir başka yazıda bahsetmiştim. Özetle, sonuçlara odaklanılarak bu sorunun çözülmeyeceği ortadadır. Çözüm, beyin göçü gerçekleştiren hekimleri kınamakta değil onları buna iten şartlarda aranmalıdır.


Ülkemizde geçmişten beri hekimlik yüceltilir. Öğrencilere bütün büyüklerin tavsiyesi doktor olmaktır. Oysa son yıllarda hekimliğin oldukça büyük problemleri bulunuyor. Yaşanan problemler fakülteye girişten başlayıp emekliliğe kadar devam ediyor. Bu ortak yazımızda tıp fakültesi öğrencilerinin sorunlarına kısaca değinmeye çalıştık. Tıp fakültesi öğrencilik yılları da mezuniyet sonrası da bir şeyleri görememekle geçiyor. Aslında bu konunun gençlerin tercih dönemine denk gelmesi tevafuk oldu. Birçok yeni başlayacak arkadaşımız henüz doktorluğun ne olduğunu, hangi şartlarda icra edildiğini bilmeksizin puanına göre tıp fakültesi yazarak geleceğini garanti altına almayı hedefliyor. Alıyor mu tartışılır fakat tıp öğrenciliğinin uzun, yorucu bir yolculuk olduğu su götürmez. Birçok özel üniversitede hasta görmeden mezun olmaktan, yüzlerce kişilik amfilerde hocayı doğru dürüst görememeye kadar değişiyor spektrum. Bu örneklerde hasta veya hoca göremeyenleri söyledik ama kimisi ders çalışmakla kaçırdığı gençliğini göremiyor, kimisi hayallerini göremiyor; mezun olduktan sonra eşini göremiyor, ailesini göremiyor, yemeğini göremiyor, kıdemlinin veya hocanın mobbinginden önünü göremiyor, hiçbir hastayı memnun edemediği için hadsizin birinin gözüne indirdiği yumrukla neticede gerçekten göremiyor. Peki tıp öğrencileri olarak bir çoğumuzun ders çalışmak ve bir şeyler öğrenmekle geçen altı veya daha da fazla sene sonrasında elimizde ne kalıyor? Tıp diplomamız. Bu pratisyen hekim olmamız için yeterli belki ama bundan başka bir kazanımımız olmadığı için yapabileceğimiz başka bir iş de olmuyor çoğumuzun. Pratisyenlikle de bitmiyor tabi ki, uzman olmamız gerektiğini hissediyor ve çalışmaya devam ediyoruz. Bu sırada neler kaçırdığımızı, daha neleri göremediğimizi Allah bilir. Bir de tıp fakültesine başladığımız gün eş, dost, akrabadan gelen bitmek bilmeyen tıbbi sorular var elbette. Hayır bilsek yanıtlayacağız da bilmiyoruz da. Fakat bilmiyorum dersen bir tıbbiyelinin en büyük korkusu olan prestij kaybına uğrayacağın için bir şeyler söylemeye çalışıyorsun. En azından yanlış çıkması durumunda dayak yemiyor yahut dava edilmiyorsun. Fakat herhalde toplum tarafından fakülteye başladığı gün mesleği eline almış kabul edilen başka bir meslek grubu daha yoktur. Şimdi acaba her yere tıp fakültesi açarak kadroyu arttırmanın mantığı nedir diye düşünüyorum da, bence var olan fakültelerin şartları iyileştirilmeli ve nitelikli, başarılı doktorlar mezun etmek hedeflenmeli. Gerisi laf-ı güzaf. Tercih yapacak arkadaşlarıma da bu zorlu 6 yıl ve akabinde daha da zorlaşan meslek hayatını başarabileceklerine inanıyorlarsa yazmalarını tavsiye ediyorum. Tıp oldukça değişik bir disiplin. Ciddi derecede teorik yükü olmasına karşın insanlar ile iç içe geçen bir ikinci meslek bilmiyorum. Fakülteye başladığınız andan emekli olacağınız ana kadar sürekli öğrenme sürecinde oluyorsunuz. Bu her bünyeye uygun değil. Fakat tıp eğitiminin ülkemizde çok ciddi eksiklikleri var. Aslında tüm tıp eğitimi insan sağlığı üzerinedir. Tıp fakültesinde önce vücudun sağlıklı çalışması anlatılır. Daha sonra sağlığın bozulma mekanizmaları ve en son da tedaviler anlatılır. Dikkat ettiyseniz tüm perspektifler insana yöneliktir. Fakat bu kadar insana yönelik bir eğitim sürecinde size kimse hastayla nasıl iletişim kurmanız gerektiğini, iletişimin profesyonel aşamalarını, hastalarınıza hastalıkları hangi dil ile söylemeniz gerektiğini vs. anlatmaz. Bunların hepsi usta-çırak öğretisine bırakılır. Oysa bana kalırsa hekimler profesyonel anlamda iletişimi bilmek zorundadırlar. Çünkü insan yalnızca biyolojik bir canlı değil aynı zamanda psikolojik ve sosyolojik bir canlıdır. Ayrıca tıbbın bilim adamlığı yönü de vardır. Henüz bilim dünyasında aydınlatılmayı bekleyen çok nokta var. Fakat bilim insanı olmak için gerçek bir üniversite dokusunda yetişmek gerekiyor. Oysa ülkemizdeki üniversiteler ve akademisyenler bizlere bilim nosyonunu kazandırma konusunda oldukça başarısızlar. Çok acı olacak belki ama profesör düzeyinde bile bilimsel araştırma mantığını bilmeyen büyük bir çoğunluk var. Bunları özellikle son dönemde sosyal medya ve haberlerde çok güzel görebiliyoruz. Fakültelerde bilimsel araştırma mantığı üzerine bir ders de yok zaten. Ayrıca üniversitelerdeki birçok akademisyen, personel bilim üretmekten öteye başka uğraşlar içerisinde bulunuyorlar. Bu sebeple ülkemizden bilim insanı çıkamıyor. Ülkemizde bilim insanı yetiştirmeye yönelik bilim ile yoğrulmuş tıp fakültesi bana kalırsa yok. Dünyadaki ilk 500 içerisinde tek bir üniversitemizin olmadığını da hatırlatmak istiyorum. Bence sorun ailelerin çocuklarını tıp okumaya zorlamaları ile başlıyor. Kendi isteği ile tıp fakültesi için uğraşan ve doktorluk mesleği hayalleri kuranların da büyük bir bölümü ne ile karşılaşacağından habersiz. Bir de okula ailesinden ayrı bir şehirde başlayacak ise işler biraz daha karışıyor. Fakülteye başladıktan sonra ise bir güruh kafasını gömdüğü kitaplardan çıkarmıyor ve 6 koca yılı bu şekilde geçirip ilk hastası ile karşı karşıya geldiği anda bocalıyor. Biraz orta halli olan öğrenciler de bir şekilde tıp fakültesinden mezun oluyorlar. İlk üç sınıfta amfi derslerinde anatomi ve histoloji laboratuvarında geçiyor vakitler. Slaytlar arasında boğuluyorsun ve hastaneye kendini pek hazırlayamıyorsun. Dördüncü sınıfta büyük stajlara ve sözlü sınavlara alışmaya başlıyorsun. Aynı zamanda da uzun koridorlarda yapılan vizitlerde kendine yer bulmaya. 5. sınıfta ise akademik bir kariyer hedefleyenlerin TUS macerası başlıyor, dershane ile okul arasında adeta mekik dokunuyor. Ve intörnlükte birçok klinikte sekreter gibi kullanılıyor, evrak işleri yapıyorsun. Bence tıp eğitimindeki en büyük sorunlardan biri yeterince pratik eğitim olmaması ve kan alamayan, pansuman yapamayan, dikiş atamayan, serum takamayan, hasta ile iletişim kuramayan bir doktor güruhunun yetişmesi. Bunun önüne ancak bireysel çabalarımızla geçebiliriz. Bunun için de başta bu mesleği istemeye ve sevmeye ihtiyacımız var. İlk cümlemde dediğim gibi bu yola ne aile zoru ile ne de parası çok diye girilmez. Çünkü bu kısır döngüden kurtulamaz isek ne iyi hekimler yetişebilir ne de daha birçok sorunun önüne geçilebilir. Ders anlatımı, sınav stresi ve diğer konular olarak üçe ayırabiliriz. En azından aklıma gelenler bunlar. Sanıyorum tıp öğrencilerinin en büyük derdi bazı hocaların dersi anlatmaması, okuması. Yani sunumu açıp okuyan hocadan ne fayda gelir öğrenciye? Ki bu bazı hocaların sayısı da fakülteden fakülteye değişiyor. Hocaları nasıl ders anlatılır kursuna göndermek lazım. Sınav stresi gerçekten büyük bela. Sınavın nasıl olacağına dair sonsuz merak, sınavdan önce başlayan baş ağrısı, karın ağrısı ve mide bulantıları... Tüm bunlar hem o son anlardaki öğrenciyi daha ileri taşıyan çalışma azmini yıkıyor hem de bazen sınavların kötü geçmesine sebep oluyor. Diğerlerine de bir örnek vereyim mesela. Herkes tıp öğrencisini ülkenin en yerinde, sürekli bir yerlerden burs alıyor falan sanıyor. Ama öyle bir şey yok ki. İnsanların kafasına nereden yerleşmiş bu tıp öğrencilerinin hepsi burs alıyor mantığı anlamış değilim. Tıp fakültesi öğrencilerinden birçoğu fakültede nasıl bir eğitimle karşılaşacağına dair bilgisi olmaksızın tıp fakültesini tercih ediyor. Tıp fakültesini kazanmak isteyen bir lise son sınıf öğrencisinin ise üniversite sınavında sayısal ağırlıklı bir başarı göstermesi gerekmekte. Buraya kadar bir sıkıntı yok. Her şey güzel. Asıl sorun, matematik-fen dersleri ağırlıklı bir çalışmayla tıp fakültesi kazanan çocuğun, fakültelerde hakim olan ezbere dayalı bir eğitim almasıyla başlıyor. Çocuk ben neredeyim, neler oluyor diyeceği halde, sürü psikolojisiyle herkes gibi ezberlemeye başlıyor, sınıf geçme telaşına kapılıyor. Tıp fakültesi öğrencilerinin çoğu ders çalışma grubu kuruyor, birlikte ders çalışıyor. Ancak sadece ders çalışmak için değil, aynı zamanda sosyalleşmek için de kurulması gereken gruplar ihmal ediliyor. Bunun bir diğer nedeni ise zamanın verimli kullanılamaması da olsa genellikle sonuç değişmiyor. Tıp fakültesi öğrencilerinden çoğu sosyalleşmek için vakit bulamıyor. Kendini farklı alanlarda geliştirebileceği aktivitelere katılamıyor. Hekimlik gereksindiği meziyetler bakımından kompleks bir meslektir. Sadece bilmek yetmez. Bildiğini uygulayabilmek için çeşitli disiplinlere de hakim olmak gerekir. Bir hekimin halk bilim, sosyoloji, psikoloji ve daha birçok alanda da yeterli bilgiye sahip olması gerekir. Ancak ülkemizde tıp eğitimine yardımcı diğer disiplinlerin altı ne yazık ki boş. Bu konuda sahaya tecrübesiz doktorlar sürülüyor. Bu sadece işine yeni başlayan doktorun hayattan soğumasına sebep olmuyor. Hastanın mağdur olmasından tutun da birbirini izleyen birçok soruna yol açıyor. Öğrencilerin; isteği dışında tıp fakültesine yerleşmek, hatalı eğitim yaklaşımı ve değişen bakış açısı gibi üç temel problemi var. Bu profildeki öğrenciler ne tıp fakültesi öğrenciliğini sorumluluklarıyla yerine getirir ne de ileride mesleğini. Ancak bu durumun suçlusunu üniversite tercihi yapan öğrenciler olarak görmek gerçekten büyük hata olur. Diğer branşlardaki işsizlik ve itibarsızlık oranı arttıkça elbette tıp fakültesi gibi sayılı alanlara yönelim artıyor, artacak da. Birinci sınıftan itibaren yapılan yükleme teorik bilgiler öğrencileri adeta boğuyor. Boğacak da gitgide artan bu teorik yük Tıpta Uzmanlık Sınavı ile zirveye çıkıyor ve muazzam bir eziyet haline geliyor diyebiliriz. Ancak süreç bu haldeyken klinik eğitimin göz ardı edildiği de aşikar maalesef. Dilerim ki sahada göreve başladığımız zaman bizler için gerekli olacak klinik eğitime daha fazla önem verilir. Bundan 15-20 yıl öncesinde yapılan ilk 100 sıradaki tıp fakültesi uzmanlık tercihlerinin neredeyse çoğu gerçekten zorluk seviyesi yüksek olan cerrahi branşlar olurken şu anda bu sıralardaki mezun doktorların daha rahat bölümleri tercih ettiğinin görmek aslında ülkemizde çalışma şartlarının, hastalarla haşır neşir olmama isteğinin sonucunu gözler önüne seriyor. Doktorlar artık en zor ameliyatları yapmayı değil, günün yoğunluğundan bir anca önce çıkıp giden olmak istiyor. Bu da haliyle dermatoloji, aile hekimliği gibi uzmanlık dallarına rehaveti arttırıyor. Umarım ülkemdeki sorunlar çözülür, getirilerinin ise önü kesilir. Herkes mutlu olur. güzel bir yazı olmuş elinize sağlık.


Küçük tırtılın bir hayali vardı. Kelebek olma hayali vardı. Bu hayal geldiğinde, bir gün sürecek olsa da nasıl vazgeçebilirdi ki bu hayalinden? Kozada beklemenin birçok tehlikesi vardı. Kozasında sessiz sakin beklerken hiç görmediği bir belaya kurban gidebilirdi. Herhangi bir tehlikeden kaçmaya fırsat dahi bulamadan, bir üst zincirdeki canlının midesinde kaybolabilirdi. Ama ne olursa olsun vazgeçmeyecekti. Her belaya göğüs gerip, büyüyüp kelebek olacaktı. Ve uçacaktı bir kelebek gibi. Zarifçe, aşkla uçacaktı. Peşinden çocuklar, yavrular sürükleyecekti. Ve bir uçurum kenarına geldiğinde yahut bir yaprağın köşesine; başına ne gelir diye düşünmeyecekti. Sadece ama sadece uçmayı düşünerek kendini boşluğa bırakacaktı. Bir tırtıl bu rüya için nelerden vazgeçmezdi ki? Bir tırtıl, bu rüya için bir gün yaşamayı göze alır, her belayı gözü kapalı kozasında bekleyerek karşılamaya hazır bulunurdu. Her ne bulduysa yedi. Bol bol su içti. Şikayet etmedi. Koza örebilmek için bol bol beslenmesi şarttı. Ağ nasıl örülür öğrenmeliydi. Tehlikeli olmasına rağmen, avı için nakış nakış ağ hazırlayan örümceği izledi. Bu öyle bir aşktı ki bir an dengesini yitirse ve izlediği yerden örümceğin ağına düşse yine de gocunmazdı. Çünkü bu hayal içindi her şey. Bu hayal öyle bir hayaldi ki uğruna ödeyeceği tüm bedellere değerdi. Kozanın içine girip üstünü de son yaptığı ağ yamasıyla kapadı. Her yer karanlıktı. Deliklerden temiz hava ile birlikte giren havanın da ışığı olmasa büsbütün başka bir dünyada olduğunu hayal edebilirdi. Durmadan vücuduna bakıyordu. Bir an kelebek olup uçmaktı niyeti. Bu hayali düşünmekten gözüne uyku girmiyor. Ne yapacağı konusunda emin olamıyordu. Ama artık geri dönüşü yoktu. Ya bu kozayı kelebek olup yırtacaktı yahut bir kefen gibi üstünden hiç çıkarmadan bu kozada ölecekti. Bunları düşünürken ve dut ağacının üstünden salınışını hayal ederken ve hiç koyun görmemiş gibi masumken uykuya daldı. Aradan ne kadar zaman geçti bilinmez. Bir yağmur damlasının, deliği bir hayli büyümüş olan çatısından girmesiyle uyandı. Gözlerini açtı. Hayır, hayır açamadı. Göremiyordu. Karanlığın verdiği korkuyla ağlamak istedi. Yoksa ölmüş müydü? Hayır, hayır ölüler ağladığını bilemezdi. Yaşıyordu ama ne garip bir yaşamaktı bu. Güç toplamak için derin bir nefes aldı. Aldığı hava bir başkaydı sanki. Cennette olmalıydı. Görünmez bilinmez bir cennet olsa gerekti bu. Kendisini nefes alarak şişirmek istedi. Bu koza örüldüğünde güven veriyordu ona. Şimdi içini sıkan bir mihnet, bir ruh darlığı olmuştu. Kendi ördüğü barınak şimdi bir kafes olmuştu. İçine daha çok nefes çekti. Patlayacak gibi hissetti. Ağların gerildiğini ve liflerin tek tek attığını bazı ilmeklerin açıldığını hissetti. İçine daha çok nefes çekti. Nefes iki yanında yayıldı. Kanatlarını hissetti. Kanatlarını açmak istedi. Ama ne fayda. Bu nemli yaprağa benzeyen kanatları açılmak bir yana, yerinden dahi kıpırdamıyordu. Her ilmeğini özenle yaptığı kozasını, bu sefer dişleriyle, diliyle ve ağzıyla yırtmaya çalıştı. Kozanın ilmekleri sökülüyordu. Sökülen ilmekle birlikte ağzında da bir şeyler olduğunu hissediyor. Delik büyüdükçe içinde bulunduğu su dışarı çıkıyor. Rüzgarla birlikte havayı daha çok hissediyordu. Koza neredeyse açılmak üzereydi. Bununla birlikte ağzı paramparça olmuştu. Yoksa artık hiç konuşamayacak mıydı? Varsındı konuşamasındı, varsındı dilsiz kalsındı. Bu hayalin büyüsü her şeye bedeldi. O zaman kelebeğin içinden sessizce söylediği son cümleyi, son kez biz bağıra bağıra söyleyelim.


İnsanoğlu var olduğu günden beri anlatmak istedi. Sosyal çevresine düşündüklerini, heyecanlarını, korkularını, anılarını; gelecek nesillere tecrübelerini, yaşadıklarını anlatmak istedi. Bu sebepten ötürü konuştu, mağara duvarlarına resimler çizdi, heykeller yaptı, türküler çağırdı... Ve bunlar gibi daha binlerce yol denedi. Denenen bu binlerce yol aslında insanlığın -anlam arayışı içerisinde sürekli bir devinimle yenilenen ve yinelenen macerasıydı. Tiyatro, asla bitmediği için değil, sürekli yeniden doğduğu için ölümsüzdür. Siz değerli okurlara öncelikle sanat tarihi hakkında bilgi vermek istedim. Bunun için çok okudum. Epey de not aldım. Ancak bu alanda henüz kırk fırın ekmek yiyemediğim için yazamadım. Bu nedenle -bizim için özel olan bu ilk sayımızda- sizlere, sanatın kıyısından köşesinden dolaşarak kısaca sanattan ve bir hayat tarzı olarak tiyatrodan bahsedeceğim. Modern Tiyatro sanatında üç temel tür vardır: Tragedya, komedya, dram. Alt türlere örnek olarak da tragikomedya, burlesk, revü, kabare, vodvil, opera, müzikli dram... Aslında bu liste bir hayli uzun. Neden mi? Kısaca şöyle izah edeyim: Birbirlerine sıkı sıkıya bağlı olan bu türler-terimler zaman içinde değişmektedir. Bu devinimle yeni listeler, alt türler tiyatro sözlüğüne kazandırılmaktadır. Bu her biri derya deniz olan terimleri tek tek incelemeye kalkarsak sanıyorum ki sayfalar derdimize derman olamaz. O yüzden bu yazımda sizlere tiyatrodan ve genel tiyatro düşüncesinden bahsedeceğim. İsterseniz en başından başlayalım: Sanat hakkındaki düşüncelerini bir bütün halinde sunan ilk düşünür Aristoteles (İ.Ö. 384-322) olmuştur. Poetika adlı eserinde çeşitli sanatları belli başlı özellikleriyle karşılaştırmıştır. Poetika'nın birinci bölümünde sanat taklit olarak nitelenir. Aristoteles karakter, tutku ve hareketi sanatın taklit konusu olarak göstermiştir. Ona göre, bunlar insanın dış görünüşüne yansıyan iç gerçekleridir. Dilerseniz biraz da tiyatronun temel iki türünden bahsedelim. Bunlar sırasıyla tragedya ve komedyadır. Bu iki tür arasında temel farklılıklar vardır. Ancak size bunlardan değil, bu iki türün nasıl ortaya çıktığından bahsetmek istiyorum. Tragedyanın, Antik Yunan uygarlığının Arkaik Çağ'ı sayılan İ.Ö. VII. ve VI. yüzyıllarda Tanrı Dionysos onuruna yapılan törenlerde söylenen dithirambos şarkılarından doğduğu varsayılmakta. Tanrı Dionysos'un kutsal hayvanı -kabul edilen- teke kılığına giren kişiler şarkılar söyler kaba saba danslar ederlermiş. Bu koro şarkıları zamanla kalıplaşmış ve şiirsel bir nitelik kazanmaya başlamış. Bu ritüele bir de konuşan kişi hipokrites eklenince tiyatronun diyalog çekirdeği oluşmuş. Yunanca teke anlamına gelen tragos sözcüğü ile şarkı anlamına gelen aoide sözcüğünün birleşmesi ile bu konuşmalı şarkı tragoidia adını almış ve dinsel törenin bir parçası olmaktan çıkıp bir sanat gösterisine dönüşmüş. Komedyanın ise Dionysos için düzenlenen bağbozumu törenlerinden doğduğu varsayılır. Bu törenlerde bolluk ve üreme kutsanırmış. Bu törenlere bir nevi hasat- köy şenliği de diyebiliriz. Bu geçit törenlerinde bayağı taklitler, basit gülünçlükler sergilenirmiş. İşte bu şenliklerde yapılan halk geçit törenlerine komos deniliyormuş. Şarkı anlamına gelen aoide sözcüğünün birleşmesi ile de komedya terimi ortaya çıkmış. Komedya da tragedya gibi zamanla düzenli bir biçim kazanmış. Bu yüzyılda, oyunlarının ancak bir bölümü günümüze kadar gelebilen Aiskhylos, Sophokles, Euripides gibi tragedya; Aristophanes gibi komedya yazarları yetişmiştir. Bu usta yazarların yapıtlarında ilkel törenlerden kalma büyü ve sihir ögesinin yerini, çağdaş düşünce almış; taklit, tiyatrosal bir değer kazanmıştır. Tiyatro, algılamaları, hayata bakış açıları farklı olan insanların nihayetinde aynı noktaya yöneldikleri ve aynı doğruya baktıkları bir değişim yeridir. Sanatsal bir değişim yeridir. Çünkü tiyatrodan alınan haz sadece eğlenceden değil, aynı zamanda düşünme yetisinden de kaynaklanır. Peki sizce tiyatroyu bu denli hayatın içinden kılan nedir? Değerli tiyatro kuramcısı, oyun yazarı ve çevirmen Özdemir Nutku'ya göre bunun iki temel nedeni vardır: Biri, insanın kendinden ötede olmaya yönelik içgüdüsel eğilimi, öteki de onun, bilinmeyen şeylere, kutsal ve gizemli olana karşı duyduğu korkuyla karışık özlemidir. Tiyatronun kaynağı, yaşamsal gereksinimlerini sağlayan ilkel insanların, onları yaşatan, üreten ve geliştiren eylemlere, duygulara ve düşüncelere karşı takındıkları tavırdadır. İşte bu nedenle tiyatro hayatın içindedir. İnsanladır, insancadır ve insandan yanadır. Zamanla değişen onca şeye rağmen tiyatronun olmazsa olmazları, değişmeyen ögeleri vardır: Bunlara oyuncuyu, öyküyü ve seyirciyi örnek verebiliriz. Gelin, bir oyun kısaca hangi serüvenlerden geçer birlikte inceleyelim: Bir tiyatro oyunu yazarının zihninde başlar. Metin haline gelir. Sonrasında sahneye konmak üzere yaratıcı ekip tarafından -hitap edilecek kesime özel- düzenlenir. Dramatize edilmiş metin oyuncuyla tanışır. Oyuncu da metindeki karakterlerle tanışır. Kendi dünyasındaki sevinçleri, hüzünleri velhasıl duygudurumunu karakterin duygudurumuyla bağdaştırır. Ve böylece metindeki karakteri anlamaya başladıktan sonra doğal olan tek özütü yaratır. Bu özüt yönetmen tarafından renklendirilmeye, seyircinin anlayabileceği hale getirilmeye çalışılır. Ortaya çıkan bu görsel, işitsel ve duygusal şölen; dekorla, müzikle, kostümle, ışıkla, ek seslerle ve daha birçok şeyle zenginleştirilir. Ee ne dersiniz? Bitti mi dersiniz? Evet, tüm bu hummalı çalışmaya rağmen oyunun serüveni burada bitmez. Bir tiyatro oyunu serüvenini seyirciyle buluştuğunda tamamlar. Seyircisine farklı bakış açıları kazandırdığında, ona hayatın dinamikleri hakkında bir ders verdiğinde tamamlar. Kesinlikle katılıyorum. Değerli yorumunuz için teşekkür ederim.


Likya-Lisiya , günümüzde Muğla ve Antalya sınırları içerisinde yer alan ve bu bölgeyi kapsayan tarihi bir coğrafi alandır. Likya, Işık Ülkesi demektir. Likyalıların yaşadığı bu bölge hakkındaki bilgilerimiz Antik Mısır ve Hitit İmparatorluğu'nun kayıtlarından geliyor. Likyalılar kendi dilleri olan Likçe ile taşlara çeşitli yazılar yazmışlardır. Fakat tarihi süreç içerisinde farklı imparatorlukların denetimine girdikleri için dilleri unutulmuştur. Demir Çağında Persliler tarafından istila ve talan edilen Likya'ya bu dönemde Persliler hakim oldu. Daha sonra Ahameniş İmparatorluğu'nun Yunanlılara yenilmesiyle Likya, önce Grek kent devletlerine dahil oldu ve daha sonra bağımsız hale geldi. İlerleyen süreçte tekrardan Perslilerin egemenliğine giren Likya, sonraları Makedonya Kralı III. Aleksandros'un Perslileri yenmesiyle Makedon hakimiyetine girdi. Bundan sonra bölgeye Yunanca konuşan insanlar akın edecektir. Böylelikle Makedonluların yönetimi altında bu bölge tamamen Helenize olacak ve Likçe tamamen kaybolacaktır. Tarihi süreç içerisinde Romalıların, Bizanslıların ve nihayetinde Osmanlıların eline geçen bu gölgede, bütün bu unsurların kalıntılarını görebiliyoruz. Likyalılar bir çok farklı şehir devletiyle birlikte bir Likya Ligi kurmuşlardır. Bu Ligdeki her şehir, büyüklüğüne göre farklı oy hakkına sahipti. İşte bu şekilde, tarihte bilinen ilk demokratik birliği kurmuş olan Likyalılar, Amerika Birleşik Devletleri'nin bugünkü federal sisteminin temelini oluşturmuştur. ABD Anayasası oluşturulurken Likya'nın bu federal sisteminden ilham alınmıştır. Bugün sizlere Likyalıların bir şehri olan Tlos'tan bahsedeceğim. Muğla ilimizin Fethiye ilçesi sınırlarında yer alan Tlos Antik Kenti gerçekten görülmeye değer bir şekilde güzelliğini hala koruyor. Likya'nın en büyük ve en güçlü kentlerinden biri olan Tlos , tarih boyunca farklı güçlerin egemenliğine girmiş olup onların izlerini taşıyor. Kuruluşunun M.Ö. 2000 yılından önce olduğu çeşitli arkeolojik kazılarla tespit edilen bu bölgede ayrıca Romalıların eserleri önem teşkil ediyor ve Osmanlı'nın da yaptırdığı kale harabe şeklinde kendini muhafaza ediyor. Zaten Tlos, kurulduğu yer itibari ile çevreye çok hakim bir yükseklikte bulunuyor. Bu bölge, bundan dolayıdır ki farklı milletlerce gözde bir mekan olarak çeşitli eserlerin yapıldığı bir yer olmuştur. Tlos Antik Kentindeki güzelliklerinin yanında, etrafınıza baktığınızda nar ağaçları ve güzel yeşillikler de sizi etkilemiyor değil. Akropol; bir tepe üzerinde bulunan ve içerisinde değerli yapıların bulunduğu, rahatça savunulabilecek yukarı şehirler için kullanılan bir tabirdir. Tlos Antik Kenti'ndeki akropolde ilk olarak, Likyalıların dağı delerek yaptıkları mezarlar ve etraftaki lahitler göze çarpıyor. En tepede Türk Bayrağını görmenizin yanında, zamanında bölgeye gönderilen Başkadı Kanlı Ali Ağa'nın hisarını da görüyorsunuz. Dağa yapılan bu mezarlar Likya kentlerinde sıkça bulunuyor. Bu güzel işçiliğin böyle eski zamanlarda yapıldığını düşündükçe hayret etmemek mümkün değil. Roma hakimiyeti döneminde kurulmuş olan Stadyumun tek taraflı tribünü bulunuyor. Dokuz oturma sıralı tribün toplamda 2,500 kişilikmiş. Lakin fotoğrafta görülen, sadece günümüze ulaşabilen kısmını oluşturuyor. Normalde stadyumun ve tribünün uzunluğu bilinmiyor ve bugün sadece 148 metre uzunluğundaki bölümü kalabilmiş. Ayrıca ortada bulunan havuzun etrafında çeşitli taş tahliye kanalları bulunuyor. Bu gibi farklı yapıların olmasından dolayı bu bölgenin spor aktivitelerinin dışında dini ve sosyal amaçlarla da kullanıldığı söyleniyor. Kent bazilikasının içerisinde çok güzel tasarımlarla işlenmiş çeşitli mozaikler var. Gerçekten büyüleyiciler. Ayrıca Kronos Tapınağı da bir o kadar büyüleyici. Tabii ki bu eserlerin büyük bir kısmı ne yazık ki günümüze ulaşamamış. Kronos Tapınağı'nın Tanrı Kronos'a adanmış olduğu düşünülüyor ve M.S 2. yüzyıla dayandırılıyor. Bu arada söylemeliyim, bu eserlerin etrafı tellerle çevrilmiş. Yani girip yakından inceleyemiyorsunuz ancak belli bir mesafeden bakabiliyorsunuz. Gerçi kaç bin yıllık tarihi taşlara neler neler yapıldığını gördü bu gözler. O yüzden bu eserleri korumak için tel kullanmak mantıklı. Lakin bu kadar estetik yapıların ve tarihi eserlerin önünde 21. yüzyıla ait iğrenç görünümlü paslı teller ne yazık ki insanın sanat zevkini bozuyor. En azından bu tarihi eserlere yakışır bir şekilde koruma-güvenlik sağlanmalı. Tlos Antik Kentinde biri büyük biri küçük olmak üzere toplamda iki tane hamam bulunuyor. Küçük Hamam gerçekten güzel işlemelere sahip olsa da Büyük Hamam'ın günümüze ulaşan kısmı bence daha güzel görünüyor. Büyük olan hamama aynı zamanda Yedi Kapı da deniliyor. Gerçekten de 7 tane ark yapısı, kendisini günümzüze kadar muhafaza edebilmiş. Ne yazık ki bu yapıların devamı, yani büyük bir kısmı bugün mevcut değil. Ayrıca Erken Roma Dönemi'nde inşa edilen bu hamam, M.S 11. yüzyılda kiliseye çevrilmiş. Bu yüzden bu bölge aynı zamanda hristiyanlık için de büyük bir öneme sahip. Yine Romalıların eseri olan bu amfitiyatro, 34 adet oturma sırasına sahip. Gördüğünüz gibi oturma sıralarının arkasındaki duvar yıkılmış ve restorasyona ihtiyaç duyuyor. Aslına bakarsanız bütün Tlos Antik Kenti restorasyona ihtiyaç duyuyor. Ayrıca sahne binasında çok güzel kabartmalar var. Bu güzel işlemeler, yine kendi zamanınızı size sorgulatıyor. Tekrardan söylemeliyim ki burası da tellerle çevrilmiş. Yine aynı şekilde hiçbir estetik kaygı gösterilmemiş bu konuda. Gerçi, aman korunsun, nasıl korunursa korunsun demek düşüyor bize. Lakin yine de daha güzel ve bu amfitiyatroya yakışır bir şekilde korunabilirdi.


Prömiyerini 18 Kasım 2016 da yaptı. Oyunumuz 1 perde ve yaklaşık 1 saat 20 dakika uzunluğunda. Tolstoy bizim bildiğimiz Tolstoy: Bir yanda hayatının kadını Sofya, bir yanda hayallerinin kadını Anna. Bir yanda Tolstoy' un gerçekleri ve mantığı, bir yanda hayalleri. Bir yanda büyük günahlar işlemiş bir Tolstoy, bir yanda dünyadaki eşitsizlikten, adaletten, insana veril en değerden bahseden Tolstoy. İşte hepsini anlatır bize 1910 yılının sonbaharında, adını dahi bilmediği bir tren istasyonunda. Tolstoy her şeyden kaçıp uzaklaşmak isterken, bir tren istasyonunda, romanına ilham olan Anna ile rastlaşır. Tolstoy'un o feri kaçmış gözleri Anna'yı görür görmez bir anda parlar. Anna'yı görünce tekrar gençleşmiş gibidir Tolstoy. Bir yanda güçlü Sofya bir yanda güzeller güzeli Anna. Sofya ve Anna arasındaki bir seçim. Birbirinden farklı hikayeleri. Ama bu oyunu Anna ve Sofya arasındaki bir seçim olarak basitleştirmemek lazım. Anna ve Sofya iki farklı kadın. Tolstoy ve Anna işte bu farklı iki kadını anlatırken, bir yandan da Tolstoy'un hayatını, inandıklarını, fark ettiklerini, sorguladıklarını anlatıyor. Hatice Gülsün Kınal'ın yazdığı, Funda Mete'nin yönettiği Tolstoy Ve Anna; bu sezon ara ara Stüdyo Sahne'de temsiline devam etti. Önümüzdeki günlerde de temsiline devam edecek. 1.Işık ve kostümler bence gayet iyiydi. Özellikle dekor çok hoşuma gitti. 2.Oyunumuz genel olarak akıcıydı. Tek perde olduğu için de oyun hiç soğumuyor. 3.Oktay Dal' ı köylü gömleği içinde Tolstoy olarak görmek gerçekten güzeldi. Jest ve mimikleri ile bizi , Tolstoy'un haklarını savunduğu, Rus köylülerinin yerine koydu diyebiliriz. 4.Anna rolüyle, Ebru Uysal; Sofya rolüyle, Mine Medya Haktanır bence temiz bir oyunculuk sergilediler. Emeği geçen herkesi tebrik ediyorum. 5.Siz de Tolstoy'un hayatını, Tolstoy'un cümleleriyle, Tolstoy'un kendisinden dinlemek isterseniz izlemenizi öneririm. Not: Umarım faydalı olmuştur. Ayrıca eksik gördüğünüz kısımları ya da oyun hakkında başka fikirlerinizi ve bakış açılarınızı yoruma yazarsanız çok memnun olurum. Son zamanlarda seyrettiğim en güzel oyundu. Tabi 2 perde olmasını ve Tolstoy'un Anna Karenina dışında da hayalleri olmasını isterdim. İlaveten Patrik'in ve Çar Nikolay 2.Romanov'un da görünür olmaları oyuna renk katardı diye düşünüyorum. Sofia'da sanırım kendine düşen rolü başarıyla oynadı. Geçen sezon izleyemediğim için bir hayli pişman olduğumdan, bu yıl perdeler açılır açılmaz ilk gittiğim oyundu. Tabii sonra hızımı alamayıp bir kez daha gittim. İkince kez izlediğimde bile hiç sıkılmadım. Bence Çar'ın görünmemesi oyuna başka bir anlam katmış. Tolstoy'un, tablo canlıymış gibi meydan okuması, bana şiir okuduğum zamanlardaki hissi verdi. Bence şiir gibi her okuyanın kendinde bir şeyler bulacağı, saklı anlamlar vardı içinde.


Günlük hayatımızın çoğu alanında doğal ve sentetik kimyasallara maruz kalırız. Bunlardan bazıları sağlık üzerinde zararlı etkiler oluşturmazken bazıları sağlığa zararlı etkilere sahiptir. Hormonal sistemi etkileyenler endokrin bozucu-karıştırıcı kimyasallar olarak bilinir. Endokrin bozucu kimyasallar; insan vücudundaki başta steroid yani yağ yapısındaki hormonları olmak üzere protein yapıdaki hormonları taklit ederek vücuttaki işlevlerini etkilerler. Ve böylece sağlık problemlerine neden olabilirler. Sanayileşme ve teknolojilerin gelişmesiyle birlikte insanoğlunun EBK'lara maruziyeti yaklaşık son 100 yıldır ciddi şekilde artmıştır. Bu kimyasallar birçok avantajına rağmen yanında bazı sağlık problemlerini de getirmiştir. Özellikle temel yaşam ihtiyaçlarına daha kolay ulaşım ve tıp alanındaki gelişmeler sayesinde artan ortalama yaşam süresi ile bu kimyasallara maruziyet süresi de orantılı olarak artmıştır. Dolayısıyla bu daha fazla sağlık sorunu demektir. Yaşadığımız çağda önde gelen ölüm ve sakatlık nedenleri kronik hastalıklardır. Ve kronik hastalıkların oluşum mekanizmasında çevresel faktörler önemli yere sahiptir. EBK'lar temel olarak doğal ve sentetik kimyasallar olarak sınıflandırılır. Doğal olanlar özellikle bitkilerde bulunur ve fito-östrojen olarak isimlendirilir. Bunlar doğal oldukları için vücutta daha kolay metabolize edilip yani işlenip atılırlar ve vücutta depolanmazlar. Sentetik olanlarının ise vücutta metabolize edilmeleri daha zordur ve lipofilik oldukları için yağ dokusunda depolanırlar. Doğal fito-östrojenler daha çok soya, baklagil tohumları ve keten tohumunda olmak üzere susam, buğday, çilek, yulaf ve arpa gibi bitkilerde bulunur. İnsan yapımı olan endokrin bozucu kimyasallardan en sık karşılaşılanlar bisfenol A, fitalatlar, parabenler, alev geciktiriciler ( örn; Polibrominat difenil eter ), pestisitler, perklorat, dioksin ve atrazindir. Önceden belirttiğimiz gibi yaşamın birçok alanında bu kimyasallara maruz kalırız. Bisfenol A polikarbonat plastiklerde ve metal konservelerin iç kaplamalarında kullanılır. Fitalatlar plastize edici olarak bilinir. Plastiklerin daha esnek ve kırılmaya daha dayanıklı olmalarını sağlar. Vinil döşeme, deterjanlar, yapıştırıcılar, plastik elbiseler ve kişisel bakım ürünlerinde bulunurlar. Fitalatlardan en sık kullanılanlar dietilheksil fitalat ve dibütil fitalat 'tır. Parabenler kozmetik ürünlerde, yiyeceklerde ve ilaçlarda koruyucu olarak geniş bir kullanıma sahiptir. Pestisitler özellikle tarımsal alanlarda zararlı organizmaların kontrol alınması amacıyla kullanılan kimyasallardır. Atrazin de yabancı otlarla mücadele için kullanılan bir herbisittir. Dioksin, pestisit olarak bulunabildiği gibi klor içeren organik bileşiklerin yanması sonucu ve kağıt hamurunun beyazlatılmasında klor kullanılması sonucu meydana gelir. Perklorat roket yakıtının bir öğesi olmasına rağmen içme sularında ve sütte perklorata rastlanmıştır. Endokrin bozucu kimyasallar yapısal olarak özellikle steroid yapıdaki hormonlara benzerler ve onların normal işlevlerinin bozulmasına neden olurlar. Bunun yanında protein yapıda olan tiroit hormonuyla da etkileşebilirler. Temel olarak östrojeni taklit eder ya da androjene zıt etki gösterirler . Bu etki mekanizması açısından seçici östrojen reseptör düzenleyicilerine benzediği söylenebilir. Dolayısıyla daha çok üreme sistemiyle ilgili problemlere yol açarlar. Ancak ek olarak nörolojik gelişim, bağışıklık sistemi, metabolizma ve davranışlar üzerinde de etkilere sahiptir. EBK'lar epigenetik değişimlere neden olarak da zararlı olabilir. Bu hatalı epigenetik yapı ise sonraki nesillere aktarılarak kalıcı etkilere yol açar. Sağlığa zarar açısından en hassas olunan dönemler; gebelik ve yaşamın erken evreleri yani bebeklik ve çocukluktur. Bu dönemlerdeki maruziyet daha kalıcı etkilere neden olup sık karşılaşılan kronik hastalıklara ileri yaşlarda yatkınlık oluşturabilirler. Bu kimyasallar vücuda havayla, besinlerle ve cilt yoluyla giriş yaparlar. Endokrin bozucu kimyasallar başta üreme sistemi ve cinsiyet hormonlarını etkilerken bunun yanında gelişimsel gecikmelere, bağışıklık sisteminde problemlere, diyabet ve obezite gibi metabolik hastalıklar ile dikkat eksikliği ve otizm gibi davranışsal problemlere yol açabilir. EBK'lar östrojen ve androjen gibi cinsiyet hormonlarıyla etkileşimlerinden dolayı çocuklarda erken veya geç puberte, erkek çocuklarda anormal meme gelişimi ve kız çocuklarında erken meme gelişiminde etken olabilir. Ayrıca sperm kalite ve sayısında düşüklük, daha sık gebelik problemlerinin yaşanması, infertilite , erkek bebeklerde inmemiş testis ve hipospadias gibi anomalilerle ilişkili olduğu düşünülür. Oluşumunda hormonal faktörlerin önemli rol oynadığı meme, rahim ve prostat kanseri ile bunun dışında erkeklerde testis kanseriyle ilişkilendirilmiştir. Kadınlarda polikistik over sendromu ve prematüre over yetmezliği tablolarından da sorumlu olabilir. Çocukluklardaki otizm ve dikkat eksikliği gibi nörogelişimsel bozukluklara neden olabilir. Perklorat tiroit hormonu üretimi için gerekli olan iyodun, tiroit bezine girişini engelleyerek tiroit hormonu üretimini bozar. Tiroit hormonu çocuklarda beyin ve kemik gelişimi için çok önemlidir. Bu etkisiyle beyin ve kemik gelişiminde anormalliklere yol açabilir. Vücuttaki hormonlar metabolizmanın işleyişinde önemli rol alırlar. Dolayısıyla endokrin bozucu kimyasallar diyabet, obezite, hipertansiyon ve dislipidemi gibi komponentleri kapsayan metabolik sendrom için risk faktörüdür. Endokrin bozucuların bu etkilerini meydana getirmesi için çok düşük dozlar bile yeterli olabilir. Hayatın neredeyse her alanında maruz kaldığımız bu kimyasallardan tamamen sakınmak neredeyse imkansızdır. Ancak bazı tedbirlerle endokrin bozucu kimyasallarla temasımızı azaltabilir ve vücudun onlara karşı baş etme mekanizmalarını kuvvetlendirebiliriz. - Antioksidanlar bazı EBK'ların etkilerini nötralize edebilir, bu nedenle yeterli ve dengeli beslenmek alınacak önlemlerin başında gelir. - Bisfenol A ve fitalat gibi kimyasallara maruziyetimizi azaltma açısından plastik kullanımı en aza indirgenmeli, yerine cam gibi besinlerle ve içeceklerle etkileşmeyen maddelerin kullanımı artırılmalıdır. Plastik dışında alternatif yoksa ambalajlar incelenip BPA ve paraben gibi bu tür kimyasalları içermeyen ürünler tercih edilmelidir. Ancak BPA içermeyip BPA benzeri kimyasallar içeren ürünlerin de tehlikeli olabileceği unutulmamalıdır. - Besinler ve içecekler cam ya da çelik şişelerde saklanmalı. - Polikarbonat plastikler bulaşık makinasında yıkanmamalı. - Altında PC işareti olan ve geri dönüşüm numarası 3 ve 7 yazan plastik kaplar kullanılmamalı. 1, 2, 4, 5 kullanılabilir. - Plastik ürünlerin yapısındaki kimyasallar sıcaklık değişimlerinde besinlere daha kolay karışabilir. Bu nedenle plastikler ısı değişimlerinden korunmalıdır. - Sebze ve meyveler yenmeden önce iyice yıkanmalıdır. - Kişisel bakım ürünlerinden doğal olanlar tercih edilmeli. - Yemeklerden önce eller doğal sabunlarla iyice yıkanmalıdır. Endokrin bozucu kimyasallar hakkındaki araştırmalar sürmektedir. Ancak bu kimyasalların bir arada bulunduklarında kokteyl etki oluşup verdikleri zararı artabilir ve bu araştırmaları zorlaştıran nedenlerden biri olmaktadır. Bazı ülkeler bu konuda önlemler almasına rağmen kaçınılması oldukça güç olan endokrin bozucu kimyasallardan ancak toplu bilinçlenme ve hareketle korunulabilir. Bana eski anılarımı hatırlatan güzel bir yazı olmuş. Elinize, kaleminize sağlık sayın yazar. Ekrem yorumunda eski anılarımı hatırlatan demiş. Zira yaklaşık 4-5 yıl kadar önce endokrin bozucu bir madde olan bisfenol a üzerine kendisiyle bir çalışma yapmıştık. Östrojeni taklit eden bu ksenobiyotik ajan, hücreiçi birçok yolağı etkileyerek olumsuz sonuçlar doğuruyor. Her ne kadar bir öğrenci çalışması olsa da benim de anılarımı hatırlattı. Bir sene boyunca laboratuvarını açan ve bize yardımını esirgemeyen sayın hocamı anmayı bir görev biliyorum. Selametler olsun. Bu konudaki katkılarınız için biz teşekkür ederiz hocam.


Varoluşumuzdan bu yana hep etrafımızı anlamaya ve anlamlandırmaya uğraşırız. Ölümü, yaşamayı, bitkileri, hayvanları gökyüzünü, yeryüzünü, geceyi, gündüzü ve daha birçok şeyi. Her konuda yaşamı ve çevremizi anlamlandırmak onların bize olan etkilerine karşı doğru ve yerinde tepki verme imkanı sağlar. Örneğin sıcak bir mevsimin ardından soğuk bir mevsimin geleceğini bildiğimiz için sıcak mevsimde gerekli tedbirleri alırız. Soğuk mevsimde ulaşamayacağımız besinleri depolarız, gerekli kalın giysiler alırız. Gece hava kararır ve görme duyumuz karanlık için tam ideal olmadığından etrafımızdaki tehlikeleri fark etmekte zorlanırız. Bu nedenle hava aydınlanana kadar daha güvenli bir yere sığınırız. Sıcak bir cisme dokunduğumuzda vücudumuz kendince tedbirini alır ve anında refleks olarak elimizi o sıcak şeyden uzaklaştırırız. Çünkü beynimiz bilir ki o sıcak cisme uzun süre temas edince cilt yanar. Böylelikle insanoğlu çevresini inceleyip gözlemleyerek bilimleri ortaya koymuştur. 18-19. yüzyıla kadar toplum sadece felsefi düşünce olarak incelenmiştir. Fransız düşünür August Comte ise artık yaşadığı dönemde, ki bu dönem Fransız İhtilali'nden sonraki buhranlı döneme denk gelir, toplumun pozitif yaklaşımla ele alınması gerektiğini ifade eder. Pozitif yaklaşım akıl ve mantığa uygunluk yani bilimselliktir. Comte insanlığın yaşadığı dönemleri Üç Hal Kanununda Teolojik, Metafizik ve en son olaraksa Pozitif Dönem olarak tanımlar. Şu an olan ve olması gereken Pozitif Dönemdir. Comte o dönemde Pozitif Felsefe Derslerinde toplumu bilimsel olarak inceleyen bilimi Sosyoloji olarak ortaya koymuştur. Sosyolojinin isim babasıdır. August Comte'u buna iten durum yani Sosyoloji biliminin ortaya çıkışında birçok etken vardır. Fransız İhtilali ve Sanayi Devrimi bunların en önemlileridir. Ancak geriye dönülüp bakıldığında toplumdaki değişimin tetiği 15-16. yüzyıldaki Rönesans ve Reform Hareketleri ile çekilmiştir. Fransız İhtilali ve Sanayi Devrimi toplumdaki karmaşanın ve farklılaşmanın daha da iddialı bir ifadeyle toplum olmanın en üst düzey olduğu noktalardır. Bu büyük değişimi yönetebilmek, onu anlayabilmek, gerektiği yerde doğru tepki ve dokunuşlar yapabilmek için sosyoloji bilimi ortaya çıkmıştır. 19. yüzyılda ilk tohumlarının atılmasıyla Sosyoloji henüz çok yeni bir bilimdir ve bilimlerin kraliçesi olarak anılır. Teknolojik gelişmelerle küreselleşen, bir köy haline gelen dünyamızda ve bunun doğal bir sonucu olarak toplumların etkileşiminin had safhada olduğu çağımızda sosyolojinin önemi daha çok artmaktadır. Sosyoloji gerçekten çok önemli bir alan. Fakat ben hala ayaklarının yere tam basabildiğini düşünmüyorum. Batı toplumunun aksine özellikle doğu toplumlarında, sosyolojik olarak yeterince çalışma yapıldığını da düşünmüyorum. Okuyabildiğim kadarıyla genelde hep batı kökenli bir sosyoloji var. İnsan temelde birdir fakat sosyolojinin de büyük oranda değindiği gibi kültür ve medeniyetler insanı temellendirir. Güzel yazı için teşekkür ederiz hocam. Bilimsel sahaya yeni oturtulmuş bir dal ve malzemesi toplum-insan. Konusu karmaşık , deneylemesi zor ama zamanla temellerinin sağlamlaşacağını umuyorum. Sosyolojiyi bize bu kısa yazınızda aktardığınız için teşekkür ederiz. Elinize sağlık. Gerçekten güzel bir yazı olmuş elinize sağlık. Bir konuya bilim kapısından yaklaşınca, üzerine konuştuğumuz her taşın altından yeni bir taş çıkıyor. Sosyoloji hakkında kısa ve öz bir yazı olmuş, ellerine sağlık. Altı daha çok doldurulabilir diye düşünüyorum. Devamını bekliyoruz.


Toprak Ana, hepimizin okul sıralarındayken ismini çokça duyduğumuz Cengiz Aytmatov'un 1963 yılında kaleme aldığı romanı. Kendisi Kırgız. Cengiz Aytmatov okuduğunuz zaman sizi kitabın içerisine kolayca çekebilecek bir üsluba sahip. Kitabı ben, ki yavaş yavaş sindirerek okumayı seven birisiyimdir, beş gün içerisinde bitirdim belki de sizlerin beş saatini alacaktır. Okumaya ara verdiğinizde kendinizi birden tekrar yaşadığımız dünyada buluyorsunuz ve kitabın kalan kısmının nasıl ilerleyeceğine dair merak içinizi kemiriyor. Bitirdiğinizde ise boğazınıza bir yumru oturuyor. Belki de kitabın beni bu kadar etkilemesinin sebebi romanın başlangıcının beni çocukluğuma tekrar götürmesi oldu. Ben de 10 yaşlarıma kadar köyde büyümüş bir insanım. Yazın hasat zamanı sıcak altında kışı rahat geçirebilmek için çalışan insanlar aklımın bir köşesinde kalmış. Ben o yaşlardayken hep o hayattan kurtulmanın hayalini kurardım, köy hayatından uzaklaşmanın. Orada doğduğum için ne kadar şanssız olduğumu düşünürdüm hep. Gelin görün ki o sade yaşam insanı ne kadar da az yoruyormuş. Şimdi her gün farklı bir telaşla, koşuşturmayla günlerimi 24 saate sığdırmakla meşgulüm. Toprak Ana çok güzel ve kaliteli bir kitap. Bana göre herkesin okuması gereken bir kitap. Fakat bir noktada yanlış yapılıyor. Özellikle ilkokul ve orta okul için bu kitabı okumayı zorunlu tutuyorlar. Hali ile kitap o yaştaki çocuklara ağır geliyor ve kitaplardan soğutabiliyor. Keşke ilk olarak okuma alışkanlığı kazandırdıktan sonra lise yıllarında öğrencilere bu kitap teşvik edilse. Cengiz Aytmatov kitaplarını oldum olası sevmişimdir. Bu kitabı ilk okuduğum kitabıydı ve anlatımıyla beni oldukça etkilemişti. Bu güzel kitabı anlattığınız için teşekkürler. Oldukça küçükken okuduğumu hatırlıyorum. Fakat içeriği aklımdan uçup gitmiş. Bir ara tekrardan okumak için aklıma düşmüş oldu. Teşekkürler.


Başlığı gördünüz ve ne alaka mı diyorsunuz ? Gelin size anlatayım. Torba yasa tabiri Eski Roma'dan günümüze gelmedir. Latince bir kavramdan gelir. Kavramı tanımlamak için en güzeli bir alışveriş torbası düşünmek olacak. Şimdi bir markete gittiğinizi ve gıda ihtiyaçlarınızı karşıladığınızı düşünün. El arabasıyla kasaya doğru yöneldiniz. Malzemeleri uzattınız ve kasiyer ürünlerinizi okuttu, geçirdi. Siz de teker teker poşetlere yerleştirdiniz. İşte şimdi o poşete bakın ! Ne görüyorsunuz ? Gördüğünüz şey muhtemelen süt, çikolata, peynir, sabun, kıyma, diş fırçası... Ne kadar karmakarışık bir görüntü değil mi ? İşte Torba yasa ve ya Torba kanun denilen kavram bu oluyor. Eski Roma'yı düşünün. Senatodasınız ve patrici sınıfından yukarı tabaka insanlar da orada. Ortada bir konu var ve onunla ilgili bir yasa var. Yasa çok önemli, herkes için mühim. Fakat bu yasanın hemen altında onunla hiç alakasız ve bir kesimin çıkarlarına uygun bir madde daha olduğunu düşünün. Herkes için önemli yasayı kabul etseniz alttaki çıkarcı maddeyi de kabul edeceksiniz. Yok efendim kabul etmezseniz o önemli yasa da kabul edilmeden geçip gidecek. Görüldüğü üzere tek tek geçirilemeyecek yasalar bir araya getirilip aralarına güzel olanları da serpiştiriliyor ve karşınıza bir torba kanun çıkıyor. Bu tip yasalar kendilerinde anti-demokratik izler barındırıyor. İngilizce tabiri Omnibus bill şekilnde geçer, omnibüs Latincede Her şey için anlamına gelmektedir. Sakıncalarını ve sorunlarını anlatmaya lüzum görmüyorum. Sıradaki kavram olan domates ile devam edelim. Not: Torba yasanın net bir özeti, alışveriş poşetinizde deterjan ile domatesi yan yana koymanızdır. Not: Benzetme ve fikirler İlber Ortaylı ile Özge Uzun'un hoş bir sohbetinden cımbızla çekilip derlenmiştir.