Anadolu köyleri ekseriyetle kuraktır. Köyün tam ortasından geçen nehir kurumuştur. Nehrin taşkın olduğu zamanlarda yapılan köprü yıkılmaya yüz tutmuştur. İşte o köylerden birinde bir adam ve bir kadın yaşamaktadır. Oturdukları ev, birkaç koyun, biraz tavuk ve doksan model Toros otomobilden başkaca da bir şeyleri yoktur. Hiç çocuklarının olmaması istisna da olsa Anadolu köylerinde orta halli bir hanenin durumu bu şekildedir. Bahsi geçen şirin ailenin size anlatacağı çok hikaye var. Ama anlatılan hepimizin hikayesi olsun diye bu aileye özgü şeyleri anlatmak istemiyorum. Siz değerli okurlara bu evin beyinin, bir gününden kesiti kendi bakış açımdan sunmak istiyorum. Bahsi geçen köyümüz kasabaya bir hayli uzak. Bilenler bilir, bu köylerde maddi olarak külfetli olduğundan ve köyde yapılacak işlerin fazla oluşundan ötürü ihtiyaçlar için şehre sürekli gidilmez. Genellikle şehre haftada bir kez gidilir. Ve giderken de komşuların da ısmarladıkları şeyler alınır. Bu köyde şehirden alınması istenen şeylerin tümüne ısmariş denilir. Şehre biri gidecekse ısmariş verilir. Sözü daha da dolandırmadan gelin sizinle birlikte doksan model Torosla şehre gidelim. O Toros haftada bir defa şehre gider. Evin hanımı öteberiden ne eksikse onu yazar kağıda. Kağıdı alan adam yola revan olur. Dağları, ovaları dolanır, aşar. Şırıl şırıl akan çeşmelerde mola verir. Yol üstündeki köylerde onu bekleyen akrabalarını yoklar. Yokladığı her hane eline bir miktar para ve bir parça kağıt tutuşturur. Adam yola devam eder. Toros'a bindiği gibi -tarlaya gide gele nasırlaşmış elleriyle- direksiyonu kavraması bir olur. Aceleyle çalıştırır motoru. Frendeki ayağını usulca çekip gaza basar. Ve sanki gerisin geriye gidecekmiş gibi arabayı iki metre kadar geriye kaçırıp, sert bir gaz hamlesiyle yola çıkar. Şehre varıncaya kadar birçok tehlike atlatır adam. Toros'un camı kanatlı haşerelerin çarpmasıyla kirlenir. Çamurlukları çamur bağlar. Çakıllar tekerin oyuklarına girer. Yorucu ve heyecanlı yolculuk sonrasında adam şehre varır. Zafer kazanmış bir komutan edasıyla, gururla Toros'tan iner. İner inmez ona zaferi tattıran Toros'una -komutanın atına baktığı gibi- gururla ve sevgiyle bakar. Cebindeki kağıtları yoklar, parasını sayar. Her zaman gittiği yerlere uğrar. İlk iş olarak kolonya ve küp şeker alır. Sonra sırasıyla her zaman gittiği dükkanları dolaşır. Ona verilen kağıtta yazan şeyleri tamam eder. Ellerindeki ağırlık dişe dokunur bir yük oluşturduğunda onları bagaja koymayı akıl eder. Yüklerinden kurtulduktan sonra alışverişten arta kalan parayı en iyi şekilde değerlendirmek için aklında hiç olmayan dükkanların önünden geçer. Nalburun önünde sergilenen yeni tip çapalara el sürer. Almayı düşünür ama vazgeçer. Birçok dükkanın önünden geçip onlarca şeye el sürdükten sonra hiçbir şey alamadığını fark eder. Hiçbir şey elinde kalan paranın değerini en iyi şekilde gösterecek kadar iyi değildir. Yeni bir kazma alsa eskiyecek, çok hoşuna giden bir süs eşyası alsa daha evine dönmeden heyecanını yitirecektir. Sahip olunan her şey o şeye sahip olana kadar güzeldir. Adam bu düşüncelerle dolana dursun, karşıdan tanıdık iki yüz görür. Komşu köyden bacanağı Hüsamettin ile onun afacan oğlu Ahmet sevinçle karşıdan ona doğru yürümektedir. Hüsamettin'e nazı geçtiği için Ahmet'e ufak bir oyun oynamak ister. Atkısıyla yüzünü iyice kapattıktan sonra Ahmet'in önüne geçer ve çok mutsuzum, of! Her şey çok kötü diye söylenip ağlamaklı bir rol oynar. Çocuk kendinden beklenmeyen bir çeviklikle elindeki şekeri uzattığı gibi bir de ağzını yaya yaya gülümser. Adam şekeri aldığı gibi hoplamaya başlar. Bak baba şeker alıp da mutsuz olan olur mu hiç? diye yarım ağızla konuşur Ahmet. Ahmet'in bu beklenmedik davranışı adamın çok hoşuna gider. Kendini küçük Ahmet'e tanıtır ve şekerini iade eder. Üçü birlikte kahkaha atmaya başlarlar. Biraz daha lafladıktan sonra veda eder Hüsamettin'e ve onun büyümüş de küçülmüş olan oğlu Ahmet'e. Adamın keyfi artık yerine gelmiştir. Hem sevdiği bir dostunu görmüş hem de ne alacağına karar vermiştir. Artık aklında ne süs eşyaları ne yeni kazma hiçbir şey kalmamıştır. Sevgiyi ve heyecanı yanında götürmeye karar verir. Elinde kalan son parayla şeker ve oyuncak alacaktır. Aldığı şeker ve oyuncakları yol üzerinde gördüğü, bildiği çocuklara dağıtacaktır. Küçükken almayı en çok istediği oyuncak ve şekerlerden alır. Yola koyulur ve yol üzerinde gördüğü bütün afacanlara dağıtır. Her birinin yüzünde beliren tarifi imkansız gülümsemeyi aklına iyice kazır. Eve vardığında hanımı artan parayı nasıl değerlendirdiğini sorar ve aldığı cevap karşısında hayli şaşırıp biraz da istihza ile ne iyi etmişsin koca bebek deyiverir. Adam, aklında hala çocukların gülüşü basar kahkahayı. Yaşlandık hanım, yaşlandık artık. Nefsimin hoşuna giden şeyler beni gerçekten mutlu etmeye yetmiyor. Mutlu olmak için çevremdeki insanların da mutlu olmasını istiyorum. diye de ekler. Bir sonraki haftaya kadar bol bol sevgi depolamanın verdiği huzurla birbirlerine sarılırlar. Güzel olmuş. Bana ilkokulda çizdiğimiz ortasından dere akan, derenin üstünde bir köprü olan, arka tarafta tepeleri, ön tarafta çimenleri, tepelerin arkasında güneşi olan köy resimlerini hatırlattı. Hatta bazen uçurtma da olurdu. Lakin insan ve hayvan çizer miydim şimdi hatırıma gelmedi. Elinize sağlık. Samimi ve güzel yorumunuz için teşekkür ederim kıymetli okur. Beğenmenize çok sevindim.


Uzun bir aranın ardından sizlere okuduğum bir webtoon yani Tower Of God çizgi romanını aktarmak istiyorum. Kısaca hemen söylemek zorundayım; macera, aksiyon, fantezi, muhteşem çizimler ve belki de muhteşem ses efektleri sizin ilgi alanınıza giriyorsa hiç beklemeyin hemen okuyun. Bahsettiğim hikaye webtoon adlı bir sitede yayınlanan bir çizgi roman. 2004 yılında Güney Koreliler tarafından kurulan bu site, çizgi roman yazarlarına bir platform oluşturmakta. Günlük minimum 6 milyon okuyucuyu görmekte ve bu gayet efsane bir başarı. Hikayemizin türü aksiyon ve karanlık fantezi gibi. Yazarımızın adı S.I.U. ve gerçekten başarıyı hakketmiş birisi. Konumuz ise 25. Bam adında hayatının büyük bir bölümünü devasa bir kule altında karanlık bir mağarada geçirmiş bir gencin, aynı kuleyi tırmanışı. Konu başlangıçta sizlere 'ne alaka' gibi gelebilir ancak sizi ilk bölümünden yakalayacağına eminim. Çünkü ben 400 bölüm sonra bile sanki ilk bölümmüş gibi yakalanmış hissediyorum. İlk 20 bölümde ne oluyoruz, nasıl yani diyorsunuz. Her seferinde acaba kim düşman kim dost, kim yalan söylüyor kim doğru söylüyor devamlı merak ediyorsunuz. Hikayenin geçtiği yer yani kule Rapunzel'in kilitli kaldığı bir şato kulesi değil aksine devasa bir yer. Her kat kendine ait bir ekosisteme sahip. Kendi ait fauna ve florası bulunmakta. Ayrıca her katta o kata bekçilik yapan akıl almaz güce sahip olan administrator denilen devasa yaratıklar bulunmakta. Katların arasında geçiş sınavlar ile yapılmakta ve en tepeye çıkan canlının kulenin tanrısı olacağı inancı vardır. Böyle anlatınca aksiyondan çok macera hikayesi gibi duruyor ama bana inanın aksiyon asla durmuyor. Devamlı yeni katlar ve testler aşıldığında sanki bir macera içerisinde karakter ile birlikte keşfediyormuş gibi hissediyorsunuz. Yalnız bir konuya değinmeliyim ki o da fazla fantastik bir hikaye oluşu. Yani demek istiyorum ki genç kesime daha çok hitap ediyor. Değişik yetenekler, değişik ırklar tamamen yeni bir evren. Yer ve mekan anlatımı kısıtlı olduğu için kimi zaman haritayı tam kuramıyorsunuz kafanızda. Bunların dışında 70 küsur bölüm kadar çizimler amatör ve az uğraşılmış gibi. Ancak bunun sebebi yazarın tek işinin bu olmayışı ki bu sonraki bölümlerde değişiyor. Çizimlerde en ince detayları bile görebiliyorsunuz. Yani ilk bölümlerde çizimlerden dolayı bırakmanızı tavsiye etmem çok şey kaçırırsınız. Şimdi artık konunun en önemli yerine gelelim: bu hikaye aslında dünyada bir ilk. Bu çizgi romanın bir animasyonu yapıldı. Ne dediğinizi biliyorum ancak bu öyle bir ilk değil, ilk defa bağımsız bir yazarın internette kendi haliyle çizdiği bir hikayenin animasyonu. Bu zannedildiğinden de büyük bir olay. Çünkü bu ilk, aynı bu hikaye gibi diğer hikayelerin de animasyon platformu bulacağı umudunu taşıyor ve bulmaya başladılar bile. Bu da animasyon hayranları için gerçekten yeni bir dünya demek. Sonuç olarak bu hikayeyi yani çizgi romanı mutlaka okumanızı tavsiye ediyorum. Eğer çizgi romanlarla aranız sıkı değilse izlemenizi, eğer ikisiyle de ilginiz yoksa en azından yazımı beğenmiş olmanızı umuyorum.


Başkadır çünkü Trinidad aşkları şimdiki aşklara pek benzemez. Şehrin yüzlerce yıllık tarihi ve kültürel dokusuyla sıcacık iklimi siner Trinidad'da kalplere... Hızlı tüketildiği için çabucak sönüveren günümüz aşklarının tersine; içten bir gülüş veya sevdalı bir bakışla bile yürekler aşk ile çarpmaya başlayıverir. Bu kadar doğal, bu kadar çıkarsız ve insani olduğu için belki de bu şehirde yaşanan aşklar 'ömürlüktür.' İleride ayrılsalar bile ölene kadar birbirlerini unutmazlar. Küba gezisine arkadaşı Hande ile gelen esmer güzeli Eylül'e Kübalı erkekler özel bir ilgi gösteriyordu. Bu alakadan son derece hoşnut Eylül; sokakta yürürken veya bir mekanda otururken bütün gözleri üzerinde hissetmenin verdiği özgüvenle uzun siyah saçlarını sık sık yana doğru savuruyor, attığı şuh kahkahalarla ilgiyi sürekli üzerinde toplamayı başarıyordu. Kübalı bir erkeğe aşık olmayı aklının ucundan bile geçirmeyen genç kızın on günlüğüne geldiği bu ülkede yeni güzellikler keşfetmekten başka bir şey düşündüğü yoktu. Zaten gittiği yerlerde yarım kalan aşklar bırakacak kadınlardan da değildi Eylül... Yalnız bilmediği bir şey vardı. Kalbini çalacak erkek Küba'nın efsanevi şehri Trinidad'da onu bekliyordu. Trinidad barlarının hemen hepsinde canlı müzik yapılır. Hande'yle Eylül'ün o gün gittikleri Canchanchara isimli barda, Latin çalgıları eşliğinde canlı ezgiler söyleyen üç erkekten en genç ve yakışıklısı Alterus'tu. Uzun boyu, kısa saçlarına tutturduğu metal çubuk şeklindeki tokaları, biçimli kesilmiş sakalları, geniş omuzları ve atletik vücuduyla diğerlerinden ayrılıyordu Alterus... Üzerine giydiği siyah tişört, estetik vücut hatlarını ortaya çıkarıyor, tişörtün ön kısmındaki beyaz çerçevede göze çarpan Romance yazısı, Eylül'ü romantik bir aşka çağıran davetiye oluyordu. Hande ve Eylül barın özel kokteyli olan Canchancharalarını yudumlarken, romantik şarkılar söyleyen üçlüden Alterus, bakışlarını Eylül'den alamıyordu. Alterus'un davetkar bakışlarıyla büyülenen Eylül'ün gözlerinde başlayan aşk, ikisinin de kalbine doğru yol alıyordu. Arkadaşları yorulup mola verdiğinde, Alterus şarkılarını tek başına söylemeye devam etti. Bardaki kalabalık umurunda bile değildi. Zaten herkes, şarkılarını Eylül için söylediğini anlamıştı. Alterus, kaç şarkı söylediğini, aradan ne kadar zaman geçtiğini bilmeden, yorulmadan, bıkıp usanmadan şarkı söylemeye devam etti. Ekip arkadaşları enstrümanlarını toplamaya başladığında, Alterus'u ve onu soluksuzca dinleyen Eylül'ü bir endişe aldı. Çünkü çalgıların toplanması; 'peri masalının' sona ermek üzere olduğunu gösteren bir işaretti. Bu tatlı rüyanın bitmesini ikisi de istemiyordu. Aşkını gözlerden sözlere dökmeye karar veren Eylül; arkadaşı Hande'nin, Artık kalkalım mı? sorusunu, telaşlı bir şekilde: Sen git, ben seni bulurum, diye yanıtladı... Ama nasıl olacaktı? Aynı dili konuşmayan iki insan, birbirine ne söyleyecek, duygularını nasıl ifade edecekti? Eylül'ün isteğini anlayışla karşılayan Hande: Tamam canım, seni sokağın köşesinde bekliyorum. dedi. Eylül bu kısacık sürede, Alterus'un aslında doktor olduğunu, boş zamanlarında hobi olarak şarkı söylediğini öğrenmişti. Ayrıca birbirlerine; 'Mutlaka bir kez daha görüşme sözü,' vermişlerdi. Eylül, Alterus'u Türkiye'ye davet etmiş, Alterus da Eylül'ü seneye yine Trinidad'a beklediğini söylemişti. Otobüsleri ertesi sabah saat on birde Havana'ya hareket edecekti. Eylül bütün gece Alterus'u düşünmüş, onu son bir kez daha görebilmek için sabaha kadar dua etmişti. İki arkadaş sabah erkenden kahvaltı yapıp, yakınlarına hediyelik eşya almak için çarşıya doğru yürümeye başladılar. Sokağın köşesini dönene kadar Alterus'u ve ona olan aşkını anlatıp durdu Eylül. Caddeye çıkacakları sırada, Allah'ım ne olur onu son bir kez daha görebileyim! diye yalvardı. İki arkadaş geniş cadde boyunca yürümeye devam ederken ortalık, Eylül'ün, Alteruuus! feryadıyla çınladı aniden... Yolun karşısına bakan Hande, caddenin diğer köşesinden çıkan Alterus'un onlara doğru gelmekte olduğunu görünce; 'Hah işte! Eros, yine yaptı yapacağını!' diye düşündü. Kısa bir tereddütten sonra sevdiğine doğru yürümeye başlayan Eylül ile onun yürüdüğünü görüp daha hızlı yürümeye başlayan Alterus, caddenin tam ortasında birbirine kenetlendi. O kısacık zaman dilimi içerisinde kokularını içlerine çekip, özledikçe tekrar canlandırmak için belleklerinin en gizemli köşesine nakşettiler. Sonunda, birbirlerine verdikleri sözü tekrar hatırlattılar.


Şimdiye kadar gerçek renklerini göstermeyen ben, sizleri benim mekanım olan internetin karanlık tarafına davet ediyorum. Bu yolculuğa bugünlük Başkan Mr.Trump'tan başlayalım. Bildiğiniz üzere Trump, New York doğumlu başarılı bir iş adamı; evet aynı zamanda da ABD Başkanı. Ekonomi üzerine eğitim alan Trump aile şirketlerinin başına geçip kısa zamanda büyük başarı sağlıyor. Oteller, gökdelenler, gazinolar yaptıran Trump'ın kendisine 3.1 miyar $ net değer biçiliyor. Yalnız konumuz ne Trump'ın hayatı ne de onun şirketleri. Konumuz yalnızca Trump'ın internete verdikleri ve internetin Trump'a yaptıkları. Trump ve McMahon iki tane bilyoner ve yaptıklarına bakın... İnanılmaz. Yalnız Trump'ın internete verdikleri bunla da bitmiyor. ABD başkan seçimlerinde Hillary Clinton ile kapışırken özellikle Çin konusuna biraz değindi. Çin hakkında en çok ise ABD'yi sömürüyor dedi. Aslında bütün bu olayları toplayacak olursak Trump, başkan olmadan önce sıradan bir milyonerdi sıradan. Seçim döneminde izlediği politikalar ve yaptığı bir birinden ilginç konuşmalarla devamlı gündeme oturdu. Make America Great Again sloganıyla çıktığı başkanlık yolculuğunda Meksikalılara ve Müslümanlara yaptığı tutumla yüksek gerilimli bir ortam yarattı. Meksika ile aramıza duvar yapacağız ve Meksika ödeyecek.' dedi. Ek olarak bir kadın hakkında konuşurken şöyle bir lafı da var Grab them by the puy. Bu laf da nefret topladı, uzun bir dönem CNN'de konuşuldu. Şimdi bütün bunları ve Donald Trump'ın twitterını bir yana bırakacak olursak aslında izlenilen seçim kampanyasında gündeme böyle ilginç laflarla sürekli gelmesiyle, bir laf var Reklamın iyisi kötüsü olmaz. diye işte durum aynen böyle. Benim kendi fikrime gelecek olursam Trump aslında ABD halkının büyük bir kesimini düşünceleriyle zaten temsil ediyordu. ABD aslında birçok milletten gelen insanın toplamı olsada, Trump taraftarları yabancı milletlere ya karşı ya da çekimser. Tam demek istediğim, göç hakkındaki politikası daha derin ve doğru şeyler içerse de takipçileri ya yabancılara karşı ya da yanlış bilgilere sahip. -Örneğin ABD'de bulunduğum bir dönemde Türkiye ile ilgili bir belgesel görmüştüm, çöl gösteriyorlardı, Araplara benzetmişlerdi. - Seçim döneminde bu kadar gündeme gelmesiyle kendi reklamının yapılmasını sağlamış ancak bu kötü reklamlar birçok insan tarafından gerçekten araştırmış olup, bazı şeylerin nasıl medyanın etkisi ile değiştirildiğini ortaya çıkarmıştı. Özellikle bu dönemde CNN Trump'a karşı bir tavır alıp haberlerine bu niteliği vermişti, bunun yüzünden ABD'de büyük itibar kaybına uğradı. Bu dönemde Fake News lafı herkesin diline dolandı. Başkanlık yarışında karşısında bir sürü yetenekli isim olmasına rağmen en büyük rakibi Hillary Clinton'un bu dönemde yolsuzluğa bulaştığı ortaya çıktı. Şayet bu olay Trump ve Republicanların lehine oldu. Mizah ile başlayan konudan biraz sapmış olsak da Trump'ın halen ilginçlikleriyle Dünya medyasında odak noktası olduğu söylenilebilir hatta bu olay seçimlerde onun lehine bile olmuş olabilir.


Jared Diamond tarafından 1997 yılında kaleme alınan bir kitaptır. Sonradan keşfedilen, düzeltilen ve güncellenen bilgilerle yeni basımlarında kitabın yazarı, kitaba eklemeler ve düzeltmeler yapmıştır. Tüfek Mikrop ve Çelik kurgusal olmayan bir kitaptır ve yazarı tarihsel gerçekleri kronolojik bir şekilde bize aktarmıştır. Şunları da eklemek isterim, yazar 1937 doğumlu ve kendisi Abraham Lincoln'e çok benziyor. Jared Mason Diamond, Tüfek Mikrop ve Çelik kitabında işte bu soruları yanıtlıyor. Hem de her şeyi yanlış bilgi vermeden, akla yatkın bir biçimde açıklayarak. Örneğin, siz basit bir soru diyebilirsiniz ama ben insanların kıtalara nasıl yayıldığını merak ediyordum. Sonuçta arada denizler ve okyanuslar var. Bir de kıtaların ayrılması milyonlarca yıl önce gerçekleşmiş. Ama anladığıma göre özellikle buzul çağında denizlerdeki suyun büyük bir kısmı buz halde olduğu için, bildiğimiz deniz seviyesi şu ankinin onlarca metre altındaydı. Ve kıtalardan kıtalara bazı bölgelerden yürüyerek geçebiliyordunuz. Tabi insanların gemileri ve tekneleri icat etmesinin de etkisi var. Kitabını okumamıştım ama belgeselini izlemiştim. Kitabını en kısa sürede okumayı düşünüyorum. Kitap listeme ekledim. Belgeselinin de izlenmesini tavsiye ederim. 50'şer dakikadan 3 bölümlük bir belgesel. Zevkle izleyebileceğinizi düşünüyorum. İnternette ufak bir aramayla bulabilirsiniz ilgili belgeseli. Teşekkürler. Belgeseli en kısa zamanda izleyeceğim.


Evet, gönderdiler. Hiç durmadı. Azmi, çalışması, zekası tüm Türk milletine örnek olacak cinsten.. 28 yaşında Yale'dan "tam profesör" ünvanı aldı. Kendisinden yaşça büyük doktora öğrencilerini çalıştırdı. Atom ve Moleküllerin Çok-elektron Teorisi , Çözgeniter Kuramı , Kimyasal Tepkime Mekanizmaları Kuramı , Mikrotermodinamik , Değerlik Kabuğu Etkileşim Kuramı gibi ismini Türkçeleştirerek oluşturduğu teoriler ve kuramlar ve onların yanısıra fen bilimleri alanında birçok teori ortaya koydu. Bununla birlikte iki kez Nobel'e aday gösterildi, birçok ödüller, ünvanlar aldı. Birçok ülkeden bilim insanları Sinanoğlu'nun ayağına geldi bu yeni bulunan şeyleri alıp geliştirmek için. Ama Oktay Sinanoğlu'nun anlamadığı bir şey vardı ki o da neden Türkiye'nin bu yeniliklere kayıtsız kalmasıydı. Artık Türkiye'ye gidecekti ve kendisi bu yeni alanlardaki gelişmeleri götürecekti. Peki Oktay Sinanoğlu hiç sosyal hayatı olmadı mı derseniz, senden benden fazla ve hiç de olamayacağımız sosyal idi. Küçük bir uçakla uçmak mı dersiniz, yoksa küçük bir tekneyle okyanuslardan bizim bile göremeyeceğimiz yerler mi? Çevresine değinmiyorum bile, zaten Dünya ayağına geliyor. Oktay Sinanoğlu hakkında ne kadar şey anlatsak az. Nicelerini öğrenmek isterseniz "Türk Aynştaynı Oktay Sinanoğlu" kitabını okumanızı tavsiye ederim. Gerçekten öğrenilmesi, ilham alınması gereken bir insan. Ne demişler; bilmemek ayıp değil, öğrenmemek ayıp. Böyle önemli bir şahsiyeti bizlere hatırlattığınız için teşekkürler. Parlakjurnal ekibine de ayrıca teşekkürlerimi iletirim sitenizi severek takip ediyoruz. bu güzel insanın yurda döndükten sonra yaşadıklarını bilmek istemezsiniz. Maalesef içi boşaltılmış kurumlar, makam sevdalısı ve kendi çıkarlarını herşeyin üzerinde gören insanlar hepsi tamam da idealist memleket sevdalısı öğretmen de kalmadı işte en acısı bu.


Çin Halk Cumhuriyeti'nin Uygurları asimile etme çabası yüzyıllardır devam ediyor. Ama özellikle günümüzde Çinlilerin Uygurlar üzerinde yaptığı zulüm ve işkence çok büyük boyutlara ulaşmış durumda. Bu da birçok ülkenin medyasında gösterilmiyor. Niye? Çünkü yok işte Çinliler ile ilişkimiz bozulmasın. Uygur halkı ve çocukları yeniden-eğitim kampları adı altında toplanıyor ve insanlar ailelerinden zorla koparılıyor. Bu halkın özellikle Çin'e yakın bölgelerinde ibadetlerini özgürce yapmalarına izin verilmiyor. Çin bayrağı yakmak da bu duruma çözüm değil. Uygurlar Müslüman bir halk. Göktürkler zamanında onlar da İslam'ı kabul etmeye başlamışlar. Hem ülkemizin çoğunluğu gibi Müslüman hem de aynı soydan geliyoruz. Bir de bugüne kadar zulüm ve işkence gören tüm toplumlara kucak açarken, onları savunurken Uygur halkına yapılanlara göz yummamız çok kötü. Başta hem halkımızı hem de tüm dünyayı bilinçlendirmeye çalışması gerekenin medya-basın olması gerekirken özellikle suskun kalmaları, hiç doğru değil. Zamanında bağımsızlıklarını ilan etmeye çalışmışlar ama başta Rusya olmak üzere buna izin verilmemiş. 1950 civarında Uygurlar bağımsızlıklarını ilan etmeye çalışmış Doğu Türkistan bölgesinde. Ama Rusya karışıklıkları bahane ederek Doğu Türkistan'ı ilhak etmiş. Sonra Çin ile anlaşmışlar ve o bölgeye özerk bölge statüsü verilmiş. Ama aslında özerk bölge falan hikaye. Çin zaten tüm dünyayı asimile etmek istiyor. Zamanında Orta Asya'da Çinliler Türkleri asimile ettiği gibi şimdi Uygur halkını asimile etmek istiyor. Çin hükümeti demiyorum, hiç gocunmadan Çinliler diyorum çünkü Çin halkı da bu duruma göz yumuyor. Gerçi çoğu zaten komünist mi sosyalist mi belli olmayan hükümetin değişik bir manipüle sistemi ile karşı karşıya. İnsanların hapse atılmasına göz yumuyorlar ve hükümetlerini sonuna kadar haklı görüyorlar. Çevre devletler de göç etmeye çalışan Uygurları durdurmaya çalışıyor. Özellikle Tayland. Sanki Çin'den para alıyor. Uygur göçmenleri ülkelerine geri gönderiyorlar. Müslüman bildiğimiz Malezya da bunların arasında. Myanmar da bunların arasında. Hatırlar mısınız bilmem, bir ara kendi ülkesindeki Müslüman halkı katlettiler, hem de Myanmar ordusu. İnsanların evlerini ve tarlalarını yaktılar. Çevre ülkelere göç etmeye zorladılar. Resmen katliam yaptılar. 1991'de Myanmar'dan Nobel barış ödül alan Ang San Su Çi de bu durumu gayet normal gördü ve Ülkem katliam falan yapmıyor dedi. Buna rağmen barış ödülü hala kendisinde. Daha söylenecek çok şey var bu konuda, aklıma geldikçe ekleyeceğim. Ama medyalar bu duruma susuyor, bunu bilin. Türk siyasi arenasında iki yüzlü insanlar ayakta kalmasını becerebiliyor. Gerçekten idealist insanlar henüz bu arenada kendini korumayı başarabilmiş değiller. Bana kalırsa, Uygur Türklerine olan sessizliğin en önemli sebeplerinden birisi budur. Sessiz kalmamamız gerekiyor denildiği zaman olayın ses yükseltmek olmadığı ve bu işin yumuşak bir diplomasiyle yapılabileceği anlaşılmalıdır. Fakat değişik çıkar ilişkileri işin içine giriyor. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komitesi üyesi olan 22 ülke bu zulmü kınarken, ne herhangi bir müslüman ülke ne de Türkiye bu kınamanın içerisinde yer aldı.


Kanuni Sultan Süleyman döneminde Avrupalı bir elçinin gözlemlerini içeren Türk Mektupları, adı üstünde yazarı olan Ogier Ghislain de Busbecq'in arkadaşına gönderdiği mektuplardır. Verilen bir söz üzerine gördüklerini anlatacağını söyleyen Busbecq, işi biraz da seyahatname tarzı bir şekilde yazıya dökerek Osmanlı topraklarında yaptığı gözlemleri anlatmıştır. O dönemden bugüne, Osmanlı'yı ve Türkleri daha iyi tanımak isteyenler için bir başvuru kitabı olmuştur Türk Mektupları. Ayrıca belki Busbecq'in adını Türk lalesini Avrupa'ya tanıtan kişi olarak da duymuş olabilirsiniz. Kitapta bazı resimler görebilirsiniz. Bunlar kitap için çok sonradan eklenmiş resimler falan değil. Tam tersine Busbecq'in elçiliği sırasında yanında bulunan yardımcıları tarafından çizilen resimler. Çizilen şeyler başarıyla da tasvir edilmiş. Dediğim gibi kitap Busbecq'in mektuplarından oluşuyor. 1555 ile 1560 arasında Osmanlı'ya barışı sağlaması ve barış durumunu devam ettirmesi için yollanan Busbecq, bu sırada gördüklerini, yaşadıklarını ve Türklerin yaşamlarını anlatıyor. Bu kadar ünlenmesinin ve bir başvuru kitabı haline gelmesinin sebebi ise objektif olması. Belki de bu durumun sebebi, aslında kitap bölümlerinin kendi gözünde sadece birer mektuptan ibaret olmasıdır. Çünkü hiçbir elçinin bilerek kendi halkını küçümsemesi ve karşı tarafı övmesi akla yatkın gelmiyor. Busbecq açık şekilde çuvaldızı kendilerine batırıyor yani. Peki, yazarın böyle demesinin sebebi nedir? Hangi konularda Türkleri kendilerine göre daha iyi buluyor? Veya hangi konuda Türklerin yaptığını yanlış buluyor? Bir de acaba o zamanda Türk toplumuyla bugünkü arasındaki farklar neler? Buyrun birkaç örnekle bakalım. O dönemin Roma kralı Ferdinand'ın elçisi olarak Osmanlı'ya gelen Busbecq, İstanbul'da bulunurken meydana gelen depremlerden de bahsediyor. Kanuni döneminde geldiği için Şehzade Mustafa'nın öldürülmesini, Roxolona'yı ve sarayda dönen dolapları anlatıyor. Kaldığı evlerden de bahseden Busbecq, Türklerin mimari anlayışının hiç zarif olmadığından bahsetmiş. Sadece ihtiyaçları doğrultusunda evler yaptıklarını ve bu evlerin çok sağlam olduğunu belirtmiş. Ama hiç süsleme yapmadıklarını, kendi evlerinde olduğu gibi göze hoş gelen hiçbir işleme ve detay olmadığından yakınıyor. Türklerin dilencilere verdiği önemden bahsetmiş. O zamanlar Türkler dilencilere şimdikinden kat be kat daha önem verir, onlara bakmayı kendilerine sorumluluk addederlermiş. Tabi bu durumu kötüye kullanan insanlardan da bahsediyor. Önem verdiği diğer bir nokta Türklerin hayvan sevgisi. Türklerin hayvanlara çok şefkatli davrandıklarını ve onların hürriyetlerine değer verdiklerini anlatıyor. Hatta kuş tutmaya meraklı bir Venedikli kuyumcunun başına gelenleri anlatmış. Türklerin başarılı olma sebeplerinden birini de anlattığı şu paragrafı direk alıntılamak istiyorum: ...Dolayısıyla Türkler arasında itibar, hizmet ve idari mevkiler; kabiliyet ve faziletin mükafatı oluyor. Kişi tembel ve sahtekar ise hiçbir zaman yükselmiyor, küçümsenip hakir görülüyor. İşte Türkler bu nedenle neye teşebbüs etseler başarılı oluyorlar ve hükmeden bir ırk olarak hakimiyetlerinin hudutlarını her gün genişletiyorlar. Bizim usullerimiz ise çok farklı. Bizde meziyete yer yoktur. Her şey doğuma dayanır ve yüksek mevkilerin yolunu açan sadece soylu olmaktır... demiş Busbecq. Tabi Busbecq bunları Osmanlı'nın altın çağında karşılaştıklarına dayanarak söylüyor. Kanuni'den sonra durumun pek de böyle devam etmediğini söylemek mümkün. Tesadüfi olarak okumaya başladığım bu kitap sayesinde, bu coğrafyadaki eski yaşantıya dair birçok yeni şey öğrendim. O zamanki Türk kadınlarının giyiminden Türklerin din anlayışına kadar merak ettiğiniz ve edebileceğiniz birçok sorunun cevabı bu kitapta bulabileceğinize inanıyorum. Keyifli okumalar.


Türkiye'nin Amerika Birleşik Devletleri ile sıkıntılı ilişkileri yıllardır kötüleşme halindeydi. Sürekli uzayan sorunlar listesiyle Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ABD'nin Türk hükümetini devirmeye çalışmakla suçlanan kişiyi iade etmeyi reddetmesiyle birlikte ortaya koyduğu otoriter hareketleri sonucunda, varsayılan müttefikleri ile giderek anlaşmazlıklar yaşıyor. Yine de ABD'li politikacılar ve ulusal güvenlik danışmanları Türk ulusal güvenliğinden sorumlu yetkililerin -yüzeysel düşmanlıklar olmasına rağmen- ABD'yi vazgeçilemez bir müttefik olarak gördüğünü düşünüyorlar. Türk hükümeti ABD ile birlikte çalışmadan kendi ulusal çıkarlarını koruyamaz ya da bu yalnızca genel bir kanıdan ibaret. Lakin ABD'nin Irak'ı işgaliyle daha ciddi bir Kürt bölgesel yönetiminin yolu açılınca, Türkiye ABD'yi Orta Doğu'yu istikrarsızlaştıran bir devlet olarak gördü. Suriye'deki Kürt milislere olan ABD desteği, Türk hükümetinin bu düşüncesini daha da pekiştirdi. Böylece Türkiye Rusya'nın kollarına sürüklendi ve onun NATO'ya bağlılığını sarstı. Türkiye'nin ABD'ye olan inancının ne kadar ufaldığını görmek için çok uzağa bakmaya gerek yok; Rusya'dan gelişmiş S-400 füze savunma sistemleri alınması planı bunun için yeterlidir. Geçen ay, Pentagon Rus sistemlerinin satın alınması Türkiye'nin ABD kökenli F-35 savaş uçağı programından çıkarılmasıyla sonuçlanabileceği konusunda uyarıda bulunmuştu. F-35 savaş uçağının üretimi için desteklenen uluslararası konsorsiyumun bir üyesi olan Türkiye'ye 100 adet F-35 ve bunun çevresinde çeşitli hava güçleri gönderilmesi kararlaştırılmıştı. Fakat S-400 füze sistemlerinin ABD'nin radara görünmeme teknolojisini alt etmek amacıyla tasarlanması ve beşinci jenerasyon savaş uçaklarıyla ilgili değerli istihbarat bilgilerinin Moskova'nın ellerine gitmesi ihtimali ABD'yi endişelendiriyor. ABD hükümeti, Türk pilotların ABD üslerinde aldığı eğitimi durdurdu. S-400'ler ülkeye ulaştığı zaman Türkiye F-35 konsorsiyumundan çıkarılacak ve kendisinin de finanse ettiği F-35 uçaklarını almaktan men edilecek. Ancak Erdoğan ABD'nin taleplerini uygulamayı reddetti ve bu şekilde, Rusya ile yapılmış anlaşmanın yerine getirileceğini açıkça belirtmiş oldu. Böylece politik bir seçim yaptı. Türkiye'nin Rusya ile olan fonksiyonel ilişkilerini ABD ile sahip olduğu yakın ilişkiye tercih ettiğinin mesajını verdi. Bu yaklaşımın açık bir mantığı var. Erdoğan ve iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi daha tarafsız bir dış politika benimseyerek Türkiye'nin ulusal çıkarlarına ilişkin daha dar bir anlayış geliştirmeye çalışıyor. Bu sayede Rusya ile ekonomik ve güvenlik konularında daha yakın işbirliği sağlandığını düşünüyorlar. Fakat bu Vaşington pahasına tamamıyla Rusya ile kucaklaşma manasına gelmiyor. Bu, Türkiye'nin ABD'yi artık vazgeçilmez bir müttefik olarak görmediğini gösteriyor. Türk-ABD ittifakı başlangıçta II. Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle ortaya çıkan Sovyet yayılmacılığı konusundaki ortak kaygılardan doğdu. Türkiye'nin Sovyetler Birliği'ne olan coğrafi yakınlığı onu Soğuk Savaş'taki düşmanlarını izleyebilmek ve olası bir savaş durumunda Bulgaristan ve Ermenistan ile başa çıkabilmek için ideal bir müttefik haline getirdi. Bunlara karşılık, Türkiye ABD'den güvenlik konusunda teminat aldı ve Sovyet saldırılarını defedebilmek amacıyla ülkeye nükleer silahlar konuşlandırdı. Lakin Soğuk savaşın bitişinden sonraki otuz yıl içerisinde ABD ve Türkiye'nin ortak çıkarları üzerinde anlaşmakta zorlandılar. ABD'nin 2003'te Irak'ı işgali ve Saddam Hüseyin'in devirmesiyle ortaya çıkan güç boşluğunun Irak bölgesel Kürt yönetimiyle dolması sonucu iki ülke arasındaki fikir ayrılıkları iyice arttı. ABD desteğiyle birlikte Kürt yetkililer kendi yönetim kurumlarını bağımsızlaştırdılar. Bu ise Kürt milliyetçiliğini bir varoluşsal tehdit olarak gören Türk yetkililerin güvenini sarstı. Türkiye on yıllardır Kürt ayrılıkçılarla mücadele ediyor ve eğer Kürt azınlık teşvik edilirse Türkiye etnik olarak parçalanmaktan endişe duyuyor. Suriye'deki savaşın patlak vermesiyle olaylar çok daha kötüye gitti. Türk hükümeti, 2012'de sınır bölgelerde çoğunluğu oluşturan ve bölgeyi kontrol eden Suriyeli Kürtleri marjinalize etmeye çalıştı. Başlangıçta Türkiye baskın olan Kürt isyancı grubu Demokratik Birlik Partisi - destekleyerek onları Cumhurbaşkanı Beşşar Esad'a karşı Türk destekli isyana dahil etti. PYD ve onunla ilişkili milisler Kürdistan İşçi Partisi'nin Suriye ayağını oluşturuyor. PKK Türkiye'nin güneydoğusundaki ayrılıkçı isyancılardan oluşuyor ve hem Türkiye hem de ABD tarafından terör örgütü olarak kabul ediliyor. Türkiye, Suriyeli Kürt savaşçıları Esad karşıtı isyana dahil ederek PKK egemenliği altında bir Kürt devletçik oluşumunu engellemeyi ve Suriye'de güçlü merkezi hükümetin muhafazasını sağlamayı umuyordu. Bu uğraşlar bir süre Türkiye ile ABD'yi direkt olarak karşı karşıya getirmedi. Gerçekte, Türkiye Esad'ın devrilmesi amacıyla ABD'yi askeri gücünü kullanması konusunda ikna etmeye çalıştı. Hiç olmazsa ABD, Esad rejiminin ülkenin Kuzey kesimindeki egemenliğini reddetmeliydi. Türkiye umduğu Suriye hükümeti için agresifçe uğraştı ve ABD'yi bu hükümeti başa geçirmek için davet ettiği için mutluydu. Lakin sonunda, Türkiye ABD'nin savaş gücünü kendi çıkarları uğrunda manipüle etmeyi başaramadı. Ayrıca Suriye'nin kuzeyindeki cihatçı isyancı gruplara göz yumması da Türkiye'yi ABD ile çarpışma yoluna getirdi. 11 Eylül 2001 olaylarından beri ABD cihatçı gruplara varlık hakkı tanımamaya çalıştı. Fakat ABD halkı Irak ve Afganistan savaşlarında olduğu gibi uzaklarda gerçekleşen ve kaynakları tüketen büyük operasyonlardan yorgun düştü. Bundan dolayı ABD hükümeti bu tip savaşlarda kendi kuvvetlerini kullanmak yerine bölgesel grupları kullanarak iş yapmak konusunda ciddi iç siyasi baskıya maruz kalıyor. Sınırlarının ötesinde cihatçı ve dost isyancı grupların ortaya çıkmasıyla Amerika Birleşik Devletleri oldukça zorlu olan terörle mücadele hedeflerini farklı bir ortakla ilerletmeyi seçti: Suriyeli Kürt milisler. ABD'nin yaptığı bu seçim, kendi ulusal güvenlik çıkarlarının Türkiye'nin ötesinde olduğu konusunda Türk hükümetine açık bir mesajdı. Türkiye bunun üzerine, ABD'nin Suriyeli Kürtlerle olan ilişkisini durdurabilmek ve sınır boyunca oluşabilecek özerk Kürt varlığını engelleyebilmek için, 2016 ve 2018 yıllarında iki kez Suriye'nin kuzeyine saldırdı. Türkiye ve ABD'nin Suriye'deki çıkarları ayrı düştükçe, Türk hükümeti ABD ile olan tarihsel ilişkilerini diğer ulusal güvenlik sorunları yönüyle tekrar gözden geçirmeye başladı. On yıldan fazla bir süredir, iktidardaki AKP, Türkiye'nin ABD'ye olan bağımlılığını azaltmayı amaçlamış ve ülkeyi bağımsız, küresel bir güç yapmak istemişti. Dönemin başbakanı Ahmet Davutoğlu'nun yönetiminde Türk politikacıları ABD'nin bölgeden çekilmesinden sonra Orta Doğu'nun liderlik için Türkiye'yi tercih edeceği fikrini teşvik etti. Esasında Türk hükümeti, ABD ile ayrışmanın ülkenin en uygun çıkarı olacağına Türk kamuoyunu inandırmaya çalışıyordu. En başta, bu fikir Türk bürokrasisi tarafından ciddi bir şekilde reddedildi. Fakat yaklaşık 17 yıllık AKP iktidarı sonrası ABD'nin Türkiye'yi Suriyeli Kürtler ile antagonize etmesiyle birlikte Türk bürokrasisinin çoğunluğu ABD'nin aleyhine döndü. Bu sayede Türk hükümeti, diğer bölgesel ve global aktörlerle ortaklıklar arayabildi. Türk hükümetinin yüzünü Moskova'ya çevirmesi nihai bir sonuç değildir. Rusya'nın Türkiye'nin iç işlerine karışması, çeşitli propagandalar kullanarak ülkenin seçimlerine etki etmesi, altyapısına gerçekleştirdiği siber saldırılar ve Türkiye merkezli Rus muhaliflere suikast düzenlenmesi gibi konularda uzun bir geçmişe sahiptir. Suriye'deki savaşta Rusya ve Türkiye çoğu zaman birbirinin karşı tarafındaydı. Yine de, Türk hükümeti ABD hükümetinden uzaklaşınca Rusya ile daha yakın bir ortaklık mümkün olabildi. Türk-Rus ilişkileri henüz resmi bir ittifaka dayanmıyor ve şuanda bu ilişkiler hala Ankara ile Vaşington'un ilişkilerinden daha zayıf. Yine de Suriye'deki dinamikler, ABD ile ilişkiler çok daha hassas bir durumda iken Türkiye'nin neden Rusya ile arasındaki farklılıkları gizlediğini açıklıyor. İronik olarak, Türkiye'nin Rusya ile olan iş birliği yalnızca Rusya'nın Suriye'deki Türkiye destekli grupları başarıyla yönlendirmesi sonucu ortaya çıktı. Türkiye'nin Kasım 2015 yılında Rus Su-24 bombardıman uçağını düşürmesinden sonra Rusya önceliğini Türkiye'nin Suriye'nin kuzeyinde desteklediği gruplara yöneltti. Daha sonra, 2015'in sonu ve 2016'nın başında Halep'teki Türk destek hatlarını ciddi şekilde bombaladı. Bu şekilde, savaşın başından beri Türkiye'nin esas amacı olarak Esad'a baskı oluşturduğu Halep'e Türkiye'nin erişimini kesti. Bunun sonucunda, Türkiye bu çatışmadan dışarı atıldı ve Suriye'deki Türk etkisinin azalmasıyla mülteciler ve Kürtler üzerinde daha az söz sahibi olabildi. Türkiye, mültecilerin çatışmadan etkilenen bölgelerden akışını yönetebilmek için Rusya ile çalışması gerektiğini anladı. Bunu Suriye sınırını kapalı tutarak ve yerinden edilmiş insanları Suriye'de kurduğu kamplarda barındırarak yaptı. Fakat sınır bölgelerinde savaşlar, olayları yönetmeyi daha da zorlaştırıyor. Bu yüzden Türkiye Rusya ile olan ilişkilerini arttırarak Esad'a bu bölgelerdeki çarpışmaların kapsamını daraltması için baskı kurdu. Aynı zamanda, Rusya Suriye'de Türkiye'nin en güvenilir askeri ortağı olmuştur. Rusya, Türkiye'nin sınır bölgelerinde sınırlı operasyonlar yaparak, Esad rejimini tehdit etmemek kaydıyla Kürtleri baskılamasına izin veriyor. Rusya ise bu operasyonların, her ikisi de NATO üyesi olan Türkiye-ABD ilişkilerindeki gerginliği arttırmasından ve bunun global gerginliği de arttırmasından çıkar sağlıyor. Aynı zamanda, Türkiye Suriye'nin kuzeydoğusunda Kürtlerin kurabileceği özerk bir bölge emellerini boşa çıkarmak amacıyla potansiyel olarak kurulabilecek yeni bir Suriye'ye ve nihai bir barışa etki etmek istiyor. Türkiye'nin bunu yapabilmesi için en iyi güzergah Rusya gibi görünüyor. Bu arada Türkiye, barış anlaşmasının bir sonucu olarak desteklediği muhaliflerin teslimini muhtemelen sağlamak zorunda kalacak. Bu gerçeklikler her iki tarafın da anlaşmazlığı çözmesi için birbirine ihtiyaç duyduğu karşılıklı çıkar ilişkisine dayanan Rus-Türk ilişkilerini geliştirdi. Tüm bunlar Türkiye'nin S-400'lere olan ciddi ilgisini açıklamaya yardımcı oluyor. Füze sistemi anlaşmasının şartları, bir anlaşmanın politik doğasına ihanet ediyor. Tarihsel olarak Türk savunma sanayisinin tedarikleri, Türk taşeronları aracılığıyla teknoloji transferine ve yerel üretime öncelik vermiştir. Türkiye, NATO üyesi olduğu sürece Rusya herhangi değerli bir teknoloji transferini yapmayı reddediyor. Çünkü Türkiye'nin Rusya ile arası bozulursa değerli teknoloji verilerini NATO ile paylaşabilir. Bu durumda Türkiye, geleneksel satın alma önceliklerini bırakmayı ve Rusya ile ilişkilerini ilerletebilmek için kendi hava kuvvetlerinin geleceğini de riske atmayı tercih etti. Türkiye'nin yeni ve daha bağımsız bir dış politikasının tek sonucu F-35'lerin kaybı olmayacak. ABD hükümeti aynı zamanda S-400 sistemi üzerinden Türkiye'yi ekonomik yaptırımlar uygulamakla tehdit etti. Ayrıca Suriye'de varlığını devam ettireceğini ve Suriyeli Kürtlerle yakından çalışacağını belli etti. Ancak uzun vadede Erdoğan ve AKP iktidarı, tarafsız bir dış politikanın hem ülkedeki Kürt isyanlarıyla mücadelede hem de Suriye'deki çıkarlarına daha uygun olduğunu düşünüyor. Kısaca söylemek gerekirse, Türkiye ABD ile olan ilişkilerini ABD'nin Türkiye ile olan ilişkileri kadar değerli görmüyor. Yazı ile ilgili pek bir yorumum yok. Güzel noktalara değinmişsiniz. Ellerinize sağlık fakat konunun ana resmi ile ilgili bir eleştirim olacaktı. Ne olursa olsun bir devletin bir milletin bayrağını ayaklar altına almak yanlış. Bu resmi bu noktada kullanmanızda bana göre hatalı. Yorumunuz için teşekkür ederim. Dünyadaki bütün bayraklar benim için kutsaldır çünkü her biri bir milletin ruhunu taşır. Bu yüzden her bayrak saygıyı hakeder. Bu bağlamda herhangi bir bayrağa saldırmanın hiçbir tepkisel anlamı olmadığı ve ahlaksızca olduğunu düşünüyorum. Tepki göstermenin ve karşı çıkmanın farklı yolları ve yöntemleri vardır. Eleştirdiğiniz noktaya katılmakla birlikte eleştirinizi şahsen kabul etmiyorum. Çünkü ilk olarak, o görseli koyuyor olmam olayı tasvip ettiğim anlamına gelmiyor. Görseller sayfalarca anlatılacak şeyleri bir anda gösterebilmek için vardır. İkincisi ise bu bir çeviri yazısı idi. Yani bazı zamanlar yabancı dergilerden çeviriler yaparak başkalarının bizim hakkımızda ne düşündüğünü göstermeye çalışıyorum. Bu görsel de direkt çeviri yazısının kapağından alınmadır. Sonuç olarak size katılıyorum fakat yanlış anladığınız noktaya da dikkat çekmek istedim. Teşekkür ederim.


Yakında Almanya'dan Türkiye'ye işçi göçü başlayacak diyorlar. Çünkü nitelikli eleman sayısı ülkemizde azalmaya başladı. İşini çok güzel yapan ustalar yanına işi öğretecek çırak bulamıyor. E usta çırağına bir işçi maaşı mı vermeli? Tabi ki hayır. Öyle olursa çırak işin detaylarını mı kazanacak yoksa para mı kazanacak? Şimdiki insanlar çırak olarak girmeye eriniyor çünkü parası az diyorlar. E tabi az olacak. Çünkü sen orada işi öğreniyorsun. Zamanında Almanya, Türkiye'den işçi istedi. Çünkü savaşlar falan derken ülkede nitelikli eleman sayısı azaldı tabi. Ve en önemlisi çalışacak nüfus da yoktu. Bu yüzden ülkemizden oralara insanlar göç etti. Bazıları para kazanıp döndü. Bazıları ise oraya kalıcı olarak yerleşti ve işlerini orada yapmaya devam ettiler. Ama sonuçta bir Alamancı kavramı ortaya çıktı. Çoğumuzun bu tipte akrabası vardır. Bunları dikkatlice düşünüp eğitim sistemimiz üzerinde ondan sonra konuşmamız lazım. Türkiye'deki eğitim sistemi ve okulların sürekli imamhatiplere çevrilmesinde siyasetin ve oy ihtiyacının büyük bir payı var. Asıl yapılması gereken bu kısır döngünün kırılması. Okullarımız çocuklara bir şey öğretmekten ziyade kafa karıştırıyor. Türkiye'de okulların ve eğitim sisteminin çok ciddi sıkıntıları var. Bireylerin beyin gelişimindeki en ciddi evre ilk 5 yaştır. Lakin bu evre ailenin eğitimine tabidir. Bu yüzden ilk 5 yaşı saymaz isek, bireyin yüksek bilişsel fonksiyonlarının en yüksek seviyede olduğu 5-15 yaş arasında, okullarımız çocuklarımıza yeterli eğitimi veremiyor. (Lütfen görsele bakınız: http://www.urbanchildinstitute.org/sites/all/files/databooks/html/2013/01.Brain.RGB.f02.gif) 15 yaşından sonra da üniversite sınavını kazanmak amacıyla çocuklar bilgi bombardımanı altına giriyorlar. Fakat buradaki bilgi de ancak sınavı geçmek niteliğiyle öğrenildiği için pratiğe dökülemiyor veya bireyde bir inkişafa yol açması oldukça zor oluyor. Gördüğüm kadarıyla, özellikle 5-10 yaş arası eğitime önem verilmesi gerekiyor. Günümüzde imamhatip konusu çok su götürüyor fakat erken eğitim çağı gözden kaçırılıyor. Bireyin temel eğitimi burada aranmalıdır. İmamhatipler de bu ülkede hiçbir zaman ihtiyaca göre açılmadı. Her daim oy kaygısı veya ideolojik mesaj verme isteği baskın çıktı. Bugün imamhatip okullarının amacının imam veya hatip yetiştirmek olduğunu kimse söyleyemez. Bir meslek lisesi mezunu olarak yazınıza bütünüyle katılıyorum. Elektrik bölümü okudum. sınıfta 45 kişi vardı. Bunlardan sadece 10-15 tanesi üniversite sınavlarına girdi. 1 ya da 2 kişi başarılı oldu. Bizim dönemimizde meslek lisesi okul hayatının sonuydu. Zaten üniversiteyi kazanabilecek bir eğitim almadığımız için lise bittiğinde ya eğitimini aldığımız mesleğe ya da farklı iş kollarına yönleniyorduk. Meslek lisesini tercih eden öğrencilerde zaten diğer liselere puanları tutmadığı için mecburiyetten bu liseleri tercih ediyorlardı. Çok gerideyiz maalesef. Yeni milli eğitim bakanımız inşAllah bu sorunların üstesinden gelebilir.


Türkiye'de genel seçimler tarihi, 1946 yılında çok partili sisteme geçilmesiyle başlar. Cumhuriyetin ilanından sonra demokrasi yönetim biçimi benimseyen Türkiye'de çok partili yaşama geçiş dönemi, kısmen zorlayıcı olmuştur. İlk olarak 1924-25 yıllarında Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası daha sonra ise 1930 yılında; Serbest Cumhuriyet Fırkası, cumhuriyetle tanışan yeni modern Türkiye'de ilk çok partili seçimlerin yapılmasına ilişkin girişimlerdir. Bununla birlikte Türkiye'de çok partili seçime geçiş aşamasında en önemli rol oynayan parti Nuri Demirağ öncülüğünde kurulan Milli Kalkınma Partisi olmuştur. MKP'yi bir yıl aradan sonra Demokrat Parti'nin 1946 yılı genel seçimlerine katılması izlemiş ve daha sonraki süreçte birçok parti, seçimlerde rol alarak Türkiye siyasetinde yer edinmeyi başarmıştır. Türkiye'de genel seçimler tarihi temel olarak dört dönemde incelenebilir. Bu dört dönem: 1946-1957, 1961-1983, 1987-2002 ve 2002-2018 dönemlerinde yapılan seçimlerdir. Türkiye'de genel seçimler tarihi, İkinci Dünya Savaşının etkisiyle başlamış ve 1946 yılında ortaya çıkan demokrasi talepleriyle şekillenmiştir. 1945 yılında Nuri Demirağ öncülüğünde kurulan MKP'yi, eski CHP'li vekiller olan Adnan Menderes ve Celal Bayar'ın önderliğinde ortaya çıkan Demokrat Parti takip etmiştir. Demokrat Parti ve Milli Kalkınma Partisi, ilk kez katıldıkları 1946 Türkiye Genel Seçimlerinde dikkat çeken bir performans göstermiştir. DP, Celal Bayar öncülüğünde TBMM içerisinde 66 milletvekili ile temsil edilirken, MKP mecliste milletvekili ile temsil edilme imkanı elde edememiştir. 1946 Türkiye Genel Seçimlerinde toplamda 4 bağımsız milletvekili adayı meclise girmeyi başarmıştır. CHP ise toplamda 395 milletvekili ile mecliste çoğunluğu elde etmiştir. 1946 yılından sonra 1950'de yapılan genel seçimler ise büyük bir sürprize gebedir. Celal Bayar ve Adnan Menderes öncülüğündeki Demokrat Parti 1950 Genel Seçimlerinde; %52,67 oy alarak mecliste 415 milletvekili ile çoğunluğu elde etmiş CHP ise mecliste 60 koltuğa sahip olmuştur. Bu seçimlerde bağımsızlar iki vekille meclise girerken, Millet Partisi bir milletvekiliyle halkı temsil hakkı elde etmiştir. 1954 yılında yapılan seçimler, Türkiye'de genel seçimler tarihi açısından oldukça belirleyici bir profil oluşturmuştur. 1954'te: Demokrat Parti; %57,61 oy oranıyla 502 milletvekili, CHP; %35,35 oy oranıyla 31 milletvekili, CPM ise; %4,85 oy oranıyla 4 milletvekili ile meclise girmeye hak kazanmıştır. Bu dönem bağımsızlar mecliste 3 milletvekili ile temsil edilmiştir. 1957 Türkiye Genel Seçimleri ise yine Demokrat Parti ve Cumhuriyet Halk Partisi arasındaki kıyasıya rekabete gebedir. Bu dönem oy oranını artıran CHP %41,09'la 178, %47,87 ile DP 424, %7,13'le CMP 4 ve %3,38 ile bağımsızlar 4 milletvekilini meclise sokmuştur. Türkiye'de genel seçimler tarihi açısından bir diğer kırılma noktası ilse 60'lı yıllardır. 27 Mayıs 1960'taki askeri müdahale, Türkiye'deki seçimlere gölge düşürmüş ve önemli ölçüde seçimler tarihini etkilemiştir. Adnan Menderes ve beraberindeki arkadaşları bu darbe sonucunda idama mahkum edilmiş ve askeri cunta, seçimlerin 1961 yılında yapılacağını duyurmuştur. 1961 yılında yapılan genel seçimlerde: CHP; %36,72 oy oranı ile 173 milletvekili, Adalet Partisi; %34,78 oy oranıyla 158, Cumhuriyet Köylü Millet Partisi; %13,95 oy oranıyla 54, Yeni Türkiye Partisi %13,72 oy oranıyla 65 milletvekiliyle meclise girmiştir. 1961 yılında yapılan seçimleri Türkiye'de genel seçimler tarihi kapsamında 1965 seçimleri izlemiştir. 1965 Türkiye Genel Seçimleri, yine başka bir sürprize gebedir. Bir önceki seçimde çoğunluğu elde eden CHP, bu sefer DP'nin devamı olarak kabul edilen AP'ye çoğunluğu teslim edecektir. Süleyman Demirel öncülüğünde AP, %52,87 oy oranıyla mecliste toplamda 240 milletvekili ile temsil hakkı elde etti. %28,75 ile İsmet İnönü öncülüğünde CHP 134 milletvekilini meclise sokmayı başardı. Osman Bölükbaşı liderliğindeki Millet Partisi ise %6,26 oy oranıyla 31 milletvekili ile meclise girdi. 1969 Türkiye Genel Seçimlerinde ise tablo çok fazla değişmedi. AP; 256, CHP; 143, Güven Partisi ise 15 milletvekili ile meclise girmeye hak kazandı. 1973 yılında yapılan Türkiye Genel Seçimleri, İsmet İnönü yerine CHP Genel Başkanlığı koltuğunu devralan Bülent Ecevit'in Türk siyasi tarihine girişi açısından önemlidir. Bülent Ecevit liderliğinde CHP 1973 yılında yapılan seçimlerde 183 milletvekili ile mecliste çoğunluğu elde etti. CHP'yi; 149 milletvekili ile AP ve 45 milletvekili ile DP takip etti. 1977 Türkiye Genel Seçimlerinde ise CHP başarısını önemli ölçüde sürdürdü. Bir önceki seçime göre oy oranını %10'dan fazla artıran CHP; %41,38 oy alarak mecliste 213 milletvekiline sahip oldu. Bu seçimlerde Süleyman Demirel öncülüğünde AP; 189, Necmettin Erbakan öncülüğünde Milli Selamet Partisi ise 24 milletvekilini meclise soktu. Türkiye'de genel seçimler tarihi açısından bir başka kritik dönemeç ise 1980 yılında yapılan darbe olmuştu. Cunta hükümeti derhal seçim talebinde bulundu ve darbenin ardından 3 yıl sonra, 1983 yılında genel seçimler yapıldı. 1983 Türkiye Genel Seçimlerinde; Anavatan Partisi %45,14, Halkçı Parti; %30,46, Milliyetçi Demokrasi Partisi; %23,26 oy aldı. Bu seçimden 4 yıl sonra yapılan 1987 Türkiye Genel Seçimlerinde: ANAP; %36,31, SHP; %24,74 ve DYP; 19,13 oy aldı. Bu üç parti 4 yıl boyunca meclisteki konumunu korurken bir sonraki seçimler olan 1991 Türkiye Genel Seçimlerinde de meclisteki partiler değişiklik göstermedi. 1991 seçimlerinde: DYP; %27,03, ANAP; %24,01, SHP; %20,74 ve Refah Partisi-Demokratik Sol Parti ittifakı %18,12 oy olarak meclise girdi. 1995 Türkiye Genel Seçimleri de yine bir başka kırılmanın habercisiydi. Necmettin Erbakan öncülüğünde Refah Parti; %21,38 oy alarak 158 milletvekili ile mecliste çoğunluğu elde etti. Bu seçimlerde: Anavatan Partisi; 132, DYP; 135, DPS; 76, CHP; 49 milletvekili ile mecliste temsil hakkı aldı. 1999 yılındaki genel seçimlerde ise Bülent Ecevit liderliğinde Demokratik Sol Parti, mecliste hükümeti oluşturmakla halk tarafından görevlendirildi. Türkiye'de genel seçimler tarihi açısından bu seçim, son koalisyon hükümetini oluşturması nedeniyle önemlidir. 1999 seçimlerinde meclise: DSP; 136, MHP; 129, Fazilet Partisi; 111, ANAP; 86, DYP; 85 ve bağımsızlar 3 milletvekili soktu. Türkiye'de genel seçimler tarihi açısından son dönemdeki en büyük kırılma noktası ise 2002 yılında yapılan seçimlerle ortaya çıktı. Refah Partisi'nden ayrılan; Recep Tayyip Erdoğan, Abdullah Gül ve Bülent Arınç gibi önemli figürler öncülüğünde kurulan Adalet ve Kalkınma Partisi, girdiği ilk seçimlerde tek başına hükümet yapma yetkisini elde etti. 2002 Türkiye Genel Seçimlerinde: AKP; 363, CHP; 178 ve bağımsızlar; 9 milletvekili ile mecliste temsil edildi. 2007 genel seçimlerinde de aynı başarıyı sürdüren AKP, %46,66 oy alarak 341 milletvekilini TBMM'ye soktu. 2007'de AKP'yi: 112 milletvekili ile CHP ve 71 milletvekili ile Devlet Bahçeli liderliğindeki MHP takip etti. 2011 genel seçimleri de yine Türkiye'de genel seçimler tarihi açısından önemli düzeyde belirleyici oldu. CHP'nin yeni genel başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, partinin oy oranını önemli ölçüde artırmayı başarsa da partiyi iktidara taşıyamadı. 20011 seçimlerinde: AKP; %43,83 oy oranıyla 327, CHP; %25,98 oy oranıyla 135, MHP; %13,01 oy oranıyla 53 milletvekiliyle TBMM'de temsil edildi. 2011'in ardından 4 yıl sonra yapılacak genel seçimler, Türkiye demokrasi tarihi açısından bir başka kırılma noktası olmayı teşkil ediyordu. Tekrar edilen seçimlerin ardından Ahmet Davutoğlu öncülüğünde AKP; %49,49 oy alarak mecliste çoğunluğu tekrardan elde etti. CHP; 25,31 ve MHP;11,90 oy aldı. Son olarak 2018 yılında yapılan düzenlemeyle birlikte Türkiye'de başkanlık sistemine geçildi ve 2018 yılında yapılan seçimler aynı zamanda başkanın belirlenmesi anlamına geliyordu. Seçime katılan adaylardan AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, tüm seçmenlerin %42,49 oyunu alarak Türkiye Cumhuriyeti'nin yeni sistemdeki ilk başkanı oldu.


Türkiye'de çok partili seçimler 1950 yılında yapılmaya başladı. Bu yüzden Türkiye'nin demokrasi tarihini bir nevi 70 yıldan ibaret sayabiliriz. Bu bile pek bilimsel bir hesap olmamakla birlikte, 70 yıl gözümüze büyük görünebilir. Fakat bir devlet için ve hele ki demokrasi için oldukça kısa bir süredir. Demokrasi, altında birçok bileşenin barındığı -aynı buzdağının görünen kısmı gibi bir yönetim biçimidir. Eğer bileşenler yeterince sağlam olmaz ise demokrasi gerçekleşemez. Demokrasinin temel bileşenleri yasama, yürütme ve yargı erkleri olup Türkiye'nin problemlerinin temelinde bu bileşenlerin yeterince ayrı olamaması ve demokratik fonksiyonlarını gerçekleştirememesi yatmaktadır. Kısacası, ülkemizin demokratik eksikliğini iki temel sebebe bağlayabiliriz: 1-demokrasinin yeterince sindirilememiş/tecrübe edilememiş olması ve 2-demokratik denetimi sağlayan bir modelin uygulanmaması. Birinci sorunu demokrasi tarihimiz çözecek ve not edecektir. İkinci ve esas sorun ise denetimsizliğin mevcudiyetidir. Bunu çözmek için erklerin ayrılması gerektiği öne sürülür. Ancak Türkiye'de kuvvetler ayrılığı, oldukça sihirli fakat bazen kitap sayfalarından öteye geçemeyen bir terimdir. Demokrasilerde halkın oylamasıyla bir parti ve kabineye siyasi güç veririz. Bunun karşılığında siyasilerin tüm toplumun yararına çalışmasını ve ülkenin geleceğini inşa etmesini bekleriz . Buradaki temel sorun, verdiğimiz siyasi gücün kesinliği fakat beklenilen yarar ve refahın kesin olmamasıdır. Bu yüzden gelişmiş demokrasilerde denetleme mekanizmaları mevcuttur. Yürütmenin denetlenmesinde temel kurumlar yasama ve yargı organlarıdır . Bu üç erkten herhangi birinde ortaya çıkacak bir sorun demokrasinin çökmesine yol açar. Ayrıca bu üç kuruma demokrasinin ayrılmaz dördüncü bileşeni olan sivil toplum kuruluşları da eklenebilir. Gelişmiş demokrasilerde STK'lar ciddi roller üstlenir. STK'lar bir fazlalık olmayıp, demokrasilerdeki hayati bir boşluğun doldurulmasını sağlarlar. Türkiye'deki demokrasi sorununu çözmek konusunda STK'ların güçlendirilmesi not edilmelidir. Fakat bu yazıda demokrasimize yönelik soruna dair çözüm için yeni bir kurum önerilecek. Bu soruna yönelik hem doğası gereği hem de anayasal olarak Türk siyasi tarihinde birçok kez sağlam ve bağımsız olduğunu kanıtlayan muhalefet kurumu bir çözüm olabilir. Madem ki denetimsizlik demokrasiyi yaralıyor, o zaman doğasında denetim ve eleştiri olan muhalefet kurumunu güçlendirmemiz ve muhalefeti denetim mekanizmalarına katmamız gerekiyor. Muhalefetin eleştirme ve hükümetlerin hatalarını araştırma enerjisi hiçbir kurumda yoktur. Bu da demokrasinin denetlenebilirliğine çok büyük bir katkı sağlar ve Türkiye'nin demokrasisindeki açık bu şekilde kapatılabilir. Muhalefetin güçlenerek denetim mekanizmalarını sağlamlaştırması, muhalefetin kurumlaşmasıyla mümkün olabilir. Bu kurumlaşma ile kastettiğim şey siyaset bilimi literatüründeki parti kurumlaşması veya parti sistemi kurumlaşması değil. Burada muhalefet kültürü ve gücünün anayasal kurumlaşmasını kastediyorum. 'Muhalefet'ten kastım, spesifik bir parti olmayıp hükümet dışı anayasal partileri kapsıyor. Muhalefeti güçlendirip demokratik denetim mekanizmalarını sağlamlaştırabilmek için muhalefet kavramını merkeze alacağımız çeşitli anayasal yenilikler gerekiyor. Öncelikle yasalarımızda meclis muhalefetinin kapsamı genişletilip rolleri kesinleştirilmelidir. Muhalefetin yürütme fonksiyonlarına dahil olması doğal olarak mümkün değildir. Dolayısıyla muhalefetin yürütme fonksiyonlarına dahil olmadan yürütmeyi yakından izleyebilmesi için aynı bir gölge kabine gibi anayasal olarak yapılanması gerekiyor. İki partili bir meclise sahip olmadığımızdan ve Türkiye'deki ana muhalefet kavramı belirsizleşmeye başladığından dolayı; yürütmenin kurumlarını izleyecek kabinenin her partiye özgü değil meclisteki tüm muhalefet partilerini temsilen bir tane olması daha gerçekçi olacaktır. Bu kabine, meclisteki muhalefet partilerinin kendi aralarında oylama ile oluşturacakları bir hükümet denetleme kurumu başkanı ve her yürütme kurumuna yönelik denetlemeyi organize edecek gölge bakanlardan oluşabilir. Yürütmenin her kurumunun gerçekleştirdiği işlemleri ve resmi raporları dışarıdan tam izleme yetkisine sahip olan bu hükümet denetleme kurumu, tespit ettiği tüm olumsuzlukları resmi kanıtlarıyla birlikte hükümete cevaplandırması için yöneltir. Hükümet soruları belirli bir süre içerisinde cevaplandırmadığı taktirde yalnızca kendi düşündüğü olumsuzluklar ve resmi kanıtlarıyla; cevaplandırdığı taktirde kendi düşündüğü olumsuzluklar, resmi kanıtlar ve hükümetin cevaplarıyla birlikte bir rapor olarak kamuoyuyla paylaşır. Zaten demokrasilerdeki muhalefet partilerinin yürütmenin icraatlerini araştırıp kamuoyuyla paylaşma görevi ve yetkisi vardır. Fakat ülkemizdeki demokratik eksikliklerden dolayı muhalefet partileri bu fonksiyonları gerçekleştirememektedir. Muhalefet partilerince oluşturulan bu kurulun hazırladığı raporda olaylara suç atfetmesi mümkün olmamalı ve rapor bir resmi evrak niteliği taşıyarak resmi bir dile sahip olmalıdır. Kurulun rapora ekleyebileceği kanıtlar yalnızca resmi evraklar ve kurum yöneticilerinin resmi açıklamalarından meydana gelmek zorunda olmalıdır. Resmi evrak veya resmi açıklama dışında hiçbir kanıt raporda sunulamaz. Raporda hakaret ve iğneleyici ifadeler bulunmamalıdır. Tüm bu önlemler, muhalefetin bu yetkiyi kötüye kullanma ihtimalinin önüne geçebilmek içindir. Yargı mercileri raporda kamuoyu ile paylaşılan olumsuzluklar ve cevaplara göre yalnızca gerekli gördükleri taktirde soruşturma başlatırlar. Kamuoyuyla paylaşılmadan önce raporun gizli tutulması demokratik bir kültür haline getirilmelidir. Tüm bunlar anayasal düzen içerisinde ortaya konulup karşılıklı şeffaflaşmanın önünü açabilir ve denetim mekanizmalarının Türkiye'de çok farklı bir şekilde güçlenmesini sağlayabilir. Demokratik problemlerimizin merkezine denetimi aldığımıza ve bu konuya muhalefet bağlamında bir öneride bulunduğumuza göre vertikal, horizontal ve diyagonal denetim mekanizmalarını açıklamak gerekiyor. Horizontal denetim devletin yasama, yürütme ve yargı gibi kurumlarının birbirlerini resmi olarak denetlemesiyle gerçekleştir. Vertikal denetim ise vatandaşlar ile hükümet arasındaki direkt etkileşimle ortaya çıkar. Örneğin seçimler vertikal denetimin en önemli parçası olup vatandaşlar hükümetleri oyları ile güçlü bir şekilde denetlerler. Ayrıca insanların çeşitli amaçlar ve çıkarlar uğruna oluşturdukları gruplar ve lobi faaliyetleri de hükümetleri dolaylı olarak etkiler ve bu da vertikal denetimdir. Diyagonal denetim, vertikal ile horizontal denetimin birbirini etkilemesiyle ortaya çıkar. Vatandaşlar gerçekleştirdikleri sosyal projeler veya kampanyalar ile horizontal kurumların kararlarını etkileyebilirler. Diyagonal denetimin gerçekleşebilmesi için sivil toplum kuruluşlarının bağımsız ve özgür olması, basının özgür olması ve ifade özgürlüğünün mevcut olması gereklidir. Bahsedilen hükümet denetleme kurumu aslında horizontal denetimin doğal bir parçasını güçlendirmeye çalışıyor. Zaten yasama organı hükümeti denetlemekle yetkili olduğundan dolayı bu tip bir kurum, horizontal denetimin sadece daha da güçlenmesini sağlıyor. Bunun yanı sıra denetim mekanizmalarında kamuoyunu etkileme açısından çok daha güçlü bir katkı sağlanmış oluyor. Zira açıklanan resmi raporlar hem kamuoyunu hem de medyayı etkilemek konusunda oldukça etkili olabilir. Ülkelerdeki demokrasinin önemli bir ayağı olan medya ve özellikle araştırmacı gazetecilik dalının ülkemizde güçlenmesi sağlanabilir. Aynı zamanda denetim mekanizmalarına yeni fakat oldukça dinamik bir kurum eklenmiş olduğu için karşılıklı şeffaflık da artacaktır. Bu da horizontal devlet kurumlarının sorumluluğunu dolaylı olarak arttıracaktır. Ayrıca bu yeni kurum, kamuoyu ile horizontal kurumları birbirine bağlayarak diyagonal denetime çok güçlü şekilde katkı sağlayabilir. Ek olarak, bu yeni kurum siyasi partilerin tecrübe kazanabilmesini ve muhalif partilerin örgütlenme başarısını somut bir şekilde ortaya koyabilmesini de sağlayacaktır. Gerçek demokratik kültüre sahip toplumlarda muhalefet partileri mağlup parti olarak görülmekten ziyade hükümete alternatif olarak görülürler. Bu demokratik algıyı yerleştirebilmek için de bu tip bir kurum işe yarayabilir. Muhalefetin kurum olarak güçlendirilmesi, STK'ların dolaylı olarak güçlenmesine vesile olacak ve aynı zamanda demokratik ifade özgürlüğünün gelişmesini de sağlayacaktır. Türkiye'de tarih boyunca devlet çok güçlü olmuştur. Bunun kökenleri paternal ve merkezi mutlak monarşiyle yönetilen Osmanlı İmparatorluğu'nun mirası olmamızda aranabilir. Bu sebeple ülkemizdeki hükümetler çoğu zaman denetlenmeyi sevmezler ve bundan öteye denetlenmeyi anti-demokratik bulurlar. Bu yalnızca tarih boyunca hükümetlerimizin çarpık bir düşüncesinden öteye aynı zamanda Türkiye'deki denetim mekanizmalarının yanlış fonksiyonlar göstermiş olmasında da aranabilecek kompleks bir mevzudur. Muhalefetin denetim sistemine yönelik kurumlaşması; hükümetin yürütme fonksiyonlarını kaybetmesi veya bunu bir demokratik tehdit olarak görmesiyle sonuçlanabilir. Bu teoride haklı bir serzeniş olabilir çünkü hükümetlerin anayasal çerçeve içerisinde yürütmeyi -monopolize etmeden- bağımsız bir şekilde gerçekleştirebilmeleri şarttır ve bu da hükümet ile muhalefet arasındaki hassas bir dengeyle gerçekleşir. Fakat ülkemiz için pratikte bu serzeniş haksız olacaktır. Çünkü Türkiye'de devletin ve hükümetin yürütmedeki bağımsız gücü çok fazladır ve muhalefetin bu anlamda kurumlaşması, yürütmenin fonksiyonlarını demokratik sınırların altına çekmesine yol açmayacaktır. Grafik 1'de düşünülmesi gereken çok nokta vardır fakat yalnızca günlük siyasete ve kısa döneme eleştiride bulunmak yetersizdir. Türkiye'deki kuvvetler ayrılığı tek partili iktidar dönemlerinde her zaman yasama ve yürütmenin gölgesinde kalmıştır. Zira yasama merci olan mecliste hükümet partisinin koltuk sayısı genellikle çoğunluğu oluşturur ve bu durum yürütmenin yasamayı yönlendirmesine yol açar. Bu sayede -özellikle seçilmiş olmanın tek demokratik kriter olduğu algısına sahip toplumlardaki- hükümetler denetlenemez/denetim üstü ilahi bir kuruma dönüşürler. Çok partili iktidar dönemlerinde ise tek bir partinin meclis çoğunluğunu oluşturamamasından ötürü yasama ve yürütme yumuşak kuvvetler ayrılığı ilkesine yaklaşmış olur. Fakat bu sefer de istikrarlı bir yürütme mevcut olmadığından yönetimsel sorunlar yaşanır. Bu, Türk demokratik sisteminin bir çıkmazıdır. Günümüzde başkanlık sisteminin bir formu olan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'yle ortaya çıkan yeni durum ise ne yazık ki demokratik denetim sistemlerinin istikrara daha da kurban edilmesine yol açmıştır. Başkanlık sistemlerinin temel felsefesi olan sert kuvvetler ayrılığı ve denetim sistemi ne yazık ki göz ardı edilmiştir. Bu durum demokrasimizi daha da yaralamakta ve bu çıkmazın derinleşmesine yol açmaktadır. Bunlar bilimsel gerçeklikler olarak karşımıza çıkıyor. Oysa gelişmiş demokrasilerde hükümetler güçlerini ve meşruluklarını yalnızca seçilmiş olmalarıyla değil aynı zamanda denetleniyor olmalarıyla kazanırlar. Çünkü denetleniyor olmak demokratik meşruluğun en üst seviyesini oluşturmaktadır. Türkiye'de denetim mekanizmaları yetersiz kaldığı için bir yeniliğe ihtiyacımız olduğu kesindir. Fakat, doğal olarak devlet ve bürokrasi statükoyu sever. Bu sebeple anayasal muhalefetin oluşturacağı yeni bir denetim mekanizmasının gerçekleşebilmesi için ciddi bir çalışma gereklidir. Bu yeniliğin muhalefetlere bir güç ve külfet vermesinin yanı sıra hükümetlerin karşısına fazladan bir denetim çıkarıyor olması karşılıklı anlaşmayı zorlaştıracaktır. Bu yüzden böyle bir yeniliğin gerçekleşebilmesi için iktidar ve muhalefetin bir araya gelerek çalışması gerekir. Bu demokrasi için gerekli bir tasarruf olmalıdır. Bu kurum belki de Türkiye'de gerçekleşmesi hayal gibi görülen çeşitli demokratik kuralların pratikte gerçekleşmesini sağlayabilir. Bu çözümsel öneri size garip veya alışılmadık gelmiş olabilir. Demokrasi esasında tüm kuralların belli olduğu bir sistem değildir. Zaten toplumların yaşanmışlıkları ve bir karakteri vardır. Bu yüzden demokrasiler her ülkede farklı yorumlanmakta ve farklı dinamiklerle hayat bulmaktadır. Eğer yorum ve dinamikler toplumun gerçekleriyle örtüşmüyorsa ve eksikliklere önlem olarak ortaya koyulmadıysa demokrasi kırılgan olmaya mahkumdur. Bu sebeple ülkemizin gerçeklerini ortaya koymalı ve sorunları ortaya çıkmadan çözebilecek mekanizmalar geliştirmek zorundayız. Bunun ilk adımı hipotezler ve öneriler üretmektir. Türkiye'nin demokratik sorunları doğal olarak birçok olayla ilişkili kompleks bir mevzudur. Fakat bu yazıda olaylara yalnızca anayasal muhalefet açısından bakılarak yeni bir denetimsel çözüm önerisi aranmıştır. Hükümet denetleme kurumu gibi yeni bir denetim mekanizmasının gerçekten çalışabilmesi için karşılıklı demokratik saygının gerekiyor olması sürpriz değildir. Ancak bu yazı serisinin bağlamında anayasal muhalefet merkeze alınarak diğer siyasi oluşumlar dışlanmıştır. Yine bu bağlamda, önerilen sistemin ve demokratik kültürün sağlam olabilmesi için muhalefetin bugün yaptığı demokratik hataları yapmaması gerekmektedir. Bu hatalara ve potansiyel çözümlere yönelik fikirlerime bu yazı serisinin ilerleyen bölümlerinde değineceğim. 2) Demokrasimiz Siyaseten Ahlaklı Liderlerle Kurtulmayacak! - Norton, Philip. (2008). Making Sense of Opposition. The Journal of Legislative Studies, 14(1-2), 236 250. - Weinblum, Sharon and Brack, Nathalie, 'Political Opposition': Towards a Renewed Research Agenda (June 23, 2011). Interdisciplinary Political Studies, Vol. 1, No. 1, p. 69, June 2011. - Fontana, David, Government in Opposition (December 14, 2009). Yale Law Journal, Vol. 119, p. 548, 2009; GWU Law School Public Law Research Paper No. 487; GWU Legal Studies Research Paper No. 487. - Yee-Fui Ng. Developing An Accountability Framework: Political Advisors İn The Westminster System Of Governance. - Aucoin, Peter. (2006). Improving Government Accountability. - Akgül, Mehmet Emin. Kuvvetler Ayrılığı İlkesinin Dönüşümü ve Günümüz Demokratik Rejimlerindeki Anlamı. Ankara Barosu Dergisi, 2010; 68(4):80-101. - Coppedge, Michael, John Gerring, Carl Henrik Knutsen, Staffan I. Lindberg, Jan Teorell, David Altman, Michael Bernhard, M. Steven Fish, Adam Glynn, Allen Hicken, Anna Luhrmann, Kyle L. Marquardt, Kelly McMann, Pamela Paxton, Daniel Pemstein, Brigitte Seim, Rachel Sigman, Svend-Erik Skaaning, Jeffrey Staton, Steven Wilson, Agnes Cornell, Nazifa Alizada, Lisa Gastaldi, Haakon Gjerlow, Garry Hindle, Nina Ilchenko, Laura Maxwell, Valeriya Mechkova, Juraj Medzihorsky, Johannes von Römer, Aksel Sundström, Eitan Tzelgov, Yi-ting Wang, Tore Wig, and Daniel Ziblatt. 2020. V-Dem Accountability Index Dataset v10. Varieties of Democracy Project. - Improving Democratıc Accountability Globally A Handbook For Legislators On Congressional Oversight In Presidential Systems. World Bank Institute, and Global Organization Of Parliamentarians Against Corruption , November 2013. - Julius Kiiza, The Role of Opposition Parties in a Democracy, A paper presented at the Regional Conference on Political Parties and Democratisation in East Africa 25 27/08/2005, Impala Hotel, Arusha, 2005. - Lindberg, Staffan I., Anna Lührmann, and Valeriya Mechkova. 2017. From De-Jure to De-Facto. World Development Report. World Bank, New York. - Levent Gönenç, Siyasi iktidarın denetlenmesi, dengelenmesi ve anayasalar, TEPAV. - Lührmann, Anna, Marquardt, Kyle, & Mechkova, Valeriya. (2020). Constraining Governments: New Indices Of Vertical, Horizontal, And Diagonal Accountability. American Political Science Review, 1-10. tam anlamıyla sağlam bir denetim için yargıçların gerçek testlerden şeffaf bir şekilde geçmesi gerekir.


Bazı değerler insanın düşünce içeriğinde fazla öneme sahipken bazıları daha az öneme sahiptir. Bireyin zaaflarını oluşturan şeylerden bir tanesi de fazla öneme sahip değerlerdir. Değerlerimiz bizi biz yapan etmenlerden bir tanesi olmakla birlikte, bazı değerlerimizin ortaya çıkardığı zaaflar başka insanlar tarafından sömürülüp kullanılmaya müsaittir. Ülkemizdeki günlük siyasetin içeriğinde Atatürk ve din çevresinde iki esas tema bulunuyor. Gerçekte siyasi tema ve fırkalarımız çok çeşitli olmakla birlikte olay dönüp dolaşıp bu eksene geliyor. Çünkü bu iki konu, ülkemizdeki fazla öneme sahip değerlerdendir. Ne yazık ki bu değerler sürekli sömürülmektedir. Siyasetçilerin tek amacı, tabir caiz ise hinlik yapıp duyguları sömürmek olduğu için bunu yapmıyorlar. Bu temaların kullanılmasının esas önemli bir başka sebebi var: değere sığınmak . Çünkü din ve Atatürk kavramlarının şemsiyesi altına giren herkes birden eleştirilemez ve dokunulmaz oluyor. Buradaki gelişmemişliğin ölçütü din veya Atatürk gibi kavramların kendisi değil, çeşitli dokunulmaz sığınma alanlarının varlığıdır. Örneğin, tamamıyla günlük siyasi bir konuşmanın içerisine İstiklal Savaşı ve Atatürk devrimleri sıkıştırıldığı vakit, artık o siyasi konuşma Atatürk'ün gölgesine sığınarak büyük bir kesim karşısında dokunulmazlığını kazanıyor. Hatta bazen o siyasi fikri eleştirmek sanki Atatürk'ü ve tüm milli değerleri eleştirmekle eşdeğermiş gibi algılanıyor. Bu ne yazık ki gelişmemiş ülkelerin klasik bir özelliğidir. Lakin bu sığınmanın yapıldığı siyasi söylemlere baktığınızda büyük bir fikri boşluk görüyorsunuz. Çünkü siyasetçilerimizin çoğu zavallı. Sömürmenin yanında bazen sığınacak çeşitli kavramlara da tutunmaları gerekiyor. Bu kavramlara sığınmadıkları sürece siyasi fikirlerinin ve varlıklarının bir hiç olacağının bilinçsizce- farkındalar. İşte bu sebeple siyasiler önemli değerlerin şemsiyesi altına sığınmak zorunda hissediyorlar. Yani esasında ortadaki sorun sadece halkımızın duygularının sömürülmesi değil, aynı zamanda siyasetçilerimizin yetersizliğinde yatıyor. Sömürü ve sığınmanın ortaya çıkardığı ayrışmanın da bir sonucu var: fikir dinlemezlik . Sömürü ve sığınmanın yapıldığı çevrelerde genellikle söylediğiniz şeyin veya savunduğunuz fikrin hiçbir değeri yoktur. Bu fikir ancak bir bağlam etrafında değer görür. Eğer bağlamınız A etrafında ise kabul görebilirsiniz. Tam zıddı B bağlamında aynı fikri sunarsanız, tam bir reddedilme yaşayabilirsiniz. Fikrinizin bir önemi olmaz; siz hangi bağlamın, hangi partinin, hangi sınıfın veya hangi grubun içerisindeyseniz önemli olan o dur. Fikrinizi belirttiğiniz topluluğun bağlamında konuşmazsanız, fikriniz dinlenmez ve içeriği sorgulanmadan reddedilir. Bu sebeple ülkemizde fikir veya işlev değil, fikrin sömürdüğü veya sığındığı bağlam önemli olmaktadır. Aynı fikri dine sığınarak belirtirseniz kabul görebilirsiniz fakat Atatürk'e sığınarak belirtirseniz kabul görmeyebilirsiniz. Bu da fikrin değersizleşmesine ve anlamsızlaşmasına yol açıyor. Fikirler bu yüzden Türkiye'den kaçıyor. Yahut sömürü ve sığınmanın ortak bir alt kümesi daha sayılabilir: değer yıkmak . Bu dördüncü patoloji ise bir değeri yıkmayı hedefler. Topluma hiçbir şey kazandırmayan ve ancak toplumu ayrıştıran bir yöntem olan yıkma yolu, yine aynı şekilde siyasilerimizin sömürme amacının ve entelektüel yetersizliklerinin bir sonucudur. Bir şey katmaya yeterliliği olmayan ve var olmaya devam etmek için ayrıştırmaya ihtiyaç duyan bireyler, aynı zamanda yıkma yolunu da kullanırlar. Bu sefer, sömürdükleri veya sığındıkları değerden daha fazla sömürü ve sığınak elde edebilmek için karşı değeri yıkmaya çalışırlar. Sonuç olarak toplumumuz sömürülür, toplumun önem verdiği değerlerin gölgesinde siyasiler küçük dünyalarıyla var olmaya devam eder, toplum fikirleri dinlememeye başlar ve farklı dünya görüşleri ile bireyler ayrıştırılır. Bu durumun kaybedeni insanımız ve nesillerimizdir. Türk insanı tarihi boyunca Atatürk ve din sömürüsü-sığınması-değer yıkıcılığı-fikir dinlemezliği altında bocalamıştır. Sömürünün ortaya çıkardığı ayrışmalardan ise siyasetçiler faydalanmaktadır. Lakin bunun temel sebebi siyasetçilerimizin çok zeki veya hin olmaları değil, yetersizliklerini bu gibi değerlere sığınarak gizlemelerinde yatmaktadır. Tabi ki zavallı fikirlerini çeşitli kavramlara sığınarak yaymaya çalışanlar dışında değerli insanlar da yetiştirmişizdir. Fakat kaideler istisna olduğu gün bu yazı anlamını yitirecektir. Şöyle ki, önemli bir meseleye değinmişsiniz gerçekten. Her ne kadar size göre taraflı olabilecek bir yazı olmuşsa da bana göre oldukça tarafsız olmuş. Zaten dikkat ettim, yazıda Atatürk ile din kelimelerinin yerine diğerini koyduğumuzda yine aynı yere varıyoruz ki bu iki önemli sorunun birbirine ne kadar benzediğini aynı yazınızda dediğiniz gibi açıklar. Evet yazıda kullandığım tabirlerin içeriği çok mühim değil. Ben en çok kullanılıp sömürülen değerlerin bunlar olduğunu gözlüyorum. Yazımda da en sık olanlar üzerinden örnek vermeye gayret ettim. Teşekkür ederim. Belki yüzyıllardır çeşitli ayrışmalara ve haksızlıklara sebep olan durumun özeti gerçekten sizin yazdığınız dört madde ile yerine oturmuş. Bu durumu sürdürenler bunu bilerek mi yapıyorlar yoksa bir yalnışı alışkanlık haline mi dönüştürüyorlar bilinmez. Ama bu durum devam ettiği müddetçe fikirler kaçmaya devam edecektir.


Müzeler; devletlerin ve milletlerin hafızasını yaratan ve hatta tarihselliğini oluşturan mekanlardır. Bir devletin küçük ölçekte tezahürü, o coğrafyanın ve insanının tarihsel varlığının belgesidir. Müzelerde bütün zamanlar bir mekana sığdırılır. Bunun yanında, müze bir eğitim yeridir. İnsanlar bu mekanlarla birlikte sahip oldukları kimliği öğrenir. Ayrıca, bir milletin varlığı sergilenir. Bunlara ek olarak, müzeler bir ülkenin tarihe, arkeolojiye ve sanata ne kadar önem verdiğinin en önemli göstergelerinden biridir. Müzeleri berbat bir milletin sanata ve tarihe verdiği değeri tartışmaya lüzum yoktur. Ancak o millet, değer veriyormuş gibi görünüyor olabilir. Ülkemizde müzeyle alakalı en büyük eksiklik, milli ve merkezi bir müzemizin olmamasıdır. Türkiye de dünya ile birlikte özellikle 1990'lı yıllardan sonra müzecilik akımına tutuldu. Fakat bu akım genellikle içi boş bir müzecilik ortaya çıkarmıştır. Türkiye'de birçok kişi müzelerin varlığından bile haberdar değildir. Aslında eğlenceli yerler olabilen müzelere ilgimiz oldukça az. Bunun birçok sebebi var fakat kesinlikle bunun sebebi genetik değil. Genetikten kastım tıbbi bir terimden ziyade milletin karakteristik hafızasıdır. Ülkemizde bir Louvre Müzesi var ve çocuklar o müzelere götürülüp gezdiriliyor mu da bu müzecilik gelişecek? İnsanlar bu mekanlara ilgi duyamayacak kadar alakasızlar. Zaten bir insan azıcık görmüş, okumuş, alakadar olmuş olsa bu konu ilgisini çekecektir. Burada birçok faktör sıralanabilirse de esas olarak bir merkezi müzenin varlığının olmayışı sorun teşkil ediyor. Türkiye'nin milli ve modern bir müzeye ihtiyacı vardır. Depolarımızda sergilenmeyi bekleyen birçok eser olduğu söyleniyor. Bu merkezi müzede bunlar da sergilenecek yer bulmalı ve diğer mekanlardaki uygun eserler bu müzeye akmalıdır. Eserlerin, konusuna ve amacına uygun şekilde böyle bir merkeze toplanarak sergilenmesi, hem ülkemiz hem de insanımız için oldukça faydalı olacaktır. Ayrıca Topkapı Sarayı Müzesi gibi yerler oldukça yanlış bir sergileme içerisindedirler. Topkapı Sarayı kesinlikle hacminin çok üzerinde ziyaretçiyi kaldırmaya çalışıyor. Bu kadar ziyaretçi Topkapı Sarayı'nı yıpratıyor ve bu doluluğun mevcudiyeti de restorasyon çalışmalarına cesaret etmeyi güçleştiriyor. Halbuki orada sergilenen birçok eser, bahsettiğim gibi bir merkezi müzeye aktarılsa; hem Topkapı Sarayı'nın yükü azalır hem de Saray kendi amacına uygun ziyarete açılmış olur. Orada sergilenmesi gerekenler; Topkapı Sarayı'nın kendi mimarisi, kendi sanatı ve kutsal emanetler olmalıdır. Diğer kıymetli eserler ise bu bahsettiğim merkezi ve milli müzeye aktarılmalıdır. Kısacası Türkiye'nin Louvre, British Museum, Metropolitan Müzesi gibi bir müzeye ihtiyacı vardır. İhtiyacımız olan müze oldukça hacimli olmalı ve yüklü miktarda ziyaretçiyi kaldırabilmelidir. Müze bir kamu müzesi olmalı fakat özel bir yönetim kurulu olmalıdır. Bu merkezi müzede gerekli bakımı ve ilgiyi gösterebilecek tam bir ekip bulunacağından dolayı kıymetli ve uygun eserler bu müzede toplanmalıdır. Bu şekilde ülkemizdeki birçok müzenin restorasyonunun önündeki engel de kalkmış olacaktır. Aslında müzelerle bir tarih de yaratılmaktadır. Bu yüzden hükümetlerin müzelere olan etkisi de oldukça fazladır. İdeolojik olarak hükümetler müzelere etki etmektedirler. Fakat ülkemizde bu durum, hükümete ve yönetime hangi kesim gelirse gelsin, yıkıcı bir şekilde olmaktadır. Bu yüzden, bu sorunun çözümü bütüncül bir yaklaşımdadır. Osmanlı ve Selçuklu sanatına kıymet verirken aynı zamanda çağdaş sanata ve bu coğrafyada bulunan daha eski eserlere de değer vermek gereklidir. Yahut Selçuklu öncesi Türk tarihine değer verirken aynı zamanda Osmanlı'ya da kıymet verilmelidir. Yani kısacası, tüm eserler kucaklanmalıdır. Ne yazık ki günümüzde tarihi ve sanatsal eserler arasında ayırım yapılmakta, Osmanlı ve Selçuklu dönemi eserleri ön plana çıkarılırken diğer eserler geri plana itilmektedir. Bu ise bütüncül bakış açısından uzak bir tutum olup hatalı ve noksandır. Bahsettiğim gibi, yeni açılacak merkezi müzenin hem tarihi hem moderni ve hem de çağdaşı bir arada kapsayıp kaldırabilecek bir hüviyete sahip olması gerekiyor. Lakin ilk aşamada, özellikle tarihi ve modern bir müzeye ağırlık verilmeli. Çağdaş kısmı ise zamanla hacmine göre genişletilebilir. Lakin ilk öncelik, tarih ve modernite olmalıdır. Tek açıdan olaya bakıp, işin içine ideolojileri karıştırdığımız zaman durum ne yazık ki vahim bir hal alabilir. Açıkçası, müzelerde devlet ideolojileri her zaman hakimdir. Lakin en azından bütüncül bir kapsayıcılık olması gereklidir. Bu da entelektüel bir birikimle olabilir. Çocuklarımız müzelere gidip oyun oynamasını öğrenmelidir. Geleceğin nesillerine müzenin olağan ve öğretici bir yer olduğunu gösterebilmeliyiz. Bunu milli ve merkezi bir müze ile yapabilmek çok daha olağandır. Anlatılacak olan bizim tarihimizdir. Bizim tarihimizden yalnızca Osmanlı'yı anlamamak gerekir. Ayrıca, müzelerde bize ait olmayan eserlerden başka medeniyet ve kültürleri öğrenirsiniz. Kısacası, sonuç olarak bütüncül bir müze şarttır. Bir başka sorun ise müzelerimizin hiçbir şey bilinmeden gezilmesindedir. Bir esere baktığınızda; onun tarihini ve anlamını bilmeden keyif alamaz, bir şeyler öğrenemez ve bir sonraki boş vaktinizi müze için harcamazsınız. Buradaki temel mesele, bunların müzelerce öğretilememesinde yatıyor. Yani müzelerimizdeki eserleri, müze gezenlere öğretemiyoruz. Suçun çoğu, müzelerin kendisindedir. Bu sorun için yapılması gerekenler, başka müzeleri örnek almakta yatıyor. Müzelerimizin ve tabi ki kurulması gerekli olan milli ve merkezi müzemizin- özenle ve ayrıntıyla hazırlanmış sesli rehbere ihtiyacı vardır. Eserlerimiz düzenle sıralanıp numaralandırılacak ve gezen kişi, ilgisini çeken eserin numarasıyla birlikte, o eserin tarihini ve anlamını dinleyerek ve görerek- öğrenecektir. Bu, bütün dünyada bu şekildedir. Bu sesli rehberler parayla satılır ve müzeler bunlardan ayrıca gelir elde ederler. Müzelerimizin telefon uygulamaları olmalı ve bu uygulamalardan eserlerle ilgili bilgiler ve materyaller indirilebilmelidir. Bunlar gerekirse ücretli de olabilir mesela Louvre Müzesi'nin telefon uygulaması aynen böyledir- ve müzenin geliri olarak kullanılabilir. Bunun yanında; eserlerimizin ve özellikle en kıymetli olanlarının sanatını, tarihini ve inceliklerini anlatan bilgilendirme kartlarına ihtiyacımız vardır. Bu kartlar, eserin yanında duracaklar ve insanlar bu kartlara bakarak eserleri öğreneceklerdir. Kartlarda eserlerin açıklaması olmalı ve görsel olarak anlatılmalıdır. İşte bunlar, müzeleri eğlenceli ve öğretici yerler haline getirmenin yüzlerce yolundan sadece birkaçıdır. Boş boş bakıp müze içerisinde yürümek müzeyi gezmek değildir. Öğrenmeli, nerede ne denmek istediğini öğrenmelidir. Bizim müzeciliğimiz ve müze gezenlerimizin algısı baştan aşağıya hatalıdır. Müze denen şeyden zevk alabilmek ve ilgi gösterebilmek için en başta eserleri bilmek yahut anlayabilmek lazımdır. Bu ne yazık ki Türkiye'deki birçok müzede mümkün değildir. Genelde boş boş bakıp çıkmayı müze gezmek sanıyoruz. İşte bu algıları; merkezi, büyük ve milli bir müzeyle birlikte değiştirmeliyiz. İnsanlarımıza müzeyi rahat kılmalıyız. Rahat rahat dolaşabilecekleri ve eserleri uzunca inceleyebilecekleri koridorlar yapmalı ve çocukların eserler arasında kolayca eğlenebilecekleri şekilde müzemizi inşa etmeliyiz. Müzelerimizde ücretsiz internet, oda ve koridorlarında oturulup dinlenilebilecek rahat koltuklar bulunmalı. Ayrıca merkezi müzemizde bir de çok kıymetli kaynakların olacağı, tarih ve sanat tarihiyle ilgili akademik bir kütüphane kurulmalıdır. Bu akademik kütüphane, herkese değil; ilgili ciddi akademisyenlere ve belki de konuyla alakalı üniversitelerimize açık olmalıdır. Müzelerdeki eserleri anlatan binlerce ton ağırlığında kitaplar hazırlayın, isterseniz ders müfredatlarına sahip olduğumuz tarihi eserleri ekleyin ve bunları zorunlu sınav sorusu yapın. Fakat bu saydıklarımın hiçbirisi, müzede gören ve müzede öğrenen kişi gibi olamayacaktır. Müzeye gelip sesli rehberin kulaklığıyla eserlerin ne olduğunu öğrenen çocuk herkesten bir adım önde olacaktır. Müzelerimizle ilgili kişilerin yabancı müzelerden dersler çıkarması ve ülkemizde iyileştirmeler yapması gerekmektedir. Bu iyileştirmeleri yapmak için büyük bir adım atılmalı ve bu amaçla, Türkiye'nin ihtiyacı olan milli, merkezi ve geniş hacimli; modern ve tarihi bir müze kurulmalıdır. Baştan kurulacak olan bu müze ile birlikte tüm bu ayrıntılar dikkate alınmalı ve diğer müzelerimize örnek olmalıdır. Nesillerimizin eğitiminde, ülkemizin ve yurttaşlarımızın medeniyetleri anlamlandırma konusunda belki de en önemli birim olan müzelerimize yeterli ilgiyi göstermek zorundayız.


Öncelikle yazımın apolitik olduğunu, milli bir gelişme olarak aktarmaya çalıştığımı söyleyerek başlayalım. Konumuz geçtiğimiz günlerde tanıtımının yapıldığı, medyada bir hayli yer oluşturan milli bir proje olan ''Türkiye'nin Otomobili''. TOGG , aslında bu aracı tasarlayan ekibin genel adı ve şu an temsil amaçlı bu adın kullanıldığını belirtmekle başlayalım. Otomobilin adının 2020 yılının ortalarında isim tekliflerine göre belirlenmesi bekleniyor. TOGG araç geliştirme çalışmalarına ilk olarak Haziran 2018'de başlandı. Bu aracı geliştirme amaçlı dünyanın dört bir tarafındaki, alanında yetkin Türk mühendislere ulaşıldı ve bu projeyi gerçekleştirme amacıyla ülkemize getirildiler. Bu ekip esasında 120.000 kişiden oluşan arkasında Türkiye'nin gücü olan bir ekip. Global piyasa rekabetinde teknolojinin her gün gelişerek üretildiği dünyada, alanında yetkin insanlarla çalışmak çok önemliydi. TOGG CEO'su Gürcan Karakaş ''Çok uzun bir özlem! Baştan savma bir çalışma olmamalı, Türkiye'ye layık iyilerin iyisi bir sonuç olması için çalıştık. Herkes hedef kitlesini iyi bilirse, dinlerse ve anlarsa ona göre güzel bir sonuca varabilir. İlk önce pazara gittik, hedef kitleyi gördük, dinledik, onlarla grup odaklı çalışmalar yapıp ne istendiğini anladık. Kullanıcıyı merkezine koymayan bir şirketin ortaya çıkardığı ürün hangi iş olursa olsun vasat olur. Türkiye'de elektrikli otomobil yönünde bir gelişim yoktu. Bu alanda nitelikli bilgi neredeyse bilgiyi oradan aldık, zamanında BMW Elektrikli İ3'ü yapan, CTO'luk yapan, Tesla Kalite Direktörlüğü yapan, Faraday Future'da çalışmış insanlarla çalıştık.'' şeklinde açıklamalarda bulundu. 1965 yılında Antalya Akseki'de doğan Karakaş, 1988 yılında ODTÜ Makine Mühendisliğinden mezun olmuştur. Hemen sonrasında Aselsan'da görev almaya başlayan CEO, 1990 yılında Bosch'da çalışmaya başladı. Ardından ise Almanya'nın en etkili teknoloji firmalarından olan ve dizel püskürtme teknolojisinin geliştirildiği firma olan Feuerbach'ta çalışmaya başladı. Burada rüştünü kanıtlayan Karakaş, Almanya'da Bosch'un başına getirildi. Cumhurbaşkanı'nın doğrudan temas kurması ile birlikte, ülkesi için çalışmayı seçmiş ve çok önemli adımlar atarak TOGG şirketinin başına geçmiştir. Henüz geliştirme aşamasında olan ve teknik özellikleri kısmi olarak açıklanan TOGG'un öncelikle prototip olarak sunulan biri 400 diğeri 200 beygir gücüne sahip iki SUV modelini tanıtmak isterim. Bunlardan biri arkadan itişli diğeri 4WD olacağı, 4WD olan modelde 2 elektrik motoru olacağı ve menzilleri 300-500 km arasında olacağı duyuruldu. Ve bu araçların 30 dakikalık bir süre içinde hızlı şarj ile %80'lik pil şarj etme süresi beklentisi TOGG tarafından duyuruldu. 400 beygir motor gücü ile üretilecek araç 4.8 saniyede 100 kilometrenin üzerinde bir hıza ulaşılmasını sağlıyor. Bu otomobil içinde elektrik enerjisini hareket enerjisine dönüştüren bir elektrik motoruna ve elektrik enerjisini içerisinde depolayacak bataryaya yani pile sahip çevre duyarlı bir ulaşım aracı. Otomobil pilleri bir prizmatik bir de silindirik şekilde olur. Bunlar yan yana dizilerek önce paketlenir ve modül yapılır, sonra tüm paket modüllenir. İçine su soğutma sistemleri ve ısı kontrol sistemleri eklenir, son oluşturulan bu düzeneğe de Paket denir. TOGG, Paketlerin ve modüllerin tasarımını, batarya yönetim sistemini kendi tasarlayacak. Yani bu ayarlamayı yapan yazılımı kendi üretecek. Otonom yani yapay zeka teknolojisi, artık günümüzde hemen hemen tüm alanlarda yaygınlaştı. Artık tamamı akıllı bir cihaz olacak olan TOGG, aklınıza gelebilecek tüm durumlar için size anında ikaz verebilecek. Camların açık olması, ne kadar açık olduğu, ön ve arkadaki her şeyin HD kalitede kamera ile gösterimi, tekerleklerin şişkinlik düzeyi, en yakınınızdaki araç istasyonları ve dolum merkezleri, hatta aracınızın mevcut ağırlığı dahi size anında bildirilecektir. Holografik asistan özelliği sayesinde yol durumu, hava durumu, hangi yolların o an için ne kadar yoğun olduğu, köprü durumları ve aklınıza gelebilecek tüm durumlar, 3D teknolojisi kullanılarak göz bebeklerinize yansıtılacak. Yani gözünüzle hem yolu takip edeceksiniz hem de asistan sayesinde bu detaylar gözünüzün önünde olacak. Bu teknoloji aynı zamanda dünyada ilk defa kullanılıyor olacak. Aynı zamanda bu araç diğer akıllı cihazlarla iletişim kurabilecek. Belki de ileri zamanlarda akıllı evinizle iletişim kuracak ve siz daha eve girmeden özellikle bu soğuk kış aylarında evinizi ısıtabilecek, akıllı telefonunuzla bağlantı kuracak ve maillerinizi, sosyal medyanızı, gündemi takip edebileceğiniz bir platformu size sağlayacak. Diğer güzel bir özelliği ise sessiz sürüş özelliği sağlaması; içten yanmalı motorlardaki şiddetli motor sesini size unutturacak, size ev sessizliğini tattıracak. Sıfır emisyon ve güçlü ivmelenmeden dolayı havayı kirletmeden normal hızlara ulaşan ve bu hızlarda püskürtme yapmayan TOGG, tam bir doğa dostu araç olarak kayıtlara geçecektir. Bunun yanında 50 liralık benzinle gidebildiğiniz yolu 5 liralık elektrikle gitme imkanı sağlayacak. Yani hem çevre hem de kese dostu bir ulaşım aracı olacak. TOGG CEO'sunun açıklamalarına göre yaklaşık 22 milyar liralık bir yatırımla Bursa Gemlik'te 1 milyon metrekarelik bir alanda otomobil fabrikası kurulması ve 2022 yılının 4. çeyreğinde aracın satışa sunulması bekleniyor. Elektrikli otomobil maliyeti batarya kapasitesiyle ölçülür. Bu maliyet 2019 başlarında kW başına 200 dolar civarlarına indi. 200 beygir gücü olan aracın 50 kW, 400 beygir gücü olan aracın 80 kW olduğunu düşünürsek sadece pil 16.000 dolara mal oluyor. Bu açıdan TOGG'a benzer bir aracın satış fiyatı 70.000 dolar. TOGG'un ise vergiler öncesi fiyatının tahmini olarak 70-75 bin dolar olacağı öngörülüyor. Bu değere %18 KDV ve %15 ÖTV'yi de eklememiz gerekecek. Tasarım için 18 şirketten teklifler alındı. Son 3'e ''Pininfarina'' ve ''İtaly Design'' gibi şirketler kaldı. ''İtaly Design'' Lamborghinileri, ''Pininfarina'' ise 1950-2014 arasında Ferrarileri tasarlayan şirket. Yani işin verildiği şirket profesyonel bir şirket, işin ehline verilmesi tecrübenin kullanılması demektir. Bu aracın yerliliğini değiştirmez. Her araçta yan sanayi yani ithal edilmiş ürünler kullanılmaktadır. Mesela Tesla'nın karbonları, Aston Martin'in kaplamaları, Ferrari'nin motor aksamı, Porsche'nin kapı panelleri gibi birçok ürün Türkiye'de yapılıp bu firmalara pazarlanmaktadır. Tasarım sadece otomobilin kalıbıdır, motoru yerli olarak üretilir ve lastik, jant, koltuk, kablo sistemi dışarıdan getirilir. Bu sadece TOGG'da değil bütün firmalarda böyledir. Yerlilik oranı fabrikadaki kalıplar değil, bu ekosistemin koordineli bir toplamıdır. Yerli olan bu araç, parçaları koordineli birleştirdiğimizde elde ettiğimiz üründür. Dünya'da firmalar aracın ortalama %20-25'ini yerli üretir, geri kalan %75'lik kısım yan sanayidir. Elektrikli araçların bir diğer güzel özelliği şarj etmek için evinizdeki elektriği dahi kullanabilmenizdir. Evinizin yanı başında kendi şahsınıza ait bir petrol ofisiniz olduğunu düşünüp TOGG'unuzu şarja takıp milyoner edasıyla uyuyabilirsiniz. Bunun haricinde AVM'lerde, benzin istasyonlarında, otoparkta da hızlı şarj imkanı sunulacak. Hatta günümüzde dahi bazı AVM ve benzin istasyonları Türkiye genelinde bu imkanı sunuyor fakat şu an yaygın olmadığını söylememiz yanlış olmaz. Elektirikli araçlar cocuklarımızın geleceği temiz bir dünya için olmazsa olmazlardan. Umut ediyorumki ülkemizinde kendini net bir şekilde otomativ sektörüne bu kalitede araçlarla ıspatlamazı daha da güzel olacaktır.


Türkiye ağustosun ortasında İran Genel Kurmay Başkanı Muhammed Bakıri'yi Ankara'ya kabul ettiği zaman, 1979 İran Devrimi'nden beri ilk defa onun pozisyonundaki bir İranlı görevli yurtdışına çıkmış oldu. Ankara da buna eş değer şaşırtıcı bir hareket ile Rus Genel Kurmay Başkanı Velary Gerasimov'u bölgedeki güvenliği tartışmak amacıyla kabul edeceğini açıkladı. Türkiye'nin iki tarihi rakibi olan İran ve Rusya'ya bu şekilde erişme gücü, Beyaz Saray'daki Başkan Trump'ın kaşlarını havaya kaldırmalıydı. Bu hareketler sadece önemli bir dış politika kaymasını değil, aynı zamanda Ankara'nın Vaşington'dan vazgeçmeye başladığının bir göstergesidir. Kasım 2016'ya dönersek, Trump yönetimi altındaki Amerika Birleşik Devletleri'nin Türkiye için iyi olacağına dair Ankara'nın yüksek bir umudu vardı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Trump'ı kazandığı başkanlık seçimlerinden dolayı kutlayarak bu seçimlerin ABD-Türkiye ilişkileri açısından yeni bir döneme işaret edebileceğini söyledi. O tarihlerde Erdoğan, yeni ABD Başkanı'nı desteklemek ve İran gücünü daha geniş Ortadoğu'da fakat özellikle Suriye'de tutma isteğini belli etmek amacıyla güçlü bir İran karşıtı tutum sergiledi. Buna karşılık olarak Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri'nden Halk Koruma Birlikleri yani Suriyeli Kürt askerlerini desteklemeyi bırakmasını umdu. Ankara'ya göre YPG, Türkiye Cumhuriyeti'nin geleceğine yönelik varoluşsal bir tehdittir. Çünkü onlar yıllardır Türkiye ile savaşan ve Türk Kürtleri'nin militan bir organizasyonu olan Kürdistan İşçi Partisi'nin bir dalı olarak görülüyor. Bununla birlikte, Trump yönetimi YPG'ye askeri desteğini iki katına çıkarmaya karar verdiğinde Ankara'nın ümitleri altüst oldu. Vaşington'a göre YPG, Suriye boyunca savaşan karışık birliklerden oluşan tek yetkili savaş gücü. Trump'ın Ortadoğu'da en büyük önceliği olan IŞİD'i Suriye'den tamamen temizlemek için yerel bölgesel kuvvetleri desteklemek hala en iyi seçenek olarak görülüyor. Ankara ve Vaşington'un Suriye'de hangi grubun en büyük tehdit olduğu konusundaki ayrılığı kendi ittifaklarını zora sokuyor. Fakat her iki taraf da bu kararlarında sağlam duruyor, en azından şimdiye kadar. Türkiye varoluşsal bir tehdit olarak gördüğü şeyin kendi NATO müttefiki olan Amerika Birleşik Devletleri tarafından desteklendiği gerçeğiyle yüzleştiği zaman, Ankara ihtiyatlı olarak da olsa İran ve Rusya'yla yakınlaşmaya başladı. NATO'nun itirazlarına rağmen Türkiye, Rusya'nın en ileri füze savunma sistemini almak için görüşmeler yapıyor ve Suriye konusunda Kremlin ile yakından çalışıyor. Bu arada Türkiye ve İran, son yıllarda tamamen farklı tarafları destekleyen ve resmi rakipler olarak, Suriye ve Irak'ta askeri işbirliğini arttırma konusunda anlaştılar. İran, Rusya ve Türkiye; ayrıca Astana Suriye barışını birlikte destekleme, Hazar Denizi'ndeki petrolün çıkarılması için birlikte çalışma ve Basra Körfezi'nde kendi Arap kuzenleriyle olan çatışmasında Katar tarafını tutmaya kadar bir dizi sorun üzerine üç taraflı işbirliği yapıyorlar. Lakin Türkiye'yi Rusya ve İran ile bu yakınlaşmaya iten ana sebep, Suriye'de Kürtlerin daha fazla gelişeceği korkusudur. Türkiye ve İran bölgenin sırasıyla en büyük ve ikinci en büyük Kürt azınlık topluluklarına sahip ülkesi durumundadır ve bölgedeki Kürt gelişmelerinin kendi ülkelerindeki Kürtler üzerinde aynı etkileri tetikleyebileceğinden korkmaktadırlar. Ankara bu nedenle Irak ve Suriye'de ortak bir Kürt karşıtı strateji hazırlamak istiyor. Bu açıdan Tahran, eskiden yaptığından farklı olarak YPG'ye karşı aniden zıt konuşmaya başladı. Ayrıca beklendiği şekilde, hem Ankara hem de Tahran, Irak Kürtlerinin 25 Eylül'de yaptıkları bağımsızlık referandumunu eleştirerek Irak Kürtlerinin bağımsızlık hareketinin Ortadoğu'da istikrarsız bir ayrılık dalgasını tetikleyeceğini belirtti. Ankara Suriye'deki ABD destekli IŞİD operasyonuna karşı ciddi derecede tedirginlik duyuyor. Çünkü IŞİD'den kalan Suriye'nin doğusu ve geçtiğimiz günlerde El Kaide bağlantılı gruplar tarafından ele geçirilen kuzeybatıda Türkiye sınırında bulunan İdlib gibi bölgelerin YPG güçleri tarafından ele geçirilebileceğini düşünüyor. Suriyeli Kürtler ve Başkan Beşşar Esad'ın güçleri arasındaki çatışmaya baktığımız zaman Ankara, Şam'daki rejimle ve kendi müttefikleriyle birlikte Kürtlerin bölgesel ilerlemesini durdurabileceğini umuyor. İran ve Rusya'dan başka herhangi iki ülkenin Esad'ı daha fazla etkilemediğini düşünürsek, Ankara'nın bu ülkelere karşı son hamlelerini de açıklamış oluruz. Türkiye özellikle kendi sınırındaki Kürt kantonlarından birisi olan Afrin üzerinden gözünü ayırmıyor. Ankara, YPG'nin kuzey Suriye'deki Kürt bölgelerini Afrin'e bağlayabileceğinden ve böylelikle Irak sınırından Akdeniz'e sürekli uzanan bir Kürt varlığı kurabileceğinden korkuyor. Ankara, YPG'yi Türk kuvvetlerine karşı yapılan saldırılarla suçluyor ve Afrin'e karşı askeri bir operasyon yapabileceği tehdidinde bulunuyor. Ancak şimdiye kadar herhangi bir operasyon gerçekleşemedi. Çünkü kanton bölgesi Rus askeri kuvvetlerini barındırıyor. Türk yetkililer, Suriyeli Esad rejimine karşı muhalefeti bastırmak amacıyla; sahip olduğu bazı bölgelerden çekilirse, Rusya ve İran da Türklerin Afrin'e olabilecek olan müdahalesine göz yumacaklar. Fakat Ankara'nın umutları doğru olmayabilir. Bu İran ve Rusya ile yeni kurulmuş ittifağın altında birçok zorluk yatıyor. Her şeyden önce, taraflar arasında derin ve köklü bir güvensizlik var. Türkiye yüzyıllardır İran ve Rusya ile rekabet ederek bu ülkelerin bölgedeki etkilerini dengelemek üzerine kurulu bir politika izledi. Türkiye, Kürt gelişiminden duyduğu kaygı sonucu Suriye'de İran ve Rusya'ya açıldı. Fakat bu uzlaşmanın derinleşmesi Ankara'nın bölgesel politikasında tamamıyla bir değişimi çağrıştırmaktadır. Bu ise İran ile ve Körfez ülkeleriyle ve İran'ın Irak üzerindeki etki politikalarına karşı olan Suudi Arabistan ile kendisini sürtüşmeye maruz bırakacağı anlamına geliyor. Türkiye'nin Esad rejimiyle olan yakınlaşması, Türkiye'nin Suriye'ye karşı muhalif olan müttefikleriyle arasındaki güven krizini de derinleştirerek Ankara'nın bu müttefiklerine karşı etkisini de azalttı. Bu etki olmadan Türkiye'nin anlaşmayı elinde tutması ve kendi kontrolündeki bölgelerde Suriyeli muhalefete geri çekilmeleri için baskı uygulaması zor görünüyor. Başka bir potansiyel problem ise Rusya'nın Suriyeli Kürtlere karşı tutumudur. Moskova, Kürtlerin hem Ankara hem de Vaşington'a karşı oynanabilecek çok önemli bir kart olduğuna inanıyor ve bu yüzden Kremlin'in Türk askerlerinin Afrin'e saldırısına izin vermesi pek mümkün değil. Rus rızası olmadan Türkiye, Erdoğan'ın ima ettiği Kürt kantonuna karşı bir askeri operasyon düzenleyemeyecek. İran için Türkiye'nin bu tutum değişimi bir lütuf. İran'ın Suriye ve Irak'taki etkisini arttırmak amacıyla Kürt ayrılıkçılığına karşı Ankara ile uzlaşması, Tahran için açık bir zaferdir. Fakat İran, ayrıca Ankara'yı Rusya'ya ve kendisine yaklaştıran nedenleri yani Trump'ın Suriye Kürtleriyle çalışmaya devam etmesi niyeti ve Suriye savaşındaki askeri momentumun artık Esad'ın arkasında olduğu gerçeği gibi faktörlerin de net bir şekilde farkında. İran, bu dinamiklerde oluşabilecek herhangi bir değişimin Türkiye'nin politikasını tamamen tersine çevirebileceğini de çok iyi biliyor. Ankara ve Tahran'ın birbirine duydukları derin-köklü güvensizlik ve bölgedeki vizyon farklılıklarından dolayı geçmişte yapmaya çalıştıkları ortak zemin bulma çabaları her zaman başarısızlığa uğradı. İşte bu aynı faktörler de potansiyel olarak onları daha derin bir yakınlaşmadan alıkoyabilir. Türkiye'nin İran'a karşı ısınması daha çok Tahran'ın Suriye ve Irak'taki etkisini güçlendirecek. Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki düşmanlık göz önüne alındığında, bu ülkelerdeki ABD politikaları da azalabilir. Bu durum zaten gergin olan ABD-Türk ilişkileri için kötü görünüyor. Fakat Türkiye ve onun iki resmi rakibi ile arasındaki potansiyel problemler ve kırılganlık göz önüne alındığında bu uzlaşmanın devamlılığı henüz pekişmedi. Vaşington, Türkiye'yi kaybedilmiş bir durum olarak görmek yerine onu askeri ve diplomatik yönlerden kendine bağlı tutmaya devam etmelidir.


Ubıhlar yok olmadı. Kafkasya'nın en savaşçı halkı nasıl böyle bir durumu göze alabilir? Ubıhlar ki Rusların Kafkasya üzerine açtığı saldırıda son teslim olan halk. Ubıhlar ki kültürlerini sonuna kadar korumuş ama bilinmeyen ve söz edilmeyen bir halk. Sadece dilleri yok oldu diyebilseydim keşke ama umarım yalandır ve umarım bir yerde hala konuşuluyordur Ubıhça dili. Ubıhça bilen son kişi olan Tevfik Esenç 1992 senesinde doğduğu yerde Balıkesir'in Manyas ilçesinde, Hacıosman'da hayata gözlerini yumdu ve bildiği ama bazıları aktardığı bazılarını ise aktaramadığı bilgiyi beraberinde götürdü. Ve Ubıhça öldü. Günümüzde sadece kağıtlar üzerinde kalıntıları var, tabi kalıntı doğru bir ifade ise. Nereden geldi aklına Ubıhlar, nereden duydun da bu yazıyı yazdın derseniz; Soçi'ye bakmıştım internetten. Soçi, Rusya'nın bir şehri ve bazı diplomatik görüşmeler burada yapılıyor. Haberlerde diyorlar Soçi'de böyle oldu, Soçi'de şöyle görüşüldü. Bir bakayım dedim, bu Soçi dedikleri yer nedir, neresidir? Ve gördüm ki Rusya'nın Karadeniz'de kıyısı olan ender gelişmiş kentlerinden bir tanesi. Çerkez halklarından biri olan Ubıhların zamanında yaşadığı yermiş Soçi. 19. yüzyılda Ruslar Kafkasya üzerine saldırıya geçtiklerinde diğer Çerkez halklarıyla birlikte inanılmaz direniş gösteren bir halk olmuşlar ve Rusların anlaşmasına oturmak zorunda kalan son halk olmuşlar. Ruslar iki öneride bulunmuş; ya bizim gösterdiğimiz yerlere yerleşeceksiniz ya da Osmanlı topraklarına göç edeceksiniz. Ubıhlar Osmanlıyı seçmiş ve büyük çoğunluğu Sakarya ile Balıkesir topraklarına yerleşmişler. Gelen Ubıh sayısının 30 bin civarında olduğu söyleniyor. Aralarından padişah eşi ve paşa olanlar olmuş, cumhuriyet döneminde siyasetçi olanları olmuş, ünlü sporcularımız olmuş diyorum ve yine diyorum ki affedin.


Yurdumuzu karış karış, köy köy gezip dolaşarak Anadolu'nun masallarını ve destanlarını derleyen Yaşar Kemal'in Üç Anadolu Efsanesi isimli romanı ilk olarak 1967 yılında İstanbul'da basılmış. Köroğlu'nun Bolu beyi ile olan mücadelesini hepimiz biliyoruz. Ama Yaşar Kemal biraz daha önceden başlayarak Bolu beyi ile neden düşman olduklarını ve Kırat'ın ortaya çıkışını da bizlere anlatmış. Köroğlu'nun dedesi, sülaleden seyislik mesleğini icra edermiş. Yurtlarında kıtlık çıkınca Köroğlu'nun babası olacak olan oğlu Seyis Yusuf'u göndermiş oradan. Kendisi toprağına gömülmek istemiş ama oğlunun hayatına devam etmesini istemiş. Seyis Yusuf da Bolu beyinin yanına gelerek ona seyislik yapmaya başlamış ve onun başseyisi olmuş. Birbirlerini kardeş gibi severlermiş. Hatta Yusuf'un oğlu ile beyin kız kardeşini beşik kertme yapmışlar. Yusuf'un yetiştirdiği atların ünü yurdun dört bir yanına yayılmış. Bir gün atlarının başında iken nerden geldiği belirsiz bir at gelerek kır renkli bir kısrağı gebe bırakmış. Bu kısraktan bir tay doğmuş ki ileride bütün atların şahı, en hızlısı Kırat olacakmış. Dediğimiz belirsiz at, böyle iki kısrağı daha gebe bırakmış ama onlardan doğan tayların ayakları yere değdiği için ilk doğan kadar olamamışlar. Bir gün Osmanlı Padişahı, Bolu beyine Bana öyle atlar gönder ki en güzelleri olsun demiş. Bolu beyi de aralarındaki düşmanlığı gidermek için Seyis Yusuf'a en güzel tayları getirmesini söylemiş. Tabi tayların bir yetiştirilme tarzı var. O zamanlar, büyüdüklerinde güzel olmaları için Yusuf tayları karanlıkta bekletirmiş. İstemeden vermek zorunda kaldığı bu üç tayı da güzelleşmeden Bolu beyine götürdüğü için Yusuf'u kovmuş taylarını vermeden. Gözlerine de mil çektirmiş, ibret olsun diye. Bu aşığın nerden geldiği bilinmez ama Çukurova'yı yurt edinmiş kendine. Çünkü bir kez yardım ederek tanışıp kan kardeşi oldukları Deli Hüseyin ile burada yaşamışlar başlarda. Aşık bu ya, obanın beyi olan Türkmen beyinin kızına aşık olmuş. İşe bakın ki kızın da ona gönlü düşmüş. Bey vermem kızımı demiş, oba halkı dinlememiş. Vermişler kızı Karacaoğlan'a, göndermişler obadan uzağa. Torosların Gökdere köyünde yaşayan Halil bir geyik avcısı imiş. Baba mesleğiymiş. Geyik avına çıkmadan duramaz, kimseyi dinlemezmiş. Köylü çıkmasını istemezmiş ava, çünkü başına bir iş geleceğine inanırlarmış. O güne kadar geyik avına çıkan hiç kimse iflah olmamış. Üç Anadolu Efsanesi kitabını okumanızı tavsiye ederim. Yaşar Kemal'in güçlü kaleminden ortaya çıkan bir kitap. Zamanında severek okumuştum. Yazınız kitabı yeniden hatırlamama vesile oldu. Elinize sağlık. Ahmet bey kitabı okudum. İlginç bir yorum anlayışınız var.