Korona virüs pandemisi sürerken bu durumdan en çok etkilenenler yaşlılar ile hipertansiyon , diyabet , obezite ve kronik akciğer hastalığına sahip olanlardır. SARS-CoV2'nin yakın akrabaları olan SARS ve MERS virüse nazaran ölüm hızı çok daha düşükken( SARS %9,6; MERS %34,4) yayılma hızı onlara göre çok daha yüksektir. Normal sağlıklı genç popülasyonda daha hafif seyrederken, yukarıda belirtilen durumlarda tablonun pnömoni ve akut resipratuvar distres sendromu gibi daha ölümcül durumlara ilerleme ihtimali hayli artar. Dünya çapında obezite, diyabet, hipertansiyon ve kronik akciğer hastalığı ile ileri yaş bir arada düşünüldüğünde milyarlarca kişi risk altındadır. Her ne kadar SARS ve MERS virüs daha ölümcül gibi görünse de yeni korona virüsün yayılımının hızlı olması ve risk altındaki kişilerin sayıca çokluğu onu çok daha potansiyel bir tehdit haline getirir. Obez bir kişinin vücudundaki yağ dokusu miktarı oldukça artmıştır. Ve yağ dokusu sadece fazla enerjinin depolandığı bir yerden ibaret olmayıp bazı önemli biyoaktif bileşenlerin üretimini de üstlenir. Leptin yağ dokudan salınan, vücuttaki yağ kitlesi hakkında bilgi veren önemli bir bileşiktir. Obezitede yağ miktarının artışına bağlı leptin seviyesi artmıştır. Normal seviyelerinde bağışıklık sisteminin aktivasyonuna neden olurken artmış seviyeleri bağışıklık yanıtının bozulmasına ve inflamasyona yol açar. Bununla birlikte yağ dokunun makrofajlar ve T hücreleri tarafından infiltre edilmesi, obez bireylerde zaten sürekli devam eden bir inflamasyon hali yaratır. Obez farelerin yağ dokusunda ACE2 reseptörü sayısı obez olmayanlara göre daha fazladır. SARS-CoV2'nin yağ dokuyu enfekte etmesine bağlı buradaki inflamasyon daha da alevlenebilir. İnflamasyon sonucu yağ hücrelerinde ölüm ve bunun sonucunda serbest yağ damlacıkları açığa çıkar. Bu yağ damlacıkları kan dolaşımına geçip hayati organ damarlarında tıkanıklığa neden olabilir . Obez bireylerde PAI-1, fibrinojen, vWF ve Faktör 7 gibi pro-trombotik moleküller obez olmayanlara göre daha fazladır. COVID-19'un neden olabildiği tromboza ek olarak obezitenin kendisi de tromboza yatkınlık oluşturur. Bu durumdan leptin ile inflamasyona bağlı artan IL-6 ve TNF-a sorumlu olabilir. Ayrıca obeziteye sahip birey şiddetli COVID-19 için önemli risk faktörleri olan diyabet ve kardiyovasküler hastalıklara daha yatkındır. Diyabet insülin hormonunun yetersizliği ya da yokluğu sonucu kanda glikoz fazlalığı ile seyreden metabolik bir hastalıktır. Özellikle kontrolsüz diyabete sahip bireyler T hücreleri ve makrofajların sitokin üretimi ile nötrofillerin hasar bölgesine toplanmasında yetersizlik sonucu birçok enfeksiyona yatkınlık gösterir. Enfeksiyonlara yatkınlık kandaki şeker miktarı ile sıkı şekilde ilişkilidir. Virüslere karşı savunmada kritik öneme sahip bir molekül olan IFN- üretimi diyabetik bireylerde azalmıştır. Yani antiviral yanıt bozulmuştur. Kan dolaşımında fazla miktarda olan glikoz küçük damarlarda hasarlanmaya neden olur . Bu iyileşmenin gecikmesine yol açan nedenlerden biridir. SARS-CoV2'nin hücreye girişini sağlayan aracı molekül ACE2 reseptörünün sayısı diyabetik bireylerde artmış olması onları COVID-19'a karşı daha duyarlı hale getirir. Sinir hasarına bağlı gelişen otonom nöropati nedeniyle bronşların iç ve dış uyarılara karşı tepkilerindeki değişim solunum yolu enfeksiyonlarının seyrini olumsuz yönde etkileyebilir. DSÖ verilerine göre dünyada yaklaşık 1.9 milyar fazla kilolu ve obez birey, 450 milyon diyabet hastası, 1.13 milyar hipertansiyon hastası, 251 milyon KOAH hastası bulunmaktadır. Şu corona'dan artık nefret etmeye başladım ya. Nereye girsek bu konu var. Artık bi gitse idi de hepimiz kurutlsaydık bu beladan. Güzel ve öz bir derleme olmuş. İnsanlar bu salgınla birlikte kronik hastalıkların ne anlama geldiğini daha iyi anlamaya başladılar. Pozitif bir noktadan bakmaya çalışırsam herhalde bunu söyleyebilirim.


Obezite hızla değişen ve gelişen dünyaya ayak uydurmaya çalışan insanoğlunun karşısına çıkan problemlerden biridir. Küçümsenmeyecek kadar önemlidir ki, çünkü birçok hastalıkla uzaktan ya da yakından bir şekilde ilişkilidir. Hekimler ona hastalıkların anası muamelesi yapar. Haksız değillerdir, birçok çalışma obeziteyle hastalıkların ilişkisini destekler. Şunu hepimiz bilmeliyiz ki obezite birçok hastalığa zemin hazırlayan bir HASTALIKTIR. Obezite vücutta yağ miktarının aşırı fazla oluşu olarak tanımlanır. Buradaki suçlu özellikle göbek çevresindeki yağ kitlesidir. Obezite pratik olarak beden kitle indeksi ve bel çevresi ölçümü ile ortaya konur. Beden kitle indeksi 25-29.9 olan kişiler aşırı kilolu kabul edilirken, BKİ'si 30 ve üzeri olan kişiler obez olarak tanımlanır. Bel çevresi sınırları ülkeden ülkeye değişir. Ülkemizde erkeklerde 90 cm üzeri aşırı kilolu, 100 cm üzeri ise obez; kadınlarda 80 cm üzeri aşırı kilolu, 90 cm üzeri ise obez olarak kabul edilir. Fazla kalori alımı, alınan kalorinin harcanmaması, genetik faktörler ve hormonal faktörler gibi birçok faktörle ortaya çıkan bir durumdur. Yazının başında söz ettiğimiz üzere obezite birçok hastalığa zemin hazırlar. Bunlardan bazıları hipertansiyon, tip2 diyabet hastalığı, kalp ve damar hastalıkları, uyku apnesi, felç, safra kesesi hastalıkları, böbrek hastalıkları, osteoartrit , kan yağlarında bozulma ve bazı kanserlerin gelişiminde rol oynar. Obezite bazı kanserlerin oluşumunda riski arttırdığı gösterilmiştir. İlişkili olan durumlar erkeklerde kolon kanseri, prostat kanseri; kadınlarda ise meme kanseri, safra kesesi kanseri ve endometrium kanseriyle ilişkilidir. Obezitenin nasıl kanser riskini artırdığı net olarak ortaya konamasa da birçok etkiyle buna neden olabilir. Daha önceki çalışmalarda yağ hücrelerinden salınan bazı hormonların ve büyüme faktörleri hücrelerin bölünmesini uyardığı gösterilmiştir. Ancak aradaki ilişki sadece bununla açıklanamaz. Geçtiğimiz günlerde Nature Immunology'de yayınlanan bir makalede obezitenin bağışıklık hücrelerinde farklı metabolik yolakları etkilediği belirtilmiştir. Doğal katil hücreleri vücudumuzda yer alan bağışıklık hücrelerimizden sadece biridir. Özellikle virüsle enfekte olmuş hücreleri ve tümör hücrelerini ortadan kaldırır. Obeziteye sahip kişilerde NK hücrelerinin tabiri caizse eli kolu bağlanır. NK hücreleri, kötü hücreleri tanıyıp onlara bağlanmasına rağmen onları yok edemez. Bu obeziteyle kanser arasındaki ilişkiyi anlamamıza katkı sağlamıştır.


İşte biçare derviş Yunus çıkmıştır o vakit karşısına biz insanlığın, biz Anadolu'nun. Vakitler 13. yüzyılı gösterdiği vakit sen ben gibi gelivermiştir bu dünya hanına savaşların, fakirliğin, kanın fazla fazla olduğu zamanlarda. Sonra büyümüş büyümüş de evlenivermişti Elif'i ile. Sonraları sevdiğine Sitare'm diyecek, çocuklarına hürmet edip, geçimini sağlayacak ve bu geçim buğday ile olacaktı. Daha doğrusu o vakit tüm Anadolu'nun geçimi buğday idi. Çünkü buğday ekmek demekti ve bu vakitler çok kıymetliydi, her elde de bulunamazdı. İşte bu vakit köy adına, ekmek adına Hacı Bektaş-ı Veli'nin dergahını gidiverir biçare Yunus. Ben de diyeyim ki hikayemiz tam burada başlar a dostlar. İşte bu yolculuk, Hacı Bektaş-ı Veli'den utangaç bir halde buğday istemesine karşılık geçen sual ile başladı Yunus kardeşimizin. İşte bu sual ile Yunus'un yolculuğu başlamış Sarıköy gibi bir köyde de bitecekmiş. Yahut belki de asırlarca devam edecekti ama bunu o hiç mi hiç bilmiyordu. Velhasıl o derdinen biçare yalnızca aklına gelenleri yazıveriyordu. Bu soruların cevaplarını almak üzere akıcı bir şekilde kitabımızı okuyacak ve elbette Yunus Emre'nin yaşadığı zihin karmaşasını ve berraklığını eminim ki sonuna kadar hissedeceksiniz. 'Acaba Yunus Emre gibi dervişler hiç hata yapmıyor mu?' sorusunu da soracak ve cevabını da göreceksiniz. Yani diyeceğim o ki bu esrarengiz kitap okumaya devam ettiğiniz sürece devamlı sizler de Yunus gibi kendi kendinize pek çok sorular soracaksınız ama umuyorum ki bulacaksınız. Yunus Emre'nin sahip olduğu tüm varlığından geçip bir hiç olması ona nasıl kendini bulduracak, kendinde ise Hakk' iki sevgiye nasıl eriştiğini anlayacaksınız. Evvela soracak çok sorularınız, yazacak da çok şeyim olur bu kitap hakkında değerli okurlar. İlaveten kitap sizlere yalnızca Yunus Emre'den değil; uğradığı her kapıda ibretlik hikayelerden de bahsedecek. Ve eminim çıkarılacak dersler, kafa yorulacak meseleler olacak. Ve şu fikre katılacaksınız: Madde ve maneviyat bir terazi gibidir. Neresi hafiflerse karşı taraf ağırlaşacak, bunu göreceksiniz. Malum savaş yıllarında maneviyatı pek kuvvetli müritler ile sizler de dolanıp duracak, hikayelerini sizler de yaşayacaksınız. Nihayetinde acizane fikirlerimle sizlere şiddetle bu kitabı okumanızı, okuduysanız da okutmanızı tavsiye etmek olacak.


İnsanlığın veya uygarlığın kültürel tarihinin yaklaşık 13.000 yıl önce Mezopotamya civarında tarım devrimiyle başladığı söylenir. Çeşitli bitki ve hayvan türlerinin evcilleştirilerek insanın doğadaki eşsiz yalnızlığının azaltılmasının sağlanmasıdır bu süreç. Evcilleştirdiğimiz köpek can dostumuz olmuştur keza at da öyle; bu iki hayvan ile aramızda bugün bile mevcut olan bir duygusal bağ kurulmuştur. Yine diğer otçul-etçil-hepçil hayvanlar bizler için kendi canları pahasına da olsa; soğuk kış geceleri içimizi ısıtmak için birer giyecek, besin içeriği son derece zengin olan birer yiyecek olmaya boyun eğmişlerdir çaresizce. Her hasat döneminde daha irilerini seçip birer tohum olarak ayırdığımız buğday taneleri küçük ve şekli pek hoş olmayan taneciklerin aksine midemize inmekten kurtulmuştur kurtulmasına ancak yeni ekim döneminde toprağın kara bağrına saçılmaktan kurtulamamıştır bir sonraki mahsule daha dolgun ve güzel tanecikleri yaratmak uğruna. Evcilleştirilmiş olan bu canlılar insanlığın adeta canına can, kanına kan katmıştır ki farklı insan toplulukları arasında bu canlıların değiş-tokuşu da yaygınlaşmayagörsün. İşte bu yolla iyiden iyiye gelişmeye başlayan ticaret yepyeni kültürler yaratmak için bir iletişim kanalı olmuştur. Artık insan dünyanın daha doğrusu kendi dünyasının- sadece kendi çevresinden oluşmadığını fark etmiştir. Uzak yollar vardır tepilecek, engin dağlar vardır ardına bakılacak, uçsuz bucaksız sular vardır aşılıp kaynağına hatta kaynağının da ötesinde neler olduğuna göz atılacak. Dört bir yanını kuşatan belirsizlikleri birer birer ortadan kaldırmasına rağmen kendi özüne geldiği anda bu belirsizliklerin katlanarak arttığını görmüştür asırlar sonra. Yine de bu belirsizliğe direnmek için müthiş bir güç vardır kendisinde. Bu güç belki doğasında olan merak, belki miras sandığında bulunan kendisinden önceki nesiller tarafından üretmiş olan kültürel birikim, belki de bu ikisinin bileşimidir. Sandığındaki mirası hiç açmayarak paslanmasına ve çürümesine neden olması da sadece bu mirasla yetinerek üzerine yeni akçeler koymaya yeltenmemesi de bu mirasın üreticilerine yapabileceği en büyük ihanettir insanın. Çünkü kendi varoluşunu dolaylı ve doğrudan yollarla bu mirasa borçludur. En temel ihtiyaçlarını karşılayarak yaşamsal faaliyetlerine devam etmesi, kendi varoluşunu anlamlı hale getirip bu hayatı yaşanabilir kılması bu miras sayesindedir. Daha da ötesi atalarının ona gösterdiği cömertliği onun da kendinden sonra gelenlere göstermesi ödemekle yükümlü olduğu vicdani bir borçtur. O halde biz de bu borçtan kendi payımıza düşen kısmı ödemeye çalışalım. Sandığımızdaki altın külçelerini eriterek kendi tasarımımız olan mücevher kalıplarına bu ergimiş altın suyunu dökelim.


Her ne kadar ortaokul, lise ve üniversite kurumları farklı şeylermiş gibi gözüküyorsa da aslında bunlar sistemsel olarak aynı şeylerdir. Ortaokuldaki öğrenci okula gider, derslerine girer ve bir üst basamağa geçmesi için gerekli olan sınava çalışır. Lisede durum yine aynıdır. Derslere girilir, sınavlara çalışılır, dershanelere gidilir vesaire... ve bir üst basamağa geçmek için gerekli olan sınava çalışılır... Hedef budur, başka bir hedef yoktur. Ha keza üniversitede de durum böyledir şuanda Türkiye'de. Her ne kadar bazı bölümların mezuniyet sonrası sınavı olmasa da amaç mezun olmaktır. Yani dersleri verebilmektir... sınavları geçebilmektir. Eğer diyorsanız tabi ki amaç mezun olmak olacak, tam olarak öyle değildir aslında dünyadaki üniversitelerdeki amaç. Ancak bugün biliyoruz ki mesela Türkiye'de kaliteli bazı ortaokul ve liselerde öğrenciler derslerin dışında da bir şeyler yapıyorlar ve bunların sonuçları çok iyi oluyor. Mesela bazı ortaokullarda çocuklara bilgisayar bilimi ile ilgili şeyler öğretiliyor. Nasıl kodlama yapılabileceği ile ilgili şeyler, nasıl robot yapılabileceği ile ilgili şeyler öğretiliyor, yurtdışına geziler düzenleniyor, müzelere geziler düzenleniyor... Bu sistemin dışarısında bir şey ama bu bir sistem başarısı değil, bu okulların bireysel başarısı. Ben bu bireysel başarılardan bahsetmek istemiyorum, yani ben sistemi konuşmaya çalışıyorum. Yani, bakın bu aslında, bu eğitimin çok önemli bir parçasıdır ama bu sistemin dışarısına çıkabilen okul sayısı çok az bizim ülkemizdee. Ha keza liselerde de durum aynı. Yani tek amaç üniversite sınavına hazırlanmak ancak hadi bunları göz ardı edelim ve üniversitelere bakalım. Şimdi, üniversite dediğimiz yer aslında bilimin üretildiği ve bir inovasyonun yapıldığı yerlerdir. Ama Türkiye'de üniversiteler sanki lisenin devamı; lise 5, lise 6, lise 7, lise 8 gibi bir yere dönüşmüş durumda. Birçok üniversite böyle, çok nadirleri dışında. Yani üniveristeye giden öğrenciler yalnızca sınavlarını verip mezun olmaya çalışıyor ya da ben kendi alanım olduğu için biliyorum, bir tıp fakültesi öğrencisinin tek amacı derslerini geçmek ve vakti geldiğinde TUS'u kazanmak. Ama üniversite bu mudur? Bu insan üniversite döneminde nasıl bilim üretileceğine dair bir şey öğreniyor mu? Sistemin dışarısında bir şey yapıyor mu? Üniversitenin temel mantığına uygun bir şey yapıyor mu? Bir dershanenin ötesinde ne yapıyor? Fazla bir şey yapmıyor, ben size onu söyleyeyim. Çünkü sistem bize bunu gösteriyor ve sistemin dışına çıkamıyrouz. Peki sistemin dışına neden çıkamıyoruz? İşte bugün konuşmaya çalıştığım mesele bu mentorsuzluk sendromundan dolayı ortaya çıkan bir problem. Çünkü Türkiye'deki öğrencilere gerek tıp fakültesi gerek mühendislik gerek sosyoloji öğrencisi olsun hiç fark etmez, yol gösteren insanlar yok. Mesela çok klasik bir şey vardır, fizyoloji hocası gelir, der ki arkadaşlar lütfen Guyton Fizyoloji okuyun, yaz tatilinde Guyton Fizyoloji bitirin. Bu felaket bir tavsiyedir bana göre. Benim hayatımda duyduğum en kötü tavsiyelerden bir tanesi budur bence bir tıp fakültesi öğrencisi için... siz ne düşünüyorsunuz bilmiyorum... Ama bana kalırsa bir uzmanlık dalının textbookunu bir öğrenciye önermek kadar yapılacak büyük bir hata yok. Çünkü öğrenci onu alır, okur 20-30 sayfa, veya çok sıkılır ya hiçbir şey anlamaz ve bıkar, bu böyledir. Ya da çok heveslidir, çok meraklıdır hepsini okumaya çalışır ama fazla bir şey anlamaz ve anlamadığının da farkında olmaz. Bir süre de isteyen bir şeydir, bu kitabı baştan sona okumak öğrenmenin yolu değildir ki niye üniversite var o zaman? Ve bunu ne yazık ki hocalarımız algılayamıyor çünkü onlara da vakti zamanında hocaları bunları önermişti, başka hiçbir şey önermemişti. Yani özetle parantezi kapatırken bir kitap veya makale önermek bile bir sanattır ve önerilen yanlış bir kitap, yanlış bir makale aslında öğrencilerin kendi heveslerini de kırmaktadır. Bunun farkında değil birçok hoca, öğrenciler bile farkında değil. Her neyse.. Ondan sonra, makale nasıl yazılır? Bu da çok önemli, bunları bilmiyor kimse. Ama bunları da geçiyorum tekrardan deney yapmaya dönelim. Bir labda çalışmak... bir klinik çalışma nasıl yapılır? Bir klinik çalışmaya öğrencisini dahil eden hoca var mı, çok azdır bu. Ona bir şey öğretebilmek için yani. Bakın dünyada bu işler böyledir, bazen bazı yerlerde bilerek çok tecrübesiz insanlar çalışmaya dahil edilir ki çalışma içerisinde öğrenebilsin. Yani bu bir usta-çırak ilişkisi içerisinde öğrenilebilecek bir şey. Sadece karşılıklı katkı gözetirseniz hiçbir öğrenciyi hiçbir şeye katamazsınız, çünkü öğrenci daha öğrenememiştir. Onun ötesinde, şunu diyen hoca var mı: Ya kardeşim sen şu konuda ilgilisin, bak dünyada şöyle bir sosyete var, buna kayıt ol; şöyle bir eğitim program var, şuraya kayıt ol; şöyle bir dernek var, şuraya kayıt olmayı düşünebilirsin; bizim hastenemizin şöyle bir gönüllülük faaliyeti var, buna dahil olmayı düşünebilirsin; şöyle bir internet sitesi var, buraya kayıt olup şu dersleri öğrenmeyi düşünebilirsin... Aa senin şu konudaki ilgin çok hoşuma gitti, bak ben şu üniversitede şu hocayı tanıyorum, onun yanına gidip benim ismimi de söyleyerek çalışmaları izlemek isteyebilirsin. Bunu diyen var mı? Mentorluk budur işte. Yok. İşte mentorsuzluk sendromu bundan kaynaklanıyor, işte bundan dolayı bizim öğrencilerimiz tıp fakültelerinden örnek versem de bütün fakültelerde uluslararası anlamda işler çıkarmakta çok zorlanıyor. Bugün Türkiye'nin bir Nobel ödülü var mı bilim açısından? Aziz Hoca bizi gayet mutlu etti ama Aziz Hoca'nın başarısını Türkiye'ye mal edebilmek mümkün mü? Kesinlikle değil. Aynı şekilde kovid aşısı için, bu Almanya'nın başarısıdır. Gerçekten Türkiye'deki kurumlardan çıkabilmiş bir Nobel ödüllü bilim adamımız olacak mı? Bence yakın dönemde olmayacak. Çünkü üniversitelerimiz sistemin içerisine sıkımış ve bu sistem de yalnızca sınav geçmek üzerine kurulu. Sistemin dışarısına uluslararası anlamda başarılar elde etmeye ve bilim üretmeye yönelik bir sistem yok. Ve bunun birçok insan farkında değil. Hocalar da öğrenciler de. Bu sistemsel sorunu çözmemiz gerekiyor. Her neyse, şimdi demek istediğim şu, ben yalnızca bir sistem eleştirisi yapmaya çalışmıyorum. Benim buradaki amacım şu, madem ki sistemi çözemiyoruz, ne yapabiliriz? Sistemde bir sorun olduğunu önce bir fark etmek lazım. Şuandaki eğitim sistemimizde, bilhassa üniversiteleri kastediyorum, üniversite bizi dersleri geçmek ötesinde bir şeye teşvik etmiyor bunun farkına varmak çok önemli. Bunun farkına varamazsınız sistemin içerisinde kalmaya mecbursunuzdur. İki, uluslararası açıdan akranlarımız ne yapıyor, bunun farkına varabilmek. Ama şu açıdan, şimdi bir mühendislik öğrencisi, Amerikadaki mühendislik öğrencisi veya Avrupadaki aynı seviyedeki öğrenci ne yapmış? Yalnız derslerini mi geçiyor yani? Yalnızca ev ödevi mi yapıyor, ne yapıyor başka? Çok fazla şey bulacağınızı biliyorum. Aynı şekilde tıp fakültesi öğrencileri. Bu kadar fazla şeyi nasıl yapaibliyorlar biz sadece ders çalışıp, TUS çalışıyoruz. Ama burada şunu da fark etmek çok önemli. Bugün Türkiye'deki ceşitli problemler neticesinde birçok insan, tıp fakültesindeki insan, yurtdışındaki bir asistanlığı kazanmak istiyor. Almanya'da ya da İngiltere'de ya da Amerika'da bu arkadaşlara baktığımızda kendilerinin birçoklarının uluslararası açıdan kendi akranları ile aynı seviyeye gelebildiğini görüyoruz. Aynı onlar gibi sistemin dışarısında birçok şey yaptığını görüyoruz. Demek ki ikinci anlamamız ve bilmemiz gereken şey sorunun bizim beynimizde olmadığı. Herhangi bir ülkenin, milletin toplumundan daha az zeki yada daha çok zeki değiliz ama sistemde ciddi bir sorun var. Bir; bir sorun var, iki; bu sorun bize ait değil, sisteme ait. Üç, size yol gösteren, sizin en sevdiğiniz öğrencilere en faydalı olduğunu düşündüğünüz hoca bile aslında iyi yol gösteremiyor. Bunu bilirseniz, bu üç şeyi bilirseniz, şunu fark edip şunu yapmak için kendinizde enerji bulacaksınız: Ben kendimi nasıl geliştirebilirim? Bunu kendim öğrenmem ve araştırmam gerekyior. Bunu demeye başladığınz an dünyada milyonlarca fırsat bulacaksınız, milyonalarca grup, milyonlarca araştırma ekibi, milyonlarca gönülülük etkinlikleri, milyonlarca eğitimi faaliyetleri, kaynaklar... Bunları bulacaksınız ve büyük ihtimalle zaten hayıflanacaksınız ben niye bunu bu kadar geç buldum diye. Bunu bulmak çok zordur ha onu söyleyeyim. Dünyada milyonlarca şey var ama bunları bulabilmek de kolay değildir bizim gibi mentorsuzluk sendromu yaşayan ülkeler için. Ben bunu fark ettiğimde baktım akranlarıma, Amerikadakilere özellikle, çünkü bunlar çok fazla sistemin dışarısında işlere dahil olmuşlardı. Bunu nasıl yapıyorlardı onu anlayamadım ben, ben yapamadım onlar nasıl yaptı... sonradan şunu gördüm: Bu adamlara yol gösteren insan sayısı çok. Sistem, sistemin dışarısına çıkılması için bir teşvik içerisinde kurulmuş. Bu önemlidir. Yani yurtdışındaki insanlar sadece ilgi duyduğu için yapmıyor. Bir de böyle çok büyük bir yanılgı var. Birçok televizyon programında ya da kitaplarda bunu duyarsınız, ilgi duydu... Ya ilgiyi nasıl duydu, bir şeye ilgi nasıl duyulur? Bir şeye ilgi doğuştan duyulmaz her zaman. Bence bu en ender ilgi çeşitlerinden birisidir. Bir şeye ilgi duymak için ona maruz kalmalısınızdır, o konu hakkında bilginiz olmalıdır. Yani durup dururken bir tıp fakültesi öğrencisi laboratuvara ilgi duyamayabilir. Onu bir bilmelidir, ne olduğunu bir görmelidir. Ya da sistemin dışarısındaki etkinliklere ilgi duymak da aynı şekilde. Mesela bir örnek vereyim, ben uzun yıllardır gitar çalıyorum ama ilk gitar kurşuna gidişimi çok iyi hatırlıyorum, ailem beni zorlamıştı. İlk 3-4 ay benim için eziyet gibi geçmişti. Ama daha sonra o kadar sevdim ki şuanda çok minnettarım. Ama beni zorlamasalardı, benim bu konuda bir ilgim olmayacaktı. Ya da kitap okumak da öyledir. Yani bir çocuk durup dururken kitap okumaya heveslenemeyebilir, çoğu zaman heveslenmez zaten. O çocuk ya zorla kitap okumalıdır biraz ya da ebeveynleri ona kitap okumalıdır sesli bir şekilde yani. Bu çocukta bir ilgi uyandırmaya başlar çünkü biraz maruz kalmalısınızdır. Aynı bu şekilde, yurtdışına uluslarası anlamdaki akranların daha fazla iş yapmasının temelinde yatan şey onların daha zeki veya bizden daha hevesli olmalarından ziyade sistemin onlara bunu dayatmasında yatıyor. Onlara öyle bir teşvik ediyor ki sistemin dışarısına çıkma gerkeliliğinizi hissettiğiniz zaman yeni yeni şeyler öğrenip yeni yeni hevelser elde ediyorsunuz ve ilgileriniz oluşuyor. Ve bu size gelecekte bilim üretmeye yönelik bir enerji sağlıyor. Hiçbir şey sürpriz değil, bu çok önemli. Ve bu problem, bu mentorsulzuk sendormu Türkiye'de sistemsel bir sorundur onu da söyleme istiyorum. Burada hocalardan ya da öğrencilerden örnek veriyoruz ama bu mentorluğu yapamayan hocanın mentorluk yapamamasının sebebi yine bu sistemin kendisi. Bazı bireyler kendini sivriltip çok başarılı işler yapıyor olabilir ama bu bireyin kendi başarısı sistemin başarısı veya eğitimin başarısı sayılmaz tam olarak.


Bu konu gerek ilintili olduğu konular bakımından gerekse süregelen bir durum olması nedeniyle bir hayli kompleks. Aslında çözüm de tıpkı sorunlar gibi karmaşık ve birçok etkenle ilintili. Ancak yoğurdu üfleyerek yememek için eğitimde güdülen politikalara değinmek istemiyorum. Çünkü bir öğrenci olarak bu konuda gerçekten kızgın ve dertliyim. O yüzden öğrenciyi gelir kaynağı olarak gören eğitim sistemini eleştirmek yerine, pratikte iyileştirebileceğimiz birkaç konuya değineceğim. Bana ayrılan bu köşede, siz değerli okurlarımıza naçizane birkaç çözüm sunmak istiyorum. Öğrencilerin büyük bir kısmı ücretsiz devlet okullarında okuyor. Bu öğrencilerin kazanılmasında ise öğretmenlerin rolü yadsınamaz, hafife alınamaz. Bu nedenle, özellikle ilkokullarda görev alacak öğretmenlerin; lisans programından öğretmenliğe geçiş aşaması, disiplinler arası bir yaklaşımla ayrıntılı biçimde irdelenmeli. Gerekli pratik uygulamalar öğretmen adaylarına verilmeli. Eğitim alanındaki mevcut uygulamalar da iyileştirilmeli. Günümüzde bilgi her yerde. Asıl olan bilgiye nasıl erişeceğini bilmek. O yüzden öğretmenlerin bilgiyi direkt sunması öğrencileri hayata karşı hatalı hazırlıyor. Öğretmenler bilgiyi ezberletmemeli, bilgiyi nasıl bulacağı konusunda öğrencilere yol göstermeli. Bu konuda ülke çapında bir çalışma yapılabilir. Sosyal propagandalar velilerin de bilinçlendirilmesinde etkili olacaktır. Bütün mecralarda sınavlar balonlaştırılıyor. Hatta öyle ki yeri geliyor öğrenciler için sınav başarısı, sağlığın önüne geçiyor. Evet; tüketim ağırlıklı, lisans mezunu kişilerin sayıca fazla olmasına rağmen iş alanlarının yetersizliği nedeniyle işsiz mezunların her yıl katlanarak arttığı bir ülkede sınavlar çok önemlidir. Ancak her şey sınav değildir. Bir insanın hayatını kazanması için birçok yol vardır. Bu yolların öğrenciler tarafından keşfedilebilmesi için öğrencilerin ufkunu açacak uygulamalar planlanabilir. Misalen lise yıllarında yurtdışı öğrenci değişim programları arttırılabilir. İlgisi olan öğrenciler için kaliteli meslek liseleri kurulabilir. SBS, YGS, LYS, TEOG, KPSS, YKS, LGS derken yıllar geçmiş, geçen her yılda sınav sisteminin adı değişmiş, her sınava giren nesiller de değişmiş ama sınavlar bir türlü değişememişti. Evvela ufacık çocukların dershaneye yazılmaları ile ilkokul çağında başlayan bu serüven -bitmese de biz bitirelim- üniversite sınavlarından kimi ağlayarak, kimi gülerek, kimi donuk bakışlarla çıkarken bitiyordu. Peki evlatlarımızı bu hale getiren şey neydi? Finish'in tek olması! Bu şu demek: Türkiye'de iş imkanlarının yalnızca hukuk, mimarlık, tıp vb. gibi branşlarda çoğunlukta olması öğrencileri hedef olarak hep bu alanlara itmiştir. Nitekim bunlardan birini kazanamayanlar ise diğer branşlara yöneliyor ve buralarda yığılmalara ve sonrasında ise işsizliğe sebep oluyorlar. Bizler birer yarış atı isek tek bir finish olmamalı. İş imkanları diğer meslek grupları için de oluşturulmalı ve olması gerektiğinden kalitesiz eğitim veren üniversitelerin sayılarının pek fazla olmasının önüne geçilmeli. Yarım doktor candan eder ise yarım mühendisin, mimarın, savcının da bu ülkeye faydası değil aksine zararı dokunur. İşin özü, iş imkanlarıdır. İmkan dahilinde her öğrenci hayalinde bölüme yerleşir, ailesi ise onu bu tercihi konusunda yargılamaz ve huzurlu bir çerçevede hem öğrenir hem meslek edinir. Yani iş imkanı ister at olalım ister olmayalım bizleri bu yarışın içinden söküp çıkaracak ve refaha, hayallere kavuşturacak olan en güzel çözümdür. Sistem de suçlu, ebeveyn de suçlu, öğrenci de suçlu; kaçınılmaz son yaklaşıyor. Bence bir konuyu konuşurken yahut bir soruna çözüm bulmaya çalışırken öncelikle konunun çıkış noktasını, döngünün başladığı anı yakalamak gerekir. Türkiye de dahil pek çok ülkede üniversiteler işlevini kaybetmeye başladı. Fakültelerimiz bilim üretmek ve akademik platformda öğrencileri inovatif olmaya teşvik etmek gibi olması gereken amaçlarından saparak 'iş bulma kurumu' hatta 'diploma isimli bir kağıdı alıp eve geri dönme mekanları' haline geldi maalesef. Bina kiralayıp birkaç hoca tutarak açılan özel üniversiteler ve doğru düzgün eğitim almadan mezun olan, 4 yıl boyunca okul-ev-tatil üçgeninde zaman eritmiş, üretim yapmamış, kalifiye olmayan elemanlar mezun olup piyasaya sürüldükleri zaman, doygunluğa ulaşan iş alanlarında iş bulamadıkları gibi başka hiçbir yetenekleri olmadığı için ne yurt dışına çıkabiliyor ne de farklı iş kollarında kendilerini deneyebiliyorlar. Birçok ebeveyn hala eski zamanlarda 'üniversite okursan hayatın kurtulur, devlete kapağı atarsın, memur olursun' mantığından kurtulamadığı için çocuklarını ısrarla seneler süren ve sonuç olarak kebapçıda garsonluğa ulaşan bir yolculuğa teşvik etmiş oluyorlar. Elbette torpil, siyaset, eğitim sistemi vs. bunlar ayrı bir tartışmanın konusu. Her şeye rağmen çocuklarımız için en iyinin ne olduğunu düşünüyorsak onu yapmaya gayret ediyoruz ve iyi bir üniversiteden mezun olmuş donanımlı, kalifiye bir gencin hayata daha erken atılıp daha zengin ve prestijli bir yaşam süreceğini biliyoruz. Böyle olunca bu yaşamı elde etmeleri için devlet tarafından yapılan bir sıralama sınavına girmeleri gerekiyor haliyle. Sebebi de çok basit, bir şirkette patron olsanız ve 100 kişinin alınacağı bir işe 100.000 kişi başvurursa adaletli bir sınavdan geçirerek başarılı olanları işe almak istersiniz elbette. Liyakat bunu gerektirir zira. 'Test şeklinde ciddi bir sınav gerekli mi?' Bence kesinlikle gerekli. Bu sınav aslında yalnızca zekayı ölçmüyor. Çalışma azmini, disiplini, süreyi kullanma, stresi kontrol edebilme, matematiksel düşünebilme ve 'objektif kriterlerde yarışabilme' becerilerini ölçüyor. Peki sınava neden ihtiyacımız var? Arz talep meselesi. Artan nüfusla beraber herkes kas gücü gerektiren yorucu ve az ücretli işler yerine masa başı, prestijli, zeka gerektiren, yüksek maaşlı işlere yöneldi. Bu işlerde özellikle devlet için kadrolar sınırlı. Ama talep çok. Mülakat/sözlü tarzı bir sınav olsa %99 torpil, eşitsizlik, adaletsizlik olacak. Geriye doğal seçilimin rakibi, hemen her ülkede uygulanan test sınavı kalıyor. Bu sınav olmalı mı? Kesinlikle. Yoksa garibanın çocuğu için okumak yine bir hayal olur. Ebeveynler neden baskı yapıyor? Bunun birçok sebebi olabilir ama çoğunlukla 'Çocuğum benim gibi sürünmesin' kaygısı güdüyorlar. Mutlu olsun, iyi para kazansın, kendi ayakları üzerinde durabilsin, hayatı istediği biçimde yaşasın kaygısı. Çocuğun piyanist olmak istiyorsa yine olsun ama realist düşünürsek iyi bir piyanist olma ihtimali, oturup sınava çalışıp iyi bir üniversite kazanma ihtimalinden daha düşük. Bunun dışında zaten çoğu aile parasızlıkla ve fakirlikle boğuşuyor. Çocuklarının bu durumda olmasını istemiyorlar doğal olarak. Bu yüzden çocuğun arkasında durmak gerekir evet ama 'hadi çocuğum hayallerini gerçekleştir kanatlan ve uç' diyebilecek kadar iyimser olanlar ancak 'parası ve imkanı bol' olanlardır. Gerisi yine arkasında duracak ancak 'çalışırsa, ter dökerse, gecelerse' yani elinden geleni yapar ama olmazsa, arkasında duracak. Zira çocuğun hayatta kalabilmeyi, yaşamayı, para kazanmayı öğrenebilmesi için böyle bir tempoyu böyle bir 'zorluğu' tek başına yüklenmesi gerekecektir. Herkes doktor, mühendis olmak zorunda değil. Ama 'sınav sistemi' olmak zorunda. Zaten tuhaflıkta burada. 2,5 milyon öğrencinin hepsi sınava girmek zorunda değil. Ama sınava girerlerse birileri birinci, birileri sonuncu olacak. Elbette alternatif sistemler de tartışılır ama 'hayat bile bir sınavdır' yani sınavdan kaçış yok maalesef. Twitter benzeri mecralarda 'sisteminiz batsın', 'yarış atı', 'sınava ne gerek var' yakıştırmalarını görünce çalışan emeğinin karşılığını alır, sınav olmazsa kimse çalışmaz diyorum. Peki alternatif olarak ne düşünülebilir? Herkesin çocuğu çok zeki, çok yetenekli, çok çalışkan; e peki ne yapalım? Belki de en başta üniversite sayısı azaltılıp, niteliği arttırılmalıdır. Liselerde de aynı şekilde denetimlerin sağlam ve sağlıklı yapılması gerekir. İmam hatip liseleri yerine öğrencilerin iş öğrendiği ve üretim yaptığı 'meslek liselerine' yatırım yapılmalıdır. Çiftçilik, marangozluk, inşaat işçiliği gibi mesleklere güvenceler getirilmeli, burada çalışan insanların hayat standartlarının yükseltilmesi için çalışmalar yapılmalıdır. Maalesef nüfus arttıkça, kadrolaşmalar devam ettikçe ve yapay zeka geliştikçe gelecekte iş bulmak daha da zor olacak gibi görünüyor. Her şeye rağmen 'çalışan kazanır'. İyi analizler yapıp, öğrenciye gerçekten alması gerekeni vererek. Yarış atı derken ne kastettiğimiz önemli. Öğrenciler şu anki sınavlarda otomatik olarak birbirleriyle yarış içine giriyorlar. Bakınız bunu kendileri yapmıyor, şu anki eğitim sistemi onlara bunu zorluyor. Yani sınavlardan daha yüksek almaya zorlanma, onları bir yarış atı olmaya sürüklüyor. Tabi sorunlar o kadar fazla ki... Çocukların meslek seçiminde ebeveyn korkusu da için içine giriyor. Çocuğun seçtiği alanda başarılı olamayacağını düşünüp onu kendi aklındaki iyi olan mesleğe yöneltmek, bazı ebeveynler içine düştüğü bir durum. Çözümden çok sorularla dolu bir paragraf oldu gibi. Ama buradaki gerçek cevap zaten başlığımda açık ve sorularımın içinde gizli. Eğitimin amacına ulaşamamasının ve öğrencilerin bir yarış atına dönüşmesinin sınav sistemlerinin bir sonucu olduğunu düşünüyorum. Eğitimde birçok sorunumuz olduğu herkesin malumu. Özellikle PISA gibi uluslararası eğitim çalışmalarının ortaya çıkmasıyla bunu daha iyi anlayabildik. Öğrencilerimiz sürekli bir sınav telaşesi içerisinde olduğundan dolayı yarış atı benzetmesi de oldukça meşhur bir tabire dönüştü. Öğrencilerin yarış atına dönüşmesindeki temel suçlunun sınavlarımızın çarpık mantığı olduğunu düşünüyorum. Sınavlarımızdaki mantık hatasından dolayı eğitim sistemimiz de öğrencilere bir şey öğretmeyi değil sınavları geçirmeyi amaçlıyor. Sınav sistemlerimizin merkezi olması ve her öğrencinin aynı sınava tabi tutulması neticesinde böyle bir sonuçla karşılaşmamız çok doğal. Fakat başka ülkelerdeki gibi farklı sınavlar ve performans/özgeçmiş/tavsiye mektubu gibi ek yolların suiistimal edilme olasılığı da çok yüksek. Bu sebeple merkezi sınav sisteminin kaldırılması gibi iddialı bir öneride bulunmaktan imtina ediyorum. Fakat merkezi sınav sistemini koruyarak sınav mantığını değiştirebilirsek bu sorunu bir nebze çözebiliriz. Bu çok daha kolay ve pratik olacaktır. Ülkemizdeki sınavların mantığı hep aynıdır. Sınavlarımız her daim akılda tutulan bilgiyi ölçer. Sorularımızda yorumlama kapasitesi oldukça az ölçülür. Bu sebeple sınavlardaki eleme ve sıralama bilgiyi ne kadar hafızanızda tuttuğunuz ile ölçülmektedir. Bu da bir ölçüt olabilir aslında. Fakat bunun sonucunda sınavda yüksek puan almak için daha çok bilgi öğrenmeye çalışırsınız. Bir yerden sonra bilgiler ayrıntıya kayar ve olay ezbere dönüşür. Okuldaki veya dershanelerdeki öğretmenleriniz size bakın bu çok ayrıntı ama sorabilirler diye çeşitli şeyler öğretmeye çalışır. Siz de mecburen ezberlemek istersiniz. İşte artık bir yarış atına dönüşmüşsünüzdür. Çünkü sürekli bilgi ezberlemek/unutmak döngüsüne girdiniz. Oysa bir sınavı zorlaştırmanın ve bu kadar çok öğrenciyi sıralayabilmenin tek yolu daha fazla bilgi sorgulamak değildir. Bilgiyi hayatla sentezleyerek, bilgiyi yorum yeteneğini ölçerek sorgulamak bana kalırsa çok daha etkili bir değerlendirme yöntemidir. Bu sayede sorulara daha fazla ezber bilgi eklemeden daha kaliteli bir zorluk yakalanmış olunur. Bunun eksikliğini okulda öğrenilen bilginin günlük hayata yorumlanmasını ölçen PISA çalışmasının sonuçlarında zaten görebiliyoruz. 2018 PISA sonuçlarına göre 79 ülke içerisinde okuma becerilerinde 40, matematikte 42, fen bilimlerinde 39'uncu olmamız bir felaket ama kesinlikle bir sürpriz değil. Bana kalırsa özetle, öğrencilerimizin yarış atı olmasındaki en önemli sebeplerden bir tanesi öğrencilerin sürekli bilgi ezberleme döngüsüne sokuluyor olması. Oysa öğrencileri değerlendirmenin -hem de gerçekten değerlendirmenin- çok daha güzel bir yolu, bilgiyi yorumla birlikte sorgulamaktır. Bu sayede sürekli daha uç ve ezber bilgi sorgulamak yerine öğrencilerin yorum, değerlendirme ve günlük hayata uygulama kapasiteleri ölçülmüş olacaktır. Öğrenciler sürekli soru çözmek, bilgi ezberlemek gibi onları yarış atına dönüştüren eylemlerden ziyade konuların mantığını kavramak ile ilgilenecek ve kendilerini bir sınava hazırlanıyor gibi değil eğitim görüyor gibi hissedeceklerdir. Öğrencilerin ilkokuldan bu yana portfolyolarının düzgün tutulması gerekir. gerçekten neye istidadı var buna bakılmalı. ilokul ortaokul öğretmenlerinin düştüğü yetenek notları çok kıymetli olmalı... Ayrıca çocuklar hangi alanda çalışmak istiyorsa lise dışında o alanla uğraşmalı aslında zor değil yani yapılabilir.


Oğuz Atay; Tutunamayanlar, Tehlikeli Oyunlar, Oyunlarla Yaşayanlar olmak üzere çok özel kitapların yazarıdır. Genç yaşında bu dünyayı terk etmesine rağmen birçok önemli eserini geride bırakmıştır. Bunlardan en önemlisi hiç şüphesiz ki Tutunamayanlardır. Tutunamayanlar, Oğuz Atay'ın ilk ve en önemli eseri... 1972 yılında Tutunamayanlar'ı bitiren Oğuz Atay, kitabı daha sonraları yayınlamayı başarmıştır. Hayatın İki Aydınlık Çehresi: Edebiyat ve Umut Oğuz Atay'da da kendisini belli eder. Fakat kitaplarının okunduğunu görme umudu içinde olsa da yaşadığı süreç içerisinde buna tanık olamamıştır. Tutunamayanlar, beklediği ilgiyi görememiştir. 1973-74 yıllarında basımı gerçekleşen Tutunamayanlar, hayat içerisinde tutunamayan insanların bir kitabıydı adeta. Fakat hacimce oldukça geniş olan kitabı bu kadarla sınırlamak mümkün olmayacaktır. Birbiriyle yalan bir ilişki kuran, hayatın var olan kurallarına gömülü kalan, klasik çizgiden ayrılamayan insanların dünyasında yapayalnız kalmış bir insanın hikayesiydi Tutunamayanlar. Kitabın baş karakteri Turgut, böyle bir dünyada yalnızlığı derinden hissetmiş insanları temsil ediyordu. Bu nedenle Turgut aslında oydu, bir diğeriydi, belki de bu tarz düşünen insanların hepsiydi. Tehlikeli Oyunlar'ın Hikmet'i ise Turgut'un bir üst versiyonudur. Nietzsche'nin üst insanı olmaya aday Hikmet, acılara oyunlarla katlanmaya çalışan ve karakterini tam olarak bulmuş bir kahramandı. Bu nedenle bu yazımızda Tutunamayanlar'ın Turgut'unun, Tehlikeli Oyunlar'daki Hikmet'in prototipi olup olmadığını inceleyeceğiz. Oğuz Atay, edebiyatın en büyük dehalarından bir tanesidir. Post modernist bir çerçeveye yakın olacak şekilde eserlerini kaleme alan Atay, kelimeleri düşüncelerinin bir aracı olarak kullanmıştır. Tutunamayanlar'daki karakterlerin her biri, olayların tamamı, ironiler; bir şeyler anlatıyordu. Birçoklarının dediği gibi, anlamsızlıkların kitabı değildi Tutunamayanlar. Kitaptaki karakterlerin büyük bir çoğunluğunun hem isim hem de soy isim ile kitapta geçirildiğine tanık oluruz. İntiharıyla kitaba dahil olan ve bir gölge gibi Turgut'un hayal dünyasında dolanan Selim'in soyadı Işık idi. Çünkü o ışığı arıyordu, intiharı ile birlikte kapkaranlık bir ışığı buldu. Bu, kitabın zıtlıklarından bir tanesidir. Selim'in intiharıyla tutunamadığını fark eden Turgut ise kim olduğunu anlamaya çalışan ve kitabın tamamında bunu bulmak için sürekli yolda olan bir karakterdi. Bu nedenle soyadı Özbendir. Turgut, yavaş yavaş tutunamadığını fark eder. Selim'in ölümüyle birlikte bir arayış içerisindedir. Karakterini bulma arayışıdır bu. Kim olduğunu arayan Turgut, çok uzun bir yolculuğa çıkar. Manevi yolculuğunda Selim'in anılarını, Selim'le ortak arkadaşlarını inceler durur. Çünkü Selim, Turgut'un farkındalığıdır. Kitabın sonlarına doğru klasik evlilik kurumundan uzaklaşan ve tek başına bir yolculuğa çıkan Turgut, adeta Don Kişot olmuştur. Kendini tanıma yolunda farklı bir serüvene atılmıştır. Tutunamayanlar ve Tehlikeli Oyunlar üzerine yapılan araştırmaların bir kısmı, Tehlikeli Oyunların Tutunamayanlar'ın devamı olduğunu ifade eder. Turgut, tutunamadığını fark ettiğinden beri kendisini bulma konusunda uzun bir yola girmiştir. Hikmet ise aslında Turgut'un kendini bulmuş halidir. Hikmet karakterine baktığımızda birçok konu üzerinde ironi yapabilen, karakterinin tam olarak farkında olan bir kahramanın karşımızda olduğunu görürüz. Acılarını net bir şekilde yaşar; üzülür, sevinir, aşık olur. Birçok duygu içerisinde olsa da genellikle acının tam da kalbindedir. Oğuz Atay bunu bize çok net bir şekilde sunduğu için konu hakkında herhangi bir şüphemiz yoktur. Düşüncelerimin acısına bazen ben de dayanamıyorum doktor. Öyle yoğun geliyorlar ki bir aralık durmazsam, bu şiddete katlanamam. der Hikmet. Acı çeker, çektiği acıyı kelimelerin benzersiz gücüne dayanarak yansıtır. Bu sayede Hikmet'in ne yaşadığını anlarız, acısına tanık oluruz. Turgut ile Hikmet arasında birtakım benzerlikler bulunur. Her şeyden önce her ikisi de insanlar tarafından anlaşılamadıklarını bilir. Turgut, bunu Selim'in ölümüyle fark etmiştir. Hikmet ise bunu bilerek hayatını şekillendirmiştir. Hikmet, Turgut'tan çok daha cesur olsa da belki de ondan çok daha fazla acı çeker. Sevgi ile evlenmiş ama bu evlilikten beklediklerini bulamamıştır. Çünkü aslında Turgut'un Nermin ile evlenmesi gibi klasik evlilik kurumu çizgisinde bir evliliktir bu. Turgut, Nermin ile böyle bir ilişki içerisinde değildir. Zaten Turgut, kendini tam anlamıyla bulamamıştır, bulma yolculuğundadır. Olric ile uzun bir yolculuğa çıktığında, aslında Turgut'un Hikmetleşmeye başladığını fark ederiz. Turgut'un karakterinin tam anlamıyla oturmuş hali Hikmet'tir. Daha sonra Hikmet'in de zaman zaman iç dünyasında yaşadığı çelişkiler nedeniyle ortaya çıkacak farklı Hikmetlerin olduğunu görürüz. Fakat Allah kahretsin insan anlatmak istiyor albayım, böyle budalaca bir özleme kapılıyor. der Tehlikeli Oyunlar'da Oğuz Atay. Hem Turgut'un hem de Hikmet'in yolculuğunu, kelimelerin benzersiz gücünden yardım alarak anlatır. İyi ki de anlatmıştır.


Tarih denildiği zaman akla ilk gelen imge harp tarihidir. Tarihi, savaşlardan ibaret görmek çok büyük bir hata olsa da savaşın tarih akışında çok büyük bir rol oynadığını söylemek zorundayız. İşte bu açıdan düşündüğümüz zaman; Ok, Balta ve Mancınık Ortaçağda Savaş Sanatı (378-1515) isimli kitap çok önemli bir yer teşkil ediyor. Çok ilgilisi olmasanız bile bilirsiniz ki lisans düzeyinin altında öğretilen tarih genellikle savaş tarihinden ibarettir. Halbuki tarih çok yönlüdür ve insan çok yönlüdür. Tarihin akışı savaş-ateşkes-savaş-ateşkes şeklinde olması mümkün müdür? Aslına bakılırsa ticaret, topluluk, hukuk, kültür gibi kavramlar savaşlar kadar değerlidir. Fakat bu alanlar araştırması ve incelemesi daha zor, daha zahmetli kısımlardır. Tahminimce bundan dolayıdır ki bu alanlar es geçilmektedir. Harp tarihi bu mudur? O saldırdı, şuna saldırdı ve sonuç şu oldu gibi bir sırayla çok yüzeysel noktalar gösterilebilir. Peki bu asker yüzlerce çeşit tür silah içerisinden hangisini kullandı, çeşitlerce zırh içinden hangisini giydi, at kullandı mı, nasıl mevzilendi, binlerce kişi nasıl ikmal edildi, erzaklar nasıl taşındı, insanlar nasıl kilometrelerce yürüdü, kar-kışın ortasında kalkanları etlerine nasıl yapışmadı, çölde kum fırtınasında nasıl kör olmadılar, salgın hastalıklardan nasıl korundular gibi bir çok soru sorulabilir ve bunlar çok önemli konulardır. Savaşı kimin kazanacağını ve sonucu belirleyen şey, orduların sayısal üstünlüğünden daha ziyade kimin suyu olduğuyla ya da kimin yorgun olmadığıyla daha çok ilişkilidir. Bu yüzden harp tarihine bu açıdan bakmak gerekiyor. Gerçek anlamda savaş tarihine ilgi duyuyorsanız, bu alanda okuyabileceğiniz ilk kitaplardan birisi bu yazının konusu olan Charles Oman'ın Ok, Balta ve Mancınık isimli kitabıdır. Kitapta günlük okur için savaş tarihiyle ilgili ilginç ve hiç değinilmemiş bilgiler bulacaksınız. Bu ünlü yapıt, tarihin farklı zaman ve bölgelerinden farklı örneklerle savaşın nasıl yapıldığını size temel olarak anlatacak. 378 yılından 1515 yılına kadar farklı milletlerden farklı savaşlara atlayarak harp tarihine getirilmiş yeniliklere değinilen bu kitapta sadece kılıçlardan da bahsedilmiyor. Askerlerin zırhları nasıldı ve ağır ya da hafif olmasının ne gibi etkileri oldu gibi soruları değerlendirirken aynı zamanda bir kale nasıl daha kolay ele geçirilebilir ve kaledekiler bunu nasıl engelleyebilir gibi konulara da değinmiş. Orduların nasıl konumlandıkları, askerlerin komutanlarına hangi anlamda bağlı olabildikleri de önemli oluyor tabi. Vince sed ne nimis vincas: muzaffer ol, ama fazla değil; aşırı derecede sıkıştırılan düşman tehlikeli olur anlamında.


Kitap okumaya yeni başlanıldığında yapılan büyük hatalardan bir tanesi de yanlış seçimler yapmaktır. Oysa böylesine faydalı bir etkinliğin ilk zamanlarında biraz daha dikkatli davranmak, doğru seçimler yapmak; geleceğimiz açısından, alışkanlık edinmek açısından ve daha bunun gibi birçok konuda önem arz etmektedir. Zira kitap okumanın insana kattığı değerler düşünüldüğünde bu gibi hatalar insanı kitap okumaktan uzaklaştıracak dereceye getirirse, adeta bir insanı hayattan koparmak gibi zarar verecektir. İşte bu gibi sorunların önüne geçmek, katkımız olmasını sağlamak amacıyla sizlere birkaç tavsiyede bulunmak istiyoruz. Bu tavsiyeler arasından dilediğinizi seçip okumaya başlayabilirsiniz. Öncelikle burada vereceğimiz tavsiyeler birkaç başlıktan oluşacak, tahmin edeceğiniz üzere tüm konuları kapsamayacaktır. Ülkemizin ve dünyanın en değerli kitapları arasından seçtiğimiz bu kitapların; okuma hayatına başladığınız bugünlerde, sizlere her açıdan gayet faydalı olacağından ve özellikle bu güzel alışkanlığınızı devam ettirmeye son derece katkısı olacağından eminim. Reşat Nuri Güntekin'in dizilere de konu olan Çalıkuşu adlı romanı Kamran ve Feride'nin aşkı üzerine yazılmış bir kitap. Feride daha küçük bir kızken ailesini toprağa vermiş. Teyzesinin yanına yerleşmiştir. Küçüklüğünden beri teyze oğlu Kamran'a aşıktır. Lakin bu aşkı dile getiremez. Toy haliyle gösterdiği hırçın davranışlar kitaba eğlenceli bir hal kazandırmış. Feride'nin o nahif, toy hali adeta kitaba yansımış. Kitapta bulunan ihanetler, acı anlar insana hüzün verse de bakış açınıza göre tecrübe dahi edinebilirsiniz. Halil Cibran'ın Coğrafya kaderdir sözünü bu kitapta yaşıyorsunuz. Bile bile ölüme giden bir tecavüzcü ve sırf namus davası diye kültürün ona dayattığı yükümlülüğü taşıyan ikiz kardeşler. Aslında kitabı psikolojik açıdan sorgulayınca pek çok soru işareti bırakıyor. İnsan neden ölmek ister? Neden böyle bir ölüm ister? Öldürmemek için neden kendinden önce, başka birinden yapma demesini bekler? Ölecek kadar çaresizse neden başkasını çaresiz bırakarak ölmek ister? Ben bu sorulara kendimce cevap verdim. Kitabın sonunda eminim sizin de vereceğiniz cevaplar olur. Yazarımız, bu kitapta insanlarda bolca soru işareti bırakmayı amaçlamış gibi. Ünlü Kolombiyalı yazar Gabriel Garcia Marquez'in okuduğum ilk kitabıdır. Kitapta yer yer o kültüre ait kelimeler ve diyaloglar vardı. O yüzden okuduğumu anlamakta zorlandım diyebilirim. Lakin işlenen olay örgüsü bilindik kaderler olduğu için yalnızlık çekmezsiniz. Okurken yaşanan olayların bize çokta uzak olmadığının farkına varırsınız. Bakmayın çocuk kategorisinde gösterildiğine... Çocukların, yetişkin olmadan okumaması gerektiğini savunanlar bile var. Eğer yaşanmışlıklar, gerçek olaylar, insan ilişkileri gibi konulara ilgili iseniz, ülkemiz adına son derece önemli yazarlarımızdan olan Ömer Seyfettin'in Kaşağı isimli eseri, öykü olarak sizlere önerebileceğimiz en güzel eserlerden bir tanesi. Hayattaki en küçük olayların; bir davranışın, bir sözün ne denli etki oluşturabileceğini, ne kadar önemli sonuçlara sebebiyet verebileceğini anlatan ve çoktan klasikler arasına giren bir öyküdür. Sonraki önerimiz Halide Edip Adıvar'ın Sinekli Bakkal isimli eseri. Eski İstanbul'u ve insanları son derece güzel anlatan bu romanda, kendinizi eski İstanbul'da ve sokaklarında bulacağınızdan emin olabilirsiniz. Anlattığı dönemin siyasi ve kültürel hayatını gözler önüne seriyor. Ayrıca kitabımız Doğu ve Batı'nın zıt yaşantısına eleştirel bir yorum getiriyor. Bunu da kitabın başkahramanı Rabia açısından anlatıyor. Sinekli Bakkal'ı bir cümleyle anlatmam istenseydi şu cümleyi kurardım: Bu kitabı okurken sürgünlerin ardında bıraktığı yıkımlara şahit olacaksınız. Bir diğer tavsiyemiz dünya klasiklerinden; Anna Karenina. Dünyanın en önemli eserlerinden sayılan bu kitap hayli uzun olsa da kesinlikle sizler gibi yeni başlayanların da okuması gereken bir eser. Eser, 1870'lerin Rusya'sında, toplumun üst sınıfına mensup kimseler arasında yaşanan birbirinden bağımsız iki aşk macerasını anlatır. Olaylar Moskova'da, Petersburg'da ve asilzadelerin yazlık malikanelerinde geçer. Romanda dürüst bir evliliğin mutluluğu ile yasak bir ilişkinin düş kırıklıkları karşılaştırılır; sadakat, tutku, kıskançlık gibi temalar işlenir; bir yandan da o dönemde Rusya'da kadınların durumu, eğitim reformu gibi konular dile getirilir. Son olarak da yine Tolstoy'dan bir öneriyle tavsiyelerimizi sonlandırıyoruz. Bu kitabın adı da Diriliş. Bireysel vicdanın uyanması, hukuk alanındaki adaletsizlikler, imkansız aşk gibi birçok farklı konuyu içinde bulunduran bu kitap da tavsiyelerimiz arasında. Saydığımız bu kitapların konuları eğer ilginizi çekmedi ise yapmanız gereken ilginizi çeken konu hakkında yazılmış öncelikle Tolstoy, William Shakespeare, Ömer Seyfettin gibi büyük yazarların eserlerinin arasından seçmek olmalı. Çünkü bu muazzam yazarlar, kitap severlerin ilgisini çekmeyi uzun yıllardır başardıklarından, sizlerin de ilgisini çekecektir. Daha sonra okuduğunuz kitaplar arttıkça bu konuda bilginiz genişleyeceğinden, hiçbir yardıma ihtiyaç duymadan gayet rahatlıkla kendi seçiminizi yapabileceksiniz. Kişisel gelişim, aile gelişimi, ülke gelişimi gibi birçok konuda insanlığa muazzam katkısı bulunan kitaplar için okuyucu sayısının arttığını görmek, yeni okumaya başlayanları görmek bizi son derece mutlu etmektedir. Zira bu konu ülkemiz adına da son derece önemlidir. Eski insanlarımızın söylediği gibi kitapsız alim olandan hayır gelmez. Kitaplardan en iyi şekilde faydalanmanız dileğiyle siz yeni okuyucuları seviyoruz. Kendinize iyi bakın. Not: Bu yazıya yaptıkları katkılardan ötürü Yedi Bela Hüsnü'ye, Hatcik'e ve Ekrem'e teşekkür ederim.


Yeni bir yazı serisi projesi, Tek Yazı; Çok Fikir ile bir şeylere dokunabilmeyi amaçlıyoruz. Bu yazı serisiyle birlikte her seferinde bir konu başlığı belirleyip çeşitli fikirleri bir arada sunmaya çalışacağız. Serimizde bir sorun veya bir olgu belirliyoruz. Daha sonrasında kısa ve öz olmak şartıyla herkesin farklı çözüm ve/veya açıklamalarını sıralayarak tek bir yazı halinde yayımlıyoruz. Bu sayede bir konu üzerinde birçok insanın farklı açılardan fikrini tek bir yazı ile sunmayı amaçlıyoruz. Bu amaç doğrultusunda tüm okurlarımızdan özgün düşüncelerini bekliyoruz. Her ay bu seriden 3 yazı yayımlanacak olup, tüm yazarların isimleri/lakapları sırasıyla belirtilecektir. - Yazı serisinin amacına uygun olarak, fikrinizi öz-kısaca belirtmeniz ve çözüm odaklı olmanız gerekiyor. - Fikrinizi belirtirken en az 150 ve en fazla 400 kelime kullanmalısınız. Yollayacağınız yazının 2 ila 5 paragraf arasında olmasına da dikkat ediniz. - Hakaret ve bariz küfür içermesi, - Bir bireyi/kesimi/toplumu küçük düşürücü nitelikte ifadeler içermesi, - İnsanlığa ait bütün dini-ırki-kültürel ve milli değerlere karşı ayrıştırıcı-yıkıcı olması, - Belirgin bir ideolojiye bağlı olması, durumunda sebep belirtmeden reddedileceğini hatırlatmak istiyoruz. Lütfen son kabul tarihinden önce göndermeyi unutmayın! Önceki Tek Yazı; Çok Fikir yazılarına ulaşmak ve fikir edinmek için tıklayın. Fikrinizi aşağıdaki form aracılığıyla veya parlakjurnal@gmail.com adresine yollayabilirsiniz.


Yeni yazı serisi projesi, Tek Yazı; Çok Fikir ile bir şeylere dokunabilmeyi amaçlıyoruz. Bu yazı serisiyle birlikte her seferinde bir konu başlığı belirleyip çeşitli fikirleri bir arada sunmaya çalışacağız. Serimizde bir sorun veya bir olgu belirliyoruz. Daha sonrasında kısa ve öz olmak şartıyla herkesin farklı çözüm ve/veya açıklamalarını sıralayarak tek bir yazı halinde yayımlıyoruz. Bu sayede bir konu üzerinde birçok insanın farklı açılardan fikrini tek bir yazı ile sunmayı amaçlıyoruz. Bu amaç doğrultusunda tüm okurlarımızdan özgün düşüncelerini bekliyoruz. Bu sorulara cevap verebilmek için yetkin olmanıza gerek yok. Amaç bir nevi beyin fırtınası ve çözüm üretebilmek! Her ay bu seriden 3 yazı yayımlanacak olup, tüm yazarların isimleri/lakapları sırasıyla belirtilecektir. - Yazı serisinin amacına uygun olarak, fikrinizi öz-kısaca belirtmeniz ve çözüm odaklı olmanız gerekiyor. - Fikrinizi belirtirken en az 150 ve en fazla 400 kelime kullanmalısınız. Yollayacağınız yazının 2 ila 5 paragraf arasında olmasına da dikkat ediniz. - Hakaret ve bariz küfür içermesi, - Bir bireyi/kesimi/toplumu küçük düşürücü nitelikte ifadeler içermesi, - İnsanlığa ait bütün dini-ırki-kültürel ve milli değerlere karşı ayrıştırıcı-yıkıcı olması, - Belirgin bir ideolojiye bağlı olması, durumunda sebep belirtmeden reddedileceğini hatırlatmak istiyoruz. Lütfen son kabul tarihinden önce göndermeyi unutmayın! Önceki Tek Yazı; Çok Fikir yazılarına ulaşmak ve fikir edinmek için tıklayın. Fikrinizi aşağıdaki form aracılığıyla veya parlakjurnal@gmail.com adresine yollayabilirsiniz.


Kelime anlamı sinirsel iştah kaybı olan anoreksiya nevroza enerji alımının kısıtlanmasına bağlı düşük beden ağırlığı, kilo almaya yönelik aşırı korku ve beden imgesinde bozulmayla karakterize bir patolojidir. Sıklıkla adolesan dönemde başladığı için gelişimsel sürecin minimum etkilenmesini sağlamak amacıyla erken tanı ve tedavisi önemlidir. Yüksek morbidite ve mortaliteye sahip bu hastalık kronikleştikten sonra çevredekiler tarafından algılanır. Etyolojisinde biyolojik, psikolojik, sosyal ve ailesel durumlar önemli rol oynar. Kızlarda erkeklere nazaran 20 kat daha fazla görülür. Bunu bir olgu sunumuyla inceleyelim. 12 yaşında kadın hasta sık safralı bulantının eşlik ettiği kusma atakları ve karın ağrısıyla Sami Ulus Eğitim Araştırma Hastanesi'ne başvuruyor. Yapılan batın USG'de multipl taş-çamur ekoları, gastroskopide ise pangastrit görülüyor. Hastaya depresif bulguları nedeniyle Sertralin 25 mg başlanıyor. Hasta kilo kaybı ve devam eden kusma, karın ağrısıyla aynı merkeze tekrar başvuruyor. Vaskülit, malignite, kollojen doku hastalıklarına yönelik yapılan testler negatif çıkıyor. Hastaya kilo kaybından ötürü TPN başlanıyor ve çocuk ruh sağlığı muayenesi sonucu 1x5 mg olanzapin, 1x10 mg essitalopram başlanıyor. Bu süreçte karın ağrısı minimale inen hasta taburcu ediliyor. Taburculuk sonrası kilo kaybı devam eden hasta yoğun safralı kusma ve karın ağrısıyla Gülhane Eğitim Araştırma Hastanesine başvuruyor. Yapılan muayene ve tetkikler sonucu anoreksiya nevroza tanısı alıyor. Ondansetron, omeprazol, santral TPN, lüzum halinde parasetemol, essitalopram, xanax ile tedavisine başlanan hasta genel durumu kötü olarak yatışı yapılan servisimizden 20 gün sonra 8 kilo almış genel durumu iyiye dönmüş, bulantı, kusma, ağrıları geçmiş şekilde taburcu oluyor. Taburculuk sürecinde hasta ve ailesi kontrol randevularının önemi hakkında bilgilendiriliyor. Bu yazı temel olarak genç kızları etkileyen ve sıklığı ülkemizde giderek artmakta olan anoreksiya nervoza'ya farkındalığın ve bütüncül yaklaşımın önemini ortaya koymayı amaçlamaktadır.


Yakın zamanda okumuş olduğum kitaplar arasında, zor da olsa bir seçim yaparak sizlerle bu kitaplar hakkında yorumlarımı paylaşmak istedim. Böyle bir mecrada ilk kez bir yazı kaleme almak beni hayli heyecanlandırdı. Bu heyecanımdan ötürü sürçülisan ettiysem şimdiden af ola diyorum. Keyifli okumalar dilerim. Sabahattin Ali külliyatının büyük bir kısmını okudum. İçimizdeki Şeytan da bunlardan birisi. Bir insanın yapmak istemediği ama yapmaktan da kendini alıkoyamadığı durumların içine düşmesi anlatılmakta. İçinde bir şeytan barındığına inanması ve suçu o şeytana yüklemesi edebi bir dille işlenmekte. Refaha ermek için sorumluluklarından kaçan bir adam ve bu durumdan etkilenen bir kadın. Evet dostlarım, bunca şeytanlığa rağmen çok güzel bir roman. Hayatın, gündelik yaşantının içinden bir eser. İçimizdeki Şeytan'da, Sabahattin Ali'nin diğer eserlerinde olduğu gibi duyguların çatıştığını görürüz. Hayatın zorluklarından kaçmaya çalışırken karanlığa gömülen aydın bireyler, bu romanda sizleri karşılayacak. Bu kitabı gönül rahatlığıyla sizlere tavsiye edebilirim. Beğeneceğinize inanıyorum. Livaneli'nin eserlerini şahsen çok beğeniyorum. Genelde bir yazarın birçok eserini okumaya çalışarak, yazarın nasıl bir edebi kişiliğe sahip olduğunu anlamak isterim. Livaneli'nin de Mutluluk, Huzursuzluk gibi birçok kitabını okudum. Serenad, geçmiş ile geleceğin bir karmaşası, bileşimi gibi gözüküyor. Bir Yahudi kızına aşık olmuş, onunla evlenmiş ve ömrünü onunla geçirmek isteyen ancak elem olaylarda sevdiğini kaybeden bir profesörle tanışan, bir araştırmacı kadının macerası. Bu araştırmacı kadın olayları bir sır gibi kaleme almış. Kitabı bir uçak yolculuğunda bitirmiş gibi gözükse de romanda o kadar çok şey anlatılıyor ki romanın sadece uçak yolculuğunda bitirilebileceğine inanamayacaksınız. Her ne kadar aşk üzerine konuşulsa da polisiye romanların heyecanını yaşatıyor Serenad. Ayrıca sadece bir toplumun hakkını değil, genel olarak tüm mazlumların hakkını teslim eden bir roman. Bu kitabı gerçekten çok beğendim. Daha çok şey söylemek isterim. Ama kitabın büyüsünü bozmak istemiyorum. Sonuna kadar pes etmeden okumanızı tavsiye ediyorum. Zira incelediğim diğer kitaplara nazaran kalın bir kitap. Cengiz Aytmatov'un doğa ve insan betimlemelerinden çok hoşlanıyorum. Genel olarak bu bütün kitaplarında görülebilmekte. Sanki bir devletin geçmişini, gelenek ve göreneklerini anlatıyor. Deniz Kıyısında Koşan Ala Köpek'te bunlardan birisi. Bu kitabı okurken kitaptaki kahramanlarla sanki aynı çaresizliği paylaştım. Suyun hayatımızdaki değerini, paylaşmanın önemini bir kez daha çok derinden hissettim. Ben bu kitabın raflarda değil, başucunda bulunması gerektiğine inananlardanım. Dr. Jekyll ve Bay Hide'in Tuhaf Hikayesi, sonunu kolay kolay tahmin edemeyeceğimiz kitaplardan. R. L. Stevenson'da zaten rüyasından etkilenerek yazmış bu kitabı. Bu kitabın ana karakterlerinden biri temiz yüzlü yaşlı bir doktor, diğeri ise herkesin tiksinerek baktığı tuhaf suratlı bir adam. Bu ikisi arasında geçen tuhaf hikaye, çarpıcı bir kurguyla anlatılıyor. Bu kitabı, sonunu çok merak ettiğim için yarım saat içinde bitirdim. Çok hoşuma gitti ve bir kez daha okudum. Bir de böyle kurgusu hoşuma giden kısa kitapları, animasyon çizgi dizi izliyor edasıyla okuyorum. Çok daha güzel oluyor. Kitap hakkında ayrıntı vererek kitaptaki merak unsurlarını bozmak istemiyorum. Kitaptan alıntı yaptığım şu cümleyle yorumumu sonlandırmak istiyorum. Alışılmış hayatından sıkılan, artık aynı şeyleri yaşamak istemeyen ve bunun sonucunda intiharı seçen bir kadın, akıl hastanesine yatırılıyor. Altı ay ömrünün kaldığını öğrenen Veronika'nın hayata bağlanışı, yaşadığı olaylar perspektifinde işleniyor. Özgürlüğün aslında, toplumun bize yönelttiği tutucu eleştirileri göz ardı etmekle kazanıldığını anlatıyor. Ve kendine, yaşarken çizdiği engellerden bahsediyor. Açıkçası ben bu kitabı okurken birçok yerde kendimi buldum. Alışılmış hayatın sıkıcılığından kurtulmanın yolunu intihar olarak görmesem de Veronika'nın hastanede geçirmiş olduğu zaman boyunca hayatı ve deliliği sorguladım. Bu sorgulama çok hoşuma gitti. Okumanızı şiddetle tavsiye ediyorum. Dr. Jekyll ve Bay Hide'in Tuhaf Hikayesi'nin tiyatrosunu izlemiştim. Burada görünce sevindim. İçimizdeki Şeytan kitabını da sırama eklemeye çalıştım. Bu aralar her taraftan gözüme ilişiyor. Cengiz Aytmatov'u da zaten severim. Güzel bir derleme olmuş. Elinize sağlık. Bu kitaplardan herhangi birisi okuma listenize etki ettiyse bu beni çok memnun eder. Daha çok, beğendiğim yazarların eserlerini paylaşmaya dikkat ettim. Eksiklerim olduğunu biliyorum ve bu konuda elimden geleni yapacağıma emin olabilirsiniz. Güzel yorumunuz için teşekkür ederim. Kısaca bu güzel kitaplardan bahsettiğiniz için çok teşekkür ederim. Bu tip yazılar, okumak isteyen ama ne okuyacağını bilemeyen insanlar için yol gösterici oluyor. Ayrıca her kitap hakkında genel bir çerçeve çizmek göründüğünden çok daha zor bir şeydir. Kaleminize sağlık. Sizin yorumlarınız benim için çok kıymetli. Yazı yazmaya teşvik eden bu güzel yorumunuz için teşekkür ederim.


Birbirini tanımayan, ortak noktası bulunmayan on kişi, farklı yollardan ve farklı sebeplerle esrarengiz bir şekilde Zenci Adası'ndaki lüks malikaneye davet ediliyor. Ev sahibinin evde olmaması gibi ilginç bir duruma rağmen, davetliler kafalarındaki soru işaretleriyle malikaneye yerleşiyorlar. Adanın ıssızlığı, adaya ulaşmanın çok zor oluşu gibi ürkütücü sebeplere ev sahibinin olmaması da eklenince davetliler bir şeyleri sorgulamaya başlıyorlar. İnsan sosyal bir hayvandır derler, birbirleriyle sohbet etmeye başladıkları anda bir şeyler ters gidiyor. Seri ölümler gerçekleşiyor bu ıssız cennette. Hepsi birbirinden farklı, hepsi birbirinden ilginç ölümler. Birinin lokması boğazına tıkandı. Kaldı dokuz. Dokuz Küçük Zenci çok geç yattı, Sekiz Küçük Zenci Devon'a gezmeye gitti, Biri baltayla kafasını yardı. Kaldı altı. Beş Küçük Zenci hukuka merak sardı, Dört Küçük Zenci denize yüzmeye gitti, Birini kırmızı balık yuttu. Kaldı üç. Üç Küçük Zenci hayvanat bahçesine gitti, Birini büyük bir ayı kaptı. Kaldı iki. On Küçük Zenci, kitaba ismini veren bu şiirle başlıyor. Kitabın birinci bölümünde, davetlilerin adaya gidişini okuyoruz. Aynı trende yolculuk eden on yabancının birbirlerini uzaktan görüp iç dünyalarında yaptıkları eleştirilere şahit oluyoruz. Kim, adaya nasıl davet edildi? Her karakter farklı kişilerden, adaya gelmeleri için farklı sebepler içeren mektuplar alıyor. Kimi iş teklifi alırken kimi eski bir dost tarafından tatile çağrılıyor. Tek bir ev sahibi, on farklı mektup, on farklı isim. Bu bölümde bütün karakterleri kısaca tanıyoruz ve bu karakterlerin adaya nasıl davet edildiğini öğreniyoruz. Kitabın ikinci ve üçüncü bölümlerinde karakterlerin iç dünyalarını ve geçmişlerini tanıyoruz. Bu bölümde karakterlerimiz, birbirlerini tanımaya başlıyorlar. Sürekli aynı mekanda bulundukları için birbirleriyle daha fazla konuşuyorlar, daha fazla soru soruyorlar. Tam da sorular çoğalırken evde esrarengiz bir ses yankılanıyor. Herkese yabancı gelen bu sesin dediklerine göre, eve çağrılan on kişinin de geçmişinde karanlık bir sırrı vardır. Sesin evin her yerinde yankılanmasıyla soru işaretleri artıyor. Tam da bu noktada, evdeki ilk ölüm gerçekleşiyor. Agatha Christie'nin başyapıtı On Küçük Zenci, polisiye tarihinin dönüm noktalarındandır. Zekice kurgulanmış olay örgüsü ve sürpriz finaliyle okurun hem kafasını karıştıran hem de ağzını açık bırakan bir eser On Küçük Zenci. Hikayeyi o kadar zekice kurgulamış ki yazar, otobiyografisinde On Küçük Zenci'yi yazarken kendi sınırlarını zorladığını belirtiyor. Üçüncü şahsın anlatımıyla olayları bir karakterin bakış açısından değil, objektif bir bakış açısından okuyorsunuz. Hikayeye olan hakimiyetinizi arttıran bu anlatım yöntemi ve Agatha Christie'nin kullandığı sade dil okuru zorlamıyor. Öyküleyici anlatım tarzını benimseyen Agatha Christie yaptığı ustaca betimlemelerle hikayeyi okutmuyor, okura yaşatıyor. Karakterlerin fiziki ve psikolojik betimlemeleri onları resmetmenizi sağlıyor. On karakterin her birini kafanızda canlandırabiliyor, isminden tanıyabilir hale geliyorsunuz. İlk sayfadan son sayfaya kadar temponun düşmediği bu eserde sıkılmaya fırsat bulamıyorsunuz. Film izler gibi okuyacağınız bu kitapta, Agatha Christie'nin çoğu kitabında olduğu gibi bütün olaylar tek mekanda ve tek zamanda geçiyor. Yani sizi yıllar öncesine veya yıllar sonrasına götüren bir hikaye okumuyorsunuz. Tek zaman ve tek mekan olay örgüleri kulağa sıkıcı gibi gelse de Agatha Christie bu kurgudan şahane bir gerilim yaratmayı başarıyor. On Küçük Zenci; yüksek temposuyla okuru heyecanlandıran, sade diliyle gözleri yormayan, betimlemeleriyle zihinde canlanabilen bir eser. Kurgusuyla Agatha Christie'nin polisiye zekasına şapka çıkarttıran bir başyapıt. 224 sayfayı nasıl bitirdiğinizi anlamayacaksınız.


Oniki Ada meselesi ve özellikle Lozan Antlaşması bizde oldukça tartışılan konulardandır. Esasında bir konu üzerine tartışmak faydalıdır fakat bizdeki tartışmalar yanlış önermelerden yola çıktığından dolayı beyin fırtınası yapmak yerine çoğu zaman fuzuli tartışmalara yol açabiliyor. Bunların klasik bir örneği de Oniki Ada'yı kaybedişimiz ve nasıl kaybettiğimizle ilgilidir. Halbuki adaları nasıl kaybettiğimiz ortadadır fakat bu konu oldukça yanlış bilinmektedir. Bu yüzden, Oniki Adalar'ı nasıl kaybettiğimizden ve nasıl kaybetmediğimizden bahsedeceğim. Ege Adaları'nı 5 grupta incelemek mümkündür. Bunlar; Kuzey Sporat Adaları, Kiklat Adaları, Boğazönü Adaları, Saruhan Adaları ve Oniki Adalar olarak sınıflandırılmaktadır. Tüm bu ada gruplarının Osmanlı'nın elinden çıkışı farklı olaylar neticesinde vuku bulmuştur. Bu yazı yalnızca Oniki Adalar üzerine odaklanmıştır. Oniki Ada olarak tabir edilen fakat Güney Sporatlar veya Menteşe Adaları olarak da isimlendirilen adaların sayısı 14 olup belli başlı küçük adacıkları da saydığımızda sayı 20'yi bulmaktadır. Yunanca bu adaların isimlendirilmesi Dodecanesos şeklinde olup, dodeca oniki ve nissos adalar demektir. Sayısı 12'yi geçen bu adaların isimlendirilmesi, doğal olarak adaların sayısından değil Osmanlı'nın buradaki yönetim sistemi olan 12 kişilik temsilci yönetiminden ileri gelmektedir2. Bu adalar tarihsel süreç içerisinde Asya ile Avrupa arasında bir köprü vazifesi görmüş ve Batı ile Doğu kavimlerinin geçiş yolunu oluşturmuştur3. Bu adalardan en bilinenleri sıralarsak; Batnoz, İlipsi, İleryoz, Kalimnoz, İstanköy , İstanbulya , İncirli, İlyaki , Sömbeki, Çoban , Kerpe , Herke , Limoniye ve Rodos'u sayabiliriz. Bunun yanında, Oniki Adalar grubuna dahil olmamakla birlikte sürekli onlarla zikredilen bir ada olarak Meis yani Kızılhisarı da saymalıyız. Meis adası Türkiye'ye yakınlığıyla ve geçmişte yapılan antlaşmalar dahilinde Oniki Ada'dan farklı olarak Osmanlı'ya bir dönem bırakılmasıyla adından söz ettirmiş bir ada olup, Yunanca Megisti, yani en büyük anlamına sahip olmakla birlikte bu grubun en küçük adalarından birisidir. Antik Yunanlılar Ege'de söz sahibi olmadan önce Anadolu kavimleri Ege Adaları'nın sahibiydi. Yunanlıların gelişimiyle birlikte bu adalar Antik Yunan'ın egemenliğine girdi. Daha sonraları M.S. 50'li yıllarda Roma'nın eline geçen adalar, M.S. 645 yılında Arapların ve daha sonra 700 yılında Bizansların olmuştur4. Osmanlı'dan evvel ise bu adalar Venedik, Ceneviz ve Saint Jean Şövalyeleri'nin eline geçmiştir. Rodos ve çevresindeki Oniki Ada'ya dahil birçok adanın fethi 1522 yılında Kanuni Sultan Süleyman döneminde Saint Jean Şövalyeleri'nin elinden alınmasıyla gerçekleşmiştir. Devam eden süreçte, 1538 yılında Kerpe ve Çoban adalarının da alınmasıyla4 birlikte Oniki Ada'nın fethi genel olarak tamamlanmıştır. Dikkat edilecek olursa, Osmanlı 12 Adaları Yunanlılardan değil, St. Jean Şövalyeleri'nden almıştır. Tarihi süreç içerisinde Osmanlı Devleti bu adalara uzunca bir süre sahip olmuş ve imparatorluk karakterinin ölçüsünde bu adalara muamele etmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun Oniki Ada'ya yeterli özeni göstermediği yönünde çeşitli eleştiriler bulunmasının yanında bunun sadece bir özensizlik değil bir imparatorluk yönetim mantalitesinin sonucu olduğu açıktır. Oniki Ada meselesi dahilinde olaya yaklaşacak olursak, Osmanlı'nın kara hakim siyasası ve bunun doğurduğu sonuçların yanında gücünü kaybetmesiyle birlikte devletin temelleri de sarsılmaya başlamıştı. Tarihin akışı sömürgecilik politikasını öne çıkarırken ve ülkeler bu konuda yarışırlarken, Osmanlı da bu yarışın bir hedefi olmaktan kaçamamıştı çünkü eski gücünü yitirmiş bulunuyordu. Aynı zamanda Osmanlı İmparatorluğu, tarihi boyunca deniz gücünü hep ikinci plana atmış ve Barbaros'tan sonra kaptanıderya makamına bu konuda yetişmemiş kimseleri getirmişti. Bazı kaptanıderyaların suyu bardakta, kayığı duvardaki tabloda gördükleri6 gibi gerçekler kısaca bunu ortaya koymaktadır. Bu gibi kronik sorunların, Oniki Ada'nın ve onu kaybettiğimiz tarihi sürecin yalnızca bir nedeni olduğunu söyleyebiliriz. Ulusal birliğini görece daha geç tamamlamış olan İtalya, diğer Avrupa güçleri gibi sömürgecilik arayışına girmişti. Bundan dolayı Habeşistan'a savaş açacak fakat bu emelinde pek de başarılı olamayacaktır. Daha sonra Trablusgarp'a saldıracak fakat orada da yerel direnişle karşılaşacaktır. Bilindiği üzere Trablusgarp'a gönüllü olarak gidip gerilla savaşının ne demek olduğunu öğrenen Mustafa Kemal ve Enver Paşa da orada bulunmaktaydı. İtalya Devleti Trablusgarp ve Bingazi'ye yapılan sevkiyatı önleyebilmek amacıyla Oniki Ada'yı işgal etmek isteyecek ve Balkan Savaşı'nın arifesinde bu adaları işgal edecektir. Adaları Yunanistan'dan değil Osmanlı Devleti'nden almıştır. Osmanlı Devleti, kendi boğazına ve başkentine oldukça yakın ve Anadolu'nun bir uzantısı olan bu adaların işgal edilmesiyle birlikte oldukça tedirgin olacaktır. Bunun sonucunda adaların önemini daha iyi anlamaya başlayacaktır. İtalya'ya birtakım tavizler vermeye çalışarak Oniki Ada'yı geri almaya çalışacak fakat Balkan Savaşı'nın başlamasıyla bu mesele ikinci plana itilecektir. Balkan Savaşı'ndan 10 gün sonra 18 Ekim 1912 yılında İtalya ile Osmanlı arasında Uşi Antlaşması imzalanmıştır. Uşi Antlaşması'na göre, Osmanlı askerleri ve memurları Trablusgarp ve Bingazi'den tamamen çekilmelerinin ardından İtalya Oniki Ada'yı Osmanlı Devleti'ne geri verecekti. Osmanlı bu bölgelerdeki birliklerini çekmiş olmasına rağmen İtalya çeşitli bahaneler ile Oniki Ada'dan çıkmamıştır. Fakat İtalya'nın ilk anda antlaşmaya uymadığı kanısına varmanın yanında, Osmanlı Devleti'nin yakın geçmişinde birçok adayı Yunanistan'a kaybettiğinden dolayı bu adaların İtalyanlarda bir süre daha kalmasını kendisine faydalı görmekteydi. Ayrıca Balkan Savaşı'nda Oniki Ada'nın Yunanlılarca işgali olası bir senaryoydu. Bu sebeple Osmanlı Devleti İtalya ile gizli bir antlaşma yapmıştır7 ve barış yapılana kadar bu adaların İtalya'da kalmasını istemiştir. Balkan Savaşı sonucunda Osmanlı Devleti Meriç Nehri'nin batısındaki bütün Avrupa topraklarını kaybedecek ve bununla beraber Ege Adaları ve Oniki Ada'yı da fiilen kaybedecektir. Daha sonra da araya Birinci Dünya Savaşı girdiği zaman İtalya Osmanlı'ya savaş açmış ve Uşi Antlaşması'nın geçerliliğinin kalmadığını ve yükümlülükleri feshettiğini8 ilan etmiştir. Aslında Osmanlı Devleti Uşi Antlaşması'yla resmi olarak adaları İtalya'ya vermemiştir. Fakat Uşi Antlaşması'nın muğlak olan maddeleri ve İtalya'nın kolayca Osmanlı'nın Trablusgarp ve Bingazi'den çekilmemesini bahane göstererek Oniki Ada'yı terk etmemesi, Osmanlı'nın adaları fiilen kaybettiğinin bir göstergesidir. Bunun üzerine yaşanan Balkan Savaşları ve Birinci Cihan Harbi sonucu yenilen Osmanlı'nın herhangi bir yaptırım gücü de kalmamıştı. Ayrıca Osmanlı hükümeti Sevr Antlaşması ile bu adaların egemenliğinden feragat ettiğini de kabul etmişti. Osmanlı'nın geçtiği tarihi süreç içerisinde meydana gelen olaylar sonucu Oniki Ada'yı fiilen kaybetmiş bulunuyordu. Bu ve bu gibi sebeplerden dolayı, 1923 yılında Türkiye'nin Lozan Antlaşması'nda adaları kaybettiği savı fiilen doğru değildir. 1923 yılında yapılan Lozan Antlaşması ile Türkiye'nin Oniki Adalar üzerindeki haklarından feragat ettiği doğruysa da bu antlaşma yapılırken o adalar zaten bizim elimizde değildi. Türkiye o adaları 1912-1913 yılında kaybetmişti. 1912 yılında fiilen kaybedilen adaları 1923 yılında geri almamızı beklemek oldukça saf niyetliliktir. Uluslararası antlaşmalarda hasmına gücünün var olmadığı toprakları kimse bahşetmemektedir. Bu kaybın yaşanmaması için Türkiye'nin ciddi bir taviz vermesi gerekirdi ki böyle bir tavizi verebilecek lükse sahip bir Türkiye yok idi. Ayrıca; İngiltere, Fransa ve İtalya'nın gözünde oldukça özgül bir ülke olan Yunanistan'ın yanında Türkiye'ye bu toprakları vermek istememişlerdir. Özetle, uluslararası sistemin reelpolitik kavramının dünya tarihine mal olmuş sonucunun gösterdiği gibi Türkiye ancak namlusunun uzanabildiği yerlerde söz sahibi olabilecektir. Ne yazık ki Lozan'da bu gibi sebeplerden dolayı Oniki Ada'nın egemenliğini lehimize sonuçlandırmamız mümkün olmadı. Türkiye, Lozan Antlaşması'nda Oniki Ada'dan ziyade, yine o dönemde elinde bulunmayan Musul ve Erbil vilayetlerini almaya gayret göstermiştir. Lakin bunu da başaramadık. Fakat burada eleştirilecek noktalar da vardır. Lozan'a giden delegasyonumuzun ve ayrıca kendi kamuoyumuzun bu konuda bilinçsiz olduğu görülmektedir. Lozan Konferansı'nda Ege Adaları meselesi dahilinde Türk danışmanların hazırladığı raporda Limni Adası unutulmuştur ve bu yüzden görüşmelerde Lord Curzon Türk tarafıyla: Türk heyetinin Limni'yi unutmuşken komisyonun bunu hatırlamış olması...9 şeklinde alay edecektir. Lozan'dan yaklaşık 4 sene önce olan Mondros Ateşkes Antlaşması'nın Limni Adası'nda imzalanmış olmasına rağmen böyle bir hataya düşülmesi, ne yazık ki acı bir tablodur. Lozan Antlaşması'nda Oniki Adalar konusundaki tutumumuzla ilgili olarak, Necdet Hayta'nın yayımladığı 3 Şubat 1922 tarihli Ali Fuad Türkgeldi'ye ait Başbakanlık Arşivleri'nde bulunan ve Ege Adaları meselesinin anlatıldığı rapora10 bakılmalıdır. Tarih göz önüne alınırsa bu raporun Lozan'ın arifesinde bilinçli bir araştırmanın ürünü olduğu açıktır. Bu raporda, Uşi Antlaşması'nın Rodos ve Oniki Ada'yı Türkiye'ye bıraktığını ve bu adaların terki hakkında bir antlaşmaya imza atmadığımız sürece adalar üzerindeki hukuki hakimiyetimizin devam ettiği belirtilmektedir. Fakat devamında, fiili durum göz önüne alındığında Türkiye'nin mevcut durumunun gösterdiği üzere bu adaları fiilen geri alabilmesinin mümkün olmadığı söylenmektedir. Bu çıkarımın üzerine, çeşitli tavizler alabilmek için bu adalar üzerindeki hakimiyetimizden feragat etme yolunu seçebiliriz denilmektedir. Bu rapor, Oniki Adalar konusunda Türk tarafının genel düşüncelerini yansıtmak bakımından değerli olabilir. Lozan Antlaşması ile birlikte Oniki Adalar İtalya'nın elinde kalmıştır. Lakin bu adalar II. Dünya Savaşı'nın yaklaşmasıyla birlikte yeniden bir rekabete sahne olmuştur. Çünkü Oniki Ada'nın ve bunlarla birlikte Ege Adaları'nın jeostratejik önemi oldukça fazladır. Müttefik ve Mihver devletler arasında ciddi çekişmelere sahne olan bu adaların savaşta önemli üsler olarak kullanılması ve iki tarafın da bu adaları çeşitli dönemlerde işgalleri, Oniki Ada'nın ve hatta Ege Adaları'nın önemini anlatmak için ufak örneklerdir. II. Dünya Savaşı'na Almanya ile müttefik olarak giren İtalya'nın bu tutumu ise Oniki Adalar'daki geçmiş konjonktürü değiştirmiştir. 1943 yılında İtalya'nın yenilmesiyle birlikte Oniki Ada üzerinde Müttefikler ve Almanlar arasında bir mücadele başladı. Bu mücadeleler içerisinde 9-11 Eylül 1943 Rodos Savaşı, 3-4 Ekim 1943 Kos Savaşı ve Leros Savaşı'yla birlikte Müttefikler büyük bir yenilgiye uğradılar. Bu savaşlarla diğer küçük adaları da ele geçiren Almanya, Oniki Adalar üzerinde hakimiyetini tamamen sağlamış oldu. İngiliz hava desteğinin Luftwaffe'ye karşı yetersiz olması sonucu bu savaş, Hitler rejiminin son büyük zaferi olarak tarihe geçmiştir. Bir tek Meis Adası İngilizler tarafından ele geçirilebilmiştir. Bu savaşın Churchill'in ikinci Gelibolu faciası olduğu yönünde birçok eleştirilerde11 bulunulmuştur. İşte bu şekilde Oniki Ada, Osmanlı'nın elinden İtalyanlara ve İtalyanların elinden de Almanlara geçmiştir. Savaşa aktif olarak katılmama politikası sürdüren Türkiye'ye karşı bu adalar II. Dünya Savaşı boyunca kullanılmıştır. Almanya ve özellikle Hitler rejiminin Türkiye büyükelçisi olan Franz von Papen, Türkiye'yi Almanya'nın yanında savaşa sokmak veyahut Mihver devletlere yaklaştırabilmek için Oniki Ada'yı Türkiye'ye verilebilecek bir taviz olarak değerlendirmiştir. Ayrıca, savaşın sonuna doğru Oniki Ada'yı kaybedeceğini anlayan Hitler rejimi, bu kez çok daha ciddi bir şekilde Türkiye'ye adaları almasını teklif edecek fakat Türkiye yine aynı dış siyasetini sürdürmeye devam edecektir ve hatta bu teklifi İngilizlere bildirecektir. Türkiye'nin II. Dünya Savaşı politikası oldukça tartışılır bir konudur. Esasında Türkiye o gün amaçladığı savaşa katılmama politikasını başarmıştır. Osmanlı'nın yıllarca savaş görmüş ve savaşın ne demek olduğunu bilen kadrosu, Türkiye'nin bu savaşa katılırsa bir yıkıma sürüklenebileceğini düşündüğünden dolayı pasif bir dış politika izlemiştir. O günlerde Türkiye Oniki Ada'yı alabilir miydi sorusu çok tartışılacak cinstendir. Savaşın erken dönemlerinde alma teşebbüsünde bulunulsaydı tarihin seyri nereye varacaktı kestirmek oldukça güç. Ayrıca Almanya'nın son ciddi teklifini reddedişimizin hemen ardından İngiltere Oniki Ada'yı işgal etmişti. Böyle bir teşebbüste bulunmak bizi İngiltere ile karşı karşıya getirebilirdi. Sonuç itibariyle, o adaları geri alabilme ihtimalimizin olduğunu söylemek mümkün ise de aynı zamanda bu girişimle beraber II. Dünya Savaşı'nın da mağluplarından biri olabilirdik. Bunu tetkik etmek oldukça güç. Lakin Türkiye, amaçladığı pasif dış politikasında başarılı olmuştur. Ama şu da bir gerçektir ki pasif politikalar her zaman eleştirilmeye çok müsaittir. Hatta belki de Türkiye, Oniki Adalar ile ilgili 1923 tarihli Lozan Antlaşması'nı tartışmak yerine; 1947 yılına kadar olan dönemi ve sonrasını tartışmalıdır. Ayrıca II. Dünya Savaşı'nda sadece Almanlar değil İngilizler de birtakım Ege adalarının Türklerce işgal edilmesini önermişlerdir. Çünkü Almanların işgal edeceğini biliyorlardı. Fakat bu düşünce İngilizler tarafından Yunanlılara da intikal edilince Yunanlılar oldukça sert çıkmış ve adaların Almanlarca işgal edilmesini istemişlerdir12. Günümüz de dahil olmak üzere, Oniki Ada elimizden çıktığı günden beri Türkiye'ye yönelik bir koz olarak kullanılmıştır. En son Avrupa Birliği müzakereleri çerçevesinde de çeşitli imtiyaz sebeplerinden bir tanesi olmuş gibi gözükmektedir. Adaların tarihi sahibi olan Türkiye'ye yapılan bu muamele oldukça can sıkıcı olmakla beraber, bu konuda tarihten ders çıkarmalı ve dünyayı daha iyi değerlendirmeyi öğrenmemiz gerekmektedir. Savaşın sona ermesine kadar Almanların yönetiminde kalan bu adalar, 1945 yılında Müttefik devletlerin eline geçti. Daha sonra 1947 yılında imzalanan Paris Antlaşması müzakerelerinde İngiltere'nin büyük desteğiyle beraber Oniki Ada resmi olarak Yunanistan'a devredildi. Hatta bu müzakerelerde İngiltere Yunanistan'ın toprak elde etmesi için öyle çok uğraşmıştır ki Paris Konferansı'nda bulunan Rus temsilcisi, Dışişleri Bakanı Molotov, bir noktada bu yüzden kendini tutamayacak ve Eğer Yunan Hükümeti, kendisini Dışişleri Bakanları Konseyi'nde temsil ettirmek için Mr. Bevin'e yetki verdi ise, bunu memnuniyetle kabul ederim. Fakat ben bu hususta hiçbir bilgiye sahip değilim13 diyerek İngilizleri adeta Yunan temsilciliği ile itham edecektir. Acı bir hadise olarak, Türk kamuoyu bu dönemde Oniki Ada konusuna pek ilgili değildir ve hatta umursamazdır14. Ne yazık ki toplum olarak bu konuya ilgisiz kalmışızdır. Yunanistan kendi emellerini dünya kamuoyuna duyurabilirken Türkiye Paris Konferansı'na gözlemci sıfatıyla dahi katılmamıştır. Aslında bu tarihsel süreç coğrafi bir güç dengesizliği ortaya çıkarmıştır. Bu dengesizlik de sürekli olarak Türkiye ile Yunanistan arasında ihtilafların doğmasına ve çatışmaların sürmesine neden olmaktadır. Günümüzde ve tarihsel olarak bizim tepkimiz, geçerli antlaşmalarla belirlendiği üzere adalarda sadece kolluk kuvvetlerinin bulunabileceği fakat silahlı kuvvetlerin bulunmayacağı konusunun hala geçerli olduğunun göz ardı edilmesindedir. Yunanistan hem bu kuralı çiğnemekte ve hem de statüsü belirsiz birtakım adalara asker çıkararak diplomatik bir krize sebebiyet vermektedir. Sonuçta Oniki Ada konusunda esas olarak: 1) Adaların silahsızlandırılması 2) Statüsü belirsiz olan ada ve kayalar 3) Karasuları meselesi 4) Hava sahası sınırları 5) Kıta sahanlığı meselelerine yönelik ihtilaflar bulunmaktadır. Yunan hükümetleri bu adaları gizliden gizliye veyahut açıktan açığa silahlandırmakta ve tahkimler yapmaktadır. Günümüzde Paris Antlaşması'nın demilitarizasyon hükümlerini ortadan kaldıran başka bir belge imzalanmamıştır15. Yunan tarafı 1974 yılında Türkiye'nin gerçekleştirdiği Kıbrıs Barış Harekatı'nı göstererek adaları silahlandırmayı kendine hak görmektedir. Bu sebeple Türkiye 1975 yılında 4. Ordu adıyla Ege Ordusu'nu kurmuştur. Bu ordu NATO'dan bağımsız olup dünyadaki en büyük okyanus dışı amfibi ordusudur. Türkiye 4. Ordusunu, kendi anakarasından yalnızca birkaç yüz metre ötede olan Yunan adalarından kendini korumak üzere bir kalkan olarak telakki etmektedir16. Ayrıca Yunanistan'ın karasuları sınırını arttırmaya çalışmak istemesi de bir başka diplomatik krize yol açmaktadır. 26 Aralık 1995'te Yunanistan ve Türkiye arasında yaşanan Kardak kriziyle birlikte statüsü belirsiz adalar sorununun ne kadar büyük olduğu ortaya çıkmıştır. Yunan tarafı, ortada belirsiz adalar gibi bir durumun olmadığını, ismi geçen adalar ve Türkiye'ye 3 mil yakınlığındaki adalar dışında Türk tarafının adalar konusunda bütün haklarından Lozan ile feragat ettiğini ve ayrıca 1932 tarihli Türk İtalyan Sözleşmesi ile Kardak kayalıklarındaki egemenlik hakkından da vazgeçtiğini iddia etmektedir. Lakin Lozan'da bağlı adacıklar hükmüne göre olaya baktığımızda, Kardak kayalıklarının herhangi bir ada ile bağlantısı olmaması ve 1932 tarihli protokolün resmi olarak onaylanmış olmamasından dolayı hukuki geçerliliğinin yokluğu sonucu bu iddialar doğruyu yansıtmamaktadır. Bu konuda uluslararası arenada söz sahibi olabilmek ve akılcı politikalar yürütebilmek için öncelikle yıllarca yönettiğimiz adalarımızın tarihini ve coğrafyasını öğrenmeliyiz. Etnografik ve sosyokültürel araştırmalar yaparak uluslararası alanda yayınlar yapmalı ve bilimsel bir yöntemle tezimizi savunmalıyız. Bunun yanında, muğlak durumların dışında olan ve kesin olarak milli haklarımızın çiğnendiği ve çıkarlarımızın zedelendiği durumlarda uluslararası hukuka uygun olarak askeri cevaplarımızı vermeliyiz. Kıbrıs'ta yaşadıklarımızı unutmamalı ve adaların önemini kavrayarak bilimsel araştırmalar yapmak zorundayız. Sahip olduğumuz adaları ve sınırları korumak asıl önceliğimizdir. Popülist akımların girdabına kapılan dünyada uç ve akıl dışı durumlarla karşı karşıya kalabilme ihtimaline sahip olan Ege bölgesinin güvenliğini sağlamak her şeyden önemli olmaktadır. Zira dünya literatüründe ve uluslararası alanda Türkiye bu anlamda yalnızdır. Türkiye'nin tezleri kabul edilmemektedir ve Yunanistan'ın yanında Türkiye; kavgacı, anlaşmaya yanaşmayan ve uluslararası antlaşmalara uygun davranmayan bir ülke konumunda görülmektedir. Yapılan propagandalar sonucu; Yunanistan'ın, Türkiye'nin tehdidi altında olduğu zannedilmektedir. Ayrıca egemenliği belirsiz olan adalar gibi karasuları meselesi de çok önemlidir. Yunanistan kendi karasularını Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi17'ne göre 12 deniz miline çıkarmak istemektedir. 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi 3. maddesi her devlet kendi karasularının genişliğini tesbit etme hakkına sahiptir; bu genişlik... 12 deniz milini geçemez demektedir. Lakin Türkiye bu antlaşmayı kabul etmemiştir. Bu antlaşmaya taraf olmayan ülkeler arasında ABD ve İsrail gibi ülkeler de vardır. Fakat uluslararası literatürde, bu antlaşmayı kabul etmeyen Venezuela, Peru ve Kuzey Kore gibi birkaç ülke olduğu ve Türkiye'nin de bu nadir ülkelerden biri olduğu belirtilerek ABD ve İsrail'den hiç bahsedilmeyen ve aptal mesajlar verilmek istenen makaleler18 mevcuttur. Ayrıca Türkiye, BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin 122. ve 123. maddeleri gereğince yarı-kapalı denizlerin karasuları mesafeleri için 12 deniz mili kuralının uygulanamayacağını ve bu mesafenin ikili özel antlaşmalarla gerçekleştirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Buna ek olarak, işbu antlaşmanın 300. maddesinde beliritilen Taraf devletler... sözleşmede tanınan hakları, yetkileri ve serbestileri hakkın kötüye kullanılmasını oluşturmayacak biçimde kullanmalıdırlar tanımı gereği Yunanistan'ın karasularını 12 deniz miline çıkarması sonucu Türkiye'nin Ege Denizi üzerinden Akdeniz'e geçmesi imkansızlaşacağından dolayı bu durum iyi niyetle bağdaşamaz. Aynı zamanda bu mesafenin arttırılmasının özellikle hava sahası sınırlarını arttırabilmek, petrol sahalarını alabilmek ve balıkçılık sahalarını genişletebilmek gibi başka sebepleri de vardır. Günümüzde Ege'de iki ülke de 6 deniz mili karasuları sınırına sahiptir. Bu durumda Ege'nin %48.85'ini açık denizler, %43.68'ini Yunan karasuları ve %7.47'sini Türk karasuları oluşturmaktadır. Yunanistan, karasularının karşılıklı olarak 12 deniz miline çıkarılabileceğini belirtse de bu durumda Ege'nin %71.53'ü Yunan karasuları ve yalnızca %8.76'sı Türk karasuları olmaktadır. 1995 yılında TBMM'nin aldığı karar, Yunanistan'ın karasularını 12 deniz miline çıkarmasını işte bu sebeple casus belli saymıştır. Lakin 2010 yılında casus belli kararının Milli Güvenlik Siyaset Belgesi'nin öncelikli tehdit sıralamasından çıkarıldığı iddia edilmektedir. Ayrıca ülkemizin Karadeniz ve Akdeniz'de uyguladığı 12 mil karasuları sınırının Ege sularında uygulanmasını istememesi, uluslararası literatürde bizim adımıza ciddi eleştirilerin doğmasına sebep olmaktadır. Bütün bunlara ek olarak, Yunanistan ile sahip olduğumuz ihtilafları Yunan tarafı uluslararası platformlara taşımaktadır. Lakin Türkiye bu platformlarda yalnız olduğu için konuların ikili şekilde çözülmesine taraftardır. Bu tutumumuz, uluslararası alanda bizim anlaşmaya yanaşmayan bir ülke olduğumuz yönünde hatalı eleştirilere sebep olmaktadır. Türkiye olarak bu hatalı eleştirileri düzeltmeye ve uluslararası kamuoyunu kendi tezlerimize yaklaştırmaya çalışmalıyız. Ayrıca Ege Denizi üzerinde hava sahası da bir problem olarak karşımızda durmaktadır. Yunanistan'ın bu konudaki tutumu dünya çapında kabul edilmemekle birlikte yine de çeşitli gerginliklere sebebiyet vermektedir. Ege'de karasuları 6 deniz mili olmasına rağmen Yunanistan hava sahası sınırını 10 mil kabul etmektedir. Bu uluslararası hukuka aykırı sınırlama sonucu Yunanistan, 10 millik hava sahasına giren uçakları kendi hava sahasını ihlal etmiş olarak saymaktadır. Lakin 1944 tarihli Şikago Sözleşmesi20 1 ve 2. maddeleri gereğince ülkelerin hava sahasının dış sınırı karasularının dış sınırına kadar olmaktadır. Bu durum gereği Yunanistan'ın 6 millik mesafenin ötesinde hava sahası sınırı kabul etmesi uluslararası hukuka göre geçerli değildir. Zaten uluslararası hukuka göre hava sahası sınırı uygulamasına ters düşen tek örnek Yunanistan'ın ulusal hava sahasıdır21. Türkiye bu sebeplerden dolayı, Yunanistan'ın 10 millik hava sahası sınırını kabul etmemektedir. 1975 yılından günümüze, Türkiye Ege'deki tatbikatlarını 6-10 millik sınır dahilinde seçmekte ve Yunan kıyılarının 6 mil sınırına kadar uçarak22 tepkisini askeri olarak da göstermektedir. Ayrıca Yunanistan'ın karasularını 12 deniz miline çıkarmak istemesinin hava sahası sınırıyla da alakalı olduğunu belirtmiştik. Eğer Yunan tarafı kendi karasularını 12 deniz miline çıkarabilirse, bu durumda uluslararası hukuka göre hava sahasını da 12 mile kadar genişletebilecektir. Lakin günümüzde böyle bir durum söz konusu değildir ve bunun gerçekleşmesi Türkiye'nin varlığıyla çelişmektedir, kabul edilemez. Ege Denizi'nin güvenliği ve Türkiye'nin bu bölgede söz sahibi olabilmesi için Oniki Ada oldukça değerlidir. Ege Denizi'nin hakimiyetine sahip olan ülke, dünyanın en önemli ticaret yolu olan Akdeniz'e kolayca ulaşabilmektedir. Adaların Türkiye'de olmayışı bu konuda ülkemizi güçsüz kılarken aynı zamanda karasuları sınırının arttırılması olayı daha da vahim bir hale getirebilecektir. Sonuç olarak, Türkiye'nin Oniki Ada ve tüm Ege Adaları'ndaki esas sorunu egemenlikten ziyade; demilitarizasyon, karasuları, kıta sahanlığı, hava sahası ve bu adalarda yaşayan soydaşlarımızın haklarına dair problemleridir. Bütün bu siyasi-askeri tartışmalara ek olarak, adalardaki vatandaşlarımıza da sahip çıkmalıyız. Kültürel ve milli değerlerimizin çok kıymetli olduğunu sürekli belirtmekte bir beis görmemekle beraber bunu Türkiye dışındaki vatandaşlarımızı korumak amacıyla pek uygulayabildiğimiz söylenemez. Türkiye olarak adalardaki Türklere ve oradaki olaylara çok uzak ve ilgisiziz. Adalardaki neslimize kendi kültürümüzü ve kendi dilimizi öğretmek zorundayız. Oniki Ada ve Ege Adaları'ndaki Türkler bugün kendi dillerini ve kültürlerini unutmuş bir haldedir. Yunanistan'ın eğitim politikaları gereği kendi dillerinde eğitim ve din eğitimi almakta zorluklarla karşılaşan Türkler, Türkiye'ye göç etmekte ve geri dönmeyi de istememektedir. Bu da o adalardaki milli değerlerimizin daha da zedelenmesine yol açmaktadır. Kültürel ve mimari eserlerimiz ne yazık ki bilinçli bir şekilde yıkıma tabi tutulmaktadır. Türkiye her şeyden önce bu sorunlarla ilgilenmek zorundadır. Türkiye diplomasi ve yumuşak güç kullanmalı ve olayları bu şekilde çözmeye çalışmalıdır. Ayrıca Yunanistan Türkiye ile ilgili politikalarında uluslararası ittifak ve odaklarla çok iyi iletişimler kurabilmektedir. Böyle bir coğrafyada bulunan Türkiye'nin uluslararası arenada sesini duyurma konusunda başarısız olması ve dünya sistemindeki odaklar ile kendi çıkarları doğrultusunda iletişim kuramaması dünyanın gerçekleriyle bağdaşamaz. Bu sebeple Türkiye, kendi haklarını ve düşüncelerini uluslararası platformlarda diplomatik yollarla daha güçlü duyurmaya gayret etmelidir. Türkiye bulunduğu coğrafya itibariyle, tarihini ve coğrafyasını unutma lüksüne sahip değildir ve hiçbir zaman bu lükse sahip olamayacaktır. = Yay. Haz. Ali Kurumahmut, Ege'de Temel Sorun: Egemenliği Tartışmalı Adalar, TTK Yayınları, Ankara, 1998, Ek.14 ve 15. görsel. , = Cemalettin Taşkıran, Oniki Ada'nın Dünü ve Bugünü, , Ankara 1996, s.3. = Celalettin Yavuz, Menteşe Adaları 'nın Tarihi, Deniz Harp Okulu Basım Evi, İstanbul, 2003, s.11-12. = Cengiz Orhonlu, 12 Ada Meselesi, Türk Kültürü, S.23, Eylül 1964, Yıl.II, Ankara, 1964, s.2. = Önder Kaya, Avrupa Tarihi Üzerine Yazılar, Kronik Kitap Yayınları, 3. Baskı, s.124. = Şerafettin Turan, Rodos ve 12 Ada'nın Türk Hakimiyetinden Çıkışı, Belleten, C.XXIX, S.113, Ocak 1965, s.77-78. = Cemil Bilsel, Lozan, II. Cilt, 1933, s. 246. = Hayta, N. (2000). Ege Adaları Meselesinin Tarihçesi Hakkında 3 Şubat 1922 Tarihli Bir Rapor. Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 46(225). = Faik Ahmet Barutçu, Siyasi Anılar, (1939-1954), Milliyet yay., İstanbul, 1977, ss. 183-185. = Fahir Armaoğlu, Türk Siyasi Tarihi, Kronik Kitap Yayınları, 3. Baskı (2018), s. 144. = Ak, Gökhan. (2014). Tarih, Deniz Ve Egemenlik: Ege'nin Isporadları Menteşe Adalarının Dünü Ve Bugünü. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi XIV/29 (2014-Güz/Autumn), ss.283-313. = Cemalettin Taşkıran, Oniki Ada Ürkek Bir Siyasetin Tarih Önündeki Ağır Vebali, Babıali Kültür Yayıncılığı, 5. Baskı (2014). , = Pratt, Martin & Schofield, Clive. (2019). The Imia/Kardak Rocks Dispute in the Aegean Sea. = Böyle bir propagandanın yapıldığı makaleye örnek: Papadakis, K. (2018). The Greece-Turkey dispute in the Aegean and the ICJ sea border delimitation case of Ukraine- Romania: similarities and differences in a comparative perspective. European Quarterly of Political Attitudes and Mentalities, 7(3), 36-46. = Azarcı, Hüseyin, Lozan Antlaşması'ndan 1974'e kadar Ege'ye İlişkin Gelişmeler ve Yunanistan'ın Ege Politikası, Üçüncü Askeri Tarih Semineri: Türk-Yunan İlişkileri, Ankara, 1986, ss.26 29. [Atıf bu makaleden alınmıştır: Ülkü Halatçı Ulusoy, Uluslararası Hukuk Açısından Ege Hava Sahasında Türkiye Ve Yunanistan Arasındaki Sorunlar, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2013, s.109. =Darcan, Ahu İlknur. Türk-Yunan İlişkilerinin Psikopolitiği Ve Hava Sahası Sorunları, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Antropoloji Anabilim Dalı, Ankara, 2008. Yenigün, Cüneyt. (2001). Aegean Maritime Boundaries: Issues and Solutions. Turkish Review of Balkan Studies. 2001. 153-166. Kamalov, Ruslan. (2007) Ege Sorunları, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. Pratt, Martin & Schofield, Clive. (2019). The Imia/Kardak Rocks Dispute in the Aegean Sea. Birçok şeyi yanlış öğrenmişiz. Yine. Yazınız sayesinde bilgilendik. Elinize sağlık. Umarım beğenmişsindir. Ayrıca Mondros Ateşkes Antlaşması'nın Ege Adaları'ndan biri olan Limni'de yapıldığını bana hatırlatıp yazıya katkıda bulunduğun için ve yazıdaki imla hatalarını düzelttiğin için teşekkür ederim. Bilgilendirme için çok teşekkürler. Çok kapsamlı bir yazı olmuş. Yazıyı beğendiyseniz ne mutlu. Teşekkür ederim. Lozan da 12 adalar meselesi konuşulmadı ki İsmet Paşa o zamanlar yarbay rütbesinde idi araştırmak gerekiyor herkes işkembeden atabiliyor zaten yazıda da detaylı bir şekilde anlatılmış.Burada olay Türk hükumeti Atatürk ve silah arkadaşlarını başarısız göstererek prim yapmaktır aklı başında araştırmacı Türk halkı zaten bunu bilir insanlara doğruyu öğretmek gerekir yalanlardan oluşmuş bir algıyı değil. 1923 tarihli Lozan Antlaşması'nın 15. maddesi tamamen Oniki Adalar ile ilgili olup Türk tarafı ismi sayılan adalardan İtalya yararına vazgeçmiştir. Lakin bu ne adaları durup dururken verdik demektir ne de oniki adalar bizdeymiş demektir. O dönem Oniki Ada İtalya'nın işgali altındaydı. Lozan bu anlamda fiili durumun resmileştirilmesine yol açmıştır. Elbette burada tartışılacak noktalar bulunmaktadır fakat İsmet İnönü'ye gereksiz laf söylemek ve Lozan hezimeti gibi tabirler kullanmak konuyu ve Lozan Antlaşması'nı bilmemek hükmündedir. Teşekkürler. Çok detaylı bir yazı olmuş.


Türk senarist, yönetmen, şair, müzisyen ve oyuncu. 1998 yılına kadar Ah Muhsin Ünlü mahlasıyla birçok şiir yazmıştır. 1999 yılında Deli Yürek dizisinde hem senarist hem de oyuncu olarak kendisini göstermiştir. Yıllar içerisinde birçok başyapıtın senaristliğini yapmıştır. 2011 yılında oldukça sevilen ve ülkemizde yayınlanan en iyi absürt komedilerden birisi olan Leyla ile Mecnun dizisinin yönetmenliğini yapmıştır. Son olarak Görünen Adam dizisinin senarist ve yönetmenliğini yapmaktadır. Ünlü son günlerde değişik bir yapım ve değişik bir platformla karşımıza tekrar gelmiştir. Görmeye alışık olduğumuz absürt komedi tarzındaki eserlerine son dizisinde bilim kurgu da ekleyerek insanları, güldürüp düşündürmesinin yanında bir de hayal gücünün sınırlarını zorlamaya ve olaylara değişik bir perspektiften bakmaya itmektedir. Ayrıca bunu reklam gelirleri oldukça düşük, büyük özveri ve sabır gerektiren bir platformda yani Youtube'da yapmaktadır. Dizinin en büyük özelliği karakterlerinin bizim tarafımızdan görünmüyor oluşu. Sadece toka, saat yüzük, küpe gibi objelerini bir de aynalardan yansımalarını görebiliyoruz. Karakterler birbirini görebiliyor. Kahramanımız bir teknoloji firmasının pazarlama bölümünde çalışıyor. Şirketin özelliğiyse kilo verdiren krem, solaklar için kalem gibi birçoğumuza saçma gelen ürünleri son teknoloji olarak satmak. Karakterimiz bir gün dizinin kötü karakterinin oluşturduğu bir cihazla görünür hale gelir. Bizim için görünür hale geliyor fakat diğer karakterler için görünmez olur. Benim gibi birçoğumuz dizinin içeriğine bakarak şu soruyu kendi kendimize sormuşuzdur Eğer karakter kötü karakter tarafından görünür hale getirildiğinde dizideki diğer karakterler için görünmez hale gelmişse neden buna görünen adam denmiş yani adam mantıksal olarak görünmez adam olmuş olmuyor mu ? birçoğumuz için bunun cevabı klasikleşmiş görünmez adam kavramından ve isimden kaynaklı oluşacak önyargıları engellemek amaçlı böyle bir yol seçmiştir olabilir ama benim için durum farklı. Ben bu ismin veriliş sebebinin gerçek hayatta da sadece yansımalarda görebildiğimiz insanlara vurgu yapmak amaçlı verildiğini düşünüyorum. Yani şu an hayatımızda kaç kişiyi görebiliyoruz bir bakalım. Gözümüze çarpan ışıksal yansımalar olarak evet, birçok kişiyi görebiliyoruz. Peki bunun dizide sadece yansımalarını gördüğümüz insanlardan farkı ne? Biz onların aksesuarlarını görebiliyoruz. Sadece saatlerini, tokalarını, küpelerini vs. Tıpkı gerçek hayatta fiziksel olarak gördüğümüz onlarca insan gibi. Dizinin vermek istediği bir diğer mesaj da görünen adamın görünür olduktan sonra diğer karakterlerin sadece aynadaki yansımalarını görebilmesi ve sadece öptüğünde 7 saniyeliğine gerçeklerini görebilmesi. Öpmek; yani sevgisel bir telapati kullanmak sadece yansımaları görünen kişileri 7 saniyeliğine de olsa görünür hale getiriyor. Dizinin olumsuz yanları da yok değil. Mesela bölümler çok kısa, yaklaşık 15 dakika, ayrıca internet dizisi olması sebebiyle reklamları dizinin içine yerleştirme olarak yapmışlar ki bana göre bunu da eğlenceli bir hale getirmişler. Fakat her bölümde karşımıza gelmesi sebebiyle biraz sıkıcı bir hal alabiliyor. Henüz 7 bölüm yayınlandı ve bu bir Türk dizisi için ortalama bir bölümlük süreye denk geliyor. Ayrıca bir bilim kurgu dizisi olması sebebiyle adaptasyonu biraz zor ve bölümü izlemeye başladığınız zaman henüz adapte olmadan bölümün bittiğini farkediyosunuz. Bana göre doğrularıyla, yanlışlarıyla, verdiği mesajlarıyla, oyuncu kadrosu ve yapım ekibiyle ortalama bir Türk dizisinin çok üzerinde bir yapım, internet üzerinden erişimi kolay ve bölümler de oldukça kısa-sıkıcı yaz günlerini eğlenceli ve biraz da felsefi düşünmeye meyilli bir hale getirebilir.