Son zamanlarda ismini sıkça duyduğumuz, özellikle Sağlık Bakanlığı tarafından onay verilen farklı tıbbi tedavi modalitelerini içeren bir kavram var: Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp . Konuyu çok merak ediyordum ancak konu hakkında çok da araştırma yapamadığım için, uzun zamandan beri çeşitli çalışmalar yaparak bu hususta fazlasıyla mesai harcayan, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesinden İnt. Dr. Melikşah Çakır arkadaşıma ve sahada hekim olarak çalışan, GETAT ile aktif olarak uğraşan Dr. Ahmet Ensar Yaman hocama bu konu hakkında röportaj yapma teklifiyle gittim. Sağolsun her ikisi de beni kırmadı ve konu hakkında ellerinden geldiğince bilgi vermeye çalıştılar. Bu yazımda, kendileriyle yaptığımız söyleşiyi sizlerle paylaşmak istiyorum. Melikşah: Kanıt düzeyi modern tıpta kullanılan tedaviler kadar yüksek olmayan; geçmişte pek çok uygarlıkta ve devlette insanlar tarafından kullanılmış yöntemler geleneksel tıbbı, modern tıbbın içine almadığı ancak insanlara faydalı olduğu düşünülen yöntemler de tamamlayıcı tıbbı oluşturur. Yani GETAT, yaygın olarak bilinenin aksine, sadece geçmişte kullanılan yöntemleri değil, pek çok yeni keşfedilmiş yöntemi de içermektedir. Melikşah: Alternatif kelimesi bu işle uğraşan kişiler tarafından kabul edilen bir tanımlama değildir çünkü alternatif demek 'bunun yerine diğeri' minvalinde kullanılır. Oysa biz GETAT'ı 'tamamlayıcı' yani eksikleri kapatan, bütünleyen, onun fayda veremediği yerlerde faydalı olmaya çalışan bir disiplin olarak algılıyoruz. Zaten GETAT'ın ortaya çıkma amacı da budur; modern tıbbın faydalı olamadığı ya da şifa veremediği alanlarda bir çare olmaya çalışmak. Kocakarı tıbbı daha çok 'Fitoterapi' dediğimiz, bitkilerin tedavide kullanılmasına dayanan ve birçok kaliteli yayınları olan bu bilimsel yöntemi halkın bilimsel olmayan bir şekilde kullanmasına verilen isimdir. Daha sonra da yetkili çevreler tarafından 'ot, çöp' gibi sıfatlarla kötü bir şeymişçesine itibarı düşürülmüştür. Elbette onların da hakkı var çünkü çok istismar edilen, çok medet umulan bir alan. Fakat bilgisizce yapılınca ortaya hiç de iç açıcı olmayan sonuçlar çıkıyor. Bitkilerin yanlış kullanılması sonucunda karaciğer nakillerine kadar giden neticeler görülebiliyor. Yine tıp öğrencilerine geleneksel yöntemler fazla anlatılmadığı için bizler de bilgi sahibi olmadan yargılıyoruz. Halbuki bütün bu yöntemlerin bilimsel çalışmaları, altyapıları mevcut. Bunları okuyup öğrenmemiz gerekiyor. Melikşah: Bir hocamız dünyadaki bütün GETAT yöntemlerini sıralamayı amaçlayan bir araştırma yapmıştı ve 200'den fazla yönteme ulaşmıştı. Bizim üzerinde konuşacaklarımız ise Türkiye'de onaylı yöntemler. 2014 yılının Ekim ayında çıkan GETAT yönetmeliği ile 15 yöntem resmi olarak kabul edildi. Böylelikle ilgili branşın eğitimine katılıp sertifikasını alan hekimler hastanelerde ya da özel kliniklerinde yöntemi uygulayabilir hale gelmiştir. Diş hekimleri de kendi alanlarında uygulamak üzere bu sertifikaları alabilir ve yöntemleri uygulayabilirler. Bunun dışında halktan birinin ya da sertifikasız bir doktorun bu yöntemleri uygulaması yasal değildir. Melikşah: Ben daha çok akupunkturla ilgileniyorum. Bu soruya akupunktur üzerinden cevap verecek olursam... Gazi Üniversitesi Biyokimya ABD Başkanı Cemal Çevik hocanın ülkemize gelen Çinli akupunktur eğitmenleriyle tanışması ve onlardan eğitim alıp kendini kitaplarla geliştirmesi ile Türkiye'deki akupunktur serüveni başlıyor. 30 yıl boyunca kendini geliştiriyor, dönemin esnek kanunları dolayısı ile uygulamalarını daha rahat yapıyor, dersler veriyor. Daha sonra Çin'e öğrenciler gönderiliyor. Onlar da burada eğitimlerine devam ediyorlar. 2014 itibariyle de, hoca düzeyinde bilgi sahibi olan bu ilk öğrenciler sertifika programında hoca olarak eğitim veriyor. Melikşah: Biz kanıta dayalı tıp sistemini kullanarak elde ettiğimiz bilgiler neticesinde modern tıbbı oluşturuyoruz. Önce vaka raporları, daha sonra vaka serileri, randomize kontrollü çalışmalar, meta-analizler şeklinde giden bir kanıta dayalı tıp felsefesi içinde yer bulmuş bilgiler modern tıp şeklinde karşımıza geliyor. Geleneksel tıbbın farkı ise bu kanıta dayalı sisteme dahil olamaması. En fazla yapılan çalışmalar akupunktur ve fitoterapi ile ilgili. Dolayısı ile modern tıbba ve hocalar tarafından kabul görmeye en yakın alan da yine akupunktur. Diyelim modern tıp yöntemleri ile herhangi bir tedavi şeklinin etkisi kanıtlandı ama etkisi çok fazla değil, yani hastalığı iyileştirmiyor ama semptomları belli miktarda azaltıyor. Mesela siz bu ilaç tansiyonu anlamlı olarak 3 mmHg düşürüyor bile derseniz bu modern tıbbın içerisine girer. Geleneksel tıp uygulamalarında ise çalışmalar yetersiz olunca modern tıp buna güvenmemekte, kabul etmemektedir. Modern tıp aslında pek çok hastalıkta yetersiz kalmakta ve kür vermemekte. Sadece semptomları azaltıp hayatın bu şekilde devamına katkıda bulunmaktadır. Bunu sahada da görüyoruz. Örneğin Primer Hipertansiyon %99 esansiyel yani nedeni bilinmeyen etkenlere bağlıdır. Hastalığı başlatan bir neden var ve bunun sonucunda vücutta bir etki silsilesi oluşuyor. Modern tıp olarak etyolojiyi tam bilmiyoruz ama patogenez konusunda gayet iyiyiz. Bu silsileyi gayet iyi biliyoruz ama etyoloji denilen olayı başlatan etkenleri bilmiyoruz ve hastalığı ortadan kaldıramıyoruz. Bu yüzden semptomları bastırarak hastalığı susturmaya çalışıyoruz. Örneğin tansiyon oluşturan ara basamakları engelleyen ilaçlar veriyoruz ve böylece kişinin daha refah yaşamasını sağlıyoruz. Fakat maalesef bu kür olmuyor, yalnızca semptomların bastırılması oluyor. Tabi modern tıp o zaman kötüdür, hastalığı tedavi edemiyor asla diyemeyiz. Eğer tansiyon düşmese ölümcül komplikasyonlar ortaya çıkacaktır. Bazı bilgisiz insanlar bu bakış açısı ile ilaçları bırakıp anlamsız tedavi yöntemlerine yönelip hayatını kaybedebilmektedir. Buna yönelik yüzlerce örnek de verebiliriz. Melikşah: Aslında ikisi de. Hem geleneksel hem tamamlayıcı kısmı var. Örneğin şuan COVİD-19 salgını var ve benim bir hipotezim var; X ilacı semptomları azaltıp yaşam süresini uzatmaktadır şeklinde. Bu hipotezi doğrulamak için önce ilacı in vitro ortamda test ediyorum. Efikasitesine , potensine , farmakokinetik özelliklerine bakıyorum. Daha sonra hayvan deneyleri ve faz çalışmalarıma başlıyorum. Önce COVID-19 olmayan 100 kişiye ilacı veriyorum. Güvenli mi diye bakıyorum. Sonra ilerleyen fazlarda hasta insanlara uygulayarak etkili mi diye deniyorum. Örneğin sarı kantaron için söyleyecek olursam, önce in vitro çalışmalar yapılmış ve etkisi gösterilmiş. Daha sonra hayvan ve insan çalışmaları yapılmış. Ancak bu denek sayıları çok yüksek değil. En fazla Faz-2 diyebileceğimiz aşamaya kadar gelinebilmiş. O açıdan modern tıbba tam entegre olamamış. Fakat tabi bu çalışmaların daha fazla yapıldığı yerler de olabilir, biz okumalarımızda denk gelmemiş olabiliriz. Çünkü Almanya bunu ilaç olarak kullanıyor. Hatta pek çok bitkisel ürünü standardize edip kullanıyor. Örnek veriyorum, her bir tablet 100 mg. Hiperforin, 30 mg. Hiperisin içermektedir şeklinde etken madde bazlı bir standardizasyon mevcut. Çörek otunu direkt almıyor da bunun içinde 100 mikrogram Timokinon vardır şeklinde sunuyor. Ham maddeyi alıp standardize ederek güvenliği sağlıyor yani. Yan etki profili neyse onu saptayıp yan etkilerden ve aşırı doz etkilerinden kaçınmaya çalışılıyor. Her branşta bu şekilde çalışmalar var aslında. Mesela Hacamat'ın in vitro kültürü yapılamaz. Çünkü bir ilaç değil bir yöntem. Ancak hastaları hasta olmayan insanlarla karşılaştırarak ölçebiliriz. Eğer bir malpraktis yoksa hasta olmayan insanlarda herhangi bir yan etkisi görülmemiş. Sadece nadiren kişinin vücudunun verdiği aşırı tepki sebebiyle cilt üzerinde lezyonlar, büller oluşabilir. Hasta insanlar üzerinde ise, etkili olduğu yönünde de etkisiz olduğu yönünde de çalışmalar mevcut. Hakkında en fazla akademik çalışma olan yöntem akupunktur ve 2002 yılına kadar enerji meridyenleri/kanalları hakkında elle tutulur somut bir bilgi olmadığı için modern tıp camiası tarafından hep mesafeli karşılanmıştır. İçinden çi akan enerji kanalları, Çin tıbbı'nın temelini oluştururken, modern tıpta kan ve lenf damarlarından başka vücudun her yerinde bulunan bir kanal sistemi yoktur. Ama 2002 yılında Kore'de başlayıp Amerika, Çin, Japonya Rusya gibi ülkelerde de yapılan çalışmalarla, kan ve lenf damarlarından farklı bir tübüler sistem olduğu gösterildi. Bu kanalların Akupunktur kanalları olabileceğine yönelik çalışmalar mevcut ve son derece heyecan verici. Ben yakından takip ediyorum. Özellikle tümör metastazlarının açıklanması ve kanser tedavisi ile birlikte organ rejenerasyonu konusunda çığır açabilecek potansiyele sahip bir konu. Çalışmalar yolda gibi görünüyor. Melikşah: Açıkçası bu konu çok suistimal ediliyor. Ben şöyle bir yöntem kullanarak hastaları iyileştiriyorum diyenler var. Belki plasebo etkisi, belki de iyileştirdiklerini sanıyorlar. Böyle iddiası olan çok insan var. Bu yüzden yöntemlere daha temkinli yaklaşmak gerekiyor. İstatistik bilimini kullanıp yöntemin anlamlı olarak doğru olup olmadığına mutlaka bakmak lazım. Elbette tek bilgi kaynağı istatistik değil. Nitekim vaktiyle kalp yetmezliğine beta-blokör vermek inanılmaz bir hataydı. Ama günümüzde tam tersi kalp yetmezliğinde temel ilacımız beta-blokörler. Çünkü tıp değişken bir bilim. O dönemde ortaya atılan hipotez ve destekleyen bulgular ile bugün ortaya atılan hipotez ve destekleyen bulgular uyuşmayabiliyor. Dolayısıyla farklı bir açıdan bakabilmek gerekiyor. Biz apiterapi, hipnoz gibi konularda hiç eğitim görmedik. Fakat bu yöntemlerin etkili olduğunu gösteren akademik çalışmalar var ve gerçekten araştırmaya değer yöntemler. Ben alanında görmüş geçirmiş diş hekimi olan bir hocadan hipnoz konusunu dinlediğimde önyargılı olduğumu fark ettim. Bilmediğim çok şey öğrendim ve bu yöntem ile insanlara faydalı olabileceğimi düşündüm. Yeni bir şey icat edebiliriz, yeni bir yöntem, yeni bir cerrahi alet. Ama daha kolayı, olan bir yöntemi öğrenip uygulamak, insanlara ulaştırmak. İnsan hakkında bilmediklerimiz bildiklerimizden fazladır. Bilmediğimizi bilirsek daha fazla şey bilmeye namzet oluruz. Ama bilmediğimizin farkında değiliz. Zihnimizi tek bir noktaya odaklamak yeni yöntemlerin keşfine engel olup insanlığın zararına olacaktır. Buradaki sözüm hem sadece geleneksel tıpla ilgilenenlere hem de sadece modern tıp ile ilgilenenlere. Modern tıptan kastım da hakkında bilimsel çalışmalar olmasına rağmen geleneksel yöntemlerden uzak kalan tıptır. Yoksa geçmişte kalmak bize yakışmaz, en son buluşlarla ilgilenmemiz gerekir. Sonuçta ne bulunuyorsa insan için bulunuyor. Biraz daha geniş bakıp araştırmalarımızı arttırmalıyız. Örneğin İridoloji diye bir bilim dalı var ve yaptığı şey iris tabakasına bakarak teşhis koymak. Yirminci yüzyılda birkaç bilim insanı iris haritası çizmiş. İrisi çizgilerle ayırıp çeşitli organlarla eşleştirmişler. Gözün her bir noktasındaki farklı işaretlerle hastalıkları ilişkilendiren bir sistematik ortaya koymuşlar. Makalelere baktığımda şöyle 'tek kör' bir çalışma gördüm. İki iridolog çalışmaya alınıyor ve çalışmayı düzenleyenler tarafından teşhisi bilinen hastaların gözlerine bakarak hastaların teşhislerini koymaları isteniyor. Doğruluk oranı yüksek değil ve iki iridolog arasında da çelişkiler mevcuttu. Dolayısı ile bende çok güven uyandırmadığını söyleyebilirim. Ama en azından birkaç çalışma yapılmış, bir adım atılmış. Bunları okuyarak fikir sahibi olmalıyız, yanlış örneklere bakarak konuyu anlayamayız. Melikşah: Düzce Üniversitesi'nde Türkiye'nin ilk GETAT merkezi mevcut. Bununla ilgili hocalar, sertifikasyon programları ve çalışma alanları var. Yine ülkemizde GETAT merkezlerinin sayısı hızla artmakta. Şehrinizdeki devlet ve üniversite hastanelerinde GETAT bölümü olup olmadığını araştırın. Varsa oradaki hocalarla tanışın. Biraz samimiyet kurduktan sonra çalışma yapmak ya da çalışmaya dahil olmak için teklifinizi yapabilirsiniz. Melikşah: M.Ö. 1500 yılında Mısır papirüslerinde hacamat yapıldığına dair bulgular gözlenmiş. Hatta daha da eski tarihlerde Çin ve Arap coğrafyasında da hacamat benzeri yöntemler uygulanmış. Farklı çalışmada farklı tarihler ortaya atılsa da hacamat ve akupunkturun birkaç bin yıllık geçmişi var, milattan öncesine dayanıyor. Bu tarihler insanoğlunun belki de tıpla ilgilenmeye başladığı zamanlardan beri bu yöntemlerin bilindiğini gösteriyor. Özellikle İbn-i Sina bu yöntemleri İslami açıdan da değerlendirip kitaplarına almıştır. İbn-i Sina'nın kitaplarında akupunktur yer almaz ama hacamat, sülük, fitoterapi yöntemleri yer alır. Hacamat ayrıca peygamberimizin sünnetidir. Ondan önce de uygulanıyordu fakat peygamberimizin tavsiye etmesiyle beraber İslam dünyasında büyük bir ehemmiyet kazanmıştır. Fitoterapi de benzer şekilde hadislerle desteklenmiştir. Çörek otu ve sirke ile ilgili hadisler; bal, zeytin ve incir gibi yiyeceklerin Kuran'da geçmesi hem bizde hem de Avrupa ülkelerinde araştırmalar için öncü olmuştur. Melikşah: Dergi bazlı değil ama konu bazlı PubMed, Web of Science, ScienceDirect gibi web tabanlı kütüphanelerde anahtar kelimelerle kolaylıkla makalelere ulaşılabilir. Google Akademik de böyle bir platform ama orada sadece tıp değil botanik, biyoloji, ziraat, veterinerlik gibi başka disiplinlerde de çalışmalar çıkabileceği için istenilene ulaşmak daha fazla zaman alabilir. Konu ile ilgili en fazla atıf alan akademik çalışmalara göre sıralama yapmak istiyorum diyen biri için Web of Science gayet idealdir mesela. Buralarda nasıl arama yapıldığını öğreten eğitimler mevcut, Youtube'dan dahi ilgili eğitimlere ulaşabilirsiniz. Melikşah: Her merkezde ilgili merkezdeki hocaların sahip oldukları sertifikalara göre farklı yöntemler uygulanabiliyor. Bu konudaki öncü merkez Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi oldu. On beş yöntemin hepsinin eğitimi ve uygulaması AYBÜ'de yapılmaktadır. Bir hasta böyle bir merkezden randevu alarak özel sektöre göre daha düşük ücretlerle bu uygulamaları yaptırabilmektedir. Fakat elbette kime hangi tedavinin nasıl uygulanacağını oradaki hekimler belirlemektedir. Kanser hastası biri gittiğinde örneğin proloterapi bu hastaya fayda verir mi, ne oranda verir, olabilecek komplikasyonlar nelerdir gibi soruların yanıtlarını hekim verecektir. Melikşah: Evet kongre henüz iki kez yapıldı. Uluslar arası bir kongre oluyor. Gerek tıp öğrencileri gerek halktan isteyenler katılabiliyor. Kongreler İstanbul'da, nisan aylarında yapılıyor. Konaklamayı herkes kendisi karşılıyor. Bu seneki kongre salgın dolayısıyla iptal edildi. İlgi duyanların ve bilgi almak isteyenlerin katılmasını tavsiye ederim. Melikşah: Halkımız doktor olmayanlara bu yöntemleri uygulatmamalı. İnternetten kolayca GETAT ile uğraşan gerek özel, gerek devlet hastanelerinde çalışan hekimleri bulabilirler. İstismara uğramamak ve daha fazla fayda görmek için bunu göz önünde bulundurmaları gerekir. Tıp öğrencilerine ise şunu söylemek istiyorum. Biz bu yöntemleri öğrenmek ya da yapmak zorunda değiliz ama hangi yöntem hangi hastalığa uygulanır, hangi hastalığa uygulanmaz kanıtlarıyla beraber fikir sahibi olmalıyız. Yoksa halkımız internetten veya başka güvenilir olmayan bilgi mecralarından öğrenmeye çalışırlar. Birisi bize bu konu hakkında fikrimizi sorduğunda bize anlatılmadı dememeliyiz. Türkiye'de de daha fazla uygulanmaya başladığı için mutlaka bilgimiz olmamız gerekir. Ben: Vakit ayırıp değerli görüşlerini paylaştığın için çok teşekkür ederim. Diline sağlık. Melikşah: Bu güzel sohbet için ben teşekkür ederim. Hoca: GETAT ve modern tıp temelde hastalıklara aynı prensiplerle yaklaşır. Koruyucu, tedavi edici ve tedavinin idamesini sağlayıcı uygulamalar yapar. Genel olarak hastalıkların patofizyolojisini incelediğimizde de belli başlıklar karşımıza çıkar. Enfeksiyöz bulaşıcı hastalıklar, kalıtsal hastalıklar, konjenital hastalıklar, metabolik hastalıklar, dejeneratif hastalıklar, kronik inflamatuar hastalıklar, immünolojik hastalıklar, psikiyatrik hastalıklar, neoplastik hastalıklar... Modern tıp nasıl bütün bu hastalıklara multidisipliner yaklaşıyorsa GETAT uygulamaları içinde de bu hastalık etyolojilerinden bir çoğuna etkisi olan uygulamalar ve koruyucu tıp uygulamalarını görüyoruz. Örneğin kendi uygulamasını da yaptığım kupa tedavisi için söylenen en faydalı hacamat, hasta olmadan önce yapılan hacamattır sözü koruyucu hekimlik uygulaması için güzel bir örnek teşkil edecektir. Yine en basitinden fitoterapi şu anki farmakolojinin temellerini oluşturmaktadır ve yukarıda etyolojilerini saydığımız hastalıklar için birçok bitki tedavide kullanılmaktadır. Modern tıpta kullanılan ilaçların birçoğunun muhteviyatında da bitkiler yer almaktadır. Yine sülük tedavisini incelediğimizde sülüğün yüzlerce biyoaktif madde salgıladığı ve bunların antiinflamatuar, analjezik, antioksidan, miyorelaksan, immünomodülatör, antiagregan, fibrinolitik, antiromatizmal etkileri olduğunu görüyoruz ve tedavide bu etkilerinden faydalanıyoruz. Kupa tedavisi ve hacamat uygulaması da çeşitli mekanizmalarla etki ederek analjezik, antiinflamatuar, immünmodülatör, detox etkisiyle birçok hastalığın önlenmesi ve tedavisinde rol oynamaktadır. Aslında buraya kadar hep ortak yönlerinden bahsetmiş olduk. Ayrılan yönleri de, Dünya Sağlık Örgütü'nün GETAT uygulamalarını tanımlarken kullandığı ifadelerde kendini gösteriyor; Fiziksel ve ruhsal hastalıklardan korunma, bunlara tanı koyma, iyileştirme ve tedavi etmenin yanında sağlığın iyi sürdürülmesinde de kullanılan farklı kültürlere özgü teori, inanç ve tecrübelere dayalı izahı yapılabilen veya yapılamayan bilgi, beceri ve uygulamaların bütünüdür der. İşte GETAT bu tanımdaki inanca dayalı olup izahı yapılamayan bilgi, beceri ve uygulamalar yönüyle modern tıptan ayrılmaktadır. GETAT uygulamaları tarih boyunca birçok medeniyette uygulandığı için pek çok kültürden etkilenmiştir. Örneğin günümüzde hala Hindistan, Nepal, Sri Lanka'da da uygulanan Ayurvera Tıbbı; yine Hint felsefesinde ve bazı Asya kültürlerinde metafiziksel ve biyofiziksel enerjinin bağlantı noktası olarak düşünülen çakralar; yine İslam medeniyetlerinde de sıkça kullanılan Hacamat tedavisi ve bunun peygamberimiz Hz. Muhammed tarafından da tavsiye edilip uygulanırken dualar ve ayetler okunması, modern tıpla izah edilemeyecek fakat insanlara maddi ve manevi açıdan iyi gelen uygulamalardır. Hoca: GETAT uygulamalarından bir çoğuna ilgim olmasına rağmen şu an sadece Kupa tedavisi ve hacamat ile sülük tedavisi uygulamaları yapmaktayım. Bu yöntemleri hem aileme ve sevdiklerime hem de hastalarıma güvenle uygulamaktayım. Bu iki tedavi Türkiye'de en çok uygulanan ve bilinen GETAT uygulamaları olarak öne çıkmaktadır. Bu iki tedavinin endikasyonlarına yani hangi hastalara uygulandığına bakacak olursak çok geniş bir skala karşımıza çıkıyor. Hacamat için başlıca myalji, fibromyalji, miyozit, bel fıtığı, boyun fıtığı, lumbalji, spor yaralanmaları, osteoartrit, karpal tünel sendromu, nevralji ve buna bağlı ağrılar, gerilim baş ağrısı, migren, sinüzit, otit, astım, bronşit, uyku bozuklukları, bulantı, kusma ve kabızlık gibi şikayetlerin semptomatik tedavisi için kullanılmaktadır. Ayrıca birçok kronik dahili hastalıkta olumlu etkiler gösterdiği ve tansiyon, şeker, kolesterol düzeyini düşürdüğü gösterilmiştir. Sülük için varis, romatoid artrit, eklem kireçlenmeleri, migren ve gerilim tipi baş ağrısı, vertigo, kulak çınlaması, huzursuz bacak sendromu, tendinit, ekzema, ürtiker, sedef, akne ve anti-aging amaçlı, kronik hepatit, anksiyete, panik atak gibi hastalıklarda kullanılmaktadır. Ayrıca hem kupa tedavisi hem de sülük tedavisi hiçbir hastalığı olmayan sağlıklı bireylerde de koruyucu hekimlik adına uygulanmaktadır. Hamileler, hemofili hastaları Hemoglobin<9.5 olan anemik kişilere, trombofilebit, kalp hastalığı, kalp yetmezliği olanlar, kanama ve pıhtılaşma bozukluğu olanlar, düzenli kan sulandırıcı kullananlar, aktif veya cerrahi yarası olan bireylere ve doğrudan varisler üzerine hacamat ve sülük uygulaması yapılmaz. Ben hem kendime, hem eşime hem de anne ve babama belli aralıklarla uygulamakta ve uygulattırmaktayım. Daha çok kas ağrılarından muzdarip olduğum için de faydasını görmekteyim. Ayrıca kronik yorgunluk ve fibromiyalji'de de bizzat faydasını gördüğümü söyleyebilirim. Hoca: Açıkçası şu dönemde tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de rağbet artmakta ve gelişmeler yaşanmaktadır. Öncelikle yasal zemininden bahsedersek 21 Haziran 2012'de Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü bünyesinde GETAT Uygulamaları Daire Başkanlığı kurulmuştur 27 Ekim 2014 yılında 29.158 sayıIı ilan ile resmi gazetede GETAT uygulamaları yönetmeliği yayınlanıp yürürlüğe girmiştir. Sağlık Bakanlığı'nın 02.10.2015 tarihli 840 sayılı onayı ile sertifikasyon programları başlatılmış, hekimler ve diş hekimlerine 15 farklı GETAT uygulaması ile ilgili sertifikalar verilmeye başlanması uygun görülmüştür. Ayrıca GETAT uygulamaları klinik araştırmaları hakkında yönetmelik yayınlanarak bununla ilgili hukuksal altyapı da oluşturulmuştur. Konunun kanıta dayalı zeminde ilerleyebilmesi için de pek çok Üniversite ve Eğitim Araştırma Hastanesinde GETAT Uygulama Merkezleri kurulmuş, konuya yönelik ar-ge ve eğitim çalışmaları da verilmeye başlanmıştır. Yine GETAT Anabilim Dalları da kurularak yüksek lisans ve doktora programları açılmaktadır. Ayrıca ülkemizde Cumhurbaşkanlığı himayesinde ve Dünya Sağlık Örgütü teknik sponsorluğunda bu yıl üçüncüsü düzenlenecek olan Uluslararası GETAT kongresi ve Fuarı hem ülkemiz için hem de dünyada bu alanda çok önemli bir gelişmedir. Ben: Verdiğiniz bilgiler için çok teşekkürler hocam. Okuyucularımız sizi İnstagram'dan @doktordanhacamat adresi üzerinden takip edebilirler. Hoca: Bana bu fırsatı tanıdığınız ve okurlarınızla buluşma şerefine eriştirdiğiniz için ben teşekkür ederim. Tıp öğrencileri için ufuk açıcı olan faydalı bir yazı olmuş, tebrikler..


Kitabı elinize aldığınızda etkileyici bir arka kapak yazısıyla karşılaşıyorsunuz. Konusu ise çok daha ilginç. Geçirdiği trafik kazası sonucunda ölüme yakın deneyim yaşayan Alef, uzun süre psikolojik tedavi görür, ancak sanrılarından bir türlü kurtulamaz. Kendini en çaresiz hissettiği dönemde Ruhsal Saat Tamircisi ile tanışır. Reenkarnasyona hiç inanmamasına rağmen delirmediğini ona kanıtlayabilecek birine duyduğu ihtiyaç o kadar yoğundur ki tüm yaşadıklarını anlatmaya başlar. Kafasına takılan tüm sorulara yanıt buldukça ruhunu tamamen açar. Kitap üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Alef, geçmiş zamanda Nazi Almanya'sında bir Yahudi'dir. Savaş sırasında kimlik değiştirir, Nazi subayı olarak Rus cephesinde görev alır. Savaşın kirli yüzüne bire bir şahit olur. Toplama kamplarında bile bulunur. Bir Yahudi olarak kamplarda işkence görmek yerine sahte bir kimlikle orada bulunmanın vicdanı yükü, hayatta kalma iç güdüsü ile birbirine karışır. İkinci Dünya Savaşı ve Hitler hakkında da hiç bilmediğiniz gerçeklerin tokat gibi yüzünüze çarptığı bir geçmiş kurgusu ustaca işlenmiş. İkinci bölümde, şimdiki zamanda Türkiye'de yaşayan bir kadının hayatındaki zorluklar kaleme alınmış. Özellikle Türk Kürt sorunu ve ülkemizdeki ırkçılığın, fikir ve mezhep ayrılıklarının boyutları anlatılmış. Bu bölümde Alef, yaptığı evlilik sonucu kötü günler yaşayan ve psikolojisi iyice bozulan bir kadını intihara sürükleyen sebepleri ve kalbi durup yeniden hayata döndürüldükten sonra iyice içinden çıkılmaz bir hal alan hayatını terapiler sırasında Ruhsal Saat Tamircisi'yle paylaşır. Reenkarnasyon, doğar doğmaz ölen çocuklar, var oluş sebebimiz, sonu gelmeyen kötülükler gibi hepimizin kafasını kurcalayan soruları Ruhsal Saat Tamircisi 'ne yöneltir. Terapiler yalnızca iyileşmesine değil, dünyaya çok başka gözlerle bakmasına sebep olur. Üçüncü ve son bölüm ise gelecek zamanda işlenmektedir. Hayallerinizin çok ötesinde bir bilimkurgu örneğine şahit olacağınız bu gelecekte, sosyal medya ve internet tamamen hayatlarımızdan çıkacak, evcil hayvan sahibi olmak ise en büyük lüks sayılacaktır. Dünyayı değiştirmek isteyen bir genetik mühendisinin bunu ırkçı olduğu için mi yoksa insanlık adına mı yaptığı uzun süre kafanızı kurcalayacaktır. Gelecek bölümünde, bilim ve spiritüellik birlikte ele alınarak Einstein ve daha birçok bilim insanının dinler, kuantum fiziği ve reenkarnasyon hakkındaki görüşlerine de ustaca yer verilmiş. Ruhsal Saat Tamircisi'ne yalnızca bir roman demek haksızlık olur. Derin araştırmalar sonucu ortaya çıkan bu eser; içinde tarih, felsefe, psikoloji, bilim, sosyoloji ve hatta teolojinin yer aldığı çok geniş kapsamlı bir başucu kitabı dersek abartmış olmayız. 20 Ağustos 1979'da İstanbul'da doğan Lidya Nasman, İstanbul Bilgi Üniversitesi Psikoloji bölümü mezunudur. Eğitimine, Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi'nde Felsefe okuyarak devam etmektedir. 2012- 2015 yılları arasında Cezayir, 2015'ten 2020 yılına kadar Etiyopya'da yaşamıştır. Uzun süredir Afrika'nın gizemini deneyimlemeye fırsat bulan yazar, 2021'de ise Tanzanya'ya taşınmıştır. Etiyopya'da yaşadıklarından ilham alarak hislerini kaleme dökmeye başlamıştır.


Balkanlar ve Yunanistan'ı kapsayan bu coğrafya çağlardan beri eşkıyasıyla meşhurdur, ki bunlar hep işlemeli, türlü türlü tüfek ve silahla resmedilirler. Peki bu silahların ismi cismi nedir? Bu yazı bunu inceleyecek. Evvela bu yörenin silahları neden böylesine şekil ve işlemede fark gösteriyordu, ona biraz kafa yoralım. Tehlikeli, kan davalarının, haydudun hasmın bol olduğu bir yer. İnsanlar servetlerini üzerlerinde bulundurmak zorunda oluyorlar. Bu servet de dostları olan silahlara yansıyor. Kısaca bir nevi şatafat ve silaha saygı belirtme yolu. Yörenin türkülerinde eşkıyalar eğer silahları onlara yardımcı olursa, onları gümüş, altın ile işleyeceğini söylerler. Neyse, işin sosyokültürel ve coğrafi farklarına daha eğilebiliriz ama konudan sapmayalım. Başlayalım. Osmanlı'da başta 'ejderdehan', yani ejder ağızlı namlu popülerken, 17. yüzyıl gibi 'karanfil' namlular popülerleşiyor. Bu da Rumeli coğrafyasında 'karanfilka' ve 'kariophili' olarak anılan tüfeklerin çoğalmasına ve yayılmasına sebep oluyor. 1. Resim Ejderdehan, 2. Karanfil.


Osmanlı'nın en bitap vakitlerinde sayısız devlet görevleri ile birlikte beş defa sadrazamlık, yedi defa hariciye nazırlığı ve hatta bazen ikisini birlikte yapacak olan Mehmet Emin Ali Paşa; 1815 yılında bitkin bir evde dünyaya gözlerini açtı. Fakir bir ailenin çocuğuydu. Babası Mısır Çarşısı'nın kapıcısıydı. İleride kendisiyle kapıcının oğlu diyerek dalga bile geçeceklerdi. Kısa boylu, çelimsiz, yorgun bir vücuda sahipti. Lakin bunların önemi yoktu çünkü o zeki, çalışkan birisiydi. Mahalle mektebinde okudu, Arapça dersleri aldı. 1830 yılında Divan-ı Hümayun katipliğine girdi (15 yaşında oluyor). Burada çalışırken 2 sene içerisinde Fransızcayı kendi kendine öyle bir öğrendi ki sonraları tercüme odasına alındı. Asıl ismi Mehmet Emin olsa da orada kendisine büyük ve yüce anlamına gelen Ali ismi verildi. Zannediyorum 15 yaşında katipliğe giren Mehmet Emin'e oradakiler Ali ismini boşuna vermiş olamazlardı. Daha sonraları Viyana Elçiliği, Londra Elçilikleri, İzmir ve Bursa Valilikleri gibi birçok göreve atanacak olan Mehmet Emin Ali Paşa, devlet basamaklarını hızla çıkacak ve döneminde sözü padişahtan bile daha çok geçen kişi olacaktır. Zaten kendisi II. Mahmut, Sultan Abdülmecid ve Sultan Abdülaziz dönemlerinde yaşamıştır. Bu üç dönemi yaşayan birisinin tecrübeli olduğunu belirtmeye lüzum görmek bile abestir. İleriki dönemde tek dostu gibi olacak olan Fuat Paşa ile birlikte Tanzimat'ın mimarı olan Koca Mustafa Reşid Paşa'nın himayesinde yetişenlerdendi. 37 yaşında Sultan Abdülmecid ona sadrazamlık verecek, bu kadar genç yaşta sadrazam olması onu bile şaşırtacaktır. 1 ay geçmeden görevden alınacaktır. Ali Paşa, devletin saygınlığına son derece dikkat ederdi. Asil bir adamdı. Lakayt ve absürt hareketlere hiçbir zaman tahammül etmezdi. Sadrazam olduğu dönemler içerisinden birinde Sultan Abdülaziz kendisini gece kıyafetiyle karşılamıştı. Bunun üstüne Ali Paşa hemen dışarı çıkıp yüksek sesle -padişahın duyabileceği şekilde- mabeynciyi Hünkarımız istirahat buyururken beni niye içeri soktun? diyerek azarlamıştı. Buradaki ikaz, yüksek sesle azarlanan mabeynci değil padişahın bizzat kendisiydi. Politik ve diplomatik dehası sayesinde dünyada ün kazanmıştı. Siyasi nota yazma kabiliyetini herkes takdir ederdi. Batı'nın bütün diplomatları ona karşı saygılılardı. Fransa İmparatoru III. Napolyon keşke Ali Paşa gibi bir hariciye nazırım olsaydı diye yakınırken aynı zamanda kendi delegelerine Avrupa ile ilgili bir karar alacağınız zaman bir kere de Ali Paşa ile görüşün diyordu. Diplomaside kullandığı Fransızca bütün diplomatlarca hürmetle karşılanacaktı. Ünlü bir Fransız edebiyatçısı, şairi ve politikacısı olan Alphonse de Lamartine; Ali Paşa'nın Fransızcasının bu kadar iyi olmasının nedeninin Fransa'da okuması olduğunu söyleyecekti. Kendi kendine, yoksulluk içinde öğrendiği Fransızcayı bir tarafa bırakırsak, Lamartine bu sözü söylediğinde Ali Paşa'nın Fransa'yı görüp görmediği bile şüphelidir. Fransızcasından dolayı onu gören diplomatlar Türk olduğuna ihtimal dahi vermezler. 1856 Islahat Fermanı'nın baş mimarıydı. Gayrimüslimlere birçok haklar tanımıştı. Bu politikası aslında Osmanlı'ya karşı dış müdahaleleri engellemek içindi. Lakin bu hakların verilmesiyle etrafında büyük bir muhalif çevre oluştu ve ağır eleştirilere maruz kaldı. Denilebilir ki dönemin ikinci ismi olan Fuat Paşa'dan başka dostu yoktu. Kırım Savaşı'nı sona erdiren 1856 Paris Antlaşması'nın en etkili ismiydi. Bu antlaşmada Osmanlı'yı resmen o zamanın Avrupa Birliğine sokmuştur. Osmanlı Devleti Avrupalı devletlerden sayılacak ve toprak bütünlüğüne saygı duyulacaktı. Paris Antlaşması'na Osmanlı'nın imzasını atan Ali Paşa, kapitülasyonları da kaldırmaya çalışacak lakin başarılı olamayacaktır. Ayrıca yabancı sermaye girişini engellemeye çalışacaktır. Önceden çıkan ve kendi eseri olan Islahat Fermanı'nı bu antlaşma ile Avrupalı devletler tanıyacaktır. Gayrimüslimlere haklar tanıyarak diğer devletlerin Osmanlı'nın iç işlerine karışmasını engelleyeceği düşüncesiyle bir Osmanlıcılık siyaseti güdüyordu. Bu politikası dönemin çoğu siyasetçisi tarafından son derece ağır olarak eleştirilecekti. Hatta onun hocası ve Tanzimat'ın kurucusu olan Mustafa Reşid Paşa bile kendisini sertçe eleştirecekti. Aynı yıl sadrazamlıktan azledilecek, 2 yıl sonra tekrar sadrazamlığa alınacaktır. Kırım Savaşı'ndan dolayı ortaya çıkan ekonomik problemleri çözmek adına yeniden saray harcamalarını kısacak ve bu yüzden bir kez daha azledilecektir. Abdülmecid'in ölümünden sonra Sultan Abdülaziz'in tahta geçmesiyle tekrar sadrazamlığa alınacaktı. Tavizkar dış politikası nedeniyle Namık Kemal, Ziya Paşa ve Ali Suavi gibi isimlerce eleştirilecekti. Daha sonraları Ali Paşa'nın çıkaracağı bir kararnameden dolayı bu muhalifleri Fransa'ya kaçacaklardı. Aslında bütün ömrü boyunca gayri-müslimlere haklar vermeye çalışarak iç siyaseti bağımsızlaştırmaya çalışmış, dini ve ekonomik konularda bağımsız bir Osmanlı düzeni kurmaya çalışmıştır. Yani Osmanlıcılık politikası gütmüştür. Fakat bırakın bütün muhalifleri, kendi padişahı olan Sultan Abdülaziz bile onu sevmiyordu. Ali Paşa ise çok yalnızdı. Etrafında yeterli kadro yoktu. Tabiri caiz ise bütün devletin yükü kendisiyle Fuat Paşa'nın omuzlarına yüklenmişti. Bunca ağırlık ve yükün altında kalan, sayısız devlet görevlerinde uğraşan Mehmet Emin Ali Paşa, 1871 yılında yani 57 yaşında hastalanıp veremden yatağa düşecek ve aynı yıl vefat edecektir. Süleymaniye mezarlığına gömülecektir. Cenazesinde Nasıl bilirdiniz? sorusuna tek bir kişinin bile ses çıkarmadığı Mehmet Emin Ali Paşa'nın değeri sonraları anlaşılacaktır. Bütün eseri boyunca Ali Paşa'yı eleştirdiği Zafername Tahmisi ve Şerhi eserinin yazarı Ziya Paşa; mezarı başına gelip saatlerce ağlayacak, duyduğu hicaptan ötürü ailesine sahip olduğu altınlardan verecektir. Ölümünden sonra Otto von Bismarck -belki onun marifeti bana da geçer diye- Ali Paşa'nın yazı takımlarını satın alacaktır. Onun ölümüyle Tanzimat devri sona erecek ve II. Abdülhamid dönemi başlayacaktır. Bugün bile; yürüttüğü siyasi politikayı sevenleri olduğu kadar sevmeyenleri de bulunan Mehmet Emin Ali Paşa'nın dehasını, kabiliyetini ve başarısını hiç kimse inkar etmeye cüret edemeyecektir. Namuslu adam ihtiyacımıza hızır gibi yetişen ali paşa'yı tanıttığınız için teşekkürler. Ne yazık ki Ali Paşa gibiler günümüze yetişemiyorlar. Ancak, günümüzün insanları, kendi tarihlerinin parlayan şahsiyetlerini okuyarak, öğrenerek ve ders çıkararak yollarını doğru bir şekilde aydınlatabilirler. Hata yapa yapa ders çıkarma lüksleri bulunmayanlar, başka insanların yanlışlarından yahut doğrularından ders çıkarmalıdırlar. Güzel yorumunuz için ben teşekkür ederim.


Karadeniz bölgesi giderek daha fazla jeopolitik ve jeoekonomik mücadelenin bir konusu oluyor. Bu durum, Avrupa ile Asya'yı birbirine bağlayan bir bağlantı olarak bölgenin bir çeşit köprü veya kavşak olmasından kaynaklanıyor. Rusya, Güney Avrupa ve Ortadoğu arasında yer alan ve Akdeniz ve Orta Avrupa ile bağlantı sağlayan Karadeniz, bir bölgesel önemden çok daha fazlasını ifade etmektedir. Gerçekte, stratejik önemi sürekli büyüyen bir yer olarak Karadeniz bölgesi, bir jeopolitik ekseni yansıtmaktadır. Karadeniz, bölgesel ve bölge dışı aktörlerin sürekli dikkatini çekmiş; uluslararası ilişkiler dahilinde önemli ve çeşitli tarih dönemlerinde ise belirleyici bir rol oynamıştır. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dağılmasıyla birlikte Rusya'nın bölgedeki pozisyonu zarar gördü. Esasında bu durum Sovyetlerin Karadeniz donanmasının altyapı ve ilgili endüstriler de dahil olmak üzere Rusya ve Ukrayna olarak ayrılmasından kaynaklanıyordu. Diğer yandan, her iki ülke için de ekonomik ve siyasi bir belirsizlik dönemi vardı ve bu durum, Rusya'nın hakim olduğu Karadeniz bölgesindeki donanmanın savaş yeterliliğinde bir düşüşe neden olmuştur. Bunun sonucu olarak Rusya, bu yüzyıl boyunca ilk kez Karadeniz bölgesinde askeri güç dengesini kaybetti. Bölgedeki diğer ülkelerin güç kazanması, Rusya'nın Karadeniz üzerindeki askeri ve siyasi etkisinin azalması sonucunda olmuştur. NATO, bu bölgeye uzun süredir ilgi duyuyor ve burada uzun süredir aktif bulunuyor. SSCB'nin dağılması ve 2014 yılındaki Kırım bağımsızlık oylaması arasındaki süreçte, Kırım Ukrayna'nın ve Rus Karadeniz Filosu'nun bir parçasıydı. Fakat Ukrayna'dan kiralanan deniz üslerine bağımlı olan Rus Karadeniz Filosu, yavaş yavaş ölüyordu ve bu dönemde Türkiye bölgedeki etkisini belirgin bir şekilde güçlendirdi. Bir NATO üyesi olarak Türkiye, büyük bir orduya ve o dönemde bölgede düzenli olarak modernize edilen en güçlü donanmaya sahipti. Türkiye, Karadeniz'de yeni üsler kurmak da dahil olmak üzere bu konuda alt yapısını geliştirdi. Teknik ekipman geliştirmelerinin yanı sıra askeri personelini eğitme konusuna hız verdi. Karadeniz'de Türkiye tarafından gerçekleştirilen askeri tatbikat ve manevraların sayısı sürekli artmaktadır. Lakin bu durum Mart 2014 yılında değişti: Kırım, Rusya ile yeniden birleşince, yeniden ülkenin güney stratejik karakolu oldu ve Rusya kendi filosunu ve alt yapısını modernize etmeye başladı. Ancak birçok problem henüz çözümlenmedi. Özellikle, Rus Karadeniz Filosu, hala Sovyet döneminin kısıtlı deniz yeteneklerine sahip kıyı filosu olarak kalmaya devam ediyor. 2018 yılı itibariyle, filonun 37 adet gemisi hala 1991 yılından öncesine aittir ve bunların değişmesi gerekmektedir. Lakin yeni devriye gemilerinin göreve alınması durumu, eski Ukrayna gemilerinin motorlarını yenileriyle değiştirecek yeni tedarikçiler bulmak ihtiyacı nedeniyle zor çözülecek bir durumdur. Tabii ki, bu arka plana karşı NATO'nun Karadeniz'de artan aktivitesi Rusya'yı mecburen endişelendirmektedir. NATO'nun bu bölgedeki askeri faaliyetleri şüpheye mahal bırakmayacak şekilde bölgenin askeri ve siyasi manzarasını olumsuz yönde etkileyecek ve bölgenin mevcut sıkıntılı güvenlik sorunlarını daha da karmaşık hale getirecektir. Ukrayna ve Gürcistan'a dair Avro-Atlantik beklentileri konuşmaya gerek yoktur. NATO'nun bir zamanlar Ukrayna ve Gürcistan'a sunduğu açık kapılar süresiz olarak kapatılacak. Güney Doğu Ukrayna'da bitmeyen anlaşmazlıklar, Ukraynalı yöneticilerin Kırım'ı topraklarına katma konusundaki istekleri ve Gürcistan hükümetinin Abhazya ve Güney Osetya'nın bağımsızlığını tanımayı reddetmesi; bu ülkelerin NATO üyesi olmaya dair umutlarını azaltmıştır. Lakin, bu ittifaka resmi olarak dahil edilmelerine gerek yoktur. Şu anda NATO, çok işlevli bir askeri organizasyondur. Soğuk Savaş'ın bitişiyle birlikte NATO; genişledi, dönüştü ve özellikle ekonomik, bilimsel ve bilgisel anlamda askeri olmayan karakterde yeni bir özellik kazandı. Örneğin, 1999 yılından beri ekonomik işbirliği çerçevesinde eski askerlerin dil eğitimine yönelik ortak bir Ukrayna-NATO projesi yürütülmektedir. Ukrayna bakanlık temsilcileri için ekonomi, savunma ve finans gibi konularda askeri bütçenin hazırlanması ve uygulanması üzerine yıllık kurslar düzenlenmektedir. Ukrayna ve NATO arasındaki bilimsel ve teknolojik işbirliği; biyoteknoloji, bilgi teknolojisi, teknolojik gelişim ve materyaller, endüstri, enerji üretim teknolojisi ve çevre koruması gibi konularda gelişiyor. Askeri işbirliği de gelişiyor. NATO üyesi olmamalarına rağmen Ukrayna ve Gürcistan, NATO'nun birtakım operasyonları içerisinde yer almışlardır. 1999 yılında Gürcistan, Kosova Güçleri'ne barış gücü göndermiştir. 2004 yılında ise Afganistan'daki Uluslararası Güvenlik Destek Gücü aracılığıyla NATO ile işbirliğine başlamıştır. 1990'lı yıllarda Ukrayna, Bosna Hersek'te IFOR ve SFOR ile ve Kosova'da IFOR görevlerinde NATO'yla birlikte çalıştı. 2003 yılından beri bir Ukrayna askeri birliği Irak'taki Koalisyon Güçleri'nin aktivitelerinde yer almıştı. 2007 yılında Ukrayna, ISAF görevinin bir parçası olarak Afganistan'da görev almıştır. 2005 yılında ise NATO'nun Aktif Çaba Harekatı'na katıldı ve ayrıca NATO'ya üye birtakım ülkelerle birlikte bireysel olarak Blackseafor ve Karadeniz Uyumu Harekatı projelerinde yer aldı. Bütün bunların hepsi 2014 yılından önce oldu. Bu işbirliği, Ukrayna'daki darbe girişiminden sonra daha da arttı. Ancak ne Ukrayna'nın ne de Gürcistan'ın NATO'ya üye olmasına gerek yok. Üye olmamalarına rağmen bu blok ile birlikte yıllardır aktif şekilde ilişki kuruyorlar. Rusya, Karadeniz ve Akdeniz'deki deniz kuvvetlerinin varlığını güçlendirme yoluyla NATO'nun Karadeniz bölgesindeki varlığına cevap vermelidir. Bu ise, birtakım ilgili sorunların çözümü ve öncelikli olarak lojistik problemlerin çözümü gibi Rus Donanması'nın modernizasyonu ile ayrılmaz bir şekilde bağlantılıdır. Buna ek olarak, Rusya'nın, yerkürenin stratejik olarak önemli bölgelerinde konumlanmış donanma üsleri olarak adlandırılan ve Rus gemilerinin tedarik ve tamir problemlerini çözmeye yarayacak olan güvenli yer konseptine geri dönmesi gerekiyor. Lojistik tesis olarak adlandırılan bu yapılar, filoların stratejik uzaklıklardaki operasyonel görevlerini çözebilmelerini sağlıyor. Bu nedenle, yurtdışındaki askeri üslerin varlığı, herkese ait bir alışkanlığın tekrarı değil, acil bir ihtiyaçtır. Çeviri Notu: Bu yazı, Putin'e oldukça yakın ve Rus Dışişleri Bakanlığı ile bağlantılı olan Moskova merkezli düşünce kuruluşu Valdai Discussion Club'tan çevrilmiştir. Rus yönetiminin Karadeniz'e dair bakış açısını kısaca anlayabilmek, Rusya'nın Karadeniz çerçevesindeki Ukrayna ve Gürcistan'a yönelik emellerini nispeten kavrayabilmek ve bölgedeki NATO'ya bakış açısını kısaca öğrenebilmek amacıyla çevrilmiştir. Rusya hiç bir zaman tarihi emellerinden vazgeçmedi! Bütün bunları gerçekleştirmek için de karadeniz adeta bir mutfak orası olmadan Rusya nefes alamaz. Boğazları da alabilse en büyük hayali gerçekleşir. sonnot: Türkiye'nin de artık çok güçlü bir donanamksı olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz!


S-400, Rusya tarafından üretilen bir füze savunma sistemidir. Karadan hava araçlarını imha etme amacıyla geliştirilmiştir. S-400; savaş uçakları, radar tespit ve kontrol uçakları, keşif uçakları, stratejik ve taktik uçaklar, taktik, operasyonel-taktik balistik füzeler, orta menzilli balistik füzeler, hipersonik hedefler ve diğer gelişmiş hava saldırısı araçlarını imha etmek üzere tasarlandı. S-400'lerdeki mevcut teknolojinin yüzde 70 ile 80 i bir önceki model olan S-300'den alınmış. Alınan özellikler arasında füze depolama sandıkları, fırlatma rampaları ve radarlar bulunuyor. S-400'ler her hedefe iki füze kilitleyebiliyor. Eş zamanlı olarak da 80 hedefi vurabiliyor. En fazla 3 bin 500 kilometre uzaklıktan fırlatılan orta menzilli balistik füzeleri imha edebiliyor. Sistemde yer alan bir füze yaklaşık 1.8 ton. Uzunluk 8 metre ve çapı da 50 santimetre. 145 kiloya kadar da savaş başlığı taşıyabiliyor. NATO üyesi Türkiye'nin S-400 satın almasına sıcak bakmayan ABD yönetimi ise S-400'lere alternatif olarak Patriot sistemlerinin Türkiye' ye satılmasını öneriyor. Fakat Türkiye, 2013'te ABD'den Patriot füze savunma sistemi alımını görüşmüş ancak ABD'nin Patriot'ların teknik özelliklerini Türkiye ile paylaşmayı reddetmesi ve sistemin yüksek maliyeti nedeniyle Ankara farklı ülkelerden hava savunma sistemi satın alımı için çalışmalarını başlatmıştı. Rusya'nın fiyat, teslimat, ortak üretim ve teknoloji transferi noktasında Türkiye'nin beklentilerini karşılamasının ardından Ankara, S-400 satın alım çalışmalarına olumlu yaklaştı. Siyasi hamleler bu alışverişin başlıca sebebini oluşturmakta. Rusya ürünlerini satacak bir pazar bulmak istiyor. Türkiye S-400 alınca diğer ülkeler için de çekici hale gelecek. Rusya daha çok alıcıya ulaşmış olacak. Bizim açımızdan baktığımız zaman da çeşitli hava savunma araçlarımız halihazırda bulunmakta. Ülkemizin konumunu göz önüne aldığımız zaman yarın ne olabileceği hakkında tahmin yürütmek gerçekten çok güç. S-400'ler tamamen savunma sistemi yani saldırı kabiliyeti yok. Sadece topraklarımızı savunma amaçlı aldığımız bu sistem neden diğer ülkeleri rahatsız ediyor anlayabilmiş değilim. Türkiye egemen bir ülkedir ve hiçbir devletin baskısıyla karar alacak değildir. Rusya, daha önce Bulgaristan, Yunanistan, Hırvatistan, Slovenya gibi NATO üyesi ülkeler dahil yaklaşık 20 ülkeye S-300 satarken, S-400'lerin ilk müşterileri ise Belarus (2016) ile Çin (2018) olmuştu. Rusya'nın S-400'leri satmak istediği ve bir kısmıyla mutabakata vardığı Türkiye dışındaki diğer ülkeler ise Hindistan ve Suudi Arabistan. Bu kapsamda, S-400 satın alımıyla ilgilenen Hindistan, geçen yıl Rusya ile 5 milyar doları aşan değerde 5 adet S-400'ün satış sözleşmesini imzaladı. NATO üyesi olan Bulgaristan ve Yunanistan bir önceki sürüm olan S-300'leri kullanmakta. Lakin birçok kişi Yunanistan örneğini verirken bu olayın Türkiye'nin sert çıkışıyla ilgili olduğunu unutuyor. Kıbrıs'a alınacak olan ve ön ödemesi yapılmış S-300'ler Türkiye'nin tepkisi sebebiyle mecburen Yunanistan'a aktarılmış idi. Rusya'nın en gizli sanayi kuruluşu olan Almaz-Antey bilim ve araştırma şirketinin eski yöneticisi, Rus askeri-sanayinin ürettiği S-300 Favorit ve S-400 Triumph füze savunma sistemlerini üreten Azerbaycan asıllı bir Türk olan İgor Aşurbeylidir. Konu ile ilgili sosyal medyadan paylaşımda bulunan Rusya Araştırmaları Enstitüsü de S-400'leri üreten bir Türk olduğunu biliyor musunuz? İgor Aşurbeyli, Rusya'da köken olarak Azerbaycan Türk'ü bir bilim adamıdır. S-300 ve S-400'lerin üreticisidir denildi. S-400'lerin teslimatı başlanmış durumda. Peyderpey uçaklar ile Moskova'dan parçaları gelmekte. Burada parçaları birleştirilecek. Füzeler ise ilerleyen günlerde deniz yolu aracılığıyla gelecek. Ekim ayı itibarı ile konuşlanmaya başlayacak. Hangi noktalara konumlanacağı ile ilgili net bir bilgi henüz yok. Ülkemize hayırlı olması dileğiyle.... Türkiye neden S400 aldı tarışması çok su götürüyor ve bir paragrafla anlaşılabilecek gibi değil. Bu olayın askeri yönden savunmak çok mantıklı değil çünkü S400 tercihi oldukça siyasi bir tercih. Türkiye'nin Patriot'ları almama gerekçesi teknoloji transferinin gerçekleşmeyecek olmasıydı fakat Türk kamuoyu ilginç bir şekilde bunu S400'ler adına göz ardı ediyor. Türkiye S400 anlaşmasına göre yine teknoloji transferi gerçekleştiremeyecek. Türkiye dış politikada bağımsız olmak amacıyla S400 aldığını belirtse de bunun bir bağımsızlıktan öte Rus bağımlılığına evrildiği bir gerçek. Her ne kadar Türk medyasında bu konu ahkkında aksi yönde bir fikir beyan edildiği zaman tüm oklar üzerinize çevriliyor olsa da bu gerçeklik birçok yerde oldukça sessiz bir biçimde konuşuluyor. Türkiye Rusya'ya enerji yönünden ciddi bir şekilde bağımlı. Eğer askeri yönden de bağımlı olur ise bu Rusya'nın Türkiye üzerinden çift taraflı elini güçlendirmiş olacak. Türkiye'nin bu hamlesiyle birlikte Güney Kıbrıs'a olan silah ambargosu kaldırıldı. ABD senatosunun yeni hazırlıkları Orta Doğu'da artık Türkiye yerine Yunanistan ile işbirliği yönünde. Bu da F-35 programından Türkiye'nin çıkarıldıktan sonra bir misilleme olarak Yunanistan'ın alınabileceği ihtimalini doğuruyor. Türkiye CAATSA yaptırımlarıyla karşı karşıya kalacak. Her ne kadar Trump'a güvenen bir kamuoyumuz var ise de Trump'a güvenilmemesi gerektiğini birçok kez gördük. Trump yaklaşan seçimlerde elini kuvvetlendirmek için eski Obama yönetimini hedef alıyor. Esasında uzlaşmacı söyleminin arkasında yatan sebep bu. Fakat hem Pentagon hem de Kongre Türkiye'ye yaptırım uygulanmasını istiyor ve bu kaçınılmaz bir şekilde olacak. Ayrıca Çin'e 9 ay gecikmeyle giden CAATSA'nın Türkiye'ye daha hızlı gelebilme ihtimali, NATO üyesi olması sebebiyle oldukça yüksektir. Ayrıca Güney Akdeniz'deki ihtilaflı konular yüzünden AB ambargosunun yanına bir de CAATSA yaptırımlarının gelmesi Türkiye'yi ağır bir yükün altına sokabilir. Bunlar ek olarak, Türk-Rus ilişkilerinde her şeyden öte şuanda yalnızca kafdağının görünen yüzü belli oluyor. Bu ilişkileri ilerleyen günlerde neler bekliyor kimse tahmin edemiyor. İç politikanın büyük ölçüde dış politikamızı etkilediği bugünlerde S400'lerin ülkemize kesinkes yarar getireceği konusu oldukça tartışılabilirdir. Sonuç olarak, S400'lerin satın alınması Türkiye'ye bir fayda sağladı mı, Türkiye bağımsızlaştı mı, bu ABD'ye karşı bir dik duruş mudur; gibi soruların cevabını verebilmek için oldukça erken. Apaçık bir şekilde belli olan tek şey var. O da şudur ki bu olayların en büyük galibi Rusya'dır.


Sabahattin Ali Türkiye'nin yetiştirdiği önemli yazarlardan birisidir. Aynı zamanda öğretmendir. 25 Şubat 1907 tarihinde, bugün Bulgaristan sınırları içindeki Gümülcine kazası Eğridere köyünde doğdu. Babası, bir piyade yüzbaşısıydı bu yüzden görev yeri sık sık değişiyordu ve Ali, çocukluk yıllarında İstanbul, Çanakkale, Edremit gibi çeşitli şehirlerde yaşadı ve çeşitli okullarda okudu. İlköğrenimini Üsküdar, Çanakkale ve Edremit'te yaptı (1921). Balıkesir Muallim Mektebi'ni bitirdi (1927). Aynı yıl Yozgat Cumhuriyet İlkolulu'na öğretmen oldu. Edebi kişiliğini toplumcu gerçekçi bir düzleme oturtarak yaşamındaki deneyimlerini okuyucusuna yansıttı ve kendisinden sonraki cumhuriyet dönemi Türk edebiyatını etkileyen bir figür haline geldi. Daha çok öykü türünde eserler verse de romanlarıyla ön plana çıktı; romanlarında uzun tasvirlerle ele aldığı sevgi ve aşk temasını, zaman zaman siyasi tartışmalarına gönderme yapan anlatılarla zaman zaman da toplumsal aksaklıklara yönelttiği eleştirilerle destekledi. Kuyucaklı Yusuf (1937), İçimizdeki Şeytan (1940) ve Kürk Mantolu Madonna (1943) romanları Türkiye'deki edebiyat çevrelerinin takdirini toplayarak hem 20. yüzyılda hem de 21. yüzyılda etkisini sürdürdü. Hayatının son yıllarında Türk milliyetçileriyle yaşadığı tartışmalarla da öne çıktı, özellikle Türkçü-Turancı yazar Nihal Atsız ile yaşadığı gerilim giderek artarak Irkçılık-Turancılık davasının bir parçası oldu. Bu dönemde Aziz Nesin'le beraber çıkardığı Markopaşa dergisinde siyasileri eleştirmesi yüzünden çeşitli davalarla uğraşmak zorunda kaldı. Hakkındaki davaların aleyhinde seyrettiği bir dönemde Türkiye'den ayrılmak istedi ve Bulgaristan sınırını geçmek isterken kendisine kaçma girişiminde rehberlik eden Ali Ertekin tarafından milliyetçi gerekçelerle öldürüldü. Sabahattin Ali'nin Edirne'ye gitmekteki amacı peynir taşımak değil, Bulgaristan sınırını aşarak Avrupa'ya ulaşmaktı. Kendisine yasal yollardan pasaport verilmediği için kaçak yollarla bu amacına ulaşmaya çalıştı. Bulgaristan sınırını denemeden önce de Suriye sınırından kaçmak istedi fakat başarılı olamadı. Avrupa'ya kaçmak istediği dönemler ise hakkındaki davaların aleyhinde seyrettiği zamanlardı. Evinde kaldığı Mehmet Ali Cimcoz'la vedalaşırken asıl amacını söylemedi. Çünkü Cimzoz'un Milli Emniyet Hizmetleri ajanı olduğundan şüphelenmekteydi. Avrupa'ya kaçış için kendisine yardım edecek kişi Üsküdar Paşakapısı Cezaevi'nden Berber Hasan'dı. Berber Hasan, Sabahattin Ali'yi Ali Ertekin'le tanıştırdı. Sabahattin Ali'ye rehberlik edecek Ali Ertekin eski bir subaydı ve silah çalmak suçundan ordudan ihraç edilmişti. Sabahattin Ali ve Ali Ertekin tanıştıktan bir süre sonra Kırklareli'ne doğru kamyonla yol aldılar. Kamyonda ilk başta üç kişi olsalar da daha sonradan şoför Salim'i bırakıp beraber yola devam ettiler. Ali Ertekin'in Kırklareli Cumhuriyet Savcılığına verdiği ifadeye göre Sabahattin Ali'nin kendisine sınırı geçtikten sonra Bulgaristan ve Rusya'da çalışmalar yaparak Türkiye'de komünist bir ihtilal çıkaracağını söylediğini ve konuşmalarından onun kötü bir insan olduğunu düşündüğünü söyledi. Nokta dergisindeki bir röportajında ise yol boyunca Sabahattin Ali'yle tartıştıklarını ifade etti. İlerleyen vakitlerde Ertekin, Sabahattin Ali'yi kitap okuduğu sırada elindeki bir sopayla kafasına defalarca vurarak öldürdü. Öldürmesine gerekçe olarak da milli hislerini tahrik ettiğini öne sürdü. Ayrıca Ali Ertekin'in Milli İstihbarat Teşkilatı mensubu olduğu da iddia edilegeldi. Ali'nin bedenini bir çoban buldu ve 16 Haziran 1948 günü jandarmaya giderek durumu bildirdi. Yapılan incelemeler sonucunda ölünün kimliği teşhis edilemedi. Bu dönemlerde İstanbul polisi Bulgaristan'a adam kaçıran bir şebekeyi yakaladı. Sabahattin Ali'yi öldüren Ali Ertekin de bu şebekenin mensubuydu ve yakalanınca Sabahattin Ali'yi öldürdüğünü itiraf etti. Ali Ertekin idam cezasıyla yargılanmasına rağmen dört yılla hüküm giydi, kısa bir süre sonra da serbest kaldı. Sabahattin Ali'nin cesedi üzerinden çıkan giysilerle Ali Ertekin'in verdiği bilgiler doğrultusunda ele geçirilen eşyaları yakın çevresi tarafından teşhis ettirildi. Bu dönemlerde ölümü üzerine farklı spekülasyonlar yapıldı ve yazılı medyada yaşayıp yaşamadığına dair farklı iddialar yer aldı. Ayrıca ölüm şekli ve ölüm yerine yönelik olarak da farklı iddialar mevcuttur. Rasuh Nuri İleri, Sabahattin Ali'nin sınırı geçtiğini sandığını bir yerde yakalanıp ardından da Kırklareli'nde yargılandığı sırada işkenceden öldüğünü öne sürdü. Yalçın Küçük ise Rasuh Nuri İleri ve Kemal Bayram Çukurkavaklı'nın işkencede öldü iddiasını kahrolası bir köylü ideolojisi ile öne sürüldüğünü belirterek Sabahattin Ali'nin kaçakçı şebekesine karşı emniyetle işbirliği yaptığını ve sınırda çıkan bir çatışmada öldüğünü iddia etti. Yalçın Küçük'ün diğer bir iddiası ise Sabahattin Ali'yi Ali Ertekin'in öldürmediği ve suçun onun üzerine kaldığı yönündeydi. Sabahattin Ali'nin ölümünün siyasi nedenlerden olduğunu savunanlar da vardır. Arkadaşı Aziz Nesin ise Sabahattin Ali'yi MİT'in öldürmediğini iddia ederek Ali'nin kişisel kusurları yüzünden ölüme gittiğini söyledi.


Kuyucaklı Yusuf' kitabından evvel Sabahattin Ali'yi ülkemizde belki de bir çok insan Kürk Mantolu Madonna kitabı ile tanıdı. Kitabın kahveyle çekilen fotoğrafları sosyal medyada fazla popüler olduğu için okuyup, birden Sabahattin Ali hayranı olan gençlerin sayısı hiç de az değil. Ancak değerli yazarlar tarafından eleştrilen ve Nazım Hikmet'in roman olarak görmediği Kürk Mantolu Madonna kitabının tam olarak Sabahattin Ali'nin değerini yansıttığını düşünmüyorum. Sabahattin Ali'yi anlatmaya çalışmıyorum. Zaten anlatamam da. Onu ancak okuduğunuzda farkını gerçekten hissedersiniz. Özellikle Kuyucaklı Yusuf ve İçimizdeki Şeytan kitaplarıyla kendini hissettiriyor Sabahattin Ali. Kendi zamanında değeri bilinmeyip sonradan bir cevher olduğu anlaşılan yazarlardan biri Sabahattin Ali. Ve bence onu bu kadar değerli yapan sebeplerden en önemlisi gerçekçiliği. Çünkü romanlarda genel olarak gördüğümüz sıkmamak için abartma durumu burada yok. Her şeyi olduğu gibi sade ve kesin bir dille anlatıyor. Bunu en çok hissettiğim romanı ise Kuyucaklı Yusuf oldu. Bazı eleştrilerde bu kitabın başka kitaplara benzemesi eleştirilmiş. Fakat bence genel olarak o dönemin insanını anlatan romanların birbirine benzemesi normal. Anlatımıyla her türlü diğer romanlardan farkını ortaya koyduğunu düşünüyorum. Roman kahramanı olarak kitabın adında da olduğu gibi Kuyucak köyünden Yusuf var. Eşkıyalar tarafından basılan köyde Yusuf'un annesiyle babası öldürülüyor. Ve küçük çocuğa üzülen kaymakam Salahattin Bey, onu evlatlık alıyor. Kaymakam beyin tayininin çıkmasıyla Edremit'e yerleşiyorlar. İşte bu köylü ve saf çocuğun gözünden, şehir hayatının ve şehir insanının karmaşıklığı dosdoğru şekilde anlatılıyor. Şehirlilerin zorunluluklarını ve yaşayışlarını bir acziyet olarak görüyor Yusuf. Hiç kimseyi konuşmaya, arkadaşlık kurmaya değer görmüyor. Hatta Salahattin Bey'i çok sevmese onu bile dikkate almaya değmez biri olarak görüyor. Salahattin Beyle arasında geçen konuşmalar ise genelde okulla ilgili oluyor. Çünkü Yusuf okula gitmeyi gereksiz buluyor. Kaymakamın eşi Şahinde Hanım, başına buyruk ve söz dinlemeyen bir kadın. Kaymakam ise bu duruma artık dayanamayıp kendini içkiye vurmuş bir adam. Ve onların çocuğu Muazzez'e bakan Yusuf. İşte bu mutsuz ev halini Yusuf çok sert dille eleştiriyor. Muazzez büyüyene kadar Yusuf, tamamen içine kapanık bir şekilde zeytinlikte çalışıyor. Muazzez büyüdüğünde ise kitabın ikinci kısmı başlıyor diyebiliriz. Muazzez'e talip olanlar, kaymakamın borcu, Yusuf'a iftira atmaya çalışanlar... Yani başlarda gördüğümüz çevre yorumlaması yerini olayların karmaşıklığına bırakıyor. Ancak Muazzez'in Yusuf'a ilgisi, Yusuf'un da aynı şeyleri hissettiğini fark etmesini sağlıyor. Ve Yusuf belki de ilk defa kimseye güvenmediği bu şehirde ilk defa birine tamamen güvendiğini hissediyor. Her şeyin neredeyse normale döndüğü anda ise kaymakamın ölümü karşılıyor Yusuf'u. Az da olsa para kazanabilmek için sürekli seyahate gitmek zorunda kalan Yusuf'un hayatı artık hiç normale dönemeyecek seviyeye geliyor. Kitabın akılda çok fazla soru bırakan kısmı ise Kübra ve annesi kısmıydı. Birden hayatlarına giren anne ve kız birden hayatlarından tamamen çıkıyor. Geliş sebepleri her ne kadar biraz açıklayıcı olsa da gidiş sebepleri hakkında hiçbir açıklama bulamıyoruz. Sağolun,anılarım tazelendi.Sabahattin Ali kitaplarını tekrar okumalıyım.Teşekkürler.


Maç günü doğru düzgün yemek yiyememişti ama pek aç olduğu da söylenemezdi. Sadece maçı düşünüyordu. Maçı çok düşünmek de az düşünüp önemsememek de iyi değildi aslında ama gene de n'aparsa yapsın zihninin arka planında hep maç vardı. Dolapların olduğu alt katta eldivenlerini giymeye çalışırken yavaşça ayağa kalktı, çok eşyam var mı diye düşündü. Ama dolabına koyacağı hiçbir şey yoktu. Kişisel eşyalarının da maddi olarak pek bir değeri yoktu. Öyleyse kendimizi bir deneyelim dedi ve gardını alıp var gücüyle dolabın demir kapağına bir direkt kroşe indirdi. Bileğine kadar elinin girdiği demir kapak yamulmuştu. Şaşkınlıkla elini çektiğinde yamulan kırık kapak gürültüyle yere düştü. Bunu pek önemsemedi. Gürültü her zaman olurdu. Yumruğuna baktı. O kadar antrenmandan, zorluktan, yorgunluktan; antrenörden yediği onda fırçadan ve verdiği onca emekten sonra elinde acının zerresinin bile olmadığını farketti. Şaşırmamış olmasını da garipsemedi. Sonra sözcükler dişlerinin arasından döküldü: Senin de kafanı aynı böyle kırıcam Steinford. Yumurta kabuğu gibi kırıcam kafanı. Sana söz veriyorum. Ama bunun herhangi bir nedeni yok. Seni sevmiyorum. Sadece bu. Bu... .Ağır adımlarla soyunma odasından çıktı ve ringe giden koridordan geçip seyircilerin olduğu kısma çıktı. Islıklar, küfürler, ellerinde manşetinde Steinford'un olduğu gazeteleri sallayan, bağıran ve moral bozmak için ellerinden geleni yapan seyircilerin arasından sessizce geçti. Öyle ya Steinford bu maçın favorisiydi ve maç Kaliforniya'da değildi. Madem ki dövüşmeye mecbur olan oydu öyleyse maç Chicago'da olacaktı. Ringe çıktı. Alkışların, çığlıkların, güzel kadınların ve kravatlı bayların ilerisinde belli belirsiz bir sisin içinde Steinford'u gördü. Kırmızı şortuyla yay gibi gerilmiş adale, sinir ve kemik yığını, genç ve diri Steinford'u. Patlamaya hazır dinamit gibi görünüyordu ama bu pek de önemli değildi onun için. Hemming 30, Steinford ise 23 yaşındaydı. Kondisyon açısından çok geride olduğunu düşünmese de yaş farkı gene de önemliydi. Bir anlığına maçın zor geçeceğini düşündü ama bu düşünce hemencecik kayboldu. Maç başladı ve herkesin tahmin ettiği gibi maça hızlı başlayan da favori olarak gösterilen Steinford'du. Zilin sesini duyunca köşesinden deli gibi fırlamış ve Hemming'i yumruk yağmuruna tutmuştu. Hemming gardını kaldırmış, sağanak halinde gelen kroşe ve direktleri yememeye çalışıyordu. Steinford yaşına rağmen tam manasıyla boksörün kurdu sıfatını hak eden biriydi. Bütün yumrukları üzerinde çalışılmış bir sanat eseri gibiydi. Hem sağlam vuruyor hem de seri şekilde akıllıca vurup yarım adım çekilip, Hemming'e de fırsat veriyor, Hemming'in gardını açmaya çalışıyordu. Gardın açılması, aparkat patlatmak için ele zor geçen ama güzel bir fırsattı. Aklına soyunma odasında yamulttuğu demir dolap kapağı geldi. Dolap kapağı sana karşılık veremez. Ama Steinford yağmuru fena bastırdı dedi kendi kendine. Hem korunmaya çalışıyor hem de gardının arasından kontra vurma fırsatı arıyordu. Rakibinin yüzünü doğru düzgün göremiyordu bile. Bunları düşünürken bir an konsantrasyonu bozuldu duraksadı ve gardındaki aralıktan gelen Steinford'un sol direği sağ gözünde patladı. Bir an duraksadı çünkü iplere yaslandığından daha da geriye gitmesi mümkün değildi. Ard arda gelen yumruklardan ani bir eskiv ile kaçtı ve Steinford'un sağına geçti. Alan serbestisi kazandığından biraz rahatladığını hissetti. Ama Steinford'un onu rahat bırakmaya niyeti yoktu.Var gücüyle saldırıyor, asla nefes aldırmıyordu. Hemming de fırsat bulduğunda bir iki kroşe bazen ani bir direkt vuruyor, en azından Steinford'un gardında bir açık bulmaya çalışıyordu. İlk üç raunt Steinford'un ezici üstünlügüyle geçmiş, Hemming'se sağ gözü şiş ve elmacık kemiğindeki sıyrıklarla şimdilik bu yumruk tayfununu sağ atlatmış gibi görünüyordu. Dördüncü rauntsa başa baş geçti. Hemming dezavantajlı olduğunu düşündüğünden rakibini yormaya çalışıyor, yoruldukça Steinford'un hata yapacağını düşünüyordu. Steinford'sa sadece rakibini yenmeyi değil, onu ezmeyi ve ona unutamayacaği bir ders vermeyi düşünüyordu. Farkında olmasa da iflah olmaz bir Nietzsche'ciydi. Zayıfa ya da zayıf gördüğüne merhameti yoktu. Güçlü, güçlü olmayı hak ettiği için güçlüydü ve bunu sonuna kadar kullanmalıydı. Rakibi yenmek yetmez, onu ezmek gerekir ki bunu asla unutmasın. Sahibi olduğu salonun girişinde yazan bu sözü Nietzsche söylemişti. Ama Steinford bunu bilmiyordu. Aslında bilse de pek de önemli değildi onun için. Ona göre boksta felsefeden ziyade aksiyona ve sağlam bünyeye gerek vardı. Gerisi önemli değildi. Gelgelelim rakibi çetin ceviz çıkmıştı. Bir türlü pes etmiyordu. Fırsat buldukça etkisiz ama sinir bozucu ataklar yapıyor, dikkatini dağıtıyordu. Beşinci rauntta Hemming'i gene bir şekilde atak üstüne atak yaparak iplere sıkıştırmış, üstünlüğü ele geçirmişti. Çekilir gibi yapıp açık vermesini bekliyor, bütün gücüyle vuruyor, rakibini yormak ve yanıltmak için elinden geleni yapıyordu. Her şekilde bu amatörü ezeceğinden emindi. Maç onundu. Bu kesindi. Sadece finali nasıl yapacağına karar vermeye çalışıyordu. Öte yandan Hemming artık zorlanmaya başlamıştı. Sersem herif gardını düşürme, adam seni sıkıştırdı! diye bağırıyordu antrenör ama Hemming onu duyacak durumda değildi. Ringin köşesine sıkışmış, direkt kroşe ve aparkat yememeye çalışıyor, oradan kurtulup sayıyla geride olduğu maçta nasıl öne geçebileceğini düşünüyordu. Sağlam bir sağ direkt gardına takıldı, hemen peşinden rakibine sağ direkt kontra vurdu. Rakibi, dört raunt boyunca patakladığı Hemming'den bu kontrayı beklemiyor olacak ki hafifçe sendeleyip geri çekilir gibi oldu. Yumruk resmen yüzünde patlamıştı. Hemming için tam vaktiydi. İleri yarım adım atıp rakibinin karnına sağlam bir yumruk indirdi. Sonra rakibinin açılan gardının arasından bütün gücüyle sağlam bir aparkat vurdu. O kadar sağlam vurmuştu ki rakibi havada hafif bir kavis çizerek sertçe yere çakıldı. Bütün bunlar saniyeler içinde olmuştu ve hakem saymaya başladı. 10,9,8, ... Maç bitmişti. Sonrasında ıslıklar, alkışlar, küfürler ve yuhalamalar vb. hepsi birlikteydi. Hemming eldivenlerini çıkarıp fırlattı. Sağ gözü kapanmıştı ve antrenörle konuşmadan köşesinde duran su dolu kovaya okkalı bir tükürük attı. Kendi kendine söylendi, Hep aynı tiyatro, bana kalansa kapanmış sağ göz ve şişmiş elmacık kemiği. Gene de boks bu işte. Boks ve ...Her neyse. Karnım öyle aç ki! Et yemek istiyorum. Et!. Antrenörün sevincini görmedi ve ringden yavaşça inip ağır adımlarla soyunma odasına gitti. Çok yorgun hissediyordu. Hep olduğu gibi. Çok yorgun. Ama mutluydu. Rüştünü ispat etmişti. Artık profesyoneldi. Konuk yazar: Adım Tansu S. ! İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi İİBF'de Maliye lisans ve yüksek lisans ile Anadolu Üniversitesi'nde yarım dönem Sosyoloji eğitimi aldım. Şimdi Felsefe 3. sınıf öğrencisiyim.


Çok sıradan bir gün değildi. Yani her zamanki gibi kimsenin suratına bakmadan, tek selam almadan, ağzımdan bir kelimenin bile kaçmasına izin vermeden dolaştığım günlerden sayamazdım o günü. Kentimizin sayılı ve önde gelen zenginlerinden Remzi R. İç Düşünce Birliği Başkanlığı makamına seçilmek için adaylığını koymuş ve sonuçta bir hüsranla karşılaşmıştı. Remzi R. elindeki telsize dudaklarını dayadı, kimsenin duyamayacağı bir fısıltısıyla dökülen kelimeler radyo dalgaları üzerinde sörf yaparak yükseldiler ve birkaç dakika geçti. Açık kanatları beyaz bir duman izi bırakarak bulanık mavi göğe imzasını atan jetimiz semalarımızda yankılanıyordu. Seçimde nötr kalmayı, sandık başına gitmemeyi, ifadesizlik hakkımı kullanmayı düşünmeme rağmen Karşı Cephe Partisinin zoruyla kendimi sırada bulmuştum. O fazladan atılan bir oyun sahibi olduğumu, partili adamların zoruyla sandık başına gittiğimi, kalabalığa karışmaktan nefret ettiğimi hatırlamasaydım bu öfkeli kalabalığın içinde atılacak bombalara kucak açardım. Kaçmaya başladım. Birazdan ateşleme gerçekleşecekti. Kim takardı Remzi R. denilen hergelenin İç Düşünce Birliği Başkanlığı konumuna yükselmek için kurduğu oyunları? Lanet olsundu. Mor plakalı otomobilini bir keresinde kaldırım kenarında görmüştüm. Harıl harıl konuşuyordu, kulağına dayadığı telefon sanki topraktan su çeken bir kuyu gibi duyma merkezine uzanmıştı. Bu başkanlık da ne işe yarıyordu hem? İnsanlar düşüncelerini üretirken dikkatli ve özenli davranmalılardı. Örnek vermek gerekirse, sıradan birinin sıradan bir hayali, basit bir adamın basit dünyasını karmaşıklaştırabilir, zora sokabilirdi. İnsanlar en temelden birlikte yaşadıkları diğer insanların yaşam alanlarına tacizde bulunmayacaklarını sözleşmelerle güvence altına almış olmasalardı bile bu başkanlık görevini yerine getirecek ve kimse zihninin elverdiği sapkın ve açık uçlu düşüncelerden dolayı sorumsuz sayılamayacaktı. Patlama sesi tepelere tırmandığımda duyuldu. Lav topları gibi dökülen bombalar dizi dizi kalabalığın üzerinde seyreldi, açıldı ve yere kondu. Tozu dumana katan bir sarsıntı doğal mezar efekti içine gömdüğü insanları toprağın dibine çekti. Artılar ve eksiler ortadan kalkmışa benziyordu. O bir oyun sahibinin kim olduğunu öğrenememeleri için daha da uzağa gidiyordum. Gösteri uçağı gergin kanatları altındaki füzeleri çıplak bir kadının sırf bakmanız için açtığı bacaklarını ve içine çektiği göğsünü gözümüze sokması gibi vitrinine taşıyordu. Uçak baş aşağı uçmaya başladı, havada tirbuşon hareketi yaptı, doksan derecelik bir açıyla yükseldi ve on metrelik bir demir çiviyi toprağa çakan kocaman bir çekiç başına iniyormuş gibi bu büyük şey ayaklarımızın altındaki yere kondu. Hayır, piste tekerlerini dokundurmamıştı. Sadece o derece yere yakın uçuyordu ki, bu şekilde tanımlanabilirdi. Bu başkanlık ne işe yarıyordu? Mesela ben, asla yapamayacağım bir şeyi düşünemezdim. Kapı kapı dolaşıp kutsal kitap satmayı aklımın ucundan geçiremezdim. Bunun derin ve yıkıcı sonuçları, birlikte yaşadığım diğer bireylerin çocukları ve kendileri üzerinde analiz ve tedavi edilmediği takdirde insanı yok oluşa sürükleyebilecek arızalar meydana getirirdi. Kimse benim kapı kapı dolaşıp kimilerine göre bir zamanlar aklını peynir ekmekle yemiş insanların yazdığı kitaplara kutsallık payesi kattığımı, bunların yaşama aracı olarak kullanılabileceğini aklına getirmemeliydi. Bunu düşünmek yasaktı. Düşüncenin oluşabilmesi için başka bir bireyin zihninde yeterli miktarda boş alan bulunmalıydı. Yarın elmalı pasta satın almak için pastanenin yolunu tutmak isteyemezdim. Kameramın kırık lensini tamire götürmek istediğim zaman, bunu aklıma getirmemeliydim. Sadece biri pastanesindeki elmalı pastanın satın alınması gerektiği bilgisine erdiğinde yola çıkabilir ya da o tamirciyi elimdeki makineyle kimsenin özel hayatını fotoğraflamayacağıma inandırmalıydım. İnsanların kutsal kitap mitlerine ihtiyaç duymasını bekleyene kadar elimi bu işe sürmemeliydim. Bu başkanlık işte böyle bir görev sürdürüyordu. Düşünceler tartılıyor, sınıflanıyor, değerlendiriliyor, sıralanıyor ve namluya sürülüyordu. İnsanların keyfi düşünceleri geçen asırlar boyunca dünya savaşlarına, milyarlarca insanın açlıkla ve ölümcül hastalıklarla mücadele etmesine, iç ve dış siyasi karışıklıklara neden olmuştu. Mikro ve makro boyuttaki problemler dünyayı yaşanılmaz bir hale sürüklemişti. Düşüncenin çift taraflı ve yönlü olması bekleniyordu. Kimse düşüncesini öksüz ve yetim bırakamazdı. Düşüncenin çift ayaklı olması beklenirdi. Dalından bir mandalina koparmayı istemek her ne kadar insanın kendisiyle baş başa kaldığında gerçekleştirdiği bir eylem olarak görünse bile, aslında başka insanları da ilgilendiren bir mekanizmayı çalıştırıyordu. O meyveye benden daha fazla sahip olmak isteyen kimse yok muydu? Karşılığını nasıl ödeyecektim? Dilimleyecek miydim yani bölüşecek miydim? Bedenime ne katacaktı ve bunun katkısı ne olacaktı? İnsan düşüncesi boş durmuyordu. İç Düşünce Birliği Başkanlığı demek kamu düzeni demekti, polis teşkilatının haber alma organı demekti, istihbarat teşkilatı demekti. Bununla birlikte o bir oyun sahibi olarak ölmek istemiyordum. Ölmemek, bombardımana kalmadan kaçmak demek, o bir oyun sahibi kolyesini boynuma geçirmeleri demekti. Karşı Cephe Partisinin adamları yanında yer almıştım, oyumu satılığa çıkarmıştım, taraflı davranmış ve yandaş düşüncelerin boyunduruğu altında sandığa bir yana eğilmiş ucube başı çirkin kızların bile bakışlarını çekmeyen oy pusulamı bırakmıştım. Doğru, suçluydum. Geri dönmeliydim. Teslim olmalıydım. Verecekleri cezaya rıza göstermeliydim. Yerde yatan parçalanmış, kömür halinde yanmış, suyu kalmamış kuru cesetler arasında yürümeye başladım. Kentin ilçelerindeki yıkımı hayal edebiliyordum. Bunlar artı ve eksi kutupların birbirlerini yiyip bitirmeleri sonucu bu şekilde gerçekleşmişti. İki bin beş yüz insan bir anda canlarından olmuştu, bunların zıtlarıysa yerlerine yenilerinin getirilmeyeceğini akıllarına sokmamalıydı. Onlar da boyladıkları toprağa alışana kadar jet uçağının üzerlerinde niçin vızıldadığını düşünmüş olacaklardı. Remzi R. ile göz göze geldim. Kutlama yapıyordu. Cesetler arasında gezindiğimi görünce telsizine uzanıp dudaklarını kımıldattı. Telsizle kiminle konuştuğunu biliyordum, pilota talimat veriyordu, ilaçlamadan bir böcek sağ kurtulmuştu. Geri dönecek ve teslimatı yerine getirecekti. Telsize eğildi, bu kez dudaklarının kımıldadığı görülmesin diye elini ağzına götürüp bir iki komut verdi. Savaş uçağı birden tepenin ardında belirdi ve toprağı kağıt gibi yırtarcasına çıkardığı kulak tırmalayıcı sesle üzerimizden uçtu. İniş takımları açık süzülürken de baş aşağı asker selamını çakarken de üzerine soğuk su tutulmuş kaynayan bir düdüklü tencere gibi görünüyordu. Kilometrelerce yükseğe sıçrattığı insan kanı kanatlarına, iniş takımlarına, kokpit camına değmiş olmalıydı. Yoksa emirlerini geri mi aldın? diye bağırdım. Sesini çıkarmadı. Ben önde onlar arkamda, yola koyulduk. O bir oyun sahibi bendim. Kendilerini feda eden militanların sonunu düşündüm. Bombalanmışlardı. Yenilmişler ama kaybetmemişlerdi kendilerince. Kazanmak her zaman yenmek demek değildi onlara göre. Hayır, ben o bir oyun sahibiydim. Eksik kalan bir şeylerin olduğunu biliyordum. Bu kadar değersiz ve önemsiz değildim. O yabancıyı kandırıp oy istismarı yapabilirlerdi, seçim sonuçlarının istedikleri gibi çıkmasını sağlayabilirlerdi, beni bir kenara kullanılıp atılmış kağıt havlu parçası gibi atabilirlerdi. Fakat bendeki iş bu kadar mıydı? İş o noktaya gelmişti ki, binalarının başlarına yıkılmasını sağlayacak o son hamleyi yapmamı gerektiriyordu tüm göstergeler. Uçaktan saklanmayacaktım. İsterse beni yere indirsindi. İç Düşünce Birliği Başkanlığının iştigal prensiplerini, bu makama ulaşmaya çalışan insanın istismar ettiği halkın oylarıyla nasıl safra atmış bir balon gibi yükseldiğini ve kalabalıklardan aldığı bağışlar üzerinde yükselen bu içi boş düşüncenin en tepede halka nasıl yukarıdan baktığını düşündüm. Şimdi bu yüksek köprünün bulutları aşan ayakları üzerinden aşağı bakmıyor olsaydım muhtemelen istediklerimi düşünemeyeceğim bir zeminde kaygan, oynak, sallantılı bir dünya toprağında kendimi esir düşüreceğimi bile bile içime büzülecektim. Hayır, bu böyle olmamalıydı. Çok düşünmeliydim. Düşüncelerimin bir anlamı olmasa bile, akıl ermez şeyler kuruyor olsam bile, zarardan ve yıkımdan başka sonuçlar meydana getirmeseler bile ideale hizmetkar olmalıydım. Sayısız insanın oy kullandığı bir okul bahçesinde kalabalığa ve başkanlığın yasaklarına rağmen haka dansı yapmak, elli kilometrelik bir köy yolunu yürüyüp yeri belirsiz bir kara kiraza dalmayı istemek, Amasra plajlarında denizin karaya sınır çektiği çizgide birkaç saniye durup beklemek istiyordum. Niçin tek ayak üzerinde zıplayarak ilerleyemezdim? Toplum içinde kimsenin gözüne bakmadan başladığım noktada bitireceğim bir yürüyüşün niçin bir parçası olamazdım? Akıl mı karıştırıyordum? Toplum geleneklerine ihanet mi ediyordum? Saçmalıyor muydum? Dünya sınırlarını aşmış uzay adamlarının, yerleşik insan kanunlarıyla kendilerini bağlı hissetmedikleri istasyonlarda, yörüngede dönen uzay gemilerinde niçin iplerini koparmadıklarını merak edemezdim. Toprak altındaki bitki köklerinin aşağı doğru uzamasına rağmen ağaçların güneşle temas eden uzantılarının çekim kuvvetine rağmen niçin yukarı doğru boy verdiklerini düşünmemeliydim. Yüzbaşıyla göz göze gelecek kadar yakınlaştığını hissediyordum uçağın. Düşüncelerimi okuyor gibiydi. Hoş bir kız ismi olabilecek telkin kelimesi dudaklarımdan dökülüyordu. Onu etkilemeye çalışıyordum. Gerisinde onlarca ceset bırakmış bir ateş kuşu kumandanını son kurbanın canını almaması, asker kaçağı olması, ordudan firar etmesi, emre itaatsizlikte bulunması için düşüncelerimle yönlendirmeye çalışıyordum. Bunu anlıyor olmalıydı. İç Düşünce Birliği Başkanlığının kesin kanunlarına ihanet etmek bile bu kuşun ateşli pençeleri altında etimin kemiklerimden ayrılmasına yeterdi. Ama devam ettim. Geri döndüğümde sandık başı sayımları gerçekleşmiş, adet tutanakları tutulmuş, ıslak imzalı belgeler seçim kurullarına yollanmıştı. Bu bölgede Remzi R. ve adamları bire birlik bir beraberlik elde etmek istiyorlardı anlaşılan. Remzi R. adet olduğu üzere konuşmasını yapmak için yüksek bir yere çıkmış ve atıp tutmaya başlamıştı. Önündekini ardındakinden önce yakalayıp geçmek üzere yola çıkmış garip yolcunun karşısında, bir tek kişiye hitap ediyor olmanın ezikliği cebindeydi ama çaktırmadan gururla şişirdiği kelimelerin önü sıra ilerliyordu. Telsizle haberleşirken jet uçağındaki yüzbaşı hedef bölgenin niçin değiştiğini anlayamamıştı. Yönünü değiştirdi, köprü ayaklarından uzaklaştı, sandık bölgesindeki okula sorti yaptı. Garip yolcu zarfını mühürleyip sandığa atacağı sırada kara tahta ve sıralar titredi, ayakları altındaki zemin sanki kaydı. Fakat değişen bir şey olmadı. Remzi R. ikiye sıfır yenilmişti. Geride seçmen bırakmamak, yenilmek yerine beraberliği göze almak ona göre değildi. Yolcunun iradesine ipotek koymaktan, sandık başında esir alınmış ellerini terli ve titrer halde bırakmaktan vazgeçmişti. Başkanım, ikisini de yok edebilirdik, dedi yardakçılardan biri. Remzi R. cevap vermedi. Adilce sadeleştirme yapabilirdik, dedi tebaasından ileri gelenlerden bir diğeri. Remzi R. yine cevap vermedi.


Ne yiyorsak oyuz. Ne yediğinizi söyleyin size ne olacağını söyleyeyim. Cümleler iddialı oldu sanırım ama emin olun bunları derken dayanabileceğimiz referanslarımız ve sağlıklı beslenme için geçerli sebeplerimiz var. Dört bir yanımızın işlenmiş gıdalarla çevrildiğinin farkında bile değiliz. Aslında işlenmiş gıdaların bize fayda sağlamadığını çok da iyi biliyoruz ancak bunu hiç umursamıyoruz. Ne yazık ki vücudumuz bu işlenmiş gıdalardan bihabermiş gibi davranmıyor. 2015 yılında yapılan bir çalışma beslenmenin ne kadar hızlı ve önemli etkilerde bulunabileceğini gözler önüne seriyor. Araştırmacılar fast food'u seven 20 Amerikalı ile kırsal kesimde yaşayan 20 Güney Afrikalının beslenme biçimlerini birbirlerine 2 hafta boyunca uyguladı. Fast food ile beslenen Güney Afrikalılar 'da kolon kanseri riskini gösteren biyokimyasal belirteçlerde anlamlı artış saptandı. Bu haberden sonra karalar bağlamayın iyi haberlerimiz de var. Kırsal kesimde yaşayan Afrikalıların beslenme tarzıyla beslenen Amerikalılarda bu belirteçlerin anlamlı olarak azaldığı görüldü. Yani 2 hafta boyunca Batılı beslenme tarzı yerine liften zengin yağdan fakir yani sağlıklı beslenme bile bu kolon kanser biyobelirteçlerini azaltabiliyor. Haliyle riski azaltmak için artık çok geç demek pek gerçekçi sayılmaz. Bilim insanlarını bu araştırmaya iten ise Afrikan Amerikalıların, Güney Afrikalılara göre kolon kanseri riskinin 13 kat daha fazla olmasıydı. Bu basitçe Amerikan diyetiyle ilişkilendirilebilirdi. Çünkü liften fakir, hayvansal protein ve yağdan zengin diyetin sonucunda beklenen böyle bir durumdu. Peki beslenme biçmi riski hangi hızla etkiliyordu, işte araştırmanın esasını bu teşkil etti. Tabii araştırmacıların hiçbiri bu kadar hızlı bir değişikliği tahmin etmiyordu. Aslında çalışmanın küçük bir grup üzerinde yapılması nedeniyle sonuçlara temkinli yaklaşmamız gerekiyor. Bu verilerin geniş grupları içeren çalışmalarla desteklenmesi aşikar. Ancak bu çalışmalara bakıp bazı öngörülerde bulunabiliriz. Sağlıksız beslenmenin zararlarını biliyoruz desek de pek farkında olmadığımız ortada. Bu yüzden sizi de çok yormadan acaba ben sağlıklı besleniyor muyum diye aklınızda bir soru işareti oluşturabildiysem amacıma çoktan ulaşmış olacağım. Fat, Fibre and Cancer Risk İn African Americans and Rural Africans,


Ne yazık ki sağlıkta şiddet sonucunda ülkemizin sağlık çalışanları birer birer hayatını kaybediyor. İnternet ve sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla birlikte şiddet haberlerine çok daha etkin bir şekilde ulaşabildiğimiz için olayların vahametini görebilmek de kolaylaşıyor. İstiyoruz ki hem sağlık çalışanları hem de hastalarımız hayatını kaybetmesin. Şifa bekleyen hastaların hayatlarını kurtarabilmek için çalışması gereken sağlık personellerimizi korumak hepimizin görevi. Tek Yazı; Çok Fikir serisinin bu bölümünde bu soruna bir çözüm aramaya çalıştık. Şiddetin daha kalıcı ve sürdürülebilir çözümü çocukluktan geçiyor. Hızla gelişen ve değişen dünyanın son dönemlerdeki en önemli problemlerinden biri şiddet ve şiddet eğilimidir. Bireysel olarak kişinin kendisinde ciddi travmatik sorunlara yol açan şiddet ve nefret aslında toplumun kendisinde kapanması zor yaralara neden olur. Çünkü toplumu meydana getiren yegane şey her bir bireydir. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de şiddet davranışı ve eğiliminde ciddi bir artış gözlenmektedir. Büyük resme bakılırsa kadınlara şiddette, hayvanlara şiddette, sporda şiddette ve sağlık çalışanlarına yönelik şiddette kısacası şiddetin çoğu türünde artış söz konusu. Ancak son dönemlerde meslek grupları arasında şiddetin en çok arttığı grup sağlık sektörü olarak göze çarpar. Sağlık çalışanları şiddete maruz kalma açısından risk altındaki önemli bir grubu oluştururlar. Hekime şiddetin temelinde hasta kaynaklı, hekim kaynaklı ve sistem kaynaklı birçok neden sıralanabilir. Dolayısıyla hekime şiddetin çözümü de tek olamaz. Pedagojik açıdan çözüm bulmaya çalışmak diğer çözümlere nazaran daha zorlu ve uzun bir süreç gerektirse de bir taşla birkaç kuş vurma imkanı sağlar. Hasta ve hasta yakınları bulundukları durum dolayısıyla stres içindedirler. Organizmanın strese verdiği yanıt 'savaş ya da kaç' tır. Ve içinde bulunulan durumun kabullenilememesi, çaresizlik duygusu psikolojik olarak regresyona neden olabilir yani kişi çocukluğa gerileyebilir. Bu durumda kişiler çocuklukta sağlayamadığı doyumun öfkesini hekime yansıtabilir. Tüm ebeveynlerin çocuk eğitimi konusunda yeterli bilgi sahibi olması ve çocuğa gereken dönemde gereken doyumların sağlanması onun bir birey olarak sonraki hayatında birçok açıdan daha sağlıklı olmasını sağlayacaktır. Muhakeme yeteneği henüz gelişmeyen çocukların davranışları için en önemli rol model anne-babadır. Aile içi şiddet gören, şiddete maruz kalan çocuğun bunu bir çözüm yolu olarak benimseyip hayatının ileri dönemlerinde şiddete başvurması kaçınılmazdır. Bu nedenle anne-babaların çocuğa, birbirlerine ya da başka bir şeye karşı şiddeti çözüm olarak kullanmaması gereklidir. Günümüz dünyasında çocukların 2. ebeveyni durumuna gelmiş olan görsel medya araçları ve oyunlar bu konuda hiç masum değildir. Çok geniş kesimlere hitap eden bu kitle iletişim araçlarında neredeyse şiddete karşı çıkan, şiddete özendirmeyen yayın sayısı bir elin parmakları kadar. Buna ek olarak bazı yayınlarda sağlık çalışanın hedef gösterilmesi hiç de az rastladığımız bir durum değil. Bu tip yayınların gerekli kurumlarca denetlenip sayılarının azaltılması şiddete eğilimi muhakkak azaltacaktır. Sonuç olarak şiddetin önlenmesinde cezai yaptırımların caydırıcı olması kısa vadeli çözüm için bir seçenek olabilirken uzun vadede çözüm için çocukluk çağının her aşamasında kaliteli bir eğitime ve içinde yaşadığı ona örnek teşkil eden sosyal çevrenin düzeltilmesine ihtiyaç vardır. 1949 Cenevre Konvansiyonu, Bölüm III; Madde 19 ve 24'e göre savaş zamanında bile dokunulmaz olan sağlık çalışanlarının hayatlarını barış zamanında koruyamamak... Hayatın ironilerine karşı ciddi önlemler almak zorundayız. Sağlıkta şiddetin son raddesi fiziksel şiddettir. Şiddetin her türlüsü bir problem olmakla birlikte önce aynı sağlık çalışanlarının yaptığı gibi hayatları kurtarmamız, yani fiziksel şiddeti önlememiz gerekiyor. Türkiye'de yapılan bir çalışmaya göre her 10 doktordan 9'u şiddete uğruyor . - Sağlık konusundaki devlet politikalarının sağlık personellerini koruyan bir çizgiye dönmesi. - Doktorun ve sağlık personellerinin emir kulu olduğuna dair geçmiş propagandalardan dönülmesi. Hasta-sağlık personeli ilişkisinin profesyonel düzleme getirilmesi. - Sağlık çalışanlarının fiziksel güvenliği için hastane güvenlik personel ağının güçlendirilmesi. - Tüm sağlık bilimleri fakültelerinde hastayla nasıl iletişim kurulacağına dair zorunlu derslerin eklenmesi. - Hasta ile iletişimin bir ilim olması sebebiyle bu konudaki uluslararası yayınların Türkçeye çevrilmesi. - Sağlık çalışanlarının iş yükünün AB ortalamasına düşürülmesi. - Sağlık Bakanlığı'nın sağlıkta şiddeti engellemek konusunda -gereksiz antibiyotik kullanımına karşı, zararlı madde kullanımına karşı yaptığı gibi- propaganda yapması. - Sağlık personeline şiddet konusunda medyanın yaptığı hatalı haberleri düzeltmesi için Sağlık Bakanlığı ve sivil toplum kuruluşlarınca kamuoyu oluşturulması. - Sağlık çalışanlarının bir ilah olmadığı ve nihai ölümü engelleyemeyeceklerinin anlatılması. - AB standartlarına göre yetersiz sayıda kalan sağlık personellerinin kalite bozulmadan sayısının arttırılması. Ülkemizde şiddetin son zamanlarda gündeme geldiği bu günlerde aslında sağlıkta şiddetin arttığını görmekle birlikte evvelden de pek az olmadığını fark ediyoruz. Fark ediyoruz ki önceden şiddetin konuşulmuyor oluşu onun olmadığı anlamına gelmiyormuş. Nihayetinde insanların canına tak edişi ve vatandaş gazeteciliğinin de yaygınlığının artmasıyla artık bu tarz haberlerden kaçamıyoruz. Kaçamıyoruz sağlık şiddetinden, kadın cinayetlerinden, namustan nasibini almamışların namus davalarından, töre kabusundan. Ne yapalım?, der gibiyiz. El-cevap: Ceza verelim, yaptırımları arttıralım. İbret-i alem edelim. Yani diyeceğim şudur: İnsanların kimliklerine bu caniliği, bu vahşiliği aslında biz ekiyoruz! Gerek verilemeyen eğitimle gerek yükselmemiş kültür seviyesiyle gerek yılda okunamamış bir kitaptan düşük okuma oranlarıyla cehaleti zakkum ağacının tohumunu kalbin ortasına diker gibi biz dikiyoruz! Unutulmamalıdır ki ne ceza verirsek verelim ne tehditlerde bulunacaksa bulunalım bu ülkedeki eğitim ve ahlak seviyesi yükselmedikçe içimiz rahat etmeyecek, devenin başını toprağa gömmesinden ileri gidemeyeceğiz. Bir atasözü vardır bilirsiniz, dağ dağa kavuşmaz, insan insana. Ama konumuzla ilgili olan asıl atasözü şu: Hayvanlar koklaşa koklaşa, insanlar konuşa konuşa anlaşır. İlk önce sorunların belirlenmesi lazım. Bunlar zaten gözümüzün önünde. Sadece yazılıp çizilecek ve sorun şudur denilip haydi sıra bunun çözümlerinde denilecek. Ama nerede bunu yapacak yiğit? Nerede bu insan ki bunu yapabilecek kadar kudretli ve cesaretli? Tabi ki şaka yapıyorum. Bunlar sonuçta insani sorunlar ve elbet çözümleri de bizim elimizde. Mesela bir tane sorun söyleyeyim, bununla başlayalım. Hastaların ve hasta yakınlarının doktorları, herkesi ama herkesi iyileştirebilecek güçte sanmaları. Peki size soruyorum? Böyle olsaydı, bu tanrısal bir güç olmaz mıydı? Bu sorunu da şöyle çözebiliriz, bununla ilgili kamu spotları televizyonlarda yayınlanacak, tüm sosyal medya platformları doktorların bu tanrısal güce sahip olmadığını, onların ancak ellerinden geldiğince tedavi yapabildiklerini halka anlatacak. Tabi bunlar, ilgili kişilere danışılarak, insanları bu yollarla eğitebilecek alanında uzman kişilere danışılarak yapılacak.


Tarihimizde çok eski yıllardan günümüze kadar uzanan birçok efsane bulunmaktadır; Ferhat'ın Şirin için dağları delmesi, Mecnun'un Leyla için çöllerde dolaşması. Bunlar gibi Anadolu'da süregelen bir efsane daha var ki, bu efsane Evliya Çelebi'nin Seyahatname adlı eserine dahi girmiştir. O efsanenin adı şahmaran efsanesidir. Bu efsane konusunda tarihimizde padişahların tutturduğu kayıtlara geçmiş bazı olaylar bulunmaktadır. Yer altı efsanesi olarak bilinir ve Yunan mitolojilerine benzer şekilde bir efsane olduğu düşünülür. Anlatılan efsaneye göre Maran adında yarı insan yarı yılan şeklinde sahip bir yılan türü vardır. Bütün bu maranların en önde geleninin ismi ise Şahmarandır. Adana bölgesinde geçimini odun toplayarak geçiren fakir bir çocuk bulunmaktadır. Arkadaşlarıyla dolaşırken içinde bal dolu olan bir mağara bulurlar. Mağara kuyu şeklindedir ve garip bir görüntüsü vardır. Odun toplayarak geçimini sağlayan Camşab adındaki genç, arkadaşlarının yardımıyla balı almak için kuyuya iner. Fakat arkadaşları kendilerine düşen bal miktarının fazla olması için Camşab'ı orada bırakarak giderler. Tam bu sırada çaresiz kalan genç karanlığın içerisinde bir ışık olduğunu fark eder. Eline bir bıçak alır ve o ışığı daha da genişletir. Karşısına daha önce hiç görmediği kadar büyük ve etkileyici olan bahçe çıkar. Bahçede yüzü ışık gibi parlayan, vücudu yılan şekline bürünmüş bir kadın ile karşılaşır. İşte o kadın, şahmaran efsanesi ile anılan bütün maranların efendisidir. Efsanenin sonunda şahmaran ölür. Ancak diğer yılanların bundan hiçbir şekilde haberi olmaz. Eğer öldüğünü öğrenirlerse Çukurova Bölgesi'sinin her tarafını karış karış dolaşarak insanların evlerine girip zehirleyerek öldüreceklerdir. Efsane bu şekilde anılmaktadır. Bu efsane ile ilişkilendirilen garip olaylar olduğu da söylenmektedir. Hatta Fatih Sultan Mehmet'in kayıtlarına kadar uzanmaktadır. Ülkemiz gerçekten tam bir mozaik. Şu efsaneler bile bizler için önemli bir yer tutuyor. Şahmara Efsanesini hiç bu kadar kısa ve öz anlatana rastlamamıştım. Teşekkürler.


Öncelikle belirtmeliyim ki henüz Şahsiyet dizisini izlemeyenler için yazı boyunca spoiler vermemeye çalıştım; bazı yerlerde ufak tefek spoilerler olduysa kusurum affola. Hayatını adalete adamak şahsi bir mesele değil, Şahsiyet meselesidir. Şahsiyet için kısaca klasik Türk dizisinin normlarını yıkan ve efsane olmaya aday bir dizi diyebiliriz. Şahsiyet dizisinin senaryosunu Hakan Günday'ın yazıp, yönetmenliğini Onur Saylak'ın yaptığı; kadrosunda Haluk Bilginer, Cansu Dere, Müjde Ar, Necip Memilli, Şebnem Bozuklu gibi birçok ünlü ismin olduğu, sansürsüz 12 bölümlük bir internet dizisi. Şahsiyet'e şöyle bir bakacak olursak, gerçekten bu sefer olmuş diyebiliriz. Açıkcası gerek senaryo gerek ses, görüntü kalitesi, oyunculuklar vs yabancı polisiye dizilerinden eksik kalan hiçbir yanı yok. Hatta ingilizce dublaj yapıp sağ üst köşeye Netflix logosunu koysak sırıtmaz. Şahsiyet Hakan Günday ve Onur Saylak ikilisinin Daha filminden sonra ikinci işleri. Her karakterde her olayda Hakan Günday kitaplarındaki psikolojik analizleri ve betimlemeleri görüyoruz. Adeta her repliği Hakan Günday kokuyor. Şahsiyet senaryo açısından kusursuz değil ama çok akıcı. Daha ilk dakikasından Onur Saylak'ın yönetmenliğini, çekim kalitesini hissediyorsunuz. Görüntü olarak Türk dizilerinde alışkın olmadığımız bir profesyonellik var. Dizideki renkler, tonlar, esyalar ve özellikle Agah bey'in çorapları, kıyafet seçimleri muazzam. Açıkcası milyon dolarlık televizyon dizilerinin Şahsiyet'i görüp senaryoyu, castı bir kenara bırakıp; neden bizim görüntülerimiz bu kadar canlı değil, sahnelerimiz neden bu kadar göz alıcı değil diye sorgulamalı. Masum, Börü, Fi, Ezel gibi yapımlarla belli bir seviyeye gelen dizi müzikleri Şahsiyet ile tap noktaya ulaşmış diyebiliriz. Şahsiyet'in daha introsunu izlerken buram buram kalite kokusunu hissediyorsunuz. Açıkcası introsunu geçmediğim nadir yapımlardan birisi Şahsiyet. Unutmadan sanat yönetmeninede ayrı bir parantez açmak lazım. Sanat yönetmeni dizi boyunca varlığını fazlasıyla hissettiriyor. Misal bir sahnede faili meçhul cinayetler hakkında konuşurken Uğur Mumcu'nun, Sabahattin Ali'nin arkada planda fotoğraflarının olması gözümüzden kaçmıyor. Bunlar diziyi iyi olmanın ötesine taşıyıp, yıllarca unutulmayacak sanatsal bir iş haline getirmiş. Tüm oyuncu kadrosunun birbirine bu kadar uyumlu olduğu az dizi vardır. Her ne kadar dizinin lokomotifi Haluk Bilginer olsa da diğer oyuncular da sırıtmamış ve üst düzey bir iş ortaya çıkartmışlar. Sadece belki Cansu Dere biraz daha yaşayarak oynayabilirdi ama diğer oyuncuların üst düzeylikleri bunu tolere edebiliyor. Haluk Bilginer gerçekten de üst seviye oynamış ve kalitesini belli etmiş. Müjde Ar'ın İffet'in intikamını aldığı sahne güzel düşünülmüştü. Şahsiyet'te hiç konuşmadan gözleriyle bize çok şey anlatan Süveyda gerçek ismiyle Rabia Soytürk gerçekten gelecekte adını çok duyacağımızı birine benziyor. Şahsiyet olağan hikaye akışıyla beraber toplumumuzun tüm gerçekliğini tokat gibi yüzümüze vuruyor. Mesela Cansu Dere'nin oynadığı Nevra karakterinin iş arkadaşları tarafından cinsiyetçi saldırılara maruz kalması, mesleğini bırakma noktasına gelmesi; o dönemde yaşadığı psikolojik sıkıntılar adeta çalışan bir Türk kadını portresini yansıtıyor. Şahsiyet bunun dışında toplum hafızasının yokluğunu, kendi steril ortamlarımızdan; cam fanuslarımızdan çıkıp da göremediğimiz bir dolu pisliğin nasıl suya sabuna dokunmadan yıllarca sürdürülebileceğini gösteriyor. O küçük kasaba özelinde Türkiye gerçekleriyle yüzleştiriyor. Bir milli maç olur, her sey unutulur. Şahsiyet gerçekten de her açıdan alışık olmadığımız mükemmellikte bir dizi. Ufak tefek hataları eksiklikleri var ama inanın, izlerken insanın görmezden gelesi geliyor. Ben açıkcası böyle bir şahsiyette emeği Puhu TV'ye oyuncusundan senaristine yönetmeninden boom taşıyanına kadar emeği geçen herkese teşekkür etmek istiyorum. Demek ki bizden de güzel diziler çıkabiliyormuş. Umarım Şahsiyet dizisi bir milat olur ve 2-3 saat uzunluğunda, dayatmalı senaryosu olan ve reyting için 40 takla atan zorlama diziler tarihe karışır. Şahsiyet gibi kaliteli yapımlar yaygınlaşır. Okuduğunuz için teşekkür ederim sosyal medyada paylaşıp destek olursanız memnun olurum. Ayrıca sizin de Şahsiyet dizisiyle ilgili bir düşünceniz varsa yorum kısmından yazabilirsiniz. Oldukça güzel bir inceleme olmuş. Açıkçası yazıyı okuyunca diziyi fazlaca merak ettim. Türk dizilerine her zaman bir önyargım vardır ve bu önyargının beni yanılttığını hiç görmedim. Umarım bu sefer yanılırım.


Sait Faik Abasıyanık, durum öykücülüğünün Türk edebiyatındaki en önemli temsilcilerinden biridir. Şiirsel cümleleriyle anlattığı hikayeler, bir olayı anlatmaktan çok, acıların dile gelmiş halidir adeta. Bu nedenle Sait Faik hikayeleri çok beğenilir. Aslında hikayelerini okuyan pek çok okur; olay nerede başlar, nerede biter çok anlayamayabilir. Zaten Sait Faik'in yapmak istediği de bu değildir. O, özellikle balıkçıların ve yoksulların hayatına odaklanır. Ünlü yazar, Burgazada'daki evinde çok özel eserleri kaleme almıştır. Odasının penceresinden denizin tüm benzersizliğiyle görülebiliyor olması, Sait Faik'in hikayelerinde deniz temasının neden o kadar çok kullanıldığını anlamamızı sağlar. Deniz, ünlü yazar için sadece deniz değildir; bir yaşam biçimidir. Denize bakmadan, her gün mavinin bin bir tonunu görmeden rahat etmiyordur belki de. Maddi ve manevi anlamda çeşitli sıkıntılarla boğuşan insanları ustalıkla anlatan Sait Faik, karakterlerin dertlerine üzülürken denizin muhteşemliğini hissetmemizi ister. Sadece acı, yaşamak için yeterli değildir. Bir yandan da var olan acılarla baş edecek bir şeye ihtiyacımız vardır. Medarı Maişet Motoru'nda da tam olarak bu isteğimizin yerine geldiğini fark ederiz. Medarı Maişet Motoru, 1940-41 yıllarında Yeni Mecmua'da tefrika edilir. 1944 yılında yayımlanan roman, aslında tam bir roman özelliği göstermez pek çok araştırmacıya göre. Daha çok uzun hikaye formatındadır. Çünkü durum öykücülüğünün unsurlarını bünyesinde barındırır. Romanın anlatıcısının kim olduğu tam anlaşılmaz. Tanrısal anlatıcı bakış açısının bulunduğu romanda yazarın da konuya dahil olduğu gözlemlenir. Biz, yazar anlatıcıya Ahmet Mithat Efendi'den aşinayızdır. Çünkü Ahmet Mithat Efendi, okuyucuya bilgi vermek için sürekli hikayeyi keserek anlatmak istediklerini okuyucuya aktarır. Bunun yanı sıra Ahmet Mithat'ın romana müdahalesi ile Sait Faik'in müdahalesi bir değildir. Sait Faik, okuyucuya salt bir bilgi verme amacında değildir. O, daha fazlasını yapmak ister. Yazar anlatıcının dahil olduğu romanda her şey büyüleyici bir şekilde iç içe geçmiştir. Temelde anlatılan yoksul insanların hayatı olsa da şiirsel dokunuşlarla Sait Faik, romanını benzersiz kılar. Medar maişet, geçir derdi anlamında kullanılan bir tamlamadır. Daha romanın başlığından aslında yazarın neyi hedeflediğini anlarız. Sait Faik Abasıyanık dokunuşuyla hareketlenen kurgu, bir yandan kendimizi deniz kenarında Sait Faik'le buluşmuşuz hissini yaratır. Daha ilk cümleden anlatılan yere gitmişiz, Sait Faik'i bekliyoruzdur. Bu, ünlü yazarın çok önemli meziyetlerinden bir tanesidir. Eserlerinde olaydan çok durumu anlatıyor olmakla birlikte okuyucunun anlattığı mekan içerisinde, karakterlerle birlikte muhteşem anlar yaşamasını sağlar. Aynı durum, en önemli romanları arasında yer alan Medarı Maişet Motoru'nda da bulunur. Okuyucuyu içine çeker adeta, benzersiz bir karadelik gibi. Sait Faik'in dikkat çeken meziyetlerinden biri de karakterlerine çok özel nitelikler yüklemesidir. Romandaki karakterlerin her biri, aslında insan olmanın gereğini yerine getiriyordur. Hepsinin empati gücünün yüksek olduğunu gözlemleriz. Bir başkasının acısını hissetmek, işte budur insan olmanın gereği. Romandaki karakterler, kendilerini hep karşısındaki insanın yerine koyar ve karakterler arasındaki ilişkide bu temel belirleyici olarak ön plana çıkar. Hikmet ve Hasan'ın karşılaşmalarında da bu çok özel duygu kendisini belli eder. Hikmet, Hasan ile aynı vapurdadır. Vapur bekçisi, adeta Hasan'ın yoksulluğuyla alay eder ve Hasan'ı azarlar. Bu olaya şahit olan Hikmet, geçmiş günlere hızlı bir yolculuk yaparak Hasan'ın yaşadıklarıyla kendi yaşadıklarını harmanlar. Bu, karşısındaki kişinin acısına kayıtsız kalmama halidir. Bu olay, bir yandan da Sait Faik'in yazar-anlatıcı, karakter ve ona modellik eden kişilerin ve okurun aynı zamanda metin ile karakterler arasındaki duvarın yıkılması olarak da yorumlanabilir. Hikmet, Hasan'ı yermek yerine onunla bir dayanışma içerisinde olmak ve Hasan'ın hayatına dokunmak ister. Klasik romanda yazar-anlatıcı-karakter arasında çok daha hiyerarşik bir ilişki bulunur. Oysa Sait Faik Abasıyanık hikaye ve romanlarında bu hiyerarşinin yıkıldığı gözlemlenir. Romanda temel olarak yoksul insanların hayatlarına odaklanıldığını söyleyebiliriz. Ama bu, dışarıdan her şeye müdahale eden, söylediklerini kendi yaşamına uygulamayan kişilerin anlatım biçimlerinden farklıdır. Sait Faik, her anlamda yoksulluğu deneyimlemiş insanların hayatına acıma duygusuyla yaklaşmaz. Romanda bulunan temel duygu her zaman empatidir. Nitekim kalmıyordu da! Yer yer insanların hem paraları hem de umutları tükeniyordu. Bu tükenmişlik içerisinde her zaman bir umudun yeşerdiğini görürüz Sait Faik cümlelerinde. Sait Faik, kendi yaşamında da aslında roman ve hikayelerindeki gibi hislere kapılır. Belki de daha güzel bir dünyayı özler her zaman. Pek çok insan, hayatında çok büyük acılarla baş başa kalmıştır. Bu durum, her zaman daha güzel bir dünyanın özlenmesine neden olur. Sait Faik Abasıyanık hikayelerinde kendisine çok özel bir yer edinen empati duygusu, yazarın hayatında da önemli bir yerdedir. Zaten çok özel hikayeler, bu duygu sayesinde ortaya çıkmaz mı? Dünya üzerinde yaşantısını sürdürmekte olan insanların büyük bir kısmı acı çeker. Başkalarına anlatmaktan çekindiği ya da anlatmak istemediği dertlerle boğuşmaktadır. Bu nedenle empati duygusu insani bir duygudur. Var olan acıları görmek ve bu acılar içerisinde umut yeşertebilmek, insanın toplumsal bir canlı olduğunun asıl göstergesidir. Sait Faik Abasıyanık eserleri, başta Medarı Maişet Motoru olmak üzere, bize empati duygusunu en başarılı şekilde verir. Üstelik bunu, bir şair titizliğiyle yapar. Ve insani duyguları çok özel bir şekilde bizlere sunar.


Salda Gölü, Burdur il sınırları içinde bulunuyor ve Burdur merkeze 75 km uzaklıkta bulunuyor. Yakınındaki Yeşilova ilçesine de yaklaşık 5 km uzaklıkta. Türkiye'nin Maldivleri diye geçen Salda Gölü 2018'e kadar çok bilinmemesine rağmen belediye tarafından yapılan tanıtımlar sayesinde bu yıl bilmeyen kalmadı gibi. İnsanımız buraya genelde günübirlik gidiyor. Hafta sonu biraz kalabalık oluyormuş çünkü insanlar 2 günlük kısa tatillerini bu muhteşem güzelliği görmek için değerlendiriyorlar. Salda Gölü gerçekten temiz ve olağanüstü güzellikte bir göl. Eskiden tehlikeli olduğundan yüzülmüyormuş ama belediyenin çevresini temizlemesi ve düzenlemesi ile yüzülebilir hale gelmiş. Yüzülebilir kısmında derinlik 1 metreyi geçmiyor ve gölün suyu ılık civarında. Ben burada bu yöreye günübirlik ve kamp yapmak için gideceklere tavsiyeler vereceğim. Öncelikle eğer mümkünse hafta içi gitmenizi tavsiye ederim çünkü dediğim gibi hafta sonu kalabalık oluyormuş. Ben geçen hafta içi gittim ve çok az kişi vardı. Gün içinde yakın yerlerden günübirlik gelenler oluyordu. Bunun dışında çok kalabalık değildi. Ama bayram günleri de kalabalık oluyor/oluyormuş. Kurban Bayramı'nda baya bir kalabalık olduğunu söylediler. Ben de kamp yapmak için gitmiştim ve sadece Zafer Bayramı'na denk geldiği için sadece o gün içinde biraz kalabalık oldu. Kendi araçlarıyla gelenler için zaten kolay. Başka şehre giderken yol üstündeyken uğranabilecek bir yer. Otobüsle buraya yolculuk edecekler için Burdur otogara geldikten sonra ilçelere ve yakıdaki şehirlere giden minibüsler var. Otogarda bulunan ve Yeşilova'dan geçen minibüslere binerek 15 tl karşılığında Salda Gölü'ne ulaşabilirsiniz. Bu minibüsler zaten Salda Gölü'nün bitişiğindeki yoldan geçiyor. Otogardan göle yolculuk 1 saatten biraz fazla sürüyor. Göl zaten muhteşem güzellikte. Maviliğiyle, çevresindeki yeşiliyle, havasıyla harika bir yer. Gölün yüzülebilir bölgesinin yakınında kafeler ve lokantalar var. Çok pahalı değil satılanlar. Buraya özgü kıymalı tostu yemenizi tavsiye ederim. Sahili de güzel, beyaz kumdan oluşuyor. Yüzme bölgesinde kumu çok temiz. Sodalı ve karstik bir göl olduğu için suyun içindeki kuma bastığınızda baloncuklar çıkıyor. Yukarı taraflarda orman var ama dik olduğu için gezilmesi zor. Ama gezen gezer yine. Tuvalet ve duş yerleri de var. Kamp yapılacak alanda çadır yeri bulabilirsiniz ama misafir umduğunu değil, bulduğunu yer diye bir atasözümüz var. Bazı insanlar sağolsunlar kamp alanlarında çadırlarını kuruyormuş ve bırakıp gidiyorlarmış. Bu yüzden istediğiniz tarzda kamp alanı bulmakta zorluk çekebilirsiniz. Bunun dışında oradan çadır ve bungalov da kiralayabiliyorsunuz. Çadır kurma yeri olarak biraz ilerlerde paralı bir alan var. Burası daha sakin. Ateş yakma yerleri var. Göle de uzak değil. Biz burayı tercih ettik. Manzarası güzeldi. Direk göle bakabiliyorduk. Ama belediyenin ücretsiz kısmı dediğim gibi biraz kalabalık. Göl manzaralı çadır yeri bulamayabilirsiniz. Bazıları kilit bile takmışlar. Ama elbet güzel yerler var. Burdur'u çok gezemedim ama güzel bir şehre benziyor. Sadece içinden minibüsle gezerken biraz gördüm. Ama en önemlisi Burdur'a özgü bir yemek varmış; Burdur şiş. Otogarın altındaki yolun üstünde A101'in karşısında, caminin yanında bir mekan var. Orası çok güzel yapıyordu. Aklıma gelenler bu kadar. Burası hakkında sorunuz olursa yorum kısmına çekinmeden yazabilirsiniz. En kısa sürede cevaplamaya çalışacağım. Umarım bir gün uğrarsınız. Fırsatınız olacağına inanıyorum. Teşekkürler yorumunuz için de. Bakalım bir şeyler yapmaya çalışıyoruz. Takipteyim kaliteli ve güzel bir içerik olmuş dostum.


Peki kuşların sesi gerçekten hoparlördeki gibi mi? En son ne zaman kulağımızı doğaya açtık? Biz yanımızdan uzaklaşıp giden doğayı telefonda kaybettik. Çünkü telefon bize uzağı yaklaştırmıştı ama yanımızdakileri uzaklaştırdığını göremedik. Her ne kadar telefonları bilgisayarlara göre daha çok kullanıyor olsakta, bilgisayar da bizim için fazlasıyla zararlı. Örneğin sosyal ilişkilerimiz zayıflıyor, aile ilişkilerimiz bozuluyor, uyku düzensizliği oluyor... İşte buna bilgisayar bağımlılığı deniyor. Bunlar sadece birkaçı. Fiziksel zararlarıyla birlikte bilgisayar ve onun kardeşleri bizim için tehlikeli aletlere dönüşüyor. Zaten bilgisayar bağımlılığı derken telefonlar da kastediliyor. Hele sosyal medyayı atlarsak her şeyi atlamış oluruz. Sanal ikilemden kurtulmak çok kolay değil ama bunu başarabiliriz. Yeterki etrafımızdaki güzellikleri ve sevdiklerimizi görelim. Bunu başarabiliriz.