Aslında her zaman rijid bir sınır çizgisi çekmek mümkün değildir. Örneğin vücudumuzda pek çok iyon veya enzimin düşük ya da yükseklik kararı range yani değer aralığı ile belirlenir. Böylece alt ve üst sınır çizgileri arasında ortalama bir aralık sunulmaya çalışılır. Örneğin birine orta yaşlı veya ileri yaşlı diyebiliriz ama tam olarak ne zaman orta yaştan çıkıp ileri yaşa geçtiğini gün olarak anlayamayız. Bu bir süreçtir ve belirli bir aralıkta olmaktadır. Sorun bu aralığın alt ve üst limitini belirlerken hangi parametreleri kullanmamız gerektiği noktasında başlar. Yaşamımızı çeşitli sınır çizgileri arasında yaşıyoruz. Bu sınırlar çoğunlukla toplum, aile, zaman ve hatta kişinin vücudu tarafından belirleniyor. Her davranış modeli için değer aralıklarımız var. Kendimizi bu değer aralıkları arasında konumlandırmaya çalışıyoruz. Çoğumuz farkında olmadan sadece bu değer aralıkları arasında gidebileceğimiz en yüksek sınırı 'özgürlük' ile ilişkilendiriyoruz. Oysa zannettiğimiz kadar özgür olamayabiliriz. Örneğin canım 5 bardak çay içmek istiyor ama 3 bardak çay çarpıntı yapıyorsa benim üst sınırım 3 bardak alt sınırım 0 bardaktır. Böylece 'çay içme' eylemini 0-3 bardak aralığında gerçekleştiririm. Objektivizm Ayn Rand tarafından geliştirilmiş ve ortaya atılmış bir paradigmadır. Ayn Rand bu yöntemi aklın mutlak üstünlüğü ve kolektivizme karşı benci düşünce temelinde üretmiştir. Bu düşünce yalnızca felsefi bir akım değil aynı zamanda Rand'ın hayata bakışını yansıtan köklü bir düşünce sistemidir. Kendisinden biraz bahsedecek olursak, yaşamış az sayıda kadın filozoftan biridir. 20. yüzyılın başında Rusya'da dünyaya gelmişti. 12 yaşındayken babasının eczane dükkanına Bolşevik devrimciler el koymuş ve babasının zamanında yaptığı fedakarlıklar sayesinde varlıklı bir hayat sürerken bir anda yoksul kalmışlardır. Bu olay kendisini çok etkilemiş ve 21 yaşında özel mülkiyetin kısıtlandığı komünist bir ülkeden, kapitalizmin merkezi haline gelen ABD'ye kaçmıştır. Burada bireyselliği, özel mülkiyet haklarını, ifade özgürlüğünü gördükten sonra objektivizm felsefesini geliştirmiş ve bunu mükemmel bir üslupla romanlarında karakterler üzerinden aktarmıştır. Örneğin EGO isimli romanında ben kelimesinin yasaklı olduğu bir ülkeden bahseder. Yaşamak İstiyorum'da sosyalist Rusya'da kaybolan bireysel değerleri anlatır. Bencilliğin Erdemi'nde ise hayatın amacının rasyonel değerlerin peşinde koşarak mutluluğa ulaşmak olduğunu söyler. Eserleri 1940'ların Amerika'sında da gençlerin çok ilgisini çekmiş ve bir dönemin en popüler yazarlarından biri haline gelmiştir. Ayn Rand tüketimden ziyade üretime atıf yapar. Toplumu oluşturan bireylerin asalak gibi birbirlerinin üzerinden değil önce kendilerine sonra da birbirlerine değer katarak var olup yükselebileceklerini söylüyordu. Ayn Rand aslında ahlak-mutluluk-akıl arasında bir bağ olduğunu düşünüyordu. İnsanın en erdemli ve en yüce amacı aklını kullanarak mutluluğa ulaşmasıdır. İnsan 'biz' demeden önce 'ben' demeli ve sürekli kendini geliştirmelidir. Rand ekonomide de serbest piyasayı savunur. Devletin ekonomi üzerinde tahakküm kurmasına ve özel mülkiyet sahasını sınırlandırmasına şiddetle karşıdır. Ona göre bireyler parasını istediği gibi tasarruf edebilme hakkına sahiptir. Devlet yalnızca vatandaşları korumakla yükümlüdür. İç ve dış tehditlere karşı savunma dışında herhangi bir alana müdahale etmemelidir. Komünizmi işlevsel bireyin sömürüsü olarak görür ve kolektif hareketlere şiddetle karşı çıkar. Son günlerde sağda solda adını duymamla beraber şöyle bir göz gezdireyim niyetiyle başladığım bu diziyi kısa sürede bitirdim. Dizi daha önce çok da işlenmemiş bir temaya değiniyor; Satranç. Split filminden tanıdığımız Anna Taylor-Joy'un başrolde oynadığı dizide, 1960'lı yıllarda yetimhanede satranç öğrenen ve dünya şampiyonalarına kadar uzanan başarılara imza atan Beth isimli bir kızın öyküsünü izliyoruz. Aslında gerçekte hiç yaşamamış olan bu kişinin hikayesi, Rus kökenli Boris Spassky'i yenerek Dünya Satranç Şampiyonası'nı kazanan ilk Amerikalı satranç dehası Bobby Fischer'dan esinlenilerek yazılmış. Satranca ilginiz olsun olmasın bu dizide azim ve başarmak ile ilgili sizi motive edecek bir şeyler bulabileceğinize eminim. 7 bölümlük bu diziye puanım 8/10. İzlemenizi tavsiye ederim.


Kasabayı sel basmış. Sular giderek yükselirken, halk panik içinde kaçmaya başlamış. Bir tek kasabanın papazı yerinden ayrılmıyormuş: Ben yıllardır Tanrıya kulluk ederim. Hep onun yolunda çalıştım, Tanrı beni kurtarır diyormuş ısrarla. Sular iyice yükselirken, papaz kilisenin bir üst katına çıkmış, bakmış ki insanlar kayıklarla geçiyorlar. Kayıktakiler bağırmış: Hadi peder, atla kayığa! Papaz cevaplamış Siz gidin, Tanrı beni kurtarır. Sular yükselmeye devam edince, papaz kilisenin çatısına çıkmış. İkinci kayıkla geçenler papazı uyarmışlar: Hadi peder, çok geç olmadan atla! Papaz onların da uyarısına aldırmamış: Hayır, siz gidin, Tanrı beni kurtaracak biliyorum. Sular iyice yükselince direğe tırmanan papaz, tepesinde bir helikopter görmüş. Helikopterdeki kurtarma ekipleri papaza seslenmişler: İnat etme peder, gel bizimle! Papaz yine inat etmiş: Olmaz, Tanrı beni kurtaracak! Sular daha da yükselmiş ve papaz boğulmuş. Sözün Özü; Yanımızdan geçen insanları hiç tanımayız ama hepsine karşı iyi ya da kötü bir ön yargı besleriz. Aslında bu beynimizin en ilkel koruma güdüsüdür. Etrafımızdaki her şeyi etiketleyip kategorize ederek kendimizi düşmanlardan uzak tutmaya çalışırız. Bu yüzden 'insan bilmediğinden korkar' derler. Fakat karşımızdakine tanıma fırsatı vermeden ön yargıyla yaklaşmak bizi yanıltabilir. Bazen tecrübelerimizin ve yaşadıklarımızın çerçevesiyle bakarız olaylara ve kişilere. Ama bakış açımızı değiştirebilirsek ve ön yargı kabuğumuzu kırabilirsek belki şuan taşıdığımız pek çok endişeden ve nedensizce giriştiğimiz kavgalardan kurtulabiliriz. Özellikle sabır kısmını çok beğendim, elinize sağlık sayın yazar.


Zeigarnik Etkisi diye bir şey vardır. İnsanlar tamamlanamamış şeyleri daha sık hatırlar. Bitirmek ister. Bu yüzdendir ki kavuşamayan aşıkların aşkları dillere destan olur. Onun da yarım kalmış bir işi vardı bu şehirde. Bir gece evine geldiğinde intihar etmeye karar verdiğini fark etti. Birdenbire en doğrusunun bu olduğunu düşündü. Peki hangi ölüm şeklini seçmeliydi? Acısız ve kesin bir ölüm olmalıydı mutlaka. Tabancası yoktu fakat eski bir urganı vardı. Hasırdan örülme kalınca bir ip. İpin sandıkta olduğunu hatırladı. Herhalde 10-15 yıldır dokunulmamıştı sandığa. Tozlu raflardan indirdi sandığı ve kapağını açtığında içinden küçük bir kağıt düşüverdi yere. Kağıdı gördüğünde sandıktan çıkardığı urgan ellerinden kayıp gitti. Kağıtta yazan şey, yarım bıraktığı işin ta kendisiydi. Belki de ölmesine gerek yoktu. Belki onu kurtaracak kişiyi bulabilirdi. Bu düşüncelerle karanlık bir ara sokağa girdi. Görmeyeli her taraf çok değişmişti. Elini cebine götürdü zira sandıktan düşen kağıdı cebinde taşıyordu. Kağıdı çıkardı, tekrar okudu ve düzgünce katlayıp cebine koydu. Cıvıl cıvıl ışıkları yanan bir ara sokak lokantasının önünde durdu. Aradığı yer burası olmalıydı. İçeri girdiğinde soğuktan buz tutmuş elleri hemen ısınmaya başlamıştı bile. Masaya oturdu ve çok sevdiği nostaljik bir şarkının radyoda çaldığını fark etti. En sevdiği şarkılardan birine denk gelmek yüzünde hafif bir tebessüme yol açmıştı. Uzakta yeşil gözlü tatlı bir garson kız oturuyordu. Dört iri yarı adamın kıza bakarak güldüğünü gördüğünde kan beynine sıçramaya başlamıştı. Ama asıl film, garson kızı çağırdığında kız kendisine doğru gelirken adamlardan birinin kızın kalçasına dokunmasıyla koptu. Kız umursamamış taklidi yaparak kendisine doğru yaklaşırken böyle bir terbiyesizliği cezasız bırakamayacağını çok iyi biliyordu. Ayağa kalktı ve kızın kendisine 'yapma' dercesine başını salladığını görmesine rağmen iri yarı adamların masasına geldi. -Zavallı emekçi bir kızı taciz ettin ulan! -Bana bak alırım seni ayağımın altına. Kız halinden memnun sana ne oluyor? Buranın patronu benim, acımam kovarım dükkanımdan. Sinirden gözleri seğirmeye başlamıştı. Bu patron bozuntusuna bir ders vermeliydi. Fakat yanında başka adamlar da vardı ve muhtemelen kendisini bir güzel döverlerdi. Lokantada kendisinden ve bu adamlardan başka kimse yoktu. Derin bir nefes aldı ve yerine oturdu. Kızın elleri titriyordu. -Size yapılan bu terbiyesizliği hoş görmem mümkün değil. Gidelim polise şikayet edelim, ben şahit olurum. Size hiçbir şey yapamazlar. Bu esnada adamlar tekrar sohbetlerine dönmüş sesli kahkahalar atıyorlardı. 'Terbiyesizler' diye geçirdi içinden. -Efendim lütfen bunu yapmayın. Benim burada çalışmaya ve bu paraya çok ihtiyacım var. -Lütfen oturur musunuz? Sizinle konuşmak istiyorum. -Hayır, aslında ben ölmek istemiştim, evet. Ama sonrasında ölümüme değecek bir şey olsun istedim diyelim. -Aklıma bir hikaye geldi. Size de anlatayım müsaadenizle. Bir gün sofracı başı padişahın çorbasını doldururken yanlışlıkla 2 damla çorbayı padişahın elbisesine damlatıverir. Herkes korkuyla birbirine bakarken padişah: Tez boynu vurula diye emreder. Bunu duyan sofracı başı kepçedeki tüm çorbayı padişahın üzerine döküverir. Padişah kahkaha ile gülmeye başlar; Seni affettim ama söyle bakalım, neden böyle bir şey yaptın? diye sorar. Sofracı başı şöyle cevap verir: Madem boynumu vuracaktın, buna değsin istedim. -Evet, tam olarak böyle. Bileklerimi kestiğim gün hastanede bir çocukla karşılaştım. Annesini ve babasını aynı anda kaybetmiş. Yapayalnız, dünyanın yükünü nasıl çekeceğini düşünüyordu. Ağzını bıçak açmıyordu. Bir gecede adeta kırk yıl yaşlanmıştı. Hastane bahçesinde beraber uzunca oturduk. Çay içtik, komik şeyler anlattım. İlk defa hafifçe gülümsediğini gördüm. Onun için yaşamaya, ona anne olmaya karar verdim. -19 yaşındayım. Yaşımın genç olduğuna bakmayın. Görülebilecek en iğrenç şeyleri gördüm, yaşadım ben. Artık hiçbir şey beni korkutamaz. Bu esnada merdivenlerden küçük bir çocuk başı göründü. Henüz 5 ya da 6 yaşındaydı. 'abla uyuyamıyorum' diye mırıldanıyordu. -Evet, bu yüzden patrona bir şey diyemiyorum ya. Daha yeni çıkarıldım evden. Kalacak başka yerimiz yok. -Evet efendim, tabelayı yenileyecekleri için kaldırdılar ama öyle. -Güzel bir şeyi ararken daha güzel bir şey bulmak. Güzel bir tesadüf de diyebiliriz. -Aslında ben de buralara birini bulmak için gelmiştim. Ama sizinle karşılaştığımız andan beri nedense sanki hep sizi arıyormuşum gibi hissetmeye başladım. Tuhaf bir şekilde sizinle ve bu afacanla beraber olmak, vakit geçirmek istediğimi fark ettim. Kızın yanakları kızarmıştı. Hafif bir tebessümle teşekkür etti. Aslında birbirlerine o kadar çok ihtiyaçları vardı ki. O anda kıza sarılmak ve onu asla bırakmayacağını, her zaman koruyacağını söylemek istedi. Ansızın arkadan çocuğun çığlık sesi gelmeye başladı. Adamlar küçücük çocuğu dövüyordu. Kız koşarak onların yanına gitti ve çocuğa sarıldı. Patron ve adamları 'çocuğa sahip çık' dedikten sonra dükkandan çıktılar. Kız, çocuğun kanayan burnuna sarılıp ağlıyordu. O anda patron ve adamlarının yanından geçip gittiğini, kendisini görmezden geldiklerini fark etti. Yaptıklarının hesabını vermeleri gerekiyordu. Peşlerinden dışarı çıktığında birden buz gibi bir rüzgar yüzünün kaskatı kesilmesine sebep olmuştu. Karanlık sokaklarda kendisinden başka hiç kimse yoktu. Lokantanın önündeki kaldırıma oturdu ve gözünden yaşlar akmaya başladı. Arkasını döndüğünde eski ve silik bir Serendipity yazısı ile harabeye dönmüş boş bir dükkandan başka bir şey olmadığını fark etti. Ellerini yüzüne kapattı ve hıçkıra hıçkıra ağladı. Bunları düşündüğü sırada yanına üstü başı kir içinde, elinde iki poşet mendille küçük bir çocuk oturdu. Çocuk gülümseyerek başını salladı. Cebindeki kağıdı çıkarıp son bir kez baktı. Derin bir nefes aldı ve kağıdı yırtmaya başladı. Küçük kağıt parçaları rüzgarda uçuşarak gözden kayboldular.


Şerif Hüseyin, Osmanlı'ya isyan ettiğinde kapak fotoğrafındaki bayrağı kullanmıştı. Bu bayrak Arap ayaklanmasındaki milliyetçiliği temsil eder. Ayrıca Şerif Hüseyin'in bu bayrağı, İngiliz diplomat Mark Sykes tarafından Araplar arasında birliği ve beraberliği sağlamak amacıyla tasarlanmıştır. Önceki yazımızda da oğullarından üçüne krallık nasip olduğunu söylemiştim. Bu sayede de bu bayrağın çeşitli versiyonları, Kuzey Afrika'da ve Ortadoğu'da kendine yer buldu. Bayrakta, en üstteki yatay siyah şeridin Abbasileri, ortadaki beyaz şeridin Emevileri, alttaki yeşil şeridin de Fatımileri temsil ettiği söylenir. Kırmızı üçgen ise Arap ayaklanmalarını temsil ediyormuş. Bu renklerin kısaca Pan-Arabizmi temsil ettiği söyleyebiliriz. Şimdi gelin bu ülkelerin ve bayrakların hangileri olduğuna bakalım. Filistin de bu bayrağın aynısını 1964'ten beri kullanmaktadır. 1964'te bu bayrak Filistin halkını temsil etmek için kullanıldı ve 15 Kasım 1988'den beri de Filistin Devleti'nin resmi bayrağı olarak kullanılmaktadır. Fas, 1956 yılında bağımsızlık kazanmıştır. Ama İspanyollar, Fas'ın güneyinde kalan Batı Sahra bölgesinde 1975 yılına kadar varlıklarını devam ettirmişler. İspanyollar çekildiklerinde ise Fas bu bölgede hak iddia etmiş ve bu bölgenin 3'te 2'sini de şu anda Fas yönetiyor. Geri kalanını ise İspanyollar çekildikten sonra kurulan ve Fas tarafında tanınmayan Sahra Demokratik Arap Cumhuriyeti Tarafından yönetilmektedir. Farklı olarak sadece beyaz şerit üzerinde kırmız ay-yıldız var. Ürdün bayrağında, Filistin bayrağına ek olarak sadece kırmızı üçgenin içinde beyaz bir yıldız vardır. 7 köşeli bu yıldızın Ürdün'ün başkenti Amman'ın üzerine kurulduğu yedi tepeyi kastettiği söylenir. BAE bayrağında değişiklik olarak kırmızı üçgenin dik bir kırmızı şerit halini aldığını görüyoruz. Bir de yeşil ve siyah şerit yer değiştirmiş. Sudan bayrağı da öncekiler gibi kırmızı, beyaz, siyah ve yeşil olarak 4 renkten oluşuyor. Ama bu bayrakta renklerin farklı anlama geldiği söylenmiş. Yeşil renk İslamiyet'i ve Fatımileri, beyaz renk barışı ve aynı zamanda 1924 devrimindeki beyaz bayrağı, siyah renk ülkenin Afrika'da olmasını, kırmızı renk de devrim sırasında akıtılan kanı simgeliyormuş. Bu bayrak da Sudan, Kenya ve Somali bayraklarının karışımı gibidir. 2005'ten itibaren özerk olarak kullanılmaya başlanmış, Güney Sudan'ın Sudan'dan 2011 yılında ayrılmasıyla da resmen kullanılmaya başlanmıştır. Mavi rengin de Nil Nehri'ni temsil ettiği söyleniyor. Bu dört ülkenin bayrakları arasında gerçekten çok küçük farklılıklar var. Kırmızı, beyaz ve siyah şeritler; 4 bayrağın hepsinde de aynı şekildedir. Irak bayrağında, ortadaki beyaz şeridin üstünde Arapça harflerle Allahu Ekber yazmaktadır. Mısır bayrağında, yine beyaz şeridin üstünde Mısır arması yer almaktadır. Suriye bayrağında, ortadaki 2 yeşil yıldız Suriye halkını temsil ediyormuş. Yemen bayrağı ise, sadece kırmızı, beyaz ve siyah şeritten oluşur. Bu 3 ülkenin bayrağı da yukarıdaki bayraklarla benzerlik göstermektedir. Bunları da sona ekleyim dedim. Dünya Bayrakları ve Bilinmeyenlar yazımızı da buradan okuyabilirsiniz.


Şerif Hüseyin , 1852 senesinde İstanbul'da doğdu. Tam adı, Hüseyin bin Ali'dir. 1893 senesinde İstanbul'a çağırıldı ve 1908 senesinde, II. Abdülhamid zamanında Mekke Şerifi olarak atandı. Aslında II. Abdülhamid'in başta akıllıca davranarak, Hüseyin bin Ali'yi vezir olarak tutmak istediği; ancak daha sonra İttihat ve Terakki'nin Türkçülük idealleri kapsamında yaptığı baskıyla Hüseyin bin Ali'yi Mekke Şerifliğine tayin ettiği söylenir. Hüseyin bin Ali peygamber soyundan mı sorusunu birçok kişi sormaktadır. Şerif Hüseyin'in soyunun gerçekten de Peygamber'e dayandığına inanılmaktadır. Haşimi ailesinin o dönemdeki reisi olduğundan dolayı şerif unvanını da o almıştır. Bir Osmanlı paşasının ayaklanan Arapları bastırmasını ve İttihat ve Terakkinin Türkçülük politikalarını bahane ederek Arap İsyanı'nı başlattı. Bu sırada İngilizlerin desteğini de aldı ve özellikle Arabistanlı Lawrence'ın. 1916 yılında kendini Hicaz Kralı ilan etti. 1924 yılında Halifeliğin Kaldırılması ile kendini Hicaz Kralı olduğu için halife ilan etti. Ancak batı karşıtı tutum izlemeye başlaması nedeniyle halifeliği pek tutmadı. İngilizlerin desteğini alan oğlu Ali bin Hüseyin, 1924 yılında Hicaz Kralı oldu. Şerif Hüseyin ise Kıbrıs'a sürgün edildi. 1930 yılında Ürdün Kralı olan oğlu I. Abdullah'ın yanına yerleşti ve 1931 yılında da vefat etti. Ölümü sırasında oğlunun yanındadır, Şerif Hüseyin'in pişmanlığı şu cümlelerle rivayet edilir: Şerif Hüseyin yatağında ölmeyi beklerken pencereden içeri İzmir Marşı'nın sesleri dolar. Ve oğlu I. Abdullah babası rahatsız olmasın diye pencereyi kapamak üzere ayağa kalkar. O sırada Şerif Hüseyin oğluna, bunu dinlemesinin kaderi olduğunu ve isyan ettiği için pişmanlık duyduğunu dile getirir. İşte Şerif Hüseyin'in ölümü bu hazin sahneyle olmuştur. Lakin bu pişmanlıktan ziyade tarihe bakmak gerektir. Sykes-Picot Antlaşması'yla birlikte, İngilizlerin vadettiği toprakları kabul ederek Osmanlı'yı sırtından bıçaklamıştır. Buna kısaca Şerif Hüseyin'in ihaneti denmektedir. Şerif Hüseyin'in hem kendisine hem de çocuklarından üçüne krallık nasip olmuş. Kendisi 8 sene Hicaz Kralı olarak görev yapmış. Krallık nasip olan oğulları ise, Ali bin Hüseyin, Abdullah ve Faysal. Ali bin Hüseyin, babasının İngilizlerin desteğini kaybetmesi üzerine 1924 yılında Hicaz Kralı ilan edilir. Ancak bölgede büyük güce sahip olan Suudiler tarafından 1925 yılında devrilir ve tahtını bırakmak zorunda kalır. O günden bu güne de bölgede , Ali bin Hüseyin'i devirip başa geçen Suudi ailesi hakimiyet sürüyor. Şerif Hüseyin'in oğlu Faysal bin Hüseyin , başta hem Suriye hem de Irak'ın kralı idi. Ancak İngilizlerin desteğini aldığı için bu durum kısa sürdü ve 1921'den itibaren sadece Irak kralı olarak görevine devam etti. Çünkü Suriye, Fransız egemenliği altındaydı. Kral olmadan önce bölgede babasının iktidarı için çalıştı. Birlik için Arap önderleriyle konuştu ve anlaştı. Zaman içinde nüfuz kazandı. Bir süre sonra hem İngilizlerin hem de Arap önderlerin desteğiyle kral oldu. 12 sene sonra İsviçre'de hayata gözlerini yumdu. Yerine oğlu Gazi bin Faysal geçti. Gazi, eski Hicaz kralı Ali bin Hüseyin'in kızı Aliye Sultan ile evlendi ve II. Faysal doğdu. Gazi, 6 sene sonra trafik kazasında hayatını kaybetti. Yerine II. Faysal geçti. 1939-1958 yılları arasında başarılı politikalar yürüttü. Türkiye'yi izleyerek 2. Dünya Savaşı'na girmedi. 1958 senesinde ülkede darbe oldu ve öldürüldü. Böylece Irak'ta krallık bitti ve cumhuriyet başladı. Arabistanlı Lawrence filminde kendisi görülebilir. Abdullah bin Hüseyin, 1921 senesinde Ürdün Emiri oldu. 1949 yılında Ürdün resmi olarak bağımsız olana dek, Ürdün bölgesinde hükümdar olarak kaldı. Başta Osmanlı ile babası arasında arabuluculuk görevi yapsa da Arapların bağımsızlığı için İngilizlerin desteğiyle Osmanlı'ya karşı isyanda başlardaydı. 1937 yılında Türkiye'ye gelip Atatürk ile görüştü. 1940'lı yıllarda İsrail'in kurulmasını bölgeden toprak alma ümidiyle destekledi. Bu toprak alma çabası Filistin Devleti'nin kurulmasına engel oldu. Bölgede diğer Arap devletlerini güvenilmez olarak görüyordu. Arap devletleri de Kral Abdullah'ı kendi bağımsızlıkları için bir tehdit olarak görüyordu. Çünkü I. Abdullah, Lawrence ile yakın ilişki içinde olmamasına rağmen batı yanlısı bir tutum izledi. Bu sayede ülkesi toprak bütünlüğünü korudu. Kendisinden sonra da yerin oğlu geçmiştir ve o gün de bugüne Ürdün'e ailesi hükmetmektedir. elinize sağlık hocam gerçekten çok güzel, akıcı bir yazı olmuş teşekkürler. osmanlı zamanında olan kafkasya marşını izmir marşı olarak söylemek nasıl bir saçmalık. Şimdi şöyle: İzmir Marşı, Kafkasya Marşı'ndan düzenlenmiştir, bu doğru. Ama Şerif Hüseyin'in öldüğü tarih 1931. Yani o zaman Kafkasya Marşı çoktan İzmir Marşı olarak söylenmeye başlamış. Ortada bir Osmanlı da yok çünkü tarih 1931. Kurtuluş Savaşı bitmiş ve İzmir düşmandan kurtarılmış. Cumhuriyet ilan edilmiş. Ayrıca o zamanlar bağımsızlığı kazanmaya çalışan, yabancı devlet boyunduruğundan kurtulmaya çalışan tonla ülke var. Şerif Hüseyin'in ölürken kaldığı ülke olan Ürdün de böyle. Ve herkes düşmanı ülkesinden atmış, bağımsızlığını ilan etmiş Türkiye'ye karşı büyük bir sempati duyuyor. O yüzden İzmir Marşı'nın 1931 yılında söylenmesi gayet normal bir durum. Burada Şerif Hüseyin'in Osmanlı yıkıldıktan ve Cumhuriyet ilan edildikten sonra öldüğünü gözden kaçırmayalım. Geçmişle alakalı aslında çok soru işaretleri var. Ürdün, Filistin, Suudi Arabistan gibi ülkelerin ne anlaşmalar yaptıklarını yeni yeni öğreniyoruz. Resmi anlaşmaların dışında da ciddi anlaşmalar olduğuna inanıyorum. Şerif Hüseyin Türk düşmanı, Osmanlı'ya isyan etmiş, ihanet etmiş bir zat; menfaati için İngiliz'lerin verdiği rolü oynamış, İngiliz emperyalizmine hizmet etmiştir. Bugün bakıyoruz ne Hicaz, ne Irak Şerif Hüseyin'in kral oğullarına kalmadı, emperyalistlerin cetvelle çizdiği sınırlarda savaş ve kan var.


Evet, kulağa çok tuhaf geliyor biliyorum. Ama etrafımızda böyle kişiler var ve bu kişiler sinestik bireyler olarak adlandırılıyor. Daha detaylı anlatmam gerekirse yeşil bir elma gördüğünüzü düşünün. Önceden tadını tahmin edebiliyorsunuz ki bu çok normal. Peki ya bir kumandayı görseniz? Kumandanın tadını veya katı başka bir nesnenin tadını zihninizde canlandırabilir misiniz? Muhtemelen hayır. Çünkü algı karmaşası yaşamayan kişiler genellikle gıdalar üzerinde tat duygusunu zihninde canlandırabilirler. Fakat sinestik bireyler bunun tersini de yaparlar. Sinestezi halk arasında nörolojik bir bozukluk olarak bilinse de tıbbi literatürde nörolojik bir bozukluk olarak sayılmamıştır. Sadece mükemmel ses perdesi gibi algısal bir durumdur. Beynin farklı bölümleri kısmi işlevler için özelleştirilmiştir. İşte bu bölgeler arası sürekli iletişim ve artan konuşma sinesteziyi destekleyecektir. Bir başka teoriye göre beyindeki geri bildirimin engelleme miktarındaki azalma sinesteziye neden olabilir. Teorilerden en farklı olan sinestezinin semantik bir fenomene dayandırılmasıdır. Yani uyarıcı uyarıcının çıkardığı anlam doğrultusunun bozulmasıyla ilişkilendirilmiştir. Sinestezik bireyler için aile geçmişi her hastalıkta rahatsızlıkta olduğu gibi çok önemlidir. Sinestezinin kalıtsal olduğu düşünülmektedir. Çünkü sinestik bireylerin soy geçmişine bakıldığında sinestezi algısı görülmektedir. Fakat sinestezinin oligojenik yani gen-çevre etkileşimlerine, çoklu gen kalıtımına dayalı da olabileceğini gösteren çalışmalar vardır. Bu durum lokus heterojenliğine veya gen ekspresyonu yani ifadesindeki sürekli varyasyona dayanabilmektedir. 20.000 kişiden birinde rahatsızlığın görülme olasılığı bulunur. Yapılan araştırmalara göre erkeklere oranla kadınlarda sinestezi daha sık görülür. Ayrıca sinestezilerin kadın-erkek oranının 6:1 kadar yüksek olduğu ve sinestezi ailelerinin erkek üyelerden daha fazla kadın üye içerdiği bildirilmiştir. X kromozomu ile taşındığı düşünülmektedir. Genel olarak sol elini daha çok kullanan ve her iki elini de aktif kullanabilenlerde görülme oranı daha sıktır. -Nedeni Çözülemeyen Sinestezi: Beynin kısımlarının veya sinirlerin hasar görmesi, beyin travması gibi nedenler sonucunda gerçekleşebilir. Hasta kişilerde duyulara ek olarak algılarda da karışıklık vardır. 4 sayısı mutlu, B harfi sinirli olarak zihinde algılanabilir. -Sonradan Kazanılan Sinestezi: Farklı hastalıkların tetiklediği bir durumdur. Epilepsi hastalarında yaklaşık %4 oranında sinestezi ortaya çıkabilir. Sinestezinin çeşitleri olasına rağmen genellikle sinestik bireyler aynı ya da benzer özellikler gösterirler. -Kişi isteğinin dışında otomatik olarak algı oluşması, -3 boyutlu nesneleri hafızalarında çok iyi tutma, -Zeka sevileri yüksek olmasına rağm bazı basit hesaplamalarda sorun yaşama, -Olayları önceden yaşadığına dair yaşanmışlık hissinin deneyimlenmesi, -Çoğu nesneyi veya durumu bir bütün halinde algılama yeteneği. Sinestezik bireylerde algı sistemi sağlıklı insanlara göre daha basit bir şekilde çalışır. Yine bu nedenden dolayı sesleri renk olarak algılarlarken, renkleri zihinde sese dönüştüremezler. Harf, renk sinestezisine sahip olan bir kişi için harfleri renkler oluşturur. Ses ve renk eş duyumuna sahip olan kişiler için ise ses değiştiği andan itibaren zihinde oluşan renk algısı da değişir. Metafor, sembolizm kelimeleri de aslında sinestezinin etkileridir. Bu durum size bir yerlerden tanıdık geldi mi? Dünyaca ünlü şairler hatta ressamlar hep sinestik kişilerden de ilham almıştır. Hatta aralarında sinestik olduğundan dolayı sanat eserlerini daha güzel işlemiş kişiler de vardır. Vladimir Nabokov, Amy Beach, Gyorgy Ligeti, Joachim Raff, Henrik Wiese, Franz Liszt, Olivier Messiaen, Konstantin Saradzhev ve Nikola Tesla ile fizikçi Richard Feynman da sinestik bireyler arasındadır. Wassily Kandinsky bir sinestezikti. Duyusal birleşmenin en etkili temsilcilerindendi çünkü ressamdı. Bu durum sonucunda Kandinsky renkler ve sesler arasındaki ahengi tablolarında en güzel şekilde yansıttı. Kandinsky, tablolarını tanımlamak için müzikal terimler kullanmıştı. Amacı, verimliliği arttırmak için sanatını simgeleştirmekti. Sanatını lirik geometri olarak adlandırıyordu. Bir diğer ünlü sinestik birey ise, Johann Von Goethe idi. Döneminde klasik renk kuramının gerçeği açıklamadaki yetersizliğini eleştirenlerden biri de Goethe idi. Renk kuramı hakkında ilk açıklama getiren isim olarak kabul edilen Newton'un fikirlerini tartışmaya açmıştı. Bu yüzden de renk anlam sinestezisine katkısı çok büyüktür. Dünyada ses getirmek için iki şey gerekir: İyi bir kafa ve büyük bir miras... Ben kendi adıma Newton öğretisinin hatasını miras aldım demiş ve Newton'un düşüncelerini önemsemediğini ifade etmiştir. Goethe daha çok rengi ve ışığı gerçekte nasıl algıladığımız, gördüğümüz ve sanrıları nasıl yarattığımız sorularıyla ilgilenmiştir. Ona göre bütün bu olanlar Newton'un fiziğiyle değil; beynin henüz bilinmeyen işlevlerinin açıklanmasıyla öğrenilebilirdi. Bu tezini görsel sanrı nörolojik bir gerçektir sözüyle ifade etmiştir.


Yorgun olduğunu biliyorum. Kırgın, biraz üzgün, belki biraz da yıpranmış. En çok da ümitsiz belki... Ama buradayım. Yanında. Normal zamanda kalbimle beraber bedenim de yanındayken şu an sadece kalben yanındayım. Ben kim miyim? İstersen anne de, istersen baba, kardeş, eş ya da çocuğum de. İstersen ilkokuldaki ya da üniversitedeki en yakın arkadaşın olarak canlandır beni zihninde. Ama yeterki seni sevdiğinden emin olduğun bir kişi olsun hayalindeki. Çünkü o zaman inanabilirsin ancak sözlerimdeki samimiyete; ancak o zaman görebilirsin sözlerimin arasına gizlenmiş özlem ve yaşları. Gözden ırak olan gönülden de ırak olur der insanlar ama bunu söylerken yalan söylediklerini bilmezler. Bunun yalan olduğunu seni yanımda göremememe rağmen sevgimin bir gram bile eksilmeyişinden anladım. Çünkü hislerimin karşılığının belki de kat kat fazlasının senin yüreğinde olduğunun farkındayım. Ve biliyorum her ne kadar uzak olsak da, o uzaklar ne senin ne de benim isteğimle ve bilincimizle açılan uçurumlardı. Sen de biliyorsun senin yerinin benim yanım olduğunu; aynı benim yerimin senin yanın olduğu gibi. Ama ne olursa olsun seninle gurur duyuyorum. Uzaksın. Her ne kadar, yol olarak yakın olsa da gözün göremeyeceği kadar uzak. Doğru bildiklerin, dediklerin, inandıkların uğruna benden ve sevdiğin herkesten ayrı olduğunu biliyorum. Bu yüzden gurur duyuyorum. O doğrular uğruna vazgeçtiğin hayatın için, elinin tersiyle ittiğin rahatlık için gururluyum. Ve içim rahat. Çünkü biliyorum en azından inanıyorum ki doğru bildiklerin gerçekten doğruydu. Benim için, bizim için, o aklından geçirdiğin herkes için sen doğruydun. Gittiğin yol gibi. O yol doğruydu ancak sonradan tabelalar değişti. Doğrular görünüşte yanlışlara açıldı. O her açılan kapı da daha sonra bir süreliğine de olsa gözlerimizin birleşmemesi için yüzümüze kapandı. Ancak hangi kapı kapanırsa kapansın kimsenin gücü de yetmez gönül bağıyla bağlı olan o kalpleri ayıramaya. Ben, biz, hepimiz iyiyiz. Hem de çok. Daha kenetliyiz bir kere. Öldürmeyen her yara güçlendirir misali daha güçlü... Dimdik ayaktayız. Çünkü senden eminiz. Ama yine de göz görmek istiyor işte. Gönül özlüyor sevdiğini. Görmedikçe emin olamıyor acaba iyi mi? Sağlığı yerinde mi? Endişeleniyor işte. Ve istemsiz olarak o endişe ve özlem yüreğini yakıyor. O yürek yangınını söndürmek uğruna da göz tek tek akıtıyor damlalarını. Zaten hangi hikayede görülmüş ki sevgilinin gözünden yaşın eksik olduğunu. Ben ne kadar yazsam da anlatamam sana olan sevgimi, verdiğim değeri. O yüzden seni gerçekten tüm kalbiyle seven biri olarak düşün beni, belki o zaman anlarsın sana olan tüm hislerimi. Dinmiyor işte o sızı ve yangınlar sımsıkı sarılmadıkça. Belki herkesi olmak her şekilde ne olursa olsun onunla olmayı yana yakıla istemek yüzündendi. Bir toz bile olsa onu görebiliyor olmaktı şans bazen, bir kuş olup uçmaktı bazı akşamlar penceresine, yavaşça tıktıklamaktı belki kısacık bir şarkıyı mırıldar gibi eski zamanlardan kalan. Gönül işte bir karar veremiyor kendiyle onun mutluluğu arasında. Gidip gidip geliyor aklının ücra köşeleri arasında tükeneceği güne dek. Harika bir yazı olmuş, yüreğimize biraz da gözlerimize dokundunuz biraz yağmur yüzü gördü bu çorak topraklar. Ellerinize sağlık.


Mesela yolda gördüğümüz birisine koşarak kollarımızı açtığımızda onunda bize sarılmak isteyeceğini görürüz. Bu basit olay bile aslında sevginin evrenselliğinin ve birleştiriciliğinin göstergesidir. Peki biz bunun ne kadar farkındayız? Malesef insanlığımız bu noktada sınıfta kalmakta... Şiir okurken ya da romantik bir film izlerken hatırladığımız sevgi filmi ya da şiiri bıraktığımızda yine o kine ve neferte bulanmış, işlerimizi bağırarak hallettiğimiz, güçlünün güçsüzü ezdiği,ağzı laf yapanın haklı görüldüğü,insanların sosyal medyayla ve kitle iletişim araçları yollarıyla kutuplaştırılıp, birbirine düşman edildiği bir dünyaya tekrar dönüyoruz. Oysa çözüm açık ve net. Dünyanın gelişmiş ve gelişmekte olan bütün ülkeleri acilen toplanıp ortak bi karar neticesinde dünya geneli ülkeler arası sevgi ticaretine başlanmalı, eczanelerde sevgi tabletleri üretilmeli hatta sağlık bakanlığını kararıyla SSK Bağ-Kur ve yeşil kartlılara bu tabletler ücretsiz verilmelidir. televizyonlara sevmemin insanlara zararı olmadığına dair kamu spotları verilmelidir. Ayriyeten ek çözüm olarak ve daha bilinçli nesiller yetişmesi adına özür dilemenin insanları öldürmediği deneme yanılma yöntemiyle insanlara gösterilmelidirç. Mesela bir bakanımız TRT ye çıkıp başka bi insandan özür dilemeli ve sonrada Gördüğünüz gibi ben diliyorum sizde gönül rahatlığıyla dileyebilirsiniz demelidir. İnsanlara sevgi gösterilerin; karşı gruba küfür edilerek ve nefret edilerek gösterilmeyeceğini anlatmamız lazım kısacası sevgiyi birbirini öpen ya da sarılmış yaşlı ve çocuklarda değilde yerini unuttuğumuz içimizde aramalıyız. Evet gerçekten sevgisizlik çığ gibi büyüyen bir yara. Yazınızda insanın diline dolanan kalıp cümleler yazıya renk katmış. Selvi Boylum Al Yazmalım'dan aldığınız kesit de yazıyı tamamlamış sanki. Birkaç yerde, anlatımı etkilemeyen yazım hatası var onlar olmasa daha iyiydi tabii. Benim en çok hoşuma giden cümle ise: Mesela bir bakanımız TRT ye çıkıp başka bi insandan özür dilemeli ve sonrada gördüğünüz gibi 'ben diliyorum sizde gönül rahatlığıyla dileyebilirsiniz' demelidir. Emeğinize sağlık.


Bundan yüzyıllar önce bilinmeyen ülkenin en karanlık ormanında 'Yaşam' isimli bir Kyubi yaşarmış. Bu Kyubi fazlasıyla kurnaz, birazcık da yaramazmış. Oradan oraya zıplar da kimselere gözükmezmiş. Yani Yaşam'ı gözleriyle gören kimsecikler olmamış ama herkes orada olduğunu bilir dokuz kuyruğunun izlerini en derinlerde hissedermiş. Herkes Yaşam'ın resmini kendine göre çizermiş. Belki binlerce farklı tasviri varmış ama hiçbir çizimde kuyruklar atlanmazmış. Yaşam ormanda gezer, gezerken geçtiği yerleri güzelleştirir her şeyin en iyisini öğrenmek için çabalarmış. Gerçi bir de kötü bir huyu varmış. ''Bütün güzellikleri gördüm ben!'' diye böbürlenmeden edemezmiş. Dahası tüm güzelliklerin tek başına kendi eseri olduğunu savunur, kimselere hak iddia ettirmezmiş. Güzellikler arttıkça kuyrukları heybet kazanır, kendinden daha çok söz ettirir hale gelirmiş. Anlayacağınız bizimkinin kuyrukları güzelliklerden beslenirmiş. Tabi her kuyruğun bir hafızası, kendi ilgi alanı varmış. Hayat, kuyrukların biri dışında tümünün neye ilgi duyduğunu bilirmiş. Neşeden beslenen kuyruğu aralarında en kuvvetli olanıymış çünkü diğer kuyruklar kendi ilgi alanlarıyla karşılaştıklarında dünyadaki en neşeli varlık oluverirlermiş. Yani bizim neşeye ilgili kuyruğumuz, güzel ezgiler duyduğunda da renk cümbüşündeki görsel şöleni görünce de, iyilikle karşılaşınca da, ufak bir şefkat gösterisi görünce de birilerini özleyen kimselerle tanışınca da, özlediklerini göreceklerini umut etmeyi asla bırakmayan kimseleri duyduğunda ya da yeni şeylere karşı heyecan hisseden bir kimseyle karşılaşınca da heybetine heybet katarmış. Günler birbirini kovalamış, her biri kendini keşfeden kuyruklar hep beraber gördükleri güzelliklerden kendi paylarını alarak yetinemez olmuşlar. Aç kalan kuyruklar kendi ilgilerine yönelmek için büyük bir kavgaya tutuşmuş. Birbirlerini yenmeye ant içen kuyruklar kavga sırasında ormanın en pis suyuna dokunayazmışlar. Bu karanlık ormanda her şey gibi su da sihirliymiş ve içinde en korkunç ve kurtulması en zor sorulardan birini barındırırmış. Suya dokunması ile 'Ben kimim? Neden varım, neden yaşarım?' sorusu Yaşam'ı bütünüyle sarmış. Kimdi hakikaten Yaşam? Tek özelliği 9 kuyruğu olması olan bir tilki mi? Yoksa tüm ihtişamı ile oradan oraya durmadan koşuşturan bir kimse mi? Belki de orman halkı uyuduğunda alabildiği kısacık soluklardaki nefesti. Bu düşünceler arasında kayboldu, dara düştü Yaşam. Artık sadece durmak istiyor, hiçbir şeye mecali olmuyordu. Kuyrukları da günden güne heybetlerini kaybediyordu. Sorunun yanında bir acı gerçek de en sert haliyle yüzüne çarpıyordu Yaşam'ın. Kyubi olmanın ilk kuralı 9 kuyruğu birden muhafaza edebilmekti. Kuyruklarından birini kaybeden bir Kyubi sonsuza kadar yeryüzünden silinir giderdi. 8 kuyruğunun uzun süre dayanacağına emindi de, ah bir tanesi... Neye ilgili onu bile bilmiyordu, cılız mı cılız kalmıştı zavallı kuyruğu. Bir gün kuyruklarından en cılız olanının değişimini hissetti. Diğerlerinden daha çok pis suya bulanmış olan kuyruğu, artık ne pis ne de cılızdı. Sanki o da ilgisini keşfetmiş gibiydi. Sakince kafasını arkaya çevirdi. Kanatlarındaki renklerle gözlerini alan bir varlığa nazikçe sarılmış kuyruğunu şaşkınlıkla izledi. Bütün güzellikleri gördüm ben!'' diye böbürlenişi geldi aklına. Kızdı kendine. Bütün gördüklerini toplasa bunun yarısı kadar güzel etmezdi çünkü. Yüzü kızarmaya başladı, turuncu tüyleri birden yok olup mor renge büründüler. Öleceğini düşünen Yaşam, gözlerine inanamadı. Bu olanlara daha önce hiç şahit olmamıştı. Büyük babası yuvadan ayrılmadan bir efsane anlatmıştı. Efsaneyi hatırladığı kadarıyla aynıları geliyordu başına. Büyük babasının sözleri yankılandı kulaklarında tam da o anda. Büyük babasının dileğinin gerçek olmasını diledi. Aklından bunun geçmesi ile kuyrukları önce pis sulardan arındı sonra da mosmor bir hal aldı. Gerçek sevgiyi bulduğunu işte tam da o anda anladı. Efsaneye göre gerçek sevgiyi elde etmeye hak kazananlar tüm sevdiklerini koruma altına alabilme gücüne de sahip olurlardı. Bir Kyubi için ölümsüzlüğü elde etmenin tek yolu da buydu. Bu konuşmalardan sonra Hayat ve Sevgi sonsuza kadar birlikte yaşamışlar. Kah gülmüş, kah ağlamışlar ama birbirlerinin ellerini sımsıkı tutmaktan asla vazgeçmemişler. Bir sürü de çocukları olmuş, evrenin her yerine dağılmışlar. Aşk, Kin, Merhamet, Zulüm, Huzur, Nefret, Mutluluk, Korku, Umut, Savaş, Barış .... Bu yazı, Evde Kal Türkiye Parlak Jurnal Yazı Yarışmasında 12. olmuştur.


Sir Arthur Conan Doyle'nin yazdığı Sherlock Holmes kitaplarından esinlenerek hazırlanan dizinin 4.sezon final bölümü sızdırıldı. Sherlock isimli bu dizi yayın saatinden bir gün önce sızdırıldı. Rusça olarak sızdırılan bölüm sosyal medyada alay konusu oldu. Sızdıranların Rus hackerler olduğunu düşünülürken; İngiliz yayın kanalı BBC, suçlu olarak Rusya'daki yayın haklarının sahibi Channel One'ı gösterdi. Suçlu'nun kim olduğunu bilmiyoruz ama yılda sadece 3 bölüm yayınlanan bir diziyi sızdırmak büyük suç olmalı. Diziyi çekmek için uğraşan aktör, yönetmen, kameramandan tutun yayın haklarına sahip yüzlerce ülkenin kanallarına kadar düşünürsek büyük miktarda mali zarar çıktığı ortada. Dizi yılda üç bölüm yayınlıyor. Sonra bir grup çıkıp final bölümünü sızdırıyor. Rusya'dan yayınlanması beklenen kazanç da %33'lük düşüş yaşıyor. Dizinin sahibi BBC, Channel One'dan tazminat açıp yüklü miktarda para talep etmesi muhtemel. Sherlock'un sızması Twitter'da uzun süre gündemde kaldı. Rus izleyiciler hem suçlu hem güçlü olarak espri yapmadan duramadılar. Onlardan biri 'la tortue' adlı kullanıcı. Paylaştığı görselde Ruslar yaptı olarak paylaştı. Başka bir twitter kullanıcısı Yevgeniy Artamonov 4. sezonun yarın gösterilmesi gereken son bölümünü izlerken hissedilen o duygu.... mesajını paylaştı. Üzgünüm ama Rusya'da yaşamıyorsunuz diyen twitter kullanıcıları da bulunmakta. Başka bir tanesi Artık tüm dünya Sherlock Holmes'ü Rusça olarak İngilizce altyazı ile izliyor. Hayaller gerçek oluyor yazmış. Sherlock, yabancı diziler arasında en çok beğendim dizi. Senaryosu, aktörleri, efektleri ve müziği ile gerçekten emek verilmiş bir yapım. Birçok Hollywood filminden bile daha iyi diyebiliriz. Dünyada Sherlock Holmes'u deli gibi seven bir güruh var. Finali sızdırmakla sadece ve sadece tepki topladınız. Nasıl bir psikoloji sahipsiniz çözemedim . Dizideki en manyak karakter olan Moriarty'i mi özeniyorsunuz bilmiyorum. Ya da başından sonuna kadar İngiliz milliyetçiliği kokan diziye dil mi uzatmaya çalışıyorsunuz? Madem bu kadar konuşuyorsunuz çıkın dizi meydanına. Ama bunlar da bu yok! Biliyoruz diziyi çok seviyorsunuz, bir gün beklemeye dayanamadınız peki. Ama bir daha olmasın. Siz biz demeden bütün milletler aynı anda izleseydik fena mı olurdu. Senaryonun sızdırılmasıyla dedektif Sherlock Holmes'e hakaret arasında nasıl bir bağlantı olduğunu anlayamadım. Fakat eminim yazının ardından sızdırdıkları için vicdan azabı çekeceklerdir 🙂 Şaka bir yana bence vaktimizi ve enerjimizi daha ehemmiyetli konulara ayırmalıyız sevgili dostum. Teşekkürler.


Tarih boyunca, düşünsel anlamda üç temel değişiklik yaşanmıştır. Biri Kopernik devrimi , biri Darwin devrimi ve sonuncusu da Freud devrimidir. Freud'un düşünceleri başta herkes tarafından gülünç bulundu ve reddedildi. Ama psikoloji için çok değerli düşüncelere sahiptir Sigmund. Hatta terapi süresi bile Freud'un belirlemiş olduğu süreye dayanmaktadır. Freud günümüze kadar gelen pek çok etkili düşüncenin sahibidir. Bu akıma göre, fiziksel olduğu düşünülen pek çok rahatsızlık aslında psikolojiktir. Zihnin bir kısmı, bilinçaltıdır. Bilinçaltı ise, kişinin farkındalığının ve davranışlarının dışında kalır. Nevrotik, evhamlı davranışların sebebi saklanmış dürtülerin veya tabu olarak adlandırılan anıların gizlenmesidir. Psikoanalitik yöntem ise, bu deneyimlerden konuşmayı da içerdiğinden sorunların çözümüdür. Josep Breuer, histerik nevrozları olan bir kadın hasta olan Bertha ile çalışmaktadır. Bertha, çekici zeki , genç bir kadındır. Eklemlerde felç, bozuk görüş gibi çeşitli fiziksel rahatsızlıkları vardır ve Vreuer bu rahatsızlıklara çözüm aramaktadır. Bertha babası ile birlikte yaşamaktadır ve babası hastalanır. Sürekli olarak hasta babası ile ilgilenen Bertha, zaman içinde bu fiziksel semptomları göstermeye başlar. Bertha süre ilerledikçe, konuşmayı da bırakıyor ve tek kelime bile etmemeye başlıyor. Breuer bunun yakın zamanda yaşanan ve travmatik bir durum yüzünden yaşandığını düşünüyor ve bunun üzerine giderek Bertha'nın yeniden konuşmasını sağlıyor. Semptomlarının hafiflediği bir dönemde Bertha'nın babası ölüyor ve semptomlar yeniden ortaya çıkmaya başlıyor. Breuer hipnoz yöntemi ile Bertha'yı bilinç dışı durumda iken konuşturduğunda görüyor ki, bu semptomlarının çoğu babasının hastalığından kaynaklı. Bertha babasının başında beklediği geceden bahsediyor sürekli olarak. Hipnoz ile sorunları ortaya çıkan Bertha, tedavi aşamasına giriyor fakat hiçbir zaman tedavi edilemiyor. Çünkü Bertha nevrotik değildi, Sınırda Kişilik Bozukluğundan muzdaripti. Freud Bertha'nın tedavi sürecine hiçbir zaman dahil olmadı, fakat hocası Breuer'in notları ve anlatıları ona düşünsel anlamda büyük bir ilham kaynağı oldu. Hipnoz'u hastalıkları çözmek için bir yöntem olarak gördü ve uzun çalışmalar ile hipnoz öğrendi. Hipnoz ile tüm semptomların değiştirilebilir ve iyileştirilebilir olduğunu düşündü. Hipnoz yönteminde, hasta bilinç düzeyinden uzaklaşır, doktor bilinçaltında saklı olan şeyleri anlatmasına izin verdiğinde zihin bunları serbest bırakarak sorunun temeli bulunmaktadır. Ancak Freud herkesin hipnoz edilemediğini de bulmuştur. Hasta ile terapist arasındaki ilişkinin gücüne göre şekillenmektedir hipnoz. Hipnoz yöntemi ile pek çok vaka ile çalışan Freud bir durum fark etmiştir. Fiziksel semptomlar olarak ortaya çıkan sorunların, geçmişten hatta çocukluktan gelen travmatik olaylar ile ilişkisi vardır. Bu da Freud'un çocuktaki gelişimin neye göre olduğunu düşünmesine yönlendirmiştir. Freud çocuktaki gelişimin cinsel olarak gerçekleştiğini düşünmüştür. Bu gelişim sürecine göre çocuk gelişim dönemlerinden herhangi birinde bir sorun ile karşılaşırsa, yetişkin döneminde pek çok sorun ile karşılaşır. Çocukluk döneminde yaşanan cinsel gelişimde sorun yaşanırsa, çocukta sendrom meydana geldiğini söyler. Erkek çocukta Oedipus sendromu meydana gelir. Anneye aşık olan erkek çocuk babasından rahatsızlık duyar ve annesini onunla paylaşmak istemez. Kız çocukta ise Electra sendromu meydana gelir. Bunda da kız çocuk anneden hoşlanmaz ve babaya hayranlık duyar. Bu sendromların çözülmesi ise ahlaki gelişimin ilerlemesi ile sona ermektedir. Cinsel gelişim Oral Dönem ile başlar. Ağız yolu tatmin olunan dönemdir. Süt emme bir tatmin sebebidir. Tüm nesneler ağız ile keşfedilmeye çalışılır. Tuvalet eğitiminin başlaması ile birlikte Anal Dönem başlar. Anal dönemde sadece tatmin değil, sosyal bir kabul görme de devreye girmeye başlamıştır. Fallik Dönemde ise çocuk cinselliğini keşfetmeye başlar. 3-6 yaş arasında sürer. Electra ve Oedipus sendromları ise bu dönemde görülür. Bu dönemden sonra ise Gizlilik Dönemi gelir. Bu dönemde ise, utanma, ahlak gibi öğrenmelerden dolayı cinsel dürtüler bastırılır ve geriye atılır. Bu dönemden sonra ise Genital Dönem başlar. Genital dönem ergenlik ile başlar ve yetişkinlik hayatı boyunca devam eder.Bu dönemlerden herhangi birinde problem yaşanır ise, gelişimde sorun yaşanmaktadır. Freud psikanalizin genel psikoloji olmasını istemiş ve bunun için çok çaba göstermiştir. Ancak Freud'un yöntemini test etmek de çürütmek de oldukça zor. Çünkü yöntemlerini gözlemlemek çok zor. Freud hem evrensel bir model önermek istemiştir hem de bu modelin bireysel problemler üzerinde etkili olmasını beklemiştir. Bireylerden aldığı bilgiyi genelleyerek bir model üretmeye çalışmıştır. Yöntemleri her ne kadar tartışmalı da olsa, gözlemlenebilirlikten uzak da olsa pek çok metod ile araştırmalarını sürdürmüştür. Kendi ürettiği yöntemler bile işe yaramadığında ısrarcı olmaktan ziyade yeni yöntemler ortaya çıkarmak için uğraşmıştır. Bu sebeple Freud, saygı duyulmayı hak eden önemli bir bilim insanıdır. Freud için kısa bir yazı olmasına rağmen pek çok konuya değinmeye çalışmışsınız. Ellerinize sağlık. Ancak konunun derin yazının ise mecburen kısa olmasından dolayı okuyanların aklına oturmayan başlıklar olabilir. Bunun için izninizle bir kitap önermek istiyorum. Cengiz Güleç'in kaleminden Say Yayınevi'nin basımını üstlendiği Freud isimli kitapta yazıda değinilen konuları detaylı olarak bulabilirsiniz. Tekrardan ellerinize sağlık sayın yazar.


Popülaritesi ve yazarın yazınsal başarısının yanında söylenecek ne kaldı ki dedirten Paulo Coelho'nun Simyacı kitabı, tüm zamanların en çok satanları arasında yer alıyor. 32 yıllık yaşamında halen kendine çeşitli yaş gruplarından okuyucu buluyor ve okuyanın yolunu aydınlatıyor. Simyacı isimli kitabımız kişisel gelişim tabanına oturtulmuş başarılı bir kurgu roman aslında. Bu açıdan kitabın edebi yönünü, kişisel gelişimi besleyen kafa açıcı tarafından ayrı tutabiliriz. İlk önce kurguya değinecek olursak; roman, bir çobanın arayışını, gördüğü rüya üzerine yollara düşüşünü anlatıyor. Bu süreçte başından geçenlere oldukça akıcı bir dille ortak oluyor, heyecanla neler yaşadığını öğrenme çabasıyla kitabı bir dikişle içiyoruz. Kitapta bir döngü mevcut. Romanın kahramanı çoban başladığı yere geri dönerken, bu sefer aynı çoban olarak kalmıyor: değişiyor, dönüşüyor. Kişisel gelişimi destekleyen tarafı bu arayışta ortaya çıkıyor. Çoban kişisel menkıbesinin peşinden çıktığı yola gezgin olarak başlıyor ve yolu aşık olarak bitiriyor. Çobanlığı gezgin kalmasındaki faydasından ötürü seçiyor ve koyunlarıyla kurduğu hayat ona gördüğü rüya üzerinden hazineyi aramasını öğütlüyor. İşaretler o andan itibaren görünür oluyor ve çoban maddi hayattan soyutlanıp içe dönüş yaşıyor. Bunu tek başına yapmıyor ve romanın diğer güçlü karakteri simyacı ona bir anlamda mentörlük ediyor. Romanın akışında çoban, köyden köye gezip koyunlarıyla kurduğu hayatın durgunluğundan heyecanlı çöl hayatına geçiyor. Bu süreçte çöl hayatına da tanıklık ediyor. Ve asıl dönüşümü çölde yaşıyor. Din göndermelerini yerli yerinde işleyen yazar çöldeki toplumsal yapıdan, tehlikelerden ve en önemlisi çölün ruhundan bahsediyor. Sözcüklere gerek kalmadan çölü anlayan ve kendi cismini kontrol edebilecek maharete erişen çobanın kişisel gelişiminin tepe noktasına çıktığını ve kişisel menkıbesini simgeleyen hazinesini Mısır'da ararken ona en yakın yerde buluyor. Kişisel menkıbesini gerçekleştirmek için çıktığı yolda önüne çıkan durakların alegorisine göz atacak olursak: çobanlık içe dönme ve sessizliği; billur dükkanında çalıştığı süre işe gösterdiği ve kazandıklarıyla emeği; çöl hayatında çölün ruhuna, evrenin ruhuna ulaşmasıyla gelişiminin tepe noktasını simgeliyor olabilir. Hazinesini gökte ararken yerde bulması, manevi varlığını çoğaltırken maddi varlığını da arttırabilmesi evrenin dilini çözmesiyle ilgili olsa gerek. Maddi hazineye giden yolda manevi varlığını da tamamlayabilen çobanın tek kazancı altından çok daha öte oluyor. Romanı okumayanlar için bunda sonrası romanın sonu hakkında fikir vereceğini önceden söylersek: en sonunda kök salmaya çöle dönüyor. Aşık olduğu kadının yanına gidince yaşamı tamamlanıyor. Bu açıdan normal hayat döngüsüyle çobanın yolculuğu oldukça benzeşiyor: hayat gayeni unutma, emek ver, maddiyatı düşünme çünkü kişisel menkıbesini yaşayana hayat cömerttir, aşık ol, kök sal. Yaşadığı psişik çöl deneyiminden sonra gene beşeriyete dönmesi sıradan bir insanın hayatına işaret ediyor. Sıradanlaşması gerekenin aslında hayat gayesinin peşinden koşmak, menkıbeyi bulmak olduğunu anlıyoruz. Sıradan insan hayatının büyük menkıbeleri taşıyabileceğini görüyoruz. Simyacıyı yakın zamanda okudum. Gerçekten okumaya değer, özgün bir eser. Yazar düşüncelerini, hayat görüşünü mistik bir kurgu yardımıyla başarıyla ifade etmiş. Kitabı okurken sonunu daima merak ettim. Ve açıkçası yazarın anlattığı son da beni tatmin etti. Ama bana göre kitap bazı yerlerde akıcılığını yitirmiş. Yahu ne oluyor, dedim. Yazar, bıraktığı boşlukları biraz daha doldursaydı bence daha da güzel olurdu. Tabii bu kitabın iyi taraflarına gölge düşüremeyecek kadar küçük bir serzeniş. Kesinlikle okunması gereken bir kitap. Güzel bir inceleme yazısı olmuş. Elbette biraz daha uzatmak mümkündü. Elinize sağlık.


Aslında daha önce de zaman zaman bahsi geçen ama üzerinde fazla durulmayan bir konu; yapımcıların ve dağıtıcıların pastadan aldığı paylar. Son olarak Cem Yılmaz ve Mars Grubu arasındaki karşılıklı demeçler ve tweetlerle tekrar gündeme geldi. Dağıtıcı firmaların mısır meşrubatla birlikte verdiği bilet fiyatlarını düşük göstererek yapımcıdan para kaçırdığı iddiası ve yapımcıların vatandaşı arkasına almak için gelin bilet fiyatlarını 10 lira yapalım söylemleri gündemi oldukça meşgul etmiş durumda. Aslında her şey Cem Yılmaz'ın yakın zamanda vizyona girmesini beklediğimiz Karakomik filmler adlı eserini izleyiciyle buluşturmak istemesiyle başlıyor. Normalde Cem Yılmaz filmleri neredeyse çekilmeye başlandığı andan itibaren sürekli karşımıza çıkar. Vizyon tarihi gözümüzün içine içine sokulurdu hatta o kadar ki vizyona girmeden önceki 3 aylık süreçte gittiğiniz her filmde onun çıkacak filminin reklamını görürdük. Fakat bu eserin 27 Aralık 2018 tarihi itibariyle çekimleri tamamlanmasına rağmen henüz vizyon tarihi dahi belli olmadı. 25 Aralık 2018'de yapımcılar ve dağıtıcılar arasında bir dizi toplantı gerçekleştirildi fakat uzlaşı sağlanamadı. Olayın aslı 30 Aralık 2018 tarihli Hürriyet Gazetesinde yayınlanan Cengiz Semercioğlu'nun Mars Grubu'nun Kurumsal İlişkiler Direktörü Aslı Irmak Acar ile yapmış olduğu röportaj ile gün yüzüne çıktı. Piyasadaki sinemaların yaklaşık %35'ini elinde bulunduran Mars Grubu'nun Kurumsal İlişkiler Direktörü röportajında Cem Yılmaz olmazsa başka Cem Yılmaz'lar çıkarırız, film çekmezlerse çekenini buluruz tarzı ifadeler kullanması Cem Yılmaz'ın Twitter üzerinden ağır şekilde eleştirmesine sebep oldu. Cem Yılmaz Hayatımda ilk defa gördüğüm bu hanım yeni Cem Yılmaz'lar çıkaracakmış! Yavaş çıkarsın. Hanımefendi hadi bırak Cem Yılmaz çıkarmayı da tüm Türkiye de sinema biletini 15 lira yapmayı teklif ediyorum 40 liraya bilet satmak yok, var mısın ? Yoksun tabi... İyi çıkarmalar şeklinde tweet atmasıyla ortam iyice kızışmış oldu. Sayın Aslı Irmak hanım röportajında konuyu şöyle özetliyor; diyelim ki bir izleyici 10 liraya bilet, 10 liraya da mısır alıyor. Biz kampanyayla mısır + bileti 15 lira yaptık, bu da izleyicinin faydasına çünkü biz istiyoruz ki Türkiye'de sinema kültürü gelişsin, daha fazla insan sinemaya gelsin. Düşünüldüğünde kulağa mantıklı gelen bir durum fakat burada dağıtıcı firma işin hilesine kaçıyor ve indirim yapılan kısmı bilet olarak gösterip, gelir kısmında bileti 5 lira mısırı 10 lira olarak gösteriyor. Böylece yapımcıların aldığı pay azalıyor. Sayın Aslı Irmak hanıma bu durum sorulduğunda ise kendisi Biz 1 yıldır bu olayı böyle yapıyoruz ama yapımcılar yaklaşık 5 yıldır aynı oranda para alıyor gibi komik bir cevap veriyor. Daha sonra da Doğuda 3 liraya falan bilet satılıyor bu dengesizliğin bütün sebebi o diyor. Röportajın bir kısmında ise Biz sektöre bir standart getirdik, hemen hemen her yerde bilet fiyatlarımız aynı diyor. Fakat aynı şehir içindeki farklı sinema salonlarındaki bilet fiyatları arasında bile uçurumlar var.


Singapur okullarındaki eğitim genel olarak tüm sınıflar ve konular arasında son derece yazılı ve tekdüzedir. Öğretim Doğu ve Batılı bir dizi pedagojik geleneğe dayanan uyumlu, amaca uygun ve faydacıdır. Bu nedenle, Singapur'da öğretim, öncelikle müfredatın kapsamına, olgusal ve prosedürel bilginin aktarılmasına, öğrencilerin yarıyıl sonu ve ulusal sınavlara hazırlanmalarına odaklanır. Öğretmenler ders kitaplarına, çalışma sayfalarına, çalışılmış örneklere ve bunun gibi birçok uygulamaya güvenir. Ayrıca, özellikle matematikte belirli prosedürlerin ustalığını ve problemleri açık bir şekilde tarif etme becerisini güçlü bir şekilde vurgularlar. Sınıftaki konuşmada öğretmen hakimdir ve genel olarak tartışmaları önler. Şaşırtıcı bir şekilde, Singapurlu öğretmenler sadece yüksek kaldıraç ya da alışılmışın dışında etkili eğitim uygulamalarından yararlanarak çağdaş eğitim araştırmalarının kavramsal anlama ve öğrenmeyi öğrenme açısından kritik olduğu görüşündeler. Örneğin, öğretmenler yalnızca bir öğrencinin ön bilgilerini kontrol etmeyi veya öğrenme hedefleri ile başarı standartlarının bağlantısını sınırlı bir şekilde kullanır. Buna ek olarak, öğretmenler öğrencilerin anlama düzeylerine değil, doğru cevabı öğrenip öğrenmediklerine odaklanırlar ve öğrencilerin öğrenimini izler, öğrencilere destek sağlarlar. Yani Singapur'un eğitim sistemi öncelikli olarak klasik müfredat bilgisinin aktarılmasına ve sınav performansına odaklanmaktadır. Ve açıkça bu sistem Uluslararası Matematik ve Bilim Çalışmasında ve OECD'nin Uluslararası Öğrenci Değerlendirmesi Programı uluslararası değerlendirmelerinde olağanüstü sonuçlar elde edilmesinde son derece etkilidir. Singapur'daki eğitim sistemi, kendine özgü, hatta eşsiz, tarihsel, kurumsal ve kültürel etkilerin bir ürünüdür. Bu faktörler eğitim sisteminin özellikle mevcut değerlendirmelerde etkili olduğunu açıklamaya yardımcıdır ve aynı zamanda bunlar diğer ülkelere aktarımı da kısıtlar. Zamanla Singapur, eğitim sistemini şekillendiren güçlü kuramsal düzenlemeler geliştirdi. Entegre edilmiş, tutarlı ve iyi finanse edilen merkezi bir eğitim sistemi meydana getirilmiştir . Merkezi eğitim nispeten esnektir ve bir uzman yönetimindedir. Ek olarak Singapur'un kurumsal düzenlemeleri öngörülen müfredatla karakterize edilir. Ulusal/milli liseler ilk ve ortaokul öğrencilerinin sınav sonuçlarına bakarak durumlarını belirliyor ve en önemlisi müfredatın yayın sürecini vurgulamaları ve yaptıkları test üzerinden öğretmeleri için eğitimcileri teşvik eder. Müfredatın, değerlendirmenin ve öğretimin iş birliği ise son derece güçlüdür. Bunun dışında kurumsal ortam; müfredatın kapsamını ve testin öğretimini güçlendiren öğrenci performansına dayanan, yukarıdan aşağıya öğretmen sorumluluğu biçimlerini içerir. Eğitim araştırmaları için büyük devlet vaatleri(2003-2017 arasında 109 milyon dolar) ve bilgi yönetimi kanıta dayalı politikayı desteklemek için tasarlanmıştır. Ayrıca Singapur başta okul müdürleri ve öğretmenlerin seçimi eğitimi ve mesleki gelişimi için sistemin her seviyesinde kapasiteyi geliştirmeye büyük önem vermektedir. Singapur'daki eğitim sistemi ve kurumsal düzenlemeleri, uygulayan ve yeniden üreten bir dizi kültürel yönelimle de desteklenir. En genel düzeyde bunlar meritokratik başarı, sosyal uyum, güçlü-eylemci devlet, kolektif değerler ve ekonomik büyüme öyküsüyle ulus inşasını içerir. Buna ek olarak, ebeveynler, öğrenciler, öğretmenler ve politikacılar, bireysel düzeyde eğitimin değerine ilişkin son derece pozitif ancak titiz bir enstrümentalist görüşe sahiptir. Öğrenciler genellikle uyumlu ve sınıflar düzenlidir. Önemli olarak, öğretmenler aynı zamanda sistem genelinde öğretme ve öğrenme anlayışlarını şekillendiren halk pedagojisini paylaşan bir yetkilidir. Bunlar ''öğretme konuşur, öğrenme dinler; otorite hiyerarşik ve bürokratik; değerlendirme özetleyici; bilgi olgusal ve prosedürel; sınıf konuşmasında öğretmen-egemen ve performatiftir'' şeklindedir. Açıkçası, Singapur'un tarihi deneyime, eğitime, kurumsal düzenlemelere ve kültürel inançlara dair eşsiz yapısı, son derece etkili ve başarılı bir sistem meydana getirdi. Ancak bunun benzersizliği de taşınabilirliğini sınırlı kılıyor. Ancak, diğer yetki alanlarının, Singapur modelinin genişletilmiş bir sorgulamasıyla kendi sistemlerinin sınırlarını ve olanaklarını öğrenebilecekleri çok şey var. Aynı zamanda Singapur modelinin limitsiz olmadığını da bilmek önemlidir. Bir dizi önemli fırsat maliyeti yaratır ve sistemin sürdürülebilir reform için kapasitesini kısıtlar. Singapur'dan sistemi almak isteyenlerin bunu akılda tutması doğru olurdu.


Peki ya suç ailede mi? Ya aile de yeterli bilgi birikimine sahip değilse ve onlar da çocuklarının okuma-yazma öğrendiğini sanıp okula devam ettiğini sanıyorlarsa? Öğretmenlerde bir vurdumduymazlık var demekki. Şöyle biraz düşünürsek öğretmen müdüre dese, müdürüm bu çocuğu sınıfta bırakalım diye; müdürün bir sürü belge işini bahane ederek çocuğu sınıfta bırakmadığını anlayabiliriz. Ha bu olay gerçek mi diye soruyorsanız, ben de size derim ki: madem inanmıyorsunuz, örnek verdiğimi farz edin. Belki de dikkatleri çekmek adına ilginç örnekler veriyorumdur. Geçenlerde haber kanallarından birkaçı sınıfta kalma olayının geri döndüğü ile ilgili haber yaptı. Ve bunu sanki kötü bir şeymiş gibi irdelediler, üzerinde konuştular, tartıştılar. Ama ya öğrencinin gerçekten ihtiyacı varsa bu duruma? Gerekli olduğu durumlarda öğretmenlerce bir kurul oluşturulup gerçekten karar verilmeli. Havadan sudan öğrenci bırakmak kolay zaten. Özel üniversitelerin bazılarında ve bazı meslek programlı üniversitelerde hocaların öğrencileri sınıfta veya daha doğrusu dersten bıraktığı ile ilgili birkaç haber okumuştum. Çünkü öğrenci sınıfta kaldıkça hoca bir şekilde daha çok para kazanıyormuş. Bu olayı bir çoğunuz duymuşsunuzdur. Ama hala bu olaya da el atılmış değil ve rafa kaldırılmış şekilde duruyor. Ben ilkokuldan hatırlıyorum, bir öğrenci derslerinde başarısızdı ve belli ki sınıfta kalacaktı, çünkü notlarına göre öyle. Sonra öğretmenler toplanıp aralarında tartıştılar, bu çocuk geçerse düzeltilebilir mi, yoksa sınıfta bırakılırsa daha iyi bir eğitime mi sahip olur diye. Sonuçta çocuğu sınıfta bıraktılar. Bakanlık da bence bu yüzden böyle bir düzenlemeye gitti. Bir ara galiba velilerin tepkisini çekmemek ve tabir yerindeyse veliler ile yüz-göz olmamak için hiçbir öğrenci sınıfta bırakılmıyordu. Çünkü o zaman da öğretmen hakları yerdeydi. Bazı durumlar da hatta çoğu durumda diyeyim, veli ne derse haklı. Öğrencinin sınıfta öğretmenini tehdit edip, siz benimle böyle konuşamazsınız, sizi bakanlığa şikayet edeceğim, olayını bile duydum. Ha şu an eğitim sistemimiz çok mu iyi, hayır. Ama sanki bu aralar sanki güzel şeyler yapılmaya başlandı.


Günümüzde kuantum terimi sıkça kullanılıyor. Üzerinde detaylı bir şekilde düşünülüyor. Ve hatta fizik ve kuantum bilgisayarları ile de bağdaştırılıyor. Buna bağlı olarak safsatalar da ortaya çıkıyor ama en akıllıca kullanımı fizik ile bağdaştırılmasıdır. Kuantum fiziği moleküler, atomik seviyede madde ve enerjinin doğasını ve davranışını inceleyen modern fiziğin önemli bir çalışma alanıdır. 20. yüzyılın başlarında mikroskobik nesnelerin davranışını açıklayan yasaların, böyle küçük boyutlarda aynı işlevi yapmadığı tespit edilmiştir ve bunun üzerine ortaya çıkmıştır. Kuantum, moleküllerin, atomların ve bunları meydana getiren elektron, proton, nötron, kuark, gluon gibi parçacıkların özelliklerini açıklamaya çalışır. Çalışma alanı, parçacıkların birbirleriyle ve x ışını, gama ışını gibi elektromanyetik radyasyonlarla olan etkileşimlerini de kapsar. Ben de bugün sizleri kuantum harikası olan bir araçla, kuantum bilgisayarları ile tanıştıracağım. Kuantum teorisinde buna süper pozisyon deniliyor. Kuantum bilgisayarları bu işlemi atomlar, fotonlar ve elektronlar sayesinde yapıyor. Fotonlar ışık kaynağı ve gün ışığının oluşumundan sorumlu. Elektronlar ise elektrik enerjisi ve manyetik alanlardan sorumlu. Bu noktada günümüz bilgisayarları gözle görülebilen çiplerle çalışırken, kuantum bilgisayarları atom veya parçacık boyutundaki işlemcilerle çalışmakta. Buradan çıkarılan sonuç ise; kuantum bilgisayarları mikroskobik ölçekte ve bu düzeyde çok çok az enerji tüketmekte. Kübitlerin bir başka önemli özelliklerinden biri de farklı kübitlerin dolaşıklık durumunda bulunabilmeleridir. Çoklu parçacıkların bir parçacık kuantum durumunun ölçülmesinin diğer parçacıkların olası kuantum durumlarını belirleyecek şekilde birbirine bağlanmasına dolaşıklık denir. İki kübiti tam bir dolaşıklık durumuna getirdiğimizde aralarındaki mesafe ne olursa olsun kübitlerden birinin durumu, diğeri hakkında da bilgi verir. Örneğin iki cismin tam dolaşık olabildiği bir dünyada yaşasaydık ve bunları kapalı kutulara koysaydık; birini Amerika'ya gönderip yalnızca elimizdeki kutudaki cisim ters mi düz mü diye bakarak Amerika'daki cismin terslik düzlük durumunu %100 ihtimalle doğru tahmin edebilirdik. Hayal etmesi zor ancak kuantum bilgisayarlar için bu çok temel bir durum ve gücünün en önemli kaynaklarından biri. Şimdi madem öyle, ama neden bu bilgisayarlar tam olarak kullanılmıyor diyebilirsiniz. Çok da haklısınız. Aslında bu kuantum bilgisayarları her zaman istenileni vermiyor. Bunu ampullerin yanıp yanmada kararsız kalmasına bu yüzden de dengenin korunamamasına dayandırabiliriz. Bu bilgisayarlara normal işletim sistemleri de yükleyemezsiniz. Bunun yanında kuantum hesaplamanın gücüne rağmen, bu bilgisayarları internete girmek veya kedi videolarını izlemek için henüz kullanamazsınız. Bu nedenlerden dolayı da bu bilgisayarlar tam olarak kullanılamıyor. Peki bu bilgisayar var mı yoksa ütopik mi derseniz, var. Hatta bu fikir üzerinde bayadır çalışılıyor. Kuantum bilgisayar teknolojisi ilk olarak 1982'de Nobel ödüllü fizikçi Richard Feynman tarafından ortaya atılmış. Elektromanyetik alan fazlalığı ve kompleksliğin getirdiği nedenler yüzünden günümüzde var olan bu bilgisayarlar üzerinde yeni teknolojiler barındırması açısından halen çalışılmaktadır. Google, Honeywell ve IBM, Toshiba, Alibaba ve Baidu gibi büyük kuruluşlar da bu alana büyük yatırımlar yapmaktadırlar.


Sakin bir akşam üzeriydi. Evinin verandasında oturan Ekrem Bey uzaklara bakıyordu. Aklını kurcalayan bir şeylerin olduğu, keyifsiz olduğu her halinden belliydi. Bir süre daha hasırdan sandalyesinde oturduktan sonra ayağa kalktı. Demir korkuluklara yaklaştı. Gözlerini rahatsız eden güneşe rağmen dosdoğru ufka bakıyordu. O sırada Şevket'in yanına geldiğini fark etti. -Ekrem Bey: Burnuma kötü kokular geliyor Şevket. -Ekrem Bey: Bugün bir kedi, alakarga boğazladı. -Şevket: Af buyur abi ama bunlar hurafeden başka bir şey değil. -Ekrem Bey: Saçmalama Şevket, ondan bahsetmiyorum. -Ekrem Bey: Bugün bir kedi karga boğazladı. Ama yemedi. Çünkü aç değildi. -Ekrem Bey: Yanisi şu Şevket, eğer hayvanlar da insanlar gibi ihtiyaçları olmadığı halde öldürmeye, kan dökmeye başlamışsa bu kıyametin habercisidir. -Şevket: Doyumsuz olmakla ne alakası var? Aç olan, mal mülk ister. Yemek ister. Servet ister. -Şevket: İyi de neden insan hayatı boyunca ihtiyacından daha fazlasını ister. Elde ettiğiyle yetinmez. Daha da fazlasını ister. -Ekrem Bey: Yok etmek için Şevket. İnsanoğlu var etmek istediği, yaratmak istediği kadar da yok etmek için içten içe bir arzu duyar. -Ekrem Bey: İnsanlar böyle Şevket. Kimisi bunu dizginler. Kendi var oluşuyla ve yarattıklarıyla, sonra da kendi yok oluşuyla tatmin olur. Ama kimileri de dizginleyemez. Sınırı aşar. Var etmenin sınırını aşanın dünyaya zararı yoktur. Bilakis faydası vardır. Ama yok etmenin sınırını aşan insanın zararı çoktur. Kendinden başkasını düşünmez. -Ekrem Bey: Hep böyledir Şevket. Bu denge dünya temizlenene yahut tamamen yok olana dek sürecektir. Şevket: Destur almaya gelmiş. İlle de onu öldüreceğim diyor. -Şevket: Hepsi o kız için. Anladığım kadarıyla, olayı fitilleyen de o kadın. Kız 'Eğer beni istiyorsan Salih Bey'in evlatlığını öldür ve sevdanı kanıtla', demiş. -Ekrem Bey: Eee o da öldürecek yani Salih'in evlatlığı. -Şevket: Kitabın, ekmeğin üzerine yemin ediyor. İşin pis tarafı, aldığım havadislere göre kız aynı şekilde diğer oğlanı de fitillemiş. -Ekrem Bey: Dinle Şevket! Ve kurtulma imkanın yok. Zaman geçtikçe canın daha çok acıyor. Eğer bir şeyler yapmazsan, bu iş sonsuza kadar bu şekilde sürüp gidebilir. -Şevket: O zaman bir şeyler yaparım. -Ekrem Bey: Yaparsın tabii. Ama iki kolun da bağlı. İkisi de aynı şekilde acıyor. Eğer sağ kolun daha az acısın istersen sağına yanaşman lazım. Ama bunu yaptığında tüm acıyı sol kolun göğüsleyecek. Bu durum tam tersi için de geçerli. -Şevket: O zaman bir şey yapmam abi. -Ekrem Bey: Bir şeyler yapmazsan da seni birisi kurtarana kadar o halde acı çekeceksin. Belki de sonsuza kadar kimse gelmeyecek. -Ekrem Bey: Evet belki gelir Şevket. Ama sen, o kişi gelene kadar her saat her dakika her saniye onun gelmesini ümit edeceksin. -Ekrem Bey: Yani Şevket, sürekli onun gelmesini bekleyerek de acı çekeceksin. -Şevket: Evet ama diğer türlü bir kolumdan tamamen vazgeçmem gerekir. -Ekrem Bey: Evet Şevket ama bu türlü de seni kurtaracak kişinin gelip gelmeyeceğinden habersiz onu bekleyeceksin. -Şevket: Tabi gelmeyeceğini düşünürsek öyle oluyor. -Ekrem Bey: Elbette öyle oluyor Şevket. Ve sen de diğerleri gibi oynamayı, acı çekmeye tercih ediyorsun. Çünkü ondan aldığın haz, kaybettiğin her an daha da büyüyen acının büyüklüğünden daha da fazla. -Ekrem Bey: Kumar oynamayı Şevket, kumar! -Ekrem Bey: Yapacak bir şey yok. İki ateşi, birbirinden uzak tutacağız. Sen oğlanın peşine güvendiğin birkaç adam tak. Göz kulak olsunlar. Şevket bu sefer kan ter içindedir. Deli taylar gibi solumaktadır. Destur almadan, almayı akıl edemeden Ekrem Bey'in yanına varır. -Şevket: Abi, Küçük Bey'in peşinden giden adamlarımız aradı. Acilen bakman lazım. -Ekrem Bey: Hayır Şevket, hayır, sakın! -Ekrem Bey: Ben ne diyorsam o! Adamlara söyle yanlış bir hareket yapmasınlar. Hadi hemen varalım yanlarına. Ben konuşurum onlarla. Hadi Şevket hadi! -Ekrem Bey: Eee aç Şevket. Hadi Şevket! -Şevket: Salih Bey'in oğlu silahı, Küçük Bey' in başına dayamış. Hararet çok yükselmiş. Adamlarımız, Salih Bey'in oğlunu vurmak için izin istiyor. -Ekrem Bey: Hayır dedim Şevket, hayır! -Ekrem Bey: Yine ne var Şevket! -Ekrem Bey: Lafı ağzında eveleyip geveleme Şevket. -Şevket: Abi, bağışla ama nefsi müdafaa bu. Neyin var. Kaç yıldır yanındayım, böyle davrandığını ilk kez görüyorum. Eğer vurmasalardı Küçük Bey ölecekti. Ama sen Küçük Bey'in yaşadığına bile sevinmiyorsun abi.


Ahmet Bey şehrin gürültüsünden ve işlerin yoruculuğundan bıkmış, küçük bir molaya karar vermişti. Eşi ve kızıyla beraber ay başında otomobillerine atlayıp soluğu deniz kenarındaki mütevazi yazlıklarında aldılar. Ahmet Bey güvenilir bir iş adamıydı. Ağırbaşlılığı, zekası ve ahlaklı duruşuyla çevresindeki herkes tarafından bilinir ve takdir edilirdi. Ahmet Bey mantıksal ve eleştirel düşünce biçimini hayatına düstur edinmişti. Hem ahlaki prensipleri hem de fazlasıyla keskin bir zekaya sahip olması kendisini iş dünyası tarafından karşı konulamaz bir tehdit haline getirmişti. Ahmet Bey yazlığın çevresindeki büyükçe tepeye tırmanmayı ve güneşin, kasabanın ardından doğarken yarattığı kızıl renkli manzarayı seyretmeyi çok seviyordu. O gün de henüz eşi ve kızı mışıl mışıl uyuyorken spor kıyafetlerini giydi ve yola koyuldu. Karanlıkta koşarken ansızın başına şiddetli bir ağrı saplandı ve dizlerinin üstüne çöktü. Ağrı son derece keskindi ve kulağını çınlatıyordu. Bu çınlama rahatsız edici bir cızırdama şeklinde devam etti ve baş ağrısıyla birlikte ansızın kesildi. Ahmet Bey uykusuzluktan herhalde diye düşünerek yoluna devam etti. Tepeye ulaştığında uzandı ve güneşin doğuşunu izledi. Pek çok sanatçıya ilham olan bu sahne onu mest ediyordu. Ayağa kalkıp esnemek için gerildiğinde biraz önce hissettiği baş ağrısı yeniden ortaya çıktı ve bu kez kısa sürerek yerini cızırdamaya bıraktı. Bu cızırtı Ahmet Bey'i son derece rahatsız ediyordu. Refleks olarak başına ve kulağına birkaç kez vurdu. Ancak cızırdama geçmiyordu. Gözlerini yumarak derin bir of çekti. Ahmet Bey bu sesi duyar duymaz kendini yere attı ve korkuyla etrafına baktı. Bu... Bu bir şaka falan mı? diye cevap verdi Ahmet Bey. Bunun ailesi yahut arkadaşları tarafından tasarlanmış komik olmayan bir espri olduğunu düşünüyordu. Ya da böyle düşünmek istiyordu. Ahmet Bey hala sağına soluna bakıyordu ancak etrafta kendisinden başka hiç kimse yoktu. Korkuyla tepeden aşağıya doğru koşmaya başladı. Arkasına bile bakmıyor, koşabildiği kadar hızlı koşuyordu. Eve geldiğinde eşini ve kızını kontrol etti, her şey yolundaydı. Yavaşça pencerelerden dışarıyı süzdü. Dışarıda in cin top oynuyordu. Yatağına uzandı ve gözlerini kapadı. Kalbi hala hızla çarpıyordu. O sesi yeniden duymak istemediğine emindi. İnşallah hepsi bir rüyadır diyerek uyuyakaldı. Uyandıktan sonra da yaşadığı korku dolu dakikalar gün boyunca hiç aklından çıkmadı. Gündoğumu yaklaştığında Ahmet Bey tepeye gidip gitmemek arasında kararsız kalmıştı. Bu sesi uzaylılar mı göndermişti yoksa bu bir şaka mıydı? Sesi yalnızca o tepede mi duyuyordu yoksa ses doğrudan beynine mi ulaşıyordu? Aklına takılan bu gibi sorular onu korkutmuştu. Böylece tepeye gitmeme kararı aldı ve uyumaya devam etti. Yemekten sonra bahçede kitap okuyacaktı. Eşi ve kızı film izliyorlardı. Kitabını okumak için şezlonguna uzanacağı sırada, yine o cızırtılı sesi duydu ve irkilerek kitabı elinden düşürdü. Ahmet Bey etrafına baktığında sanki başka bir yerdeydi. Çevredeki herkes korkuyla bağırıyor ve kaçışıyor, hayvanlar inliyor, çocuklar ağlıyordu. Etraftaki her şey yerle bir oluyordu. Adeta dünyanın altı üstüne gelmişti. Ahmet Bey kıyameti gördüğünü anlamıştı. Hayatında hiç bu kadar korkmamıştı. Korkuyla zıpladığında evinin önünden hiç ayrılmadığını fark etti. Ona gösterilen görüntü o kadar gerçekçiydi ki sırılsıklam terlemişti. Derin derin nefes alıp veriyordu. Elleri titriyordu. Kendine geldiği anda bağırarak okkalı bir küfür savurmuştu. Şükür ki, kızı ve eşi filmi yüksek sesle izliyorlardı ve bu sövgüyü duymamışlardı. Ahmet Bey yemiyor, içmiyor, konuşmuyordu. Bütün bunların bir rüya olmasını dilemişti. Evet inanılmazdı fakat hepsi gerçekti. Ahmet Bey en azından deli olmadığına kanaat getirebildi. Şimdi kalan bir ayı başta ailesi olmak üzere çevresindekileri ikna ederek ve bu kıyamet senaryosundan sevdiklerini kurtararak geçirecekti. Ahmet Bey ailesine eşyalarını toplamalarını, hemen İstanbul'a döneceklerini söylediğinde eşi ve kızı son derece şaşkınlardı. Onu daha önce hiç böyle görmemişlerdi. Herkes şaşkınlık içinde birbirine bakıyor ve Neler söylüyor bu adam, delirmiş olmalı diye fısıldaşıyorlardı. Arada kahkaha atmamak için kendini zor tutanlar olsa da büyük bir çoğunluk gülmekten kendini alıkoyamadı. Bir anda bütün salonda uğultular yükselmeye başladı. Eşi ağlayarak odayı terk etti. Yavaş yavaş herkes evden çıktı. Ahmet Bey ve kızından başka kimse kalmadı. Akrabalardan bazıları bu açıklamanın videosunu çekmişti. Sosyal medyada videonun yayılması fazla zaman almadı. Böylece bütün Türkiye, uzaylılarla konuştuğunu iddia ederek servetini bu uğurda çarçur edecek deli bir adamı konuşuyordu. Ya da onlar öyle düşünüyorlardı. Ahmet Bey günlerdir çok az bir uykuyla aracı tamamlamaya çalışıyordu. Aracı bitirir bitirmez eşini ve kızını da beraber gelmeleri için ikna etmeyi planlıyordu. Bu esnada kapıda büyük bir kalabalık olduğunu fark etti. İnternette yayılan videosu sayesinde farklı ilçe ve şehirlerden yüzlerce insan kapısında 'kendisine inandıklarını' söylemek için sıraya dizilmişti. Kapıdakiler kendisini 'ilahi bir kurtarıcı' olarak görüyor ve ondan yardım istiyorlardı. Kimisi fakir, kimisi aç, kimisi aptal, kimisi de korkaktı. Aralarında sadece Ahmet Bey'i tanımak ve ona bazı sorular sormak için bulunan samimi insanlar da vardı. Kiminin amacı da yalnızca sosyal medya için malzeme çıkarmaktı. Ama bu... kötülük! diye karşılık verdi Ahmet Bey dehşetle. Ahmet Bey olduğu yere çökmüştü. Artık ne yapmaya çalıştığını kendisi bile bilmiyordu. Kapıda birikenlerin sayısı giderek artıyordu. Topluluk çevreye çadırlar kurmuş, birçok ünlü sima ve yardım kuruluşları da kapıda bekleyen fakirleri, açları doyurmak için yardıma gelmişti. Büyük bir kısmı yalnızca sosyal medyada reklam yapmak istiyordu. Bütün haberler Ahmet Bey'i konuşuyor, milyarder adamı bu hale neyin getirdiğini merak ediyorlardı. Ahmet Bey uzay aracını bitirmek üzereydi. Eğer hemen tamamlayabilirse belki insanlıkla paylaşabilirdi. Bunun için elini çabuk tutmak istiyordu. Fakat kapıdaki kalabalık aniden kapıya yüklendi ve içeri daldılar. Ahmet Bey ne olduğunu anlayamadan bir gümbürtü koptu. Polisler halkı yatıştırmaya çalışıyordu ancak NASA'nın son dakika açıklamasıyla beraber kalabalık daha da artmış ve herkes bu gizemli adamın kendilerini kurtarması için yalvarmaya yahut tehdit etmeye gelmişti. Ahmet Bey son günlerde aracı garaja taşımıştı. Garajın kapısını kapattı ve bahçenin ön tarafına geçti. Ülkenin üst düzey yetkililerinden birkaç kişi de Ahmet Bey'i sorgulamaya gelmişti. Ansızın karşılarında Ahmet Bey'i gören kalabalık alkışlarla ona destek veriyordu. Ahmet Bey NASA'nın kendisini doğruladığını duyunca şaşırdı ve sevindi. Üst düzey yetkililer Ahmet Bey'i helikopterle istihbarat merkezine götürdüler. Bu esnada bütün dünyada büyük bir kaos hakim olmuştu. Zira ortaya yeni çıkan belgeler NASA'nın aslında göktaşı vakasını uzun zamandır bildiğini, masa altından pek çok zengin iş adamı ve siyasiyle anlaşarak onları kurtarmayı vaat ettiğini gösteriyordu. Çünkü NASA'nın milyarlarca insanı kurtaracak teçhizatı yoktu. İnsanlık yok olduktan sonra dünyaya tekrar dönecek ve yeni düzeni kuracaklardı. Böylece ülkeler arasında büyük bir savaş çıktı. Herhangi bir ülkenin, bütün mühendisleri seferber etse dahi bir uzay aracı yapması yıllarını alabilirdi. Rusya ve Çin gibi ülkeler askerleri, araçların halktan korunması için göreve davet ediyorlardı. Amerika'da silahlı siviller NASA'yı ele geçirdi. Diplomasi yerle bir olmuştu. Kuzey Kore füzelerini hazırladıklarını ve kimseden korkmadıklarını söylüyordu. Hükümet kargaşayı engellemek adına Ahmet Bey'i televizyona çıkması ve herkes için uzay aracı yapabileceğini söylemesi şartıyla serbest bıraktı. Ahmet Bey yüzlerce insanın kendisine yardım etmek istediğini fark etti. Eğer şimdiye kadar yaptıklarını anlatırsa belki mühendisler geri kalan kısmı çözebilir ve seri üretimle çoğu insanın kurtulması sağlanabilirdi. Ahmet Bey ne yapacağını bilmiyordu. Ekonomi tamamıyla durmuştu. Dünya panik içindeydi ve insanlar birbirine saldırıyordu. Dükkanlar yağmalanıyor, karşı koyanlar öldürülüyordu. Artık Ahmet Bey'i umursayan bile yoktu. Etraf yangın yerine dönmüştü. Ahmet Bey zor da olsa uzay aracını tamamlamayı başarmıştı. NASA ve benzeri uzay ajanslarında çalışanlar öldürülmüş, milletler birbiriyle savaşmaktan uzay araçlarıyla ilgilenmeyi unutmuşlardı. Birden gökyüzünde parlak bir ışık belirdi. Büyük bir gök cisminin dünyaya doğru yaklaştığı anlaşılıyordu. Ahmet Bey kalabalığı yararak kendisine doğru koşan kızını gördüğünde çok mutlu olmuştu. Hemen elini tuttu ve araca bindiler. Çevredeki insanların korkuyla birbirine sarıldığı ve etrafa koşuşturduğu görülüyordu. Aracın üstüne atlamaya ve içine girmeye çalışanlar vardı. Ahmet Bey gözyaşlarına boğulmuştu. Bir yandan kızını bırakıp gitmek istemiyordu fakat bir yandan da göktaşının dünyaya çarpmasına çok az kalmıştı. Ahmet Bey bu görüntüyü gördüğü anda titremeye başladı. Hayatında hiç böyle bir şey hissetmemişti. Beyni dopamin ve endorfine boğulmuştu. Ahmet Bey görüntünün kaybolmasıyla beraber sigara görmüş tiryaki gibi o anı yeniden arzuladığını fark etti. Kızını bırakmak istemediğini biliyordu ancak bunu yaptı. Bu kez fazla gözyaşı da dökmedi. Uzay aracı gezegenden hızla uzaklaşırken Ahmet Bey geriye doğru son kez baktı. Dünya artık maviliğini yitirmişti. Tıpkı Ahmet Bey'in insanlığını kaybettiği gibi. Bu esnada kendisi gibi dört uzay aracı daha dünyadan uzaklaşıyordu. Hepsi de Ahmet Bey gibi zor kararlar vermiş ve büyük hazzı yaşamışlardı. Sistem onları bekliyordu. Bu yazıyı yarışmada puanlama yaparken okumuştum. Uzunluğu beni birazcık korkutmuştu fakat oldukça akıcı ve başarılı olduğunu itiraf etmeliyim. Bu tip yazıların devamını okumak isterim. Yazı içerisinde bir şizofreni vakasının hayat hikayesini okuyor gibi hissettim. Düşünce sokulması gibi çeşitli Schneiderian bulgular beni bu anlamda iyice hikayenin içerisine çekti. Fakat üçüncü kişinin ağzından anlatılan hikayeyle birlikte bir şizofreni vakasıyla mı karşı karşıyayız yoksa hayal dünyasının bir gerçekliğini mi okuyoruz ondan emin olamadım. Herhalde ilk bahsettiğim tercih edilmiş olsa idi bu çok daha kolay anlaşılabilirdi. Kaleminize sağlık. Bu arada okumak isteyenler için Isaac Asimov'un Son Soru isimli öyküsü beni çok etkilemiştir. Konu bakımından benzeştiği için beğenenlere tavsiye ederim.


Platon ve Aristoteles başta olmak üzere birçok filozof ve düşünce insanı siyasetin ideal toplum düzeninin yaratıcısı olacağını düşünmüştür. Günümüzde ise siyaset, çoğunlukla toplumları ve devleti yönetmenin bir aracı konumundadır. Bununla birlikte siyaset kavramı, tarih boyunca toplum ve devletler için farklı anlamlar içermiştir. Bunlar arasında en dikkat çekeni Osmanlı Devleti'nin siyasete bakış açısıdır. Osmanlı'da siyaset, padişah tarafından verilen ölüm hükmü anlamıyla kullanılmıştır. Günümüzde geçerliliği olmayan bu tanım, bir anlamda siyasetin toplum üzerindeki etkisini açık biçimde gözler önüne serecek niteliktedir. Siyaset ve özel olarak siyasetçi; bir toplumun ölüm fermanını da imzalayabilir, toplumu münhasır medeniyetler seviyesine de çıkarabilir. Siyasetin kabaca en bilinen tanımı, devlet işlerinin yönetimi şeklindedir. Söz konusu tanım temel olarak toplum içerisinde yer alan farklı düşüncelerin ahenkle yönetilebilmesi olarak açıklanabilir. Siyasetçinin görevi, toplumdaki tüm düşünce ve yaklaşımları tek bir çatı altından yönetmektir. Tüm bunlara günümüzde toplumun her bir ferdi için farklı hassasiyet ve değerleri ekleyebiliriz. Günümüzde toplumların siyasetçilerden beklentileri ve siyaset kurumundan talepleri çok daha kategorik bir altyapıya ulaşmış ve sadece düşünce olmaktan öteye gitmiştir. Bu beklentiler; din, mezhep, etnisite, ideoloji gibi toplum içerisinde farklı oluşumların kaynağı olabilecek her türden unsurdur. Siyaset, tarih içerisinde birçok uğrak noktadan ve dönüşümden geçmiştir. İnsanlık tarihinin ilk dönemlerinde, siyaset kurumuna uygun bir zemin yoktur. İlkel dönem olarak kabul edilen bu tarihsel süreç, avcı ve toplayıcı toplumlardan oluşur. Zamanla yerleşik yaşama geçen insanın birlikte yaşama arzusunu belli kurallar çerçevesinde gerçekleştirebilmeyi talep etmesiyle siyaset doğmuştur. Siyasetin doğuşu, aynı anda devletin doğması da anlamına gelir. Daha doğru ifade etmek gerekirse insanlığın bir yönetim modeli talep etmesiyle devlet, devletin insan yaşamının merkezinde konumlanmasıyla birlikte siyaset gelişmiştir. Tüm bu bileşenler, tarihsel süreç içerisinde birbirine organik olarak bağlanmıştır. Tarihin ilerleyen dönemlerinde ise dünya üzerinde büyük oranda egemen olmuş siyasi gelenek feodalizmdir. Feodal devlet düzeninde siyaset, geniş bir piramidin uygulayıcısı konumundadır. Bu piramidin en tepesinde; bazı bölgelerde kral, bazılarında padişah, birçok feodal devlette prens ya da benzeri asiller bulunur. Piramidin en alt tabakası ise çoğunlukla mal varlığı ya da asilliği olmayan klasik yurttaşlardan oluşur. Bazı coğrafi bölgelerde ve devletlerin feodalizm temelli siyaset düzeninde en alt tabakada köleler yer almıştır. Bugün ise siyaset, önemli ölçüde dönüşüm gerçekleştirerek yasama, yürütme ve yargı organlarının birbirinden ayrıldığı demokratik devletleri olumlama yolunu tercih etmiştir. Siyaset bilimi, temellerini Antik Yunan filozofları Platon ve Aristoteles'ten alır. Her iki filozof da siyaset biliminin ideal toplumu yaratmadaki rolüne odaklanmıştır. Platon Devlet isimli kitabında siyasetçiyi ideal devletinin en tepesine yerleştirmiştir. Ayrıca ideal bir siyasetçi tanımı yaparak ya filozofların kral ya da kralların filozof olması gerektiği düşüncesiyle ideal devletini temellendirmiştir. Aristoteles ise Platon'dan farklı olarak ideal bir devlet tasviri çizmekle kalmaz. Aynı zamanda o, ideal siyaset anlayışı hakkında da önemli veriler sunar. Felsefe tarihinin en komplike ve geniş siyaset felsefesi geleneğini de yine Aristoteles yaratır. Aristoteles'in siyaset felsefesi, mutluluk peşinde koşan insanın dönüp dolaşıp kendini bulduğu siyaset alanına odaklanır. Aristoteles için siyaset, etik ve iyi olanının toplum içerisinde yaygınlaşarak bir düzenle uygulanmasını sağlamaktır. Dolayısıyla Aristoteles'in siyasete bakış açısından toplumsal bir iyi yaşamı hedeflediği sonucunu çıkarsamak mümkündür. Ve hatta Aristoteles, siyasetin var olma amacını da tam olarak bu düşünceye dayandırır. Siyaset, kısmi ya da toplumsal olarak devletin ferdi olan vatandaşların iyi bir yaşam sürmesini sağlamakla ve bu alanda incelemeler gerçekleştirmekle görevli bir bilimdir. Erdemi ve ahlaksallığı teşvik eder. Toplum içerisinde düzeni etik prensipler ışığında sağlar. Siyasetin düşünsel arka planında modern dönemde yer alan düşünür ise Karl Marx'tır. Ünlü alman filozof ve ideolog Karl Marx, siyaseti modern anlamıyla bilim olarak tasvir eden ilk kişidir. Marx'ın düşüncelerinin ardından siyaset, özellikle Avrupa'da yüksek düzeyde ilgi gören bir bilim haline dönüşmüştür. Birçok üniversite, programlarında siyaset bilimine yer vermiş ve siyaset bilimi üzerine akademik çalışmalar gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Siyasetin bir bilim haline dönüşmesi, bu alandaki düşüncelerin kuramsallaşmasına ve terminolojik olarak ifade edilmesine olanak tanımıştır. Günümüzde birçok siyaset yaklaşımı bulunsa da temel olarak; liberalizm, sosyalizm, muhafazakarlık, komünizm, kapitalizm, anarşizm ve faşizm gibi ideolojik düşünceler dünya genelinde yaygın olarak büyük bir kitleye ulaşmıştır. Modern dünyanın siyaset anlayışı ise özelikle son 50 yıl itibarıyla büyük oranda liberalizm ve kapitalizm ekseriyetinde gelişmiştir. Bu dünya düzenine karşı çıkan kanatta ise sosyalistler ve komünistler bulunur. Liberalizmin temel öncülü, bireysel düzlemde özgürlüklerin yüksek standartta savunulması üzerinedir. Liberal düşünce, insanı tamamen özgün bir birey olarak kabul eder ve toplum düzeni içerisinde farklı alanlardaki yarışın bir ferdi olarak tanımlar. Liberal siyaset düşüncesinin temelleri, kapitalist nitelikleriyle ön plana çıkan serbest piyasa ekonomisine dayanır. Kapitalizm ve liberalizmin ortak noktası da tam olarak burada açığa çıkar. Her iki düşünce de üretim araçlarının tamamen özel sektör içerisinde konumlanmasını talep eder. Özelikle liberal anlayışa yapılan en temel eleştiri, devlet ve devlete bağlı kurumların gücünü azalttığı yönündedir. Liberalizmin tam karşısında konumlanan sosyalizm ve komünizm düşünceleri ise üretim araçlarının tamamen halkın egemenliğinde olması gerektiğini kuramsallaştırır. Komünizm, sosyalizmin daha katı ve keskin kurallarla uygulanmasını içeren bir siyaset kuramıdır. Her iki kuramın bir diğer ortak noktası ise Komün olarak tasvir edilen bir toplum düzeninin yaratılması üzerinedir. Bu toplumun tüm fertleri, bütün üretimi eşit ve adil ölçüde paylaşır.


Siyasette gençlerin her geçen gün etkisinin arttığını açıkça görebiliyoruz. Teknoloji ile doğup büyümüş ve onu şekillendiren gençlerin teknoloji sayesinde birçok alana kolayca sirayet edebildiği ve düşüncelerini büyük kesimlere ulaştırabildiği günümüzün gerçeklerinden birisidir. Bundan elli yıl önce düşüncelerini 3-5 kişiden fazla insana paylaşma imkanı olmayan milyonlarca insan tek bir tık ile yüz binlerce insana ulaşabiliyor. Bu herkesin fikrini görebilmek açısından harikulade bir gelişme olmakla birlikte büyük bir algı problemine de yol açıyor. Günümüzde siyaseti sosyal medya üzerinden takip eden ve yorumlayan büyük bir genç kitle var. Birçok konuda doğru eleştiriler yapılıyor ve normalde hiçbirimizin haberi olmayacak birçok konuyu internet sayesinde kolayca öğrenebiliyoruz. Sokak röportajlarında mantıkla izah edilemeyecek birçok yorumu dinledikçe Türkiye'de gerçekleşen çoğu olayın aslında büyük bir kesim tarafından yanlış yorumlandığını anlıyoruz. Ancak bunu genç nesillerin görüyor olması onların siyaseti doğru yorumladığı anlamına ne yazık ki gelmiyor. Benim gözlemlerim gençlerin en az yaşlı nesillerimiz kadar siyaseti yanlış yorumladığı yönünde. Sadece haberleri okuyarak bir Türkiye yorumu oluşturmanın ne kadar yanlış olacağını yakın tarihimizi bilen insanlar çok iyi anlayacaklardır. Zaten bu yüzden sosyal medyanın gücü giderek artıyor. Hiçbir şeyin ana akımı size gerçekliği tam olarak sunamaz ve hatta çoğu zaman yanlış sunar. Örneğin Osmanlı tarihi ile ilgili aslında birçok şeyi bilmiyoruz ve birçok şeyi yanlış yorumluyoruz. Savaşlar tarihi veya padişahlar hakkındaki bilgimiz iyi olabilir -ki erken dönem Osmanlı padişahları hakkındaki bilgilerin çoğu 100-150 yıl sonra yazılmış ve bazıları efsaneleşmiş söylemlerden ibarettir. Ancak tarih bu demek değildir. Biz o dönem yaşayan toplumun düşüncelerine dair ne biliyoruz? Halbuki bir toplumun düşünceleri, zihinlerdeki imgeler ve günlük konuşulanlar kadar önemli bir tarihi kaynak olabilir mi? Bunları bilmeden bir devleti yorumlamak mümkün müdür? Zaten Osmanlı düşün dünyasını gerçek anlamda yorumlayabileceğimiz, toplumun fikirlerine dair net bir kaynak bulunmamaktadır. Elimizdeki verilerin çoğu geç dönem Osmanlı'yı kapsayan, ana akımın oluşturduğu ve daha çok 19. yüzyıl ve sonrasını içeren yorumlardan ibaret olup yine bunların bir kısmı toplumun düşüncelerinden soyutlanmıştır. O günün insanını bugünün insanından tamamen farklı kabul edip günümüzün koşullarından soyutlamak bana bu konuda pek gerçekçi gelmiyor. Siyaset, insanların farklı fikirlere sahip olması, muhaliflik, eleştiri veya tasdik gibi konular 20-21. yüzyıldaki insanlarla birlikte doğmuş kavramlar değildir. Bu açıdan bakılırsa, dünya tarihinin birçok coğrafyasında toplumların düşünceleri kayıptır. Bu sebeple tarihi, kazananların veya güçlülerin tarihi olarak yorumlayan birçok insan bulunmaktadır ki bunda doğruluk payı vardır. Bu dinler için bile geçerli olup ortodoks ve heterodoks ayrımı temelde bu bağlamda yapılmaktadır. Günümüze tekrar dönecek olursak; insanların fikirlerini, kulaktan kulağa konuştuklarını ele almadan, iktidar olmayan kesimleri görmezden gelerek yalnızca devlet yetkililerinin söylemleri ve ana akım haberler ile Türkiye'nin gündemini yorumlamaya kalkmanın gerçeklerle bağdaşmayacağını görmek hiç de zor değildir. Ancak siyaset ve gündem yorumu yalnızca bildiğiniz gerçekler ile değil aynı zamanda bilmediğiniz gerçekler ile de ölçülür. Tek bilgi kaynağı sosyal medya olan genç nesil ne yazık ki siyaseti yorumlama konusunda bu açıdan büyük bir problem yaşıyor. Çünkü genç neslimiz hem yakın tarihini ve dünya tarihini hem de toplumun dinamiklerini bilmiyor. Bu sebeple genç ve muhalif kesimlerimizin de gerçeklerle bağdaşmayan birçok siyasi fikre sahip olduğunu düşünüyorum. Siyaset bir pozitif bilim değildir ve bundan dolayı tek bir doğru bulunmamaktadır. Ancak tarih, sosyoloji ve coğrafya siyaseti besleyen çok önemli dallar olup bunlar ile bağdaşmayan fikirleri siyasetin yorumuna katmak büyük bir hüsran ile sonuçlanabilmektedir. Türkiye'nin bugünkü sorunları, yeni gelişen teknolojiler ve yeni dünyanın hayatımıza kattığı problemleri dışlarsak bundan 50 yıl öncesinden pek de farklı gözükmemektedir. Ne yazık ki genç nesillerimiz bunu bilmiyor. Gençlerin siyasi gerçeklik algısının büyük bir çoğunluğu ne yazık ki sosyal medya üzerinden gerçekleşiyor. Ancak sosyal medya Türkiye'de toplumun yönelimlerini anlamak açısından çoğu zaman bizi yanlış sonuçlara götürmektedir. Eğer Twitter'da yüz bin beğeni alan bir muhalif gönderiyi toplumun fikirlerine eş değer sayıyorsanız çok büyük bir yanılgı içerisinde olduğunuzu söylemek isterim. Zira bunun benzerlerini geçmiş yıllarda çok gördük. Sosyal medya üzerindeki akımlara göre Türkiye'de siyaset yorumu yapan her kesimden insanın son 20 yılda çoğu kez yanıldığını görenleriniz ne demek istediğimi anlayacaktır. Hele ki sosyal medyadaki düşünce akımları ile toplumu yorumlamaya çalışmak tam bir fiyasko ile sonuçlanmaktadır. Bu şekilde Türkiye'de demokrasiyi güçlendirebilmek, refahı arttırabilmek veya bilim üretilebilen bir ortam oluşturabilmek mümkün değildir. Bu sebeple üzülerek belirtiyorum, Türkiye'nin dinamik ve haklı olarak tepkili gençleri çok yakında büyük bir hayal kırıklığına uğrayabilir. Bu hayal kırıklığı kesinlikle önümüzdeki seçimlerde kimin kazanacağı ile ilgili de değildir. Birçok genç akranım ne yazık ki hayatın kendilerinin doğması ile başladığı, kültürlerin yeni oluştuğu, geçmişte hiçbir şeyin yaşanmadığı ve sorunlarımızın tamamen yeni doğan bir bebek şeklinde ortaya çıkarak isminin onlar tarafından konduğu gibi büyük yanılgılara sahipler. Bundan dolayı sosyal medya toplumun algılarını manipüle etmek açısından çok önemli bir güç olarak karışımıza çıkıyor. Ancak sosyal medyanın Arap Baharı veya Hong Kong'daki Şemsiye Hareketi gibi olaylardaki etkilerini göz ardı etmemek gerektiğini de not düşelim. Toplumdan, idareden, güç odaklarından, fırkalardan ve bütün bunların geçmişinden pek de haberi olmayan toplumumuzun bir kesimi yalnızca sosyal medyada gördüğü 15-20 adet akımın tüm Türkiye'yi okumak için büyük bir hazine olduğuna ne yazık ki inanmış durumda. Hele ki bazı mecralarda özellikle genç vatandaşlarımızın öne sürdüğü bazı fikirleri gördükçe büyük bir dehşete düşüp aslında toplumumuzun her kesiminde siyaset konusunda bir cahillik olduğunu görebilmek mümkündür. Özellikle Reddit'te fikirlerini öne süren birçok gencin farkında olmadan tamamen Amerika Birleşik Devletleri'ndeki bazı kesimlerin internet kültürüne ait üslup, duygulanımlar ve fikirler kullanarak ABD kültürünü eleştirmesi gibi oldukça oksimoron paylaşımlarını görmek birkaç saniyenizi bile almayacaktır. Eleştirenler ile eleştirilenler arasında cehalet açısından pek bir fark olmadığı vakit nasıl ilerleyebiliriz? Reddit'teki Türkçe mecralarda duygusal, yaşamın içinden olmayan ve çoğu zaman gençliğin getirdiği aykırı güdülenmeler ile üretilen fikirlerin dışa vurulduğu düşüncelerin Türkiye'deki tek gerçeklik olduğuna inanan büyük bir kesim bulunuyor. Reddit'in İngilizce sayfalarına göz atarsanız insanların tek bir gönderi altında on binlerce entelektüel mesaj ile tartıştığını görebileceğiniz tonlarca gönderi bulabilirsiniz. Türkçe sayfalarda ise genelde küfür, ötekileştirme ve özellikle narsistik/antisosyal kişilik bozukluklarında var olan çeşitli duygulanımların -az önce bahsettiğim kültürler ile de harmanlanarak- dışa vurulduğunu ve aslında hiçbir yapıcı ürün ortaya konulmadığını görebilirsiniz. Bunun benzerini İngilizce sayfalarda da bulabilirsiniz ancak bahsettiğim gibi bunun aksine yapıcı ve entelektüel tartışmalar içeren sayfalar da vardır. Özetle, Türkiye'deki problemlerin yalnızca yaşlıların siyaseti yorumlayamamasından değil tüm toplumumuzdaki cehalet ve eğitimsizlikten kaynaklanıyor gibi gözükmektedir. Artık siyasette yeni bir döneme doğru yaklaştığımızı görebiliyoruz. Dünyanın olağan akışına uygun olarak insanlar değişmekte, fikirler dönüşmekte ve zaman akmaktadır. Ülkemizdeki genç ve dinamik neslin siyasette söz sahibi olmasından sonra birçok şeyin değişeceği doğru olabilir ancak her şeyin olumlu yönde değişip değişmeyeceği çokça tartışılması gereken bir durumdur. Oysa bugünkü algıya bakılırsa birçok insanın gençlerin gelmesiyle birlikte her şeyin çözüleceğini hiçbir bilimsel ve mantıki açıklama sunmadan kabul ettiğini görmek mümkün. Hüsnükuruntu ile düşünmek siyasi yorum yapmanın en yanlış yollarından bir tanesi ve bir psikiyatrik savunma mekanizmasıdır. Hüsnükuruntu bizim stresimizi yönetmemizi ve psikolojik iyilik halimizi sağlayabilir ancak gerçekler ile bağlantılı olmayan fikirler ile Türkiye'nin sorunlarını çözemeyiz. Bundan dolayı genç neslimiz olaylara geniş bir pencereden bakarak toplumu, tarihi, coğrafyamızı ve Türk siyasetinin özne ile nesnelerini gerçek anlamda öğrenmeye çabalamazsa ne yazık ki yarınlarımız için bir ileri atılım beklemek hayalperestlik olacaktır. Aksi taktirde, yeni nesil yine aynı hataları tekrarlayarak geleceğe çözülmemiş sorunlarla birlikte yeni sorunlar miras bırakacaktır.


Bir ülkenin uzun süreç içerisinde düzenli ve istikrarlı bir şekilde yükselebilmesinin koşulu, siyasal olarak da akademik ve bilimsel temele dayanmasındadır. Lakin bu temeller sarsılabilir ve yerlerine siyasi fanatizm gibi farklı olgular geçebilir. Günümüzde azıcık da olsa bir şeyler düşünen herkes bundan rahatsız olacaktır. Bu soruyu kime sorarsanız sorunuz, başka olguları reddedip akademik ve bilimsel temelleri desteklediğini söyleyecektir. En uç kesimlere de sorulsa buna itiraz edilmeyecektir. Fakat görülebileceği üzere böyle bir temelden yoksun olduğumuz çok nokta vardır. Bu temeli her kesimin savunmasına karşın, bu olguların eksik olması ve bunu kesimlerin görememesinin sebebi siyasi fanatizmdir. Siyasi fanatizm, bir akademik zihniyet ve icraat silsilesinden ziyade benden, bizden düşüncesiyle taraf tutmaktır. Siyasi fanatizm Türkiye'nin başındaki en önemli belalardan bir tanesidir. Çünkü bu tutum, hangi kesimden ve taraftan olursanız olun, doğruları görmenize engel olmaktadır. Mesele, doğruları seçmektir, tarafları seçmek değil. Siyasi fanatizm sonucu uzlaşma kavramı da kaybolmaktadır. Siyasette uzlaşma olgusuna sahip değiliz. Fanatiklik sonucu, aynı bir Galatasaray taraftarıyla Fenerbahçe taraftarı atışıyormuş gibi siyaseten didiniyoruz. Siyasiler de bunun farkında. Fakat bu çatışma ortamı siyasilerin işine yarıyor ki bunu çözmüyorlar. Çatışmak, siyasi kutuplaşmayı arttırır ve otoriter siyasetin istediği ortam tam olarak budur. Peki, çatışmak yerine uzlaşmak daha doğru ve faydalıysa neden bu yol izlenmiyor? Çünkü siyasetçilerimiz ne yazık ki kısa zaman dilimleriyle ilgileniyorlar. Siyasetin amacı seçim kazanmak olduğu an, uzlaşma kültürü gitmekte ve kutuplaşma kültürü gelmektedir. Bir siyasi parti doğal olarak seçim kazanmaya çalışmalıdır. Lakin bunu kutuplaştırmadan ve uzlaşma kültürüyle yapmak, siyasi bir yeteneği gösterir. Her kesimden siyasilerimiz bu yetenekten yoksun olduklarından dolayıdır ki kutuplaştırarak kazanma yoluna başvuruyorlar. Bir bakımdan, gerçekten de kutuplaşma kültürü başarı getirir. Lakin bu durum, ülkemizin 20-30 yıl gibi uzun süreli çıkarlarına, faydasına ve gelişimine balta vuruyor. Ayrıca bunun sonucunda doğru ile yanlış ayırt edilemediği gibi doğru insanla yanlış insan da ayırt edilemiyor. Bu yüzden bireylerin seçiminde liyakat ve nitelik yerine taraftarlık rol oynuyor. Bizden değilse ne kadar başarılı olursa olsun kötüdür, bizden ise kim olursa olsun iyidir düşüncesi, siyasi fanatizmin ortaya çıkarttığı bir zırvadır. Görülebileceği üzere, siyasi fanatizm kavramı nepotizm denilen kendi taraftarını kayırmaya yol açmaktadır. Bu ise sadece tarafların çöküşüne değil toplumsal olarak herkesin çöküşüne yol açar. Siyasi fanatizm, siyasetçilerden ziyade daha çok halkta etkisini buluyor. Doğru-yanlış ayırt etmekten ziyade taraf seçmeye çalışan bireyler, aynı zamanda bu tarafın hararetli bir muhafızı oluyorlar. Mademki hakikati ve doğruyu savunmaktır elzem olan, öyleyse tarafları fanatikçe savunmak yerine doğruları bilimsel olarak savunmak gerekir. Buradaki sorun bir tarafa ait olmak ya da bir kesimden olmak sorunu değil, o tarafın fanatikliği sonucu ortaya çıkan körlüktür. Bir birey siyasal olarak bir kesimi tutar ve onu destekler. Bu demokratiktir ve önemlidir. Fakat o tarafın doğrusunu desteklerken yanlışını eleştirmeli ve düzeltmeye çalışmalıdır. İşte bu, bilimseldir ve ülkemizi ileriye götürür. Lakin bir insan ne kadar bilgin olursa olsun, siyasi fanatizm ne yazık ki gözleri kör etmekte, yanlışları doğru göstermekte ve daha da ilerisi, kendi doğrularını kabul etmeyenleri düşman bellemektedir. Siyasi fanatiklik kutuplaşmaya yol açar. Değişmez bir doğrunuz vardır ve bu doğruyu kabul edenler ve etmeyenler olarak dünyayı ikiye bölersiniz. Doğruyu kabul edenler sizdendir fakat kabul etmeyenler düşmandır. İşin gerçeği, aynı her şey gibi, siyaset de iki sonuçlu bir alan değildir. Doğru ve yanlış diye hakikati, olguları, dünyayı, her şeyi ortadan bölenler siyasi fanatizme sahip olan insanlardır. Ortada birçok doğru bulunmaktadır. Çünkü bu bir matematik işlemi değildir. Olay, hangisinin daha faydalı bir doğru olacağı konusundaki mücadele olmalıdır, düşmanla savaşmak değil. Siyasi fanatizm yel değirmenleriyle savaşmaktır. Bu ise ülkemizi kutuplaştırır ve kesimlere böler. Kutuplaştırmak ve bölmek siyaset biliminin bir olgusudur. Böylece taraftar edinir ve kuvvetlenirsiniz. Lakin bu; ufak bir zihniyetin, ufak bir idrakin tezahürüdür. Bir siyasi deha, kutuplaştırmadan da post-truth siyasetine başvurmadan da başarılı olabilendir. Aksi takdirde, uzun süreçte kaybeden hepimizin ülkesi olan Türkiye'dir. Kutuplaştırmaktan, çatışmaktan ve siyasi fanatizmden ziyade olması gerekenler; uzlaşı kültürü, bilimsel dayanaklar ve milletin çıkarları için uzun vadeli, mantıksal ve planlı çalışmalardır. Ülke siyasete boğuldu. Ekranlar, bilboradlar, radyolar, vs. kafamı ne tarafa çevirsem siyasi figürler var. Ayrıldık, ayrıştık. Keşke toparlanabilsek. Ekonomik kriz bu olguları daha da derinleştiriyor. Gidişat düzelir diye umuyoruz. Siyasete boğulmak aslında çok da kötü bir şey değildir. Apolitiklik yahut politiklik denen kavramlar olumlu da olabilir olumsuz da. Bence sorun ise politik olunmasına rağmen bunun olumsuz düzeyde olmasındadır. Ülke siyasete boğulabilir lakin boğulan siyaset ne yazık ki ayrıştırıcı, kutuplaştırıcı ve hasımanedir. Halbuki uzlaştırıcı bir havaya sahip olsa, ülkenin siyasete boğulması kimsenin gözüne bile çarpmayacaktır. Ekonomik kriz ise dediğiniz gibi daha da derinleştiriyor. Ekonomi ilginçtir; olumsuz olması her şeyi olumsuz etkiler, olumlu olması da her şeyi olumlu etkiler. Siyasette manipülasyon kolaydır fakat ekonomide o iş zordur.