Anadolu toprakları tarihin her döneminde farklı millet ve kültürlere ev sahipliği yapmış; yeri gelmiş savaşlarına, ihanetlerine yeri gelmiş aile, akraba olmalarına, dostluklarına birinci gözden şahit olmuştur. Anadolu topraklarında yaşayan bu farklı kültürlerden birinin bir bireyi olarak bu toprakları 8-9. yüzyıldan beri yurt edinmiş biz Hemşinlilerden klavyemin ve bilgimin izin verdiği kadarıyla bahsetmek isterim. Tarihi kaynaklarda Hemşinlilerin Doğu Karadeniz'e yerleşim tarihi kesin olarak belli olmamakla birlikte çoğunluğa göre 8-9. yüzyılda Arap istilasından kaçan Prens Hamam ve Amatunilerin Gürcistan sınırlarında Arapları bozguna uğrattıktan sonra Bizans devleti himayesinde Çoruh Nehri kıyılarındaki bereketli topraklarda Hamameşen adlı kenti kurarak Doğu Karadeniz'i yurt edindikleri belirtilmektedir. Amatunilerin öz toprakları ise günümüzde Ermenistan sınırları içerisinde yer alan Ararat ve Kotayk bölgesini kapsayan topraklardır. Kaçkar dağlarında geçen yıllar sonucunda Hamameşen kenti Hemşin Prensliği haline gelmiş ve Lord Arakel yönetimine geçmiştir. Rize Çamlıhemşin'de bulunan Zilkale (Şekil-1) Hemşin Prensliğinin Lord Arakel dönemlerine şahitlik eden eserlerden biridir. Hemşinliler Yavuz Sultan Selim zamanında Trabzon'un fethi ile bölgede gerçekleşmeye başlayan Türkleşme faaliyetleri ile birlikte Müslümanlaşmaya başlamıştır. Hristiyan kalmaya devam eden ve devam etmek isteyen Hemşinliler günümüz de Gürcistan, Ermenistan sınırları içerisinde yer alan topraklara veya Artvin ilinin Kemalpaşa, Hopa, Borçka ile Rize ilinin Fındıklı ilçelerine göç etmişlerdir. İlerleyen zamanla birlikte bölgede daha da artan Türkleşme faaliyetleriyle ilişkili olarak Hemşinlilerin daha da geniş coğrafyalara göç etmesiyle birlikte Hemşinliler günümüzde batı da Adapazarı, Düzce doğuda Gürcistan, Ahıska'ya kadar hatta II. Dünya Savaşı nedeniyle Kafkasya'da Rus hükümeti tarafından uygulanan sürgün nedeniyle Orta Asya'ya kadar geniş bir alana yayılmışlardır. Sonuçta Türk toprakları içinde kalan Hemşinlilerin çoğu zamanla Müslümanlaşmış ve Türk Kültürü'nü benimsemiş özellikle Rize Çamlıhemşin bölgesinde kalan Hemşinliler tamamen asimile olup Türkleşmişlerdir. Tarihsel bilinmezliklere ve toplumsal tartışmalara girmeden Anadolu topraklarında yaşayan onlarca farklı halktan biri olan Hemşinlilerin tarihini kısaca anlatmaya çalıştım. Hemşin tarihinden daha önemli ve güzel olan şey Hemşin kültürü ve Hemşin dilidir. Hemşinliler farklı kültürleri farklı dilleri ile Kaçkar'ın göçebe sahipleridir. Hemşinliler Karadeniz'in en gizemli halklarından biridir. Çünkü tarihimizi aydınlatan kesin kaynaklara ulaşmak çok zordur. Ama çoğu tarihçi tarafından Müslüman Ermeni Halkı olarak tanımlamakta ve konuştuğumuz Hemşince Lehçesi Batı Ermenice Lehçesi olarak kabul görmektedir. Ayrıca Hemşince Lehçesi UNESCO'nun kaybolmaya yüz tutmuş diller arasında gösterilmektedir. Batı Ermenice lehçelerinden biri olan Hemşince günümüzde Rize, Artvin illerinde ve Gürcistan topraklarında halen konuşulmaktadır. Şekil-2'de 8 ile numaralandırılmış alanlar günümüzde Hemşince'nin konuşulduğu toprakları göstermektedir. Hemşince Karadeniz ağzı ya da şivesi olarak değerlendirilmemelidir. Kendine ait dil bilgisi kuralları olan bir lehçe olmasına rağmen günümüzde unutulmaya yüz tuttuğundan modern kullanıma uygunluğunu kaybetmiştir. Ama yöre halkının günlük işlerinde ve köy işlerinde sıklıkla kullanılmaktadır. Hemşince beraber yaşadığımız kültürlerden doğal olarak etkilenmiş ve hala etkilenmeye devam etmektedir. Örneğin peşkir, kartop, kenef, lazut gibi farklı kültürlere ait kelimeler günümüzde biz Hemşin halkının dilinde de yer edinmiştir. Ayrıca bazı Türkçe kelimeler Hemşin halkının dilinin yapısı gereği farklılıklara uğramıştır. Örneğin şişe şuşe, nişanlı neşanlu, dert dart, çekiç çakuç gibi değişimler görülmektedir. Ayrıca unutulmuş Hemşince kelimelerin yerine Türkçe kelimeler kullanılmaktadır. Bunların yanı sıra bazı Hemşince kelimelere de örnekler vermek isterim. Hemşinlilerin kültürel özelliklerinden biri de Kaçkar dağlarının zirvelerini yurt edinmektir. Bundan dolayıdır ki şehrin yüksek dağlık ve iç kesimlerini genellikle Hemşin köyleri oluşturmaktadır. Hemşinliler genellikle tarım ürünleri ile geçim kaynağı oluşturmaktadır ama buna rağmen halkın okuma ve yazma oranı hayli yüksektir. Bundan dolayı Hemşin coğrafyası günümüzde özellikle genç ağırlıklı beyin göçü vermektedir. Geçmişten gelen, Hemşin kültürünün özelliklerinden biri olan göçebelik günümüz Hemşinlilerde de hala yaşamaktadır. Şehirleşmenin ve hizmet sektörünün gelişmediği tarımsal faaliyetlerin ve hayvancılığın ön planda olduğu zamanlarda hayvansal amaçlarla yaylalara göç eden Hemşin halkı günümüzde genellikle bahar ve yaz aylarında turistik amaçla yaylalara göç etmektedir. Özellikle Artvin ilinin Şavşat ve Ardanuç ilçelerine bağlı Bülbülan Yaylası , Büyük Ova Yaylası, Geçitli Yaylası , Fatma Çayır Yaylası , Sarı Çayır Yaylası günümüzde Hemşinlilerin yer aldığı yaylalardan sadece bir kaçıdır. Artvin ilinin Hopa ilçesi Hemşinlerin çoğunluk olarak ikamet ettiği şehirlerden biridir. Bunun yanında Hopa ilçesinde sadece Hemşinliler değil Lazlar, Gürcüler gibi farklı halklarda yer almaktadır. Hemşinliler tarihten gelen asi ruhunu günümüze de yansıtmaktadır. Bu yüzden olması gerek ki diğer halklarla pek anlaşamamak hatta diğer halklar tarafından ön yargı ile yaklaşılmaktadır. Hatta bu durum yeri geldiğinde gençlerin imkansız aşklar yaşamasına, aileler arasında gereksiz inatlaşmalar ve tartışmalar sergilenmesine neden olmaktadır. Bu durum yöre halkı için bir dezavantaj olsa da farklı halkların bir arada yer alması yöre için kültürel zenginlikler sağlamaktadır. Hemşinliler tarih boyunca baskı ve zulümle mücadele etmek zorunda kaldıklarından ve tarih boyunca yurt edindikleri Kaçkar zirvelerinin hırçınlığını ruhlarına işlediklerinden özgürlükçü, hırçın bir ruha sahiptir. Bu nedenle olsa gerek ki gençler genellikle sol görüşü benimsemekle beraber Marksist ve ateist düşünce ile yakın seyretmektedir. Ayrıca Atatürkçülük ve Laiklik Hemşin halkının çoğunluğunun 7'den barındırdığı temel özelliklerden biridir. Öyle ki yöre halkında Atatürk lakaplı insanlar görmek bile mümkündür. Gençlerin sadece düşünceleri değil aşkları da Kaçkar zirveleri gibi görkemli, dereleri gibi hırçın ve havası gibi destansıdır. Bu yüzden Hemşince ezgilerde aşklar eksik olmamakta ve bu türküler tarlalarda, yaylalarda, içki sofralarında dillerden düşmemektedir. Kısacası Hemşin ezgileri Hemşin kültürünün diğer önemli zenginliklerinden biridir. Özellikle yaşlılar dertlerini, acılarını, özlemlerini dile getirmek Kaçkar'a haykırmak için tarlalarda çalışırken ağıt yakmadan, ezgiler söylemeden duramazlar. Hemşin ezgilerini Kazım KOYUNCU, Gökhan BİRBEN, Salih YILMAZ, Ali BARAN, Ayşenur KOLİVAR gibi sanatçılar yanında ilk Hemşince albümü hazırlayan Vova grubu ile ilk Hemşince Rock yapan Meluses grubundan dinleyerek Hemşince dilinin ve ezgilerinin güzelliğini hissedebilirsiniz. Ayrıca Hemşin halkının çoğunluğunun düşünce yapısını, kültürel zenginliğini, Hemşin ezgilerini ve Hemşin halkının yaşamından kesitler izlemek isterseniz yönetmen Özcan ALPER'in Momi adlı kısa filmini ve Sonbahar adlı ilk uzun metrajlı filmini izleyebilirsiniz. Ayrıca Özcan ALPER'in Momi adlı kısa filmi Hemşince çekilen ilk film olduğunu da belirtmek gerekir. Hemşin kültüründe ki bir diğer zenginlik ise Hemşin Horonu ve Tulum'dur. Düğünlerde, eğlencelerde ya da yeri gelir hiçbir neden olmaksızın çalınan Tulum eşliğinde verilen komutlar ile başlayan Hemşin Horonu aniden büyük bir halkaya dönüşebilir. Hemşin halkı değil sadece yörede yaşan diğer halklar bile Hemşin horonunu ve tulumu öyle benimsemişlerdir ki Tulum çaldığında yerinde duramayıp Hemşin Horonuna girenler arasında diğer yöre halkı da yer alır. Kısacası Hemşin Horonu ve Tulum yörede yaşayan farklı halkaların ortak bir kültürü haline gelmiştir. Tulum yanında Hemşin Kavalı da Hemşin kültürüne ait bir çalgı olup yaşlılar tarafından daha yaygın çalınmaktadır. Günümüzde Hemşin kültürü artık geçen yıllara boyun eğmek ve kaybolmak üzere. Bunun engellenmesi için dernekler kurulmuş ve dernek faaliyetleri altında festivaller, eğlenceler gibi Hemşin kültürünün yok olmasını engellemek için farkındalık oluşturacak etkinlikler düzenlenmekte hatta yöre belediyelerinde ücretsiz Hemşince kursları dahi verilmektedir. Biz Hemşinlilerin tek isteği bu zenginliklerin kaybolmasını engellemek için farkındalık oluşturmak ve Laz olmadığımızın yörede yaşayan, Kaçkar'ın derdini bilen, derelerin sesini dinleyen ve farklı bir dili olan Hemşin halkı olduğumuzun bilinmesini isteriz. Yorumunuzu ben kabul etmedim. Fikir beyanatı değil bu. Siz, iç dünyanıza ait her türlü fantaziyi buraya yazarak kabul edilmeyi mi bekliyorsunuz? Yorumu ben kabul etmiyorum siz hala hemşinden adam çıkmaz diyorsunuz. İdeolojik zırvalıkları kabul etmiyoruz. İşte bu bende twitterda maruz kaldığım troll muamelesini hatırlattığı için davranışımı geri alıyorum. Fakat bir hemşinli bundaki ironiyi anlayabilirdi:)Peki sizce bu ifade özgürlüğüne girmez mi her şeye rağmen? Avrupa ve abdde yönetime uygulanan mizaha vay be ifade özgürlüğüne bak diye tepki veriliyor. Veya yahudiler iyi ticaret yapar denildiğinde kimse buna ideolojik zırva demiyor. Ama hemşinden adam çıkmaz denildiğinde benim gibi bir lazı bile irrite ediyor. Ama aslında bu da bi nevi ifade özgürlüğü gibi geliyor. İfade özgürlüğünüze kastedilmedi. İfade özgürlüğü, ideal şartlarda fikirlerinizden ötürü kanuni yaptırımlara tabi tutulmamak ve kanuni güvence altında olmaktır. Yoksa ifade özgürlüğü olan memleketlerde fikirlere karşı toplumsal tepkiler oluşabilir, yanlış olduğu düşünülen fikirlere ağır eleştiriler yapılabilir. Mesela şuanda siz kendinizi açıklıyorsunuz ve bunu yayımlıyoruz. Fakat bir önce yazdığınız şey bir fikir beyan etmiyordu. O bir ideolojik ezberden ibaretti. 'Yahudiler iyi ticaret yapar' önermesi de bunu açıklayabiliyorsanız veya verilerle konuşuyorsanız bir fikirdir, yoksa bir ideolojik ezberden öteye geçmez. Ayrıca sizin kurduğunuz cümle ile verdiğiniz örnekler eş değer değil. Emin olun ABD'ye gitseniz ve Arizonadan adam çıkmaz deseniz kimse sizi 'fikir özgürlüğü işte bu' diye alkışlamayacaktır veya 'bu fikir özgürlüğüdür bunu kabul edelim' demeyecektir. İsterseniz fırsat bulduğunuzda deneyiniz. Bu yazının güzel havasını bu tip yorumlarla daha fazla bozmak istemiyorum. Bu sebeple yorumlarınıza daha fazla cevap yazmayacağım.


Kader, alın yazısı, yazgı, mukadderat, felek... Günlük diyaloglarımızda sıkça kullandığımız, atasözlerinde, şarkılarda yer edinmiş bu kelimeler ne anlama geliyor hiç düşündük mü? Çoğu insan bu sözcüklerin eş anlamlı olduğunu zannedebilir. Hatta TDK sözlüğüne göre bu kelimelerin hepsi aynı anlama gelmektedir. Ancak Kur'andaki kullanımına ve etimolojik kökenine indiğimiz zaman 'kader' kelimesinin anlamının zamanla nasıl değiştiğini ve yanlış anlaşıldığını görmemek mümkün değildir. Bugün anladığımız şekilde Kadercilik Yaratıcı veya Evren tarafından tayin edilmiş, artık değiştirilmesi mümkün olmayan, başımıza gelecek kaçınılmaz olaylar ve durumlar silsilesi olarak tanımlanmaktadır. Bu anlayış esasen felsefede Thales'ten beri bilinen ve Spinoza'nın da temsilcilerinden biri olduğu ilahi bir kudret dahilinde belirlenen kaçınılamaz sonun mevcut olduğu öğretisi olarak tanımlanan Determinizm isimli bir görüşün eseridir. Bu görüş İslam dünyasında da hakim olmuş ve Müslümanlar zamanla kader kelimesinin ne anlama geldiğini unutmuşlardır. -Kader asla ve asla değişmez ama kaderi yaşama biçimimizi değiştirebiliriz; örneğin evlat kaybetmek kaderdir ama eğer manevi aşkla dolu iseniz o zaman kaderi çok acılı karşılamıyorsunuz. Bilakis Allah'ın bana selamı diyerek karşılıyorsunuz. Yerleri gökleri inletip insanları da üzmüyorsunuz. Cemalnur Sargut'un yorumu başta sorunsuzmuş gibi görünebilir. Ancak 'asla değişmeyecek kaderi kabullenme ve sonuçlarını Allah'ın selamı olarak algılayıp önemsememe' anlayışı farkına varmasak da sorumluluk bilincini ve vicdani yükü ortadan kaldırıyor. Aslında bizim hayr sandığımız olaylarda şer, şer sandığımız olaylarda hayr olabilir. Fakat zaten olacakları değiştiremezdik dersek ne lösemi hastası çocuklar için kemik iliği bağışlamamıza ne de masum bir vatandaşa çarpan trafik magandasını cezalandırmamıza gerek kalmaz. Hatta magandanın vicdan azabı çekmesini bile engeller. Evet olan çoktan olmuştur, geçmişi değiştirmek mümkün değildir fakat bu olacak her şeyin bireylerin tercihlerinden bağımsız gerçekleşeceğini göstermez. Kararlar ve bu kararların ardında sorumluluklar her zaman olacaktır, olmalıdır. -Kader alın yazısıdır. Kaçırdığına üzülme çünkü o zaten ezelden sana yazılmamıştır. Sen ister çalış ister çalışma mevlam sana bunu yazmış mıydı? O zaman senin bunda çok bir tesirin yok. İmtihana girdin kazanamadın, şöyle olsaydı kazanacaktım diyor halbuki madem ki olmadı o zaten hiç olmayacaktı. Zaten ezelde yazılmıştı. İşte buradaki kader yorumu günümüzde birçok insanın da sahip olduğu, kaderci bakış açısıdır. Bu düşünceye göre eylemlerimiz; Allah tarafından yazılmış bir metinde yer alır ve ne yaparsak yapalım değiştirmemiz mümkün değildir. Örneğin etrafımızda başlayan salgına karşı uzmanların İmkanınız varsa evinizden çıkmayınız uyarılarına rağmen, Biz Allah'tan gelene teslim olmuşuz, kaderimizde varsa nasıl olsa öleceğiz. küçücük bir virüsten mi korkacağız? diyen vatandaşların bu şekilde tepki vermesinin nedeni de kendilerine öğretilen çarpık kader anlayışlarıdır. Eğer aşağı doğru akan su düşünebilen bir varlık olsaydı, kendi özgür istenci ve iradesiyle aşağı doğru akmakta olduğunu düşünürdü. Belli ki Spinoza da pek çok felsefeci gibi özgür iradenin bir illüzyon olduğunu düşünmektedir. Benzer düşünce İslam dünyasında İnsan davranışları Allah'ın zorlayıcı tesiriyle meydana gelmektedir öğretisini savunan Cebriyye adıyla anılan akımda da mevcuttur. Kaderci anlayışa yakın tarihten bir örnek de Osmanlı Devleti'nde yanlış kararlarından dolayı peş peşe yenilgilerden sorumlu tutulan Şeyhülislam Mustafa Sabri Efendi'nin hemen 'Kaderin Sarsılmaz Otoritesi Altında İnsanın Konumu' isimli kitabı kaleme almasıdır. Benzer şekilde ABD Başkanı Richard Nixon da dünyayı tehdit ederken: Tanrı Amerika ile beraberdir ve Tanrı Amerika'nın yönettiği bir dünya istiyor diyerek cinayetlerini kader üzerinden meşrulaştırmaya çalışmış hatta bununla da yetinmeyip bizim ülkemizde de pek çok şeyhin, hocanın, alimin, siyasinin, önderin yaptığı gibi 'Allah böyle buyurdu' diyerek yani Tanrı adına konuşarak ortak koşma gafletinde bulunmuştur. Neticede Allah insanın dilemesini dilemiştir ve bu dileme insanın ahlaki sorumluluğunun temelini oluşturur. O temel yıkılırsa insandan sonuçlarını düşünerek davranmasını kimse bekleyemez. İnsana seçme yeteneği yani iradeyi vermesi de Allah'ın takdiridir. Belanı istedin Allah da verdi... Doğrusu bu! Talep nasılsa, tabii, netice öyle çıkar, Sonunda bir de tevekkül sokuşturup araya, Kur'an'da kader Ölçülü ve planlı iş yapmak, bir varlığı ölçülü, oranlı, planlı olarak oluşturmak anlamlarına gelir. Kader ayrıca yaratılış yasaları, varlık yasaları, fiziksel ve biyolojik yasalar, doğadaki ilahi mühendislik, varlıkların yapısal özellikleri olarak da ifade edilebilir. Müdahale edilemeyecek, tedbir alınsa da değiştirilemeyecek, önlenemeyecek konular ve evrendeki yasalar kader kapsamına girmekteyken, tedbir alındığı zaman değiştirilebilir, önlenebilir konular kader kapsamına değil; sorumluluk, özgür irade kapsamına girmektedir. Ülke gündemine oturan bir örnek, iki eşini öldürüp izdivaç programına katılan Sefer Çalınak'ın eşlerini 'kader olarak' öldürdüğünü ifade etmesi olmuştu. İki insanı öldürüp hala elini kolunu sallayarak dolaşması mı yoksa onları kader kurbanı olarak öldürdüğünü söylemesi mi daha tuhaf, yorumu size bırakıyorum. Ancak kader sorumluluklarınızdan ve vicdanınızın sesinden kaçmak için sığınabileceğiniz bir liman değildir. Kader ölçüdür, tasarımdır, bilimdir, fendir. Kader evrendeki yasalardır. Yer çekimi kanunu kaderdir, suyun 100 derecede kaynaması kaderdir, yağmurun yağması kaderdir. Ancak yağan yağmurun altında saatlerce ıslanıp hasta olmak kader değil cahilliktir. Bunun sorumlusu da yağmur değil yağmurun altında saatlerce kendini korumaya almadan bekleyen kişi veya bu duruma yol açan kişilerdir. kaçınılmaz bir yasa olan depreme karşı önlemlerini almış ve kendilerini korumuş olurlar. Kısacası halk arasında yaygın olan 'Tedbirini terk eyle, takdir Hüdanındır' ya da 'Tedbir takdiri bozmaz' gibi sözler yerine 'Takdire tedbir insanın özgür irade ve sorumluluğunun kaçınılmaz yaptırımı olmalıdır' görüşünü Kur'an'a daha uygun buluyorum. Kaderci anlayış özgür iradeyi reddederek sorumluluk düşüncesini de ortadan kaldırmaktadır.


Gülbahar Okumuş'un Kaderini Sev adlı romanını bitirdikten sonra yukarıdaki cümle hakkında uzun uzun düşündüm. Ne demekti kaderin elleri olmak? Evet kader diye bir şey var ancak ona tamamen teslim olmamalıyız. Hayatımıza yön veren bu büyük gücün elleri olarak kendi kaderimizi tayin edebiliriz demekti bence... Yazarın kitapta paylaştığı bu cümle, romanın baş kahramanı Terapist Mehmet'in kadere olan inancının da düsturudur aynı zamanda... Oysa deliler gibi sevdiği Sevdası kadere inanmak bir yana kadercilikle savaşmaktadır. Mehmet; Yaşadıklarımızı aşmanın tek yolu savaşmak, inatlaşmak yerine yalnızca yoluna devam etmektir. Ancak kendini seven, kaderini kabullenen insanlar yollarına devam edebilir diyerek, geçmişte pek çok yaralar alan Sevda'ya kendini ve kaderini sevmeyi öğretmeye, insanlarla ilişkilerini geçmişteki yaraları üzerinden değerlendiren sevgilisini terapi seanslarıyla iyileştirmeye çalışır. Terapiler zamanla dışarıda buluşmalara sonra da birlikte yaşamaya döner. Mehmet'in aşkı iyi gelir Sevda'ya... Ama kendisini sevebilmesi için geçmişiyle yüzleşmesi gerekir. Sevdiği adamdan bir süre ayrı kalmak ister. Buna karşı çıkan Mehmet'e: Kendim olmadan, kendimi sevmeden kaderimi nasıl sevebilirim? Kendimi yargılarken sana karşı nasıl sevgi dolu olabilirim? diyerek terapiye başka bir hocayla devam etme kararı alır. Sevda, içinde yetiştiği çevre tarafından şekillenen sorunlu kişilik yapısını iyileştirmek isterken Mehmet'le ilişkisini sık sık çıkmaza sokar. Hatta bir ara Mehmet'in sevgisinin takıntılı ve hastalıklı olduğuna bile karar verir. Agah Hoca'dan aldığı terapi desteği sayesinde iyileşen Sevda, sonunda kendini tanımış, geçmişiyle hesaplaşmış ve en önemlisi kaderini sevmiştir. Mehmet'le mutlu ve sorunsuz bir beraberliğe başladıklarından kısa bir süre sonra acı bir sürprizle karşılaşır. Artık kendini lanetli Sevda olarak görmediği için yoluna güçlü bir kadın olarak devam eder. Kaderini Sev salt bir aşk romanı olmanın yanı sıra insan duygularını çok iyi analiz eden, psikolojiyi çok iyi bilen ve bunu satırlarına çarpıcı bir şekilde aktarabilen bir yazarın elinden çıkmış olmasıyla da değerli bir eser. Yaşamdaki en güçlü duygulardan biri olan aşkı kadın ve erkek açısından ayrı ayrı tanımlaması da kitabın ilgi çekici yanlarından biri... Kadere isyan eden Sevda ile kaderine boyun eğen Mehmet'in aşkı okuyucuya kendini bulma, kendini tanıma fırsatı da vaat ediyor. Kaderini Sev bir çırpıda okuduğum, okurken kendimden çok şey bulduğum akıcı ve sade diyaloglara sahip mutlaka okunması gereken bir eser.


Günümüzde maalesef inanılmaz düzeylere ulaşan, ülkemizde de belirgin bir düzeyde bulunan, düşünemeyen kişilerin başvurduğu aptalca bir eylemdir şiddet. Kendimi tanımaya başladığımdan beri hep bir yerlerden şiddet haberleri duymuşumdur. Ama bir türlü anlamlandıramamışımdır. Bir insan neden bir başka insana şiddet uygular ? Üstelik bazı durumlarda karşısındaki insan ondan kat be kat zayıf ve korunmasız olduğu halde. İnsanın sosyal bir varlık olmasından dolayı bu tip şiddete meyilli insanlarla maalesef hayatımızın her döneminde karşılaşacağız. Peki bu durumda biz de onun gibi mi yapmalıyız ? Hemen karşımızdaki kişiye şiddetle saldırmalı mıyız ? Tabi ki hayır. Bence bu tip insanların öncelikle şiddete neden meyilli olduklarına dair çözümler üretilmeli. Yani sorunu kökten hallemeliyiz. Ben bu düşüncelerle zaman zaman beynimi meşgul ederken geçen günlerde bir yerde tam da bu konu üzerine bir yazı okudum. Bu yazıyı sizinle de paylaşmak isterim. Okuduğum yazıda erkeklerin bulundukları ortamda kadınlardan sayıca az olması durumundaki şiddete eğilimleri ile kadınlardan sayıca fazla olduklarında şiddete eğilimlerinin karşılaştırılmasıyla ilgiliydi. Şimdi biraz da bu çalışmanın içeriğine göz atalım dilerseniz. İngiltere'de yapılan bir analizde erkeklerin kadınlardan sayıca fazla olduğu yerlerde cinayet ve saldırı oranları, cinsel suçlar kadar düşük oranda tespit edildi. Bunu aksine kadınların sayıca fazla olduğu yerlerde ise erkekler tarafından gerçekleştirilen bu suçların daha fazla görüldüğü tespit edildi. Bunun üzerine Salt Lake, Utah Üniversitesi'nden Ryan Schacht ve arkadaşları, 2010 yılında İngiltere'nin 3.082 ilçesinin tamamından elde ettikleri cinsiyet verilerini analiz ettiler. Bununla birlikte İngiltere Federal Araştırma Ofisi tarafından yayınlanmış o yıla ait suç kayıtlarını karşılaştırdılar. Kayıtlarına yalnızca üretim çağındaki erkek ve kadınları dahil ettiler. Değerlendirilen beş suç tipi bir ilçedeki erkek sayısıyla daha az ilişkili bulundu. Sonuçlar, erkeğin baskın olduğu yerlerdeki erkek sayısını azaltarak şiddeti ve suçu etkisiz hale getirmeyi amaçlayan güncel politikaların geri tepebileceğine işaret ediyor. Bunun üzerine Kadınlar sayıca az olduğunda onlar değerli bir kaynak haline gelmekte ve bu onlara tek bir ilişki yerine daha fazla beklenti içine girme gücü vermektedir; ancak kadınlar sayıca çok olduğunda erkekler tek bir partner edinmeye daha az yatkın, çoklu ilişki peşinde olmaya daha ilgi duyar geliyorlar diyor Schacht. Bu durum çekişme içindeki erkeklere daha kararsız, seçici olmayan eşleşme yönelimi vermektedir. Bu sonuçlara bakarak açıkcası şaşırdığımı söylemek isterim. Ben hep dişi sayısı az olduğunda insaların veya hayvanların daha saldırgan bir tutum içinde olabileceğini düşünmüşümdür. Bu yazı şiddete ve insanlara bakış açımda değişikliklere yol açtı diyebilirim. İnsan yine elindekinin kıymetini bilmiyor ve bitmek tükenmek bilmeyen daha fazlasını isteme arzusunun kölesi oluyor. Bunun sonucunda da insan istediğini elde etmek için şiddete başvuruyor. Şiddet de -insan sosyal bir varlık olduğu için- insanın yaşadığı topluma zarar veriyor. Olaya evrimsel açıdan bakarsak kadın her zaman seçici olmalıdır. Tek bir çocuğu 9 ay taşıyacak ve onu zahmetle doğuracaktır. Öyleyse bu çocuğun genlerini belirleyecek babanın mükemmel erkek formunda olması doğal seçilimin insan türü lehine olması açısından daha iyi bir tercihtir. Yarışması gerekenler dişiye ulaşmaya çalışan erkeklerdir. Bu erkekler dişiye türlü gösteriler yapar, rakiplerini elemeye çalışır ve bir şekilde çocuğun babası olmak isterler. Bu durumun canlılar aleminde de pek çok örneğini görmekteyiz. En basitinden tavus kuşu erkeği ve dişisini incelememiz yeterli olacaktır. Şiddet meselesi ise bence komplex düşünülmesi gereken bir olay. Şiddet her canlının genlerinde yazılıdır. Ama bir gen var ki o geni taşıyan insanların %882 daha fazla şiddete daha fazla meyilli oldukları görülmüş. İnsan popülasyonunun yarısı bu genlere sahipken diğer yarısının sahip olmaması, ilk grubu, diğerleriyle kıyaslanmayacak ölçüde tehlikeli kılar. Mahkumların endişe verici ölçüde büyük bir çoğunluğu, ölüm cezası alanlarınsa yüzde 98'i bu genleri taşımaktadır.


Dünya tarihinin her döneminde insanlar başka insanlara haksızlıklar yaşattı ve mağduriyetler yarattı. Ne yazık ki bunlar insanın kendi içerisinde var olan bir takım kötülüklere işaret ediyor. İnsanlık medeniyeti, bu kötülükleri engelleyebilmek ve daha iyi yaşayabilmek için bir toplum sözleşmesi imzalamıştı. Fakat bilakis, bu sözleşmeyi yine insanın kendisi çiğnedi. Kolaya kaçmanın dolaylı bir yolu da her kötülüğü insanın doğasında arayarak meşrulaştırmaktır. Aslında insanın doğasında iyilik, vicdan ve umut da vardır. Pandora'nın kutusundan her kötülüğün yanı sıra umut da dünyaya saçılmıştır. İnsanın doğasına olumsuz yönden bakmaktan ziyade insanlık medeniyetini ve toplumumuzu ileri taşıyacak olumlu yönlere odaklanmamız gerekiyor. Bu ise daha teknolojik olmaktan ziyade insan hakları ve hukuk kavramlarının daha iyi özümsenmesini sağlayacak yollarla olabilir. Teknoloji ve bilimsel gelişmenin bizi daha kaliteli yaşattığı doğrudur fakat daha iyi insan yapamamıştır. Kafka Ceza Sömürgesi'nde, bozuk çarkların yönettiği bir sistemden dem vuruyor. Çarklar her döndüğünde insanlara acı ve topluma sorun doğuruyor. Fakat bu çarklar öylesine yerleşmiş ki bireyler ses çıkaramıyorlar. Zira birey kavramı da yok edilmiş. Çünkü bozuk çarklar yıllar yılı dönerek bireye işkence etmiş ve ideolojik bir biz yaratmış. Her coğrafya ve döneme ait bir Ceza Sömürgesi olmuş olmakla birlikte bu tabiri bir bölge veya coğrafya olarak algılamanın ötesinde bir durum olarak algılamak daha doğrudur. Franz Kafka'nın hikayesinde konu edindiği Ceza Sömürgesi, insanlığın içindeki kötülüğün bir birleşme noktasını simgeliyor. Burada insan hakkı, insan güvenliği, birey, adalet ve mantık bulunmuyor. Yalnızca korku ve manipülasyon hayat buluyor. İnsanların oldukça saçma suçlarla çok büyük cezalara çarptırıldığı bir koloninin anlatıldığı Ceza Sömürgesi'nde, zalim bir komutanın akılalmaz bir işkence ve idam makinesiyle suçlu fakat suçunun ne olduğunu bilmeyen insanları idama mahkum edilişi konu ediliyor. Bu akılalmaz işkenceye karşın bu sömürgede yaşayan tüm insanlar bu komutana boyun eğiyor ve bu işkenceyi meşrulaştırıyor. Bu makineyi kullanan komutan, işkenceyi gerçekleştirdiği sırada gurur içerisinde coşuyor. Sürekli bozulan işkence aletini tamir etmeye ve idamları sürdürmeye çalışan görevli subay, bozuk ve hukuksuz sisteme duyulan hayranlığın bir dışavurumu olarak karşımıza çıkıyor. Kafka'nın şahsına özgü üslubuyla anlattığı sömürgede, işkence aletinin insanlara yaptığı eziyetler ise halk için bir eğlenceye dönüşerek normalleştiriliyor. Kendi destekçileriyle tüm sömürgeye hakim olan bu komutan, bir gün ecelin pençesine yenik düşüyor ve ölüyor. Kafka'nın hikayeleştirerek kendi dönemindeki haksızlıkları eleştirdiği bu eserden her toplumun çıkaracağı birçok ders var. Bireyleşme sürecini tamamlayamayan insanlar genellikle etrafta olan biteni algılamaktan aciz kalırlar. Çünkü doğru normları toplumsal çoğunlukla özdeşleşmiştir ve onlar için çoğunluk ne yaparsa meşru olan odur. Topluma büyük bir değer atfedilirken bireylerin küçümsenmesi oldukça hatalı bir yaklaşımdır. Zira toplum denen kavram bireylerden oluşmaktadır. Kafka'nın Ceza Sömürgesi'ndeki zalim komutan ölüp geriye yardımcısı kaldığında da aynı işkenceler devam etmiştir. Lakin ölenin yerine yeni atanan komutan, insan haklarına değer veren ve bu işkenceleri tasvip etmeyen birisidir. Ama doğrudan bu işkenceyi ortadan kaldırmaya da cesaret edemez. Bu da bazı gerçeklerin farkında olan yetkili kimselerin olaylara korkudan dolayı doğrudan müdahale etmediğini simgeler. Dolaylı yoldan eski komutanın yardımcısını engellemeye çalışan yeni komutan, bir gün sömürgeye bir gözlemci yollar. Bireyi temsil eden gözlemci, gördüğü işkence karşısında hayretler içerisinde kalır ama bunu içinde duygusuzca yaşar. Sömürgede yaşananların hukuksuz ve insanlık dışı olduğunu gören fakat duyguları olmayan gözlemci, olaylar karşısında korkmuş ve sözünü sonraya saklamıştır. Bu da günümüzün eğitimli bireyine yönelik bir eleştiridir. Esasında ideolojik olarak bozuk sisteme bağlanmış eski komutanın yardımcısının yanı sıra yeni komutan ve gözlemci de korkaklıklarıyla bu suçla ortak olmuşlardır. Kimin ne kadar suçlu olduğunun ahlaki açıdan ne önemi var ki? Kafka'nın hukuksuz sistemle özdeşleşmiş bir portre olarak çizdiği eski komutanın yardımcısı, yine tüm bir hevesiyle bir insana işkence ederken artık bu düzenin devam edemeyeceğini anlar. Ve en sonunda kendisini o işkence makinesine bağlar. Aynı ve hatta daha acılı bir son kendisini bulmuştur.


Kahraman nereye gider? Kahramanın yolculuğu nerede başlar, nasıl devam eder ve nerede sonlanır? Tüm bu sorular her türden sanat ürününde farklı şekillerde cevaplanabilse de özsel olarak tüm kahramanlar aynı yolculuğun varyantlarını yaşar. Bu iddia ise köklerini psikoloji biliminin en önemli isimlerinden biri olan Carl Gustav Jung'dan alır. İsviçreli bilim insanı, geliştirdiği Jung psikoloji olarak anılan sistemle arketip bir soruşturma yapar. Kahramanın yolculuğu; Joseph Campbell'in 1949 yılında yayımlanan Kahramanın Sonsuz Yolculuğu adlı kitabında temellendirdiği, sanat eserlerinde yer alan kahramanların hangi kostümü giyerse giysin, hangi karaktere sahip olursa olsun aynı özellikleri yansıttığını iddia eden ve Jung'un arketip psikolojisine atıfta bulunan incelemedir. Campbell'in bu düşüncesine göre; drama, efsane, masal ya da hikayelerdeki kahramanlar hep aynı yolculuktan geçer. Bu düşüncenin temelinde tüm kahramanların özsel olarak tek bir dini ve psikolojik gelişmenin aktarıldığına yönelik bir kalıbın varlığı bulunur. Söz konusu kalıba göre kahraman, 12 aşamadan oluşan bir yolculuktan geçer. Yani; Gregor Samsa'da, Gılgamış'ta ya da bir filmdeki kahraman da hep aynı yolculuktan geçerek maceralarını tamamlar. Kahraman, son derece ince geçişler içeren aşamalardan oluşan döngüsel ve epizodik bir dram içeren macerasını tamamlar. Bu ise genel olarak Jung'un arketip psikolojini ifade eden edebi bir sistemdir. Kahramanın geçirdiği tüm yolculuk, insan bilincinden ve insan bilincinin özsel içeriğinden önemli düzeyde izler taşır. İşte 12 aşamada kahramanın yolculuğu! Kahramanın yolculuğu, sıradan dünyada başlar. Sıradan dünya, bugün bizim anladığımız dünya düzeni ya da gerçek dünya değildir. İzlediğiniz tüm filmlerde, okuduğunuz tüm kitaplarda ya da anlatılarda kahraman, daima yolculuğuna sıradan dünyada başlar. Üstelik kahramanın fantastik özelliklere sahip olması dahi bu durumu değiştirmez. Maceraya çağrı, kahramanın yolculuğunun ikinci aşamasıdır. Bu aşamada kahraman, tüm dünyaya meydan okurcasına varlıklarını kuşanarak yola koyulur. Ayrıca bu aşamada kahramana açık bir çağrı vardır. Bu çağrı bazen kahramanın iç dünyasından gelebilir, bazen ise diğer karakterlerin meydan okuma tarzında ortaya çıkabilir. Maceraya çağrı, kahramanın yolculuğunun başlangıcını teşkil eder. Kahramanın yolculuğu, bir sonraki aşamada kendisine sunulan macerayı reddetme eğilimi göstermesiyle devam eder. Bu aşamada kahraman bir duraksama, hareketsizlik ve eylemsizlik hali içerisinde bulunur. Maceranın varlığına ve sürdürülmesine ilişkin gönülsüzlüğünü ifade eder. Kahramanın macerasındaki bir diğer uğrak noktası ise akıl hocasıyla tanışmasıdır. Akıl hocası, bazı durumlarda bir metafor olarak açığa çıkabilir. Dolayısıyla kahramanın macerasında ona yardımcı olacak her türden araç bu aşamada ona verilir. Hikayenin başlangıcı ve kahramanın macerasının gerçek anlamıyla şekillendiği aşama ilk eşiğin aşılmasıdır. Bu noktada kahramanın aynı zamanda sıradan dünyadan da ayrıldığını söylemek mümkündür. Burada sıradan dünya ile kastedilen gerçek dünya değildir. Aksine kahramanın macerasının özünü teşkil edecek ve onun karakteristik özelliklerinden izler taşıyan tamamen özgün bir dünyadır. Ve macera başlar. Artık kahraman macerasında tamamen sıradan dünyadan ayrılmış ve yeni dünya ile karşı karşıyadır. Kahramanın bu aşamada; dostlarını ya da düşmanlarını tanıması veya çeşitli türlerden testten geçmesi olasıdır. Kahramanın yolculuğu gerçek anlamıyla temel probleme yaklaşmaya başladığı anda hikayenin örgüsü açık bir şekilde ortaya çıkar. Tam da bu yüzden bu aşama, ikinci eşik olarak da adlandırılır. Kahraman artık yalnız değildir ve dostlarıyla birlikte hareket eder. Dostlarıyla birlikte temel problemi keşfederek bu probleme yakınlaşır. Artık kahraman, maceranın özünü ve temelini teşkil eden problemle yüzleşmenin eşiğindedir. Zorluklar ve değişim kahramanın yolculuğunun bir diğer dönüm noktasıdır. Bu aşamada hikayeye yön veren oldukça büyük değişimler ortaya çıkar. Kahraman, dostlarıyla veya dostları olmadan karşılaştığı zorlukların üstesinden gelir. Çoğunlukla kahramanın yaşadığı problemden kurtulması, ölümden dönmesi ya da ölümden uzaklaşması bu aşamada meydana gelir. Okuyucu ya da takipçi bu aşamada hikaye örgüsü içerisinde son derece rahatlar. Kahramanın yolculuğu, büyük değişimin sonuçlarına bağlı olarak ödül ve ceza ile karşı karşıya kalarak devam eder. Büyük değişim sonucunda kahraman ya bir ödülle ödüllendirilir ya da bir ceza ile cezalandırılır. Bu aşama, yolculuğu sonuna yaklaşıldığının habercisidir. Yolculuğun sonunun geldiğinin en belirgin habercisi ise geri dönüştür. Bu aşama, kahramanın macerayı tamamlamak adına harekete geçtiği aşamadır. Aynı zamanda kahraman yeni dünyadan da bu aşamada çıkış yapar. Bu aşama kahramanın yolculuğu içerisinde en önemli, görkemli ve büyük sınavın verildiği aşamadır. Artık kahraman eskiden olduğundan çok farklı bir karakterde ve eskiden olduğundan çok farklı bir yerdedir. Kahraman bu aşama ile birlikte tamamen saflaşır. Ödülü getirme ya da dönüş aşaması, kahramanın yolculuğu içerisinde son aşamadır. Kahraman tüm yolculuğu boyunca elde ettiği deneyim, bilgi, birikim, deneyim ve yetkinliklerle artık eski dünyaya dönmek üzeredir.


12 Şubat Kahramanmaraş'ın düşman işgalden kurtuluşunun yıl dönümünde KAHRAMAN Maraş halkını yerel direnişleri ve bağımsızlık ruhlarından dolayı kutlar Şehitlerimize Allah'tan rahmet dilerim. Birinci Dünya Savaşı'nın bitimine doğru imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması üzerine Anadolu'nun birçok yeri gibi Maraş, Antep, Urfa bölgeleri de düşman tarafından işgal edilmeye başlandı. İlk olarak 22 Şubat 1919 tarihinde İngilizlerin Kahramanmaraş'a girmesiyle işgal resmen başlamış oldu. Fakat daha önce Fransa ile Syket-Picot Antlaşması imzalayan İngilizlerin antlaşmanın gereklerini yerine getirmeyip Musul'u işgal etmesi sonucu aralarında yeni bir antlaşma imzalamak durumunda kaldılar ve İngiliz Devleti Maraş, Antep, Urfa bölgelerini Fransa'ya devretti. Bazı kaynaklarda İngilizlerin bölgeyi Fransa'ya devretme nedenlerinden birisinin İngiliz ordusunda çoğunlukla bulunan Müslüman askerlerin karışıklık çıkarmasından korkması olduğu savunulsa da gerek Fransız ordusunda da Müslüman askerlerin varlığı gerekse Musul'un da halihazırda Müslüman bir bölge oluşu nedeniyle anlaşılmaktadır ki İngilizlerin bölgeyi Fransızlara verme nedeni antlaşmaya aykırı hareketinin diyetidir. Şunu da atlamamak gerekir ki zaten Sykes-Picott Antlaşması'nda zaten bu bölgelerin Fransızlara verileceği öngörülmüştür. Esasında İngiliz işgalcilerin şehre girmesinden halk hoşnut olmasa da sarayın buyruğunu bozmamak adına herhangi bir sürtüşme yaşanmamıştır fakat 15 Eylül 1919 tarihinde imzalanan Suriye İtilafnamesi ile bölgenin Fransız güçlerine teslimi gerçekleşmiştir. Ve bu teslim sonrası Fransız güçleri ve halk arasında ciddi çatışmalar da başlamıştır. Şehri devralan 2000 civarı askerin 1000 civarını Fransızların 500 civarını Cezayirlilerin geriye kalan kısmını ise Ermenilerin oluşturulduğu söylenmektedir. Bir grup düşman Fransız ordusuna bağlı Ermeni asker ikindi vakti Uzunoluk Caddesi'nde kışlaya dönerken yolda gördükleri peçeli kadınlara Artık burası Fransızlara aittir, peçe takamazsın şeklinde bağırarak peçelerini açmaya çalışır. Tartışma sırasında kadınlardan birisi yere düşer, o sırada Kel Hacı'nın kahvehanesinde bulunan Türkler çığlıkları duyar ve olaya müdahale etmeye çalışır. Silahlarını kullanarak halkı darp eden Fransız askerleri Çakmaklı Sait'i yaralarlar ve sonrasında Çakmaklı Sait şehit olur. Bu sırada Sütçü İmam lakaplı Ali Hoca silahına davranır ve Fransız askerini yaralar. Yaralanan asker ertesi gün ölür. Olaylardan sonra Sütçü İmam şehirden kaçtığı için Fransızlar peşine düşer ve halka eziyet etmeye başlarlar. Bu eziyetlerde Zülfikar Çavuş oğlu Hüseyin'i vurarak, Sütçü İmam'ın dayısının oğlu Tiyeklioğlu Kadir'i de işkence yaparak şehit ederler. Şehirde tansiyon her geçen gün artmaya başladı ve sokakta savaş ortamları oluşmaya başlandı. 27 Kasım 1919 günü rivayete göre düzenlenen baloda bir Ermeni kızının Kalede Türk Bayrağı asılı kaldıkça kendimi esir hissediyorum söylemleriyle gaza gelen işgal güçleri komutanı kaleden bayrağı indirtip Fransız bayrağını açar. Bu duruma oldukça sinirlenen halkın ileri gelenleri Alem-i İslam'a Hitap beyannamesini yayınlarlar. Ertesi gün hem bildiriyi konuşmak hem de Cuma namazını kılmak için toplanırlar. Ezan okunduktan sonra Ulu Cami imamı Rıdvan Hoca halka döner ve Cuma namazının farzlarından birisi de esaret altında olmamaktır. O bayrak orada asılı kaldığı müddetçe bizlere Cuma namazı kılmak haramdır der. Büyük bir öfkeyle ayaklanan halk tekbirler eşliğinde kaleye çıkar ve Türk bayrağını tekrar kaleye çeker ve namazı orada kılarlar. Düşman işgal güçlerinin baskılarından iyice yılan halk örgütlenmeye başlar ve Aslanbey önderliğinde Müdafa-i Hukuk Cemiyeti halkı örgütleyerek direnişe hazırlamaktadır. Cemiyet, Anadolu'da örgütlenmeden haberdar olan Mustafa Kemal ile de iletişime geçerek işgalin 11. ayında 22 Ocak 1920 tarihinde şehir harbini başlatır. Direniş 22 gün sürer ve binlerce şehit verilir. Eldeki imkansızlıklara rağmen 12 Şubat 1920 tarihinde şehir işgalci güçlerden tamamen temizlenir ve dönemin ilk somut ayaklanmalarından birisine imza atılır. Milli Mücadelenin tamamlanmasının ardından mücadeleye öncülük eden, mücadelenin kahramanlarına kahramanlık nişaneleri ve unvanları verilmektedir. Kahramanmaraş halkı tek bir kişinin önderliğinden ziyade topyekün bir direniş göstermesinin ve dönemin ilk direnişlerinden olması nedeniyle bütün bir şehir olarak madalyaya layık görülürler ve 5 Nisan 1925 tarihinde TBMM'nin kararıyla şehir olarak kırmızı şeritli istiklal madalyasına layık görülürler. Daha sonra 7 Şubat 1973 yılında TBMM'de alınan kararla şehre kahramanlık unvanı verilir ve adı Kahramanmaraş olarak değiştirilir. Tarihimiz nice destanlarla, ibretliklerle dolu. Okudukça duygulanıyor insan. Bize bir kez hatırlattığınız için teşekkür ederiz. Kurtuluş mücadelemizde yalnızca Yunanlılarla savaştığımızı ve aslında karşımızda ciddi bir güç olmadığını söyleyen bir takım tarih yoksunu kimseler bu gibi gerçekleri görmezden gelmekten ziyade bilmiyorlar. Bu yarı cehalete ancak bu şekilde tarihimizi hatırlatarak cevap verebilmemiz mümkündür. Aslında bu konu üzerine konuşacak daha çok şey var ama bir özet mahiyetinde olmuş. Teşekkürler. Bu güzel günü bize hatırlatan ve tarihimizden ders almamızı sağlayacak bu güzel yazı için teşekkür ederim, elinize sağlık.


Ülkemizde gündem o kadar hızlı değişiyor ve olaylar o kadar hızlı gelişiyor ki ben şahsen yetişip takip edemiyorum. Hal böyle olunca biz daha ne olduğunu anlamadan bir de bakmışız gündemimize bambaşka bir olay girmiş. Var mıdır acaba bizim kadar hareketli bir ülke daha? Gündemin bu hızı beni gündemden uzak tutuyor ve benim gibilerin de azınlıkta olmadığını düşüyorum. Çabuk unutuyoruz dedik ancak unutmak için önce öğrenmemiz gerekiyor, biz en baştan öğrenmiyoruz bile olayları. örtülen o siyah çukurlarda kalıyor dostlar. cenaze törenlerinde, en çok kendimize ağlıyoruz. ne zaman karanfilleri görsek, yolumuzu değiştiriyoruz. O kadar çok olay yaşanıyor ki bizler de artık duyarsızlaşmış bir vaziyetteyiz. Başka bir ülkede yer yerinden oynayacak olaylar bizim ülkemizde oldukça sıradan hale gelmiş durumda. Kimi zaman gülüp geçiyoruz. Peki neden böyle olduk, ne yapmalıyız diye soracak olursanız inanın ben de bilmiyorum. Nereye kadar bu şekilde gideriz bilmiyorum. Bir yerde bir kayaya çarpıp uyanacağımızı umut ediyorum. Tahammülümüz kalmamış. Hoşgörümüzü yitirmişiz. En ufak olayda birbirimize saldırmak için hazır bekliyoruz sanki. Karşıt görüşlü insanlara tahammülümüz, saygımız kaybolmuş. Oysa ne kadar çok farklı görüş varsa o kadar özgürüz, o kadar aydınız demek. Bizler düşünemeyen, sorgulamayan, tekdüze insanlar haline gelemeyiz. Coğrafyamız her daim diken üstünde olmamızı gerektiriyor. Ne zaman odağımızı saçma sapan olaylara çevirsek arka planda daha büyük olayları gözden kaçırıyoruz. Klasik birkaç tabir oldu evet haklısınız ama bu böyle. Gözümüz daima açık olmalı. Her gördüğümüze her duyduğumuza inanmamalıyız, araştırmalıyız. Gençler olarak vaktimizi genelde değersizmiş gibi fütursuzca harcıyoruz. Günlere sığamıyor, gecelere taşıyoruz. Her anımızı aceleye getiriyoruz. Anın kıymetini kavrayamıyoruz. Kendimden örnek vermek istiyorum. Derslerimi ne kadar planlarsam planlayayım zamanında yetiştiremiyor, sorumluluklarımı son ana kadar yapmaktan kaçınıyorum. Yani yazımda kimseye suçlamak istemiyorum ki haddim de değil. Sadece sizlerle dertlerimi paylaşmak istiyorum. Aradan koskaca iki yıl geçmiş, üzülerek söylüyorum ki daha da ayrıştırıldık. Daha da tahammülsüzleştik.


Bugün bu üslup konusunda çok güzel bir örnek vardır: Hillary Hanım ve Donald Bey. Ne kadar da güzel üslupları var değil mi? Biri öbürüne tecavüzcü diyor, diğeri ona sen kendi işine bak senin foyalarını ortaya çıkarmayayım diyor. İşte bunlar bu konu hakkında büyük örneklerdir. Soracak olursanız eğer, bir insanın ricali üslubuna yansımaktadır. Bir de Fatih Sultan Mehmet'in babası II. Murat'a söylediği Baba, eğer padişah siz iseniz geliniz ve ordunun başına geçiniz. Yok, eğer padişah ben isem, size emrediyorum! Gelip ordunun başına geçiniz. cümlesine bakın. Aynı şekilde Kimdir bu İttihatçılar diye soran 2. Abdülhamit'e Kulunuzdan gayrısı ittihatçıdır diyen Hüseyin Hilmi Paşa'ya bakın. Üslupları karşılaştırın. Bugün bizde ve bizim gibi olan birçok toplumda ne yazık ki liyakat sorunu vardır. Liyakat esasıyla kadroları üst seviyelere getiren bir sistem işlemiyor, işletilmiyor. Burada liyakatten ziyade nepotizm unsuru birincil öncelikte kalıyor. Liyakati baz almayan sistem ise kurumlara dolu adamları getiremiyor. Her şeyi kabul eden, onaylayan ve karşı çıkmayan insanların ortaya çıkmasına sebep oluyor. Bu da zaten nadir bulunan yetenekli adamların da kullanılamamasıyla birlikte bir kaht-ı rical sorununu ortaya çıkarıyor. Yüksek makamların şunun veyahut bunun aracılığı ile verilmesi doğru değildir. En bilgilisi hangisi ise ona verilmek gerektir. Bir cahilin, sırf eskidir diye bir bilgilinin önüne geçmesi haksızlıktır. Bilgi ve diyaneti olunca, genç de olsa zarar vermez. Yaşlı ile genç, bilgi ile marifette eşit olunca yaşlının önüne geçmesi daha doğrudur. Amma bilgi ve marifetten yoksun olunca 1000 yaşında da olsa halka faydası olmaz. Ve hakkı yanlıştan ayıramaz. Peki eğitim sistemi bu işin neresinde kalıyor? -Tam ortasında. Mevcut eğitim sistemi ne yazık ki zaten nadir yetişen yetenekli devlet adamlarının -veya siz ona yetenekli bilim adamları da diyebilirsiniz- yetişme ihtimalinin nadir derecesinden de aşağı düşmesine neden oluyor. Bizim ülkemizde bulunan en önemli sorun da bu zaten. Her sorunun temel kaynağı olan eğitim meselesinin en önemli sorun bellenip, önemlilik derecesinin ilk sıraya getirilmesi gereklidir. Bütçesi de ona göre ayarlanmalı ve ciddi çalışılmalıdır. Yüksek bütçe ayırılması gereken kurumlar gerçek mürşitler olan bilim, ilim ve fen ile ilgili olanlardır; diğerleri değil. Zira 2019 yılında YÖK'e bağlı devlet üniversitelerine ayrılan toplam bütçe 36 milyar tl iken ABD'de sadece Harvard Üniversitesi'nin bütçesi 36 milyar dolar, günümüz kuruna çevirdiğimizde ise bu miktar yaklaşık 247 milyar tl yapmaktadır. Yıkılıpdur bu cihan, sanma ki bizde düzele! Devleti çarh-ı deni verdi kamu müptezele, (Bu dünya yıkılırken, bizim düzeleceğimizi sanma! Alçakların çevirdiği çark, devleti büsbütün yıkıma saldı. Sa'adet kapılarında şimdi hep yıkım dolaşmakta, İş sadece bütçe işi olmasa bile, ayrılan bütçelerin eğitime verilen önemin bir orantısı olduğu aşikardır. O yüzden eğitim sistemine verilen önemi arttırmalı ve bu iş üzerinde kafa yormalıyız. Eğitim denildiğinde aklınıza sadece lise-üniversite eğitimi gelmesin. Bir insanın doğumuyla ölümü arasındaki bütün etkileşimleri eğitimin ürünüdür. İlk öğretmenleri olan anne ve babası, bebeği eğitmeye başlarlar. Peki anne ve babanın eğitim seviyesi düşük olduğu takdirde sizin kurumlarınızın iyi olmasının tam bir anlamı var mıdır? Buradan çıkardığımız sonuç ise eğitim sorununun en az 3 nesli kapsadığıdır. Yani sadece mevcut yönetim kadrosunu ve sistemi değil, en az 3-4 neslin üst üste yığdığı problemlerin ve hataların oluşturduğu bir sorundan bahsediyorum. Bu yüzden eğitim planlamaları tek rakamlı yıllar yerine 3-4 nesli baz alacak şekilde yapılandırılmalıdır ki örnekte belirttiğim gibi doğan bebek de anne babasından sağlıklı bir eğitim alabilsin. Sonuç olarak ortada bulunan bu Kaht-ı Rical probleminin çözüm okları yine eğitimi işaret etmektedir. Zaten bir toplumun münevverleri hiçbir zaman çoğunluğu teşkil etmeyecektir. Fakat münevverlerin azınlık içerisinde oranının fazla olması, dünyayı ve ülkemizi değiştirmeye kabildir. Çok başarılı bir yazı olmuş. Düşüncelerinize tümüyle katılıyorum.


Kahvenin içindeki kafein; kardiyovasküler hastalıkları, bunun yanında mesane ve böbrek kanseri riskini arttırdığı iddialarıyla kötü bir üne sahiptir. Bazı uzmanlar kafeinin zararlı etkilerinin olduğunu iddia etse de, kahve tüketmenin sağlığa yararlı etkilerini gösteren birkaç çalışma mevcuttur. Son çalışmalar, ölçülü kafein alanlarda tip 2 diyabet ve alzheimer hastalıklarına yatkınlığın daha az olduğunu gösteriyor. Ayrıca Parkinson hastalığına yakalanma riskini azalttığına inanılıyor. Aşırı kahve tüketenlerde gut hastalığının gelişme olasılığı %40 daha az iken, ölçülü ve az kahve içenlerde aynı durum %8 daha az görülüyor. Makul seviyede kahve içenler alkolik siroz hastalığına daha az yatkın oluyor, ayrıca kafein kronik hepatit C hastalığının ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Kafeinin uyku kalitesi üzerine etkileri açıkça belgelenmiştir. Sonuç olarak, uykudan 4-6 saat önce kahve içilmemesi öneriliyor. Ayrıca çalışmalar, yatkın bireylerde kahvenin reflü ve midede yanmaya sebep olabileceğini gösteriyor. Kan basıncını da arttırabileceği için hipertansiyon hastalığı olan bireylere kahve önerilmemektedir. Aşırı kahve tüketimi (günde 540 mg kafein) kalsiyumun üriner atılımını arttırabilir ve eğer kalsiyum alımınız yetersizse osteoporoza yatkınlığınız artabilir. Çalışmalar yemek sırasında kahve tüketmenin, sebzelerde bulunan organik bir madde olan tanenlere bağlı demirin emilimi bozduğunu gösteriyor. Kahvenin bir uyarıcı olan kafein içerdiği bilinmektedir. Bunun yanında az sayıda insan, aşırıya kaçmadan fazla faydayı sağlayabilmek için günde 200-300 mg kafein tüketmesi gerektiğinin farkındadır. Hafif tüketiciler günde 1 bardak kahve içer, bu da yaklaşık olarak 180 mg kafeine denktir. Ölçülü tüketiciler günde 2-3 bardak kahve içer, bu 360-540 mg kafeine denk denilebilir. Aşırı tüketiciler günde 3 bardaktan fazla kahve içiyor, bu da günde 540 mg'dan fazla kafein alıyor demektir. Kafein içeren diğer yiyecek içeceklerle birlikte kahve içerseniz, 1 bardak kahveyle günlük 200-300 mg kafein limitine ne kadar hızlı ulaşmanız şaşırtıcı derecede kolay olur. Kahve çekirdeğinin türü piyasada doğal olarak farklı miktarda kafein içeren çok sayıda kahve çekirdeği var. Kahvenin türü bir bardak kahvedeki kafein miktarı; demleme, hazır, espresso veya kafeinsiz olmasına bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Kavrulma daha hafif kavrulmuş olanlar daha koyu kavrulmuş olanlara göre daha fazla kafein içerme eğilimindedir, ancak ikincisi daha derin bir tada sahiptir. Boyut bardak kahveniz 1-24 oz (30-700 ml) arasında herhangi bir boyutta olabilir, bu da kafein alımınızı etkiler. Amerika ve Avrupa'daki birçok insan kahvelerini bu şekilde hazırlıyor. Bu nedenle normal kahve olarak da bahsedilir. Çekilmiş kahvelerin bulunduğu bir filtre ve içine sıcak su eklenmesiyle hazırlanır. Bir bardak kahvenin (8 oz = 236,59 ml) kafein içeriği 70-140 mg arasındadır, ortalama 95 mg diyebiliriz. Demlenmiş kahve; sıcak su, kahve çekirdeği ve öğütülmüş kahve ile uzun süre temas halinde bulunarak hazırlandığı için, daha fazla kafein içeriğine sahiptir ve bazı durumlarda aşırı ekstre edilmiş bir tat olur. Bu kahve türü ince çekilmiş kahve çekirdeklerine az miktarda suyun zorlanmasıyla hazırlanır. Ortaya çıkan ürün, az miktarda kahvede demlenmiş kahveye göre daha çok kafein içerir. Ancak espresso çok az miktarda, 30-50 ml bir fincanda servis edilir, 53 mg kafein içerir. Eğer duble shot alırsanız 125 mg kafein içeriği vardır. Espresso shotlarının ne kadar küçük olduğunu düşününce, tüketiciler daha çok duble shot ya da espresso karışımlarını tercih ediyor. Americano, latte, macchiato ve cappuccino dahil olmak üzere espressonun değişik tipte ve miktarda sütle karışımlarıyla elde edilen çok sayıda popüler kahve çeşitleri var. Eklenen espresso tek kafein kaynağı olduğu için bunların kafein içeriği eklenen shot miktarına bağlıdır. Küçük porsiyon bir kahve yaklaşık 63 mg kafein içerirken, büyük ya da duble shot servis 125 mg kafein içerebilir. Bu kahve tipi, normal kahvenin püskürtülerek kurutulması ya da dondurularak kurutulması şeklinde elde edilir. Tipik olarak suda çözünen büyük, kuru parçalar içerir. Hazır kahve, sıcak suyun içine bir ya da iki çay kaşığı kuru kahvenin eklenmesiyle hazırlanır. Demlemek zorunda kalmazsınız. Ortaya çıkan içecek demleme kahveden çok daha az kafein içerir, bir bardakta 30-90 mg arasındadır. Kafeinsiz terimiz biraz yanıltıcı olabilir. Özellikle yüzde yüz kafeinsiz olduğunu düşünüyorsanız, yanılıyorsunuz. Kafeinsiz kahve 0-7 mg arası kafein içerir, ortalama olarak 3 mg diyebiliriz. Kafein içeriği bardak boyutu ve yapılan kafeini uzaklaştırma işlemine bağlı olarak değişir. Yukarıdaki listeden, 8 ozluk demlenmiş kahavenin ortalama 95 mg kafein, bir shot ya da espresso bazlı içecekler ortalama 63 mg, kafeinsiz kahve ortalama 3 mg kafein içerdiğini söyleyebiliriz. Ancak ticari markalar genellikle ev yapımı kahveden daha çok kafein kullanıyor. Ayrıca birçok kahve dükkanı daha büyük boyutlarda 24 oz (700 ml) kahveyi sunuyor. Bu da normal boyutlardaki kahveye oranla yaklaşık 3-5 kat fazla demektir. Bunları göz önünde bulundurursak, bir shotlık espresso ve diğer espresso bazlı içecekler boyutuna göre değişmekle beraber, yaklaşık 75 mg kafein içeriyor. Buna cappuccino, latte, americano... dahil. Starbucks'taki kafeinsiz kahve önemli derecede kafein içeriyor, boyutuna göre değişmekle birlikte 15-30 mg arasında. McDonald's kendi kahvesini dünyada McCade markası adı altında satıyor. Kahve satan büyük fast food zincirlerinden birisi. Ancak sundukları kahvedeki kafein miktarını hesaplamamışlardır. McDonald's bir shot espressoda yaklaşık 71 mg, kafeinsiz kahvede ise boyutuna göre değişmekle beraber 8-14 mg arasında kafein içerdiğini söyleyebiliriz. Dunkin Donuts'taki bir shot espressodaki kafein içeriği 75 mg, aynı şekilde bekleyeceğiniz gibi espresso bazlı içeceklerde de bu geçerli. Kafeinsiz kahvelerinin kafein içeriği ise oldukça yüksektir. Bir kaynağa göre 10 ozluk küçük bir bardakta yaklaşık 53 mg, 24 ozluk büyük bir bardakta ise yaklaşık 128 mg kafein var. Bu neredeyse normal ev yapımı kahveyle eşdeğer kafeine sahip demektir. Kahve antioksidanlardan zengindir, yukarıda tartışıldığı gibi makul miktarda kahve tüketmenin birçok faydası vardır. Çoğu insan günde 400-600 mg kafein tüketse de bir sorun yaşamaz. Ancak sınırın aşılması halinde; uyku bozuklukları, anksiyete, huzursuzluk ve kalp çarpıntısı görülebilir. Ayrıca, insanlar kafeine ve kahveye farklı şekillerde tepki verirler. Bazıları çok hassasken, bazıları çok miktarlara rağmen etkilenmezler. Çalışmalar, kafeinin fetüs üzerine zararlı etkisini hala gösterememiştir. Yine de annelere en fazla 200 mg kafein öneriliyor. Hamile kalmakta zorluk yaşayan ve az bir düşük yapmış kadınlar tamamen kafeinden uzak durmalıdır. Önerilen 200 mg kafein yaklaşık 4 bardak kahveye denk gelmektedir. Bu öneri, 2008 yılında Food Standards Agency tarafından düşük doğum ağırlığı ya da düşük yapan kadınları fazla kafein tüketmemeleri konusunda uyarmak için yapıldı. İngiltere, FSA hamilelikte aşırı kafein kullanımının gelecek hayatta sağlık sorunlarına sebep olabileceğini savunuyor. Daha önce FSA, günlük maksimum 300 mg kafein alımını önerdi. Daha sonra, British Medical Journal'da yayımlanan bir çalışmada daha az kafein alımının riskleri azalatacağını savunmasıyla değişti. Çalışmaya göre, kafein hamile kadında hızlıca emilmekle kalmaz aynı zamanda plasentadan geçerek fetüsün kan dolaşımına da girer. Aşırı kafein tüketimi plasentadaki dolaşımı ve fetüsün gelişimini bozar. Bebeğinizin güvenliğini sağlamak için, anne adayları kafeinsiz kahve, çay, meyve suyu, su tüketmeyi tercih etmelidir. Ayrıca kafeinden zengin olan enerji içeceklerinden de uzak durmalılardır. Dünya Sağlık Örgütü kriterlerine göre kahve bağımlılık yaratmıyor. Bununla birlikte kahve psikolojik bir etkiyi tetikler: kahve düzenli bir rahatlık sağlayarak hoş hisleri uyarır. Stres gibi bazı çevresel faktörler kahve tüketiminizi arttırabilir. Bu da bağımlı olduğunuz anlamına gelmez. Kahve tüketiminin merkezi sinir sistemini uyararak zihinsel kapasite, uyanıklık ve performansı arttırması dahil olmak üzere sağlığa birçok yararının olmasına bağlı birçok insan kolayca alışıp, bağımlı olabilir. Bu nedenle vücudunuzun üzerine etkilerini görerek ılımlı derecede kahve tüketmek en iyisidir. Kendi toleransınızı ve limitinizi belirleyip ona göre düzenlemelisiniz. Örneğin akşamları bir latte keyfi yaparsınız, ama sonra çarpıntılarınız başlar, kolay gerilirsiniz ve belki uykusuzluk çekerseniz en iyisi kafein alımınızı azaltın. Genellikle sağlıklı bir yetişkin için, 4-5 bardak kahve tüketebilirsiniz, bu da yaklaşık 400 mg kafein demektir. Bu önerilen ve güvenli sınırdır. Daha fazla kafein tüketebilirsiniz ancak sağlığınızı tehlikeye atmanın da bir anlamı yok. Başlığı görünce bir korku saldı içimi 🙂 günde en az 1 bardak filre kahve içen birisi olarak panik yapmadım değil. Ancak yazıyla birlikte bir rahatlama geldi. Ancak bir şekilde buna bağımlı olduğumu hissediyorum; kahve içmediğim günlerde ciddi bir baş ağrısı çekiyorum. Bu konuda biraz şikayetçiyim sadece. Güzel bir içerik olmuş. Elinize sağlık. Azı yarar çoğu zarar makale gayet güzel özetlemiş! kalp hastalıklarından siroza kadar olağanüstü faydaları var.


Daima bir yerlerde buluşurmuş kalem ve kağıt birbiri ile. Kimi zaman harflerle yeni tanışan bir çocuğun elinde. Kimi zaman içini dökecek kimsesi olmayan bir yalnızın elinde. Kimi zaman yazıp yazıp silen utangaç bir şairin elinde. Kimi zaman korkusuz bir yazarın elinde. Kimi zaman ardından hatıra bırakmak isteyen kimi zaman ise sevdiğine yazan bir gönlün elinde. Hiç düşündünüz mü birbirlerinden ayrı gibi dursalar da kağıt ağaçtan, gövdesi kurşun olan kalem de ağaçtan, içindeki ise kendisi kara olsa da yazdıkça aydınlanan ve aydınlatan siyahtan. Esasında ayrı dursalar da ikisi de her can kadar topraktan. Her defasında farklı umutlar, farklı ufuklar, farklı acılar, her defasında farklı bir yola çıkıyor bu yoldaşlar. Ayrı iken boş bir kağıt ve masada duran bir kalemden ibaretken, bir dünya kuruyorlar. Bakmak ile görmek başkadır Kalp ile görmek ise bambaşkadır. Yağan karın ardından sadece beyazlığı görür bakışlarımız. Biraz dikkatli baktıkça güneş ışınlarına yenildiğini anlarız kar tanelerinin, kalp ile görebilirsek şayet o beyazlığın masumiyetini hissederiz.


Kalimba Güney Afrika coğrafyasında doğmuş eski bir enstrümandır. Bir çok farklı isimle de anılmıştır . Ancak dünya çapında kabul gören isim kalimba olmuştur. Bu enstrüman sınıflandırılırken tuşlu müzik aletleri arasında yerini almıştır. Bu küçük enstrüman ehil bir elde olduğunda ses ile terapi seanslarında dahi yerini alıyor. Anksiyete, panik bozukluk, depresyon, uyku patolojileri gibi hastalıkların tedavisinde yararlı olduğu yüzyıllar süren tecrübeler ile gösterilmiş. Yapısından da detaylar vermek gerekirse, oldukça özel ağaç cinslerinden elde edilen ana gövde parçasına sahip bu enstrümanda metal ve benzeri levhalar bulunur. Bu levhalar ses üreten parçalardır ve kalimbanın baş kısmına özel araçlar ile sabitlenmektedir. Farklı ölçü ve ayarlarda sabitlenen bu metal levhalar ile farklı tını ve nota özelliklerine kavuşmaktadır. Kalimba akort edilirken de bu levhalar sabitlendiği yerden akort çekici ile hareket ettirilir. Yerel bir enstrüman olduğu için levhaların hammaddesi başta olmak üzere levhaların sayıları ve türleri değişkenlik gösterebilmektedir. Kalimbanın sesi duyulduğu ilk andan itibaren rahatlatıcı bir his uyandırıyor. Kalimba ile kompleks klasik eserler icra etmek tabiki mümkün değil ancak basit seviyedeki parçaların icrası için gayet güzel bir enstrüman. Kalimbanın en ilginç yönlerinden biri, tüm notaların soldan sağa doğru yükseldiği bir piyano, standart bir müzik aleti gibi olmamasıdır. Kalimba, enstrümanın merkezinden sahaya alternatif olarak artıyor. Bir kullanıcı basitçe sağ veya sol başparmak yardımıyla metal dişlere basarak bir nota çalabilir. Her metal çatalın notaları gösteren belirli bir numarası vardır. Ahşap kutu rezonans prensibiyle ses üretir. Kalimba'nın maddi olarak da yüksek bir fiyatının olmaması bu enstrümanı bizler için denenebilir kılıyor. Ben yine de daha önceden bir enstruman deneyimi olmadan kalimba ile kendi kendine uğraşmayı doğru bulmuyorum. Çünkü bu durum müzikten keyif almamızın önüne geçip bizi ezberci bir yaklaşıma sürükleyebilir. Bu yüzden en azından temel bir müzik eğitiminin ardından çok daha keyifli olabilir.


Toplamda 6 gün süren kampta 5 farklı yer gezdim. Bunları sizinle sırasıyla paylaşmak istiyorum. Fethiye'den yarım saatte bir Kabak Koyu'na belediye otobüsleri kalkıyor. Önce Ölüdeniz'e sonrasında ise Kabak Koyu'na gidiyor. Fakat otobüsler sizi sahile kadar bırakmıyor bu yüzden ya sahil servisine bineceksiniz ya da patikadan yürümeyi tercih edeceksiniz. Biz yürüyerek yaklaşık olarak yarım saatte koya indik. Zaten amacımız sınırlarımızı zorlayarak bol bol doğada vakit geçirmekti. Kabaktan geçenler için ulaşım tekne kiralamak ya da tarihi Likya Yolu. Tekne ve yürüme dışında malesef başka bir yol yok . Likya yolunun uzunluğu tabelada 3 km olduğu yazsada bize 5 hatta 6 km kadar geldi. Yazın yürümek için tercih edilesi bir yer değil. Biraz klişe olacak fakat şehrin karmaşasından kurtulmak için birebir. Ulaşımın çok rahat olmaması ve doğasının bütünlüğünün bozulmamış olması tercih edilmesinin en büyük nedeni. Sahili kalabalık değil ve 160 metre yukarısındaki kamp alanı gayet güzel. Gezdiğim yerlerden hoşuma en çok giden yerdi. Eğer birkaç günlük yaz tatili yapmak istiyorsanız düşünmeden gidin derim. Karayolu ulaşımı varmış ama bir yerden sonra dik bir patikadan inmek gerekliymiş. Patikanın dik olmasının getirdiği tehlikeden ve ölenlerin olmasından dolayı kaymakamlık yasaklamış. Biz zaten Kelebekler Vadisi'ne tekne ile geçtik. Eğlenceli ve güzel olduğunu söyleyebilirim. Hepimizin azda olsa bildiği, fotoğraflarını gördüğü Kelebekler Vadisi'ne indiğimizde bize Hippi Festival'i olduğunu ve son gününe denk geldiğimizi söylediler. Farklı insanları görüp tanıştığımız güzel bir festivaldi. Doğa olarak o eşsiz görüntüsü gerçekten büyüleyici. Kamp yapmak için özel alanları olduğunu belirtmemde fayda var. Ulaşılması zor bir yer değil. 🙂 Oldukça bilinir ve ulaşılabilir bir yer. Denizinin durgunluğu ve tepemizde uçuşan paraşütler büyüleyiciydi. Benim gibi kalabalığı sevmeyen insanlar için yinede pek tercih edilesi değil. Diğer yerleri taksiye ya da belediye otobüsüne benzetirsem ölüdeniz adeta metrobüs gibiydi. Dalyandan kalkan belediye otobüslerini ya da tekneleri kullanarak İztuzu Plajı'na ulaşabilirsiniz. Oldukça sığ olan denizi yüzülesi bir yer fakat dikkat etmekte yarar var çünkü Caretta Caretta sizi ısırabilir. Yanımdaki arkadaşımı ısırdı ve biz ne olduğunu bile anlamadık. Gece kamp yapmak yasakmış. Biz biraz uzak bir yere kampımızı attık ama doğa her zaman sizin tarafınızda olmuyor, sivrisinekler sizi delik deşik ediyor. Bende marmaris 'te oturuyorum.Yat kiralama işiyle uğraşıyorum.Daha önce buralara çok defalar gelip görme şansım oldu.Gerçekten çok güzel yerler var bu bölgede.O yüzden şanslıyım diyebilirim.Gidip görmeyenler bence mutlaka görmeli....


2001 yapımı Black Hawk Down diye bir film izledim. Filmin olayına göre Somali'de General Aidid diye biri var ve bu adam diktatör. Bunun adamları da ülkeye gelen yardımlara Aidid adına el koyuyor ve yollarına çıkan sivil Somalilileri acımadan katlediyorlar. NATO ülkeleri de sivil katliamı önlemek için ülkeye giriyorlar. Anladığım kadarıyla ülkede bir kabile çatışması var, o yüzden iç savaş olmuş. Afrika'da buna benzer çok olay, çok kabile çatışması görülmüş maalesef. Daha önce de bir filmi azınlık olan kabileyi öldürerek tamamen yok etmeyi amaçlayan kabilelerin olduğu bir film izlemiştim. Birçok filmde hem geride bırakılanlar görüyoruz hem de bırakılmayanlar. Önce geride bırakılanlardan ve bunun sonuçlarından bahsedelim biraz. Öncelikle bu bırakılanlar ölmüşse genelde kahraman ilan edilir. Ölmemişse genelde neden beni geride bıraktınız diye intikam alır. Bırakanlar da genelde pişmanlık duyar ama bazen de kendi çıkarı için yaptığından pişmanlık duymaz. Birileri bırakılmadığında ise genelde bu filmde de olduğu için bırakılanı kurtarmaya dönüldüğünde genelde daha fazla kişi ölür. Geride kalanların düşünülmesi genelde daha fazla cana mal olur ama sonuçları da inanılmaz derece güzel olur filmlerde. Bu filmin ana teması da kimseyi geride bırakmamak dedim ya, filmde bir yerde de değil, çok yerde var. Hem öleni hem ölmeyeni.


Benim için her kitap farklı bir yolculuk. Eminim bir çoğumuz için de böyledir. Evlerimizde kaldığımız bu günlerde çıktığım serüvenlerden birinin adı idi Kanaviçe. Olur ya bazen bir kitabın adını duymak yeter okumak istemek için. İşte öyle oldu ve başladı bu serüven. Birçok kurgu gibi bu roman da aslında bir yerlerde yaşanmış olma ihtimali çok da az olmayan bir anlatı sunuyor bize. Birçok duyguyu aynı anda yaşatıyor. Örneğin ilk sayfalarda bebeğini emzirirken uyuyakaldığı için bebeği boğularak ölen bir annenin yıllar sonra bile olsa bu travmadan aldığı izler gözler önüne seriliyor. Gerçekten insana sınanmadığı günahın masumu olmadığını hatırlatıyor adeta. Daha ileriki sayfalarda ise tüm ailesini trafik kazasında kaybeden bir gencin hayattan kopmak üzere iken geçmişini keşfedişi yer alıyor. Belki de en tanıdık olan ise bu dönem romanında insan olma ortak noktasında birleşebilen ve birbirlerinden farklı olmaları sayesinde bir tablo gibi estetik bir güzellik ortaya koyan toplumun her bir parçası sanki aynı renge boyanmaya çalışılıyor ya da azınlıkta olan renkler söküp atılmaya. Yaşanan acı öyle aynı ki sanki yaşadığımız zamanları okuyor gibi ilerliyorum sayfalarda. O dönemde ise bu acı Ermeni-Türk ayrımı sebebi ile yaşanıyor. Ermeni asıllı bir aile ortaya atılan Ermeni-Türk düşmanlıklarını engellemeye çalışıyor iken, bu durumu tetikleyenler ile tabiri caiz ise savaşıyor iken en çok zararı görenlerden oluyor. Öyle ki aslında kimse hiçbir şey bilmeden birbirini hor görüyor, eziyet ediyor ve hatta yok etmeye çalışıyor. Ortada ne adaletten dem vurulabiliyor ne de gerçekler yalanları dizginleyebiliyor. Her dönem olduğu gibi o dönemde de her gerçeği bir melek taşırken, her yalanı yüz şeytan taşıyor. Kalp demeye bin şahit isteyen bir organ yaşamsal fonksiyonlarımızı idame ettirebilmek için atıyor satırlarda. Bu kurguda yer aldığı gibi birçok aile birbirinden kopuyor. Birçok insan gerçek kimliğini gizleyerek ayakta durmaya çalışıyor. Böylece şimdi toprak altında yatan birkaç çıkar düşkünü yüzünden kültürler yok oluyor. Herkesin duruşunu inancı, düşünceleri değil de düşmanlığı belirliyor. Herhangi bir kesime düşman değil isen sadece 'Kimse' oluyorsun, yok olmaya mahkum oluyorsun. Bu düzen böyle sürüp gider mi, yoksa bir çaresi var mı bilmiyorum ama umuyorum ki bu küçük virüs bizlere dilimiz, dinimiz, ırkımız ne olursa olsun acizliğimizi ve aslında her birimizin sadece insan olduğunu bir nebze anlatmıştır. Bu açıdan bu kitabı böyle bir dönemde okumak da gerçekten farklı çıkarımlar yapmamı sağladı. Sizlerle kitaptan iki güvercini konuşturarak bizlere büyük bir ders veren yazarın, bu keyifli anlatımından bir bölüm seslendirerek bu incelemeyi noktalamak isterim.


Bir tedavi yöntemi düşünün ki bu yöntem kansere bile iyi gelsin. Üstelik bu tedavi yönteminin kaynağı insanın içinde olsun. Evet, bu mümkün. Kök hücre tedavisiyle amansız hastalıklara bile çözüm var artık. Peki nedir bu kök hücre? Neye yarar? Zararlı mıdır? İşte bu yazımda kısaca sizlere bu mucizevi yöntemden, kök hücreden ve naklinden bahsedeceğim. Kök hücre, vücutta tüm dokularımızın ve organlarımızın yapısını oluşturur. Yukarıda söylenildiği üzere organizma içerisinde yer alır ve tüm hücrelere dönüşebilir. Ana hücre olarak da tanımlanır. Vücutta ihtiyaç duyulan her bölgede yer alır. Yani bir insanda birden fazla kök hücre vardır. Bu sebeple hasarlanan dokuların kolayca yenilenmesinde rol oynar. İhtiyaç duyulan hücre tipine dönüşebilir. Bölünebilen yapıları sayesinde, aynı veya farklı kök hücrelerin oluşumunda rol oynar. Kök hücreler temel olarak üç gruba ayrılır: Embriyonik kök hücreler, yetişkin kök hücreleri ve indüklenmiş pluripotent kök hücreler . Bu hücreler farklılaşma potansiyellerine göre unipotent, multipotent, pluripotent veya totipotent olarak da isimlendirilir. Unipotent kök hücreler, yalnızca bir hücre tipini oluşturabilirken totipotent kök hücreler, dış dokulara bölünerek organizmayı eksiksiz şekilde oluşturabilirler. Multipotent kök hücreler, çoğunlukla kendileri ile aynı embriyonik katmanı benimsemiş, belirli hücre tiplerine dönüşebilir yani değişim alanı kısıtlıdır. Pluripotent kök hücreler ise daha fazla değişim alanına sahip, üç embriyonik katmanı da yani endoderm, mezoderm, ektodermi belirten hücre tiplerine dönüşebilir. Bu nedenle en kapsamlı hücre tipi denilebilir. Embriyonik kök hücreler, isminden de anlaşılacağı gibi embriyoyu oluşturur ve pluripotent özelliğe sahiptir. Yetişkin kök hücreleri ise vücutta herhangi bir hasara karşı dokuyu yenilemek için bulunur. Bu sebeple de kısmi olarak özelleşme yani multipotent özelliğe sahiptir. Yetişkin veya somatik kök hücreler ise yine kendi arasında kan veya deri dokusunu yenilemek için farklılaşmıştır. İndüklenmiş pluripotent hücreler de doğal olmayan laboratuvar koşullarında üretilmiştir fakat insan hücrelerine programlanması halinde kök hücreye dönüşebilen hücrelerdir. Kök hücreler, bilindiği üzere tedavi amacıyla kullanılır. Kök hücre tedavisi, kemik iliği kanserleri, lenfoma, lösemi, anemi, organ kanserleri, plazma hücre hastalıkları gibi birçok hastalığa yönelik kullanılır. Bunun yanı sıra kök hücreleri araştırma alanında kullanmak oldukça yararlıdır. Kök hücrelerin yapısını, nasıl işlediği gibi özellikleri daha yakından incelemek çoğu doku kaybının önlenmesine veya tedavi edilmesine yardımcı olur. Kök hücrenin laboratuvar şartlarında üretilebileceğini söylemiştik. Aslında bu yöntemin oldukça basit bir mantığı var. Açmak ve kapamak... Bilimsel anlamda söylemek gerekirse indüklenmiş kök hücre üretmek için, hücrelere normalde embriyodaki kök hücreler gibi kalmalarını belirten sinyaller gönderilir ve belirli hücre tiplerine dönüşmelerini belirten genler susturulurken, kök hücre olarak kalmalarını belirten genler aktif hale getirilir. Böylece hücre özelleşemez ve kök hücre olarak kalır. Günümüzde kök hücre periferik kan, kemik iliği veya kordon kanından alınarak kullanılır. Kişinin kendisinden kök hücre alınıp hasarlı bölgeye enjekte edilebilir. Buna otolog nakil denir. Öte yandan donörden alınan kök hücrenin başka hastaya nakledilmesine ise allojenik nakil denir. Bazı durumlarda ise hastadan kök hücre alınamaz ve donör tam uyumlu olmaz, yarı uyumlu olur. Bu şekildeki nakillere ise haploidentik nakil denir. Uygun kök hücre bulunduktan sonra nakil, kök hücrenin hasarlı bölgeye veya hastanın damar yoluna enjekte edilmesi ile gerçekleşir. Tabii ki her nakil komplikasyonlara veya hastalığın türü gibi etkenlere bağlı olarak başarılı olmayabilir.


Kant'ın ödev ahlakı, temellerini evrensel ahlak yasasından alır. Bununla birlikte evrensel ahlak yasasının varlığı önemli bir tartışma konusudur. Öte yandan ahlak problemi, binlerce yıldır felsefe aleminin en önemli sorunlarından biridir. Kant'ın ahlak üzerine düşüncelerinden bağımsız olarak başta batı felsefe geleneği olmak üzere filozoflar, iyi ve erdemli davranışı tanımlamak için birçok uslamlamada bulunmuştur. Felsefe perspektifinin dışında, insanın bu dünya yaşamında eylemlerinin sınırlarını oluşturan ve bu sınırları kontrol altına alan başkaca mekanizmalar da vardır. Din, ahlaksallık ve kutsal üzerinden iyi eylemde bulunmayı teşvik etmeyi amaçlar. Devlet ve onun kanunlar ise toplumun sağlıklı bir mekanizma ile işlemesini sağlar. Dini buyruklardan ve devletin yasalarından bağımsız olarak Kant'ın ödev ahlakı, zorunluluğu ve çıkar ilişkisi ile iyi eylemeyi ahlakın bir parçası olarak görmez. Kant'a göre ahlaki bir eylem, ancak herhangi bir şekilde çıkara ya da beklentiye hizmet etmeden evrensel ahlak yasaları nezdinde verilen kararlarla mümkündür. Kant'ın ödev ahlakı, felsefe tarihinde genel anlamda ahlaksallık üzerine yapılan tartışmalardan bağımsız düşünülemez. Yine Kant'ın ahlak felsefesine olan bakış açısının anlaşılması yine bir felsefi problem olarak ahlak meselesinin doğru tespit edilmesinden geçer. İnsan, bir şekilde bu dünyada ötekilerle birlikte yaşamakla mükelleftir. Bu zaruriyet, insanın varoluşuna ilişkin sorunları ve bu dünyada yapıp ettiklerinin değerlendirilmesini de beraberinde getirmiştir. Yaşamımızın amacı nedir, gibi felsefi problemlerin yanıtı çoğunlukla mutluluk kavramından bağımsız düşünülemez. İnsan bu dünyada mutlu olmak için yaşar ve mutluluk denilen kavram, tahmin edildiğinden çok daha özneldir. İyi nedir, sorusuna verebilecek birçok cevap olsa da iyinin net bir tanımını yapmak, yani erdemli bir yurttaş olarak yaşamı sürdürmek, oldukça spekülatiftir. Kant'ın ödev ahlakı, böylesine spekülatif ve oldukça öznel bir tartışma alanında, son derece iddialı biçimde evrensellikten ve nesnellikten söz eder. Üstelik bu evrensellik, insanın içinde gizlidir. Kant'ın ödev ahlakı, insanın tüm eylemlerinde evrensel ahlak yasasından gelen buyruklar ve salt iyi eyleme arzusu ile eylemde bulunmasını gerektiren ahlak anlayışıdır. Yani, Kant'a göre bir eylemin beklentilerden bağımsız olarak sadece ödev duygusu ile yapılması, o eylemi ahlaki kılar. Bu duruma, sosyal alanlara çöp atmanın cezalandırıldığı bir ülkede yaşayan birinin davranışları üzerinden örnek vermek mümkündür. Yere çöp atmanın cezaya tabii olduğu bu ülkede vatandaşlar, eğer ceza almalarından çekindikleri için yere çöp atmıyorsa, bu durum ahlaki değildir. Kant'a göre yere çöp atmama eyleminin ahlaki olabilmesinin yolu, bu tercihi vatandaşların vicdanlarından gelen buyruklarla yapması ile mümkündür. Benzeri bir örnek dini buyruklar ve emirler üzerinden de verilebilir. Birine yardım ederken amaç, sevap kazanmak ve daha da ötesinde cennete gitmekse, bu eylem ahlaki olamaz. Eylemin ahlaki olabilmesinin yolu akıl ve vicdanla karar verilerek eylenmesi ve buna bağlı olarak evrensel ahlak yasasının gereği olmasıdır. Eylem, hiçbir şekilde beklenti ve çıkar içermemelidir. Kurallara uymak ve iyi eylemek, ancak ödev ahlakının buyruklarının çıkardan bağımsız olarak uygulanmasından geçer. Kant'ın ahlak anlayışı içerisindeki en önemli kavram Evrensel ahlak yasası olarak tanımladığı, insanın içinde bulunan ödev bilincidir. Bu durum Kant için öylesine çarpıcı boyuttadır ki onun en meşhur sözü; İki şey var ki, ruhumu hep yeni, hep artan bir hayranlık ve müthiş bir saygıyla dolduruyor. Üzerimizdeki yıldızlı gökyüzü ve içimizdeki ahlak yasası. şeklindedir. İnsanın içinde özsel ve verili olarak bulunan evrensel ahlak yasası, Kant'ın varoluşa dair en çok hayret içerisinde bulunduğu durumdur. Evrensel ahlak yasası temel olarak Kant'ın ifadesi ile maksimlere dayanır. Maksimler, insanın eylemlerinin ahlaki olabilmesini sağlayan ve bu eylemlere evrensellik katan bileşenlerdir. Temel olarak altta yatan ilke anlamında kullanılan maksim kavramı, Kant için eylemde bulunurken neden bu eylemi yapmalıyım sorusunun cevabını teşkil eder. Yani, insanın eylemde bulunmasının altında yatan nedenler ve bu eylemi teşvik eden durumlar evrensel ahlak yasasının omurgasını oluşturur. Kant'ın bu açmazdan kurtuluşu ise buyrukların koşulluluğu ve koşulsuz oluşu ayrımını kategorize etmesiyle mümkün olur. Kant'ın ahlak anlayışı için en önemli iki kavram: koşulsuz buyruk ve koşullu buyruk kavramlarıdır. Koşulsuz buyruk, herhangi bir şarta bağlı olmaksızın her insan için geçerli olan evrensel prensiplerdir. Koşullu buyruk ise belli amaçlar doğrultusunda eyleme geçilmesini emreden ve insani arzulara göre değişkenlik gösterebilecek eylemlerdir. Koşulsuz buyruk, insanın isteklerinden ve arzularından bağımsızdır. Bir anlamıyla zorunluluk gerektirir. Koşullu buyruk ise insani arzu ve belirlenimlerin dikkate alındığı, çoğunlukla bir amaca hizmet eden ve temel olarak eylemin sonuçlarına odaklanılması gereken buyruklardır. Kant'ın ahlak anlayışı içerisinde bu iki kategori temel olarak amaç ve zorunluluk üzerinden ayrılır.


1520'nin eylülünde Koca Sultan Selim, halk arasında yanıkara denen şirpençe hastalığı dolayısıyla dünyaya veda etmişti. Bir yiğit devrilmişti ama arkasında en az onun kadar yiğit olan oğlu Kanuni Sultan Süleyman vardı. 1495'in 27 Nisan'ında Trabzon'da Yavuz Sultan Selim'in biricik eşi Hafsa Hatun nur topu gibi bir erkek evlat dünyaya getirmişti. Sıra bu yavruya isim vermeye geldi. Yüzlerce ismin arasından ona Süleyman ismi verildi. Her şehzade bir gün Osmanlı'nın başına geçecekmiş gibi yetiştirilir. Birçok şey anlatılabilir bu konuda ancak saltanatı süresince yaptıkları göz önünde bulundurulursa nasıl bir eğitim ve terbiyeden geçtiğini anlayabiliriz. Süleyman, Selim'in tek erkek evladıydı. Selim daha önce gördüğü taht mücadelelerini, kardeş kavgalarını ve sonucunda devletin kayıplarını göz önünde bulundurarak Süleyman doğunca '' başka erkek evladım olmasın'' diye ettiği dua kabul olmuştur kim bilir. Şehzadelerin devlet yönetiminde tecrübe kazanması ve bulunduğu yerlerde otoriteyi sağlamak için sancağa çıkarılırlardı. Şehzade Süleyman da bunun gereği olarak Manisa sancak beyiydi. Kanuni Sultan Süleyman aynı zamanda iyi bir şairdi. Şiirlerinde Muhibbi mahlasını kullanırdı. Hepimizin de bir yerlerden duyduğu şu iki dize Kanuni'ye aittir. Babası Yavuz Sultan Selim'in vefatıyla tahtın tek varisi olan Şehzade Süleyman artık Osmanlı'nın yeni efendisiydi. Hadi o halde Kanuni Sultan Süleyman'ın adaleti, hak ve hukuka bağlılığıyla ilgili birkaç hadiseye göz atalım. Gelen cevaplar Kanuni Sultan Süleyman'ın vicdanını rahatlatmamıştı. Bunun sonucunda Kanunname-i Al-i Osman'ı hazırlamıştır. Bu kanunlar öylesine ince düşünülmüştür ki birisinin tarlasına girip zarar veren kişinin, hayvanın sahibine vereceği cezaya kadar düşünülmüştür. Gerçekten de birçok örnek var ve arasından seçim yapmak zor ama bu olayı anlatmasam içimde ukde kalır. Köylü kadının öfkeli ama zarif ve hakikati ifade eden cevabı, Kanuni'nin o kadar hoşuna gider ki, kadının eşyalarıyla birlikte baskıncılarının da bulunup cezalandırılmasını, köyün yıllarca vergiden muaf tutulmasını ve kadına 20 altın verilmesini emreder.


-Güneş görüyor musun aşağıda montunu giymiş bir adam var. Senle iddiaya girelim. Bu adamın montunu kim çıkarırsa, mevsimin kalan günlerinde gökyüzüne o hakim olsun. Ne de olsa ben çıkaracağım ama güçlü olan belli olsun. -Madem bu kadar kendine güveniyorsun göster kendini. İlk sen dene bakalım çıkarmayı ama insanlar senin gibi kalpsiz değildir. Zor kullanarak bir şey kabul ettiremezsin. Güneş bulutların arasından sıyrılır, yeryüzünü ışıldatma başlar. Kasvetli hava yerine sıcak havaya bırakır. Adama da içine ısıtacak öpücük yollar. Adam da terlememek için montunu çıkarır. Ve iddiayı güneş kazanır. Masal da anlatıldığı gibi zor kuvvetle bir yere varılmaz, ama gülümsemeyle sevgiyle bütün kapılar sonuna kadar açılır. Çocukların rahatlıkla anlayabildiği bu masalı nedense büyüklerimiz anlayamıyor. İsteklerini şiddetle kavgayla gerçekleştirmeye çalışıyorlar. Bir fikri kabul ettirmek için tek çıkar yolu şiddet zannediyorlar. Ama zannettikleri gibi değil. İnsanlar aleminde yaşıyoruz. Gülümsememiz var, tatlı dilimiz var, kucaklaşmamız var. Güler yüzlü bir insanı kim reddeder.


İnsan, kendini yaşadığı yere ait hissetmiyorsa; gökyüzünü de görüyor olsa, kuşların cıvıltısını da duyuyor olsa özgür değildir. Ama artık esaretimin sonu gelmişti. Yıllardır aradığım bileti bulmuş. Bana göre köhneleşmiş, ruhları esarete alışmış insanların yanından uzaklaşma fırsatını yakalamıştım. Ama büyük demir kütlelerini, iki ince rayda taşıyanların hesap edemedikleri şeyler vardı. Ve insan, -ki bu kaderin bir cilvesi olsa gerek- en çok kurtulmak istediği duyguya esirdi. Tren iki, üç gün sonra istasyonda olacaktı. Yaklaşık bir haftadır her gün gideceğim günün provasını yapıyor, bir aksilik olmasın diye çantamı her gün yeniden hazırlıyordum. Bugün de sabah erkenden kalkmış. Giyinmiş, kendime mütevazı bir kahvaltı hazırlayıp gökyüzünü seyretmeye koyulmuştum. Bulutların şekillerinden gideceğim yerin hava durumunu tahmin etmeye çalışıyordum. Gideceğim yerin oradan gelenlerin anlattıklarına göre- buradan çok daha güzel olduğunu biliyordum. Oradan gelenlere inanmak zorundaydım. Zira en güvenilir kaynak onlardı. Ben vakitlice kalkmanın ve hazırlanmanın rahatlığıyla otururken, bir yumruk kapımı ısrarla çalmaya başladı. Çevresi ile çok fazla iletişim halinde olmayan birisi olduğum için bu heyecanlı yumrukların sesi beni hızla kapıya yönlendirmeye yetmişti. Gelen kapıcı Veysel Efendi'ydi. Kapıyı açmamla birlikte ışığa kavuşan göz bebekleri küçülmüş. Kapıcı Veysel Efendi'nin yaşlı bedeni karşımda tüm gerçekliği ile belirmişti. Nefes alışlarından, duruşundan, büyümüş burun deliklerinden; merdivenleri ışığı açmaya bile yetmeyecek kısa bir zamanda çıktığını anlamıştım. Kapıyı açmamla birlikte soluk soluğa anlatmaya başladı. -Mümtaz Bey size çok kötü haberlerim var. Kimseciklerin haberi olmamalı. Kimseler duymamalı! Aşağıdaki elektrik panolarının önünde bir adam yatıyor. Korkumdan neyi var diye bile bakamadım. Koşarak size geldim. Allah, Muhammet aşkına bir bakıverelim beraber. Gözünüzün çapağına kurban olayım! Veysel Efendi belli ki hayli korkmuştu. Bunu sadece hal ve hareketlerinden değil. Bana gelişinden bile anladım. Korku ve açlık düşmanları barıştırır, dostları dövüştürür cinsten büyük dehşetli şeylerdi. Bunları düşünürken bir yandan da evde duran şarjlı spotu yanıma alıp Veysel Efendi ile elektrik dairesinin yolunu tuttum. Aşağı indiğimde bir koku boğazıma boya kokusu gibi yapıştı. İnsana rengini veren, tene rengini veren kan da bir çeşit boya değil miydi? Aldığım kokunun kan kokusu olduğunu anladım. Spot lambayı yerde yatan 1.70 boylarında, siyah ceket altına kadife pantolon giymiş adamın üzerinde gezdirdim. Eğildim nabzına baktım. Cildinin soğukluğu hayatta olmasına imkan vermeyecek cinstendi. Katılaşmış bileklerine rağmen nabzını kontrol ettim. Ve ölü görmekten ziyade; ölü görünümlü bir diri görmenin heyecanı sirayet etti bana... Veysel Efendi geldiğinde dediklerini çok sakin karşılamış. Şalteri attığı için elektrik panosuna inen bir apartman sakininin geçen ay yaşanan bir kazaya benzer bir elektrik çarpması sonucu hakkın rahmetine kavuştuğunu düşünmüştüm. Ama durum çok farklıydı. Bedeni sabah ışığı gibi sütbeyaz kesilmiş, katılaşmış kolları ağırlaşmış, kilitlenmiş parmaklarına rağmen adamın nabzı atıyordu. Hızla eve koştum. Ev telefonundan ambulansı aradım. Ellerinde pek fazla ambulans olmadığı için yaşayıp yaşamadığından emin olmadan ambulans gönderemeyeceklerini, eğer hayatta kalma şansı az ise bir cenaze arabasını hiç bekletmeden rahatlıkla yollayabileceklerini söylediler. Gün içinde belki benim gibi yüzlerce kişiyle konuşan sekreter, konuşmamdan kararsız kaldığımı anladı. Ve, ölü görünümlü diri hastayı, benden tarif etmemi istedi. Dediğim her şey aşağı katta, elektrik panosunda yatan adamın aleyhine gidiyordu. Bu gidişle ne ambulans ne cenaze arabası göndereceklerdi. Ben de bunu anlayarak bir çözüm olduğunu düşünerek ikinci bir hastanın varlığından bahsettim. Hızlı hızlı nefes alan hastanın, üstünün kanlar içinde olduğundan, her nefes alışında çocuklarım diye söylendiğinden, yaşamak istediğinden ve eğer bir ambulans gönderebilirlerse hayatta kalma ihtimalinin yüksek olduğundan bahsettim. Söylediğim son ayrıntılarla onları ikna etmeyi başarmıştım. Ambulans göndereceklerdi. Tekrar elektrik panosuna indim. Yerde yatan adamın son durumunu anlamak için tekrar nabzını kontrol ettim. Atmıyordu. Ölmüş olamazdı. Ölmüş olamazdı. Bir insanın ölmüş olmasından ziyade bir ambulansın ölmüş birini almaya geleceğini ve ambulans geldiğinde adam öldüğü için başıma gelecekleri düşündüm. On kişiye bir tane düşen ekmek, bin kişiye bir tane düşen çikolata, bir milyon kişiye bir tane ambulansın olduğu memleketimde, ambulansı ve içindeki insanları meşgul ettiğim için bunun bedelini ödeyecektim. Halbuki birkaç gün sonra gelecek bir trenim. Beni bekleyen bir şehir vardı. Ambulansı gereksiz yere çağırmanın bedelini her gün çevremdeki insanlardan işitiyor. En azından temiz 3 ay içerde kalacağımı düşünüyordum. Ama bu olamazdı. Ya zor bela bulduğum tren bileti ne olacaktı? Her insan hayatında bir kere trene binerdi. Ve ben bu fırsatı yıllardır köşe bucak aramıştım. Ve trene binenlerin hayatlarında bir daha trene binmemesi için kollarına basılan mühür yüzünden bir daha trene binemediklerini de biliyordum. Benim mührüm ise bir hafta kala çoktan basılmıştı koluma. Ya o trene binecektim ya da mutsuz olduğum insanlar arasında, sonsuza dek burada hapis hayatı yaşayacaktım. Yürüyerek ya da başka bir vasıta ile de gidemezdim. Çarpık kentleşmeyi ve gereksiz göçü engellemeye çalışan hükümet yetkilileri, şehirlerin tren dışında insan alış verişini yasaklamıştı. Ne gidenler geri dönebiliyor ne gelenler geri gidebiliyordu. Başka şehirleri o şehirden gelenler kadar biliyorduk sadece. Daha fazla bilgi ne verilirdi ne de aranarak bulunabilirdi. Özgürlük bir yerde kalmak mıydı yoksa bir yere gidebilmek miydi? Peki, gitmekle kurtulabilir miydi insanlar esaretten? Gittiğimiz yer de özgür kalabilecek miydik? Yıllardır düşündüğüm bu soruları bırakıp derhal içinde bulunduğum duruma bir çözüm bulmalıydım. Tüm yaşananları hızlıca düşünüp bir karara varmam gerekti. Hayatımda bir kere trene binme fırsatım vardı. Başka çarem yoktu. O an aklıma çok mantılı görünen ve şu an ne kadar yanlış yapmışım diyeceğim kararımı verdim. Evden büyükçe bir ekmek bıçağı alıp, iç organlarıma değmeyecek şekilde Veysel Efendi'den beni yaralamasını istedim. Yerde yatan adam görünce korkudan deliye dönen Veysel Efendi, bu isteğime cevabını kaçarak verdi. Ve daha açıklamama fırsat bile kalmadan koşarak apartmandan çıktı. Başka çarem yoktu. Mecburen kendi kendimi yaralayacaktım. Bıçağı kolonya ile iyice temizledim. Ağzıma büyükçe bir bez parçası aldım. Bu yaptığımın çok yanlış olduğunu biliyor, her şeyi yapmak zorunda olduğumu düşündüğüm için yapıyordum. Çekeceğim acının, mazoşist kaynaklı bir sapkınlık olmadığını biliyor, özgürlüğümün bedeli olarak düşünüyordum. Vücudumda, ambulans çağırmaya yetecek kadar, insanı aciz gösteren yaralar açtım. Ağlamak ve bağırmak için rol yapmama gerek dahi yoktu. Çünkü kesikler bir hayli canımı yakıyordu. Açtığım yaraların bir iki ay içinde gittiğim yerde iyileşeceğine emindim. Hem de üstelik gelecek ambulans bana ilk müdahaleyi yapacak, belki de üç dört haftaya hemencecik toparlayacaktım. Aradan ne kadar geçti bilmiyorum. Ayaklarım, burnum üşümeye başlamıştı. Üstüme bir halsizlik çökmüştü. Tüm bunlara rağmen ambulans hala gelmemişti. Bu işin böyle olmayacağını, tekrar ambulans için aramam gerektiğini düşündüm. Ama bırakın ambulans çağırmayı, yardım isteyecek, imdat diye bağıracak gücüm bile yoktu. Kendimden bir parça buldum. Gitmek uğruna göze aldığımız bunca zorluk yüzünden mi zordur bu kadar? Hiçbir şeyden emin değilim ama sadece o elektrik dairesinde yavaş soluk alışverişimi ve kararan gözlerimin beni alıp götürmesine eminim.


Cama atılan bir taş sesiyle irkildim. Bir an korkuya kapıldığımı hissettim. Ne yapacağımı bilemeden oturduğum yerden kalktım. Kalbim tıpkı dörtnala koşan bir at gibi kan pompalıyordu. Işıkları açma cesaretini kendimde bulamadım. Eğer tanımadığım biriyse -ki büyük ihtimalle öyleydi- bu çok tehlikeli olurdu. En azından o anda öyle olması gerektiğini düşünmüştüm. Yavaş yavaş mutfağa doğru yol almaya başladım. Dışarıdaki kişi beni duyabilirdi. Olabildiğince topuklarımı kaldırarak -ayak ucunda- yürümeye çalışıyordum. Mutfağa geldiğim zaman salonun penceresini tam anlamıyla gören bir yere geçtim. İyice eğildim ki dışarıdaki kişi beni göremesin. Etrafı gözlemlemeye başladım. Her yer zifiri karanlıktı. Ama biliyordum ki homojen karanlıkta hareket eden bir karaltı varsa bu muhtemelen istenmeyen misafirdi. Çokça bakındım ama hiçbir şey göremedim. Erketeye yatmış öylece bekliyordum. Önümde koca bir karanlık, arkamda ise evin sessizliği vardı. İyice kafayı yiyecek hale gelmiştim. Sanki karanlıktan bir canavar çıkacak ve beni sürükleyecekti. Bunları düşündükçe ellerim terliyor ve midemde bıçak saplanır gibi ağrılar oluşuyordu. Toplu oturmaya dikkat ediyordum. O kadar sessizdim ki kalbimin düzensiz atışından dahi rahatsız olmaya başladım. Yarım saat kadar o karanlıkta bekledikten sonra geç de olsa kalktım ve evde ne kadar dışarıya açılan kapı, pencere varsa hepsini kilitledim. Bunu neden bu kadar geç düşündüğümü ise hiç bilmiyorum. Her yeri kapattıktan sonra artık salonun ışığını yakmaya karar verdim. Işığı açmamla kapının çalınması bir oldu. Kapıyı çalan kişi seri vuruşlar halinde alacaklı gibi çalıyordu kapıyı. Yavaşça kapıya yaklaştım ve delikten baktım. Kapıyı çalan, küçük bir oğlan çocuğuydu. Bir yandan kapıya vuruyor, bir yandan da Açın kapıyı, lütfen bana yardım edin! diyerek bağırıyordu. Kapıyı hiç açmak istemiyordum ama onu da orada bırakamazdım. Peşinde birilerinin olduğu barizdi. Kimdi bunlar!? Çok hızlı hareket edebilirsem onu da kendimi de kurtarabilirim diye düşündüm. Üç kez kilitlediğim kapının anahtarını yavaşça iki kez çevirdim. Son kilidi çevirmemle çocuğun çelimsiz kolundan tutup onu içeri çekmem bir oldu. Kapıyı tekrar kilitledim ve delikten dışarıyı tekrar kontrol ederken bir ürperti yaşadım. Az önce içeri çektiğim o çelimsiz kol, elime sığmaz hale geldi. Adeta koca bir adamın koluna büründü. Yavaşça arkama döndüm. Gördüğüm şey karşısında uğradığım şoku ömrüm boyunca yaşamamıştım. Az önce eve aldığım çocuk; karşımda kar maskeli, uzun boylu bir adama dönüşmüştü. Nefesim kesildi. Sessiz sessiz bana bakıyordu. Salonun loş ışığı sayesinde en azından adamın gözlerini görebiliyordum ve düştüğüm bu durumdan çok korkuyordum. Sonra yavaş yavaş elini beline attı. Tabanca çıkarmaya hazırlandığını düşündüm ve onu sert bir şekilde geriye doğru ittim. Ama ne kadar itersem iteyim onu bir adımdan fazla uzaklaştıramadım. Oysa hala sessizce bana bakıyordu. Eli hala belindeydi. Artık yolun sonuna geldiğimi düşünmeye başladım. İçimden bir yandan dua ediyor bir yandan da nasıl oldu da böyle bir kabusun içine düştüm diye kendimi yiyip bitiriyordum. Adam bu sırada elini belinden yavaşça çekmeye başladı. Çektikçe çubuğa benzer bir şey geliyordu. Bunun bir şiş olduğuna karar verdim. Kim olduğuna dair en ufak bir bilgimin bulunmadığı bu adamın; bir an çok akıllı olduğunu düşündüm, işimi sessiz halledecekti. Çubukta iyice yaklaşıyordu. Ben tam bir darbe geliyor diye beklerken adam bir anda elindeki çubuğu ağzına götürdü. Bu sırada, beni öldürecek olan adamın en azından suratını görebilmek için elimi ışığı açmak için düğmeye doğru yaklaştırıyordum. Kendi evim olduğu için neyin nerede olduğunu çok iyi biliyordum. Işığı açtım. Karanlığa alışmış olan gözlerim bir anlığına afalladı. Gördüklerim karşısında ölmüş olabileceğim kanısına vardım. Çünkü şu an karşımda bir korkuluk duruyordu. Ağzında ise kuru bir gül dalı vardı. Gördüklerime inanamadığım için ona dokunmaya karar verdim. Elimi çekinerek de olsa tekrar bileğine attım. Az önce dokunduğum ve bir insan kolu olduğuna yemin edebileceğim kol pörsümüş bir tahta halini almıştı. Kol resmen benimle birlikte yaşam evrelerini -doğum, hayat ve ölüm- geçirmişti. Biraz daha inceledikten sonra yaşadığım her şeyi gözümde tekrar canlandırmak için gözlerimi kapadım. Gözlerimi açtığımda kendimi ağzı yarım açık bir şekilde koltukta buldum. Oysa korku filmi bile izlememiştim. Bilinçaltımın oynadığı bu oyunun sebebinden çok, görmüş olduğum bu kabusun sonunu merak ediyordum. O görmüş olduğum çocuğun peşindekiler kimlerdi ve neden bütün bunlar beni bulmuştu gibi sorular bunlardan sadece birkaçıydı. Bunu öğrenmenin tek yolu ise gözlerimi kapatıp yarım kalan hikayeyi hayal gücümün yardımıyla tamamlamaktan geçiyordu.