Mao 1949 yılında yeni kurulan Çin Halk Cumhuriyeti'nin başına geçtiğinde önünde büyük bir iç savaştan çıkmış yıkık bir ülke vardı. Kendisinden önce Çin'in içinde bulunduğu sosyal karışıklıkları durdurmuş olan Mao birinci beş yıllık planını ortaya attı. Bu amaçla Sovyetler ile yakın temasta bulunup gerekli yapısal yardımları aldı. Bu dönemde altyapı yeniden inşa edildi, yüksek ekonomik büyüme, sanayileşme ve enflasyonda aşağı yönlü hareket görüldü. Gittikçe ekonomik gücü eline alan devlet şehirlerdeki özel şirket ve oluşumları kendi bünyesine katmaya, köylerdeki çiftçileri ise kooperatif üzerinden şehirdekiler gibi kendine bağlamaya başladı. Tabii ki Sovyetlerde olduğu gibi devletin radikal kararlarına uymayanlar radikal sonuçlarla karşılaştılar. Birinci beş yıllık kalkınma planından başarı ile çıkılınca bir sonrakinden daha büyük beklentiler arzulandı. Bu beş yıllık kalkınma planında İleriye Doğru Büyük Hamle dönemi başlatılır. Devlet çiftçi üzerindeki hakimiyetini daha fazla arttırarak temel hedeflerine planlı, dolayısı ile daha hızlı varmak istemiştir. Halk komünler halinde örgütlenmeye götürülmüştür. Bu komünlere amaçlar verilmiştir. Verilen amaçlara ulaşılamamıştır. Hatta yanlış politikalar yüzünden radikal bir şekilde tarımdan ağır sanayiye transfer ettiği iş gücü ile zedelenen tarımsal üretim, dönemsel kuraklıklar ile birleşince kıtlıklara yol açtı. Oluşan kıtlıklar sonucu milyonlarca Çinlinin ölmesiyle beraber ülke kurulduğundaki kazandığı siyasal ivme kayboldu. Ekonomik olarak baskı ve sınırlandırılmalar altında kalan Çin, Mao iktidarı boyunca kısmen izole bir dönem geçirdi. Üçüncü beş yıllık kalkınma planı Stalin'in ölümünden sonra Sovyetler'in içinde bulunduğu durumdan ders çıkarılması sonucu ortaya konulan amaçlar ve tedbirler doğrultusunda ortaya atılmıştır. Sovyetler'de olan zamanla devrimin dinamiğinden kopma, kurumlara belirli kişilerin egemen olması yani bürokrasinin artması Çin'i tedbirler almaya itmiştir. Devrimden uzaklaşma örneği önünde duran bir takım Çinli devlet adamları muhalefet oluşturmaya başlamıştır. Bu konularda alınan tedbirlere de Çin Kültür Devrimi denilmektedir. Dağılan gücünü tekrar elinde toplamak isteyen Mao Kızıl Muhafızlar adlı fanatik gençlerin oluşturduğu ve geniş yetkilere sahip topluluğu kurdurdu. Bu topluluk Kültür Devriminde eski Çin'e ait ne varsa tahrip etmeyi amaçlamıştır. 1976 yılında Mao'nun ölümü ile birlikte Çin siyasal bir bunalıma girdi. İçinde Mao'nun karısının da bulunduğu Dörtlü Çete ve parti içindeki diğer oluşumlara karşı giriştiği mücadeleyi Xiaoping ve arkadaşları kazandı. Çin'in o güne kadar sürdürdüğü merkezi ve içine kapalı ekonomi modeli istikrarlı bir yapıda olsa bile ekonomiyi ne gerekli ölçüde büyütebilmiş nede halkı refaha kavuşturabilmişti. Bunun farkına varan Xiaoping tarımdaki baskıyı azaltmış ve özel teşebbüslere imkan sağlamıştır. Örneğin hedef üretimi geçen çiftçiler artan mallarını piyasada istedikleri gibi satabilmelerinin önü açıldı. Bu sayede ekonomik bir gelişmeye öncüllük edildi. Tarımsal düzenlemelerin ardından kamusal düzenlemelere geçen Xiaoping kamuyu modernize edecek reformlara imza atmıştır. 1992'li yıllarda iç dinamizmini yakalayan Çin kendini daha fazla ve doğru bir şekilde geliştirmek amacıyla yabancı yatırımcılara imkan sağlamıştır. Ekonomik kalkınmada Xiaoping dörtlü modernleşmeyi savunmuştur. Bunlar sanayi, tarım, ulusal savunma ve bilim, teknolojidir. Bu gelişmeleri dışa açılarak daha iyi gerçekleştireceği bilincinde olan Xiaoping 1979 yılında ve sonrasında yabancı sermayeyi ülkesine çekmek için çeşitli reformlar yaptı. Çin Halk Cumhuriyeti'nin kuruluşundan günümüze, günümüzden olası geleceğine değineceğimiz bu yazı dizisinde ilk olarak ülkenin ilk zamanlarında yaşadığı sosyokültürel ortamın ve yöneticilerin bazı konulardaki inatlarının ülke ekonomisine etkilerine değindik. Devamında şuan bulunduğu konumuna gelmesinde büyük bir öneme sahip olan reformist ama aynı zamanda ülkenin kuruluş felsefesinde oldukça farklı düşüncelere sahip olan Xiaoping'ten bahsettik. Mao ile farklarına değindik. Bir sonraki yazımızda ise Xiaoping'in ölümü sonrası Çin Halk Cumhuriyeti'nin Dünya'ya olan ekonomi ve geçen süre içinde güçlenmesi ile siyasi etkilerine değineceğiz. Kuruluşundan Xiaoping'in ölümüne kadar geçen süre içinde bence çıkarabileceğimiz en büyük ders, bazı konularda ülkenin inatla koyduğu hedefe varmak için çabalaması. Eğer bir hedefimiz varsa ve biz ona ulaşmak için çalışıyorsak en kötü senaryo gerçekleşse bile yola başladığımız andaki durumumuzdan daha ileriye varmış oluyoruz. Süper tespit, yerinde bir gündem. Çin başlı başına bir aktör. Hesaplara katılmaması büyük açık. Yeni lideri ölene kadar başkan artık. Yeni uygulamaları sosyal kredi modeli dünyada kontrast oluşturacak. Dört adet askeri tıp üniversitesi olan konseptleri çok farklı bir orduları var. Dikkat çektiğiniz diziyi takipte olacağım.Teşekkürler, başarılar. Öncelikle değerli yorumunuz için teşekkür ederim.Dünya gündeminde dediğiniz gibi hesaplara katılmıyor. Ama katılmamak dezavantajları olsa bile bence şuanda bu durumları avantaj açısından daha baskın. Çünkü devasa üretimleri, güçlü ordusu, teknolojisi ve neredeyse sınırsız insan gücüne sahip olsalar bile dünya hala Amerikan dünyası. Farkında olmalarından dolayıdır ki bir çok uluslararası girişimlerini sessiz hallediyorlar. Modern ipek yolu projesi ya da Afrika ülkeleri ile olan yakınlıkları aslında gündeme o kadar da düşmeyen şeyler. Bence Çin Amerika ile olan ekonomik savaşına karşı geçmişte başlamadan önce oldukça soğuktu. Çünkü ihracatı ithalatında fazla olduğu bir ülkeye kimse ekonomik bir savaş açmak ya da ekonomik savaşa girmek istemez. İlerideki yazılarımda da bahsetmeyi düşündüğüm konulardan biriside son dönemde Çin ekonomisine Amerika'nın yaptığı negatif etki. Gerek siyasi gerekse ekonomik yaptırımlarına karşı Çin'de Mao'ya karşı sürekli bir huzursuzluk vardı. Zaten ömrünün son yıllarında eski gücünü kaybeden Mao'ya karşı muhalifler güç kazanmıştı. Ölümünden sonra sancılı bir süreç sonuçta Xiaoping'in başında olduğu reformcular başa geldi. Eskinin kapalı Çin ekonomisini dünyaya açmaya karar verdiler. Bundaki temel amaçları ihracat ile ekonomilerini daha iyi bir şekilde büyütebileceklerine inanmalarıydı. Ama bir zamanlar komünist olup sonradan liberal ekonomiye geçen ülkelerle kıyaslarsak Çin bu değişim sürecini ani değil de 10 yıllara yayarak gerçekleştiriyor. Belki bu yavaş geçiş sayesinde oluşacak tepkileri minimalize etmiştir. Umarım sorunuza cevap verebilmişimdir. Mao'dan sonra gelen Xiaoping, Çin'i ekonomik anlamda biraz daha rahatlatmışa benziyor. Özellikle özel teşebbüslere müsade etmesiyle rekabet ortamı oluşmuş. Kapalı ekonomi modeli dinamizmini sadece içeriye vermeye çalışan bir sistem. Böyle bir durum basit düşününce akla yatsa bile aslında hızını ve fırsatlarını yitiren bir sisteme çıkmış olunuyor. Xiaoping bunu fark eden insanlardan biri olmuş ve eline fırsat geçtiğinde ülke ekonomisini kısmen de olsa değiştirebilmiş. Dediğiniz gibi rekabet sert olsada gelişmenin kamçısıdır.


Çin Seddi yapımı uzun yıllar süren, Çin devletlerini Moğol ve Türk akınlarından korumak için yapılan uzun, geniş ve kale surlarını andıran yapılardır. Uzak Asya'ya, barutu bulup Avrupa'ya götürebilmek amacıyla bir kervanla gelen William Garin ve Pero Tovar yolda garip bir yaratık tarafından saldırıya uğrar. Sağ olarak sadece ikisi hayatta kalır ve daha sonra Çinli askerler tarafından yakalanırlar. Karşılaştıkları yaratığın taotie adlı canavar olduğunu ve Çin ülkesine her 60 yılda bir saldırdığını öğrenirler. Kendilerini Çin Seddi üzerinde Taotie kuşatması altında bulurlar. Filmde genel olarak aksiyon, gerilim hiç dinmiyor. Senaryo olarak da yeterli sayılabilecek düzeyde olan film, bilgisayar teknolojisi ile yapılmış çeşitli silahlar ile görsel şölen sunuyor. Eksik yanları olarak tarihi olaylara ve kişilere yer vermemesi sayılabilir. Klişeleşmiş olarak batılı adamın gelip ülkeyi düşmanlardan kurtarması senaryonun açık yanlarından. Müzik olarak birkaç sahne dışında yeterli denilemez. Ben olsaydım dünyanın yedi harikasından biri olan Çin Seddi ile ilgili olarak aksiyon sahneleri ile birlikte ilginç tarihi bilgilere yer verirdim. Yıllarca ayakta kalan set birçok kültüre tanıklık etmesiyle geniş bir tarihi birikimi barındırıyor. Filmin başında 10-15 dakikalık tanıtım olabilirdi. İkinci olarak olaylar Doğulu kültürlerin yaşadığı coğrafyada gerçekleşiyor ve başrolde niye batılı bir adam var. Acaba çekilen filmin ünlü olması için illa Hollywood'dan iz mi taşıması gerek. Tabi ki gerekmiyor. Sonuç olarak Çin Seddi ile ilgili film çekilecekse baş karakterin Çinli olması gerekliydi. Yönetmen öyle uygun görmüş, saygı duyuyoruz. Sonuç olarak aksiyon olsun, tarihi öğeler içersin, arkadaşlarla eğlenmek için izlemek istiyorum diyenler için uygun seçim. Ama çok fazla Çin kültürünü beklemeyin. Ben de bu filmi uzun zaman önce izlemiştim. Gerçekten güzel filmdi. Yazınız güzel olmuş, elinize sağlık. Filmdeki aksiyon sahneleri de süperdi. Bu filmde Numan Acar da oynamış be ya. Bugünlerde çok yerde karşılaşmaya başladım. Ekleyeyim dedim.


Payami Safa'nın Arsen Lüpen'den esinlenerek yazdığı Cingöz Recai adlı eserinin 3.film uyarlaması. İlki 1954 yılında usta yönetmen Metin Aksan tarafından çekilen ve yakışıklı hırsız Cingöz Recai'yi Turan Seyfioğlu'nun oynadığı siyah beyaz filmdir. İkinci film 1969 yılında Cingöz'ü usta jön Ayhan Işık'ın oynadığı yapımdır. 3.sü İse bu hafta vizyona giren ve Başrolünde Kenan İmirzalıoğlu'nun yer aldığı günümüz uyarlamasıdır. Film, Kenan İmirzalıoğlu ve yönetmen Onur Ünlünün Deli Yürek'ten sonra ki ilk buluşmasıdır. Daha önce Onur Ünlü'nün Görünen Adam'ı yazımızda Onur Ünlü'den ve Deli Yürek'ten bahsetmiştik. Onur Ünlü'nün yazmadan yöneteceğim dediği ilk film olan Cingöz Recai'nin senaristleri Ezel dizisinin senaristleri Kerem Deren ve Pınar Bulut'tur. Yazımın bundan sonraki bölümü film hakkında bolca eleştri ve spoiler içermektedir. Müsadenizle bir paragraf açmak istediğim konu ise film boyunca Cingöz ile Başkomiser Mehmet Rıza arasındaki geçmişe dayanan hukukun filmde sürekli karşımıza çıkması fakat bir türlü açıklanmaması. Aynı şekilde filmde bahsi geçen Cingöz Recai'nin 4 yıl önce Başkomiser Mehmet Rıza tarafında Boğaz köprüsünde sıkıştırılması da filmde bol bol vurgulansa da izleyiciye aktarılmıyor ve insanların kafasında birer soru işareti olarak kalıyor. Bu soru işaretleri ve Cingöz ile Hayalet arasındaki mevzunun henüz kapanmamasına dayanarak 2. Filmin çıkacağından nerdeyse emin olabiliriz. Filmi yönetmenlik açısından düşündüğümüzde ben çekilen mekanların oluşturduğu ambiansın bize vermek istediği mesajlarla çok uyumlu olduğunu düşünüyorum. İstanbul ve St Petersburg'da çekilen mekanlar insanda gerçekten bir ilgi uyandırıyor. Filmde en çok hoşuma giden detay Başkomiser Mehmet Rıza'nın papağanına Peyami Safa'ya itafen Peyami isminin verilmesi. En anlam veremediğim olay ise filmdeki polis araçlarının klasik beyaz Türk polis araçları değil de, Amerikan filmlerinde kullanılan siyah araçların kullanılmasıydı. Burada herhangi bir gönderme ya da bir mesaj var mı doğrusu merak ediyorum. Yani genel olarak filmim Türk Sineması standartlarının üzerinde fakat beklentilerin altına kaldığını düşünüyorum.


İlkokul yıllarında minicik insanlara, fen bilgisi derslerinde gezegende ağırlığı ve hacmi olan her şeye cisim denir diye öğretilir cismin tanımı. Bütün cisimleri, bireyler doğdukları andan itibaren şekilleriyle hafızalarına kodlamaktadırlar. Ve bütün cisimlerin kendilerine öz şekilleri vardır. Cisimler ne kadar somutsa, şekiller de bir o kadar soyuttur aslında. Beynimizde cisimlerin şekil kodları yönlendirir algılarımızı. Mesela anahtar, ampul, askı kelimelerini konuşma anında söyleyen birisini dinlerken, o cisimler insan beyninde canlanır. Canlanması madden değil ama imgesel olur. Bu durumda canlı, cansız her varlığı biz şekli ile algılıyoruz. Şekiller dünyamızı tanımanın kodlarıdır. Nasıl ki beyin, tat alma duyusuyla yiyecekleri tatlı, tuzlu, ekşi, acı diye ayırıp algılıyorsa; cisimleri de görme ve dokunma duyusuyla kare, yuvarlak, üçgen, oval, yamuk, pürüzlü, düz, mat, parlak gibi birçok ifade ile algılıyor. Beyinde oluşan bu işlemler insanı ve hislerini etkiler. Şekil ve cisim olgusunu ayrılmaz kılar. Şekilsiz bir cisim tarif edilemez. Ya da önceki yaşantılardaki tecrübelere göre çok sınırlı bir şekilde tarif edilebilir. Yerdeki taşları tanımlamak gibi bir işlemdir bu. Aslında taşın da şekli olduğu gibidir, hiçbir cisme benzememesidir. Fakat insan beyni yerde gördüğü taştan, havada uçuşan bulutlara kadar her cismi beyninde bir şekille yeniden kodlamaya çalışır. Bir taşı bazen kalbe veya yağmur damlasına benzetirken, havadaki bulutu bir gemiye ve ya bir insan suretine bile benzetebilmektedir. Bu algısal yanılmayı ya da benzetmeyi her insan koşulsuz yaşar. Yaşamamışsa bu gerçek bir soru işaretidir. Çünkü doğal olanı, cisimlere başka bir şekil veya anlam yüklenmesidir. Bu insan beyninin yaratıcılığıdır. Tek düzelik onu olduğu gibi görmektir. Bu bağlamda karşılaştırılması gereken heykeltıraşların, küçücük bir çakıl taşından kocaman bir kayaya kadar uzanan akla gelmeyecek eserleridir. Sanatçıları, diğer insanlardan ayıran özellikleri, yığın olarak görülen bu cisimlere istedikleri cismin şeklini akıllarında duygularına göre ölçüp biçip verebilmeleridir. Bu hüner büyük bir olağan dışılıktır. Sonuçta cisim söz konusu olduğunda, şekil unutulamaz bir bütünleyicidir. Bu bütünleyicilik aslında sadece elle tutulup, gözle görülen somut cisimlerde değil; kütlesi ve varlığı duyularla algılanamasa da inançlarla var olduğuna inanılan soyut cisimlerde de vardır. Yine soyut cisimleri de şekillendirme, insanın engellenemez bir dürtüsüdür. İnsanoğlu melekleri beyaz giysili, kanatlı bir kadın olarak beyninde şekillendirip resmederken, Azrail'i elinde uzun saplı orakla, simsiyah giysili bir erkek figürüyle canlandırmıştır. Ve bu tasviri ilk resmeden insandan bu güne, bu algı çoğu insanın beyninde böyle şekillenmiştir. Bu olay, insanoğlunun şekillendirmeden beyninde bir cisim veya olgu oluşturamadığının ya da somut-soyut tüm verileri şekillendirip sakladığının bir kanıtıdır. Hiç görmediği bir cismi neye benziyor? sorusu ile tanımlamaya çalışır insanoğlu. Bu doğrultuda cisimlere anlam ve görüntü yükler. Şekil, cisimlerden soyut kavramlara bu örneklerle atlarken, sadece dini inançlar olarak değil; siyasi, ırksal, sanatsal inanç ve duygular da cisimmişçesine beyinde şekillerle imgelenir. Ve ayırmaç denilen soyut şekillendirmeler de yine bir cisim-şekil bütünlüğüdür. Fotoğrafçılıkta, bu bütünlüğü yakalamak cisim-şekil arasındaki olguyu çözüp, cismi özelliğiyle tam yansıtabilmek zor bir iştir. Karede anlatabilmek için seçilen cisim, Niçin bu nesne? Hangi yönden? Ne kadar mesafeden? gibi birçok soruyu da yanında getirir. Nesne seçimi önemlidir. Zira seçilen cismin, çok bilindik mi yoksa yabancı mı olması ifadeye yardımcıdır. Fakat aslında çok bilindik, günlük cisimler fotoğraf karesinde bize uzak gelebilir ya da tam tersi. Bu seçimi, fotoğrafçı sadece güdülerine inanarak yapmak zorundadır. Seçeceği kadraj, cisimleri ne ölçüde ifade edebileceğinin ilk adımıdır. |Cisim: : cism , Doğada element, bileşik veya bunların karışımları halinde bulunan, kütlesi ve ağırlığı olan, duyularla algılanabilen şey. Gerçekten sanatsal bir yazı olmuş. Fotoğraflar da bir harika.


Naruto daha öncede belirttiğim gibi bir Japon animasyonudur, Masashi Kishimoto'nun yazdığı mangadan uyarlanmıştır. İlk defa 1997 yayımlandı yani belirtildiği üzere bayağı eski sayılabilir. O dönemden beri kah mangasıyla kah animesiyle ün saldı ve milyonlara ulaştı, dolayısıyla bunu siz duymadıysanız yanınızdaki 10 kişiden biri en azından bir kere duymuş olmalı diye düşünüyorum. Hikaye Naruto Uzumaki adında bir çocukla başlıyor, Ninja olmak onun hayali ve en güçlüsü olmak istiyor ve bilirsiniz ki bu çocukta özel bir güç var yalnız bu özel güç sandığınız kadar basit bir şey değil diyerek geçiyorum izlemeye zaman ayırırsanız ki 2.sezonuyla birlikte kabaca 720 bölüm 24er dakikadan toplam 12 gün geceli gündüzlü vaktinizi alacak. Bu çizgi-dizi aslen Ninjalarla dolu bir boyutta geçiyor. Süper güçler, anlam veremediğiniz hareketler, katanalar, kunailer, shurikenler. Bu aksiyon ögeleri bir aradayken zaten ilgi çekmiyor değil. Hikayesi başlarda pek anlam vermese de ileride gerçekten ilginç ve konuların hep toparlandığını fark ediyorsunuz ayrıca verdiği mesajlar aslında üzerinde düşünüldüğünde mantıklı dedirtiyor ve bu hikayeyi yazanın tamamen amaçsız bir aksiyon çizgi filimi yazmadığını anlıyorsunuz. Kısa bir örnek vereyim Naruto bir Hokage olmak istiyor ve çocuk yaşında verdiği bu kararı üzerine bir konuşma yaparken Kısayol mu? Hokage olmanın kısa yolu yok. diyor. Şimdi bu lafın duyunca biz çalıştık da ne oldu veya ulan şu Paris Hiltona baksana hayata bir sıfır önden yok yok beşe sıfır önden başladı diyor olabilirsiniz ancak bu verilen mesajın geçerliliğini değiştirmiyor. Şu ana kadar yazdıklarımla anlatabildim mi bilmiyorum kısa özet geçeyim, Naruto adlı bir çocuk var amacı uğrunda çalışmaktan ve çatışmaktan kaçınmıyor etrafındaki insanlarla güçlü dostluk bağları kuruyor ve 720 bölüm boyunca o karakterleri sizlere yaşatıyor. İlk 20 bölümde geçen olaylar ile ilginiz pik seviyeye ulaşıyor ve bu ninja dünyasının içine giriyorsunuz. Yavaş yavaş her bölümde karakterlerin çatışmasını her çatışmadan sonra bir önceki hallerinden daha güçlü oluşunu birinci elden deneyim ediniyorsunuz, ve benim gibi eski izleyicilerinden iseniz onlarla beraber büyümüş oluyorsunuz. Şimdi gelin gelelim eldeki konuya; çocuğunuz neden garip koşuyor. Eğer çocuğunuz kollarını arkasına uzatıp iki büklüm bir şekilde koşuşturuyor, sürekli keşke bir katanam olsa diyor, evde kağıttan ve kartondan shurikenler yapıyorsa, büyük ihtimalle kendini bu ninja dünyasına kaptırmıştır. Şahsen doktor değilim ama bu konu hakkında teşhisimin doğruluğuna eminim. Bu arada kendini fazla kaptıranlara internetçede weeaboo deniliyor ki bu tamamen ayrı bir yazı konusu.


5-11 yaşındaki çocuklar için Kasım 2021'den itibaren acil kullanım amacıyla bir COVID-19 aşısına izin verilecek. Aşı, 3 hafta arayla alınan 2 dozluk bir seri şeklinde uygulanacak. Her doz, ergen/yetişkin aşı dozajının 1/3'ü olan 10 mikrogram olacak. 12-17 yaşındaki çocuklar için ise bir aşı halihazırda ruhsatlandırıldı ve 11,1 milyondan fazla ergen aşılandı. Bu aşı, 3 hafta arayla alınan 2 dozluk bir seri şeklinde ve her doz da30 mikrogram. Evet. Klinik çalışmalarda %90-100 etkinlik tespit edildi ve araştırmalar sırasında ciddi bir COVID-19 vakası ortaya çıkmadı. Aşılar Delta varyantına ve tahmin edilen diğer COVID türlerine karşı etkili durumda. Çoğunlukla hafif ila orta dereceli yan etkiler bildirildi: ateş, yorgunluk, baş ağrısı, titreme, ishal, kas ve eklem ağrısı. Çocuklar genelde 1. doza kıyasla 2. dozdan sonra daha çok yan etki bildiriyor. Nadir yan etkiler arasında ise lenf bezlerinin şişmesi ve cilt hassasiyeti var. Miyokardit , MRNA aşılarına bağlanmıştır ve çok nadirdir. Uygulanan 1 milyon doz başına 26 miyokardit vakası bekliyoruz. Genç erkeklerde daha sık ve 2. dozdan sonra daha yaygın görülüyor. Semptomlar tipik olarak aşı olduktan sonraki 7 gün içinde ortaya çıkıyor. Şu ana kadar olan vakaların çoğu hastaneye kaldırıldı ama hiçbir çocuk ölmedi. Çocukların hepsi 34 gün içinde tamamen iyileşti. Şu ana kadar yapılan çalışmaların ve toplana verilerin sonucuna göre aşıya bağlı miyokardit, COVID19'un neden olduğu miyokardite kıyasla çok daha hafif. Tabi ki. Çocuklarda COVID-19 hastalığı, belirti vermeyecek düzeyden şiddetli bir hastalığa kadar değişebiliyor. 21 Ekim itibariyle 6,3 milyonun üzerinde çocukta COVID19 rapor edildi. 12 yaşından küçük çocukların da sadece %43'ü doğal bağışıklığa sahip. 23 şehirde 24073 çocuğun tedavi amacıyla hastaneye yattığı bildirildi. Hastaneye yatan çocuklardan %30'unun altta yatan bir hastalığı/tıbbi durumu yoktu. COVID19 için hastaneye yatış oranlarının gripten daha yüksek olduğu görüldü. Ekim 2021 itibariyle 5217 MIS-C vakasının COVID-19 ile bağlantılı olduğu görüldü. Yetişkinlere göre az görünse de şu ana kadar aşı olmayan 600'den fazla çocuk ölümü rapor edildi. COVID-19, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki çocuklar için ilk 10 ölüm nedeninden biri haline geldi. Uzun süren COVID-19 ise çocukların %7-8'inde bildirildi. 2. Dünyanın her yerinde bilim insanlarının aşıyı bulması için çok fazla para ve kaynak harcandı. 3. Aşının üretimi, klinik denemeler tamamlanmadan başladı çünkü hükümetler bu çabayı finansal olarak destekledi ve izin verdi. 4. Aşılar Faz 1, 2 ve 3'ten geçmesine rağmen, bilinmeyenleri bulmak için fazlar üst üste bindirildi, yani fazların sınırları keskinleştirilmedi. Bu zaten standart uygulanan bir durum. 5. Toplumdaki yüksek hastalık oranları klinik deneyler sırasında, minimum sayıda COVID19 vakasını beklemek zorunda olmadığımız anlamına geliyordu. 6. 150.000'den fazla insan ABD denemelerine katılmak için akın etti. Bu çalışma onlar olmadan yapılamazdı. 1. mRNA, DNA'nın bulunduğu hücre çekirdeğine giremez. mRNA'da, çekirdeğe girmesine izin verecek gizli kapı kodu yoktur. 2. mRNA, DNA'ya dönüşemez. Bunun olması için, aşılarda bulunmayan ters transkriptaz adlı bir enzim gerekiyor. 3. mRNA kendisini DNA'ya ekleyemez/entegre edemez/bağlayamaz. mRNA'nın bunu yapması için aşılarda bulunmayan integraz adı verilen bir enzime ihtiyacı vardır. Aşı bileşenleri çok hızlı bir şekilde vücuttan temizleniyor, mRNA ise çok kırılgan ve enjeksiyondan/vücuda girdikten 72 saat sonra bozulur ve içindekiler vücutta kalmaz. mRNA aşıları gerçek virüsten yapılmaz. Bu bir virüsün zayıflamış, ölü veya bulaşıcı olmayan kısımlarını içermedikleri anlamına geliyor. Şu ana kadarki aşıların geçmişinde, ciddi/olumsuz yan etkiler yalnızca kullanıma sunulduktan sonraki ilk 2 ay içinde ortaya çıkar. Şu anda elimizde 12 aydan daha fazla aşı takip verisi var. Binlerce kadın da aşıdan sonra hamile kaldı. Bir COVID19 aşısından sonra adet döngülerinin değiştiğine dair raporlar var ama bu durum şöyle açıklanabilir: Vücut bir bağışıklık tepkisi oluşturuyor ve bu ateş gibi geçici bir yan etki. Doğal bağışıklığın etkinliği yüksektir ancak bazı hastalıklar için koruma maalesef azalıyor. 1 doz aşı olmak, COVID19'dan iyileşmiş kişiler için bile bağışıklık yanıtını güçlendirir . Bağışıklık tepkisi, doğal etkileşimden daha karmaşık. Aşı bağışıklığı kadar yaygın değil. Bu nedenle kanıtlar, aşının endişe verici varyantlara karşı daha iyi koruduğunu göstermektedir.


Kitap; bir insanın eğitim ile tanıştığı yaştan itibaren en iyi arkadaşıdır. Kitap sayesinde bir insan; kendisini geliştirir, hayal dünyasını geliştirir, kelime dağarcığını geliştirir, konuşmasını ve düşüncelerini geliştirir. Yetişkin bir insan kitap okumaya devam ettiğinde bile bu maddelerin hepsini geliştirebilir. Bu yüzden küçük bir çocuğun, çocukluğundan itibaren kitaplar ile haşır neşir olması ufkunun, geleceğinin çok daha iyi olmasına neden olur. Bir çocuğun bir nesneyi dikkate alması için ise o nesnenin ilgi çekici olması gerekmektedir. Kitap okumak istemeyen ya da kitaplara ilgisi olmayan bir çocuğa zorla kitap okutmaya çalışmak, çocuğun okumaya karşı ön yargı beslemesine neden olacaktır. Bu yüzden çocuklara kitap okuma alışkanlığı kazandırmak için belli başlı öneriler dikkate alınmalıdır. - Bir çocuğa kitap okuma alışkanlığı kazandırmak için ilk olarak küçük yaşlardan itibaren çocukla ilgilenerek hayal dünyasını keşfetmeniz gerekmekte. Hikaye ve masallar ile çocuğun hayal dünyası hem geliştirilmeli hem keşfedilmelidir. Buna göre kitap seçimleri yaparak çocuğun ilgisi kazanılmalıdır. - Kitap okuma alışkanlığı kazandırırken ilk olarak çocuğa; resim içeriği bol kitaplar okutulmalı. Yazının daha az, resmin daha fazla olduğu kitaplar çocukların ilgisini çekmektedir. - Ebeveynler çocuklarına kitap okuma alışkanlığı kazandırmak istiyorsa onlar da kitap dünyasını araştırmalı, en çok okunan ve öğretici kitapları bulmalı, çocuklarına empoze etmeli. Bu sayede güncel kitaplar çocuklara okutulmuş olacaktır. - İlk zamanlarda kısa hikayeler ve romanlar okutulmalı. Bu sayede az sayfalı kitaplar ile başlanılarak, çocuğun çabuk sıkılması engellenmiş olur. - Her gün ya da her akşam on beş dakika kadar bile olsa kitap okunmalı. On beş dakika boyunca sadece kitap okunarak, çocuğun alışkanlık haline getirmesi için çaba gösterilmeli. - Kitap fuarları takip edilmeli. Çocuklar ile birlikte fuarlara gidilerek hem sosyal anlamda hem de okuma ve yeni kitaplar öğrenmek adı altında çocuklara bilgiler verilmeli. - Çocuk odasında küçük bir kitaplık yapılarak çocuğun küçük yaşlardan itibaren kendi düzenini kurması sağlanmalı. Çocuğun ilgisini çeken kitapları koyabileceği bir alan yaratılmalı. - Aile olarak en büyük ayrıcalık kitap okumaya gösterilmeli. Bu sayede çocuk kitap okumanın önemli bir aktivite olduğunu benimseyecektir. - Çocuk dergilerine abonelik yaptırılarak; kitap olmasa bile çocuğun okuması için dergiler edinilerek okuma alışkanlıklarının kazanılması hedeflenmeli. - Kitap, dergi satan mağazalara giderek çocukların ilgisini çeken, okumaya heves ettirecek içerikler satın alarak hayal dünyalarına destek olunmalı. - Son olarak, çocuklarınızın anı defteri oluşturmasını sağlayın. Okuma ve yazma birbiri ile endeksli aktivitelerdir. Bu yüzden günlük tutmak okumayı teşvik edebilecek bir etkendir.


Eyvah Kitap, yazarın çocuklarla yaptığı kitap okuma üzerine sohbetlerinden yola çıkarak kaleme aldığı hikayelerden oluşuyor. Çocuğunuz bu kitapta kendini bulacaktır. Çocukların neden ''eyvah kitap'' dediğini dillendiren öykülerin kitabı. Martıya Uçmayı Öğreten Kedi kitabı, çocuğunuza okuma alışkanlığı kazandırmakla kalmayacak ve aynı zamanda hayvan sevgisi ve empati de kazandıracaktır. Annesiz kalmış bir martının tüm sorumluluğu üstlenen kedisinin hikayesini anlatan bu kitap, çocuğunuzun en sevdiği kitaplar arasına girecektir. Bisiklet ve zaman yolculuğu... Eski çağlara yolculuk yapabilen bir bisiklet icat eden iki kardeş, bu bisikletle ilk çağlara giderek yepyeni maceralara atılıyor. Savaşın neden olduğu yıkımı Alfie adındaki bir çocuğun gözünden anlatan yazar, duyarlı bir neslin yetişmesini amaçlıyor. Sürükleyici ve güçlü mesaja sahip olan bu hikayeyle çocuğunuzun kitap okuma sevgisine katkıda bulunabilirsiniz. Çocukların Youtube izlemeyi ne kadar sevdiğini herkes bilir. Ünsüz Youtuberın Günlüğü kitabı, en az Youtube videoları kadar çocuğunuzun ilgisini çekecektir. 100 yılı aşkın süredir çocukların hayal dünyalarını besleyen Pal Sokağı Çocukları, minik okurlar tarafından oldukça beğenilmektedir. Budapeşte'nin yoksul bir semtinde yaşayan arkadaş grubunun maceralarına tanık olabilirsiniz. Kitaplara karşı büyük bir önyargı sahip olan kahramanla çocuğunuzu tanıştırmaya ne dersiniz? Küçük Leopold'un kitaplara karşı bu fikri kısa sürede değişecektir ve kitaplar en yakın dostu olacaktır. Çocuğun günlük hayatta sıklıkla karşılaştığı olayları örnek soru cevaplarla öyküleştiren Ben ve Başkaları, karışık felsefi kavramları çocukların anlayabileceği bir dille sunuyor. Renkli karikatürleri ve özgün çizimleriyle de çocuğunuzun beğenisini kazanacaktır. Hababam Sınıfı'nın farklı bir versiyonu olarak da tanımlanabilen Uçan Sınıf, çocukların ve yetişkinlerin severek okuyacağı kitaplardandır. Aksiyon dolu olaylarıyla çocuklara heyecanlı ve keyifli bir okuma deneyimi yaşatacaktır. Çizgi roman tutkunlarının bayılacağı bir kitap. William Shakespeare'in tiyatro oyununun uyarlaması olan Manga Shakespeare dizisinde yer alan Macbeth, aynı zamanda arkasında yazarla ilgili pek çok bilgi içeriyor.


Kalp yetmezliği , kalbin, dokuların metabolik gereksinimini karşılayacak miktarda kanı vücuda pompalayamaması sonucu oluşan acil tedavi gerektiren klinik bir sendromdur. Yetişkin hasta grubu KY ile pediatrik grup KY belirgin farklılıkta kökene ve kliniğe sahip olduğu gibi pediatrik grup da kendi içerisinde yaş gruplarına göre farklılıklar barındırır. Pediatrik KY kökeninde kardiak ve ekstrakardiak olarak ikiye ayrılırken kardiak nedenler temel 3 başlık altında incelenebilir. Ekstrakardiak nedenlerse venöz dönüşü etkileyen çeşitli hormonel, tümoral, vasküler patolojilerdir . Pediatri hastalarında KY nedeni başlangıç yaşına göre değişir. Fetal yaşam ve yenidoğan döneminde ağır anemi, disritmi, sıvı yüklemesi, PDA, VSD, asfiksi, sepsis, hipoplastik sol kalp sendromu, büyük arter transpozisyonu ve arteriovenöz malformasyon gibi çeşitli nedenler öne çıkarken büyük çocuk ve ergende ağır orak hücreli anemi, myokardit, enfektif endokardit, perikardit, kardiyomyopati ve özellikle endüstrileşmemiş ülkelerde akut romatizmal ateş, mitral yetmezlik, aort yetersizliği başlıca sebeplerdir. KY'nin fizyopatolojisi izlendiğinde vücudun myokard kontraktilitesindeki yetersizliğini end diastolik volüm ve basınç arttırarak dengeler. Ancak bir süre sonra bu artışa bağlı ventrikül dilatasyonu ve/veya hipertrofisi gelişir. Bir noktadan sonra aşırı diastol sonu basınç kardiak debiyi düşürür ve dekompansasyon başlar. Kalp atım hacmi belirli bir değerin altına düştüğünde oligüri ve periferik dolaşım yetersizliği bulguları başlar. Yetersizlikte sol ventrikül end diastolik dolum basıncının plazma proteinlerinin onkotik basıncının 24 mm/Hg üzerine çıkmasıyla alveollerde sıvı toplanır ve böylece konjesyon başlar. Basınç daha da artacak olursa akciğer ödemiyle sonuçlanır. Oluşan bu sorunlar nöronal , hormonal , nörohumoral savunma mekanizmalarını aktifleştirir. Böylece bozulan renal perfüzyon düzelir, kalp ve beyin kan akımı ile myokard kontraksiyonu ve hızı artar. Su ve tuz tutulumuna bağlı olası ön yük artışı atrial natriüretik peptitle engellenir. Pediatrik kardiyolojide KY bulguları myokard işlev bozukluğuna, pulmoner konjesyona ve sistemik venöz konjesyona bağlı gelişir. Myokard işlev bozukluğunu gösteren bulgular azalmış kardiotorasik oran , taşikardi , galo ritmi , pulsus paradoxus , pulsus alternans , zayıf nabız, soluk-soğuk ekstremite ve sempatik tonus artışına bağlı terleme, gelişme geriliğidir. Pulmoner konjesyon ise takipneye , wheezinge , staz rallerine , siyanoza , disipneye ve öksürüğe sebep olur. Ayrıca hastalarda sisitemik venöz konjesyon sonucu hepatomegali , boyun veni dilatasyonu ve periferik ödem görülebilir. Ancak tanı telokardiografi , elektrokardiyografi , ekokardiyografi , radyonüklid inceleme, arteriyal kan gazı ve elektrolit ölçümü, hematolojik inceleme, idrar analizi ve kan glikoz ve kalsiyum düzeyi ile desteklenmelidir. Ayrıca pediatrik KY'de derecelendirme modifiye Ross sınıflamasıyla yapılır. Tedavi hastalığın kronik ya da akut seyrine göre şekillenir. Kronik KKY tedavisinde kardiyoloji servisinde su ve tuz retansiyonunu azaltmak için diüretiklerden , myokard işlevselliğini arttırmak için digital glikozitlerden , kalbin ön ve art yükünü azaltmak içinse vazodilatörlerden yararlanılır. Akut KKY için yoğun bakımda acil tedavi gereklidir. Ciddi solunum güçlüğünde hava yolu desteği verilir gerekirse mekanik ventilasyon uygulanır. Resüsitasyondan sonra kan elektrolit düzeyleri de dikkate alınarak 140 mL/kg/günü aşmayacak şekilde intravenöz sıvı tedavisi başlanır. Sistemik perfüzyonun çok azaldığı akut kalp yetersizliğinde ve kardiyak debinin çok düştüğü hastaların tedavisinde önce alfa ve beta adrenerjik agonistler, fosfodiesteraz inhibitörleri ve/veya nitroprusid uygulanır. Yoğun medikal tedaviye yanıt alınamayan hastalarda transplantasyon ve total yapay kalp takılması umut ışığı olarak görülmektedir. Terimleri parantez içinde açıklamanız oldukça güzel olmuş. Birçok kişinin anlayabileceği bir yazı olmuş. Güzel fakat anlaması zor bir konu. Terimleri herkesin anlayabilmesi için parantez içinde açıklamanız hoş olmuş. Teşekkürler. Bilgilendirici bir yazı olmuş. Elinize sağlık.


Canlılar sürekli olarak bir eylem içerisindedirler. İnsanlar ne ile iştigalse onu bilmeleri gerekir ki bu aklın gereğidir. Birey yaşadığı çevrenin bir ürünüdür. O çevre etrafında şekillenir ve o dokuda yoğrulur. İnsan kendi dünyasında sahip olduğu çevreyi ve dokuyu sonuna kadar bildiğini düşünür fakat bu doğru olmayabilir. Burada bahsedeceğimiz esas nokta, insanın dünyayı anlamlandırabilmesidir. İnsan dünyada yaşadığına göre onu bilmeli ve öğrenmelidir ki ilerleyebilsin ve olaylara farklı bakabilsin. Eğer bir birey farklı dokuları öğrenmek istiyorsa ve merak ediyorsa ki bu öğrenme merakı üst düzey entelektüel bir işlevdir- ne yapmalıdır? İşte tam olarak coğrafyanın ve tarihin önemi burada ortaya çıkmaktadır. Başlıkta coğrafyayı ve tarihi görüp girmiş bulundunuz ve ben ise bireyden bahsediyorum. Çünkü coğrafya ve tarih aslında bireyin öz dokusunu oluşturmaktadır . Tarih ile başlayacak olursak, tarih sizin kendi şuurunuzu oluşturur. Fakat bunu tek taraflı bir şuur olarak düşünmeyin. Kendi tarihinizden ne olduğunuzu öğrendiğiniz gibi dünya tarihinden de dolaylı olarak ne olmadığınızı öğrenirsiniz. Tabi buna zıt olarak da neler olabileceğinizi görürsünüz. Tarihte kıyaslama yapmak çok mühimdir. Farklı toplulukların tarihini öğrenmediğiniz takdirde bu çok mühim olgudan mahrum olursunuz ve bu mahrumiyet, dağarcığınızı tarih zannettiğiniz fantezilerle maruz bırakır. Bu fantezilerle birlikte tek taraflı bir tarih anlayışı da sizi ancak fanatik yapacaktır. Bu yüzden tarihte kıyaslama ve bunu yapabilmek için gerekli olan dünya tarihi bilinci çok önemlidir. Coğrafya ile devam edersek, coğrafya da bireyin dokusunu oluşturan temel etmenlerden bir tanesidir ve tarihten ayrılamaz. İşte çok önemli bir alan olan tarihsel coğrafya bu ayrılmazlığın bir ürünüdür. Coğrafyanın dünyayı anlamlandırma konusundaki önemine örnekler vermeden evvel bir bireyin öz dokularını oluşturan sosyolojik sıralamayı şu şekilde yapabiliriz: 1) aile-çevre, 2) mahalle, 3) şehir, 4) ülke, 5) bölge ve 6) dünya. İşte bu sıralı basamaklardan bir sonrakine geçebilmek için sonraki basamağı anlayabilmek ve öğrenmek gerekiyor. Ülkenizin tarihini ve coğrafyasını biliyor olmanız, dünyayı anlamlandırmanız için çok da yeterli bir ölçüt değildir. Dünyadaki ülkeleri, onların coğrafyalarını ve tarihlerini bilmelisiniz. Kendi ülkenizle ve tarihinizle kalırsanız yavan olacaksınızdır. Çünkü tek taraftan bakmak sizi her zaman tek sonuca götürür. Tek sonuca gitmemek ve gerçekçi bir görüşe sahip olmak ve dolayısıyla olayları yorumlayabilmek için coğrafyaları bilmek pek mühimdir. Coğrafya dendiğinde umumi akla gelenden farklı olarak, dünyayı tarihsel coğrafya çerçevesinde anlamlandırmak amacıyla size daha önemli bir şey söyleyeyim ve örneklendireyim: Bir ülke düşünelim. Mesela bu ülke son on yıl içerisinde oldukça önemli olaylara sahne olan Suriye olsun. Burada önemli olan şey sizce nedir? Sınırları bilmek ve dünya haritasında görünce burası Suriye demek midir önemli olan? Suriye'nin tarihini, coğrafyasını bilmelisiniz lakin mevcut halkın dokusunu bilmelisiniz. Düşünce akımlarını, etnisiteleri, hangi kesimlerin ülkeyi nasıl ve neden yönettiklerini, reayanın düşüncelerini, insanların ülkülerini bilmelisiniz. Suriye'nin Arap kökenli olmasına rağmen neden diğer Arap ülkelerinin tam zıddı bir siyaset izlediğini bilmelisiniz. Geçmişte kaç parçaya bölündüğünü, hangi devletlerin yönetiminden geçtiğini ve hangi mandalarca yönetildiğini, hangi bölgede hangi etnisitenin daha yoğun olduğunu bilmelisiniz. Neden Hristiyan nüfusun geçmişte doğudaki Lübnan'a gittiğini bilmeli, neden Ürdün'le çatıştığını bilmelisiniz. Hangi bölgede neden alevi kökenlilerin yoğun olduğunu, neden Filistin'e ciddi yardımlar denemiş ender ülkelerden biri olduğunu bilmeli, neden Rusya'yla yakın olduğunun sebeplerini araştırmalısınız. Diğer taraftan da tabi, Rusya'nın Suriye'yi desteklemesindeki çıkarlarını düşünmelisiniz. Özetle, ülkeleri çok geniş bir çerçeve dahilinde öğrenmeye çalışmak önemlidir. Coğrafyayı bilmek ve farklı olan dokuyu kavramak için bu şekilde bir disiplin kullanmalısınız. İşte tarihi ve coğrafyayı bu şekilde bilecek ve dünyayı doğru olarak bu şekilde anlamlandıracaksınız. Hayali bir sırayla örnek vermeye devam edersek: Tarih ve coğrafyayla dünyayı anlamlandırma sürecinde ilk örneğimiz olan Suriye'den Ürdün'e oradan İsrail'e geçeceksiniz. Filistin'de dolaşıp sonra Mısır'a atlayacaksınız. Dünyayı coğrafya kullanarak anlamlandırmak için bunları öğrenmeniz gerekecek. Pakistan'a dikkat edecek, bambaşka dokulara sahip İran'ın tarihi köklerini kazacaksınız ve bu sayede coğrafyaları anlayacaksınız. Ama kendi bölgenize sıkışıp kalmayacaksınız ve mesela Uzak Asya'ya atlayacaksınız. Çünkü dünya Avrupa ve Kuzey Amerika'dan meydana gelmiyor. Bu geçmiş asırlardan kalan çürümüş tarih ve coğrafya algısından kurtulmalısınız. Çin medeniyetini öğreneceksiniz. Hindistan'ın bölgedeki siyasi zıtlığına dikkat edeceksiniz. Tarihte SSCB-Çin Halk Cumhuriyeti- Yugoslavya'nın üç farklı kutba ait yıldızlar olduğunu keşfedeceksiniz ve nedenini sorgulayacaksınız. Çin ve Tayvan çatışmasına dikkat edeceksiniz. Benlik şuurunuzu böyle oluşturmalısınız. Yaşadığınız yer dünya ise burayı bilmek zorundasınız. Eğer bilmeden de yaşamanın mümkün olduğunu düşünüyorsanız, yaşamanın muasır tanımını bir gözden geçirmenizi tavsiye ederim. Manş'a, Basra'ya, Hürmüz'e, Umman'a, Süveyş'e göz atıp; Tunus'u, Libya'yı, Cezayir'i, Sudan'ı, Somali'yi, Habeşistan'ı, Kenya'yı, Güney Afrika'yı okuyacaksınız. Amerika kıtasını ve haklarını bileceksiniz. Bunlarla da kalmayacak; tarihsel coğrafyayla birlikte Burma'ya gideceksiniz, Laos'a, Vietnam'a gideceksiniz. Buralardaki tarihi emperyalist çıkarları araştıracaksınız. Vietnam'da yüzbinlerce ABD askeri olmasına rağmen kuzeyin güneye nasıl galip gelebildiğini sorgulayacaksınız. Japonya'nın II. Dünya Savaşı politikalarına dikkat edeceksiniz. Bu politikaların I. Dünya Savaşı'ndaki köklerini araştıracaksınız. Tayland'a geçecek oradan Malezya'ya inecek ve çetin ceviz Singapur'a geçeceksiniz. Okurken ve araştırırken sorgulayacaksınız, amacımız sınav geçmek değil dünyayı anlamlandırabilmek. Endonezya'ya, Yeni Gine'ye geçecek ve Avusturya ile Yeni Zelanda'nın askeri üslerine bakacaksınız. Pasifikteki irili ufaklı onlarca küçük adanın küçüklüğüne aldanmayacak ve o stratejik hazinelerin ne işe yaradığını sorgulayacaksınız. Marshall Adaları'na, Hawaii'ye, Solomon Adaları'na bakacaksınız. Ama bunlara haritadan açıp kuru kuruya bakarsanız hiçbir şey öğrenemezsiniz. Bunların tarihlerini okumalı ve mesela harp tarihindeki değerlerine bakmalısınız. İşte dünyayı anlamlandırmak böyle bir süreç olmalıdır. Bunları, üst düzey bir entelektüel işlev olan merak duygusuyla yapabiliriz. Kendi tarihimiz ve coğrafyamızla kalmamalı, etrafı öğrenmeli ve etrafla da kalmayıp dünyayı öğrenmeliyiz. Böylece dünyayı anlamlandırabiliriz. Anlamlandırmak ise bize gerçekçi bir dünya görüşü sunacak ve yapacaklarımızda bize yol gösterecektir. Tarih bilincine sahip, başka milletlerin dokularını öğrenebilecek bireylerin varlığı ve onların bu dünyayı anlamlandırıp bizi ileriye taşımaları; bu bahsedilen geniş çerçeveli tarih ve coğrafya anlayışıyla mümkündür.


Sevgi... Zaman... Ölüm... Bu üç soyut kavram yeryüzündeki her bir insanı birbirine bağlar. cümlesiyle başlıyor filmimizin fragmanı. Benim filmi izlemem için bu kadarı yeterli oldu, hemen bulup izleme isteği hissettim. Filmin açılışında anlıyoruz ki bu karizmatik cümle ana karakterimiz olan Howard'a ait. Howard hayat dolu, dinamik, başarılı bir şirket yöneticisi ve arkadaşları olan Whit , Claire , Simon ile harika işler ortaya çıkarmışlar. Ancak Howard kızını kaybettikten sonra hayattan kendini soyutluyor. Ve sahip oldukları şirkette durumlar kötüye gitmeye başlıyor. Arkadaşları Howard' ın yanında ama ona ulaşamıyorlar adeta. Howard'a yardım edebilmek ve şirketin kötüye gidişini önlemek adına bir plan yapıyorlar ve filmimiz de asıl burada başlıyor. İlk bakışta, yapılan plan şirketin kötü giden durumunu toparlamak adına biraz bencilce gibi. Ancak içlerinde bulunan iyi niyet; arkadaşa yardım etme isteği, herkesin hayatında yeni bir sayfa açmasını sağlıyor. Yardım edene, yardım mı ediliyor sanki? Ya da başka bir şeyler mi söz konusu? Bu soruların cevabı tabii ki filmde ve sizde saklı. Duygusal yönden oldukça güçlü yapıya sahip olan film sizi farklı duyguların çemberinden geçiriyor. Ayrıca benim hoşuma giden güzel ayrıntılar da filmde mevcut; Amy isminin sevgi ile eş anlamlı olması gibi. Tabi bu kısım filmi izledikten sonra anlam bulacaktır. Helen Mirren, Keira Knightley, Jacob Latimore gibi sevilen oyuncuları da kadrosunda barındıran filmi keyifle izleyeceğinizi ümit ediyorum.


Olay aslında çok basit ve sıradan. Bu olayı bu kadar özel kılanda aslında bu. Sosyal medyanın günlük hayatımızdaki muazzam hızlı yükselişiyle birlikte ünlü insanların kendi alanlarındaki popülaritesi de sosyal medya hesaplarını etkin kullanımıyla her geçen gün artmakta hatta geçtiğimiz günlerde bir iddiaya göre ünlü futbolcu Cristiano Ronaldo'nun İnstagramdaki her fotoğraf paylaşımı için yaklaşık 400 bin EURO aldığı söylendi. Konumuza gelecek olursak, Come to Beşiktaş ifadesi hashtag olarak ilk kez 2013 yılı aralık ayında Ronaldinho için kullanılıyor ki o zamanlar sosyal medyanın yaşantımıza etkisi bu kadar olmadığı ve Ronaldinho aktif twitter kullanmadığı için kayda değer bir etkisi olmamış. Tabi ki o zamandan bu zamana dönem dönem kullanılsa da hiçbiri bu yaz transfer dönemindeki kadar etkili olmadı. İlk olarak Real Madrid'in dünyaca ünlü Portekizli stoperi Pepe, kulübüyle anlaşamadığını ve sözleşme uzatmayacağını açıkladı. Başta Çin'e gideceği söylentileri dolaşsa da daha sonra adı PSG ve Beşiktaş ile sıkça anılmaya başladı. Bunun üzerine büyük takipçili Beşiktaş hesapları Pepe'nin İnstagram hesabını aktif kullandığını ve fotoğraflarının altına Come to Beşiktaş ifadesini yazmanın Beşiktaş lehine bir sempati uyandıracağını söylediler. Sonuç olarak Pepe Beşiktaş ile anlaştı ve sözleşme imzaladığı basın toplantısında karar vermesinde kendisine ve ailesine sosyal medya üzerinden gösterilen ilginin etkili olduğunu söyledi. Bunun üzerine Beşiktaş'ın bir başka Süper Star Diego Costa ile ilgilendiği haberleri çıkmaya başladı. Daha önce girişimlerinin meyvesini almış taraftar daha da coşkulu bir şekilde Diego Costa'ya yazmaya başladı. Birçok ünlünün de katıldığı organizasyonda Beşiktaş zaten mali olarak da kendi şartlarının çok çok üstünde olan Diego Costa ile anlaşamadı. Fakat taraftar İnstagramda bir fotoğrafa atılan en çok yorum (yaklaşık 4 milyon) rekorunu kırmıştı. Bu birçok uluslararası spor haber sitelerinin ve sosyal medya hesaplarının dikkati çekmiş ve kulüpten bir destek almadan sadece taraftarın örgütlenmesiyle oluşturulmuş bu olay dünya genelinde birçok kişi tarafından sempati toplamıştı bile. Videoda Quaresma ve Pepe arasında daha sonra da Pepe ve Negredo arasında kısa diyaloglar geçiyor ve birbirlerine Come to Beşiktaş diyorlardı. Video çekim kalitesi ve editlenmesinde oldukça basit teknikler kullanılmış ve müzik, dekor gibi şeylere pek de özen gösterilmemişti. Ama olayın güzelliği de buydu. Taraftardan gelmiş bir çağrıydı ve bu taraftarın sesiydi. Büyük paralar harcanmasına, saatlerce çekim yapılmasına, dünyaca ünlü müziklerin kullanılmasına gerek yoktu. Güzelliği basitliğindeydi. Aslında video kısa zamanda çok büyük izlenmelere ulaştı. If your phone rings today, it might be an international soccer star telling you to #ComeToBesiktas. Öyle ki aynı gece 7 ülkede Trend Topic oldu ve video 1 gün içerisinde 1 milyar kez izlendi ve Beşiktaş resmi hesabı birkaç saat içerisinde 14 bin yabancı takipçi kazandı. Twitter resmi hesabından Eğer bugün telefonunuz çalarsa size uluslararası bir futbol yıldızı Come to Beşiktaş diyebilir. yazdı. Yani taraftarın sesi, kulübünde küçük katkılarıyla dünya genelinde yaklaşık 20 milyon Dolar harcamayla ulaşılabilecek bir kitleye ulaştı. Yaklaşık 18 saat sonra AS Roma kulübü Cengiz Ünder transferiyle alakalı Beşiktaş'a göndermeli bir video yayınladı. Aslında anlıyoruz ki küçük bir ifade herkes tarafından beğeni kazandığında ve rakip takımlara veya herhangi bir kitleye karşı bir tavır, söz, ya da ifade barındırmadığında, sporun ve sosyal medyanın birleştiriciliğiyle büyük bir güç haline gelebiliyor..


Canım ülkemin yine büyük hadiseler başını sarmış. Bu sefer gözle görünmeyen ama epey kendini hissettiren bir şey var: Corona. Taç anlamına gelen bu kelime böyle söylendiğinde akıllara COVID-19 hastalığını getiriyor. E, tabi sonuçta salgın ve haberler sabahtan akşama kadar aynı şeyleri veriyor: KORONAYA KELLE PAÇA!, KORONA TATİLİ!, KORONA VİRÜSÜ FELAKETİ DÜNYAYA YAYILIYOR! ve bunlar gibi birçoğu. Günlerden bugün, yanımda oturan kişiye kulak misafiri oldum. Sesli bir mesaj: Arkadaşlar, Diyanet Bakanlığı'nın son açıklamasına göre Coronavirüs 3 harflilerden geliyor. Eğer bu illetten kurtulmak istiyorsanız her akşam yatmadan şu duayı okuyun 'Corona morona orana burana korum ha!'. Evet, bunu 3 kere okursanız hiçbir şeyiniz kalmıyor arkadaşlar; 'Corona morona orana burana korum ha!', 'Corona morona orana burana korum ha!'. Helal olsun yurdum insanına. Bunlar ileri düzey mizah. Şakayı anlamak için 3 defa söylemek lazım . Neyse, aynı gün eve dönüyorum ve marketin önünde kuyruk var. İçimden kesin birisine bir şey oldu da onun başına toplandılar diye geçiriyordum ki fazla merak... Şaka bir yana; vatandaşlar toplanmış pirinç, bulgur, tuvalet kağıdı alıyor ama kişi başı onar tane. Canım market müdürüne acıdım, daha yüzde iki milyon zam yapamamıştı ürünlerine . Mazlum mazlum sıradaki müşterilere bakıyor ve belki de onlarca hatta yüzlerce lira kar edeceği malları elinden kaçıyordu. 2014 Almanya-Brezilya maçındaki Brezilya taraftarı gibi gol üstüne gol yiyordu sanki. Önümüzdeki maçlara bakar artık. Yine bizim vatandaş daha sakin ama elin oğlu neler yapmıyor ki. Sonuçta herkes gergin ve geçerli bir sebep var, pandemi. Bir viral hastalığın, sıradan bir virüs değil daha önceden SARS ve MERS gibi tipleriyle birçok ölüme yol açmış bir virüs ailesinin, tekrar gündeme gelmesi panik ortamı yaratmış durumda. Ankara Kızılay'da insanlar ellerinde beyaz pudralı eldivenler ve ağızlarında maskeler ile geziyor. Yalnız kimse neden böyle yaptığını bilmiyor. Bu koruma önlemlerinin işe yarayıp yaramadığını da bilmiyor. Marketlerde sırada duran insanların neden 10 paket tuvalet kağıdı aldığını bilmeyişi gibi. Panik halinde birçok kişi ne yaptığının farkında değil, sadece yapıyor işte. Fakat herkes gerginken sizi bilgiye boğmak veya daha fazla germenin alemi yok. Biraz da yüzümüzü güldürelim.


İlk olarak Çin'in Hubei eyaletinin Wuhan şehrinde ortaya çıkan korona virüs salgını (COVID-19 virüsü), şu ana kadar 5,788,782 onaylanmış vakaya sebep oldu. 357,425 ölümle birlikte ciddiyetini sürdürüyor. 2,933,764 aktif hastadan 52,975 (2%) kişinin durumu ise ciddiyetini sürdürüyor. Bunun yanı sıra 2,880,789 (98%) hastanın durumu hafif seyrediyor. 31 Aralık 2019'da Wuhan şehrinde sebebi bilinmeyen bir pnömoni vakası Dünya Sağlık Örgütü'nün Çin ofisine iletildi. Bunu takiben 3 Ocak'a kadar vaka sayısı 44'e ulaşmıştı ve hala bunun nedeni belirlenememişti. Bu vakaların Wuhan'daki bir deniz ürünleri pazarıyla ilişki içinde olan kişilerde görüldüğü tespit edildi ve Çinli otoriteler tarafından hastalığa neden olan etken 7 Ocak'ta tanımlandı. Bu yeni virüsün MERS1 ve SARS2 gibi soğuk algınlığına neden olan korona virüs ailesine dahil bir virüs olduğu keşfedildi. Yarasa SARS-benzeri koronavirüs suşu 'BatCov RaTG13' ile %96 benzerliğe sahipti. Geçici olarak 2019-novel corona virüs (2019-nCov) olarak isimlendirildi. Bugüne kadar ülkemizde görülmeyen korona virüs, Sağlık Bakanı Fahrettin Koca'nın 11 Mart gece yarısı yaptığı basın toplantısındaki açıklamasıyla ilk korona virüs vakasının görüldüğü onaylandı. Açıklamaya göre hastanın erkek olduğu ve hastalığı Avrupa'dan kapmış olabileceği belirtildi. Ayrıca tanının erken konduğu ve hastanın genel durumunun iyi olduğu söylendi. - Ülkemizde toplamda 159.797 vaka bulunuyor. - Kaybedilen hastaların yaklaşık %80'i 60 yaşının üzerinde ve %70'inde eşlik eden hastalık olarak hipertansiyon bulunuyor. - Görülen vakalardaki ölüm oranı %2.80 . - 723 hastanın 331'ü entübe yoğun bakımda tedavileri sürüyor. 122.793 hasta ise iyileşerek taburcu edilmiş durumda. Türkiye'deki ilk vaka görülmesinden itibaren ilk kez 12 Nisan tarihinde entübe yani durumu ciddi hasta sayısında azalma görülmüştür. Ayrıca 24 Nisan'da ilk kez iyileşen vaka sayısı, günlük hasta olanların sayısını geçti. Önlem olarak umre ziyaretinden ve yurt dışından dönen vatandaşlar 14 gün süreyle bazı öğrenci yurtlarında karantina altında tutulacak. Korona-virüsler; esas kaynağı yarasalar olmak üzere develer, kediler ve sığırlar gibi birçok hayvan türünde yaygın olarak görülen bir virüs ailesidir. Bu virüsler nadiren de olsa hayvanlardan bulaş ile insanları enfekte edebilir. MERS ve SARS Korona-virüs gibi insandan insana bulaşabilir. İnsan korona-virüsleri ise ilk 1960'lı yıllarda tespit edilmiştir. Korona-virüsler RNA virüsleridir ve alfa, beta, gama ve deltakoronavirüsler olarak 4 alt grupta incelenir. Mikroskobik olarak etrafında taç görünümü ya da güneşteki patlamalara benzer şekilde bir hale vardır. Bu nedenle Latincede taç anlamına gelen corona ismi verilmiştir, yani coronavirüs taçlı virüs anlamına gelir. Bu taç görünümü, virüsün zarfında yıldızsı çıkıntılar şeklinde bulunan glikoproteinlerden oluşmaktadır. Koronavirüs ailesi bilinen en büyük genomik yapıya sahip (30 kb genom) RNA virüs ailesidir. 11 Şubat itibariyle DSÖ yeni korona virüsü COVID-19 (corona virus disease-19) olarak isimlendirdi. COVID-19 (eski adıyla 2019-nCov), MERS ve SARS'a genetik olarak benzer şekilde bir betakoronavirüstür. Özellikle SARS virüs ile yakın benzerliğe sahiptir. Lakin özellikleri yönünden farklılıklar göstermekte ve zaten bu yüzden ayrı bir isimle anılmaktadır. Her ne kadar yarasalardan insanlara bulaştığı öne sürülse de yeni koronavirüs COVID-19'un bulaşma orijini henüz belirlenememiştir. Yeni koronavirüsün isimlendirmesi konusunda kafa karışıklığı yaşayanlar oldu. Koronavirüs bir virüs ailesinin ismidir ve içerisinde birçok tür bulunmaktadır. İşte bunlardan bir tanesi de 2019 yılında ortaya çıkan yeni koronavirüstür. Dünya Sağlık Örgütü bu hastalığı COVID-19 olarak isimlendirmiştir. Fakat Uluslararası Virüs Taksonomisi Komitesi bu virüsün ismini SARS-CoV-2 olarak belirlemiştir. Çünkü yine 2002 yılında ortaya çıkan bir başka koronavirüs olan SARS ile genomik yapısı %82 oranında eşleşmektedir. Bu sebeple 2. SARS gibi adlandırılmıştır. Korona-virüs enfeksiyonları, üst ve alt solunum yollarını etkiler. Sıklıkla hafif üst solunum yolları enfeksiyonu şeklinde geçirilmesine rağmen bu enfeksiyonda şiddetli hastalık tablosu ve ölüm görülebilir. SARS ve MERS virüs şiddetli solunum yolu hastalığına neden olurken henüz keşfedilmiş COVID-19 klinik belirtileri tam açık değildir. Onaylanan vakalarda bulgular ise az ya da hiç semptom olmayan tablodan, şiddetli hastalık ve ölüme kadar geniş bir aralıktadır. Çoğu insanın özellikle çocukluk döneminde korona-virüs enfeksiyonu geçirdiği düşünülür. Genç kişilerde hastalık hafif soğuk algınlığı şeklindeyken, şiddetli solunumsal yetmezlik daha sıklıkla ileri yaştaki kişilerde ve yaşı fark etmeksizin eşlik eden diğer hastalıkların varlığında görülür. Örneğin İran'daki lösemi hastası 3 yaşındaki bebeğin ölüm haberi yaşı ne olursa olsun ek hastalığı olan kişilerde ölümcül seyredebildiğini gösteriyor. Ve bu, dünya üzerinde COVID-19'dan 0-10 yaş arası ilk ölüm vakası. Aynı zamanda bunlara ek olarak; yorgunluk, ağrı, nazal konjesyon ve akıntı, boğaz ağrısı ve ishal gibi bulgular da görülebilmektedir. Bu semptomların ortaya çıkış süresi ise maruziyetten sonraki 2-14. günler arasındadır. Fakat inkübasyon periyodu sıklıkla 3-7 gündür. CDC, bu semptomların varlığına ek olarak, son 2 hafta içerisinde Çin'de bulunma hikayeniz var ise doktora başvurmanızı öneriyor. Dünya Sağlık Örgütü ise bu semptomların varlığında doktora başvurmanızı öneriyor. Ev izolasyonuna önem veren DSÖ, eğer solunum güçlüğün artması gibi semptomlarınızın şiddetlendiğini fark ederseniz, maskenizi takarak bir hastaneye başvurmanız gerektiğini belirtiyor. Ancak bu salgının son derece yayılmasıyla birlikte ve henüz kesin bir tedavisinin olmaması sebebiyle, grip benzeri hafif semptomlarınız var ise evinizde kendinizi izole ederek bağışıklık sisteminizi güçlü tutabilirsiniz. Ancak, alarm semptomlarınız olması durumunda kesinlikle hastaneye başvurmalısınız. Meydana getirdiği tablo ise Yeni Koronavirüs Enfekte Pnömonisi olarak isimlendirilir. 20 Şubata kadar görülen olguların yaşı 2 gün ile 100 yıl arasında değişir ve çoğu 30-69 yaş aralığındadır. Yani her yaştaki insan bu virüsten etkilenebilir. Ancak daha önceki başlıkta belirttiğimiz gibi ileri yaştaki ve kronik hastalığı olan kişiler ağır hastalık tablosuna daha yatkındır. Ölümle sonuçlanan olgularda buna paralellik göstermektedir. - SARS-CoV-2 ile enfekte birçok insan (yaklaşık %95) hastalığı hafif geçirmektedir. - Bu virüse karşı onaylanmış bir tedavi henüz yoktur. Bu sebeple sağlık çalışanları test yaptırmanıza karar vermediği sürece test yaptırmak konusunda ısrarcı olmanızın sağlığınız açısından hiçbir pozitif anlamı yoktur. Fakat test yaptırmanız sizinle temasa geçen insanları bilgilendirmek açısından önemli olabilir. Wuhan şehrinde ortaya çıkan ilk vakaların ortak özelliği orada bulunan Huanan deniz ürünleri ve canlı hayvan pazarıyla bir şekilde ilişki içinde olmasıdır. Bu yayılımın hayvanlardan insanlara olduğunu destekler. Ancak daha sonraki görülen vakalarda bu deniz ürünleri pazarıyla bir ilişkinin olmaması ise virüsün insandan insana bulaşabildiğini gösterir. Diğer viral enfeksiyonlara benzer şekilde korona virüsler de enfekte insanın öksürme, hapşırma ve konuşması esnasında virüs içeren damlacıklar dış ortama yayılır. Bu damlacıkların ağız, burun ve göz yoluyla vücuda girmesiyle bulaş olur. Salgının oluşmasındaki önemli faktörlerden biri insandan insana bulaşın olmasıdır. En çok bulaştırıcılar semptomatik hastalardır. Henüz 14 güne kadar uzayabilen inkübasyon periyodunda olan asemptomatik hastaların bulaştırıcılığı şimdiki verilere göre seyrek olsa da bulaş mümkündür. Bu sebeple karantina yöntemi kullanılmaktadır. Bir virüsün yayılım hızı Ro olarak ifade edilir. Yeni koronovirüsün en son güncellemelere göre bulaş hızı 3 ile 4 arasında olduğu kabul edilir. Yani bu, bir enfekte insandan yeni 3-4 sağlıklı insanın enfekte olduğu anlamına gelir. Bu değer DSÖ'nün 1.4-2.5 arasındaki öngörüsünden daha fazladır. SARS için Ro değeri 2.0 ve soğuk algınlığı için bu değer 1.3'tür. Türkiye'de İstanbul'daki bir bölge özelinde yapılan değerlendirmede COVID19 enfekte bir kişinin bunu 16 sağlıklı kişiye bulaştırdığı belirtilmişti. Türkiye genelinde ortalamanın ise 4,5-5 kişiye kadar ulaştığı ancak son açıklamada Ro değerinin 1,56 olduğu belirtildi. Bu sayının 1'in altında olması salgının kontrol altına alınmasında önemli göstergelerden biri. DSÖ'nün 3 Mart'taki raporuna göre olgu ölüm hızı %3,4'tür. Yani her 100 hastalıktan yaklaşık 3-4'ü ölümle sonuçlanır. Bu rakamlar aynı aileden olan MERS ve SARS'a göre oldukça düşüktür. MERS salgınındaki ölüm oranı %34, SARS salgınındaki oran ise %10'du. Ancak yine de bu tür enfeksiyon ajanları çeşitli adaptasyonlar geçirerek daha ölümcül hale gelebilirler. Ayrıca bu mortalite oranı genel popülasyona göre hesaplanmaktadır. Dolayısıyla bu oran yanıltıcı olabilir. Yani ölüm oranı yaş gruplarına göre oldukça fark edebilir. Yeni doğan ile ileri yaş grubu ve ek hastalığa sahip kişiler daha yüksek riske sahiptir. Bütün koronavirüsler gibi COVID-19'un da patogenezinde Nsp'ler ve yapısal proteinler bulunmaktadır. Özellikle Non-strüktürel protein 3 (Nsp3) koronavirüsler tarafından üretilen anahtar bir proteindir. Nsp3 koronavirüslerin diğer virüslerle ve konak hücreyle bağlantı kurmasını sağlarlar. Ayrıca bu protein reverse transkriptaz formasyonu için de olmazsa olmazdır. Non-strüktürel proteinler ayrıca konağın doğal immünitesini engelleme özelliğine sahiptir. Strüktürel proteinler ise virüs patojenitesinde önem kazanmaktadır. Fakat birçok nsp'nin ne işe yaradığı henüz yeterince tanımlanamamıştır. Koronavirüse taç görünümü veren glikoproteinler S1 ve S2 olmak üzere iki subünite sahiptir. Bu subünitler virüsün konak hücreye tutunmasını sağlar. Zaten bilim insanları bu virüsün birden insana geçebilme özelliği kazanmasının sebebinin bu glikoproteinlerin mutasyona uğraması olduğunu düşünmektedir. Fakat füzyon proteini içeren S2 subüniti virüslerde ileri derecede korunmaktadır. İşte bu sebeple tedavide S2 subünitine hedefelen Anti-S2 antiviral ilaçlar ümit verici olabilir. Ayrıca Nsp2, Nsp5 ve Nsp15 gibi nonstrüktürel proteinler de hedefe yönelik tedaviler için kullanılabilir. Nsp5 (3CLpro), diğer Nsp'lerin matürasyonunu sağlayarak virüsün hayat döngüsünü sağlamaktadır. Bu sebeple Nsp 5'e yönelik tedaviler önemli olabilir. Fakat bu konuların ileri çalışmalara ihtiyacı vardır. Zira Nsp 5'e yüksek afinite gösteren ilaçlara sahibiz. Bunlardan en çok bilinenleri doksisiklin, demoksisiklin, nikarpidin ve konivaptan olarak sayabiliriz. Hatta zeytin yağının içindeki oleonalik asit bile muhtemel bir 3CLpro inhibitörüdür. Fakat bunu görüp spekülatif amaçla zeytin yağı için demenin hiçbir bilimsel yanı yoktur. Bu ilaçlar gelecekte Nsp5'e yönelik inhibisyon amacıyla SARS-CoV-2 tedavisinde kullanılabilir. Fakat klinik çalışmalar olmadan yapılacak her yorum, bilime katkıdan ziyade bilimselliği çöpe atmaktadır. Ayrıca S proteininin konak hücre proteazları ile priming'e uğraması viral içeriğin konağa geçmesinde çok önemlidir. COVID-19, bu işlem için bir serin proteaz olan TMPRSS2'yi kullanır. Bu sebeple camostat mesylat gibi serin proteaz inhibirtörleri tedavide çok değerli olabilir. S1 subünitinin resptör bağlanma noktası konağın akciğerindeki ACE2 reseptörünün peptidaz uzantısına bağlanır. Bu aynı zamanda S2'nin parçalanmasına da yol açar ve bu olayların hepsi virüsün enfeksiyona yol açmasında temel noktalardır. Ayrıca virüsün ACE2'ye bağlanmasından ötürü losartan gibi anjiyotensin reseptör blokörleri virüsün mortalitesini azaltabilir. Özellikle virüs tarafından kodlanan proteinlerin sürekli mutasyon geçirme ihtimali bulunması sebebiyle, aşılar çok etkili olmayabilir ve aşının bulunması halinde her dönem yeni aşılar yapılması gerekebilir . Fakat bunun aksine, ACE2'ye yönelik tedaviler çok daha etkili ve kalıcı olabilir. Fakat tüm viral bulaşı ACE2 üzerinden açıklamak da mümkün görünmüyor. Bilimsel olarak biliyoruz ki 2002 yılında ortaya çıkan bir başka koronavirüs SARS'ın ACE2'ye bağlanması daha güçlüydü. Bu tezat durumda SARS-CoV-2 virüsünün SARS'a göre bu denli hızla artıyor olmasının altında başka bir mekanizma yatıyor olabilir. SARS-CoV-2'nin insan hücrelerine tutunurken başka reseptörler kullanıyor olması veya SARS-CoV-2 'spike'larının farklı konformasyonel bağlantılar kurabiliyor olması mümkündür. Bu konuda ileri çalışmalar gerekmektedir. Anjiyotensin reseptör blokörlerinin ACE2 upregülasyonuna yol açtığını biliyoruz. SARS-CoV-2'nin bağlanma bölgesi ACE2 olduğu için, bu durumun virüsün bağlanmasını kolaylaştıracağına dair yorumlar ve hipotezler üretildi. Fakat SARS-CoV-2 konusunda henüz yeterli çalışmalara sahip değiliz. Bu hipotez ilk bakışta mantıklı gibi geliyorsa da patogenez bu şekilde ilerlemiyor olabilir. Başka birtakım çalışmalar ACE2 upregülasyonunun paradoksal olarak SARS-CoV-2 ile enfekte bireylerde akut akciğer hasarını azalttığını gösteriyor. Virüs ACE2'ye tutunduğu zaman onun downregülasyonuna sebep oluyor ve bu yüzden ACE tarafından aşırı anjiyotensin II üretiliyor. Bu da pulmoner vasküler permabiliteyi arttırarak akut akciğer hasarına yol açıyor. Bu sebeple ARB kullandığımız vakit, ACE2 upregülasyonuyla birlikte ACE tarafından üretilen anjiyotensin üretimi azalacak ve yolak vazodilatör anjiyotensin 1-7'ye kayacak. Bu sayede akut akciğer hasarı önlenmiş olabilecek. Fakat bunlar hakkında da kesin konuşabilmek için yeterli klinik çalışmalara ihtiyaç duyuluyor. Henüz tıp dünyası bu çalışmalar konusunda yetersizdir. Lakin önümüzdeki süreçte ARB'lerin mortalite ve morbiditeyi arttırdığını mı azalttığını mı yoksa etkisiz mi olduğunu yalnızca bilimsel klinik çalışmalarla görebileceğiz. Bu tip paradoksal bir başka örnek AIDS'e yol açan HIV için geçerli. HIV virüsünün bağlanma noktaları olan CD4 ve CCR5 ekspresyonu arttığında HIV'e daha duyarlı gelmek yerine HIV virülansına karşı koruyuculuğun arttığı gösterilmiştir. Fransa Sağlık Bakanlığı'nın Twitter hesabından steroid ve ibuprofen gibi anti-inflamatuar ilaçların kullanılmasının COVID-19 enfeksiyonu kötüleştirebleceği açıklaması geldi. Şimdiye kadarki bilimsel yayınlarda zaten steroid kullanımı önerilmiyor. Steroid kullanımının yalnızca başka endikasyonlarda mecbur durumlarda kullanılabileceğine dair yayınlar bulunmaktadır. SARS virüse yönelik yapılan eski çalışmalardan birinde ibuprofen ile benzer etki mekanizmasına sahip indometazin'in SARS virüsün çoğalmasını önleyerek etkili olabileceği gösterilmiş. Fakat bunun siklooksijenaz inhibisyonu üzerinden etkili olmadığı belirtilmiştir. İndometazin'in bunu virüs replikasyonunu engelleyerek yaptığı gösterilmiştir. İbuprofen'in ACE2 upregülasyonu yaparak virüse daha duyarlı hale getirebileceğine dair bir hipotez bulunmakla birlikte (yukarıda ACE2 upregülasyonunu açıklamıştık) bunun tam aksi de söz konusu olabilir. ACE2 upregülasyonu akut akciğer hasarını engelleyebilir. Bu durumda ibuprofen kullanımı hakkında bir kanıya varmak için oldukça erken. Bilim insanlarının bu konuda yapacağı klinik çalışmalara göre non-steroid anti-inflamatuvar ilaçların insanlar üzerindeki etkisini görebileceğiz. Ayrıca İbuprofen'in birçok anlamda zararlı etkileri bulunabileceğine dair düşünceler de var. Fakat bunların hepsi genel bir nonsteroid antiinflamatuvar ilacın etkileriyle benzerdir. Bu durumda bunların yerine parasetamol kullanımını önerenler bulunmaktadır fakat bilimsel çalışmalar yetersizdir. Hatta ilginç bir şekilde, İbuprofenin interlökin 1ß araclı inflamasyonu baskılayarak aktin reorganizasyonunu azalttığı bilinmektedir. Aktin proteinin, virüsün konak hücreye girişinde ve virüs patogenezinde önemli bir rol oynadığı düşünülmektedir. İbuprofenin birçok organ ve dokuda aktine bağlanma özelliği bulunduğundan dolayı bu ilaç indirekt olarak SARS-CoV-2 enfeksyionuna karşı etkili olabilir. İleri çalışmalar gereklidir. Bu durumda özellikle DSÖ olmak üzere Türkiye Sağlık Bakanlığı'nın önerilerini uygulamak en bilimsel yaklaşım olacaktır. Şimdilik DSÖ, non-steroid anti-inflamatuvar ilaçlar için olumlu veya olumsuz bir öneride bulunmamıştır. Hastalık yoktur, hasta vardır prensibi doğrultusunda; bu ilaçları kullanırken doktorunuzun tavsiyesine uymak en doğrusu olacaktır. Yeni koronavirüs hakkında bildiklerimiz her geçen gün değiştiği için tanı algoritmaları da değişiyor. Sağlık Bakanlığı Bilim Kurulu'nun son yayımladığı çalışmaya göre hastanelerimizde COVID-19'a yönelik tanı algoritması bu şekilde işleyecek. Kesin tanısı konan bireylerin algoritmasının devamı daha farklı bir şekilde devam edecek. Sağlık Bakanlığı her yeni gün farklı veriler ve farklı çalışmalar yayımlıyor. Bunları Sağlık Bakanlığı'nın internet sitesinden bulabilirsiniz. Lakin bu bilgilerin sağlık çalışanlarına yönelik olduğunu unutmayınız. Bu algoritmalar yalnızca özettir ve işin ayrıntı kısmını hekimler bilmektedir. CDC, bu kriterleri sağlık çalışanlarına yol göstermesi açısından hazırlamıştır. Hastalık yok hasta vardır prensibinden dolayı, hastalar vaka bazında tartışılmalı ve yerel sağlık birimleriyle ortak bir planlama yapılmalıdır. Ağır hastalar için, maruziyet öyküsü belirsiz ve etiyoloji tanımlanamıyorsa bile gerekli testler yapılabilir. Bu tanı algoritması zaman aşımına uğramıştır. Korona virüs ailesindeki diğer virüslerden farklı olan bu virüs için henüz etkili bir aşı ve tedavi yoktur. Hastalık oluştuktan sonraki tedavi destek tedavisidir . Bu nedenle en etkili tedavi aslında virüsten korunmadır. WHO 16-24 Şubat arasındaki raporundaki verilere göre hafif hastalıktaki iyileşme süresi yaklaşık 2 hafta, kritik hastalıktaki ise yaklaşık 3-6 haftadır. Hafif başlangıçlı hastalıktan kritik hastalığa geçiş süresi ortalama 1 hafta, ölen hastalarda ise semptom başlangıcı ile ölüm arasındaki süre 2-8 hafta arasında değişir. - Ellerinizi su ve sabunla en az 20 saniye boyunca yıkayın, - Eğer su ve sabuna erişiminiz yok ise en az %60 alkol içeren bir el dezenfektanı kullanın, - Kirli ellerle göze, burna ve ağza dokunmaktan kaçının, - Hasta insanlarla yakın temas kurmaktan kaçının, - İnsanlarla aranızdaki sosyal mesafeyi koruyun, - Öksürür ya da hapşırırken ağzınızı bir peçete ile kapatın ve ardından bunu çöp kutusuna atın, - Sık dokunulan nesneleri ve yüzeyleri temizleyin. - CDC , COVID-19 ve diğer respiratuvar hastalıklar için maske kullanılmasını önermiyor. Fakat, - Hasta olduğu bilinen kişilerle yakın teması olan kişiler için maske kullanımı öneriliyor. - DSÖ ile CDC'nin bu konudaki önerileri benzerdir. - Ek olarak, T.C. Sağlık Bakanlığı, kendi hekim ve sağlık çalışanlarına N95-FFP2 maske kullanımını yalnızca aerosol oluşumuna yol açabilecek işlemler sırasında öneriyor. Koronavirüsün henüz kesin bir tedavisi bulunmamaktadır. İnsanlığın elindeki en güçlü silah bulaşın engellenmesidir. Bu sebeple Türkiye de dahil olmak üzere birçok ülke toplu alanlarda yapılan etkinlikleri ertelemiş ve okulları tatil etmiştir. Bütün koronavirüsler gibi SARS-CoV-2 de sıcağa ve UV ışına duyarlıdır. Koronavirüsler zarflı bir virüstür. Zarflı virüsler dezenfektanlar ve gastrointestinal sistemde mide asidiyle inaktive olurlar. Koronavirüsler eter, etanol, klor ve kloroform gibi lipit çözücülerle kolaylıkla inaktive olmaktadır. Bu sebeple dezenfektanlar etkili ve el yıkamak çok önemlidir. Fakat klorheksidinli dezenfektanlar koronavirüsü inaktive edemez. Yeni koronavirüs (SARS-CoV-2) için tuzlu su lavajının henüz bilimsel kanıtlanmış bir etkisi yoktur. İçiniz rahat ediyorsa tuzlu su lavajı yapabilirsiniz. Fakat fazla lavaj yapmanın burun ve solunum yolu epitelini irrite edebileceğini unutmayınız. Çin'deki Ulusal Tıbbi Ürünler İdaresi yeni koronavirüs COVID-19'un tedavisinde kullanılmak üzere antiviral Favipiravir'i onayladıklarını duyurdular. Favipiravir aslında İnfluenza yani namı diğer grip virüsü için onaylanmış nükleozid analogu bir antiviral ilaçtır. Bu ilaç geniş spektrumlu olarak RNA virüslerindeki RNA üretimini baskılar. Bu ilaç dışında COVID-19 tedavisinde Favipiravir'e benzer şekilde etki edebilecek potansiyel ilaçlar Ribavirin , Remdesivir ve Galidesivir'dir. Ayrıca hidroksiklorokin, klorokin, lopinavir, ritonavir ve arbidol de kullanılmaktadır. Özellikle hidroksiklorokin ve klorokinin COVID-19 pnömonisi için invitro etkili olduğu gösterilmiştir fakat klinik çalışmalar sürmektedir. Fakat birçok endikasyonunda olduğu gibi klorkinin etki mekanizması bilinmemektedir. Çeşitli çalışmalar Nsp-3b ve E-Kanal aracılı olabileceğine dair tahminlerde bulunmaktadır. Ayrıca APN01 yani rekombinant insan ACE2 ilacı üzerindeki çalışmalar da sürmektedir (ACE2'yi arttırmanın potansiyel olumlu sonuçları için Yeni Koronavirüsün Muhtemel Virülans Patogenezi başlığına bakınız). Türkiye'de ise tedavide kullanılmak üzere Sağlık Bakanlığı kılavuzlarında önerilen ilaçlar : Lopinavir/Ritonavir, Hidroksiklorokin, Oseltamivir, Azitromisin ve Favipiravir'dir. SARS-CoV-2'ye yönelik mekanizmaları düşündüğümüzde, tedavide etkili olabilecek yüzlerce ilaç bulunmaktadır. Fakat hiçbiri bilimsel olarak kanıtlanmamıştır. Zira bir hastalığa karşı yüzlerce mekanizma kullanılabileceği her zaman düşünülse de genellikle çalışmaların sonucunda birçoğunun klinik olarak etkin olmadığı görülmektedir. 11 Mart tarihi itibariyle Dünya Sağlık Örgütü yeni koronavirüsü pandemi ilan etti. Bu sayede pandemi olarak sınıflandırılan ilk koronavirüs türü SARS-CoV-2 olmuş oldu. Pandemi bir kıta veya tüm dünya gibi geniş alanlara yayılıp etkisini gösteren salgınlara denilmektedir. Geçmişte domuz gribi için de pandemi ilan edilmişti. Koronavirüsler bir influenza gibi olmadığı için antijenik shifte uğramazlar. Bu sayede, virüs sürekli genomik yapısını farklı okumaz ve influenza gibi her sene genomik yapısı değişmez. Fakat bu mutasyonların olmayacağı anlamına da gelmemektedir. Koronavirüs ile enfekte olup iyileşen bir kişide bir immünite oluşmaktadır. Bu immünitenin kalıcı olması beklenir. Fakat bu konuda çalışmalar şu safhada oldukça yetersizdir. COVID-19 ile enfekte olup iyileşen birkaç vakanın tekrar enfekte olduğuna dair birtakım söylentiler bulunsa da bu şimdilik oldukça düşük bir ihtimaldir, uzmanlara göre de tekrar COVID-19 ile enfekte olma riski düşüktür. Kısacası, COVID-19 ile enfekte olup iyileşen bir kişi immünite kazanmaktadır ve fakat şimdilik çalışmalar kesin bir şey söylemek için yeterli değildir. Mart ayının sonuna kadar onaylanmış vakaların çok büyük kısmı Çin'deydi. Ancak son zamanlarda İtalya ve Amerika Birleşik Devletleri'nde vaka ve ölüm sayısında çok ciddi artış gözlenmektedir. Bunun dışında Tayland, Hong Kong, Tayvan, Japonya, Makau, Singapur, Avusturalya, ABD, Almanya, Rusya, Malezya, Güney Kore, Fransa, Kanada, Vietnam, İspanya, Kanada, İngiltere, Hindistan, İtalya, Belçika, Finlandiya, İsveç, BAE, Nepal, Sri Lanka, Kamboçya, Lübnan, Mısır, İsviçre, Hırvatistan, Afganistan, İsrail, Filipinler, Hindistan, Umman, Irak, Kuveyt, Birleşik Krallık, Avustruya, Bahreyn, Azerbaycan, Estonya, Meksika, Yeni Zelanda, Cezayir, İrlanda, Türkiye ve İran da dahil olmak üzere birçok ülke ve bölgede onaylanmış vakalar mevcuttur. Bu sayı ne yazık ki günden güne artmaktadır. COVID-19 salgınını anlık olarak takip etmek için tıklayınız.


Daha evvel birçok kez COVID-19'un dünyadaki siyasi çatışmaları arttırabileceği yazıldı. Virüsle ilişkili toplumlara yönelik ırkçılık ve damgalama, hastalık sebebiyle daha da fakirliğe itilen toplumlar, karantina önlemleri sebebiyle oluşan iş kayıpları ve devletlerin virüsün yayılımını azaltabilmek için gözle görülür derecede arttırdığı müdahaleler şiddetle ilgili endişelere yol açıyor. COVID-19 ve şiddet bağlamında çok ele alınmayan ilginç bir boyuta değinecek olursak; bir pandeminin devletin ulaşabildiği noktaları, güvenliği sağlama ve perifer bölgelerde düzeni sağlama yeteneklerinde küçülmeye yol açabileceğidir. Zayıf devlet kapasitesi ile şiddet arasındaki ilişki akademik literatürde sıkça tartışılmış bir konu olarak karşımıza çıkıyor: devletin zayıf olduğu veya hiç var olamadığı alanlarda şiddet kullanan aktörler için çatışma fırsatları vardır. Tabii bu durum ne tür bir devlet kapasitesini kastettiğimizle de ilişkilidir. Araştırmacılar bu sürecin, silahlı grupların varlığının devletin kurumlarını şekillendirebileceğine dair ters bir şekilde de ilerleyebileceğini öne sürüyorlar. Fakat bununla birlikte, ülkeler kendi kaynaklarını giderek daha fazla pandemiye yönelik harcıyor ve karantinanın ekonomik çöküşü ortaya çıkarmasıyla birlikte, dünyanın birçok yerinde devlet giderek daha fazla yok oluyor. Geçenlerde Ekvador'da -ki bu ülke pandemi tarafından ciddi şekilde hasar aldı- bulunan Guayaquil kanalına giriş yapan bir geminin korsanlarca baskına uğraması, bu bölgenin deniz ticaretini koruma yeteneğinin azaldığını gösteriyor olabilir. Polislerin de dünyanın çeşitli noktalarında suçlarla uğraşmaktan ziyade COVID-19'a yönelik işlerle uğraşıyor olmaları uzun süreli kriminal araştırmaların engellenmesine yol açıyor. Ayrıca sosyal mesafe kurallarının kendisi de devletlerin kapasitesini azaltıyor olabilir. Kolombiya'da özel koruma personelinin sosyal mesafe kurallarına uymaları ve evde kalmaları istendiğinden dolayı kırsal bölgelerde sosyal lider ve aktivistlere yönelik artan şiddet konusunda birçokları endişelerini dile getirmiştir. Devletin daha az mevcudiyeti belki de daha fazla şiddetin ortaya çıkacağı şeklinde düşünülmemelidir. Doğa vakum etkisinden nefret ettiği için, eğer devletler güvenlik hizmetlerini sunmada ya da vatandaşlarını korumada yetersiz kalırsa farklı varlıklar kendi egemenliğini kurmaya zemin bulur ve bu boşluğu doldurmak için hareket edebilir. Rio de Jenario'nun favelalarındaki çetelerin sokağa çıkma yasağı ve sosyal mesafe uygulamalarını bölge sakinlerine empoze ettiğini veya Afganistan'da virüsten etkilenmiş bölgelerde Taliban'ın ateşkes önerdiğini gördük. Benzer şekilde, Güney Afrika'daki çeteler, pandeminin sonuçlarından dolayı geçici bir ateşkes yaptılar. Yine de aksine, dünyanın birçok yerinde, devlet güçleri zayıfladıkça ortaya şiddet çıkıyor gibi görünüyor. Pandemi sona erdiğinde devletlerin zayıflamasının güvenliğe ve şiddete olan etkilerini görmek zorundayız. Ekonomik çöküşten dolayı post-pandemik dünyada da devletlerin azalmış kapasiteleri mevcudiyetini koruyacak ve devam edecek. Artan sefalet, ekonomik eşitsizlikler ve devletlerin bu problemleri tam olarak anlayamadığına dair artan düşünceler belki de siyasi bir huzursuzluğa yol açabilir. Nihayetinde devlet dışı aktörlerin sunabileceği düzeninin ne kadar stabil olabileceği belli değildir. Zamanı geldiğinde ve bu pandemi iyice gerilediğinde, belki de devletler bu boşluğu yeniden doldurmak üzere güç kullanabilir.


COVID-19 tedavisi için klinik çalışmalar tüm hızıyla sürüyor. İlaçlara göz atmadan önce hastalığı basitçe anlamamız gerekir. Çünkü tedavide bunlar hedeflenir. Yeni koronavirüsün neden olduğu COVID-19 tablosunda 2 hastalık mekanizması öne çıkar. Bunlardan ilki virüsün kendi yarattığı sitotoksisitedir. Diğeri ise daha ölümcül sonuçlara yol açabilen vücudumuzun virüse karşı verdiği aşırı savunma yanıtıdır . 2017'de Ebola virüs enfeksiyonu tedavisi için geliştirilmiş, şu anda deneysel aşamada olan geniş spektrumlu bir nükleozid analoğu antiviral ilaçtır. Genetik yapılarda bulunan adenozin bazına benzer. Virüsteki genetik materyali üreten RNA bağımlı RNA polimeraz adlı enzimi inhibe ederek viral RNA yani genetik materyal üretimini -replikasyonu- azaltır. Bu sayede virüsün çoğalması yavaşlar. Koronavirüsler ekzonükleaz adı verilen enzim sayesinde genetik materyal kopyalama sırasında hatalı kısımları düzeltebilir. Bu nedenle diğer nükleotid analoglarının koronavirüs üzerinde etkisi düşükken, Remdesivir onlardan farklı olarak geniş bir anti-koronavirüs aktivitesine sahiptir. Bu özellikleriyle COVID-19 tedavisi için yapılan araştırmalarda en umut verici bileşik olarak gözükmektedir. FDA tarafından acil kullanım izni verilen ilk ilaç Remdesivir'dir . Lopinavir/Ritonavir AIDS tedavisinde kullanılan kombinasyondur. Her iki ilaçta HIV-1'deki proteaz denen enzimi inhibe eder. Ayrıca ritonavir, lopinavir'in vücutta kalma süresini arttırır. İnterferon ise hepatit B virüsü enfeksiyonu tedavisinde kullanılan, savunma hücrelerimizde üretilen bir aracı moleküldür. Ve hücrelerimizin virüslere karşı savaşma mekanizmalarını harekete geçirir. Tedavi için araştırılan bir diğer HIV proteaz inhibitörü Darunavir'dir. Japonya'da keşfedilen favipiravir, dirençli grip vakalarının tedavisinde onaylanan bir guanin analoğudur. Remdesivir'e benzer şekilde virüse ait RNA bağımlı RNA polimeraz enzimini inhibe ederek virüsün genetik materyal üretimini azaltır. Hayatı tehdit edici virüsler olan Ebola virüs, Lassa virüs ve artık COVID-19 tedavisi için araştırılmaktadır. Ribavirin, genetik yapılardaki guanozin bazına benzer. Virüs, genetik materyalini çoğaltırken guanozin bazının yerine geçerek replikasyonu azaltır. Günümüzde Hepatit C, bazı viral kanamalı ateşlerin ve çocuklarda sık rastlanan Solunum Sinsityal Virüs enfeksiyonu tedavisinde kullanılmaktadır. Oseltamivir, grip tedavisinde kullanılan bir nöraminidaz inhibitörüdür. Nöraminidaz grip virüsünün enfekte ettiği hücreden çıkıp diğer hücreyi enfekte etmesini sağlayan bir proteindir. Günümüzde Rusya ve Çin'de grip profilaksisi ve tedavisinde kullanılan antiviral ilaçtır. Bu ilaç Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi tarafından onaylanmamıştır. Birçok DNA ve RNA virüsüne, virüs-konak hücre etkileşimini çoğu aşamada bozarak etki eder. Sıtma tedavisinde kullanılan antimalaryal ilaçlardır. HIV'in hücreye girişini önleyerek anti-HIV özelliğe sahiptir. Ek olarak virüslerde üretilen proteinlerin yapısında değişiklik yaparak antiviral etki gösterir. Ayrıca hidroksiklorokin antiinflamatuar ve bağışıklık sistemini düzenleyici etkilere de sahiptir. Bu özellikleriyle romatizmal hastalıkların tedavisinde kullanılır. Azitromisin ise bakterilere karşı etkili makrolid grubu bir antibiyotiktir. Ancak bu kombinasyonun etkili olduğunu söylemek için daha geniş hasta gruplarını içeren çalışmalar yapılmalıdır. Yeni koronavirüsün (SARS-CoV2) hücre içine girmesi için yüzeyinde bulunan Spike proteininin, akciğer hücrelerinin yüzeyindeki ACE2 adı verilen reseptörle etkileşmesi gerekir. Ancak bundan önce yapısal değişikliğe uğraması gerekir. Bunu akciğer hücresindeki TMPRSS2 adlı serin proteaz enzimi yapar. Camostat ve Nafamostat mesylat bu enzimi bloke ederek yeni korona virüsün hücre içine girişini önleyebilir. Nafamostat, Asya ülkelerinde akut böbrek hasarında diyaliz tedavisi alan kişilerde antikoagülan olarak onaylanmış bir ilaçtır. Yapılan araştırmalarda SARS-CoV2 enfeksiyonunda vücudun aşırı inflamasyon yanıtı vermesi sonucu özellikle bağışıklık hücrelerinde üretilen sitokin denen moleküllerin çok miktarda arttığı gözlenmiştir. Bu durum sitokin fırtınası olarak isimlendirilir ve organ yetmezliklerine yol açıp ölüme neden olabilir. Tociluzumab, romatoid artrit ve temporal arterit gibi romatizmal hastalıkların tedavisinde kullanılan bir biyolojik ilaçtır. İnterlökin-6 (IL-6) vücutta savunma yanıtının yani inflamasyonun oluşmasında önemli rol oynar. Tociluzumab ise IL-6 reseptörlerini bloke eder. Aslında yeni bilinen bir yöntem değildir. Pasif bağışıklama sağlar, yani bir çeşit aşıdır. Hasta olup iyileşen kişilerden alınan tam kandan yapılır. Hasta olan kişiye verilerek hastalıktan koruma sağlar. Andrographis paniculata bitkisinden elde edilen Xiyanping'in antiinflamatuar ve antiviral etkileri mevcuttur. Esas olarak el-ayak-ağız hastalığı, diyare, üst solunum yolu enfeksiyonu ve viral pnömoni tedavisinde kullanılır. Vitamin C dışarıdan almamız gereken esansiyel bir vitamindir. Kanımızda bulunan en potent antioksidandır. Ayrıca bazı hormonların üretiminde yer alarak bağışıklık sisteminin düzenlenmesinde rol alır. Önceki çalışmalarda sepsis ve septik şok durumlarında damar yolundan yüksek doz C vitamini verilmesinin önemli faydaları görülmüştür. Sepsiste, bağışıklık hücrelerinin kandaki mikroorganizmalara karşı verdiği aşırı yanıt sonucu organ yetmezlikleri gelişir. Şiddetli COVID-19 tablosunda ortaya çıkan ARDS'de bağışıklık yanıtının aşırı olduğu durumlarda kolayca gelişebilen bir durumdur. Bu nedenle yüksek doz Vitamin C koruyucu olabilir. Ancak yüksek dozlardaki Vitamin C prooksidan özellik gösterebilir. Doğal bal antibakteriyel, antiviral, antioksidan, antiinflamatuar ve bağışıklık sistemini düzenleyici etkilere sahiptir. Mısır'daki bir üniversitede doğal bal COVID-19 tedavisi için klinik olarak araştırılmaktadır. Lopinavir/Ritonavir, Hidroksiklorokin, Oseltamivir, Azitromisin ve Favipiravir'dir. Türkiye'deki hematoloji uzmanı Dr. Ercüment Ovalı ve ekibi tarafından COVID-19 tedavisinde etkili olduğu twitter üzerinden duyurulan ilaçtır. Dornaz alfa, Rekombinant insan Deoksiribonükleaz l çözeltisidir. rhDNaz olarak da bilinir. Etkisini DNA moleküllerini seçici bir şekilde parçalayarak gösterir. Dornaz alfa halihazırda 20 seneyi aşkın bir süredir Kistik Fibrozis hastalığının tedavisinde kullanılmaktadır. Kistik fibrozis nadir görülen CFTR geninde defekt olan genetik bir hastalıktır. Kistik fibroziste hücre yüzeyindeki Klor salgısı yapan kanallarda bozukluk söz konusudur. Buradaki klor kanalı aynı zamanda sodyumun geçişini de sağlar. Bu hastalıkta vücut salgıları içerdikleri sıvı azaldığı için vizkoz haldedir; yani yoğunluk artmış, akışkanlık azalmıştır. Kistik fibrozisli hastaların solunum yollarındaki katılaşmış mukustan sorumlu olan bir diğer şey, buraya gelip ölen savunma hücrelerinden açığa çıkan DNA molekülleridir. Dolayısıyla dornaz alfa bir mukolitik ilaçtır. Mukusun yoğunluğunu azaltıp atılımını kolaylaştırarak akciğerin fonksiyonlarını tekrar kazanmasına yardımcı olur. Sık görülen yan etkileri ses kısıklığı, farenjit, larenjit, döküntü, göğüs ağrısı ve konjonktivittir. Ayrıca Dornaz alfa bazı ülkelerde COVID-19 tedavisi için denenmektedir. COVID-19 dışında ARDS için de araştırılmaktadır. COVID-19 hakkında daha ayrıntılı bilgi için tıklayabilirsiniz. COVID-19 tedavisine yönelik araştırılan ilaçlar için https://clinicaltrials.gov'dan faydalanılmıştır. - Chan JF, Yao Y, Yeung ML, Deng W, Bao L, Jia L, Li F, Xiao C, Gao H, Yu P, et al. Treatment with lopinavir/ritonavir or interferon-beta1b improves outcome of MERS-CoV infection in a nonhuman primate model of common marmoset. J Infect Dis. 2015;212(12):1904 13. doi: 10.1093/infdis/jiv392.


Counter Strike 1999 yılında Half Life oyununun bir modu olarak Minh Gooseman Le ve Jess Cliffe tarafından yaratıldı. Daha sonra Valve şirketi tarafından 2000 yılında oyun ve isim hakları alındı. Valve tarafından oyunun güncellemelerini daha düzenli paylaşmak adına Steam adında bir oyun platformu kuruldu. 2004 yılında grafikler ve oyun dinamiklerinde iyileştirilmeye gidilerek Counter Strike Source yayınlandı. Son olarak 2012 yılında Counter Strike serisinin son ve en gelişmiş oyunu olan Counter Strike Global Offensive yayınlandı. CS:GO 21 Ağustos 2012 tarihinde hayatımıza girdi. Ana olarak diğer Counter Strike oyunlarıyla aynı mantıkla oynanmaktaydı. Terörist ve Antiterörist olmak üzere 5'er kişilik iki takımın birbirlerini silahlar ve bombalar yardımıyla görevleri tamamlama ya da birbirini yok etme yarışıdır. Resmi CS:GO sunucularında iki çeşit görev vardır: Bomba kurma ve rehine kurtarma. Bomba kurma görevinden Terörist takımı, belirlenen noktalardan birisine verilen bombayı kurmaya ve o bombayı patlatmaya çalışır. Antiterörist takımının görevi ise belirtilen alana bombayı kurdurtmamak yada kurulan bombayı imha etmektir. Rehine görevinde ise amaç teröristler tarafından tutulan rehinelerin Antiteröristler tarafından güvenli alana sağ biçimde götürülmeye çalışılmasıdır. Daha önceki Counter Strike sürümlerinde ve birçok CS:GO sunucusunda farklı modlar bulunsa da resmi sunuculardaki görevleri bu ikisi oluşturmaktadır. E-spor kelime anlamı olarak elektronik spor anlamına gelmektedir. Yani organize bilgisayar oyunlarıdır ve profesyonel oyuncular ve takımların karşılıklı oyun oynaması mantığına dayanır. CS:GO e spor alanında League of Legend, Dota 2 ve Hardstone gibi oyunlarla birlikte en çok oyuncu ve izleyici kitlesine sahip oyunlardan birisidir. Türkiye ve dünyada birçok e spor takımı arasında düzenlenen ve çok yüksek para ödüllü CS:GO turnuvaları düzenlenmektedir. 2016 yılında düzenlenen ülkeler arası dünya şampiyonasında Türkiye 1. Olmuştur. E spor CS:GO alanında en önemli takımlarımızdan birisi olan ve tamamı Türk oyunculardan olan Space Soldiers dünya genelinde birçok büyük turnuvaya katılmıştır ve son olarak ESEA 25. Sezon Challange şampiyonu olmuştur. Ayrıca birçok Türk e sporcumuz da dünyada önemli kulüplerde görev almaktadır. Bir dönemin karnesini arka cebine koyup internet kafelerde saatlerce Counter oynayan nesli şuanda binlerce kişinin keyifle izlediği CS:GO e spor arenasında kendini göstermektedir. Counter-Strike Global Offensive 2021 madalyasını aşağıda görmektesiniz. 1 Ocak 2021 tarihinde itibaren 40. seviyeye ulaştığınızda envanterinize ekleyebileceksiniz. Hatta profilinizde de sergileyebilirsiniz. CS: GO kullanıcılarını koruyup oyunda tutabilmek için önce ücretsiz olmuştu. Daha sonra çeşitli yan eşyalar ile etkileşimi arttırmaya çalışan Valve ekibi bu tür madalyalar ile oyuncuları oyuna bağlamaya çabalıyor. Her ne kadar işe yarıyor olsa da birçok oyuncu hileler ve diğer yakalanamayan üçüncü parti yazılımlar sebebiyle oyunu bırakıyor.


Mustafa Kemal Atatürk'ün kurduğu Cumhuriyet Halk Partisi'nin ilk kurultayı Sivas Kongresi olarak kabul edilir. I. Dünya Savaşı'nın ardından işgal edilen Osmanlı İmparatorluğu'nun topraklarında işgale karşı direnen çeşitli cemiyetler kurulmuştu. Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri olarak adlandırılan bu cemiyetler 4 Eylül-11 Eylül 1919'da Mustafa Kemal Atatürk'ün çağrısıyla Sivas'ta toplandı. Sivas Kongresi olan tarihe geçen bu toplantı Cumhuriyet Halk Partisi tarihinin ilk kurultayı olarak kabul edilir. Sivas kongresinde ayrıca işgale karşı direnen tüm Müdafaa-i Hukuk Cemiyetler yine bu kongrede Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti olarak birleşti. 23 Nisan 1920'de toplanan ilk Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yer alan isimlerin tamamı aynı zamanda ARMHC delegeleridir. 1922'ye gelindiğinde Meclis üyeleri birinci ve ikinci grup olmak üzere ikiye ayrıldı. Mustafa Kemal Atatürk'ün liderliğini benimseyen birinci grup, Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasıyla beraber siyasi faaliyetlere ağırlık verdi. Türkiye Cumhuriyeti tarihinin ilk seçimi olan 28 Haziran 1923 seçimlerine tek liste ile katılan grup, bir sandalye hariç Meclis'teki bütün sandalyeleri kazanmayı başardı. Atatürk daha önce bir kaç defa Halk Fırkası hakkında konuşmuş olsa da ortada somut bir oluşum yoktu. Ancak 9 Eylül 1923'e gelindiğinde Atatürk, 9 Umde ismindeki siyasi parti programını açıkladı. Bu açıklamadan 2 gün sonra İçişleri Bakanlığı'na bir dilekçe veren Atatürk resmen Halk Fırkası'nı kurmuş oldu. Böylece Cumhuriyet Halk Partisi resmi olarak ilk defa Halk Fırkası adıyla tarihteki yerini almış oldu. Partinin resmi kuruluş tarihi 11 Eylül olmasına rağmen, Atatürk'ün 9 Umde programını açıkladığı gün olan 9 Eylül 1923 resmi kuruluş tarihi olarak kabul görür. Atatürk'ün açıkladığı parti programının akabinde kurulan Halk Fırkası'nın kurucuları arasında Celal Bayar, Cemil Uybadın, Kazım Hüsnü, Sabit Sağıroğlu, Saffet Arıkan, Zülfü Bey ve partinin ilk genel sekreteri Recep Peker yer alır. Halk Fırkası'nın kuruluşunun ardından aynı yıl 29 Ekim'de Halk Fırkası'nın 158 milletvekili Meclis'te Cumhuriyet ilanını onayladı. Aynı gün Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı olarak Mustafa Kemal Atatürk seçildi. Cumhuriyetin ilanıyla beraber Halk Fırkası'nın adı da değiştirilerek Cumhuriyet Halk Fırkası yapıldı. 1924 yılında halifeliğin kaldırılmasından rahatsız olan ve Milli Mücadele'nin lider kadrosunda yer alan Kazım Karabekir, Refet Bele, Rauf Orbay, Adnan Adıvar, Hüseyin Avni Ulaş, Cafer Tayyar Eğilmez, Bekir Sami Kunduh ve Hüseyin Cahit Yalçın'ın içlerinde olduğu bir grup milletvekili Meclis'te ayrı bir parti kurdu. Grup, 17 Kasım 1924'te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası adıyla partileşti. Cumhuriyet'in ilanından sonra kurulan ikinci parti olan TCF, gerici Şeyh Said İsyanı'nın ardından, önde gelen isimlerinin siyasetten uzaklaştırılması veya idam edilmesiyle beraber bir yılı tamamlayamadan kapatıldı. Yaşanan bu durumla beraber 1946'ya kadar Cumhuriyet Halk Fırkası seçimlere katılan tek parti olarak kalmıştır. II. Dünya Savaşı dönemi İsmet İnönü liderliğindeki CHP'de ise işler değişecektir. Cumhuriyetin ilanıyla beraber yapılan devrimlerin çoğunluğu CHF'nin 2. Kurultayı öncesi hayata geçirildi. Parti'nin İkinci Kurultay'ında parti tüzüğüne partinin cumhuriyetçi, halkçı ve milliyetçi ilkeleri girdi. Atatürk'ün değişmez Genel Başkan olarak kabul edildiği kurultay da İsmet İnönü Genel Başkan Yardımcısı olarak atandı. Bu kurultayda ayrıca Mustafa Kemal Atatürk Büyük Nutku'nu okudu. Dünya çapında 1929 yılında başlayan krizden genç Türkiye Cumhuriyeti de payına düşeni aldı. Bu dönemde iktidar devletçi politikalar izleme eğilimi göstermiş, önemli görülen yatırımların devlet tarafından yapılması planlanmıştı. Ancak 1930 gelindiğinde krizin devam etmesi ve halkta baş gösteren huzursuzluk iktidarı çok partili hayata yöneltti. Atatürk'ün hali hazırda istediği çok partili hayata geçiş denemesi de bu dönemde gerçekleşti. Cumhurbaşkanı Atatürk, yakın arkadaşı Fethi Bey'den yeni bir parti kurmasını istedi. Ağustos 1930'a gelindiğinde Cumhuriyet Halk Fırkası üyesi 15 milletvekili, Fethi Bey'in kurduğu Serbest Cumhuriyet fırkası'na geçiş yaptı. Yeni kurulmuş cumhuriyet daha tam düzene oturtulamamışken yaşanan dünya çapındaki krizle beraber bu yeni muhalefet partisine halkın gösterdiği ilgi yoğun oldu. Cumhuriyet karşıtlarının da ilgi gösterdiği SCF'nin İzmir'de düzenlediği miting rejim karşıtı bir hal aldı. Bu mitingin akabinde Menemen Olayı'nın gerçekleşmesiyle beraber, SCF kendini feshettiğini duyurdu. İkinci defa denenen çok partili hayata geçişin de başarısız olmasıyla beraber CHF iktidardaki yerini pekiştirdi. Partinin 1931 yılında düzenlenen Üçüncü Kurultay'ında parti tüzüğü yenilenerek bugün bilinen Altı Ok tüzüğe girmiş oldu. Cumhuriyetçilik, laiklik, milliyetçilik, devletçilik, halkçılık ve inkılapçılığı simgeleyen Altı Ok'un simgesi İsmail Hakkı Tonguç tarafından çizildi ve CHF tarafından 1933 yılından bugüne kadar simge olarak kullanıldı. Aynı kurultayda partiye bağlı taban hareketi oluşturulması kararı alındı ve Halkevleri'nin kuruluşu gerçekleştirilmiş oldu. Üçüncü Kurultay'dan 2 yıl sonra Mayıs 1935'te, 350'nin üzerinde milletvekili ve 150'nin üzerinde il delegesinin katılımıyla Dördüncü Kurultay düzenlendi. Kurultay'da dil devrimi uyarınca partinin adının Cumhuriyet Halk Partisi olarak değiştirilmesi yönünde karar alındı. Böylece bugün kullanılan Cumhuriyet Halk Partisi adı ilk defa resmi kayıtlara girmiş oldu. Bunlarla beraber Kemalizm kavramı bu dönem ilk defa parti programında kullanıldı. Kurultayda özel girişime yönelik kontrol uygulanması ve kişilerin yapamayacağı işlerin devlet tarafından yapılması şeklinde değiştirilen devletçilik ilkesi çeşitli tartışmalara yol açtı. Toprak ağası Eskişehirli Emin Sazak yeni tanıma tepki göstererek devletçilik ilkesinin değiştirilmesini istedi. Dönemin Genel Sekreteri Recep Peker, Sazak'a sert tepki gösterdi. Çeşitli siyasi tartışmalarda kullanılan CHP'li il başkanlarının vali olması durumu yine Atatürk döneminde 1936 yılında gerçekleşmiştir. Yıl içerisinde yayınlanan genelgenin ardından CHP'li il başkanları bulundukları ilin valisi, CHP Genel Sekreteri ise İçişleri Bakanı makamına getirilmiştir. Ayrıca genelgeyle bir CHP'nin Altı Ok'u Anayasa'ya sokulmuştur. siteniz güzel, yazılarınız da güzel ama biraz az aktifsiniz sanırım. daha çok yazı yazmalısınız yükselmek için. sayın yazar elinize sağlık, diğer yazılarınıza da şöyle bir baktım. tüm yazarların eline sağlık. yazılarınız çok güzel.


Cumhuriyet 1923 yılında ilan edildi. Fakat önceki süreçleri nelerdi ve cumhuriyet ilan edilmeden önce var olan meclis ne iş yapıyordu, buyrun bunlara bakalım. 23 Aralık 1876 tarihinde Birinci Meşrutiyetin ilan edilmesiyle ve Kanun-i Esasi'nin yürürlüğe girmesiyle Meclis-i Umumi açıldı. Bu meclis, Meclis-i Ayan ve Meclis-i Mebusan olmak üzere 2 parçadan oluşuyordu. İşte buradaki Meclis-i Mebusan, aynı TBMM gibi halkı temsil ediyordu. Bir yıl sonra 93 Harbi nedeniyle kapanıp yeniden açılan meclis, 1878 yılında Osmanlı Rus Savaşı nedeniyle tekrar kapanmıştır. 1908 yılında tekrar açılan meclis, Osmanlı Devleti'ni ve halkı temsil etme görevini yerine getirmeye çalıştı ama başaramadı ve İstanbul'un işgal edilmesiyle 1920'de bir daha açılmamak üzere kapandı. Bu meclisin kapanmasıyla halkı temsil eden Meclis-i Mebusan da ortadan kalkınca, Anadolu topraklarında işgalci kuvvetlere karşı direnen halkın da doğru düzgün bir temsiline ve düşman devletlere cevap verebilecek bir mevkiye ihtiyaç duyuldu. Böylece şu anda Kurtuluş Müzesi olarak hizmet veren binada 23 Nisan 1920'de Büyük Millet Meclisi açıldı. Bu mecliste, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ve kapanan Meclis-i Mebusan'ın bazı üyeleri vardı. Sonradan Türkiye Büyük Millet Meclisi ismi tarihe kazındı. 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in İlanı'na tanıklık eden ilk meclis, vekiller için yeterince büyük değildi ve geçici olarak kullanıma sokulmuştu. Daha sonra kısa sürede tamamlanan ana meclis binasına geçildi. Şu anda Kurtuluş Savaşı Müzesi olarak hizmet veren binadan, Mimar Vedat Beyin projesiyle inşa edilen ve 18 Ekim 1924 yılında açılan yeni meclis binasına geçildi. Bu bina da 36 yıl boyunca kullanıldı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin şekillenmesinde büyük kararlara imza attı. İlk meclis binasının 50 metre kadar aşağısında bu bina, 6 Ocak 1961 tarihine kadar kullanıldı ve şu anda Cumhuriyet Müzesi olarak hizmet vermektedir. Şu an kullanılan meclisin temelleri 26 Ekim 1939 tarihinde atılmış. Yapımına Avusturyalı mimar Clemens Holzmeister tarafından başlanmış, 1948 yılında ülkesine dönmesiyle işi Ziya Payzın devralmıştır. Payzın tarafından bitirilen yapı, 6 Ocak 1961 yılından beri hizmet vermektedir. Dünyanın en büyük meclislerinden biri imiş.


Vitaminler hayatımızda önemli yer tutan organik maddeler. Bazıları vücudumuzda depolanabilirken bazılar da vücudumuzda depolanamaz. Bu durumu vitaminin sudaki çözünürlüğü belirler. Yağda çözünen vitaminler vücutta depolanabilirken suda çözünenler vücutta depolanamazlar. Bugün sizinle birlikte yağda çözünen vitaminlerden biri olan D vitamini ve bu vitaminin kanser üzerine ilişkisini Akdeniz Tıp Dergisi'nde yazılmış derleme bir makale ve d vitamini üzerine yazılmış bir kaç yazı üzerinden inceleyeceğiz. Peki D vitamini tüm kanserler üzerine etkili mi? Bu sorunun cevabını şuan yapılan çalışmalar ve yazılan derlemeler üzerinden verecek olursak hayır. Her kimyasalın bütün hastalıkların tedavisinde kullanılmadığı gibi D vitamini de bütün kanserlerin tedavisinde kullanılamaz. Şimdi D vitamininin hangi kanserlerin tedavisinde olumlu hangilerinin tedavisinde olumsuz etki gösterdiğini inceleyelim. D vitamini vücutta endojen olarak üretilebilirken aynı zamanda eksojen olarak da dışarıdan alınabilir. Vücutta endojen üretimi güneşten gelen ışınları bağlı olarak gerçekleşir. Bu durumdan yola çıkarak yapılan gözlemlerde güneşin az olduğu yerlerde bazı kanser türlerinin daha fazla olduğu sonucuna varılmış. Bu sonuçtan hareketle d vitaminin kanser tedavisinde kullanılabileceği düşüncesi ortaya çıkmıştır. Yapılan laboratuvar çalışmaları bu fikri desteklese de klinik çalışmalar tam tersi sonuçları ortaya koymuştur. Bu durumda D vitamininin hangi durumlarda, ne kadar dozda, ne kadar süreyle kullanılması gerektiğine dair çalışmaların ortaya konması gerektiği çıkarımları yapılmıştır. Şu anda bununla ilgili bir çalışma bulunmaması D vitamininin tedavide kullanılması üzerine bir engel teşkil ediyor. Peki kanser tedavisinde kullanılabileceği düşünülen D vitamini kanser üzerine nasıl etkide bulunur? Bu sorunun cevabı D vitamininin kanserin yayılmasını sağlayan sinyalleri azaltabileceği veya engelleyebileceği yönündedir. Ayrıca D vitamininin hücre büyümesini ve yangıyı sınırlaması da kanser büyümesini engelleyebileceği düşüncesini ortaya çıkarmıştır. Peki D vitamininin kanser üzerindeki etkisiyle ilgili çalışmalar bize neler söylüyor? Dilerseniz biraz da bunlara gmz atalım. Yapılan çalışmalarda birvileri arasında tutarsızlık ortaya çıkmıştır. Şu ana kadar yapılan çalışmalarda D vitamininin en çok kolon kanseri üzerinde olumlu etki gösterdiği sonucunu ortaya koymakta. Kanda D vitamini düzeyi yüksek bulunanlarda kolon kanseri oluşma riski düşük olanlara göre daha az görülmüştür. Kolon kanserinde bu sonuç karşımıza çıkarken yapılan bazı çalışmalarda prostat ve pankreas kanserlerinde D vitamini fazlalığın riski artırdığı sonucuna varılmıştır. 10 yıldan uzun süren geniş çaplı bir araştırmada ise D vitamininin agresif meme kanserimden korunmada etkili olabileceği sonucu ortaya çıkmıştır. Bunun yanında yetersiz D vitamini seviyesinin de bazı kanser risklerini arttırdığı sonıcuna varılmıştır. Yapılan araştırmalardan hareketle D vitamininin kanser üzerine etkili olup olmayacağı konusunda net bir sonuca ulaşılamamakta. İleride yapılan daha kapsamlı çalışmalar ile D vitamini ileride kanser tespit ve tedavisinde kullanılabilir. Ancak şu an için böyle bir durum söz konusu değil. D vitamininin vücudumuzda önemli görevlerinin olduğunu düşünürsek biz yeterli miktarda D vitamini almalıyız. Unutmayın her şey kararında güzeldir.