Güneş enerjisi; tükenmeyen ve temiz enerji kaynağıdır. Dışa bağımlılığı yoktur. Kurulum maliyeti dışında oldukça ucuz bir kaynaktır ve en önemlisi de sürdürülebilir bir özelliğe sahiptir. Elektrik kullanımının olduğu her alanda güneş enerjisi kullanılabilir. Dünyada güneş enerjisinde yaşanan gelişmelerin yanında ülkemizde bu alana yapılan çalışmaların sayısı hızlanmış durumdadır. Henüz elektrik üretiminde güneş enerjisi tam olarak kullanılmasa da bunun altyapısı hazırlanmış durumda. Geçmişten bu yana hep ülkemizin verimli tarım arazilerinden ve yeraltı zenginliklerinden bahsederiz. Fakat atladığımız en büyük noktalardan birisi Türkiye'nin başta Avrupa ülkeleri arasında dünyanın birçok ülkesinden daha çok güneş alan bir ülkesi konumunda olduğudur. Ne yazık ki bu zenginliğimizin henüz tam manasıyla farkına varmış değiliz, isterseniz bir örnekle açıklayayım. Almanya bilindiği üzere yıllık yağış miktarı oldukça yüksek olan ve Türkiyeye oranla çok daha az güneş alan bir ülke konumundadır. Fakat Almanya Türkiye'ye oranla çok daha az güneş almasına karşın, güneş enerjisinden oldukça fazla yararlanmakta, hatta en çok güneş alan ekvator ülkelerini de gerisinde bırakarak dünya da lider konumundadır. Temennimiz Türkiye'nin de sahip olduğu değerlerin farkına varıp ve bu yöndeki adımlarını hızlandırarak rakipleriyle olan yarışta hakettiği konumu almasıdır. Sadece bir fikir: Özellikle Güneydoğu Anadolu bölgesinde bulunan yanlış sulama , yanlış gübreleme sonucu ve bunlar gibi birçok sebepten ötürü işlevini yitirmiş tarım arazilerini ülkeye tekrar kazandırmak için çoraklaşmış tarlaları güneş enerjisi panalleriyle bir güneş tarlası haline getirebilir ve bu sayede bölge halkına istihdam ve ülke ekonomisine katkıda bulunmuş olabiliriz.


''Nasılsın?'' sorularına ''iyiyim'' derken yalan söyledim. ''Hayat nasıl gidiyor? '' sorusuna ''her şey yolunda'' derken yalan söyledim. Yalandan mutlu gibi gözükmeye çalıştım. Karşımdaki bir şey anlatırken yalandan gülümsüyordum. Yalandan bir ütopya kurmuştum kendime. Çünkü ''dimdik duruyor'' gözükmeliydim çevreme. Öğretmenimin kaşları çatıldı bir an. Böyle oluyordu işte gerçekten dürüst olunduğunda. Doğrular can sıkıyor, üzüyor, umut kırıyordu. Fakirin ekmeği değil miydi umut? Nasıl yalan söylememeliydi o vakit? Evladına defter, kitap alamayan baba gerçeği nasıl söyleyebilir evladına? Adam, kadını sevdiği halde kolay kolay söyleyebilir miydi gerçeği? Bir doktor kemoterapi gören hastasına karşı her zaman dürüst olur muydu? Savaş alanındaki bir komutan askerlerine her zaman gerçeği söyleyebilir miydi? Ya siz hocam, bir veliye 'zeki ama çalışmıyor' derken her defasında dürüst müydünüz? Ben de işlerin yolunda gitmediğini fark ettirmemeliydim işte. Bir filmde sorunlarla yüzleşebilmek için insanın kendine bile yalan söylemesi gerektiğini all iz well - söylüyordu. En nihayetinde bir filmdi işte ama haksız da sayılmazdı. Aklımda hep bi' kaçış fikri var. Mutluluğun diğer bir formülü kaçmakmış bunu öğrendim zamanla ve işe doğrulardan kaçmakla başladım. İlk olarak mutsuz olduğum doğrusundan kaçtım. Bu beni daha mutlu biri yapmadı elbette ama en azından çevremdekileri buna inandırdım. Onlar inanınca da kendim olmaktan çıkıp onlara göre yaşamaya başladım. İki yüzlülük, sahtelik diyeceksiniz bu yaptığıma ama dik duruyor gözükmeliydim. Bugün dünün aynısıydı, yarında bugünün aynısı olacak şüphesiz. Bunu fark ettiğiniz anda siz de yalana başvuracaksınız. Farkında değilmiş gibi davranacak monotonluk yarışında sizden geride kalanlara bakıp şükredeceksiniz. 9-6 saatleri içinde siz de ufak yalanlar söylemekten kaçınmayın derim. Bana dürüst olduğumu söyleyen öğretmenim bile bunları anlattıktan sonra tavsiyelerime uyarak ufak bir yalan daha söyledi; hiç değişme. Akranlarım üniversite için bölüm tercihi yaparken tercih sıralamasını, seçtikleri mesleklerin istihdam oranına göre yapmışlardı. Felaket tellallığı yaptığımı düşüneceksiniz fakat durum gerçekten vahim. Gençler bir mesleği hayal ettikleri, sevdikleri için değil de iş garantisi, yüksek maaşı var diye tercih etmeye başladılar. Nerede kaldı hayal kavramı? Bu durumda suçlu gençler değildir kesinlikle onların yaptıkları büyük fedakarlıktır çünkü. Oldukça meşakkatli bir iştir hayalden vazgeçmek. Eğitim sisteminin Finlandiya olmadığı bir düzende ne onlardan ne de benden Polyanna olmamızı beklemeyin. Gelecekteki ailesinin mutluluğunu düşünüp de hayalinden vazgeçen gençlerin işe gitmek için saatlerinin alarmı her çaldığında içlerinde bir ukde hep kalacaktır. . Benim bir cümleyle geçiştirdiğim ''hayalden vazgeçmek'' kolay iş değildir çünkü. Siz hiç gelecekle ilgili kurduğunuz bir hayalden geleceğiniz için vazgeçtiniz mi? Ben geçtim, çok ağırdı. Ağzıma koyduğum her lokmada midem bulanırdı. Çareyi edebiyatta buldum. Hani hayalleri yazıya geçirmekmiş ya edebiyat TDK'ya göre ben de 'gerçekleştiremedim madem yazayım bir karakter o hayallerini gerçekleştirsin' dedim. Virginia Woolf, ''memnuniyetsizliklerimizin kayda geçirilmesidir'' demiş ya edebiyat için ben de kendi memnuniyetsizliklerimi kayda geçirdim, dikili bir ağacım olsun diye. Aşık Veysel, ''Ben giderim adım kalır'' demiş ya, Ben gideceğim dikili ağacım kalacak. En çok da bunun içindir edebiyat. Shaman kitabının yazarı Samet Aksakal Yeni Lisan dergisine verdiği röportajında 'kimsenin okumayacağını bilseniz yine de yazar mısınız?' sorusuna '' Bazen sadece kendim okumak için yazdığım oluyor, bazı yazdıklarımı kimseye okutmuyorum. Aradan biraz zaman geçince açıp kendim okuyorum'' cevabını vermişti. Kendi kendine yazıp okumanın ne faydası olacak dediğinizi duyar gibiyim. Yazar her şeyden önce iyi bir okur olmalı, değişime kendinden başlamalı... Bir işi yapacağına önce kendi inanmalıdır yoksa mide bulantılarıyla geçireceği bir hayal değişim merasimi onu bekliyor olacak. Yol ayrımındaki genç arkadaşlara karar vermesiyle ilgili bir tavsiye verecek konumda değilim. Yalnız kararları ne olursa olsun yazmayı, üretmeyi denesinler belli bir aşamadan sonra dergiler, fanzinler amatör ruh için iyi bir laboratuvar, Cemil Meriç'in deyimiyle hür tefekkürün kalesidir. Not: Bu yazı, Parlak Jurnal Yazı Yarışması'nda ödüle layık görülmüştür.


Adam ve çocuk şehrin en yüksek yerinden, yanıp sönen sokak lambalarına baktılar. Sokak lambalarının aydınlattığı evlere baktılar. Karınca gibi iç içe giren insanlara baktılar. Gülmeyenlerin yerine güldüler. Ağlamayanların yerine ağladılar. Ve büyüyenlerin yerine hayal kurdular. Ayrılık vakti gelmişti. Çocuk, amcasının elini sıktı. Çocuk öyle bir sıktıki adamın elini, adam eğilmek zorunda kaldı. Yer çekimi utanır gibi oldu. Bana ne dedi, vazgeçti. Çocuk bir şeker hayal etti ağzında. Sonra da bir türkü tutturdu. Adam ve çocuk yollarınca yollandı. Çocuktan ayrılır ayrılmaz hemen evin yolunu tuttu adam. Kaybedecek zamanı yoktu. Gün dönüyordu. Bulutlar evine geç kalmış bir çocuk edasıyla hızlanmış, bir yana seğiriyorlardı. Sanki tüm bulutlar her gün batımında, güneşe göç ediyordu. Kimi güneşe erişiyor, kayboluyor; kimisi yanından geçiyor, bir elma gibi kızarıyordu. Sustu, daha çok sustu. Konuşabilecek şeyleri varken susmak ne büyük erdemdi. Mahalleye varınca bilge kediyi gördü. Sokak kedisine bir bilmece sordu. Kedi düşündü taşındı, buldu sandı. Miyavladı. Adam bulmuştur dedi. Başını salladı, sütünü verdi. Kediyi, sokaktaki insanları geride bıraktı. Apartmanın demir kapısını, tek seferde açtı. Merdivenlere yöneldi. Ağır ağır çıktı merdivenlerden. Evin kapısını usulca açtı. İçeri girdi. Evin karınca dahi girmeyen köşelerine kadar her yanı bir yalnızlık duygusu sardı. Evin birbirine bakan duvarları, birbirine bakmadan bu hallerinden utandı. İçeri girer girmez salona geçti. Bir dua gibi mırıldanarak ve sadece dudaklarını kıpırdatarak konuşmaya başladı. Aldı yalnızlığını karşısına, derin bir iç çekti. Bu da geçecek dedi. Biliyorum, bu da geçecek. Bir parça kağıt ve tükenmez bir kalem aldı vitrindeki kutudan. Tükenmez kalemi, kağıtta çemberler çizerek gezdirdi. Tükenmez kalem tükenmişti. İstemsizce bir gülme geldi. Başka bir kalem aldı kutudan. Bir daha çemberler çizmek istercesine gezdirdi, bu sefer ki kalem sağlamdı. Bir ufak boy lambanın aydınlattığı odanın, tam ortasındaki yuvarlak masayı koltuğa yanaştırdı. Masanın üzerindeki birkaç geceden kalma çöpler atılmayı bekliyordu. Masadaki çöpleri almak için elini uzattı, sonra vazgeçti. Masa sanki üstündekilerle masaydı. Elindeki kağıda ufak bir yer açarak, masaya ilişti. Bir eline kalemi, bir eline yalnızlığını aldı. Derin bir iç çekti. Yazmaya başlamak anlatmaktan daha zor geldi. Bir süre yapabildiği en iyi şeyi yaptı. Ne konuştu ne yazdı. Sustu, uzun uzun sustu. Bir süre öylece bekledi. Sonra nedense yazmaya başladı. Yıllarca bekledim seni. Geldiğinde bileyim diye, seni hayal ettim. Bir kaş, bir göz, bir burun iliştirdim hayaline. Yazdığım her şeyi senin hayaline yazdım. Belki bir gün gelirsin diye, kimseye söylemediğim sözleri senin için sakladım. Sen geldiğinde hazır olsun diye, en sevdiğim kitabın arasında bir çiçek kuruttum. Birileri geldi. Birileri sürekli geldi ama ben hep seni bekledim. Sürekli, yazılanların kime yazıldığını sordu arkadaşlarım. Yok dedim, kimse yok. Kimseye değil. Senin gerçek olmadığını anlattım. Hayalini anlattım. İnanmadılar, inanmayacaklar. Bırakalım inanmasınlar. Ben seni biliyorum sen de beni. Biz iyiyiz böyle, keyfimiz yerinde. Baktım, olacak gibi değil. Ben de kendi kafamda bir plan yaptım. Hayallerimde gün aşırı memleketlere yolladım seni. Seni üzdüm önce, sonra özür diledim. Dargındık, barıştık. Böylece inandırdım herkesi. Senin geldiğine inandılar. Ben de ses etmedim. İnsanları dinledim. Sanırım yalan da olsa gelişin hoşuma gitmişti. Adam kağıdı iki kere katladı. İki kere sakladı hayalini. İki kere söz verdi kendine. Kimseye anlatmayacaktı. Bir tek bu masa, kağıt ve kalem bilecekti gerçekleri. Çirkindi dar vakitlerde bir sevgiyi söylemek. Bu güzel yazı için teşekkür ederiz, ellerinize sağlık.. Elimden geldiğince yazmaya çalıştığım yazılar yayınlanınca, bir bekleyiştir alıyor beni. Ne zaman bir yorum gelse, tamam diyorum bu yazının eksik kalan, yarım kalan kısmı bu yorum. Okuduğum çoğu yorumda yeni şeyler öğreniyorum, başka açılardan bakma fırsatı buluyorum. Değerli yorumunuz için teşekkür ederim.


Kız kulesi ne kadar Üsküdar'a yakın olsa da koskoca Marmara Denizi ve Karadeniz'in buluştuğu boğazda tek başınadır, senelerdir. Bu yüzden yalnızlığı temsil eder, birçok kişi için. Yalnız olduğu kadar mütevazi ve gizemlidir de Kız Kulesi. Her bakan farklı bir şey görür onda ama mutlaka etkilenir. İşte bu yüzdendir ki birçok şaire ilham olmuştur Kız Kulesi. Tarihi boyunca pek çok şekilde kullanılmış: gümrük istasyonu olarak veya İstanbul'un fethinde savunma amaçlı kullanılmış, mehterlerin toplarla nevbet okuduğu yer olmuş. Görüp geçirmekle kalmamış az da çekmemiş hani. Nice depremler, yangınlar, yıldırımlar geçirmiş; boğaza çekilen zincirden dolayı da yıkılmış. Daha sonra tepesine camlı bir köşk yapılmış, imarı değiştirilmiş. Sürgün için kullanılmış, karantina olarak kullanılmış, askeriyeye devredilmiş. Yani bu güzelliğin altı boş değil. Bedelini sonuna kadar çekmiş Kız Kulesi. E tabi bu kadar güzel olunca hakkındaki efsaneler de az olmuyor. Bir efsaneye göre imparatorun bir kızı olur. Bunun için büyük kutlamalar yapar ama bir gün bilginlerden biri, kızının 18 yaşında bir yılan tarafından sokularak öleceğini kehanet eder. İmparator buna çok üzülür ve kızını bundan korumak için denizin ortasına Kız Kulesini yaptırır ve kızını orada muhafaza eder. Artık kızı 18 yaşına yaklaşmış. Ona yemek getiren sepetin içinde bir yılan varmış. Yılan kızı sokmuş ve kız ölmüş. Hatta hikayenin devamında, imparator kızının en azından ölüsünü yılanlardan uzak tutmak için kızının bedenini mumyalatmış. Ama daha sonra kızının mumyalanan bedeni üzerinde görülen delikler, yılanların kızını o zaman da rahat bırakmadığını göstermiş. Bir başka efsaneyse Battal Gaziyle ilgilidir. Battal Gazi, Üsküdar tekfurunun kızına aşık olmuş. Ama babası kızını ondan korumak için kızını Kız Kulesine kapatmış. Battal Gazi ise vazgeçmemiş ve bir kayık ile kuleye gitmiş. Tekfurun kızını ve hazineleri alıp Üsküdar'a gitmiş. Ve oradan at ile kaçmışlar. "Atı alan Üsküdar'ı geçti" atasözünün buradan da geldiği söylenir. Bir başka efsaneyse Battal Gaziyle ilgilidir. Battal Gazi, Üsküdar tekfurunun kızına aşık olmuş. Ama babası kızını ondan korumak için kızını Kız Kulesine kapatmış. Battal Gazi ise vazgeçmemiş ve bir kayık ile kuleye gitmiş. Tekfurun kızını ve hazineleri alıp Üsküdar'a gitmiş. Ve oradan at ile kaçmışlar. "Atı alan Üsküdar'ı geçti" atasözünün buradan da geldiği söylenir.


Yalnızlık insanın bütün benliğiyle; bütün zamanlarda ve bütün mekanlarda kendini diğer varlıklardan uzak hissetmesi halidir aslında. Daha genel bir tabirle; evrende var olan her şeyden ve herkesten uzaklaşma hissiyatıdır. Bir konuyu doğru ya da yanlış mı diye düşünmekten ziyade, o konunun gerekliliğini düşünmektir. Yaşadığı her saniyeden sıkılmak, yorulmak , senden öncekilerin sırtına yüklediği ve senden sonrakilerin de taşımak zorunda olduğu yüklerden kaçma isteğidir aynı zamanda. Var olmuş bütün toplumsal ve bireysel baskılardan uzaklaşarak, kendi koyduğun kurallarla, bütün insani duyguları yeniden keşfediyormuşçasına yaşamaktır. Her duygu değişimine yalnızlığı bahane edip yine de yalnızlıktan kopamamaktadır yalnızlık. Dünyanın başkalarının anlattığından daha geniş, senin anladığından daha dar olmasıdır. Hani diyor ya Özdemir Asaf Yalnızlık, Müziğin bile seni dinlemesidir. Yalnızlık, insanın kendine mektup yazması ve dönüp dönüp okumasıdır diye. Ha işte tam olarak yalnızlık o okunan mektupların, seni dinleyen şarkıların; o mektuplara ve şarkılara inanmayan topluma mistik bir haykırışıdır aslında. Bilmem rengi nasıldır, boyu ne kadar. Biçen her kimse yıllardır yanlış biçiyor. diyor Turgut Uyar. Bana göre yanılıyor. Biçen yanlış biçmiyor, bu darlık yalnızlığın varoluşuyla ilgili. Yalnızlığın kalıpsızlığına kendi kalıbımızı sığdırmaya çalışıp şikayet etmektense, onun bize verdiği özgürlükle nasıl olmak istediğimize karar vermek en güzelidir belki de. En zoru da belki bu kalabalıklar içerisinde yalnızlığın var olma savaşını izlemektir. İnsanlığın kalabalıklaştıkça yalnızlığın değerini fark etmesi ve yalnızlığın kalabalıklar arttıkça var oluşunu sürdürmesidir. İnsanın kalabalıklaştıkça o içindeki yalnızlaşma duygusunu da büyütüyor. İnsanların o bilinmezliği, yerini sıradanlaşmış ve artık çok olağan hale gelen bir yaşam döngüsüne bırakıyor. Uzaktan bakıldığından herkes farklı bir yaşam yaşıyor. Kimisi şeytana tapıyor, kimisi bütün kötülükleri şeytandan biliyor. Fakat insan kendi yalnızlığına büründüğünde hiçbir zaman bir diğerinden farklı olamıyor. Sadece kendi anlattığı kadar duyup, kendi dinlediği kadar anlıyor. Karşıdan bir okyanus büyüklüğünde su gelse de insan kendi boşluğu kadar suyu içeri alıyor, gerisi içini tekrardan boşaltma çabası.


Şu alkışların sesi, yağmura ne kadar da çok benziyor. Paldır küldür düşüyor, o dillere destan insanlığımızın üstüne. Bizi bizden alıyor, iki elin ortaklaşa gerçekleştirdiği bir dua. Yağmurlar gökyüzünden yeryüzüne iniyor; insanlar alkışlıyor, yeryüzünden gökyüzüne. Böyle kısır bir döngüydü bu. Bizi bizden alan. Çok aradım. Çok aradım seni. Sayısız kaçamak bakış attım senin gözlerin diye, tanımadığım onca göze. Uyurken hep açık bıraktım penceremi, rüzgar belki senin kokunu getirir diye. Zaten, uyumazdım ben geceleri, gerçi sen bilirsin beni. Güneşin battığı zamanlar, küçük insanların gölgeleri bile kendilerinden büyükçe idi. Birilerini varmış gibi göstermek, bir yalnızın en sevdiği oyundur. Bununla zaman geçirir. Bununla avunur. Bununla yetinmesini de bilir. Hatta hiç yaşamadığı şeyleri yaşamış gibi gösterip, bundan acı ve sevinçler duyar ayrıca. Biz, az şey bildiğini bilenler. Daha çok şey bildiğimizi iddia edebilmek için bağırırız genelde. Böyle bir oyun oynamakta da sakınca görmeyiz asla. Çünkü biz az şey bilenlerin hakkıdır bu. Böyle sever, böyle söyler, sonra da daha fazla duyurabilmek için sesimizi, böylece bağırırız.


Hiç bitmeyecek bir gecenin habercisi gibi usulca, yuvasına çekildi güneş. Oturduğu yerden yavaşça kalktı. Batmak üzere olan güneşi ürkütmemeye dikkat ederek perdeyi çekti. Salonun bir yanını ancak aydınlatabilen lambayı açtı. Salonun bir yarısı biraz karanlık kaldı. Şimdi herkesin gözü önünde tüm ihtişamıyla bir güneş dışarda batıyordu. Kimselerin bilmediği bir güneş içerde batıyordu. Batan sadece güneş değildi elbette. Hayalleriydi, verdiği onca emekti, yalnız bırakılan sevgilerdi. Umulmadık bir gece gelmiş ve her şey karanlığa gömülmüştü sanki. Zaman geçtikçe, yaşanılanları daha iyi kavrıyordu. Bazen gerçekten, bir rüya zannederken, bazen tüm gerçeğin bu olduğunu düşünüyordu. Ya gerçekten gördüğü rüyaya inanıyor ya da ziyadesiyle aciz gözleri karanlığa alışıyordu. Eskiden başına kötü bir şey geldiğinde ağlanıp sızlanırdı. Sağa sola koşar, durumu düzeltmeye çalışırdı. Şimdilerde çok farklıydı durum. Artık ne zaman başına kötü bir şey gelse oturur ve öylece geçmesini beklerdi. Kaybettiği bir şeyler vardı. Mesela uzun zamandır hayal kuramıyordu. Kurduğu tüm hayaller, gelecek kelimesi ile bozuluyordu bir anda. Bir tür anlatım bozukluğuydu sanki hayatı. Bu gelecek denen kelime neydi de böyle elimizi kolumuzu bağlıyordu. Kimdi ki? Sahip olabilmek için sahip olduğumuz her şeyi uğruna fedaya hazır olabiliyorduk. Her gün batımında bu düşüncelere dalardı ister istemez. Kapının çaldığını duydu. Kapıyı duymazdan gelmeye çalıştı ama çocukça bir azimle zile basan bakkal çırağı, anlaşılan pes etmeyecekti. Bu çırak, insan kokusu alırdı ya, gitmezdi asla. Zilin sesine daha fazla dayanamadı ve kalkıp kapıyı açmaya gitti. Kapıyı açar açmaz çırağın boğucu sesi, merdivenlerden yukarı çıkan yönetici beyin yeni iskarpinlerinin havalı sesiyle karıştı. Evin havasız ve rutubetli kokusu, Sayın Yüksek Apartman Yöneticisi beyzadelerinin burnuna kadar gitti. Yönetici, evinizi havalandırsanız daha iyi olacak gibi dedi. Sahi bu yüksek apartman yöneticileri ne çok şey biliyordu. Sahi insanlar akıl vermeye gelince ne çok şey biliyordu. Çocuğun elindeki poşetleri aldıktan sonra kapıyı kapattı. Ellerindeki poşetleri kapıyı kapatır kapatmaz uluorta yere bıraktı. Antrede ki duvara doğru yanaştı. Ellerini iki yana açtı. Onu gören birisi, kesinlikle dua edeceğini sanırdı. Ve olanca ağırlığıyla duvara vurmaya başladı. Bir daha ve bir daha vurdu. Avuç içleri titremeye ve karıncalanmaya başlamıştı. Sahi umurunda mıydı ki? Ellerini yumruk yaptı. Duvarı yumruklamaya başladı. Bir kere, bir kere daha, bir daha ve bir daha yumrukladı. Ellerinde ki tüm gücü vücudunda ki tüm dermanı kesilene kadar yumruklamaya devam etti. Sırtını duvara dayayarak yere çömeldi. Başını diz kapaklarının arasına aldı. Delirmek üzere olan bir insanın heykeli yapılacak olsaydı şu an ki hali olurdu muhakkak. Dağılmış saçları, paramparça elleri, şişmiş gözleri, çaresizliğin insanlığın en ağır yükü olduğunu söyler gibiydi. Konuşmalıydı şimdi, anlatmalıydı hissettiklerini. Anlatmaya başlamayı denedi. Sanki anlatsa daha çok canı yanacaktı ama anlatmazsa da insanlar anlamazdı. Anlatman, konuşman gerekirdi, insanların anlaması için. Sahi neden neyin var diye sorarlardı insanlar, anlatmak istemeyen birisine. Sahi sizin insanlarınız dertleri paylaşmaktansa, kanayan yaraları merak ederdi. Sahi acımızı paylaşıp dinlemek olsaydı tek niyetleri. Oturur yanımızda sessizce anlatmamızı beklerlerdi. Ya da her neyse biz sustuğumuzda anlarlardı. İnsanlarınız, eğer kendilerini anlatmayı bırakıp da biraz dinleseydi anlarlardı. Zaten acı, dert paylaşılmak istenseydi. Susarak daha çok şey anlatırdı insanlarımız.


Söylediğimiz tüm veda sözleri biraz buruktur. Her vedada biraz daha eksiliriz. Kıyısından, köşesinden küflenmeye başlar ekmeğimiz. Çünkü bize biçilen ömrü tek başımıza tüketmek zorunda kalırız. Bir arkadaş ararız, sırrımızı sırrı bilecek. Bir dost ararız, acımızı acısı bilip ağlayacak. Bir kardeş ararız, biz mutlu olunca sebepsiz mutlu olabilecek. Böyle daha birçok örnek sayarız. Sayarız saymasına da nasıl yaşarız, işte orası meçhul. Yalnızlık kavramı kişiden kişiye göre değişse de hisler çerçevesinde bir şeyler söylemek istedik. Sözün başında, yalnızlık anlatılmaz dedik zaten anlatılabilseydi yalnızlık olmazdı diye ekledik. Anlatılabilseydi, acı olurdu, hüzün olurdu, özlem olurdu dedik. İşte tam da bu yüzden tüm bunları bir adama söylettik. Bu adam yeri geldi, acı çekti. Bu adam yeri geldi, bir şeylere körü körüne inandı: Çelişkilerle dolu bir hayatım, diğer insanların aksine gündüzlerden çok, gecelerim var benim. Gece olunca tüm ışıkları söndürün ve bir bardak alın. Yarısına kadar suyla doldurun sonra meraklı aya bakın. Oralarda siyah lekeler arayın, hayır hayır siyah lekelerden biri değilim ben. Beni okuyun diye, bu kötülüğü kendime yapamam. Sadece belki aynı kara lekeye bakıyor olabiliriz. Belki bir olasılıktır bu. Ama olasılıkları sakın küçümsemeyin, hayatınızı yoluna koyan o küçümsediğiniz olasılıklardır. Bu adam yeri geldi, umut etti: Söylenecek o kadar çok şey varken susmak, muhakkak bir yılgınlığın belirtisidir. Peki, hiç umut yok mu? Bir kurtuluş, bir yeniden doğuş, bir diriliş elbette vardır ve toplumsal yılgınlığın baş gösterdiği bir zaman geldiğinde içimizden biri çıkıp kendi kurtuluşunu bize de anlatacaktır. Toplumsal sorunları birçok kişi görür ama sadece birkaç kişi gördüklerini topluma ifade edebilir. Bu şekilde bir ayrım, zannımca hakkımızdır. Söz ki: Bizler ki bu dünyanın acemileri, bizler ki bu dünyanın insanlarına yabancı, bizler ki gece vakitleri anlam veremediğimiz hesaplar kayarken yıldızlar gibi; kalkıp, koşup hakkımıza düşeni almak yerine, kayan yıldızları seyre daldık. Hata demiyorum ama işte en büyük yanlışı da burada yaptık. Bu yazıya vedaları anlamlı kılan, sevdiğim bir şiirle son vermek isterim. Hiçbir şeyin tam olmadığı bu dünya da sizi biraz daha eksilttiysem, yaşlandırdıysam bağışlayın.


Sabah erkenden kalktı. Gece yastığı yere düşmüştü. Kalktığında, yere düştüğü için yastığına iğreti bir bakış attı. Canı hiçbir şey yemek istemiyordu. Güç bela yüzünü yıkamak için lavabonun yolunu tuttu. Musluk sıkışmıştı. Anlaşılan su bile isteksizdi. Suyu, musluğu ve yastığı unutmaya çalışarak, elbiselerini giyindi. Etrafına bir göz gezdirdi. Cebine baktı, karnesi yanındaydı. Ayakkabılarını giymek için kapıya yöneldi. Yavaşça doğruldu ve yavaş hareketlerle, bağcıklarını bağladığı ayakkabılarından uzaklaştı. Çitalar 100 km hıza en kısa sürede çıkan hayvanlardı, o ise ayakkabı bağcıklarından bir türlü ayrılamayan bir yalnız. Binanın en eski sakinlerinden biri olan çöpçatan teyzeye baktı, yerinde yoktu. Sessizce uzaklaşmanın tam zamanıydı. Hakkına düşen yalnızlığı almak için yola çıktı. Yaklaşık 2 yıldır böyleydi. Yalnızların sayısındaki hızlı artış yüzünden, yalnızlık karneyle dağıtılmaya başlanmıştı. Herhangi bir yalnız gibi kaçamak bakışlar atarak köşeyi döndü. Sonra her gün yaptığı gibi tüm yalnızlarla birlikte sıraya girdi. Eskiden insanlar mutluyken, yalnızlar da düşünülür, mahalle köşelerine yalnız olanlarla sohbet etsin diye, insan konulurdu. Şimdilerde ise karneyle dağıtılmaya başlandı. Sıra da birbirinin yüzüne kaçamak bakışlar atmak için can atan insanlarla doluydu. Üç kişilik bir aileye bir adet yalnızlık veriliyor, herkes kıt kanaat geçimini sağlamaya çalışıyordu. Bugün de hakkı olan yalnızlığı almak için karne ile her zamanki yere varmıştı. Bu sırada, herkes birbirini tanırdı. Etrafa göz gezdirdi. Yeni bir çocuk vardı. Daha gencecikti, içi sızladı. Çocuğa yaklaştı kafasını bükerek, yalnızlara has selamını verdi. Çocuk ilk defa gelmenin beceriksizliğiyle utanarak, sıkılarak selamını aldı. -Merak etme ufaklık bu günler de geçer. Zamanın da bir ustam vardı. Yalnızlık zor zanaat, derdi ustam. Yalnız kalabilmek, kalıp da yaşayabilmek zor derdi. O zamanlar yalnızlık karne ile dağıtılmazdı. Ben anlamazdım ustamı, he der geçerdim. Ve ustam, her seferinde yüzüne, acı bir gülümseme eklerdi. -Ne demek istediğini anladım amca, mesela ben de yalnızlığı, kabak çekirdeğine benzetirim. -Evet amca kabak çekirdeği, sen şimdi diyeceksin ki kabak çekirdeği de ne alaka. Amca hani kavrulmuş kabak çekirdeği yerken, ara sıra acı kabak çekirdeği gelir ya. Sonra üstüne ne kadar çitlesen de kolay kolay geçmez hani. Hah işte bence böyledir yalnızlıklar. Öyle bir girer ki hayatına, üstüne ne kadar insanla konuşursan konuş, ne kadar çok arkadaş edinirsen edin, kolay kolay gitmez, bırakmaz seni. -Vaktin var mı evlat? Senle kısa bir yolculuğa çıkalım. -Bak, seni nereye götüreceğim. Dediklerimi tam olarak anlamadın ama anlayacaksın. Kolundan tuttuğu gibi şehrin en yüksek yerine götürdü. Buradan tüm binaların çatıları, balkonları, duvarları gözüküyordu. Tüm ağaçlar, kuşlar hatta böcekler. Çalışanlar ve çalışmayanlar herkes ama herkes görünüyordu. -Evet, çok fazla, peki ne kadar insan vardır o duvarlar arasında. -Evet, binlerce bina arasında milyonlarca insan var. Bazı yerlerde kesişse de hepsinin farklı hayali var. Hepsinin farklı farklı dertleri var. İnançları, duyguları var. Kimilerinin hayali duvarlar içinde, kimilerinin dışında. Kimisinin hayali duvarlar arasında sıkışmış, kimilerinin gökyüzüne sığmaz halde. Beraber yaşıyorlar, yüz yüze bakıyorlar ama yalnızlar. İşte asıl yalnızlık bu evlat. İnsanlar yanından geçip gittiği halde, eve gittikten sonra derdini bir aynaya bakarak anlatmak zorunda kalmak. İşte asıl yalnızlık budur.


Oyunumuz önsözde de ifade ettiğimiz üzere Shakespeare'in. Orijinal ismi The Comedy Of Errors şeklindedir. Uzun süredir yanlışlıklar komedyası olarak ifade edilse de orijinal çevirisini ''Yanılgılar Komedyası'' olarak düzeltmek gerekir. Shakespeare'in oyunları arasında en kısa sürenidir. Klasik tiyatronun üç birlik kuralına bağlı kalır. Shakespeare, oyun yazarlığı kariyerine ilk başladığı dönemlerde yazdığı bu oyunu; farklı iki oyundan ilham alarak yazmıştır. Bu oyunlar, Plautus'un; biri Menaechmi adlı oyunu, diğeri Amphitruo adlı oyunudur. İlham aldığı oyunlara fazladan kişiler ve bir ikiz daha katarak kişileri zenginleştirip karmaşayı büyütmüş, mekan ve zamanı da değiştirerek, olayları daha sağlam temeller üzerine oturtarak, metni özgün diliyle ilgi çekici hale getirmiştir. Kısacası, Shakespeare'in bu yapıtı, esinlendiği eserlerden çok daha parlaktır. Komedya ve merak ögeleri özgündür. İkizlerle sağlanan entrika oldukça inandırıcı ve sürükleyicidir. İlk kez 8 Kasım 1623 yılında Birinci Folio'da basılmıştır. Ancak oyunun ilk oynanışı olan 28 Aralık 1594 tarihinden önce yazıldığı belirtilmektedir. Konu Shakespeare olunca adına her ne kadar komedya denilse de trajedi metnin derinliklerinde sizleri bekliyor. Oyunun daha doğru çevirisi yanılgılar komedyası olsa da son bir asırdır bu isimle anıldığı için son çevirileri yapanlar değiştirmek istememişler. Zira şu an ki İngilizce ile Shakespeare Dönem İngilizcesi arasında ciddi ve küçümsenmeyecek farklılıklar bulunmakta. Tabii bu fark anlaşılmadığında oyunun ritminden tutun da anlamına kadar birçok karışıklık ve uyumsuzluk baş göstermekte. Bu yüzden doğru anlaşılması için üzerine çokça okumak ve araştırmak gerekiyor. Neyse efendim, ben hafiften oyuna geçiyorum. Oyunumuz tercihen 2 perde olarak seyirciye sunuluyor. Yaklaşık 1 saat 30-40 dakika süren bir oyun. Ancak kullandığım bu ifade metne bağlı kalındığında belirtilen tahmini bir süre. Metin kendi içinde o kadar çok açık kapı, uç bırakıyor ki hem açık uçları birbirleriyle birleştirip metni kısaltmak hem de açık uçları doldurup metni uzatmak mümkün. Olaylar da yanılgılar üzerine kurulduğu için oyuna katılan her absürt unsur, dozunda bırakıldığı takdirde oyunu zenginleştiriyor. İşte bu nedenle oyunun avantajları ve dezavantajları düşünüldüğünde hangisi daha ağır basar bir çıkarımda bulunamıyorum. Sizlere kısaca olay örgüsünü anlatmak isterim. İki temel nirengi noktamız var. Biri ''Efes'' diğeri ''Sirakuza''. Bu kentler birbiri ile yaptıkları anlaşmayı bozduktan sonra birbirine karşılıklı ambargo uygulamaya başlıyor. Mesela Sirakuza'da yakalanan Efesli biri gerekli fidyeyi ödeyemediği takdirde idam ediliyor. Aynı şekilde bu karşı taraf için de geçerli. Bu kısa bilgiyi verdiğimize göre başlıyorum. Sirakuzalı bir tüccar, başka bir şehirdeki temsilcisi öldüğü için malları zarar görmesin diye mallarının arkasından gidip işin başına geçer. Belli bir süre sonra arkasında bıraktığı karısı dayanamayıp tüccarın peşinden gider. Gittikleri yerde tüccarla eşinin ikiz bebekleri olur. Aynı gün, aynı handa yoksul bir kadıncağız da ikiz bebekler doğurur. Tüccar yoksul kadıncağıza, oğullarının rahat edeceğinin, onları usulünce yetiştireceğinin teminatını vererek, kendi ikiz oğullarına uşak olarak yoksul kadıncağızın çocuklarını yanına alır. Gel zaman git zaman, Sirakuzalı Tüccar'ın eşi, evine dönmek için sürekli serzenişte bulunur. Sonunda tüccarı ikna edip bir gemi ile Sirakuza'ya dönmek üzere yola çıkarlar. Ancak hikaye bu ya: Deniz dalgalanır. Gök bulutlanır. İnsanı dehşete sürükleyen bir fırtına başlar. Tüccar ve karısı, geminin iki ayrı direğine çocukları; bir efendi bir uşak olarak ayrı ayrı bağlar. Kendilerini de direğin iki ucuna bağlarlar. Yaşanan felaket öyle korkunçtur ki gemi ortadan ikiye ayrılır. İki farklı yere doğru sürüklenir. Daha sonraki yaşanan aksiyonlarla, ''baba + öz oğlu + bir de uşak bir tarafa''. ''Anne + öz oğlu + ve bir uşak'' farklı diyarlara giderler. Aylar yıllar geçer. Güneş doğar, tepede yükselir, batar. Çocuklar büyür. Tüccar yaşlanır. Babanın yanındaki çocuklar ikizlerini aramayı kafalarına takarlar. Bu şekilde babalarının yanından ayrılıp her yerde kardeşlerini ararlar. Aradan yine yıllar geçer. İkiz kardeşlerini aramaya giden çocuklar dönmez. Tüccar elindeki tek evladı ile uşağı da kaybetme korkusu ile peşlerinden gider. Her yerde onları arar. Ancak hiçbir yerde izlerine rastlamaz. En son Efes'e de uğrar. Ancak Sirakuzalı olduğu halde Efes'te bulunduğu ve yanında yeterli fidye olmadığı için tutuklanır. İdam hükmü giyer. Tüccarın Efes'te idam edileceği sırada kaderin cilvesi ile hem anne hem baba hem de ikizlerin ikisi Efes'tedir. İkizlerin birbirinden habersiz aynı yerde oluşu birçok karmaşaya ve yanılgıya sebep olur. Uşak bir efendiden aldığı görevi diğer efendiye iletir. Her biri diğerinin uşağına rastlar. Efesli olan efendi ile uşak evli, Sirakuzalı olan efendi ile uşak bekar olunca işler iyice sarpa sarar. Olaylar gelişir karmaşanın hüküm sürdüğü trajikomik hadiseler birbiri ardına sıralanır. En son baba idam edilecekken.... Neyse efendim sonunu söylemiyorum. Tahmin ettiğinizi sanmayın sakın. Çünkü olayda bahsi geçmeyen, daha doğrusu anlatmadığım bir karakter çözecek tüm bu karmaşayı. Önce bu kişinin kim olduğunu tahmin etmenizi; daha sonrasında metni okuyup yahut bizzat canlı kanlı izleyip olayların nasıl çözüldüğünü öğrenerek merakınızı dinlendirmenizi tavsiye ederim. Oyun konusu itibariyle- daha önce de ifade ettiğim üzere- farklı bakış açılarının rahatlıkla sergilenebileceği bir oyun. Oyunda olmazsa olmaz birkaç dekor var. Bunlardan birisi manastır diğeri Efes sokak dekoru. Tabii dekoru zenginleştirmek de sade tutmak da tamamen isteğe bağlı. Kostüm konusu da oyuna bakış açısıyla birlikte milyon farklı seçenek sunabiliyor. Metnin ele alınış biçimine göre dönem kostümleri yahut günümüz elbiseleri kullanılabilir. Ancak bu ikisinden birinin tercih edilmesi, karışık yapılmaması, kostüm tasarımı açısından kritik bir öneme sahip diyebilirim. Oyunun, kısaca psikanaliz incelemesi de yapılmak istenseydi: Yine istenilen karakterleri yaratmaya uygun bir ortam mevcut. Tabii oluşturulan karakterler oyunun absürtlük derecesini arttırdığında seyir keyfi daha yüksek bir oyun elde edilebiliyor. Kısacası, oyuna istenilen duyguyla donanmış karakteri dahil edeblirsiniz: Bipolar, aptal, paragöz, iyi niyetli, bencil, şaşkın, kendinden emin ve gururlu, merhametli, sabırsız, yaşlı ve aksi, genç ve dedikoducu gibi gibi diyebiliriz. Ruh çözümünden ziyade bizzat karakter incelemesi gibi oldu ama bu da bizzat oyunun bu konudaki ardına kadar açık kapı bırakmasından kaynaklanıyor. Bir karakteri bir duyguyla; bir karakteri sinerjik yahut antagonist birden farklı duyguyla donatmak pek ala mümkün. Oyun, kalıplardan çok uzaklaşılmadığı takdirde her yaştan seyircinin anlamasına ve izlemesine uygun. Tabii tüm bu söylediklerimle birlikte mevzubahis Shakespeare olduğu için seyir zevki için özel bir ilgi gerekiyor. Shakespeare'in anlatmadan bir şeyleri anlatma çabası eğer doğru yansıtılırsa vurucu bir oyun ortaya çıkarmak için içten bile değil. Öncelikle bu güzel yorum için teşekkür ederim. Bu zarif yorumu, zarif bir insan olmana bağlıyorum. Yazıda birçok eksiğim var ancak bir yerden başlamak gerek diyerek, yazmaya cesaret ettiğim bir yazı oldu. İnsan; sakladığı duygularla, büyüttüğü özlemlerle, yaşama heyecanı ile insan. İnsan ki kendine yabancı saydığı duyguya ihtiyaç duyuyor en çok. Ve hepimiz içimizde kalan duyguların esiriyiz desek sanıyorum ki müteala etmiş olmam. O yüzden insanın saklı duygularını anlatan, bizzat söylemeyip yaşanan aksiyonla izleyene, okuyana söyleten Shakespeare; aradan ne kadar zaman geçerse geçsin asla unutulmayacaktır. Yeterli donanıma sahip olamadığım için bu oyun gösterimi benim için bir burukluk, isteyerek yaptığım için bir heyecan sebebi. Bir şeyleri başardık diyemem çünkü başarmak bir ömür ister. Ama biz bir şeyleri başarabilmek için elimizden geleni yaptık. Başarmaya çalıştık. Kısacası oyunumuza bekliyorum-z.... Bu güzel tanıtımınız için teşekkür ederim. Shakespeare'in bu oyununu gayet güzel cümleler kullanarak bizlere aktarmışsınız. Yazınızda kullandığınız kelimeleri gerçekten çok seçmişsiniz sayın yazar. Ayrıca nirengi kelimesini ilk defa sizden duyduğumu da itiraf etmeliyim. Tiyatronuzu da izledim, çok hoşuma gitti. Hem oyunculuğunuza hem de kaleminize sağlık. Her zaman sayın yazar, her zaman. Shakespeare okumaya da, oyunlarını tiyatroda izlemeye de bayılırım. Yazınız çok güzel olmuş. Elinize sağlık.


Yapay Zeka çok az anlaşılmış bir kavramdır çünkü tanımı sürekli olarak gelişmektedir. Önceden insanlar tarafından yapılabileceği düşünülen şeylerin bilgisayarlar tarafından da yapılması, akıllı kavramının algısını olumlu yönde değiştiriyor. Son zamanlarda, yapay zeka alanındaki en gelişimsel alanlardan birisi de yazılımların kendi kendine düşünebilmesi ve öğrenebilmesini içeren teknolojilerdir. Bu alan hızla ilerliyor ve daha da hızlanacak gibi görünüyor. Aynı zamanda kural tabanlı yaklaşımlar kullanılan eski tip yapay zeka yazılımlarından da vazgeçiliyor. Önümüzdeki on yıllar içerisinde; kendini eğitebilecek, öğrenebilecek ve bağımsız bir şekilde düşünebilecek yapay zeka sistemleri muhtemelen yapay zeka alanına egemen olacaktır. Bu ise bizi, son yıllarda muazzam adımlar atmış ve heyecan yaratan bir alana yani derin öğrenmeye getiriyor. Derin öğrenme kavramı, Yapay Sinir Ağları-YSA ile öğrenme için güçlü bir tekniktir. Yapay sinir ağları, memeli serebral korteksinin nöronal yapısı üzerinden gevşek şekilde modellenen bir yazılımdır. AlphaGo gibi yapay sinir ağları, sanki bir lazer gibi tek bir şey üzerine odaklandıklarından dolayı çok daha basittirler. İşleme birimleri katmanlar halinde düzenlenmiştir: giriş, gizli ve çıktı. Giriş katmanları kabaca retinadaki fotoreseptörlere karşılık gelir. Gizli katmanlar, retinadaki sinyalleri işleyen ve bu sinyalleri görsel kortekse ileten nöronlara benzemektedir. Çıktı katmanları ise görsel kortekse karşılık gelir. Basit yapay sinir ağlarının tek bir gizli katmanı olur. İki ya da daha fazla gizli katmana sahip yapay sinir ağları derin öğrenme kapasitesine sahiptir. Bu gibi yapay sinir ağları, sadece bir adet gizli katmanı olanlara göre çok daha kompleks verileri işleyebilir. Derin öğrenme şu anda resim, ses tanıma ve doğal dil işleme gibi sorunlara en iyi çözümleri sunuyor. Derin öğrenmenin püf noktası, YSA'ları eğitmek amacıyla yüksek kaliteli ve geniş veri setlerine erişimdir. Veri yoksa öğrenme de yoktur. Yazılım dünyayı yiyor software is eating the world tabiri, sıradan yahut iyi yapılandırılmış görevleri üstlenmek için giderek yaygınlaşan yazılım kullanımını anlatabilmek için 2011 yılında ortaya atıldı. 2016 yılında ise Yapay zeka, yazılımı yiyor tabiri ortaya çıktı. Yapay zeka sistemlerinin kendilerinin de bir yazılım olduğunu kabul edersek, donmuş yazılım frozen software kavramını açıklamayı tercih ederiz. Donmuş yazılımlar, kendi kendine öğrenemez ve sadece güncelleştirmeler vasıtasıyla geliştirilebilirler. Vergi hazırlama yazılımı, klasik bir donmuş yazılım örneğidir ki bu yazılım kullanılarak kendi performansını düzeltemez. İşte yapay zeka, şuanda bir donmuş yazılım olan vergi hazırlama yazılımını yiyor. Yapay zekanın açık bir avantajı, donmuş yazılımın yapamayacağı şekilde öğrenme ve gelişme yeteneğidir. Kural tabanlı donmuş yazılımlar, onu geliştirmek için kullanan insan bilgisiyle sınırlıdır. Örneğin, büyük satranç oyuncusu Gary Kasparov'u konu uzmanı olarak kullanan ilkel bir satranç programı geliştirilmişti. Program iyiydi fakat Gary Kasparov kadar iyi değildi; Gary Kasparov, kendisini büyük kılan her şeyi yazılıma aktaramadı. Buna karşılık olarak AlphaGo ise sayısız Go oyununu kendi versiyonlarına ve yetenekli insan oyunculara karşı oynayarak öğrendi. Bunu yaparken, AlphaGo, Go oyununda dünyanın en önemli oyuncusu haline geldi ve bu oyuna giren insanların bilgi birikimlerini aştı. Ek not olarak, AlphoGo'ya karşı düzenli bir şekilde oynayan insanlar kendi yeteneklerini geliştirdiler, bundan dolayı insan eğitimi üzerine etkileri de vardır. Yapay zekanın öğrenmesinin açık bir dezavantajı da onun sadece aldığı veri kadar iyi öğrenebilmesidir. Bir takım sohbet botları zehirli girdiler içeren insanlar yahut diğer sohbet botlarıyla etkileşime girdikten sonra istenmeyen cinsiyetçi, ırkçı ve hatta Mein Kampf alıntıları içeren davranışlar geliştirdi. Başka olarak yapay zekalar, bir çok görev için yüksek seviyede bağlamsal bilgi gerektiren görevlere hala hazır değildir. Son olarak, yapay zeka için bir başka risk ise onun opak olmasıdır yani ceza hukuku gibi belirli alanlarda insanları tereddüt ettirmektedir. Askeriye için bir çok yapay zeka uygulaması var. Dondurulmuş yazılımlar yerine bu sistemleri koymak, belirli süreler içerisinde yenilenmesi gerekmeyen ve daha düşük maliyetle birlikte daha çevik sistemler oluşturmak için geniş bir potansiyel yaratır. Yapay zeka, eğitim sistemlerinde de kullanılabilir. Örneğin, savaş pilotlarının eğitimi amacıyla tahmin edilemeyen ve uyarlanabilir düşmanlar sağlayabilir. Bilgisayar açısından, yazılımların fotoğraf ve videoları anlayabilme yetenekleri, yaşam şekli gözetimi ve gözetleme sistemlerinin dağlar kadar ortaya çıkan verilerini işlemede büyük olçüde yardımcı olabilir. Çin de dahil olmak üzere, yüz tanıma yapay zeka sistemleri hızla gelişiyor. Arttırılmış gerçeklik, kompleks işlerde yetenek eksikliklerini kapatmak için kullanılabilir; şuanda uluslararası havayolları tarafından kullanılmaktadır. Amazon'un Alexa gibi sitemleri tarafından kullanılan doğal dil işleme sayesinde sistemler insanlarla doğal dil kullanarak etkileşim kurar. Doğal dil işleme, sistemlerin klavye kullanmadan sipariş almasına olanak sağlayabilir. NLP ayrıca belgeleri tercüme edebilir ve gelecekte bir çevirmen gibi hizmet edebilir. Lakin, yapay zekanın askeri alanda benimsenmesinin de bir takım sonuçları vardır. Askeriyenin mevcut doğrulama ve onaylama işlemleri donmuş yazılımlar içindir ve bu öğrenen yapay zekalar için uygun değildir. Olasılıkla düşmanlardan gelecek olan kusurlu veriler, ölümcül sonuçlar ortaya çıkarabilir. Ayrıca anlaşılamayan bir sisteme de güvenmek zordur. Son olarak, veriler kritiktir çünkü yapay zekanın başarısı kritik olarak verilere bağlıdır.


Yapay zekanın geleceği ve insan yaşamına olan etkisi, çok uzun süredir insanlığın en spekülatif olarak tartıştığı konular arasında yer alıyor. İnsan zekası model alınarak geliştirilen yapay zeka, makine öğrenmesi aracılığıyla çalışır. Makine öğrenmesi ya da makine öğrenimi; bilgisayarların, algoritmalar yardımıyla çeşitli düzeyden veriler kullanarak tasarım ve geliştirme süreçlerini yönetmesi anlamına gelir. Teknolojinin gelişimi, başlangıçta aşamasında iş gücü ve üretim sürecine yönelik etkileri nedeniyle işsizliği artıracak bir gelişme olarak tanımlanmıştı. Özellikle son dönemde yaygın olarak tartışılan ChatGPT veya benzeri türden yapay zeka robotları ise başkaca problemleri de beraberinde getirdi. ChatGPT ve benzeri türden akıllı sohbet robotları; sadece üretim sürecini değil, aynı zamanda sanatsal ve mesleki etkinlikleri de tehdit altına alabilir. Üstelik yapay zekanın geleceği, tüm bu söylenti ve tartışmaların çok kısa bir zaman içerisinde insan yaşamının merkezinde, bir gerçeklik olarak bulunabileceğini gösteriyor. Yapay zekanın geleceği, son dönemde sohbet robotları üzerinden tartışılmaktadır. Bu durumun en temel sebebi ise hızla popülerleşen ve birçok farklı mesleki alanda kullanılabilen ChatGPT gibi yapay zeka destekli sohbet robotlarıdır. OpenAl tarafından geliştirilen ChatGPT, ilk kez 2022 yılının kasım ayında piyasaya sürüldü. Bununla birlikte ChatGPT'nin günümüzde bir tartışma konusu haline gelmesi ise 2023 yılında robotun yayınlanan yeni versiyonu ile birlikte oldu. Başlangıçta bir prototip olarak tasarlanan ChatGPT, insan benzeri metinler üretme konusunda inanılmaz bir etki gösterdi. Beklentilerin çok daha üzerine çıkan yapay zeka robotu, birçok açıdan insan tarafından üretilen metinlere benzer içerikler geliştirebilmektedir. Yapay zekanın geleceği ve insanlığa etkisi, özellikle optimizasyon gerektiren birçok sektör ve alanda önemli ölçüde olumlu bir görünüm vadeder. Bununla birlikte yapay zekanın etkileri, daha çok bilgi üzerinedir. Başlangıçta teknolojik gelişmeler, makine ya da benzeri türden sanayii ürünleri üzerine odaklanmıştı. Makineler, sanayide insana olan ihtiyacı önemli ölçüde azalttı ve üretim hızını güçlendirmiştir. Bununla birlikte makinelerin bir diğer etkisi ise kol gücü ile yapılması gereken işlerin çok daha efektif ve kolay bir şekilde tamamlanabilmesi üzerinedir. Fakat söz konusu yapay zeka olduğunda, güçten çok bilgi ve bilginin işlenmesine odaklanmak gerekir. Doğrudan bu konuya odaklanan birçok çalışma mevcuttur. Oxford Üniversitesi bünyesinde yapılan çalışmalar, yaklaşık olarak 15-20 yıl içerisinde ABD özelinde mevcut meslek ve iş gruplarına olan ihtiyacın %50 oranında azalacağını öngörmektedir. Bu durum yapay zekanın geleceği, üzerine ciddi düzeyde spekülasyonların ortaya çıkmasına neden olabilir. Yapay zekanın geleceği, tartışılmaz şekilde iş gücü ve meslek grupları üzerindeki etkisi ile değerlendirilmelidir. Özellikle birçok meslek grubunun yakın bir zamanda yapay zekanın gelişimiyle birlikte artık geçerli meslekler arasında yer almayacağı ciddi düzeyde düşünülmektedir. Bu meslek grupları ise birçok farklı sektörden özel olarak sunulan hizmetleri içerir. Bankacılık, finans, eğitim, reklamcılık, sağlık, ulaşım gibi sektörler başta olmak üzere birçok farklı sektörde bulunan meslek grupları, yapay zekanın bu önlenemez gelişimi ile tehdit altındadır. Bu durumun en temel sebebi ise yapay zeka destekli yazılımların, söz konusu mesleklerin sunduğu hizmetleri; daha düşük maliyetle, hızlı, kolay ve pratik bir şekilde sunmaya başlayacak olmasıdır. Yapay zekanın geleceği kadar tartışılması gereken bir diğer konu ise insan yaşamı üzerine olan etkileridir. Çoğunlukla tartışılmaktan kaçınılıyor olsa da yapay zeka, insan psikolojisini de önemli ölçüde etkileyecek. Yapay zekanın insan psikolojisi üzerine olan etkileri ise tahmin edileceği üzere gelecek kaygılarının oluşmasına yöneliktir. Hızla gelişen ve en iyimser tahminlere göre bile önümüzdeki 30 yıl içerisinde insanlık tarihindeki geçmiş 1000 yıldan daha fazla gelişime sahne olacak teknoloji, insanları işsizlik sorunlarıyla karşı karşıya bırakacaktır. Dolayısıyla işsizlik ve işsiz kalma düşüncesi, toplumsal ve bireysel dinamikleri de önemli ölçüde etkileyecektir. Bununla birlikte yapay zeka, insanın doğal eğilimi olan sosyalleşme süreci üzerinde de etki gösterebilir. Yapay zekanın gelişmesi ile birlikte insanın yapay zekaya daha fazla güveniyor olması, sosyalleşme açısından bazı eksikliklerle karşı karşıya kalmasına sebep olabilir. Bu durum ise insanın içsel anlamda derin kaygılar, endişeler, yalnızlık hissi ile kendine yabancılaşması anlamına gelecektir. Yapay zeka, bireylere olan etkileri de kadar topluma olan etkileri üzerinden de tartışılmalıdır. Yapay zekanın gelişmesi, normalar üzerinde beklenmedik ölçüde bir kırılma oluşturabilir. Bu kırılma yaygın olarak kabul gören düşüncelerin aşılmasına, toplumun dinamiğini oluşturan bazı yargıların ise artık kabul görmemesine neden olabilir. Ayrıca toplum içerisinde yapay zekanın bazı görevleri üstlenmesi, insani etkileşimi de önemli ölçüde etkileyebilir. Bu ise genel anlamıyla sosyalleşme eğilimi içerisinde olan insanın diğer öznelerle kurduğu iletişimi büyük oranda olumsuz etkileyecektir. Söz konusu hipotezler, yapay zekanın gelişim hızı düşünüldüğünde uzak bir zamanda gerçekleşebilecek olasılıklar olmaktan çok gerçekliğin ifade edilmesi olarak anlaşılabilir. Yapay zekanın geleceği; varsayımlar, araştırmalar, öngörüler ya da tahminler üzerinden tartışılsa da gelecekte bizleri son derece çarpıcı bir insan yaşamı bekliyor olabilir. İnsanların birbirleriyle kurduğu iletişimden evlilik ve aile kurumuna, mesleklerden üretim araçlarına, dünyaya yönelik bakış açımızdan sanatsal üretiminin niteliklerine kadar birçok insan yaşamına dair bileşen, yapay zekanın gelişimi ile birlikte önemli ölçüde dönüşüme uğrayabilir.


Cehalet dediğimiz şey nedir? Bu bir hakaret midir yoksa gerçekliği belirten can sıkıcı bir şey midir? Cahillik bana sorarsanız hakaret kavramının sınırları içerisine girmez. İnsanların doğasında bir açlık vardır. Bu; onun hoşuna giden, onu yükselten ve keyiflendiren her şeye karşı sahip olunan bir açlıktır. Doğası itibariyle paraya, zevke, şöhrete karşı açlık barındırır. Bu sonsuz istekler içerisinde pek tabii bilgi-enformasyon kavramını da koyabilirsiniz. Her konuda bilgi sahibi olmak, insanın hoşuna giden bir duygudur. Lakin böyle bir şeyin mümkün olmadığı çok açıktır. O zaman her insan bilmediği konuya karşı cahildir ve her zaman bilmediği konular olacaktır. Çünkü her şeyi öğrenmeniz mümkün değildir. Bu yüzden bir konuyu bilmemek bir insanın o konuya cahilliğini tanımlıyorsa eğer burada can sıkan veyahut absürt bir durum yoktur. Bilmemek çok olağandır. Normal olarak baktığımızda, bir kişi bir konu hakkında bilgiye sahip değil konuya cahil- ise o şey hakkında yorum yapamaz. Peki bir konu hakkında bilgi sahibi olunmadan fikir sahibi olunmasını nasıl tanımlıyoruz? Cahillik değil, ben buna yarı cahillik diyorum. Bir nevi genel kullanım manasıyla cahilliğin olumsuz olan durumu oluyor. Sonuç olarak cahillik aslında o kadar kötü bir şey değildir. Çünkü o bilmediğini bilmektedir ve öğrenme üzerine giden bütün kapıları ardına kadar açık durmaktadır. Lakin yarı cahillik durumu içerisindeki birey, aynı psikolojik bir rahatsızlık gibi hasta olduğunu inkar edecektir. Bir problemi çözmenin ilk adımı onu kabul etmektir. Eğer problem olduğunu kabul etmiyorsanız tek adım ileri gidemezsiniz. Sorun ise burada başlamaktadır. Bilmediğini inkar eden ve bilmeyen bir kişi nasıl öğrenecektir? Veyahut başkalarına yanlışları aktarmasına nasıl engel olunacaktır? Bunlar aklımı kurcalayan ufak tefek sorular, sevgili okur. Aslında bakarsanız tecrübe, deneyim dediğimiz kavramlar bir insanın süreç içerisinde elde ettiği bilgilerin bütünü olarak tanımlanır. Lakin acaba buradaki bilgi sözcüğünden kasıt tam anlamıyla ne demektir? Mesela söğüt ağacının yaprağının kullanılarak baş ağrısının geçirilebileceğini bilmek bir bilgi sayılabilir ama tam bir bilgi değildir. Eğer siz yapraktaki maddeyi ve biyolojik sistem üzerindeki mekanizmasını çözmüş iseniz o tam anlamıyla bir bilgi olacaktır. Buradaki sorun ise kıt bilgiye sahip bireyin bu konu üzerinde belli bir noktaya kadar ilerledikten sonra tıkanacak olmasıdır. Mevcut yeni sorunlar üzerine çözüm üretemeyecektir çünkü onun önceden bildiğini sandığı şey, konu hakkındaki bilginin tamamı değildir. Oysa mekanizmayı ve moleküler düzeyi çözmüş olan diğer bir kişi yeni sorunlara yeni çözümler üretebilecektir ve belli bir zamana kadar eşitmiş gibi görünen bu iki vakada bir yerden sonra tam bilgiye sahip olan kişinin ileriye geçtiği görülecektir. Halbuki sonuç olarak ikisi de söğüt ağacının yaprağının baş ağrısını geçirdiğini bilmektedir. Olaya böyle baktığımızda aslında tecrübe denen kavramın konu üzerinde tam anlamıyla bilgiye sahip olmadan da kazanılabileceği görülmektedir. İşte tam da burada demeye çalıştığım şey, sayın okur, yarı cehaletin tecrübe ile birleşmesidir. Bir iş üzerine yarı cahil bir insan tahayyül edin ama bu işi her nasılsa almış, üzerinde söz sahibi olabilecek kadar konu üzerine düşmüş ve deneyim kazanmış olsun. Ayrıca burada şöyle bir problem daha bulunuyor, o da şudur ki; sizin karşınızdakinin bilgisini ölçebilmeniz için önce kendinizin o konuda bilgiye sahip olmanız gerekiyor, hem de tam olarak. Karşınızdaki tam bir bilgin de olsa veya tam bir yarı cahil de olsa eğer siz konu hakkında bilgiye sahip değilseniz bu ayrımı yapamayacaksınız demektir. Belki de bundan dolayı en münevvere cahil ya da en cahile münevver deyip başınıza koyacaksınız. İkinci seçeneğin gerçekleşmesi durumunda zannediyorum tecrübe ile birlikte yarı cehaletin mevcudiyeti ortaya çıkmış olacak. Johann Wolfgang von Goethe şöyle diyor: Cehaletin aksiyona geçmiş halinden daha ürkütücü bir şey yoktur. Buradaki cehalet sözcüğünü ben yarı cehalet şeklinde değiştirmek istiyorum. Ayrıca bana sorarsanız, aksiyona geçmiş bir yarı cehalet, demeye çalıştığım tecrübe ile mevcut olmaya başlamış bir cehalet türünün bizzat kendisidir. Böylelikle bir konu hakkında bilgisi olmamasına rağmen fikri olan birisinin aynı zamanda o konu hakkında geçmişi de olacak demektir. İşte bu tam bir felaket olacaktır. Burada bir takım mekanizmalar işlememiş ve bazı çengel noktaları çalışmamıştır. Böyle bir durumda tecrübeli ama bir o kadar bilgiye muhtaç bireylerin ortaya çıktığını göreceğimizi söyleyebilirim. Bu ise belki bireye faydalı olabilir ama topluma çok zararlı olduğunu inkar edebilecek yoktur. Cehalet dediğimiz kavram insanın en tabii durumlarından birisidir lakin hiç kimsenin yarı cahil olmaya hakkı yoktur. Çünkü kendinize zararınızın misli ölçüsünde çevrenize ve toplumunuza zararınız dokunmaktadır. Demem o ki çok güzel bir söz vardır: Kütüphanelerimizin bize bedeli ne olursa olsun, her zaman cahilliğe göre ucuz olacaktır. Konuya çok güzel bir açıklama getirmişsiniz. Ben şöyle bir katkıda bulunmak istiyorum dilimizde bilginin seviyelerini ifade eden farklı sözcükler var mı emin değilim ama İngilizce'de bilgi iki farklı kelime ile tanımlanıyor information ve knowledge, İlki sizin de bahsettiğiniz kaba bilgi ikincisi ise yorumlamış ve araştırılmış bilgi. Dilimize de göndermede bulunmuş gibi oldum ama şunu da söylemek isterim Osmanlıca kökenli olsa da bizde de bilgi seviyeleri ilmel yakin, aynel yakin ve hakkal yakin olarak üçe ayrılır. Bunu söylemeden geçmek de olmaz. Elinize sağlık. Evet böyle bir açıdan da bakılabilir. Katkınız için ben teşekkür ederim.


Hayatını planlı yaşamayı sevdiğinden olsa gerek sol bileğine İsviçre malı bir saatin dövmesini yaptırmıştı. Attığı her adımın arasının kaç santimetre olması gerektiğini bilir, yediği lokmadaki protein, karbonhidrat, şeker ve yağ miktarını elindeki kaşığın brüt ağırlığından hesaplar, hava durumuna bakmadan dışarı çıkmazdı. Böyle insanların kaderle bilek güreşine tutuşmuş olmaları onları biraz çekilmez bir hale getirirdi. Her gece iki şişe melatonin sentezi takviyesini mideye gömmeden yatağa giremezdi. Karısını azarladıktan sonra onu kapı dışarı edip yatak odasına kimseyi almazdı. Eline kalemi kağıdı alıp yarının kader günlüğüne iki satır karalamak istedi. Torunlarını sünnet ettirecekti. İkiz torun sahibiydi. Düğün konvoyuna dahil edilecek iş arkadaşlarının listesini hazırlıyordu. Genç yaşta torun sahibi olmuştu. Kırk bir yaşındaydı. Kendi gibi oğlu da yirmi yaşında evlenmişti. Amatör dağ bisikletçisi de olduğundan yarını planlarken bir hata yaptı. Kafasında oluşan gel git düşünceler onun yarının planını yaparken sünnet düğünü ile yapmayı planladığı dağ bisikleti sürüşünü birbirine karıştırdı. Yarını hesap ediyordu, yarını düşünüyordu, yarını yazıyordu, yarını kurguluyordu. Aslında yarın için endişelenilmemesi gerektiğini, geleceği tasarlama işinin yüklenicisinin kendisi olmadığını bilecek yaşta ve deneyimde olmasına rağmen sabah vaktinden akşamın geç saatlerine kadar olacakları teker teker not etmeye başlamıştı. Torunların sünnet düğünü bir ay sonraydı, yapmayı planladığı bisiklet sürüşüyse yarındı. Yarının kader defteri adlı güncesine ertesi günün sözde kaderini yüklemeye çalışırken zihnindeki zaman dengesizliği onun sünnet düğünündeki sıralamayı da olduğu gibi ertesi güne aktarmasına neden olmuştu. İçtiği hormon likörlerinin etkisi altından kurtulduğunda çevresine bakındı. Gün doğmak üzereydi. Taytını ve pedli bisikletçi şortunu giydi, kablosuz kulaklığını kulağına taktı, havası inik lastiklerinin basıncını arttırıp kaskını aldı. Keltepe kayak merkezine gidecekti. Zonguldak yolu üzerindeki Pirinçlik Mahallesine kadar on kilometrelik bir düzlük onu bekliyordu. Ardından on sekiz kilometrelik, otuz derecelik eğimleri olan zor bir rampa önünde uzanacaktı. İki bin rakımlı bir dağa tırmanacaktı. 18-25 arası ergenlik nöbeti deliliği şubesi hakimi olduğundan makam aracıyla bu yolu çok defa turlamıştı. İnançsız bir insan sayıyordu kendini, dün yazdığı satırların bire bir aynısının bugün de yaşanacağını düşünüyordu. Kendisiyle gurur duyardı. Ne dediyse olmuştu. Ne istediyse elde etmişti. Defterine bir gün önce ne yazdıysa ertesi gün de aynı şeyler olmuştu. O, kendine göre küçük dağları yaratan bir haşa mikro tanrı gibi bir şeydi iç dünyasında. Blanet 08 gezegeni baş valisinin koruma müdürüne fırça atmaktan tutun da ötegezegenler idari yapısındaki bağlı kuruluşların amirlerini hizaya sokmaya kadar dostlarına anlatmaktan zevk alacağı bir sürü özgeçmiş detayı biriktirmişti. Koyu yeşil bir ormanın ürpertici derinliği içinde pedal çevirirken kablosuz kulaklığındaki ritimli dans müziğinin ağaçların diline dolanmaması için telefonunu kapattı. Ses kesildi. Şimdi birinci viteste attırıcıya çarparak ses çıkaran zincirin düzenli tıkırtılarından başka bir ses duyulmuyordu. On sekiz kilometrelik yokuşun ortasında yorulup zikzaklar çizmeye başladı. Soluklanmak için değil de uyuşan baldırlarını rahatlatmak adına ayakta pedal çevirdiğinden olsa gerek, durakladı. Uyuşan bacaklarındaki kan dolaşımının düzene girmesi için ileri geri yürümeye başladı. Bu yol ileride Kepler Gözlemevine ve Süper Kütle Kanyonuna bağlanıyordu. Kayak merkezindeki düğün salonuna vardığında kendine soğuk bir şekerli içecek ısmarlayıp terli üstünü değişecekti. Susamış ve yorulmuştu. Akan sümüğünü sağ bileğindeki bafa silip yanından usulca geçen bir kaplumbağanın kabuğuna isabet edeceğini düşünmeden bir tükürük savurdu, sonra yoluna devam etti. Zirveye varmıştı. Doping katkılı tek lokmalık bir atıştırmalığı ağzına atıp hakimi olduğu şubeyi ilgilendiren adli bir vaka aradı çevrede. Yüksek yargıçlar komitesi baş hakiminin görevde kalması için gereken çoğunluğun sağlanması onun bulunduğu konuma tahsis edilen üç oya bağlıydı. Üç oy insanı darağacından alır, sürgüne gönderir, baş tacı yapardı. Yapay şehirlerin insanları onun iki dudağının arasından çıkacak tek söze bakıyordu. O, ulu biriydi. Kimse onun eline su dökemezdi. O, yarını yazan adamdı. Defterine karaladıklarının bire bir aynısının olmaması ihtimali, onun insanların geleceklerine hükmetmesini gerektiriyordu. Güneşi kuzeyden getiremiyordu, koyu karanlık bir Blanet 08 sabahında. Güneş her zaman olduğu gibi güneyden doğuyordu. Pus her yanı sarmıştı. Hayaller ölmüştü. Kilitli ve hastalık sarmış nöronların işlevsiz kıldığı karanlık beyinler bir robot gibi zombivari sabitlerle insanlığa hükmediyordu. O, bu gezegendeki en etkili insanlardan biriydi. Defterine yazdığı satırları hatırladı. Video günlüğüne kaydetmek için kamerasının kayıt düğmesine bastı. Yokuş aşağı elli kilometre hızla inerken yüksek rakımın esintisi terli üstüne dondurulmuş demir çiviler saplıyormuş gibi hissettirecekti kendisine. Tırmanış dört saat sürmüştü. İnişse otuz dakika bile sürmeyebilirdi. Yarının defterine yazdığı satırlarda her şey vardı. Ortalama hızı, bir su hendeğinden atlarken dişli pedaldaki keskin kenarların ayak tabanına batması, hangi virajdan sonra ayakta yol alacağı gibi şeylerin tamamı yazılmıştı. Hayvan barınağını ve hidroelektrik santralini geçene kadar olanları net bir şekilde çizmişti. Zirvede dönmeye başlamıştı. Selenin ayarıyla oynadı on santimetre kadar. Dün yazdıklarını düşündü. Bir şey eksik gibiydi. Telesiyej tellerine tünemiş bir grup kuzgun, gaklayarak ona bakıyordu. Kuşlar kaçmadılar, gitmediler, aldırmadılar da. Sanki kıs kıs gülüyorlardı içlerinden. Büyük olanı devasa kargaburnunu andıran gagasıyla her biri yel değirmeni pervanesi kanadını andıran tüylerini havalandırmaya başlamıştı. Diğerleri yine gakladığında hakime acı bir bakış attı büyük olanı. Hakim çok korktu. Kendini yalnız ve çaresiz hissetmişçesine etrafına bakındı. Hava kararıyordu. Uzaktan sağanak yağmur ve fırtına taşıyan yüklü bulutlar öbek öbek üzerine çullanacakmışçasına o tarafa doğru yarış ediyorlardı. Bekledi. Düğün konvoyuna ait bir ses duymak istedi. Araç sesi, korna gürültüsü, motor uğultusu yoktu çevrede. Dün, yarını yazarken bir hata yapmış olabilir miydi? Torunlarının sünnet düğününün ne zaman olacağını düşünmeye çalıştı. Onların sünnet düğünü bugündü, dedi. İçini bir korku kapladı. Karanlık göğe baktı. Kuzgunlar yine aynı tehditvari bakışlarla gaklıyorlardı. İlk defa bir hata yapmıştı. Daha doğrusu ilk defa dün yazdığıyla bugün olanlar birbirleriyle eşleşmiyordu. Bu nasıl olabilirdi? O, yarını yazan adamdı. Yarını yazan adamlar kaderler, hayatlar, hikayeler, düşünceler ve gelecek üzerine etki eden kimselerdi. Onun gibi olan diğerleri de onunla aynı durumdalardı. Şimdi kendi gibi olanların da yüzüne bakamayacaktı. Ne diyecekti? Yazdığımla yaşanan farklıydı. Kader yazdığım gibi olmadı, mı diyecekti arkadaşlarına? Bu utanılacak bir şeydi. Belki rütbeleri sökülecek, unvanından olacak, saygınlığı zedelenecekti. Uzaklaştırma bile alabilirdi. Düğün salonuna baktı, telesiyej tellerine tünemiş kuzgunlara baktı, sonra yüklü yağmur bulutlarına baktı. Gitmek istiyordu. Ama giderse dün yazdıkları yaşanmamış olacaktı. O defterde önce bisikletle dağa tırmanacağı, ardından zirvedeki düğün salonunda torunlarıyla buluşacağı, sonra sünnet düğününde oynayacağı yazılıydı. Kuzgunlar yoktu. Korku yoktu. Panik yoktu. Endişe yoktu. Şimdi bunların hepsi vardı. İki saate yakın bekledi. Kimse gelmedi. İki saat iki dakika gibi geçmişti. Aklına o anda bir şey geldi. Dün yazdığım yazıyı silebilirim, dedi kendi kendine. Düğün kısmını çıkarabilirim. Kuzgunları ekleyebilirim. O zaman kimse benim yarını yazamadığımı anlamaz. Acele etmeliydi. Dünün yarınını değiştirebilmek için gece saat on ikiye kadar süresi vardı. Tıpkı saat on ikide arabası balkabağına dönüşen prenses masalında olduğu gibi, yarının yarınına etki edebilmek için insana yirmi dört saatlik bir süre verilmişti. Aceleyle bisikletine atladı. Kuzgunlara veda edip yağmura yakalanmadan hızla yokuş aşağı sürmeye başladı. Makam konutuna gittiğinde ilk işi yaşanmayan olayları dünün tarihinden silmek olacaktı. Bunu yapması gerekecekti. Bir yerde bir zaman haritası karmaşası yaşanmıştı. On sekizinci viteste hızla aşağı iniyordu. Sağ şeritte hızla yokuş aşağı iniyordu. Karşı şeride geçmek için içinde dayanılmaz bir arzu vardı. Neredeyse frekans duyargası antenini açıp kendisini almaları için bir komut dizini oluşturacaktı. Acele ediyordu. Çok acele ediyordu. Derhal eve dönmeliydi. Derhal o defterdeki dünün yaşanmayan yarınındaki düğün detaylarını silmeliydi. Bunu çok istiyordu. İstedikçe hızlandı. İstedikçe pedala abandı. İstedikçe mtb tekeri daha hızlı dönmeye başladı. Şerit değiştirmek güvenli değildi. Karşı şeritten önüne aniden bir araba çıkabilirdi. Bunun olmasını istemiyordu. Ama şöyle düşündü. Böyle bir şey olamaz. Çünkü dün böyle bir şey yazmadım ben. Düşüncesinde haklıydı. Dün hızla aşağı inerken karşı şeride geçse bile önüne aniden bir taşıt çıkacağıyla ilgili bir yazı yazmamıştı. O halde hızına ve şerit ihlali yapmaya da aldırmadan pedala yüklenebilirdi. Bunu yaptı. O kadar hızlı iniyordu ki, fren balataları aşırı ısınmadan lav kırmızısına dönmüştü. Yüzündeki kılcal damarlardaki kan yarış mavisi rengini almıştı soğuk esintisinden. Gidon demirine çenesini yaslayıp paralel kadro borusuna kadar eğildi, rüzgar direncini kırmaya çalıştı. Mucur birikintisi üzerinden geçerken arka tekerin yalpa yapa yapa kaydığını hissetti. Kontrolü yeniden ele aldığında, sürüş halindeyken aklına bir şey takıldı. Sürüş esnasında farklı bir konu hakkında düşünmek ancak amatörlerin yapabileceği bir hataydı. Gözlerinin önüne perde inmiş gibiydi. Şerit gözetmiyordu, hızına aldırmıyordu. Neredeyse bariyerleri aşıp uçurumdan düşecek gibi oldu bir keskin virajda. Aklında ne vardı? Kim bilir? Kendine ve yazdıklarına güveniyordu. Ne sağ ne sol şeritten önüne bir araba çıkmayacaktı. Üzerinden atlanması gereken bir kedi, bir köpek, bir sincap, bir kaplumbağada çıkmayacaktı hangisi olduğu bilinmez bir keskin virajı aldığında. O halde düşünmeye devam edebilirdi. Sürüşe odaklanmak zorunda değildi. Zaten ne düşündüğü hakkında da en ufak bir fikri yoktu. Aklı başından gitmişti. Kendi zihnini sarhoş eden bir fikirdi işte onu gerçek boyuttan koparan. Pirinçlik mahallesi düzlüğüne varmasına son beş viraj vardı. Dört, üç derken virajlar tükeniyordu. Yola odaklanmayı tamamen bırakmıştı. Tek eliyle gidonu kontrol ederken neredeyse doksan derecelik bir keskin dönemeci arkasında bırakmıştı. İşte her şey ondan sonra oldu. Kendisini birden kesinlikle ve kesinlikle karşıdan bir arabanın gelmeyeceği yan şeritte buldu. Virajı yan şeritte almak istemişti. Dönemece hafif eğimli girdiğinde gözlerini fal taşı gibi açmasına neden olan o kacaman şeyi gördü. Uzun farlarını yakmış, avını yutmayı bekleyen kocaman bir balina gibi ağzını açmış üzerine doğru geliyordu. Kaçış şeridine kendini atmak ya da ani bir hareketle yön değiştirmek istedi. Son çaresi kendini havaya savurup yere atmaktı. Bu düşünceler birkaç saniye içinde zihninde dalgalandı. Ama zaman yetersizliğinden bunlar gerçekleşmedi. Soğuk terler dökmeye başladı. Her şey iki saniye içinde oldu. Acı bir fren sesi duyuldu. Önce bisiklet havalandı, sanki arabayla adam arasındaki kavgayı ayırmak şöyle dursun, ne haliniz varsa görün der gibi kenara çekildi bisiklet. O aradan çekildiğinde adamın kolu sis farına çarpıp geriye kıvrıldı. Alnını cama hızlıca vurdu. Katlanan omurgası tüm bedenini bir yay gibi havaya fırlattı. Şok etkisiyle kendini çok farklı yerlerde görüyordu. Bunun olmaması gerekiyordu, dedi. Ben böyle bir şey yazmadım. Bunun olmaması gerekiyordu. Bu, onun son sözleriydi. Oracıkta can verdi. Yarını yazamayacağını, kaderle oynanmayacağını, kimsenin geleceğine etki edemeyeceğini, bir yarı tanrı olmadığını orada öğrendi. Ona çarpan araba kayak merkezindeki düğün salonuna giden bir konvoyun önündeki ilk arabaydı. Süslenmişti. Sünnet çocuğu içerideydi. Aracın içindekilere bir şey olmamıştı.


Doğruluğu tartışmaya açık olmakla beraber ailelerin hepsi bu konuda kendine haklı sebepler çıkarmakta. Ben mesela: Aileden gelen başarı hırsının bir çeşit kurbanlarından biri olarak onların istediği başarının bir tık altına düştüğüm anda ciddi kızgınlıkların olduğu hala dün gibi aklımda. Etkisi ne oldu bana? Hala bir şeyleri yaparken kendimden önce ailemi tatmin etmek istiyorum mesela. Aferin desinler istiyorum. Onların tabiriyle Başarısız olduğum zamanları unutturmak ve ağızlarından Aferin kızım lafını duymak istiyorum. Kendimi değil çoğu zaman hala onları tatmin etmek için çalışıyorum. Peki, başka bir konuya değinelim. Yukarıdaki atasözü ne diyordu? Ömür boyu mutlu olmak istiyorsan sevdiğin işi yap. İşte meselenin önemli bir noktası da burada başlıyor zaten. TÜİK'in verilerine göre Türkiye'de üniversite mezunların %15,2'si işsiz. İş sahibi olanların ise önemli bir kısmı mezun oldukları bölümün işini yapmıyor. Diğer bir istatistik ise gösteriyor ki Türkiye'de meslek sahibi olanların ancak %7 ila %12'si mesleğini severek yapıyor. Yani atasözünde bahsettiğimiz bir ömür boyu mutluluğa sahip olan kesimi sadece o %12'lik kısım oluşturuyor. Bu güncel konuya parmak bastığınız için teşekkür ederim. Aslında ben de uzun zamandır bu konuda bir yazı yazmak istiyordum. Eklemek istediğim bir kaç konu var. Dark dizisini seyredenler determinist siklusu yani engellenemez döngüyü bilirler 🙂 Burada maalesef tuhaf bir döngü var. İkinci nokta 'test şeklinde ciddi bir sınav gerekli mi?' Bence kesinlikle gerekli. Bu sınav aslında yalnızca zekayı ölçmüyor. Çalışma azmini, disiplini, süreyi kullanma, stresi kontrol edebilme, matematiksel düşünebilme ve 'objektif kriterlerde yarışabilme' becerilerini ölçüyor. Peki ebeveynler neden baskı yapıyor? Bunun bir çok sebebi olabilir ama çoğunlukla 'Çocuğum benim gibi sürünmesin' kaygısı güdüyorlar. Mutlu olsun, iyi para kazansın, kendi ayakları üzerinde durabilsin, hayatı istediği biçimde yaşasın kaygısı. Çocuğun piyanist olmak istiyorsa yine olsun ama realist düşünürsek iyi bir piyanist olma ihtimali, oturup sınava çalışıp iyi bir üniversite kazanma ihtimalinden daha düşük. Bunun dışında zaten çoğu aile parasızlıkla fakirlikle boğuşuyor. Çocuklarının bu durumda olmasını istemiyorlar doğal olarak. Bu yüzden çocuğun arkasında durmak gerekir evet ama 'hadi çocuğum hayallerini gerçekleştir kanatlan ve uç' diyebilecek kadar iyimser olanlar ancak 'parası ve imkanı bol' olanlardır. Gerisi yine arkasında duracak ancak 'çalışırsa, ter dökerse, gecelerse' yani elinden geleni yapar ama olmazsa, arkasında duracak. Zira çocuğun hayatta kalabilmeyi, yaşamayı, para kazanmayı öğrenebilmesi için böyle bir tempoyu böyle bir 'zorluğu' tek başına yüklenmesi gerekecektir. Son olarak şunu söylemek istiyorum. Herkes doktor, mühendis olmak zorunda değil. Ama 'sınav sistemi' olmak zorunda. Zaten tuhaflıkta burada. 2.5 milyon öğrencinin hepsi sınava girmek zorunda değil. Ama sınava girerlerse birileri birinci, birileri sonuncu olacak. Elbette alternatif sistemler de tartışılır ama 'hayat bile bir sınavdır' yani sınavdan kaçış yok maalesef. Twitter benzeri mecralarda 'sisteminiz batsın' 'yarış atı' 'sınava ne gerek var' yakıştırmalarını görünce çalışan emeğinin karşılığını alır, sınav olmazsa kimse çalışmaz diyor, herkese mutlu günler diliyorum.


Zigotun ana rahmine düşmesiyle başlar hikaye. 40 haftalık misafirliğin ardından, hayatında belki en güvende olacağı yerden sonra dünyaya gözlerini açar. Bebeklik, çocukluk, ergenlik ve yetişkinlik derken korkulan şey yaklaşıyordur; Yaşlılık! İnsanlığın varoluşundan bu yana ölümsüzlük hep aranan bir olgu olup hayalleri süslemiştir. Gelgelelim ki biz henüz zigotken yaşlanmaya programlanmışızdır bile. Yani yaşamanın doğal bir sonucu, doğal bir yan etkisi yaşlanmadır. Serbest radikal teorisi basitçe metabolizma sonucu ortaya çıkan reaktif oksijen radikallerinin verdiği hasar ile hücrelerin yaşlandığını öne sürer. Yaşamımız oksijene bağlıyken ölümümüzün de oksijen nedeniyle olması işin ironik kısmı. Çünkü gerçekten de yaşamak için soluduğumuz oksijen bizi adım adım ölüme yaklaştırır. Yazımızın başlangıcında henüz zigotken yaşlanmaya programlanmışızdır bile demiştik. Bunu daha slogansı bir hale getirip ' doğarken ölüme programlanmışız' da diyebiliriz. Vücudumuzda reaktif oksijen ürünleri esasında enerji santrallerimiz olan mitokondrilerde meydana gelir. Hücrelerimizde bir organel olan mitokondrinin en önemli işlevlerinden biri aerobik yani oksijenli solunumdur. Bunun sayesinde aldığımız besinlerden mükemmel bir verimle faydalanırız. Mitokondri olmadan hücrelerimiz 1 glikoz molekülünden net 2 enerji molekülü elde edebilirken mitokondrideki oksijenli solunum sayesinde net 38 ATP elde edilir. Besinlerdeki elektronlar mitokondride yer alan Elektron Taşıma Sistemi boyunca taşınır. Bu elektronlar zincirin sonunda oksijen molekülüne verilip suya(H2O) indirgenir. Bu haliyle bizim için bir problem yoktur. Ancak Elektron Taşıma Sisteminde elektronlar aktarılırken hücreye alınan oksijenin %1-4 'lük kısmı kadar oksijen radikalleri sızıntısı oluşur. Reaktif oksijen radikalleri; süperoksit(O2 ), hidrojen peroksit(H2O2) ve hidroksil iyonu 'dur. Bunların yanında reaktif nitrojen radikalleri de oluşur ve benzer etkilere sahiptir. Atomlar denge durumundayken elektronları eşlenmiş halde bulunurlar. Serbest radikaller ise bir veya daha fazla eşlenmemiş elektrona sahiptirler. Bu, radikallerin çok kararsız yapıda olmasına neden olur. Serbest radikaller pimi çekilmiş el bombası gibidir. Hücredeki diğer moleküllere saldırarak onlardan elektron koparıp kararlı hale gelmeye çalışırlar. Elektronunu çaldığı moleküllerin ise yapısı ve stabilitesi bozulur. Yani hücre için tam bir baş belasıdır. Bu kaçaklara karşı hücrelerimizde antioksidan savunma mekanizmaları gelişmiştir. Glutatyon ve süperoksit dismutaz gibi enzimler bu radikalleri bir temizlik görevlisi misali süpürür. Dışarıdan besinlerle alınan A, C ve E vitaminleri de antioksidan etkiye sahiptir. Bunlar gibi içsel ve dışsal antioksidan mekanizmalarla oksidatif stres dengede tutulur. Bu denge oksidatif hasar lehine değişirse hücresel yapılarda hasar meydana gelir. Oluşan hasar hücresel fonksiyonlarda bozulma ve azalmaya yol açar. Hasar birikimi bizi yaşlanmaya götürür. Serbest oksijen radikallerinin temel olarak mitokondrideki kaçaktan oluştuğunu belirtmiştik. Mitokondride oluşan bu radikaller direkt mitokondride hasara yol açar. Mitokondrinin diğer organellerden farklı olarak kendine ait genetik materyali vardır. Bu DNA'da, ETS'de görevli enzimlerde kodlanır. Mitokondri DNA'sı, çekirdekteki DNA'dan farklı olarak daha korunaksızdır. Çekirdekteki DNA molekülü histon denilen proteinlere sıkıca sarılarak korunmasına rağmen mitokondriyel DNA'da böyle bir durum söz konusu değildir. Ayrıca çekirdekteki DNA gibi çok özel seçici zarlarla korunmaz. İşte bu nedenlerle reaktif oksijen radikalleri mitokondriyel DNA'da daha kolay hasar bırakır. Bu hasarlanma Elektron Taşıma Sistemindeki enzimlerin üretimini bozar. Dolayısıyla ETS'de daha çok reaktif oksijen radikali kaçağı olacaktır. Haliyle hasarlanma olayı aynı şekilde devam edip kısır bir döngüye girer. Sanki bir şekilde yaşlanmamız garanti altına alınmış gibi. Bu kadar üzücü haberden sonra belki MFÖ'den Hep Yaşın 19 şarkısı iyi gider umarım. İyi dinlemeler.


Kulaklar işgal altında. Bu yüzden kelimeler yere dökülüyorlar. Ağızların kapıları kırık. Bu yüzden kelimeler ayağa düşüyorlar. Bu söz yığınlarını kim kaldıracak? Hiç kimse. Ama azarlanacak, sokaktan, Bak ne buldum diye kelime taşıyan çocuklar evlerine. At o pis şeyi denilecek onlara. Çocuklarsa yıkayıp bazı kelimeleri saklayacaklar yastık altlarında. Yastık altındaki kelimelerimi havalandırmaya karar verdim bu sabah. Paylaşmaz isem hayatla, küflenip gitmelerinden korktum, biraz da şehirlerin vicdanı küf kokan insanlarından koruyayım derken. Baktım ki UMUT ve KARAMSARLIK kol kola girmiş selamlıyorlar beni yastığın altındaki kelime yığınının arasından. Ama o da ne aralarında bir kavga var sanki. Ama bir yandan da diğeri olmadan var olamayacağını bilir gibi halleri. Yavaşça alıyorum sağ elime UMUDU ve sol elime KARAMSARLIĞI. UMUDU, zamanında her şeye inat açan tomurcuklarda gezinirken bulmuşum meğer. Ben çiçeği koklayayım derken konuvermiş parmağıma ve kendine böylece yer bulmuş yastığının altındaki kelimeler arasında. KARAMSARLIĞIN tozu ise okul sıralarında bulaşmış üstüme ve eve ulaşmış benimle. Şimdi umut serpiştirmeye çalışıyorum karamsar insanların üzerine. Bu sırada HASRET ve VUSLAT en naif halleriyle sesleniyorlar bana. Bir de ne göreyim birbirlerini kovalıyorlar kelime yığınının arasında. İzleyip onları bir süre, ardından usulca alıyorum avcuma. Neden kovalıyordunuz birbirinizi sorusu karşısında, gülerek bakıyorlar bana. Hayat hep böyle değil mi diyorlar. Kısa bir süre düşününce anlıyorum özlemler kavuşmalara kavuşmalarsa özlemlere gebe şu dünyada. SAVAŞIN sesi geliyor uzaklardan. Ben masumum, ben yapmadım. Ben öldürmedim çocukları, ben kıymadım annelere, ben bitirmedim dostlukları... İnsanlar yaptıkları bu kötülüğü benim adımla birlediler. Arkama gizleyebileceklerini sandılar suçlarını. Oysa gözleri gizleyemedi kalplerindeki karayı. Her yerde yeşeremiyor bu adalet dedikleri, ondandır seni suçlayıp sana yüklenmeleri. Anlatsak anlaşılır mı, kalplerin karasının perdesi kalkar mı bilmiyorum ama sen korkma ben seni duyuyorum. Öyleyse şimdi SAVAŞA bir demli çay benden, hararetini alır biraz. İyi gelir tüm çaresizliklere. SEVGİ ise gizlice ağlıyor. Dertleşmeye çalışıyor diğer kelimeler ile ama çoğu uyuyor, onu kimse dinlemiyor ANNE haricinde. Önce biraz dinliyorum onları. SEVGİ: Canım yanıyor biliyor musunuz? İnsanların kimi benden korkuyor kimisi de hiç düşünmeden üstüme basıp geçiyor. Seviyorum dedikleri çiçeği koparıyor solduruyorlar, seviyorum dedikleri yemekleri tek başlarına yiyip bitiriyorlar, seviyorum dedikleri oyuncakları kırıyorlar, seviyorum dedikleri müziklerden sıkılıyorlar, seviyorum dedikleri dostluklarını üç kuruşa satıyorlar, seviyorum dedikleri kalpleri ağlatıyorlar. dedi ve daha da fazla ağlamaya başladı. Onu dinleyen ANNE ise başını okşadı SEVGİ'nin, üzülme dedi, gözyaşlarını sildi. Anneler yavrularını nasıl sever bilir misin sen? Bıkmadan, usanmadan, yorulmadan, kendilerinden geçercesine, hayata karşı koruyup koklayarak severler. Sen işte o sevgisin dedi. Sustum, sustum, sustum sadece bir damla yaş aktı gözlerimden; onları rahatsız etmeden uzaklaştım oradan. Başka bir köşede ise HAYAL uzaklara dalmış düşünüyordu sessizce, bir an gözüm çarptı kendisine ve merakımdan sordum, ne düşünüyor diye. Öyle güzel baktı ve güldü ki gözlerinin içi, ardından dökmeye başladı içindekileri. Hayaller hep sevgi ve umut dolu olur, masum olur, bir rengi olsa pembe olur öyle değil mi? Ama belki de uzun zamandır bu yastığın altına saklandığımdan insanlara hatırlatamıyorsam bu hissi. Herkes ayakları yere basan gerçeklerin peşinde, çocukların bile hayal dünyası daraldıkça daraldı ve oynadıkları oyunlardan ibaret kaldı. Ne yapmalıyım ki yeniden, geçmişin ağrıları yerine geleceğe dair hayaller kaplayabilsin ufukları? Önce hayali bulduğum yere geri götürmeye karar verdim. Uçsuz bucaksız bir denizi seyrederken omzuna konmuştu bir kuşun kanadından düşüp. Hayali yeniden yükledim kuşun sırtına, konsun diye bambaşka omuzlara. Kimisi nasıl olduğunu anlamadan kaybediyor seni, kimisi parayı görünce unutuyor yüreğinin dışında seni. Hatırlıyor musun seni bulduğumda az kalsın öldürecektin kendini ve bu dünyada sana yer olmadığına inanıyordun. Ben diyorum ki şimdi boşver bizi, yani insanları. Seni toprağa ekelim, güneşte ısın yağmurda dinsin susuzluğun ve aç yeniden en güzel renklerine ulaş nasibi olan yüreklere. Şimdi ekiyorum MERHAMETİ bir çınar ağacının gölgesine, kolayca incinmesin diye.


Ekrem: Bazı romanlar kurgudur evet, ama tarihteki boşlukları olaylarla doldurarak anlatır. Öyle bir doldurur ki tarihsel gerçeklere zarar vermeden, gerçek sanırsınız. Ama bunlar sadece yazarın hayal gücü ile gerçek karakterlerinin o zamanki yaşamının tarihsel olaylar çerçevesinde nasıl olduğunu hayal etmesidir. İşte Afrikalı Leo da bu romanlardan biri. Hasan el-Vezzan isimli gerçek bir şahsiyetin hayatını anlatan bu kitap birçok tarihsel noktaya değinerek olayların nasıl o boyutlara geldiğini anlamamıza yardımcı oluyor. Bu kitapta da Afrika'dan Avrupa'ya, Orta Doğu'dan Osmanlıya birçok yerdeki olayların nasıl o hale geldiğini anlayabilirsiniz. Tarih konuşurken şahsen bu kitap birçok yerde örnekler verebilmemi sağlıyor. Benim tavsiyem budur. Afrikalı Leo Kitap İncelemesi yazımız için buraya tıklayabilirsiniz . Fatma: Ayşe Kulin'in kaleme alıp 2016 yılında yayınladığı bu romanda, beni kendine çeken en temel faktör kitabın ismi oldu. Çünkü etrafımız bir sürü parçasını bir yerlerde bırakıp hayata devam etmeye çalışan insanlarla dolu. Bu kitap ne kadar kurgulanmış bir eser olsa da içinden geçtiği dönemi size gerçekçi ve tarafsız bir bakış açısıyla sunuyor. Tarihte yaşanan olaylar onları yaşayanlarla daha anlamlı oluyor çünkü. Gerçekliği biraz da bizde bıraktığı izde kalıyor. Roman aslında Nazi döneminde Almanya'dan Türkiye'ye gelen, sığınan ve o dönemde yeni bir eğitim sistemi ile açılan fakültelerde görev yapan Yahudi asıllı bir Patoloji profesörünün ve ailesinin hayatı etrafında geçiyor. Ve okuduğunuz her sayfada sizi farklı duygulara sürüklüyor. Çünkü gelen insanların kendilerini zamanla Türkiyeli ve Türk olarak gördüklerini, aynı ülküleri paylaştıklarını görüyorsunuz. Din, dil ayrımı olmaksızın bayramlarını, özel günlerini, acılarını bir arada yaşayabildiklerini görüyorsunuz. Bir zamanlar böyle bir halk iken her geçen gün artan dejenerasyonları seriyor bu kitap önümüze. Ne farkı var ki insanın özgür olmadığı müddetçe yaşadığı ülkenin. Dil, din, ırk kimliği olmaksızın fikirleriyle barınabildiği yer insanın yurdudur. Bunu kaybettiğiniz an; fikirlerimizin, dinlerimizin, ırkımızın bir değer olarak değil bir ayrışma nedeni olarak öne sürüldüğü an kim nerede olursa olsun kanadı kırılıyor ve esir oluyor. Nihat: Geçmişi anlayabilmenin çeşitli yolları vardır. Bunların başında tarih bilmek gelir. Fakat tarih size her zaman derinlikli bilgi sunmayabilir. Resmi tarih yazımı çoğu zaman duygulardan, düşüncelerden ve insan psikolojisinden arındırılmıştır. Fakat insanlık tarihinin merkezinde insanlar bulunmaktadır. Dönemlere ait savaşları veya siyasi olayları bir tarih kitabı size anlatabilir. Fakat insanların kafasındaki düşünceleri nasıl öğrenebiliriz? Yahut bireyin kafasındakileri anlamadan geçmişi gerçekten anlayabilmiş sayılabilir miyiz? Tabi ki sayılamayız. İşte bu sebeple otobiyografik kitaplar çok değerlidir. Bu yüzden Şevket Süreyya Aydemir'in Suyu Arayan Adam isimli otobiyografik romanı çok önemli bir eser olarak karışımıza çıkıyor. Anadolu halkının durumunu, askerlerin fikir yapılarını, dini düşünceleri, dönemin Türklük ve Turan ideallerini, eğitimsel sorunları, İttihatçı düşünceleri, sosyalizmin döneme yansıttığı fikirleri, savaşları, Cumhuriyet'in erken dönemlerini ve en önemlisi dönemin bakış açılarını bize sunuyor. Osmanlı İmparatorluğu'nun etkileyici rüyasından Türklük ve Turancılığa, oradan sosyalistliğe doğru Rusya'ya, en son tekrar Anadolu topraklarına dönüş ve yolunu Türk inkılabına adayış... Savrularak yaşanmış bir hayata bunca şey sığdıran Şevket Süreyya Aydemir, bireylerin düşünce dünyasına girebilmenizi ve bu sayede geçmişi anlayabilmenizi sağlıyor. Suyu Arayan Adam isimli bu kitabı herkese tavsiye ediyorum. Abdullah: Gazeteci yazar İsmail Saymaz'ın kaleminden çıkan Şehvetiye Tarikatı, 2019 yılında en beğendiğim ve herkese okumasını önerdiğim bir kitap. Kitap Türkiye'deki tarikatları inceleyen ve özellikle tarikat şeyhleri ile müritlerin arasında geçen, bu kadar da olmaz artık dedirten cinsten cinsel ve fiziki olayları konu alıyor. Metastaz kitabı ile birlikte ülkedeki cemaatlerin arka yüzlerini gösteren güzel bir kitap. Şehvetiye tarikatını okurken çok güldüm ama maalesef ağlanacak halimize.. Kitap ülkemizde yaşayan insanların bilgisizliğinin bazı kesimler tarafından nasıl kullanıldığını tüm çıplaklığı ile göz önüne seriyor. Şehvetiye Tarikatı'nı siyasi-politik inceleme tarzı kitaplar okumayı seven arkadaşlara şiddetle öneririm. İçimizdeki Şeytan Kitap İncelemesi yazımız için buraya tıklayabilirsiniz . Beyza: Nöroloji ana bilim dalında profesör olan Cumhur Ertekin'in kaleminden çıkan Tıbbın Öyküsü, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Bilim Akademisi Serisi'ne ait bir eser. Kitapta 21. yüzyıl tıbbının geldiği noktaya temel oluşturan tarihi gelişmeleri, ilkel komünal toplumlardan 20. yüzyıla kadar dönemlere ayırarak teker teker incelenmiş halde bulabilirsiniz. Üstelik yalnızca tıbbın bir alanına odaklı ilerlemeyen eserde mikrobiyolojiden genetiğe hatta psikiyatriye kadar pek çok bilimin gelişimsel sürecini incelemek mümkün. Tababetin gelişimine dair bir çizimle başlayan eser, yazar tarafından büyük bir tarihi ve kültürel birikimin sonucu bizlere sunulmuştur. Tarihe ve tıbba ilgi duyan herkesin severek okuyacağına eminim. Nurullah: 2019 Şubat tatilimi dolduran bu kitabı size tekrar sunma heyecanını yaşıyorum. 251 sayfalık kitap, o ufak hacmiyle yaşadığımız sonsuzluğu kaplamayı başarıyor. Size düşen ise bunu hayranlıkla seyretmek. Gerçekten de anlaşılması bir hayli zor olan evrenin başlangıcı, kara delikler, uzay-zaman gibi konular herkesin bir şekilde anlayabileceği seviyeye indirgenmiş. Ancak yine sizin bir miktar temel fizik bilginize ve biraz araştırmacı kimliğinize ihtiyaç duyuyor. Bu açıdan sizi de olayın içine dahil ettiği söylenebilir. Aktif bir okumayla çok zevk alacağınız bu eseri en kısa zamanda okuduğunuz kitaplar listenize eklemenizi kesinlikle tavsiye ederim. Ve son olarak, eğer evrenin diğer ucunu görmek istiyorsanız sanırım S. Hawking size bu konuda yardımcı olabilir. Zamanın Kısa Tarihi Kitap İncelemesi yazımız için buraya tıklayabilirsiniz . Onur: Fatih Sultan Mehmet'in bizzat kendisinin çağırttığı Venedikli dük Alberto Balbi'nin kendi günlüğünden ve yazarın yaratıcılığından oluşan oldukça faydalı bir romandır. Elbette roman olduğu için hayal ürünü içeriyor ancak bu durum gerçekliğe en yakın romanlardan diyebiliriz. Yine kaynakçasında da yazarın yıllar boyu okuduğu tarihi makalelerin bir sonucu olarak eserin oluşturulduğunun görülmesi de bu anlamda pozitif etki oluşturmakta. Oldukça da akıcı bir dili olduğunu söylemek mümkün. Ancak yazarının geçmişi hakkında pek bilgim yok. Eserleri güzel fakat yine de öneri bazında kişisel geçmişine de bakmayı öneririm. Çok hoş bir çalışma olmuş. Elinize sağlık.


2021 yılına girerken Parlak Jurnal yazarları olarak yine bir geleneğimizi devam ettirmek ve sizlere tüm sene boyunca okuyabileceğiniz kitaplar tavsiye etmek istedik. Ekip olarak sürekli daha çok kitap okunması gerektiğine inanıyor ve ancak kitap okuyarak kişisel gelişimin tamamlanabileceğini düşünüyoruz. Her başlıkta bir adet kitap tavsiyesi bulacağınız bu yazımızda elbet kendinize hitap eden bir kitap keşfedeceksiniz. 2021 yılının umut ve mutluluk getirmesini diliyor ve bol bol kitap okumanızı temenni ediyoruz. Usta yazar, acımasız ve etkileyici kaderini-mizi; yaşlı bir balıkçının okyanusta geçen birkaç günüyle, kılıçbalığıyla olan mücadelesinin duru olay örgüsüyle gözler önüne seriyor. Bu kısa romanı okurken yorulmayacağınıza, sıkılmayacağınıza adım gibi eminim. Ancak, çarpıcı olay örgüsünün size tesir ettiğini kitap bittikten sonra fark edeceksiniz. Zahid: Hint kökenli Nörobilimci Ramachandran'ın okuduğum ilk kitabı popüler bilim raflarında tesadüfen denk geldiğim Beyindeki Hayaletler oldu. Öyle bir kitap ki metroda, otobüste, okulda bile elimden düşürmeden okudum. Hatta son bölümünü okurken 'keşke bitmese' bile dedim doğrusu. Bu kitap Ramachandran'ın tıptaki enteresan beyin kaynaklı hastalıkları kendi hastalarının başından geçen hikayelerle süsleyerek anlattığı 12 bölümden oluşuyor. Aslında Ramachandran'ın aklında hiç böyle bir kitap yazma fikri olmamış senelerce. Bir gün Sinirbilim Derneği'nin yıllık toplantısında 4000'den fazla bilim insanından oluşan bir dinleyici kitlesine, hayalet uzuvlar, vücut imgesi ve benliğin aldatıcı doğasına dair çalışmalarını içeren ve bulgularından bahsettiği Beynin On Yılı konulu konuşmasını yapmış. Büşra Ç.: II. Meşrutiyet döneminin önemli fikir adamlarından Filibeli Ahmet Hilmi tarafından 1910 yılında yazılmış Türk edebiyatının ilk felsefi ve gerçeküstü romanıdır. Vahdet-i Vücud anlayışını yani tanrı-insan ilişkileri başta olmak üzere birlik çokluk sorunu, insan iradesi ve özgürlüğü, alemdeki kötülük problemi, metafizik konularla iman ve akidenin anlamı, ahlak konuları ve çeşitli dini bahisler hakkında kapsamlı ve sistematik bir düşünce ortaya koyar. 1910 basımında kitabın dili biraz ağır olduğundan günümüze günümüz Türkçesine uyarlanarak gelmiştir. Mutlu: Sizlere John Farndon tarafından kaleme alınmış Dünyanın En Harika Fikri isimli oldukça ilgi çekici bir kitaptan bahsetmek istiyorum. Kitapta eğitimden sanayiye, günlük konulardan politikaya kadar insanlığı değiştiren 50 fikir ele alınmış. Kitapta ele alınan fikirler akademisyen, yazar ve tarihçilerden oluşan bir heyet tarafından belirlenmiş. Belirlenen konular ise kitapta internet üzerinden halka açık yapılan oylama sonucuna göre sıralanmış. Fikirler hakkında sadece saf bilgiler yanında dünyanın önemli kişilerinin bu fikir hakkında belirttiği sözler, şiirler ve fikirlerin tarihsel evrimi de ele alınmakta. Yazar fikirleri ele alırken olumlu ve olumsuz tarafları ile ele almış. Fikirleri okuduğunuzda yazarın öznel ifadeleri yerine nesnel ifadelerin çok daha ağır bastığını ve bu yüzden ele alınan fikrin harika bir fikir olup olmadığının açıkça belli olmadığı görülecektir. Çünkü yazarın kitaptaki amacı düşünceye malzeme çıkarmak ve insanı düşünmeye kışkırtmaktır. Kitabın eskiden büyüklerimizin gazete kuponlarını biriktirerek aldığı ansiklopedi setlerine benzer bir havası olduğunu da belirtmek isterim. Ama ansiklopedilerden kendisini ayıran esprili ve eleştirisel dili farklılığını ve modernliğini apaçık ortaya koymakta. Esprili ve eleştirisel dili ile hiç umursamadığımız ya da fark edemediğimiz fikirlerin dünya üzerindeki etkisini göstermektedir. Bunun yanında verdiği bilgiler ile kişilerin yeni fikirler üretmesini de amaçlıyor kitap. Hatta John Farndon kitabın giriş kısmında ... bu kitabı yazma amacımın özü budur: düşünceyi kışkırtmak. İfadesine değinerek kitabın insanı düşünmeye ve yeni fikirler üretmeye sevk etmeyi amaçladığını belirtmek gerekir. Fırat Y.: Jose Saramago'nun (16 Kasım 1922 18 Haziran 2010) az bilinen ancak popüler eserlerinden daha doyurucu bir içeriğe sahip olan İsa'ya Göre İncil isimli eseri, 1991 yılında yayımladı. Yayımlanmasının akabinde Katolik Kilisesi tarafından ve ülkesi Portekiz'de şiddetli bir şekilde eleştirildi. Eleştiriler sonrasında Yeşil Burun Adaları'na taşınan Saramago, ölene dek burada yaşamıştır. Günümüzde Kırmızı Kedi Yayınevi tarafından yayınlanan eser, E. Efe Çakmak tarafından gerçekleştirilmiş başarılı bir çeviriyle okuyucuya sunulmuş. Yazar, eserinde kendi mantığı kullanarak, tarihsel verilerden ve kutsal kitaplardaki İsa anlatısından yararlanarak İsa Mesih'in hayatını anlatmayı amaçlıyor. Eserdeki İsa Mesih, insani zaafları ve kusurları olan ancak belirli yönlerden Hıristiyanlık öğretisine uygun bir profile sahip olarak kaleme alınmış. Bu nedenle Matta, Markos, Luka ve Yuhanna'nın yanına kendi adını yazdıran bir tanrı tanımaz olan Saramago; bizim, aldatıcı gerçekliği sürekli olarak bir kez daha kavrayabilmemizi sağlayan; hayal gücü, merhamet ve ironi ile oluşturduğu kıssaları için Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görülmüştür. Okurların inançları nedeniyle önyargılı yaklaştığını düşündüğüm bu eseri, 2021 yılında mutlaka okuma listenize eklemelerinizi öneririm. Onur: Pek çok tarihi roman vardır sizleri yaşanmış ya da yaşandığı muhtemel olayları anlatan, nefesi kesip de okunmak isteyen. İşte İskender Pala'nın bu kitabı tam da bunlardan birisiydi benim için. Bu yıl birbirinden güzel kitaplar okuduğumu söyleyebilirim ancak siz değerli okurlara önerebileceğim en güzel kitap bu eserdi sanırım. Eser Eyüp Sultan'ın Hz. Peygamber ile ilk tanışma anının arkasındaki perdeyi mi, Peygamber'in hadisinden ötürü at sırtında İstanbul'u fethetmek için gidişini mi, geride kalanları mı anlatıyor desem yoksa ilk defa o yüzyıllarda icat edilen Rum ateşinin esrarengiz, bir benzerine rastlayamayacağınız bilimsellikle oluşturulmuş aşkvari bir bakış açısıyla kağıda dökülüşünden mi bahsediyor desem bilemedim. Hatta ki hatta suyun ham maddesi olan hidrojen ve oksijenin tarihinden mi? Ya da... Eyüp Sultan'a düzenlenecek olan suikast planından mı? Vefatından mı yahut bu muhterem sahabenin vefatından sonra mezarının ne olduğu, nasıl korunduğu, nasıl bulunduğu... Akılda yüzlerce, binlerce soru bırakan, her soruyu da ansızın cevaplayan bir romandı benim için. Dilerim sizler de benimle aynı hisleri paylaşır ve nice dostlarınızın da bu eseri okumasına vesile olursunuz. Nihat: Siyasi akımlar geçmişten geleceğe aktarılan bir döngüler bütünüdür. Ancak günlük siyaset ortamına baktığımızda sanki her şey çok yeni ve eşi benzeri görülmemiş olaylar gibi görünüyor olabilir. Oysa her yeni nesil, Türkiye'nin siyasi hafızasının oluşturduğu çeşitli siyasi düşüncelerin değişip dönüşerek geleceğe sirayet etmesini izliyordur. Birçok siyaset tarihi kitabımız olmakla birlikte siyasi düşüncelere yönelik büyük bir lügatımızın olmadığını düşünüyorum. Ancak Tanıl Bora'nın bu müthiş eseri, Türk literatüründeki büyük bir boşluğun yerini doldurmuştur. Cereyanlar ismini verdiği bu eserinde Türkiye'nin siyasi akımlarındaki düşünce kökenlerini ele alan Tanıl Bora, olayı sadece siyaset düzleminde işlememiş ve aynı zamanda edebiyat gibi siyasi ruhu besleyen alanlara da odaklanmış. Nilgün: İnsanların büyük bir çoğunluğu hayatlarının belli anlarında ölmek istemiş, intiharı aklından geçirmiş ve hatta bazıları da buna teşebbüs etmiştir. Ama aslında büyük bir çoğunluğu gerçekten ölmeyi değil, içlerindeki bir parçayı, belki hüznü, belki acıyı veyahut bir parça kırgınlığı ya da çaresizliği içlerinden atmak istemiş ancak duygunun yoğunluğu nedeniyle tek çareyi ölümde görmüşlerdir. Tek çıkışın sonsuzluk olduğuna inanmışlardır. Günümüzde intihar vakaları giderek artarken ben de usta yazar Paulo Coelho'nun bu konuya değinen kitabını hepimize farklı bir bakış açısı vermesi ümidiyle yazmak istedim. 1998 yılında yayımlanan eser genç ve güzel bir kadının intihara teşebbüs etmesiyle başlıyor. Birden fazla kutu uyku ilacı içmesine rağmen intihar teşebbüsü o an için başarısız olan genç kadının bir akıl hastanesine kapatılması ve içtiği ilaçların kalbine verdiği zarardan dolayı 1 haftalık ömrünün kaldığını öğrenmesiyle ise asıl hikayeye giriş yapmış oluyoruz. Akıl hastanesinde öleceği günü bekleyen ve bu süreç zarfında akıl hastanesinde tanıştığı farklı karakterlerle son bir haftasını dolu dolu yaşamaya çalışan, yeni dostluklar kuran, farklı hayatlara dokunan, aşık olan Veronika aslında ölmek istemediğini fark etmesiyle devam ediyor. Nurullah: Yazarın kendisinin yaşadığı 19. yüzyılda geçen yapıt, okuyucuyu küçük mavi dünyamızın mavi bilinmezinde heyecanlı bir yolculuğa çıkarıyor. Evrendeki yıldızlara, gezegenlere ve galaksilere yönelen merakımızı farklı bir tarafa, aslında başucumuzdaki bilinmezliğe çekmeyi başarmış. Olay örgüsünün akıcılığıyla ve merakınızı sürekli diri tutmasıyla sıkılmadan bir çırpıda bitirebileceğiniz bir klasik. Çeviri de buna katkıda bulunuyor. İsyankar Kaptan Nemo, ömrünü bilime adamış Profesör Pierre Aronnax, onun sadık hizmetkarı Conceil ve mavi suların ünlü balina avcısı Ned Usta gibi baskın özelliklere sahip karakterlerle olayları farklı farklı bakış açılarıyla görebiliyorsunuz. Kitabı okurken bir yandan biraz daha sürmesini isteyerek bir yandan da sonunu çok merak ettiğimden hemen bitirmek istediğimi söyleyebilirim. Amatör bir kitap okuyucusu olarak kişisel görüşüm, beklentimin altında kalan tek bölüm sonuç kısmıydı. Böylece Jules Verne ile 2020'nin sonlarında biraz geç de olsa tanışma fırsatımız oldu. Birlikte denizlerin altında 20 bin fersah yol kat ettik. Daha doğru bir tabirle ben onun hayal gücü içinde fantastik bir yolculuğa çıktım diyebilirim. Denizler Altında 20 Bin Fersah, Jules Verne'in zihninin dehlizlerindeki hayal gücüne tanıklık etmek için harika bir başlangıç olabilir. Ekrem: Sizlere 2021 yılında okumanız için 3 yıl önce okuduğum Tüfek, Mikrop ve Çelik isimli kitabı öneriyorum. 3 yıl önce bir arkadaşımdan ödünç alıp okumuştum ve kitap insanların yaşamlarıyla ilgili mesela bu neden böyle olmuş gibi sorulara cevap bulmamı sağladı. Örneğin neden bazı otçul hayvanları evcilleştirdik de bazılarını evcilleştiremedik? Neden atların yanında zebraları da evcil hayvan olarak kullanamıyoruz? Buğday ve pirinç nasıl ana bitkisel öğün kaynağımız haline geldi? Neden yaklaşık 20 çeşit temel besinimiz varken 100 çeşit değil? Neden bize daha çok enerji içeren besinler veren avcı-toplayıcılığı bıraktık da çiftçiliğe geçtik? Türkiye coğrafyasının dünyaya nasıl etki ettiğini de bu kitabın başında bulabilirsiniz. Tabi yeni basımlarda. Bir ara o kadar rağbet gördü ki kitap kara borsaya düştü. Şimdi rahatça bu kitabı alıp okuyabilirsiniz. Adında da olan tüfek, mikrop ve çeliğin de insan hayatında neler değiştirdiğini okuyacaksınız. Ayrıca kitabın yazarı olan Jared Diamond'ın bir yerliyle olan arkadaşlığının bu kitaba nasıl etki ettiğini göreceksiniz. Kitap tümüyle sıkıcı gelebilir. Ama yavaş yavaş, özümseye özümseye okursanız aklınızdaki birçok sorunun zaten kitapta çözümlendiğini görebilirsiniz. Hepinize iyi okumalar dilerim. Tüfek, Mikro ve Çelik incelemesi yazımız için buraya tıklayabilirsiniz . Fatma: Belki daha ilkokul çağlarından bir yerlerden aşinalığınız vardır bu romanın ismine. Ama bana okumak bu yıl kısmet oldu. İyi ki de oldu. Neden derseniz tam da hayatın anlamsızlığını sorguladığım bir zaman geçmişti bu kitap elime. Peyami Safa'nın ağır bir hastalık geçirmekte olan küçük bir çocuğun psikolojik durumunu bu denli gerçekçi bir biçimde tahlil etmesi tüylerimi ürpertti. Hastalığın pençesinde iken aşık olmayı bile hak göremiyordu bu çocuk ilk gençlik döneminde. Sürekli hekimlerden farklı çaresizlik senaryoları dinlerken hayata tutunma mücadelesini gözler önüne seriyor. Öncelikle hekim ve hekim adaylarının ve tüm ağır hastalıklarla karşılaşmamış insanların, bu kitap için hayatlarındaki kıymetli dakikalardan birkaç saat ayırıp bu romanın sayfalarına kendilerini bırakmalarını diliyorum. İyi okumalar. Mihmandar merak uyandırıyor. Önerileriniz için teşekkürler.