Hava kirliliğinin anlamından başlayalım; atmosferde insan sağlığına, canlı diğer her türlü varlıklara ve/veya maddi zararlara yol açabilecek kirletici maddelerin miktarının artması olarak basite indirgeyebiliriz. Bizler havayı kirletmenin bir sürü yöntemini bulmuşuz. Bu yöntemlerin çoğu ise aynı temele ait olan yakıt kullanımıdır. Hele bir de mevsimlerden kışsa ısınmak için tonlarca kömür, biyo-yakıt, doğal gaz yakılarak; Ankara'nın üstünü bir is örtüsü kaplar, iyi bilirim. Şimdi bana demeyin ne yapak, donak mı? diye. Hayır efendim kışın soğukta tir tir titremeyin haklısınız, bu havadaki is birikintisinin sebebi zaten sizin yaktığınız kömürden daha çok, nüfusun aşırı artışı ve çarpık kentleşme ile ilgili. Hava kirliliği deyince akla zaten direkt fabrikalar geliyor. Onlar hakkında çok konuşmuyorum, hava kirliliğine yol açtığı hepimiz tarafından biliniyor. Devlet tarafından ise denetlemeleri yapılıyor ve belirli bir değeri aşmamaları bekleniyor. Bunun dışında, belki yenilenebilir enerji kaynakları kullanmalılar ama hiç fabrikam olmadığı için bunun nasıl bir fikir olduğunu bilmiyorum. Bir de fabrikalar kapatılsın hava kirliliğine çözüm bulalım! lafını diyor olsaydım bu yazıyı bilgisayarda değil papirusta falan yazıyor olurdum; sanayi gerekli hem ekonomik kalkınma hem de bizim için. Yalnız doğaya verdiği zararı en aza indirgenmiş olanı makul ve mutlu edici. Bir de araba konusu var tabii. Her hanede artık iki veya üç araba var, insanlar devamlı olarak araba kullanıyor ve bu arabaların sanıldığının aksine hava kirliliğine çok etkisi var. Yani kıyaslayın diye söylüyorum, ortalama bir insanın günlük ortalama 15 metreküp hava ihtiyacını 10 dakika içerisinde bir adet araba solunmaz hale getiriyor. Bu 10 dakika meselesi normal arabalarda geçerli fakat bir de egzozlarından simsiyah duman çıkaran kamyonlarımızı siz düşünün. Belki aramızda bilmeyenler vardır: siyah duman aracın yakıtı tam yakamadığını gösterir, grimsi-beyaz duman normal yakıldığını, mavi duman ise motorun yakıtı neredeyse hiç yakmadan arabadan attığını, dolayısıyla motorun bakıma ihtiyacı olduğunu gösterir. Kısa bir anekdot olarak bahsetmiş olalım. Bu yazıyı şöyle kapatmak istiyorum. Size 2016'da haberlerde gündem olan Çin'deki hava kirliliğinden dolayı orada verilen kırmızı alarmı hatırlatmak istiyorum. İnsanların o zaman gerçekten harekete geçmeleri gerektiğini gösteren gözle görünür bir durum vardı. Göz gözü göremiyordu ve ne yazık ki herkes maske ile dolaşmak zorundaydı. Hemen anında bazı önlemler alındı. Tek numara ile çift numara plakası olan araçlar farklı günlerde yola çıkabileceklerdi. Toplu taşıma kullanımının artışı sağlandı, bir sürü uçuş engellendi, bir sürü fabrika üretimine ara verdi, bazı doğasever insanlar hava temizleme aletleriyle sokak sokak gezip havadan tuğla yapmışlardı. Bu arada, kendi ilinizin havasının ne kadar kirli olduğunu görmek istiyorsanız, TC. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının bu konuyla alakalı linkine buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz. Linkteki baloncuklara tıklayarak şehrinizin PM10 değerinin yanında birçok başka etkeni de görebilirsiniz. Ankara da yaşayan birisi olarak hava kirliliğinden muzdarip olmamak elde mi? Bu konunun, küresel ısınmanın gündeme gelmesiyle önümüzdeki günlerde daha çok konuşulacağını düşünüyorum. Elinize sağlık sayın yazar.


Bu sefer yazacağım yazıyı bilim kategorisine değil de kitap kategorisine yazmak istedim. Bunun nedeni bu yazımda bahsedeceğim yazarın çok hoşuma giden bir sözü olması. Bir hayali öldürmek bir gerçeği öldürmekten daha zordur. Bu sözü siz de ilk defa okuyorsanız muhtemelen benimle aynı düşüncelere sahipsiniz. Evet bu söz aslında bir çok şeyi hatırlatıyor ve insana umut veriyor. Düşünsenize hayallerimize bizim dışımızda kim müdahale edebilir ki ? Ben bu sözü ilk okuduğumda hayallerim geldi aklıma. Ne kadar güzel ve yapılabilir hayallerim varmış da farkında değilmişim. Ama artık bu hayallerime daha sıkı sarılıyorum. Bugün de bana hayallerimi geri veren yazardan bahsetmek istiyorum. Bu yazar kim mi ? Virginia Woolf. Virginia Woolf, 25 Ocak 1882 doğumlu İngiliz feminist, yazar, eleştirmen ve yayımcıdır. Yazarımız kendine modernizm akımını ilke olarak edinmiştir. Babası Victoria devriminin tanınmış yazarlarından Sir Leslie Stephen'dır. Talihsiz yazarımız henüz on üçlü yaşlarındayken annesini kaybetmiştir. Yaşadığı dönemde kadınların ikinci planda kalması nedeniyle okula gidememiş babasının yardımıyla kendini geliştirmiş. Daha küçük yaşlarda yazar olmaya karar veren Woolf babasının kütüphanesinde kendini geliştirmeye çalışmıştır. 1895 yılında gazetede kendine yer bulan Woolf kısa kısa yazılar yamaya başlar. Woolf 1904 yılında babasını kaybeder. Bunun üzerine küçük kardeşleri ile Bloomsburry'ye taşınır. Burada birçok ünlü edebiyatçıyı içinde barındıran ve cinsel konulardaki özgürlükçü tavırlarıyla bilinen Bloomsburry grubunu tanır. Bu grubu oluşturan çoğu kişi eşcinsel ve biseksüeldi. Bu grup diğer insanlar tarafından etik bir grup kabul ediliyordu. Woolf grup üyelerinden Lytton Strachey ile 1909'da bir süreliğine nişanlanmıştır. Evliliğini ise cinsel açıdan pek iyi geçmeyen fakat kendisine kitaplarını basması için bir yayınevi kuran Leonard Woolf ile 1912'de yapmıştır. Yazarımız hayatını intahar ederek 28 Mart 1941'de sonlandırmıştır. İntihar etme sebebi Perde Arası romanını yayınladığı sırada yeteneğini kaybettiği düşüncesi ile korku ve stres sonucu ruhsal bunalıma girmeseydi. İntiharı öncesi eşi ve kız kardeşine olmak üzere iki tane intihar mektubu bırakmıştı. Ben bu yazıda yazarımızla ilgili tüm bilgilere yer vermedim eğer siz de girişte yer verdiğim sözden benim kadar etkilendiyseniz yazarımızın tüm hayatını okumanızı öneririm. Unutmayın size yol gösteren veya bazı şeyleri hatırlatan kişilere önem verin. Size kattıkları bu güzel şeyler için onları hiç olmazsa tanıyın. Belki bu sayede daha güzel şeylere kavuşursunuz.


Aslında herkes zengin, güzel ve bilgili Ruth gibi olmak ister ama hayata gözlerinizi aristokrasinin içinde değil de bir kenar mahallede açtıysanız o zaman tek olanağınız var: sonu mutlu biten bir Martin Eden yazmak. Eğitim önemli şey ancak okumak için gittiğiniz Kazan'da eski bir fırından çalışıp geri kalan zamanınızı tüm optimistliğinize rağmen kitaplara ayırıyorsanız belki budur sizin üniversiteniz. Çalıştığınız fırının üst katında kitap okurken bu büyülü kitabın her bir satırını hayranlıkla takip ediyorsanız, en müthiş acıları size tattıran insanları bile ancak unutarak öldürüyorsanız, içinde bulunduğunuz sefil duruma karşın dimdik ayakta durabiliyorsanız kim bilir belki siz de tüm tökezlemelere, düşüşlere ve acılara rağmen umutlarının peşinden korkusuzca koşan o kahramanlardansınız.


George Orwell'ın kasım 1943'te yazmaya başlayıp şubat 1944'te bitirdiği Hayvan Çiftliği'nde baş kahramanlar hayvanlardır ve kitabın isminin altında Bir Peri Masalı yazmasına rağmen bu kitap politik bir taşlamadır. Kitapta yer alan belli başlı hayvanların , yazarın yaşadığı dönemdeki ünlü siyasi kişileri temsil ettiği açık açık belli oluyor. Napoleon isimli domuz, o dönemde yaşayan Stalin'e çok benziyor. Hatta kitabı okuduğunuzda hayır benzemiyor, bu gerçekten o diyeceksiniz. Öncelikle Orwell, kitapta komünizmi eleştirmiş. Kitabın konusuna göre, önceden insanlar tarafından yönetilen çiftlik, hayvanların isyan etmesiyle hayvanlar tarafından yönetilmeye başlanıyor. Buradaki insanlar ile Rusya'nın eskiden çarlıkla yönetilmesi, hayvanların başa geçmesiyle ise Bolşevik devrimi kastedilmiş. Yazar kitapta, çarlık halindeki Rusya'nın haliyle, devrimden sonraki Rusya'nın halini eleştirisel-masalsı-mizahi bir yolla anlatıyor. Ama bu kitap için eleştirisel kelimesi az kalır. Masalsı diyorum ama bir çocuk kitabı değil bu kitap, tam tersine dediğim gibi bir politik taşlama. Ayrıca mizahi dedim ama tabiki bana göre. Daha çok trajikomik de denilebilir. Bu arada Rusya diyorum ama işte o dönemde ülkenin adı her neyse, SSCB idi galiba. Tabi komünizmi eleştirirken o dönemdeki diğer ülkelerin yönetimlerini de eleştirmeden geçemiyor Orwell. Kitapta yer alan diğer çiftlikler ile başka ülkeleri kast ediyor. 1984 isimli ünlü distopyasını duymuşsunuzdur Orwell'in. İşte bu kitabı mutlaka ondan önce okuyun. Çünkü ben 1984'ü önce okudum ve Hayvan Çiftliği'nin resmen 1984'e hazırlık kitabı olduğunu anladım. Kitabın içeriğini yukarıda kısaca anlattım. Eğer bu kitabı okumazsanız (ve 1984'ü) çok şey kaçıracağınız kesin. 1984'ü de okumuştum ama orada kast ettiklerini şimdi daha iyi anlıyorum ve içimden diyorum, keşke ilk olarak bu kitabı okusaymışım. Yalnız kitabı okursanız eğer, Sunuş kısmını mutlaka atlayın. Çünkü çevirmen dediğimiz şahıs, sunuş kısmında resmen kitabı özetlemiş. Sunuş kısmına da önsöz diyemiyorum çünkü önsöz kitabı tanıtır, anlatmaz ki. Çevirmenin bu kısımda yazdığı yazı bir önsöz değil, analiz olmuş. Ama hakkı var, güzel analiz olmuş. O yüzden mutlaka kitabı bitirdikten sonra okuyun. Ve bu kitabı mutlaka okuyun.


Bugün suya düştü cemre. Balıklar bayram etti. Biliyorum, uzun sürmez ağaçların çiçek açması, kıskaların yeşillenmesi, sarımsağın boy vermesi... Sahi nasıl da müjdeler kuşlar o zaman baharı. Her yanda ötüşür, her yanda bir hevesle çatılara yuva kurmaya çalışırlar. Sonra bir de cemre toprağa düştü mü sen o zaman gör şenliği. Her yanda çiğdemler, laleler, ters laleler insana yaşamın ne kadar güzel olduğunu söyler kendi lisanlarınca. Uzun süre uykudan sonra yeniden doğuşun ne kadar büyülü olduğunu söylerler. Evet o güneşler hep nedense yarımdı. Güneşi neden çeyrek çiziyorduk bilmiyorum. Fakat niye herkes güneş çiziyordu? Niye kimse Ayı çizmiyordu. Acaba bütün dünyada mı böyle? Yoksa biz ezberleyip motifleri mi tekrar ediyorduk? Ben öyle yapıyordum açıkçası. Beni mutlu eden şey kaleler, hisarlar çizmekti. Kale çizip içinde savaşçıları dövüştürürdüm. Ama ben de çocuktum ve dünyam tamamen aydınlıktı. Yazılarında her zaman güzel bir hissiyat görüyorum. Cümlelerdeki fikirler akıp gidiyor. Sadece bazı cümlelerin bu fikri akışı zorlaştırıyor gibi. Bunu geliştirirsen çok daha güzel şeylerin ortaya çıkacağına en çok inandığım kişilerdensin. Kaleminize sağlık efenim. Bu güzel yorum için teşekkür ederim. Eleştirilerine katılıyorum. Bana kalırsa bu durumun en büyük sebebi benim yayımlamadan önce -son okumalarımda- kararsız kalıp metni yeterince ayıklayamıyor oluşum. Bunun için yazımı daha erken yazıp, üzerine farklı günlerde birkaç kez düşünmem, akışı bozan, sonuca ve temaya hizmet etmeyen gereksiz cümleleri temizlemem gerekli.


Yorgunum biraz. Umutlarım ve hayallerimden yapılı kanatlarım kırık. İçimdeki çocuk, hiç büyümeyeceğini düşündüğüm o çocuk benden önce büyümüş, tüm yaramazlıklarını bırakmış sessizce olanları izlemekte ve her masumun gözünden damlayan tek bir damlayla daha çok çökmekte. Kırgınım biraz. Daha çok kendime aslında... Çünkü vicdanım ne kadar engel olmaya çalışırsa çalışsın beynim kabullenmiş durumda. Canım eskisi kadar yanmıyor artık. Yüreğim eskisi kadar kan ağlamıyor. Gözyaşlarım kolay damlamıyor gözlerimden. Bu yüzden kırgınım ve korkuyorum. Tüm bunlar beni, yüreğimi daha çok korkutuyor. Vicdanım artık alıştın diyor. Alıştın kötü haberlerin gelmesine. Ateş gerçekten düştüğü yeri yakıyor. Gelen haberlerin ardından dökülen gözyaşları, gözyaşlarım ne kadar gerçek olsa da iki gün sonra kuruyor, artık dursun durdurulsun nidaları susuyor, hayatımız normal akışına dönüyor ve biz bir sonraki kötü haberin gelişini bekliyoruz geçmişi hatırlamak için. Geçmişi hatırlayıp yine ağlayıp yine bir şeyleri çözemeden unutmak için. Ben unutuyorum, sen unutuyorsun ama illa unutamayan birileri oluyor. Bombaların patladığı, çatışmaların olduğu, yağmur yağar gibi mermilerin yağdığı yerlerde şehadet şerbetini içen o insanların geride bıraktıkları. Bir evin tek çocuğu, birilerinin anne ya da babası, birilerinin sevdiği... Onlar için hayat tüm zorluklarıyla bitmişken geriye kalanlar için hayatta artık bir engel daha: kalplerinde taşıyacakları ve hiç kapanmayacak olan derin yara. İşin kötü yanı ölenler öldüğüyle kalıyor, canından can kopanlar acısını sessizce yaşıyor ve bu tekerlek aynı şekilde dönmeye devam ediyor. Mantığımız zamanla Bana dokunmayan yılan bin yaşasına dönerken, gelen ölüm haberlerinde tanıdığımız birinin olmamasına sevinirken sanırım unuttuk biraz. Geride kalanlar dışında istisnasız hepimiz. Bu tekerlek dönerken sıranın yavaşça bize de geleceğini unuttuk. Bu nedenle korkuyorum ölümden ama daha çok geride kalan olmaktan. Kalbimde açılabilecek olan o derin yarayı düşündükçe ürperiyorum. Çünkü ne kadar sesimi çıkarmak istersem isteyeyim sesimi tek başıma çıkarmamın bir anlamı olmayacak biliyorum.


Yeni yapılan büyük ölçekli bir çalışma tip1 ve tip2 diyabetin, COVID-19 ilişkili hastane içi ölüm riskinde artış ile ilişkili olduğunu göstermektedir. İngiltere'deki hastanelerde koronavirüs nedeniyle hayatını kaybeden bireylerin 3'te birinin diyabete sahip olduğu bulundu. Son birkaç aydır araştırmacılar 1 yıl öncesine kadar bilinmeyen bir virüsün etkileri hakkında hızla bilgi toplamaya çalıştılar. Bu virüs, yani SARS-CoV2, COVID-19 hastalığına neden oluyor. Şu an küresel olarak milyonlarca olguyla birlikte, bilim insanları hangi faktörlerin daha kötü sonuçlarla ilişkili olduğunu anlamaya çalışıyorlar. Bu faktörlerinden biri diyabettir. Son yapılan çalışma, daha evvelden Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Çin ve İtalya'dan gelen veriler gibi diyabete sahip bireylerde şiddetli COVID-19 gelişme riskinde bir artışa yol açtığını açıklıyor. Fakat, şu ana kadar çalışmalar tip1 ve tip2 diyabet ayrımını gözetmemişti. Ancak yapılan son araştırmalar bu ikisi arasındaki farkı ortaya koyuyor. Araştırmanın bulgularına İngiltere Ulusal Halk Servisi web sitesinden ulaşılabilir; fakat bu veriler henüz uzmanlar tarafından değerlendirilmedi ve yayımlanmayı bekliyor. Yazarlara göre bu çalışma neredeyse İngiltere nüfusunun tamamını kapsayan COVID-19 ilişkili en büyük çalışma ve COVID-19 nedeniyle hastane içi ölümlerdeki göreceli ve mutlak riskleri diyabet türlerine göre araştıran ilk çalışmadır. Araştırma için İngiltere'deki doktorların çok büyük kısmının katıldığı Ulusal Diyabet Denetim Programındaki veriler ile COVID-19 ilişkili ölümlerin tümünün girildiği COVID-19 Hasta Bildirim Sisteminden 1 Mart-11 Mayıs 2020 arasındaki veriler kullanılmış. Bulgular yaş, cinsiyet, yoksunluk, etnik köken ve mevcut sağlık koşulları gibi sonuçları etkileyebilecek faktörlere göre ayarlanmıştır. İngiltere'de muayenehanelere kayıtlı olan yaklaşık 61 milyon bireyden 263.830'unda tip1 diyabet, 2.864.670'inde tip2 diyabet mevcut. İngiltere'deki COVID-19 ilişkili 23.804 ölümden 7831'inde yani yaklaşık 3'te 1'inde (%32.9) diyabet hastalığı bulunuyordu ve bunların büyük kısmı (7466 kişi) tip 2 diyabete sahipken, az bir kısmı (365 kişi) tip 1 diyabete sahipti. Yaş, cinsiyet, yoksunluk, etnik köken ve coğrafik bölgeye göre düzenlendikten sonra yapılan karşılaştırmada, COVID-19 nedeniyle ölüm riski tip 1 diyabete sahip bireylerin diyabeti olmayan bir bireye göre 3.5 kat, tip 2 diyabete sahip bir bireyin ise 2.03 kat daha fazla bulundu. Veriler önceki koroner arter hastalığı, serebrovasküler hastalık ya da kalp yetmezliği nedeniyle hastane başvurularına göre düzenlendiğinde ise riskin sırasıyla 2.86 ve 1.81 kat arttığı görüldü. Ayrıca COVID-19 ilişkili ölümlerde ortalama yaş 78.6 ve bunların %61.5'ini erkekler oluşturuyor. Daha önceden var olan koroner arter hastalığı ile artmış ölüm riski ilişkili bulundu. Verileri yoksulluk seviyesine göre beşe ayırdıklarında ölümlerin en büyük kısmı nüfusun en yoksul kısmındaydı (%23.8). Yoksulluğun en az olan kısmında ise bu oran %15.8 olarak bulundu. Siyahi insanlarda, Asyalılar'da ve karışık etnik kökene sahip olanlarda riskin artmış olduğu bulundu. Önceki araştırmalarla uyumlu olarak ileri yaşın COVID-19'dan hastane içi ölüm riskini önemli şekilde etkilediği bulunmuştur. Yazarlar 40 yaşın altındakiler ile 80 yaşın üstündekiler arasında risk açısından 700 kat fark olduğunu söylüyorlar. Yaşın hastane içi COVID-19 ilişkili ölümlerde baskın risk faktörü olduğunu ve diyabet, cinsiyet, etnik köken ve sosyoekonomik yoksunluğa nazaran riski daha çok artırdığını belirtiyorlar. Bu çalışmadaki gözlemlere göre, diyabet ek risk oluşturmasına rağmen, 40 yaşın altındaki bir birey tip 1 ya da tip 2 diyabete sahip olsa bile hastane içi COVID-19 ilişkili mutlak ölüm riski çok düşüktü. Yazarlar çalışmanın önceki ve şimdiki var olan tüm tıbbi durumların -özellikle hipertansiyon ve kronik böbrek hastalığı gibi verilerin- eksikliği nedeniyle kısıtlı olduğunu belirtiyorlar. Makalenin yazarları sonuç bölümünde: bu bulgular, ağır COVID-19'un ortaya çıkardığı sonuçlarla ilişkili diğer çalışmalarla birlikte yorumlanarak, diyabet olmasına rağmen düşük riske sahip insanlara güvence verebilmeye yönelik yeni çalışmaları cesaretlendirmeyi amaçlıyor diyorlar. Bu güzel ve bilgilendirici çalışmanız için teşekkürler. Bu yazıyı okuduktan sonra aklımda birçok soru işereti belirdi ve bunlardan birisini buradan sormak istiyorum. İsterseniz tip 1 ve tip2 diyabet arasındaki önemli farklardan yararlanarak beyin fırtınası yapalım. -Tip1 diyabet sıklıkla çocukluk çağında ve ergenlik döneminde başlarken, tip2 diyabet 40 yaş sonrası yani daha geç yaşlarda başlar. Dikkat ettiyseniz çalışmanın bulgularında yaşın diğer risk faktörlerine göre çok çok daha baskın olduğu belirtilmiş. Tip2 diyabete sahip kişilerin tip1'e göre daha ileri yaşa sahip olduğu düşünülürse zaten diyabetin dışında yaş açısından önemli bir dezavantaja sahip olabilirler. Çalışmaya göre tip2 diyabet ölüm vakalarının yaş ortalaması 77.9 , tip1'de ise 72.2 . -Yaşa ek olarak diğer risk faktörlerini de ele alabiliriz. Örneğin Tip2 diyabet hareketsiz bir yaşam tarzı ve obeziteyle ilişkilidir. Bunlar da ayrı bir risk yaratabilir. -Şimdi gelelim tip1 diyabete, sizin de belirttiğiniz gibi tip1 diyabette insülin yokluğu söz konusudur. Tip2'de ise zamanla azalır. Biz her ne kadar insülini sadece kan şekerini düzenleyen hormon olarak hatırlasak da insülin vücudumuzdaki yegane anabolik yani yapıcı hormondur. Ve tip1 diyabet erken yaşlarda başladığı için yaşamlarının çoğu kısmında bunu dışardan karşılamak zorunda kalırlar. -Ayrıca tip1 diyabet genellikle otoimmün kaynaklıdır. Yani savunma hücrelerimiz kendi hücrelerimize saldırır. Ve biliyoruz ki şiddetli COVID-19 vakalarında da sitokin fırtınası sendromu yani bağışıklık sisteminin aşırı yanıtı ortaya çıkıyor. Bu açıdan bir ilişki söz konusu olabilir. -Tipi fark etmeksizin diyabet hastası olmak önemli bir risk faktörüdür. Elbette kan şekerinin kontrol altında olmayışı diyabet hastası olmanın üstüne ek bir risk katar. Sonuç olarak risk tip1 diyabette 3.5 kat, tip2'de 2.03 kat artıyor ve zaten tip1 diyabetin, tip2'ye nazaran daha riskli olduğu çalışmada açıkça yazıyor. Zihin açıcı bu yorumunuz için teşekkürler, umarım yanıt faydalı olmuştur.


TİKA'nın 3.'sünü düzenlediği Tecrübe Paylaşım Programına elhamdülillah ben de seçildim. Her Şey Bir Tebessüm İçin diyerek nasibimizde olan Bangladeş'e bir ekiple gittik. Bangladeş'in Cox's Bazar yani Arakanlı Müslüman kardeşlerimizin bulunduğu iline gittik. Cox's Bazar'a inip otele varıncaya kadar yolda giderken gördüklerim o andan itibaren ne kadar da çok şükredilecek şeylere sahip olduğumuzu düşünmeme neden olmuştu. Yağan yağmurla yolların kenarlarında büyük miktarsa sular birikiyordu. Kimi yerler kaldırım vs. olmadığı için çamurdu. Terlikle hatta yalın ayak gezen birçok insan gördüm. Tomtom dedikleri 3 tekerlekli yolcu taşınan araçları vardı. Kimisi motorluydu kimisinde ise kas gücü kullanarak ekmek parasını kazananlar vardı. Yol kenarlarında büyükbaş, küçükbaş hayvan , atın olduğunu ve başlarında sahiplerinin bulunmadığını gördüm. Tabi ki güzel olan yerleri daha da fazlaydı. Kampa doğru 2 saatlik yolda giderken bir tarafta dünyanın en uzun kumsalını seyretmek ve diğer yanında pirinç tarlaları ile orman manzarasını izlemek de huzur vericiydi. 3 gün Türk Sahra Hastanesi'ni, 2 gün kampları ziyaret ettik. Başhekimimiz çadırlardan oluşan hastaneyi gezdirirken bilgiler de veriyordu. Daha hastaneye girerken onlarca kişinin sırada olduğunu görünce ve 2,5 saatte 85 hastaya bakan dahiliye uzmanımızı dinleyince kalabalık olduğunu anladım. Hastanede MR, tomografi cihazı yok. Röntgen çekilebiliyor ve kan tahlili, idrar tetkiki yapılabiliyor. Siroz, hepatit hastaları imkanların yokluğundan dolayı tedavisiz kalıyorlar. İnsülin kullanan diyabet hastaları hastaneye günde iki defa, dört defa gelmek mecburiyetinde kalıyor. Çünkü insülinin buzdolabında saklanması gerekiyor lakin bu imkan da onlarda yok. Nice hastalıkların son evresine kadar ilerlemiş olduğunu da görebiliyorsunuz. Gönüllü olarak oralara giden Türk hekimleri ve diğer sağlık personelleri yokluklar içerisinde var ettikleri sağlık yardımıyla kardeşlerimizin gözlerinde birer ümit, dillerine düşen birer dua olabiliyorlar. Dikkatimi çeken bir çocuk hastayı şöyle tarif etmeye çalışayım: Yanağında oluşan apsenin boşaltılması gereken 5-6 yaşlarında bir çocuk vardı. İğne ile girildi, tüpe gelen bir sıvı olmadı. Küçük bir kesi atılıp sıkılarak boşaltılmaya çalışılsa da hiçbir şey gelmiyordu. Bu süreç içerisinde çocuktan tek bir ah sesi, acıdığına dair bir ifade çıkmıyordu. Bizim çocuklarımız olsa ağlamaktan, çığlıktan, acısından neler yapardı Allah bilir. Sadece çocuklar değil erişkin olan bizler için dahi acı verici bu olay karşısında çocuktan tek bir çıt çıkmaması şaşırtıcıydı. Allah'ın o mazlum çocuğa o an rahmetiyle, merhametiyle muamele ettiğini ve o acıyı hissettirmediğini açık ve net bir şekilde idrak ettim. Sonrasında o mazlum çocuk cerrahisine sevk edildi. Kampa gidip iki gün boyunca kardeşlerimize gıda dağıtımında görev aldık. Karışıklığı önlemek için her aileye bir kart verilmiş ve o karttaki yerine göre geliyor ve görevlilerin işlemleri sonrasında gıda çuvalını alabiliyorlardı. İhtiyaç sahibi yaklaşık 5.000 Arakanlı Müslüman aileye gıda çuvalları dağıtıldı. Nice çocuklar gördüm, dedim bu çocuk bunu nasıl taşır; nice amcalar teyzeler vardı takati kalmamış ama gözlerinde ümit olan . Çocuklara şeker, çikolata, balon verdiğimizdeki o sevinçlerinin tasvirini yapmak çok zor. O kadar içten ve samimi gülüyorlar ki onların o mutluluğu insana huzur veriyordu. Üzerinde kıyafet olmayan çocuklar; ayakkabısız, terliksiz, yalın ayak dolaşan çocuklar ebeveynler... TİKA'nın yaptırmış olduğu parka gittiğimizde eğlenen çocukların neşesine ortak olduğumuzda kısa süreliğine de olsa uzaklaşıyordunuz bu hüzün verici durumlardan. Çocuklar o kadar sevimli, mazlum, günahsız varlıklar ki vicdan sahibi her kimse onları anlayabilirdi. Keşke her insana, her çocuğa ayrı ayrı dokunabilsek. Bizim sahip olduklarımızın yüzde biri bile olsa da onların olsa. Namaz kılmak için mescide gittiğimizde orada ders alan öğrencileri gördük. Hafızlık okuyanlar vardı. Kuran-ı Kerim, Hadis, Siyer, Kelam öğrenen çocuklar vardı. Daha 9-10 yaşlarındaki çocuk birçok sureyi biliyordu ve bizlere de okudu. Tüm bu zulümlere rağmen, koşulların yokluğu imkansıza bir tokat vurup sız'ı ortadan kaldırıyor ve mevcut koşullar ebedi saadete giden yolda onlar için bir imkan oluşturuyordu. Ve bu bize bir kez daha hatırlatmıştı ki Cennet Ucuz Değil Cehennem Dahi Lüzumsuz Değil. Bu mazlum kardeşlerimize bu zulmü yapanlara gelince Zalimler İçin Yaşasın Cehennem. 1 milyona yakın belki daha da fazla Arakanlı mülteci. Sahip olmadıkları şey sahip olduklarından o kadar çok fazla ki. Kadınından erkeğine, çocuğundan gencine yaşlısına varıncaya kadar. Yokluk ve varlık arasında tarifi yapılamaz bir büyük dağ var sanki. O dağı nasıl aşabiliriz bilemiyorum. Ama elimizden gelenin fazlasını yapmaktan da çekinmeyeceğiz İnşaAllah. Her çocuğa dokunmak istiyorsunuz. Hepsinin hayatında bir şeylerin eksik kaldığını gördüğünüzde yüreğinize bir sızı iniyor. Çoğunun ayağında ayakkabı, terlik, çorap yok . Kimisi üzerinde tişört gömlek hiçbir şey olmadan öylesine dolanıyor etrafta. Üzerinde kıyafet olanlarınsa ne kadar uzun süredir giyilmiş olduğunu yırtıklarından anlayabiliyorsunuz. Kimisi yetim kalmış kimisi öksüz. Yollar kum, çamur altında. Çöpler tam anlamıyla toplanmamış. Nice yüzler görüyorsunuz ama halinden şikayetçi olmayan, asık surat bulunmayan. Gözlerde bir ümit var, dillerde dualarla anıyorlar Türkiye'yi. TİKA'nın yaptırdığı parka gittiğimizde etrafta gülen çocukları görmek bizleri de sevindirmişti. Salıncakta sallanmak, kaydıraktan kaymak en büyük neşeleriydi, en büyük mutluluklarıydı. Bizim verdiklerimizin dışındakiler büyük ihtimalle oyuncak nedir bilmiyorlardı. Yediğimiz önümüzde yemediğimiz arkamızda kalan yemeklerin birçoğundan habersizdiler belki ama bize eş değer hatta daha da fazla bir mutlulukları vardı. Gözlerinden okuyabiliyordunuz bunu. Oynarken öylesine gülüyorlardı ki en son ne zaman böyle güldüğümü hatırlamıyorum. Yolda yürürken yanımızdan Türkiye Türkiye diye haykıran, parka girdiğimizde ve ayrılırken de Türkiye nidaları beni öylesine gururlandırmıştı ki tarifini yapamayacağım. Elhamdülillah Türkiye var, Elhamdülillah Ahiret var.


Sarp sınır kapısından geçmek için düşündüğüm yollardan biri balıkçı teknelerine rüşvet vermekti. Beni açık denizde meslektaşlarının balıkçı teknelerinin küpeştelerinden birine asılan çamaşır gibi fırlatabilirlerdi. Engebeli ve dağlık araziyi geçmek için tabanlara tükürmekten daha kolay olanıysa belli süre nefes almadan su altından yüzüp üç beş yüz metre öteden Gürcü sularında kıyıya vurmaktı. Aslında en kolayı yolcu trafiğine açılmasını beklemekti sınırın. Çünkü İra beni bekliyordu. Black Sea alışveriş merkezindeki büyük markette görmüştüm onu. Zemin sanki ona doğru eğimliymiş gibiydi. Her şey ona çekiliyor gibiydi. İşin tuhaf yanı kendisine çektiği insanlarla bir bağ kurmadan insanları etkiliyor olmasıydı. Kimsenin gözlerine üç adım berisinde özgül ağırlığını onun çekim kuvvetinden kurtaramayan birisi belirene kadar bakmıyordu. Bana da aynısını yaptı. Kah Gürcüce, kah Türkçe, kah İngilizce konuşmaya başladım. Benim sigara ve içki ticareti yapan biri olduğumu sandı. Zevk ve kumar turizmi için hippiliği yaşam felsefesi yapan bir insan olmadığımı ona onun bana davrandığı gibi davranarak göstermeye çalıştım. Domuz pastırmasından bir paketlenmiş hazır sosisli ve peynirli haçapuri satın aldığımı gördü. Üçüncü buluşmamızda slot makinelerinden birinde yan yanaydık. Anlatmaya başladım. Özel dedektif olduğumu söyledim. Tezli yüksek lisansımı kriminal yasalardaki her şey daha kötüye gider kanunları üzerine yapıp sertifikamı okulumu dereceyle bitirerek almıştım. Bu yasa herkes için geçerli değildi. Şaşırdı. Önüne bakmasını söyledim. Leo Grand Kumarhanesi'nin kapısından ilk girdiğim günü hatırladım. Mini etekli yalpalayan kızların arasında kendime boş bir koltuk bulmak istiyordum. Renk kalabalığı sarı ve siyah kırmızılığın gözleri buğulayan uyuşturucu etkisinin yanında insana hiç dokunmuyordu. Krupiye kıza içeride gopro ile çekim yapıp yapamayacağımı sordum. I ı... Yani hayır. Özel dedektiflik büromu açarken sahibince doksan dokuz yıllığına sözleşmeyle satın alınmış, bir artı bir, bahçe katındaki bir home ofisi kendime kiraladığımı söyledim. İlk müşterimin karakterini anlatmaya başladım. Valilik binasındaki il göç idaresinde çalışan bir memurdu. Her memur gibi ezilmeye alışmış, maaşını ayın ilk on gününde iç eden, ayın ilk beş günü içinde kuyumcudan sadece bir bölü on gramlık altın alabilen, maaşını aldığı ilk günün ilk beş dakikası içindeyse bir sonraki ay başına kadar idare etmeyecek olan süreli mutluluğunu tüketen sıradan bir emir kuluydu. Nüfus ve vatandaşlık işleri dairesinden sürülmüştü. Karısı kocasının devlet içindeki mertebesini onunla evlendikten sonra anlayıp müdürüyle sürtmeye başlamıştı. Elbette şiddetli geçimsizlikle sonuçlanan boşanma nedenleri kadının adamın müdürüyle gizliden sürtmeye başlaması değil, avrat otu, regl suyu ve adamın her cuma kestiği tırnaklarının gizliden çöpten alınıp leblebi tozu kıvamına getirildikten sonra soğuk çörçil içinde her sıcak ağustos akşamında adama içirilmesiydi. Kadın büyü işinde uzman olmuştu. Neticede kendi göbek bağını kendi kesmeliydi. Çünkü müdür maaşı memur maaşından yüksekti. Çünkü müdür memura emir veriyordu. Adamın ikinci eşiydi öldürülen, dedim İra'ya. İntercontinental Hostel'in önündeydik. Asyalı kadınların çekik gözlü bakışlarından kaçmaya çalışarak masaj salonlarını arkamızda bıraktık. Sekiz yataklı karma bir yatakhanede koğuş kalabalığı içinde bir hafta geçirdiğimi anlattım. Çinli bir kadın yanımdaki ranzada görüntülü sohbetle müşterisine fiyat teklifinde bulunuyordu. Lia diye seslenilen hostel sahibi akıllı telefonundan oyun oynuyordu. Aklını kaçırmış bir İngiliz de görmüştüm. Hostelde yatıp kalktığını söylediler. İlk gece Türkçe konuşan bir gencin ranzalar arasında dolaşıp gezindiğini duydum. Sesimi çıkarmadım. Eline kalemi aldıktan sonra titreyen ve seğiren parmak kaslarını ancak kendini duygusuzluğa ve itimatsızlığa teslim edene kadar kasabilen yeni yetme bir yazar gibi hissediyordum kendimi. Şimdilik geri dönmek istemiyordum. Benim ilk işimdi. Kapıdan içeri girdiğinde kendine olan güvenini yırtıcı karakterini ezik makam odası atmosferine teslim etmiş müdürlerin inisiyatifine bırakmış bir adama benziyordu. Öldürülenin ve katili sorgulananın ikinci eşi olduğunu söyledi. Aslında ağzından rakı bardağı kesikleri damlayan ve asla söz dinlemez olanın ilk eşi olduğunu söylemesi benim işimi kolaylaştırdı. Ben ona uzaktaydım. Çek defterini çıkardı. Hesap numaramı aldı. Özel bürodaki sicil numaramın olduğu levhaya bakmak istemedi. Diplomam da umurunda değildi. Şunu biliyordum. Kapımdan içeri girenler katil doğanlardı. Katil doğanlar işin bir yerinden işe bulaşmak için kapımı çalacaklardı. Bana okulda öğrettikleri şey işte buydu. Ben kendimden geçiyordum. Kanın kokusu olmayan yapışkan kıvamını iki parmağım arasında tenime sıvayıp dudaklarımın kenarından salınan iştah açıcı soruların gözlerimdeki karanlık renge bir nebze de olsa kızıl bir gölge serpiştirmesi için müşterilerimin ağzının içine adeta girerdim. Onlar benim ne istediğimi biliyorlardı. Onlar işte oradaydı. Sekreterim içeri sırayla alacaktı onları. Ve ben onların kendilerini katilin yerine koyarak olayı anlatmalarını isteyecektim. Adam başladı. Katil sırayı şaşırmış olmalıydı. Ya da kör olabilir miydi? Kötü olan ilk eşti. Ama o birinciyi gözden kaçırmış ve ikincisini öldürmüştü. O, benim ilk işimdi. Kapımdan içeri giren ilk kişi değildi. Ama ilk işimdi. İlkin onu nasıl öldürdüğümü sordum. Onu benim öldürmediğimi söyledi. Onun kim tarafından öldürüldüğünü öğrenmek için buraya geldiğini söyledi. Özel dedektifler pişpirik oynayan ve bahis sitelerinde nöbet değiştiren polis takımına göre işlerini daha özenli ve profesyonelce yaparlardı. Mesai kısıtı olmayan bu insanlar para kazanma dürtüsüyle işe dört elle girişirlerdi. Kapımı çalmıştı. Karşımda duruyordu. Sıradan bir salı günüydü. Kartını turnike cihazında okutup işe kırmızı yemeden bir gün daha zamanında geldiği için şükrederek devlet dairesine girmişti. O halde karını neden öldürdün? diye sordum. İra'nın yüzüne baktım. O ülkeye şimdilik geri dönmek istemediğimi söyledim. Beni saklayıp besleyebilir miydi? Gürcüce öğrenmeliydim ve bir şekilde sığınma hakkından yararlanmak için varlıklarımı nakte çevirip idari makamları rüşvetle besleyip bu ülkede kalıcı bir gelecek için kendimi öne atmalıydım. Ben Batum topraklarında ölmek için yeterince yaşlı değildim. Kumar ve kadınlar benim geleceğimdi. Ermeni Kilisesi önünde bronz haç ve İsa figürlü kolyeler sayan dini bütün Hristiyan kalabalığı içinde sabahın çilek kokulu sakız gibi uzadığı gecelerde sabaha karışmalıydım. Adım ne olmalıydı? İra için adımın bir önemi yoktu. Beni kaçırmayı ve saklamayı aklına koymuştu. Onu öldürmemin nedeni onu öldürebileceklerin ilk iki sırasında kocasının ve benim adımın olması değildi, dedim. Adama o günü anlatmasını istedim. Kapının ağzına minik bir çalışma masası çekip üzerine bayağı bir çin malı tablet koymuşlardı. Bu onun gibi tecrübeli ve bilgili bir memur için yeterince tadı damağında kalır bir aşağılamaydı. Kapının ağzına, ayak altına beşinci sınıf bir okul sırası ve sürekli donma hatası veren on inç bir tabletle onu yerleştirmek olacak iş miydi? Geldiği yerde elinin altındaki sistemlerden hiçbiri ona tayin olduğu birimde layık görülmemişti. Müdür ona kafa tutuyordu. Çünkü müdürün karısı yeterince uzun boylu, zayıf, güzel yüzlü ve eğitimli değildi. Müdürün karısı arkasından ya da yan gözle baktıracak bir kadın olmadığından ilk evliliği son bulmuştu bu memurun. Kurum değişikliği dilekçesini iskan bakanlığı önünde ve alelacele bir arzuhalciye yazdırıp ıslak imzalı kağıdı postaya verdi. Geldiği yerde arkadaşları vardı. Az çok tanınıyordu. Ama burada kimse onu tanımıyordu. Aslında keşfedilmemiş yeteneğini sergilemek için türkü barlarda solo konserler verdiği de olmuştu. Kefeni yaşarken kendisine dar gelen ve toprağın da asla kabullenmek istemeyeceği insanlardan biri olduğu kesindi. Çok az kimse onu seviyordu. Ait olduğu sosyal medya gruplarından tayin yazısı dumanı üzerindeyken onu atmalarından da anlaşılacağı üzere o da varlığını yaşarken asla kabullendiremeyecek olan kimselerdendi. Sonradan önemi ve kıymeti bilinen bu kimseler, zamanında insanlar tarafından dış kapının dış mandalı olarak görülürlerdi. Onlar kendilerini bunun tam aksi olarak sunmaya çalışsalarda durum bundan ibaretti. Bana karını neden öldürdüğümle ilgili kısa bir açıklama yapmak ister misin? diye sordum adama. Yine anlamamazlıktan geldi. Kafası karıştı. Hayatı boyunca aptal Türk filmlerini ve ancak düzyazı olarak nitelenebilecek senaryolu yerli dizileri seyrederken birden önünde ünlü bilim kurgu yazarı Stanislaw Lem'in Solaris adlı kitabını bulan biri gibi yüzüme boş bakıyordu. Karısını öldürdüğüme inanmasını istiyordum. Aksi halde diğer seçeneğe takılır kalırdı. Onu kim öldürmüştü? Şimdilik elimizde iki tane şüpheli vardı. O ve ben. Çünkü olay hakkında herkesten çok fazla bilgi sahibiydik. Karımı senin öldürdüğüne neden inanmam gerektiğini söylüyorsun? dedi. İra yüzüme bakıyordu. Adamın ikinci karısını öldürdüğümü itiraf etmem yeterli olacaktı. Sebebim çok basitti. İşimi iyi yaptığımı özel dedektifler odasında sadece kendime kanıtlamak. İra bunun çok saçma olduğunu söyledi. Yaramazlık yapan ve bunu yaptığını parmak kaldırarak işaret eden tembel bir göbelin öğretmenler odasındaki popülaritesi, kitap kurtları içinde kalmış ve cin Ali haricinde eline kitap değmemiş bir kişinin ünü kadardı. İra beni anlamıyordu. İra bunu anlamak için yeterince zeki ve olgun değildi. Benim derdim dediği gibi bir numaralı özel dedektif olmaktı. Onun anlayamadığı bunu kimseye kanıtlamak zorunda olmadığımdı. Kapımı çalan müşterimin ilk cümlesinden sonra ona eşini öldürenin kim olduğunu söyleme şerefine ermek ve o çok kısa zaman dilimindeki yanıp sönen kıvılcımla parlayan yüzündeki duygu durum bozukluğuna benzer titreşimleri yakalayabilmek bana yetecekti. Salisenin binde birlik bir zaman diliminde o titreşimleri yakalamıştım. Hafif bir baş seğirmesi oldu. Adam koltuğun döşemelerini terli avuçlarıyla kavrayıp sağ ucu yukarı sol ucu aşağı gösteren dudaklarını seğirtti. Bağlantısız ve kopuk kelimelerin takip ettiği bir sessizlik odayı doldurdu. O zaman adam çok kısa bir zaman diliminde sanki tüm servetini bana bağışlayacakmış gibi olup birden serçe parmağıyla canımı alacakmış pozisyonuna dönüverdi. İra güzel bir kızdı. Ama ondaki sevdiğim taraf kirlenmemiş ruhuydu. Geçmişimle, geride bıraktıklarımla, kimliğimle ve ne olduğumla ilgilenmiyordu. Bende sadece saf bir insan görüyordu. Bu saf insan onun aradığı şeydi. Çünkü bağlantı kurabileceği eklem noktaları neyle kesiştiğini bildiğinde acı çekecek olan beklentileri onu bir şekilde işte bana yönlendiriyordu. Aynı bağlantı noktaları bende de vardı. Geçmişimden bahsetmemem için bana bir şekilde format atıyordu. Alt sınır değer ve üst çıta arasında yaşanan bu hayatı anlamlandıran olaylar ve yalanların eylemsizliğe yani ölüme çare olduğunu düşündüğümüzde beni yansıtıcı bir paratoner gibi hayat kulesinin ortasına diktiğini görüyordum. Benden yalan söylememi bekliyordu. Benim asıl mesleğimin ne olduğunu öğrenmek istiyordu. Ben bir özel dedektiftim. Ama aslında neydim? Bir kaçak! Ülke sınırlarını kaçak yollardan aşmıştım. Aranıyordum. Birinci derece cinayetten tasarlayarak adam öldürme suçundan içeri atılacağımı biliyordum. Beni kimse kurtaramazdı. Batum tek kurtuluşumdu. Gece yarısı Hopa terminalinden tuttuğum bir taksiyle gecenin ikisinde Sarp sınır kapısına ulaştım. Ben geldiğimde ortadan kaybolan bazı polisler işlerimin yolunda gideceğinin izlenimini bana veriyorlardı. Duty free önünde bekleyen kalabalığa baktım. Orada, duty free kasiyeri tanıdığım biri vardı. Ona yakalanmadan geçmek polisleri rüşvetle atlatmaktan daha zordu. Arkamdan koştuğunu hissediyordum. Uzun burunlu ve köşebent çeneli Laz kızlarından değildi. Hemşinli de değildi. Bana kuzey dağlarının ardındaki soğuk iklimli bir ilden olduğunu söylemişti. Buradan yola çıkarak onun Gümüşhaneli olduğunu anlamıştım. Ama şivesi Karadeniz şivesine evrilmişti zamanla. Sınırı geçtiğimde taksiye atladım. Yirmi larilik uzun bir yolculuktan sonra Acara özerk bölgesinin göbeğindeydim. Tren garında beklerken Tiflis yolculuğum çoktan başlamıştı, tabii hayalimde. Ama gitmedim. O gün İra'ya haber verdim. Beni yakalanmadan Batum'da saklayabileceğini söyledi. Biletimi yırttım. Bu durumda seni hangi konuma yükseltiyor bu verdiğin karar? O kelimeyi söylemedi. Sadece kurtarıcı bir mesih gibi hayatıma yeniden yön vermek istediğini söyledi. Geri dönmek istemiyordum. Geceliği beş lari olan bir hostel açmayı planladık. Hayatımın geri kalan kısmını kör noktaların çok fazla olduğu ve paranın açmadığı kapının bulunmadığı bu ülkede geçirecektim. Retro tarzda döşenmiş butik bir hosteldi. Tanrının Annesi Kilisesi'ne yakındı. Odalarda klima, dvd oynatıcı, wifi ve televizyon vardı. Tanınma ihtimaline karşı Türk ziyaretçi almadan önce eşkal ve isim taraması yapıyordum. Konaklama ücretini yatırmadan önce ziyaretçinin hafızamdaki kişiler rehberinde adının ve yüz hatlarının olmaması için özen gösteriyordum. Ben geride kalmıştım. Adım unutulmuştu. Annemin ve babamın kemikleri toprak olalı yıllar olmuştu. Belki de zaman aşımı işi devreye girmiş ya da nihayetinde temize çıkmıştım. Her ne olursa olsun. Bu benim sorunumdu. Bu iş benimle birlikte sona erecekti. Meryem Ananın Doğumu Katedrali önünde tek başımaydım. Çevreme bakındım. Az önce onunla konuşuyordum. Şimdi nereye kaybolmuştu? Dört döndüm etrafımda. Sesimi kalınlaştırarak adını kendi boyumun üç katı kadar yüksekten haykırıyormuşçasına ismini aşağı bırakıverdim. Duyan yoktu. İra kaybolmuştu. Yoktu. Nereye gittiğini bilmiyordum. Ona tekrar etmek istediklerim vardı. Bunlar onun bilmesi halinde benim yanan canımın acısını hafifletecek şeylerdi. Her seferinde bir yara kapanıyordu. Bir banka oturdum. Fısıldamaya başladım. Dilimi bilen kimse yok gibiydi. Beni anlamak istemiyorlardı. Konuştuğum ve ezberimde olan dile yabancılardı. El hareketleriyle Sarpi kasabasının yönünü işaret ettiler. Dolmuşun kalktığı durağı göstermeye çalıştılar. İnanmak istemiyordum. Dokunamadığım ve etki edemediğim buğulu gölgeler hayaletimsi salınımlarla çevremde dolanmaya başladılar. Bağırdığımda ve dağarcığımdaki kelimeleri sayıp döktüğümde dahi kimsenin anlam veremediği sıralanmamış kelimeler dilime dolanıyordu. Ona söylemek istediklerim vardı. Ama o her nedense hikayenin devamını öğrenmek istemeden ortadan kaybolmuştu. Acaba benden korkmuş muydu? Korksaydı niye bunu en başında belli etmesindi ki? Sözlerimin birinden acaba rahatsız mı olmuştu? Hangi kelimem onun duvarlarını aşamamıştı? Hah! İşte oradaydı. Karnı acıkmış olmalıydı. Bir yere gitmedim ki. Yanındaydım. Öyle diyordu. Belki de aklım karışmıştı. Ya da kalabalık içinde onu kaybettiğimi düşünmüştüm. Bilmiyorum. Bildiğim tek şey hikayenin devamını getirebilmek için zamana ihtiyacım olduğuydu. İra açık bacaklarına dirseklerini dayamış, ellerini kavuşturmuş, başını eğmiş derin düşünceli bir şekilde dalmış gidiyordu. Omzumla kollarına vurup uyandırdım onu. Silkelendi ve sallandı. Daldığını söyledi. Aklı başka bir yerdeydi. Ne düşündüğünü sordum. Dudaklarını eğdi. Dinlemeye devam etmesini söyledim. Ali Nino Heykeli kavuşmaya başlamıştı. Özel dedektifler odasında, resmimin önünde alkış sesleri ve gırla kıyamet kopuyordu. Bu işte benden hızlısı yoktu.


İnsanlık, varlığını göstermeye başladığı günden bugüne bir şekilde üretmiştir. Gel gelelim Avrupa'daki Sanayi Devrimi ile beraber uluslararası siyasetteki dengelerin değişmesi gibi, çevresel anlamda da değişiklikler yaşanmaya başlanmıştır. Hem yeni hammaddelerin işlenmesi başlamış hem de zaten kullanılan hammaddeler yeni tekniklerle işlenmeye başlanmıştır. Bununla beraber, daha önceki üretim oranlarının üstüne çıkılmış, önce buhar, sonra da elektriğin yardımıyla üretim oranları tüketim oranlarının önüne geçmiştir. Tüketim çılgınlığı 1980'li yıllarda yepyeni bir boyuta ulaşıp 1990'lı yıllarda küresel ölçekte kendisini göstermiştir. Kullan ve at düsturuyla atıklarda artış yaşanmış ve popüler kültürün de etkisiyle çevre bilinci ve/veya doğa sevgisi unutulmaya yüz tutmuştur. Global Warming şekliyle akademi ve siyaset yazınında yer alan ve Türkçesi Küresel Isınma olan kavramı ilk kez 1970'li yıllarda ABD'li biliminsanı Wallace Broecker tarafından kullanılmıştır. Bu terim, kısaca insanların sebep olduğu sera gazlarının küresel düzeydeki sıcaklık ortalamasını artırması şeklinde tanımlanmaktadır. Örneğin NASA'ya göre 1970'li yılların sonundan günümüze dek tüm yerkürede görülen değişim 2 Celcius üstünde gerçekleşmiştir. Bu noktada hatırlatmakta fayda var: Doğrudan bu terimle ilgisi olan iklim değişikliği ise, Dünya genelinde veya bir bölgede yaşanan uzun soluklu değişimi ifade etmektedir. Küresel ısınmanın birinci hissedilebilir etkisi, ortalama sıcaklıklardaki artıştır. Örneğin 1970 Nisan tarihinde X bölgesindeki ısı ortalaması, günümüzde kuvvetle muhtemeldir ki en az 0.5 Celcius daha yüksektir. Bir diğer ifadeyle, iklimlerin alışılageldik özelliklerini değiştirmektedir. Isıdaki değişim ise karlı gün sayısını da, Güneşli gün sayısını da etkilemektedir. İklim şartlarındaki değişimler, yani kış mevsiminin belirli günlerinin çok daha dondurucu olması ya da yaz mevsiminde aşırı yağış düşmesi gibi anormal durumlar tarımı da etkileyebilmektedir. Örneğin Kıyı Ege'ye özgü ot, meyve ve sebzelerin bu gidişatla her geçen yıl rekoltesinde düşüş yaşanması ve uygun iklimin gitgide kuzeye çıkması tahmin edilebilir bir sonuçtur. Fransa'da iklim değişikliğinden ötürü zeytin ve üzüm yetiştiricilerinin karşılaştığı zorluklar bu noktada somut bir örnek olmuştur. Küresel ısınmanın bir diğer sonucu ise doğal afet sayılabilecek hava olaylarıdır. Denizlerin günbegün yükselişi belki insan gözüyle test edilemeyebilir; ancak bir anda oluşan fırtına, tufan ve hortumlar bunun önemli bir örneğidir. Öyle ki bu tip hava olaylarının neredeyse hiç yaşanmadığı yerlerde bile yaşanmaya başladığını hatırlıyor olmalısınız. Türkiye'den geçilen haberlerde, hemen her yıl daha fazla hortum haberi izlediğinizi veya yaz ortasında alışılmadık sağanak yağışlar duyduğunuzu düşünüyorsanız haklısınız. Bu durum kutuplarda da olmaktadır ve buzullar her yıl biraz daha erimektedir. Bu, küresel ısınmanın varlığına bir kanıt oluştururken, diğer yandan hem denizlerin yükselmesine hem ısının daha da artmasına hem de bölge hayvanlarının geleceğine risk oluşturmaktadır. Küresel ısınmanın uzun vadeli etkileri henüz tam anlamıyla hissedilmiyor olsa da, kısmi şekilde varlığını göstermektedir. İklim şartlarıyla ilgili paragrafta değinilen Fransa örneğinden de anlaşılacağı üzere, kıtlık, küresel ısınmanın en önemli sonuçlarından birisidir. Her tahıl, meyve ve sebze belli iklim koşullarında yetiştirilebilir. İklim sıcaklıklarındaki değişimler ise bunların ekim alanlarını günbegün daraltmaktadır. Artan nüfusa karşın azalan ekilebilir alanlar kıtlığın ilk işaretleridir. Küresel çapta siyasiler bazı anlaşmalar imzalıyor olsa da, bu anlaşmaların bağlayıcılığının olduğunu savunmak isabetli olmayacaktır. Zira 2017 yılında ABD, Paris İklim Anlaşması'ndan çekildiğini duyurmuştu. Birçok gelişmiş ülke bu ve benzer anlaşmalara yanaşıyor olsa da, gelişmekte olan ve gelişmemiş ülkelerin rıza göstermesi çok nadirdir. Bunun da sebebi, bu tip ülkelerin ekonomik olarak kalkınmalarını sağlamaya dönük adımlarıdır ve bu adımlar da sözü geçen çoğu anlaşmada uygun görülmeyen ve hatta yasaklanan eylemlerdir. Sivil toplum kuruluşları da kendilerince kimi eylemlerde bulunmaktadır. Bazısı halkı bilinçlendirme yolunu seçerken, bazısı doğrudan müdahale etme fikrini benimsemiştir. Kimi zaman yerel düzeyde bile olsa etkileyici oldukları birçok kez görülmüştür. Bireylerin yapabilecekleri ise en yalın şekliyle çevrelerini korumak, buna özen göstermek ve mümkün olduğunca fazla kişide farkındalık yaratmaktır. Birçok evde tasarruf yöntemi aslında diğer yandan çevreyi koruma, yani küresel ısınmayla mücadele etme yolları arasındadır. Kağıt kullanımının azaltılması, toplu taşımanın tercih edilmesi, gereksiz yere elektrik tüketilmemesi gibi davranışlar ev ekonomisine olduğu gibi küresel ısınmaya karşı da önemli adımlardır. Bireylerin atabilecekleri ufak adımlar, başkalarını da teşvik edici olabilmektedir. Bir iş, doğum veya evlilik gibi kutlamada fidan dikimi bunun en güzel örneklerinden birisidir. Fidan dikilemese bile, eve yakın bir bölgede göze ilişen fidana ara sıra su vermek bile güzel bir davranış biçimidir. Bir not: Ayrıca bir not düşelim. Her ne kadar vejeteryanlar için göstermelik olarak kabul edilse de, veganların, yani hiçbir şekilde bal, yumurta ve süt gibi hayvansal gıda tüketmeyenlerin bazıları küresel ısınmaya istinaden bu kararlarını almış bulunmaktadır. Zira özellikle büyükbaş hayvan yetiştiriciliğinin de atmosfere salınan sera gazları üstünde hatırı sayılır bir etkisi kabul edilmektedir. Ayrıca tedarik zincirinin çeşitli aşamaları da etkilidir.


Türkiye ilginç bir dönemden geçiyor. Her pazar günü uyanır uyanmaz Youtube üzerinden Sedat Peker videoları izlemek yeni alışkanlığımız oldu. Aslında mafya ilişkileri özellikle altmışlı yıllardan beri herkesin kulaktan kulağa konuştuğu, bazı araştırmacı gazetecilerin cesaret göstererek kaleme aldığı fakat çoğu zaman somut itiraflara dayanmayan söylentilerden ibaretti. Elbet mahkeme tutanaklarından veya kanıtlardan ortaya çıkan şeyler her zaman oldu ancak hiçbir zaman bir mafyanın kendisinin de dahil olduğu suçları itiraf ederek bu kadar büyük kitlelere ulaşabildiğini görmemiştik. Laf arasında, denk geldiğinde arkadaşlarıma her zaman söylediğim ve çok da gizli olmayan bir şey vardır. Cumhuriyet sisteminin gerçek anlamda oturmadığı, yani yasama-yürütme-yargı erklerinin ayrı ve bağımsız olmadığı demokrasilerin başı pislikten kurtulamaz. Çünkü bu kaotik sistem her zaman çeşitli zayıf noktalar barındırır ve bu zayıf noktaları kullanan mafyalar, hizipler ve güç grupları kendi ağlarını kurarak devlete ve topluma karşı veya devletle birlikte topluma karşı bir tehdit oluşturur. Bu sebepten ötürü gerçekten bağımsız ve güçlü bir yargının olmadığı topraklarda muasır bir devletten bahsedebilmek mümkün değildir. Horizontal, vertikal ve diyagonal denetim sistemlerine sahip olmayan bir demokrasi benim gözümde anayasal bir monarşiden çok daha yerlerdedir, ki bunu samimi bir demokrat olarak söylüyorum. Toplum olarak belli bir süre daha Sedat Peker videolarıyla çalkalanmaya devam edeceğiz gibi görünüyor. Sedat Peker'in samimi iddiaları toplumun bazı kesimlerinde ilginç bir sempati yaratmış gibi de gözüküyor. Bu videoların çoğu, zaten bilinen gerçekleri önümüze sürmekle birlikte özellikle genç kuşağın Türkiye'yi anlamasını ve bazı siyasi gerçekleri görebilmesini sağlayabilir. Ancak bu yetenekli hatibin aslında bir mafya olduğu ve gerçek cumhuriyetlerde bu tip insanların ve onun bahsettiği insanların yerinin belli olduğu akıllardan çıkmamalıdır. Onun dışında, bu videolar nelere yol açacak diye düşünmekten ziyade aslında bu videoların bir sonuç olduğu unutulmamalıdır. Bir devlette yurttaşların hem zenginlik peşine düşmeleri hem de ölçülü, tokgözlü olmaları mümkün müdür? Bu iki şeyden birini gözden çıkarmak şarttır değil mi? -Elbette . Orta Çağ tarzından tutun Modern Çağ'a kadar her türden klasik müziği dinlemeyi çok seviyorum. Ancak birkaç ay evvel uzun sürelerdir dinlediğim bir eserin sözlerine bakmak aklıma geldi. Şu zamana kadar neden bakmadığımı gerçekten bilmemekle birlikte, sözleri okuduğumda oldukça şaşırdım. Bahsettiğim eser Carl Orff'un Carmina Burana'sının giriş kısmı, yani O Fortuna. Klasik müziğe ilgi duysun duymasın herkes bu eserin giriş kısmını bilir. Çünkü birçok filmde, dizide, belgesellerde ve reklamlarda kullanılmıştır. Yıllardan beridir bu eseri dinlerken hep Hristiyan dininin kültürü veya öğretilerinden sözcükler duyduğumu düşünmüştüm. Mozart'ın eserlerindeki gizemli sözler gerçekten bunlardan oluşuyordu ancak herhalde Latince ile Hristiyanlığı özdeşleştirmiş olduğumdan dolayı Carmina Burana için de böyle olduğunu düşünmüştüm. Aslında O Fortuna'da kadere olan bir isyan anlatılıyormuş. 10-13. yüzyıllar arasındaki şenlik ve eğlenceleri konu alan şiirlerin derlemesine Carmina Burana ismi verilmiş . Carl Orff ise bu şiirlerin bir bölümünü düzenleyerek bu eseri oluşturmuş. Hatta Carl Orff bu eserin dinsel bir öz taşımadığını belirtebilmek için Carmina Burana'nın alt başlıklarından birini Şarkıcılar ve korolar için enstrümanlar ve büyülü imgelerle birlikte söylenen seküler şarkılar olarak belirlemiş . Aslında Carmina Burana'da, kader olarak çevirdiğimiz Fortuna, Roma mitolojisindeki kader tanrıçası olduğu için ölümlüler -ölümsüz olan tanrıların aksine- onun iki yüzlülüğünden dem vurmakta ve meşhur Rota Fortunae tabirine atıf yapmaktadır. Rota Fortunae talih tekeri demektir. Talihin tekeri döndükçe kimilerinin başına olumlu kimilerinin başına olumsuz işler gelmektedir. Bu güzel eseri bir de sözlerine bakarak dinlemenizi tavsiye ediyorum. Ülkemizde hızla artan üniversite sayısını da göz önüne aldığımızda, 'üniversite hocası' profilinde bir gariplik görebilmek mümkün. Her üniversite öğrencisinin duyduğu meşhur bir söz vardır: Artık her bilgi internette var, açın okuyun. Bu söz kadar öğrencilere kötülük eden bir başka söz duymadım. Türkiye'de öğrencinin elinden tutup yol gösterme konusunda çok büyük problemlerimiz var. Aynı zamanda bu konuda çok büyük bir fırsat eşitsizliği de söz konusu. Katalunya'nın tarihini ve özellikle seperatist akımlarını okumayı çok severim. Ancak Katalan kültürünün korunması için yapılan sanat çalışmalarını hiç dikkate almamıştım. Birkaç yıl evvel Barselona'ya gitme şansı bulup müzelerinde dolanırken, beni çok etkileyecek bir isim keşfedebildim: Antoni Gaudi. Her ne kadar sanatın felsefesinden ve tekniğinden anlamasam da beni büyüleyen sanat eserlerine bakmak en büyük zevklerimden birisidir. Teknik detaylara vakıf olmasanız bile Gaudi'nin yarattığı mimari eserlere baktığınızda onun farklı ve aykırı bir tasarımın üreticisi olduğunu anlayabiliyorsunuz. Kullandığı renkler, tercih ettiği biyolojik desenler ve normalde bir sanat eserinde kullanılmayacak türde eşyaların inatla kullanılması ortaya bir doğa harikası çıkmasını sağlıyor. Kullandığı parametrik tasarım teknikleri sayesinde geometrik şekilleri manipüle ederek sizi farklı boyutlara taşıyor. Kullandığı hiperboloid veya paraboloid tasarımların insanın zihnindeki simetri/asimetri zevkini uyarıyor olması Gaudi'nin etkileyiciliğinde çok önemli olmalı. Mimar Mark Burry'nin öncülüğünde Gaudi'nin bu tip teknikleri kullandığının keşfedilmesiyle birlikte, bilgisayardaki modelleme programları kullanılarak artık Gaudi'nin nasıl çalıştığı ortaya konulabiliyor . Ancak aynı zamanda Güney İspanya'daki Gırnata Emirliği'nin bölgeye tanıttığı Doğu kültürünün etkilerini Gaudi'nin eserlerinde görebilmek, benim Gaudi'ye hayran olmamın bir başka sebebidir. Bir kişi yanlış olduğunu düşündüğü bir siyasi akıma gönüllü olarak destek verebilir mi? Zihnimiz dünyayı anlamlandırmak için çoğu zaman yaşamı doğru ve yanlış olmak üzere iki parçaya böler. Bu her ne kadar algılarımızı oluşturmayı kolaylaştırsa da çoğu zaman hayatı yanlış yorumlamamıza yol açar. Hatta bu ikilemin hayatın tüm noktalarına yayılıp aradaki gri alanların görülmemesine splitting denilir ki bu bir psikolojik savunma mekanizmasıdır. Bu durum bipolar kişilik bozukluğuna sahip hastalardaki sıklıkla görülmektedir. Tabi ki bu tıbbi terimin doğru veya yanlış siyasi görüşlerle ilgisi yok ancak çoğu zaman doğru ile yanlış arasındaki gri alanları görememenin çok güzel bir örneğidir siyasi görüşler.


Kuzey Amerika'ya gelmemin üzerinden birkaç ay geçti. Farklı bir kültür içerisinde hayata dahil olmanın zorlukları yadsınamayacak kadar çok ancak kazandıklarınız yanında kabul edilebilir. Tüm alanlarda derinlemesine bir anlayış kazanmak için kıyas yapabilmek en önemli yeteneklerden bir tanesi olup bu özelliği kazanabilmek çok zor. Ancak farklı bir ülkede yaşamak size karşılaştırma yapabilme ve farklı bakabilme kabiliyeti sunuyor. Amerika Birleşik Devletleri , sahip olduğu her üç veya dört eyaleti topladığınızda yüz ölçümü olarak bir Türkiye kadar büyük ve aynı zamanda farklı özelliklere sahip ayrı bir dünya gibi tanımlanabilir. Bu sebeple ABD'yi gerçekten yorumlayabilmek çok güç. Ancak bazı temel noktalarda genel yorumlar yapılabilir. Bu yazıda geçirdiğim birkaç ay içerisinde görebildiğim ve yalnızca genelleyebileceğim konular üzerinde konuşmaya özen gösterdim. Sosyal medya ve Youtube ile hayatımızda yer edinen sokak röportajları dilimize yeni kavramlar kazandırdı. Bunların en meşhuru yeni bir deyim olan Silivri soğuktur olmuştu. Ancak her yaz döneminde, özellikle Türkiye'ye tatile dönen gurbetçilerin verdikleri röportajlarda kullandıkları Avrupa bitmiş tabiri dillere pelesenk olmuş ve hızla yeni bir deyim olmaya doğru yol alıyor. Türk Dil Kurumu'nu bu konuda göreve davet ettiğimi belirterek başlamak istiyorum. Benzer söylemleri her gün televizyona çıkan, ekseriyetle asker emeklisi olan ve stratejiden dolmalık biber fiyatlarına kadar her konuda engin bilgiye sahip insanlardan da sürekli duydukça bir şüpheye düştüğümü itiraf etmeliyim. Acaba ben mi okuduklarımdan ve bildiklerimden doğru sonuçlar çıkaramıyordum? Durum gerçekten de düşündüğüm gibi değilmiş. ABD'de bir insana aylardır kırmızı et yemediğinizi söylerseniz ya ne dediğinizi anlamayacak ya da vejetaryen olup olmadığınızı soracaktır. Alım gücünün yüksek olmasından dolayı, gözlemlerime göre insanlar aylık maaşlarının sekizde biri ila onda biriyle bir aylık market alışverişlerini rahatça yapabiliyorlar. Şuanda çalıştığım iş kolu için Türkiye'de benzer bir hesap yapar isek, bir aylık market alışverişi yapabilmek için maaşınızın ortalama üçte biri ila beste biri kadarını harcamanız gerekebilir. Ancak şunu unutmayın, Türkiye'de birçok insan bu oranları harcayıp et veya alkol reyonunun yanından bile geçemiyor. Bu hesaplama ABD'de ortalama bir eyaletin ortalama bir şehrinde sokakta ve marketlerde görebildiğim halk için geçerli. Yani bu refaha sahip insanlar kesinlikle zengin insanlar değil. Bahsettiğim insanlar bir zamanlar Türkiye'nin çoğunluğunu oluşturan orta sınıftan başkası değil. Tabi market alışverişi veya alım gücü bir toplumun refahını gösteren tek ölçüt olamaz. Ancak ABD ve Avrupa'nın bir sefalet içerisinde olduğunu söyleyen insanlar genelde hep açlık ve tokluk üzerinden konuya yaklaştıkları için ben de bu konudan bahsettim. Özetle, ABD pek bitmiş gibi gözükmüyor. Başka açılardan ele alırsak, Quacquarelli Symonds şirketi tarafından yapılan meşhur araştırmaya göre 2022 yılında 477. Sırada olan Koç Üniversitesi dışında ilk 500'de herhangi bir üniversitemiz yok. Diğer yandan bitmiş bir diğer ülke Almanya'nın ilk 500'de 29, ve ABD'nin yalnızca Kaliforniya eyaletinde ilk 500'te 10 tane üniversitesi var. Hazır bahsetmişken, Kaliforniya eyaletindeki gayrisafi yurtiçi hasıla yaklaşık 3.4 trilyon dolar iken Türkiye'de 800 milyar dolar. Ya da New York Polis Departmanı'nın senelik harcaması 11 milyar dolar iken Türkiye'nin eğitime ayrılan bütçesi bugünkü dolar kuru baz alınırsa 10.5 milyar dolar ediyor. Bu istatistikleri tartışmak Türkiye'yi kötülemek anlamına gelmiyor, aksine nerede olduğumuzu ve neler yapmamız gerektiğini bize söylüyor. Türkiye'yi müreffeh ve özgür bir ülke, bir hukuk devleti yapabilmek istiyorsak önce nerede bulunduğumuzu tespit ederek gerçekçi olmak zorundayız. Yoksa kendimizi kandırdığımız masallar ile yaşadığımız küçük dünyanın sınırlarını aşamayacağız. Bilim konusuna gelir isek Nature endeksinden bahsetmeyi yeterli görüyorum. Dünyada on binden fazla enstitüyü değerlendirerek kaliteli bilim çıktılarını takip eden Nature endeksine göre Türkiye 37. sırada. Kurumlar sıralamasında ise ilk 500'de herhangi bir kurumumuz bulunmuyor. En başarılı ülkelerin ABD, Çin, Almanya, Birleşik Krallık ve Japonya olduğunu belirtmeliyim. Farklı metodolojik çalışmalar farklı sonuçlar doğurabilir. İstatistiksel veriler her zaman manipüle edilmeye açıktır. Ancak tüm bu verilerin ışığında şu sonucu çıkarabiliriz: Türkiye'nin yapması gereken çok şey var. Çalıştığım yerde gözlemlediğim en büyük fark insanların sürekli pozitif ve güler yüzlü olması. Türkiye ise Birleşmiş Milletler Dünya Mutluluk Endeksine göre 149 ülke içerisinde 112. sırada bir ülke olarak hem üretkenliğini hem de zihin sağlığını bozuyor olmalı. Bu durum tabi ki herkes için geçerli değil. Ancak bazı insanlar gerçekten pozitiflik kültürüne sahipler. Bu 'sürekli olumlu olayım da her şey olumlu olsun' düşüncesi değil, bir kültür. Yapılan laboratuvar deneylerinde kötü giden bir şey olduğunda bile üzüntüsünü pozitiflikle karşılayan bu insanlara alışmam gerçekten çok zor. Sürekli söylenen iltifat ve geri dönüşler ile gururların okşandığını da söylemeliyim. Bu yalnızca kişisel bir şey değil. Geri dönüş, tavsiye ve eleştiri gibi kavramlar buradaki akademik çevrelerde bir kültüre dönüşmüş. Bana kalırsa bu gerçekten ise yarıyor. Bir başka ilginç kültür ise konuşkanlık. ABD'de insanlar genelde konuşarak düşünüyor ve bir konu hakkında uzun uzadıya konuşmayı seviyor. Bu Avrupa'da veya Türkiye'de böyle değil. Örneğin tek cümle ile açıklayabileceğiniz bir şeyi 5-6 cümle ile konuşmayı tercih ediyorlar. Bunu zaten buraya gelmeden önce internette izlediğim videolar aracılığı ile keşfetmiştim. (Youtube'da bir şeyin nasıl yapılacağı ile ilgili video hazırlayan bir Amerikalının 10 dakikalık videonun 7 dakikasında olayı uzata uzata konuşuyor olmasını hatırlayın). Bir başka mesele ise herkesin kendi işiyle uğraşıyor olması. En azından kimse kendini üzecek işlere kafa yormuyor. ABD'nin Alaska'yı Rusya'dan satın aldığını konuştuğumuzu duyan birkaç Amerikalı meslektaşım şaşırmış ve bunu ilk defa öğrendiğini söylemişti. Düşünün, kendi ülkeniz bir toprak parçasını satın alıp sınırlarına ekliyor ve bunu bilmiyorsunuz. Türkiye'de de tarih ve coğrafya eğitimi oldukça zayıf ama Türkiye'nin sınırlarına kattığı toprak parçalarını bilmeyen insan sayısı, özellikle üniversite seviyesinde, oldukça az olsa gerek. Örneğin bizde bir orta okul öğrencisi bile Hatay'ın sonradan Türkiye'ye katıldığını bilir -en azından benim zamanımda öyleydi. Aynı şekilde Soğuk Savaş, Dehşet Dengesi ve Küba Füze Krizi ile ilgili konuşurken Amerikalı meslektaşlarımın hiçbir şeyden haberi olmadığını fark ettiğimi söylemeliyim. Oysa Soğuk Savaş ABD ile Sovyetler arasında geçmişti. Gittiğim bir resim müzesindeki görevli ile konuşurken konu yine nereden geldiğimden açıldı. Türkiye'nin nerede bulunduğunu anlatınca Ah evet, işte bildiğin coğrafya bilmeyen aptal bir Amerikalıyım diyerek gülmeye başladı. Bu cümle Amerikalılarda böyle bir bilinçaltı oluştuğunu gösteriyor. Bana kalırsa ABD'de ilkokul ve lise seviyesinde ciddi bir eğitim problemi bulunuyor. Bunu OECD'nin verilerinde de görebilmek mümkün. Ama sonra ne oluyor da üniversite ve sonrasında uzaya çıkabiliyorlar onu hala anlayabilmiş değilim. Bu arada şunu not düşmeliyim, Türkiye deyince birçok insan Türkiye'nin iki kıtanın birleşim yerinde olduğunu biliyor. Ve Turkey'in Türkiye'ye çevrilmek istendiğini de. İkincisini gülerek karşılayan insanlar olduğunu söylemeliyim. Tabi tüm Amerikalıları böyle zannetmeyin. Örneğin laboratuvarda bulunan bir Amerikalı Türkiye'nin dış politikadaki tüm güncel hareketlerine hakim ve sürekli bu konularda zor sorular soruyor. Burası bir uluslararası ilişkiler veya siyaset çalışılan bir yer değil, tıbbi bilimler laboratuvarı. Çalıştığım laboratuvarda üretilen bilimin kalitesini Türkiye ile kıyaslamak olanaksız. İddia ediyorum, sadece bu laboratuvarda üretilen bilimin kalitesi benim bitirdiğim üniversitede üretilen tüm bilimlerin kalitesinden daha fazla. Bilimin kaliteli olmasının birkaç sebebi var. Örneğin burada gerçek bir literatür takibi yapılıyor. X üniversitesindeki Y ekibinin iki gün önce yayımladığı makale ekip olarak tartışılıyor. Alanda yapılan ilgili çalışmalar gerçek anlamda takip ediliyor. Herkesin fikri soruluyor ve fikirlere değer veriliyor. Değerli bir fikriniz var ise hemen karşılığı veriliyor. Ben Türkiye'de okuduğum üniversitede yıllarca bilimsel çalışmalara dahil olabilmek için çok çabalamış birisiyim. Birçok kez reddedildim ve ciddiye alınmadım. Bazı çalışmalara dahil olup her şeyiyle uğraştıktan sonra habersizce atıldım. Kendi yazdığım makale taslağının habersizce bir asistana verildiğini ve onun da beceremediğini duydum. Bir başka örnekte, hafta sonları hastaneye giderek veri topladığım, literatür taradığım ve bir taslak yazdığım çalışmaya dair bir daha geri dönüş alamadım. Bir başka çalışmada intörn rotasyonlarından arta kalan vakitlerde, akşamları ve hafta sonları giderek çalıştığım bir araştırmadan bir daha ses gelmedi. Yaşadığım başka saçma sapan şeyleri beni yakından tanıyan insanlar anımsayacaklardır. Tüm bunlar Türkiye'deki güvensizlik, kutuplaşma, bıkmışlık ve bilimsizlik ortamının birer tezahürüydü. Aynı zamanda buradaki bilimsel tartışmalar gerçekten üst düzeyde. Türkiye'de hayal edemeyeceğiniz konuları gün içinde konuşabiliyorsunuz çünkü bu konuları çalışabileceğiniz kaynaklara sahipsiniz. Türkiye'de iyi bir fikire sahip olsanız bile deney yapabileceğiniz ekipmanı almanız çoğu zaman mümkün olmuyor ve kendinizi kısıtlıyorsunuz. Çalıştığım laboratuvarda eski ekipmanların bulunduğu, kullanılmayan bir oda bulunuyor ve bana kalırsa bu odadaki eşyalar ile Türkiye'de birkaç laboratuvar kurabilirsiniz. Bunun temelinde üniversitelerin sahip olduğu ekonomik güç yatıyor. Ancak Türkiye'de bu çoğu zaman mümkün değil. Laboratuvarda benimle çalışan bir İranlı dostum gerekli ekipmana sahip olmadığı için bir Amerikalı meslektaşından aletleri ödünç almaya gittiğinde yaşadıklarını bana büyük bir şaşkınlıkla anlatmıştı. Amerikalı ona neden ekipmanları üniversiteye bildirerek almadığını sorunca İranlı arkadaş bu aletlerin çok pahalı olmasını sebep göstermiş. Amerikalı da biraz kulağını yaklaştırarak pahalı derken ne demek istediğine anlam verememiş. Ne kadar çabalarsa çabalasın ne demek istediğini de anlatamamış. Sonra pes edip sipariş ederek iki gün sonra ekipmanlarına kavuşmuş. Tabi bu olayı bana anlattığında ikimiz de güldük çünkü onun mantığını çok iyi anladığımı biliyordu. Bilim üretebilmek için mantıklı sebepleriniz veya parlak bir fikriniz var ise para burada çok da önemli olmuyor. Ek olarak, ciddi bir şekilde yetişmiş eleman havuzu bulunuyor. Laboratuvar teknisyenlerinin kabiliyetleri gerçekten etkileyici seviyede çünkü öğrenebilecekleri insan sayısı çok fazla. Bana kalırsa Türkiye bu konuda da sıkıntı çekiyor. Deney metotlarını bilen, olması gerektiği gibi uygulayabilen ve bunları sonraki nesillere aktarabilen insan sayımız yeterli değil. Son olarak, ilginç bir çalışma kültürü de bulunuyor. Eğer işinizi yapıyorsanız günde kaç saat mesai yaptığınız ile kimse ilgilenmiyor. Amerikalı birçok insanın ABD'nin problemleriyle pek de barışık olmadığı ve şikayetçi olduğunu da unutmamak gerekiyor. Örneğin Amerikalı bir meslektaşım ülkesinin iyi bir durumda olmadığını defaatle belirtiyor. Ancak bazı eleştirileri hiç de mantıklı değil. Örneğin bu kişi bana ABD'deki doktora sonrası seviyesinde eğitim almış insan sayısı ve üniversiteye giden insan sayısının azlığından dem vuruyor. Türkiye de bu konudan dem vurup her yeri üniversite ve kadrolar ile doldurdu. Fakat ortaya bir nitelik çıkabildi mi? Bugün Türkiye'de herkes diplomalı ama aynı ölçüde bir şey üretiyor muyuz? İntihal konusunda Avrupa'da felaket bir durumda olduğumuza dair ciddi veriler olduğunu hatırlatmak gerekiyor. Bunu bildiğim için niceliği boşver nitelik daha önemli diyerek konuyu geçiştirmiştim -kendi ülkenize örnek vermeye gönül el vermiyor...- ama anladı mı bilmiyorum. Bu örnekleri uzatabilmek mümkün. Dünyada her şeyin mükemmel olduğu bir ülke bulunmuyor. ABD'nin de başka ülkeler gibi ciddi problemleri var. Örneğin sokakta yaşayan insanlar, uyuşturucu problemi, toplu katliamlar ve silahlanma problemi, üniversite öncesi eğitimdeki eksiklikler, sağlık sisteminin pahalılığı gibi... Burada geçtiğiniz yanlış bir sokakta görebilecekleriniz sonucunda dehşet içerisine düşebilmeniz de mümkün. ABD'de bir sosyal devlet sorunu olduğu kesin. Ancak onların sosyal devlet olmak gibi bir amaca sahip oldukları da söylenemez. Örneğin bir gün laboratuvarda çalışırken telefonuma bir mesaj geldi. Hemen bitişikteki binada bir bomba ihbarı sebebiyle herkesin üniversiteyi terk etmesi gerektiğini söylüyordu. İşin komiği bomba ihbarı yapılan yere en yakın departman bizimkisi olduğu için tüm üniversitede bir tek bizim katın dışarı çıkması yasaklandı ve içeride sığınmamız söylendi. En son, büyük bir polis ordusu ve bomba imha uzmanları ile film tadında bir gün yaşadık. Dolayısıyla ütopik beklentiler içerisindeki insanlar için yurtdışına gitmek bazen bir hayal kırıklığı oluyor. Bu konulara ilerleyen yazılarda değinmeyi düşünüyorum. Ancak ABD'nin bir şeyleri doğru yaptığı ve Türkiye'nin bir şeyleri yanlış yaptığını, her iki ülkenin -yalnızca siyaset ve savaş değil- bilim, teknoloji, refah, demokrasi, basın özgürlüğü, fikir hürriyeti gibi birçok konuda nerede olduğunu kıyaslayarak görebilmek mümkün. Türkiye, sorunlarımızı dile getiren vatandaşlarını baskılayıp yok ederek her konuda mükemmel olduğu masalına inanmaya devam mı etmeli yoksa masallardaki hayalleri için mi çabalamalı? Hayaller amaç değil araç olduğu için doğru cevabı belli olan bu soruya yanlış cevabı vermekte hala ısrarcıyız. Ben burada gördüğüm sorunları bireyciliğe bağlamıyorum hatta bence ABD ve Avrupa'nın başarısı bireycilikten geçiyor. Diğer taraftan Türkiye'de bireysellik, bilinçaltında hep baskıya maruz kalan bir mefhumdur. Bana kalırsa ABD'nin felsefesi bu ve sahip olduğu sorunları bir sorun olarak görmüyor. Yani sağlığın pahalılığı veya bireysel silahlanmanın bir sorun olduğunu söyleyen insanlara baktığımda aslında pek de umurlarında olmadığını görebiliyorum. Ancak enflasyon biraz artınca tepki çok daha farklı oluyor. Her eyalet farklı bir ülke gibi değişik özelliklere sahip olduğu için genel bir yorum yapabilmek de bir hayli zor. Yorumun ve katkın için teşekkür ederim Yiğit. Çok güzel bir yazı olmuş hocam. Elinize sağlık. Malesef ki ortada kıyaslanacak çok bir şey yokken bile yine de kıyaslayıp yazmışsınız elinize sağlık. Bazı insanlar hayallerde yaşıyor ve gerçekleri görmek istemiyor. Gerçekleri görebilmenin güzel bir yolunun kıyaslamak olduğunu düşünüyorum.Teşekkür ederim Onur. Bunu dışarıdan gelen beşeri sermayeye bağlıyorum ben. Amerika açık bir toplum; göçmenler, özellikle nitelikli olanlar, takdir ve değer görüyor, kendilerini geliştirip üretmeleri için bolca imkan ve fırsatlar sunuluyor. Teknoloji, biyoteknoloji ve kimya alanında çalışan şirketlerin çoğu Amerika doğumlu olmayan kişiler tarafından kuruluyor. Neticede, anladığım kadarıyla siz de orada benzer şekilde bilim üretiminin bir parçası olarak bulunuyorsunuz. Ancak her başarısının dışarıdan gelen insanlara bağlandığı ABD'nin insanları dışarıdan nasıl toplayabildiği sorusu oldukça zor bir konu. Ayrıca burada göçmen ailelerin ikinci, üçüncü veya daha fazla jenerasyona ait Amerikalı çocukları çok iyi işler başarıyor. Demek ki sistemin içerisinde de ciddi bir başarı var. Bu sebeple yorumunuza katılmakla birlikte tüm konuyu bu şekilde açıklayamayacağımızı düşünüyorum. Örneğin sahip oldukları üniversite içi sistemin çok kaliteli olduğunu görebiliyorum ancak bunu neden üniversite öncesinde yapamadıklarını anlayamıyorum. Çünkü tüm iyi işlerin göçmenlere ve kötü işlerin Amerikalılara bağlandığı genel bir kanı var ve bunun kesin bir gerçeklik olmadığını gözlerimle görebiliyorum. Özetle, dışarıdan gözlemleyerek yorumlayabilmesi oldukça zor bir konu. Gelecekte bu konuda kafamdaki soruları netleştirebilirsem burada kaleme almayı çok isterim. Katkınız için çok için teşekkür ederim. Bu et yeme olayını senelerdir ben de ilginç bulmuşumdur. Filmlerde görürdüm, bu ABD liselerindeki çocuklar bizimkilere göre uzun boylu ve kalıplı duruyorlar diye. Sanki üniversitede okuyorlarmış gibi. O yüzden geçmişte high school kavramını üniversite zannettiğim zamanlar olmuştur. Bu et yeme olayına bakarak dediğiniz gibi gerçekten olayı ekonomimizle ve gelişmiklik düzeyimizle ilişkilendirebiliyoruz. Bu toplu taşıma olayı da buna benzer. Ayni zamanda ABD'de spora cok ciddi bir ilgi ve tesvik var. Sabahin 7'sinde disari ciktiginizda gencten yasliya herkesin caddeler boyunca kostugunu goruyorsunuz. Kolejde veya lisede spor takiminda yer alabilmek buyuk bir prestij onlarin gozunde. Yahut aksam 22.00 sularinda bir universitenin spor salonunun yanindan gectigimde agzina kadar tika basa oldugunu gordugumde cok sasirmistim. Bu insanlar yarin sabah kalkip derse gidecek olan insanlar. Ben Turkiye'de hic boyle bir sey gormedim. Yani burada spora bu kadar deger verilmesinin de vucut gelisimine buyuk bir katkisi oldugunu dusundugumu eklemek istedim. Rica ederim. Peki acaba bu spora teşvik yeni mi başladı, yoksa süregelen bir durum muydu? Çünkü ABD'de ciddi bir obezite problemi de var . Eski Amerikan filmlerine ve reklamlarına baktığımızda kaslı ve güzel vücutlu insanlar oynuyor. O zamandan beri özendirilmeye çalışılıyordur büyük ihtimalle. Çünkü sağlıklı ve güçlü insanlara sahip olmanın da önemli bir devlet politikası olduğuna inanıyorum. Ama aklıma şu da takılıyor. Sporun bu kadar özendirildiği bir devlette nasıl oluyor da bu kadar obezite problemi oluyor. Elbet kendini tutamayan ve fazla yiyen insanlar olacaktır. Lakin bunun filmlere ve dizilere konu olacak kadar çok olması dikkate değer. Ayrıca şunu da belirtmeliyim: Sağlıklı bir vücuda sahip olmanın dışında kilolu vücuda sahip olma da normal bir durummuş gibi alıştırılmaya çalışılıyor, tabi sadece ABD'de değil. Sanki insanlar kilolu olmanın sağlıklı birşey olmadığını unutmuş gibiler. Bana kalirsa ABD'deki obezite probleminin sebebi tamamen yemek kulturu. Sahip olduklari yemek kulturunun tamami yuksek kalorili ve sindirmesi zor yiyeceklerden olusuyor. Herhangi bir ev yemegi kulturleri yok. Ben buradaki obeziteyi temelde buna bagliyorum. Zira bizim ulkemizde de iyi bir hamur kulturu vardir o yuzden Avrupa'da obezite siralamasinda birinci oldugumuzu dusunuyorum. Hatta ABD'de oran %36.1 iken Turkiye'de %32.1 yani pek bir farkimiz yok. Ancak Turkiye'de ben hicbir yerde bu kadar spor yapip vucuduna dikkat eden bir topluluk gordugumu hatirlamiyorum. ABD'de dunyanin en obezini de en fit kisisini de bulabilmek mumkun. Bu ulkenin mantigi bu, her seyin her turlusu var.


Tüm dünyada bir şeylerin değiştiğini görebildiğimizi söyleyen birçok insan var. Fakat bu sürpriz bir önerme olmamalı. İnsan bile dünden bugüne değişiyor, dünya her gün değişiyor. Aslında insanlık belirli paternleri tekrar ediyor da olabilir. Ancak giderek hızlanan 21. yüzyılda bu paternlerin değişim süresi oldukça kısaldı. 2021 adına daha umutlu olduğumu söyleyebilirim. Ancak kesinlikle bir şeyler daha iyi olacak diye değil, yalnızca dünya daha temkinli olacağı için. Öyle görünüyor ki Avrupa'ya bu sene iklim değişikliği damgasını vuracak ve iklim değişikliğinin 2030 ve 2050 hedefleri daha somutlaşacak. 2021 yılında uzay teknolojileri adına birçok yenilik göreceğiz ve yeni aşı teknolojileri kanserlere yönelik silahlarımızı güçlendirecek. Uluslararası kuruluşlar bu sene de güçlerini toparlayamayacak ve bu durum tüm dünyada neoliberal düzenin eski gücünü bu sene de göremeyeceğimizin bir işareti olacak. Yeni fakat çok daha mortal seyreden bir başka salgın ile karşılaştığımızda uzun bir süre maske üretmek konusunda dahi zorlanabileceğimizi fark eden dünyada sağlık yönetimi konusunda yeni modeller üretilebilir. Türkiye için çok değişik bir sene olacağını söylesem kimse garip karşılamayacaktır. Bu sene çok büyük bir seçimin ön hazırlıklarına sahne olacak olan Türkiye aynı zamanda hem ABD hem de AB yaptırımlarıyla yüzleşecek. Ocak ayının başından itibaren görebileceğiniz üzere hemen siyasi atmosfer değişmeye başladı. Seçimler yaklaştıkça çok daha ilginç şeyler göreceğimize hiç şüphem kalmadı. Tüm bunların yanında topluma yansıyan ciddi bir ekonomik buhran ile hayatımızı sürdürmeye devam edeceğiz. Size iç siyasetimizin kısa dönemli gidişatını tahmin edebilmek için ufak bir sır vereyim: siyasi liderlerimizin ceket içerisine yelek giyip giymemelerine göre siyasi atmosferin nereye kayacağını tahmin edebilirsiniz. Çok sansasyonel ve bilim dışı oldu farkındayım ancak dikkat etmenizi tavsiye ederim. Henüz yanıldığımı görmedim. Sürekli Whatsapp kullanan birisi olarak geçen günlerde karşıma çıkan yeni kullanıcı sözleşmesini gördüğümde bu kadar gündem olacağını tahmin edememiştim. Artık Whatsapp tüm uygulama içi verilerini Facebook ile paylaşacak. Ancak bu tüm dünyada geçerli bir yenilik değil. Örneğin Avrupa ülkelerinde geçerli olmayacak. İlginç bir şekilde bu durum kamuoyunda ve insanlar arasında bir yankı uyandırmış gibi gözüküyor. Bu sebeple insanlar farklı mesajlaşma uygulamalarına yönelmeye başladı. Tabi ki bu durum Whatsapp'ın Türkiye'deki popülerliğini sarsabilecek büyüklükte olmayacak. Ancak yine de dikkate değer. 2020 yılının sonu ülkemizde ekonomik bir krizin olduğu ve bunun iyice halka yansıdığının herkes tarafınca kabul edildiği bir dönem oldu. Bu durum tespitinin hem muhalefet hem de iktidar tarafından dillendiriliyor olması en azından bir gelişmedir. Bu yıl içerisinde bir seçim olacağını düşünmüyorum. Her ne kadar hızlı değişen ve dönüşen gündemimizin öğrettiği üzere erken konuşmak pek mantıklı olmasa da bunu düşündürten birkaç sebebim var. İlki muhalefet partilerinin yükselişte olmasına rağmen yeterince konsolide olamamış olması. İkincisi ise iktidar partilerinin ekonomik problemlerin halkta yarattığı etkiden çekiniyor olması. Özetle, eğer 2021'in ilk yarısında bir seçim görür isek bunun sonucunun hiçbir şeyi değiştirmeyeceğini şimdiden söyleyebilirim. Eğer olur da 2021'nin sonlarına doğru şartların zorlaması ile bir seçim olur ise o zaman nasıl sonuçlanır kestirebilmek çok güç. Ancak bu sene çok çekişmeli, dış politikada hem uzlaşmacı hem tepkisel, fakat fazla bir şeyin değişmeyeceği bir sene olacak gibi... Erken seçim, geç seçim veya seçim olup olmaması tamamen muhalefet partilerinin vereceği bir sınav olacak. Ancak günümüzün siyasi partilerinden birisi hiç beklenmedik zamanlarda ülkeyi erken seçime götürmek gibi meşhur bir geçmişe sahip; sürprizler ile karşılaşmak mümkün. Trump'ın başkanlık koltuğunu Biden'e bırakması ile birlikte dünyadaki popülizmin azalacağı yorumları yapılmıştı. Ancak Biden yönetiminin önceki Demokrat yönetimleri gibi olamayabileceğini düşünüyorum. Aslında 2020 yılında popülizmin düşüşünün en büyük aktörleri Angela Merkel ve Jacinda Ardern idi. Ancak bunun ABD'nin yeni yönetimi ile sürdürülebileceği konusunda emin değilim. Avrupa Birliği'nin baş aktörlerinden Angela Merkel'in yerine yeni gelecek ismi de bu sene göreceğiz. Hücrelerimiz yapı taşlarımız olan proteinleri sentezlerken kendisine göre bir programlama dili kullanır. Biz bu dilin toplamına kısaca DNA veya RNA diyoruz. Hücreler protein sentezleyebilmek için gerekli motifleri DNA'larında saklarlar. Ancak bu motifleri okuyarak kullanabilmeleri için önce onları mRNA formatına dönüştürmeleri gerekir. DNA'daki motifleri okuyup onları yeni bir kağıda aktaran hücre mRNA üretmiş olur. Daha sonra bu mRNA protein üretmekle görevli ribozomlara gider. Ribozomlar mRNA'yı okuduğunda DNA'daki motifleri anlamlandırarak çeşitli aminoasitleri yan yana dizmeye başlar. Böylelikle DNA'da şifrelenmiş bilgiler ribozom tarafından okunarak proteine çevrilir. Peki biz dışarıdan bir mRNA molekülünü hücreye versek? Bu durumda ribozom mRNA'da kodlanmış veriyi okuyarak ona göre yeni bir protein sentezleyecektir. Peki ya bu sentezlediği protein virüse karşı özel bir molekül ise? Sanıyorum tüm dünyayı etkileyen ve sağlıktan öteye sosyoekonomik düzeni de tehdit eden bu salgına yönelik böyle etkili bir çözüme Nobel Ödülü verilebilir. Aziz Sancar'dan sonra Türeci ve Şahin hocaların Nobel Ödülü alması burada bilimi seven insanlara büyük bir moral ve geleceğe yönelik bir örnek olacaktır. Her ne kadar mRNA aşı teknolojisi KOVID-19 aşısı ile bulunmuş bir şey olmasa da bu aşıların pandeminin boyutu ölçüsünde büyük bir etkisi olacağı kesin. Umuyorum bu temennim gerçek olur ve 2021'de güzel bir haber alırız. Neden tüm tartışma programlarında aynı kişileri görüyoruz? Türk televizyonlarında siyaset de sağlık da savaşlar da konuşulsa toplamda 30 kişiden oluşan bir ekibi izliyoruz. Bu her konuda fikir sahibi insanlar hala nasıl izlenebiliyor anlamıyorum. Resmen tüm yıl boyunca aynı yüzler, aynı fikirler görmekten o kadar sıkılmış olmalıyız ki... Zaten birçok insan artık Medyascope veya Youtube gibi platformlar üzerinden özgün programları takip ediyor. Suriye Savaşı ile ilgili saha silahlarından bahseden kişi 3 gün sonra koronavirüs ilacından bahsedebiliyor. Hiç kimse de demiyor ki bu nasıl bir saçmalıktır. Yalnızca dalga geçilen bir twit ve birkaç on bin beğeni ile bu olayı unutuyoruz. Oysa dimağımız daralıyor, fikirlerimiz tekdüzeleşiyor ve tabiki doğru bilgiden mahrum kalıyoruz.


Televizyon kanallarında insanlar; profesörler, uzmanlar, kısacası işin ehli kimseler herhangi bir konuyu konuşmak için bir araya geliyor. Tabi bazen işin uzmanı olmayan komplo teorisi üreten insanları da çıkarıyorlar ama konumuz bu değil. Konumuz herkesin maske takması gerekliliği. Günümüzde koronavirüs şartları altında da bu tv programları yapılmaya devam ediyor. Hem bu virüs konusunda, hem politik konularda hem de daha nice konuda. Lakin toplanan bu 4-6 kişiden maske takmıyor! Sağlık çalışanları, hekimler, sağlık bakanı ve işin ciddiyetine varmış nice insan, halkımızı bu konuda, maske takma konusunda sürekli uyarıyor. Ama maalesef milletimin bazı şeyleri anlamasını sağlamak gitgide daha zorlaşıyor. Ve maalesef uyarı yetmiyor. Tabir yerindeyse bazı şeyleri milletimizin gözüne gözüne sokmak lazım ki bari öyle görüp uygulasın, önemini kavrasın. Haaaa desin, bak bu tv'de konuşan insanlar da maske takıyor, demek ki iş o kadar ciddi desinler. Fakat hala bu seviyeye ulaşabilmiş değiliz. Hala insanlar maskeyi ya çenesine takıyor ya da burnunu kapatmadan takmaya devam ediyor. Uyarınca sanane kardeşim, al işte taktım, oldu mu diyor. 1 ya da 2 kişiyi geçen tüm programlarda bu insanların maske takması lazım. Bu tv programlarını izleyen insanımız, çevresine geliyor, oralarda öğrendiklerini anlatmaya çalışıyor yalan-yanlış. Biraz da akademik konuşulduğu için tam anlaşılmayan şeyleri çevresine yarım yamalak anlatarak yayıyor. İşte bu insanlar da bilgi kirliliğine sebep oluyor. Ama nedense her programda vurgulanması gereken pandemi önlemleri meselesi, hem yeterince gündem oluşturmuyor hem de bu çevresine anlatanlar hiç maske mesafe konusuna değinmiyor. Sürekli bir hasta sayısı, vefat sayısı, yatak kapasitesi durumu hakkında konuşanlar var. Hala hasta ziyareti yapıp da oradan kapanlar var. Elbet saygı-sevgi önemli ama maske-mesafe daha önemli. Hep sorunları söyledim ama durum bu. Bir gazete sayfası dile gelip demiş ya, insanı düzeltirsen dünyayı düzeltirsin, burada da durum işte bu.


Kayıtsız bir şekilde ekrana bakarken yontuyla ilgili sahneye gelindiğinde dikkati birden filme yöneldi. Bugüne kadar izlediği diğer filmlere benzemiyordu. Fakat yontu meselesi ilginç gelmişti. Sonuna değin izlemiş olsa da pek bir şey anlamadı. Kadın cezaevindeyken adam niçin gecenin karanlığında avluya onu görmeye gelmişti. Parmaklıkların gerisindeki karısına opera dürbünü ile bakıp niye gözleri yaşlarla dolmuştu. Bunun gibi yanıtını bulamadığı pek çok soru vardı. Genç adam otuzuna yeni basmıştı. Daha iyi bir hayat uğruna ailesiyle birlikte henüz çocuk denilebilecek bir yaştayken İstanbul'a göç etmişlerdi. Hiçbir şey umdukları gibi gitmediyse de bunu geri dönüş için bir neden olarak da görmediler. Ne var ki köy yaşamının sade, sessizliğin horoz ötüşleriyle kesildiği, çitlerin çektiği sınırların kesinlediği güven duygusuna özlem geride her zaman kaldı. Babasının deyişiyle büyük şehrin varoşlarında bir gecekondu mahallesinde oturuyorlardı. Diğer bütün ailelerde kendileri gibi kırsal kesimden gelip yerleşmişlerdi. Öğrenimine kötü hayat koşulları yüzünden devam edemeyip ilkokuldan sonra bırakmıştı. Çırak olarak verildiği çay ocağında çalıştı. Kazancına babası el koyar ona da cüzi bir harçlık verirdi. Daha sonra başka işlerde de bulundu. İkinci bir çift ayakkabısı olmadan geçen çocukluğunu yoksunluklarla çevrili gençlik dönemi izledi. Çalışmayla geçen haftanın altı günü bitip de pazar tatili geldiğinde ne yapacağını bilemez bir durumda günü geçirirdi. Bazen eğlencenin kalbinin attığı şehrin semtlerine gider, sonra hayal kırıklığı içinde eve geri dönerdi. Kafeler, barla , tiyatro önleri, pasajlar, deniz kıyıları, ağaçlık alanlar ondaki eksik bir şeyi şiddetle açığa vurur, kendinden kaçar gibi kaçıp gitme isteği duyardı. Ve sonra minibüsten indiğinde dünyanın kendine ait olduğu yere varmış gibi olurdu. Kesinlikle eksiksiz bir mutluluk değildi. Daha çok altüst olan benliğindeki duygusal gerilimi yatıştıran bir çeşit uyuşturucuydu. Sıvasız birbirinin aynı derme çatma evler, ancak kahvelerde sosyalleşmenin sağlanabildiği hoyrat bağnaz düşüncenin pençesinde kaldırımsız uzayıp giden yollarda, kişi içine dönmeyip ne yapabilirdi ki başka. Trafiğin yoğun olduğu saatlerde köprüye giden yola çıkıyor su, simit mevsimine göre muz, elma ya da romantik sevgililer için çiçek, akla ne gelirse satıyordu. Akşamları bazen kahveye uğrardı. Oyun oynayanları izler sonra sessizce ayrılırdı. Televizyonda komedi izlemeyi seviyordu. Haftada üç dört dizi takip ediyordu. Bu akşam da kahveye şöyle bir uğramıştı. Sonra eve gelip odasına girdi. İkinci el piyasasından aldığı televizyonunu açtığında şansına güldürü programı çıkmıştı. Kısa kısa hikayeler şovun ses bandından yükselen gülme ve alkış sesleri ile kesiliyordu. Yatağında uzanmış kayıtsız bir şekilde izledi. Derken televizyon karşısında uyuyakaldı. Gece geç saatte odasında televizyonun ışığını gören annesi kapıyı açtığında oğlunun uyuyakalmış olduğunu gördü. Televizyonu kapadı. Oğlunun üstünü örttü. Ertesi gün sabah simitlerin hepsini sattıktan sonra canı biraz dolaşmak istedi. Ayakları Üsküdar'a iskele boyuna götürdü. Yol boyu yürüdü. Herkes işinde gücündeydi. Derken kütüphanenin girişinden bir kızın çıktığını gördü. Yalnız başınaydı. Kızın ardı sıra yürüdü. Kız sonra iskelenin oradaki büfenin önünde durdu. Sarsak bir şekilde o da gerisinde duraksayarak boş beleş bakındı. Kız adını daha önce duymadığı bir dergiyi çantasına atıp oradan uzaklaştı. Toplu taşıma araçlarında kullandığı biletine yükleme yapmak için otomata yöneldi. Otomatın orada kız kendisini fark etti. Sonra Salacak tarafına yöneldiğinde bir kez daha baktı uyarırcasına. Tekrar kütüphanenin oraya geldiğinde kendisini bekleyen erkek arkadaşına doğru atıldı. Sarılıp kol kola yürümelerine devam ederken kız ardından gelip gelmiyor mu diye son bir kez daha baktı umursamaz. Böyleydi günlük yaşamın beklenmedik darbeleri. Hiçbir tanışıklığın olmadığı dahası kız ona hiçbir şey borçlu değilken bile herkes kendi yaşamasında olduğu halde kendini kızın dünyasından dışlanmış hakarete uğramışçasına kırgın, kolayca yaralanabiliyordu. Geçenlerde izlemiş olduğu filmdeki yontu geldi aklına. Çarşılara yolu düştükçe ona benzer bir yontu arandı. Hoş bulsa ne yapacaktı ki cebinde satın alacak kadar parası olmadıktan sonra. Ama hiçbir yerde ona benzer bir şey bulamadı. Bulup bulabildiği yalnızca ufacık bir bibloydu. Bir gün rastlayacağı düşüncesiyle küçümsemeyle bibloya baktı. Pazar günü öğleye kadar uyudu. İstirahatte olduğu haftanın tek gününün yarısından fazlasını uykuda geçiriyordu. Bu durum babasının da dikkatini çekmiş, bir gün annesine fısıltıyla söylerken işitmişti. Kahvaltıdan sonra dışarı çıktı. Kahvede konfeksiyoncuları gördü. Her zamanki gibi kafa kafaya vermişler, makara yapıyorlardı. Epeydir onları görüyor, her defasında uzaktan geçiyordu .İlkokulda okurken bu üçü yan sınıftaydılar. Sohbetlerine katılmak istedi. Selam verip masaya davetsiz oturduğunda onu sıcak karşılasalar da çevirdikleri makara yerini içtenlikten uzak bir havaya bıraktı. Yatıya gelen bir Tanrı misafiri için hemencecik bir çarşaf açar gibi lüzumsuz bir konuyu iki ucundan tutup açtılar. Derken ardından üç fırt sigara içimi süresi boyunca kuru bir sessizlik baş gösterdi. Açık olan televizyon imdada yetişti. Bir skeç oynuyordu. Görünmeyen seyirci kitlesinin kahkahaları karşısında dördü de bir zaman mimiksiz donuk bakakaldılar. Varlığıyla yük bindirdiğinin farkında olduğundan değil de suskunluktan canı sıkıldı. Bir işi olduğunu uydurup yanlarından ayrıldı. İşte yine yalnız kalmıştı. Bindiği minibüs E-5 kara yoluna gelince oradan metroya aktarma yaptı. Saat dördü geçiyordu. Bir şey yapmak için geç sayılabilecek bir zamandı. Ama onun yapacak bir şeyi olmadığından hava hoştu. Bulunduğu kompartımanda boş yer yok gibiydi. Pencerenin karanlığa uzanan derinliğine yansıyan üç koltuk ötesindeki kızı süzüyordu. Bir istasyon sonra yanındaki yaşlı adam inip yerine çok hoş bir kız oturdu. Metro hızlandıkça bedenler daha fazla eylemsizlik ilkesine karşı gelemeyip kuvvetin tersi yönüne doğru savruluyordu. Her seferinde ciğerlerine kadar çektiği baş döndürücü bir parfüm kokusu yayılıyordu kızdan. Dizleri birbirine bitişik sakınımlıydı. Yanlışlık belki de başka şeylerde aranabilirdi. Parfümün dalgalandığı sarışın saçlarındaydı ya da biçemin kendisiydi, o gereğinden fazla sakınımdı kim bilir. Belki de ona her zamankinden daha hızlı gittiği sanısı uyandıran metroydu işi karıştıran. Her ivmede sakınımlı duran dizlere doğru fazladan bir salınım, ufak dokunuşlarda gövdenin platonik tutuştuğunu diğer gövdenin anlamasıydı. Derken kızın ayağa kalkıp diğer kompartımana yürümesi komediye son verdi. Maden ocakları üzerine ufacık bir fikir veren makasa girildiğinde bırakılan ray hattı ve bir diğerinin bulunduğu o geniş kulvarda dikkatli bir bakışla fark edilen gizemli bölmeler yerin altında başka bir hayatın olduğuna inandırır. Hades'in mümkün olduğuna ve peronun beyaz aydınlığında bile ruhunun oraya ait olduğuna inanıp bir kez daha kahrolmak. Evet mümkündü bunlar. Merdivenler onu yukarıdaki aydınlığa çıkardığında geride bırakamadığı Hades'in karanlığını bir lanet gibi yüzünde taşıyordu. Ufka doğru alçalan güneşin etkisiyle sokaklar uzayan gölgelerle bölünmüştü. Hareketleri edilgindi. İnsan seline karışarak kendini akışa bıraktı. Kıyıya bağlı ufak teknelerin önünden geçip sahile çıktı. Kısa kış gününün etkisiyle dışarıdaki insan kalabalığı azalmış olsa da yine de hatırı sayılır bir kalabalık vardı. Kalın paltosunun altında orta yaşlarda bir adam milleti başına toplamış anlatıyordu. Merak edip başını uzattı. Üç tane boş meyve suyu teneke kutusu bir üçgen oluşturacak şekilde yere dizilmişti. Tüm mesele topu iki metreden yuvarlayıp üçünü de devirmekten ibaretti. İşe kolay gözüyle bakan birkaç kişinin üç dört denemede en fazla ikisini devirmesini izledi. Meraklısı boldu .Sıkıldı sonra .Ayrılarak kıyı boyunca yürüdü. Zaman ilerlemişti. Az önce gökyüzünü saran kızıl renklerin yerini şimdi koyu bir karanlık almıştı. Ansızın kapılar açılmışçasına boşalmıştı sokaklar. Burna geldiğinde kıyıdan sapıp merdivenlerden yukarı çıktı. Çay bahçesi bomboştu. Çişi gelmişti. Bahçenin girişindeki tuvalete girdi. Pisuvarın önünde fermuarını çektikten sonra bile bir zaman başını kaldırdığı duvara bakmayı sürdürdü. Kirli sarı rengin yüzeyi boyunca yazılmış karalamaları okudu. Aralık bacaklarıyla uzanmış bir kadın çizimini inceledi. Kenarına yazılan yazıyla gövdeye doğru çıkan ok kışkırtıcıydı. Boş masalara göz gezdirip bahçeden çıktı. Aşağı tarafa, Kurbalığıdere yönüne indi. Parkın yanındaki dere kenarından yürüdü. Caddeye geldi. Tek tük araba geçiyordu. Derken beklenmedik bir anda karşısında onu gördü. Pazar gecesinin yitik hüznü içinde kendisine gülümsüyordu. Uzattığı parmağıyla bir şeyi işaret eden komik bir çocuk yontusu. Koşarak gidip sarıldı. Krzystof Kieslowski Üç Renk: Beyaz filmi. Bu yazı, Evde Kal Türkiye Parlak Jurnal Yazı Yarışmasında 6. olmuştur.


Hidroterapi adından da anlaşılacağı üzere basitçe su kullanılarak uygulanan tedavi yöntemidir. Tam olaraksa sağlığın geliştirilmesi ve hastalıkların tedavisi için suyun farklı formlarının çeşitli sıcaklık, basınç, sürelerde çeşitli vücut bölgelerine dahili ve harici uygulanmasıdır. Uygarlığın başlangıcından bu yana kullanılan hidroterapi natüropatinin önemli bir öğesidir. Hidroterapide buhar banyoları, saunalar, sıcak ve soğuk kompresler gibi uygulamalar kullanılır. Suyun varlığı olmadan insan uygarlığı düşünülemezken, hidroterapi de en az insanlık kadar eskidir. Suyun tedavi edici gücü eski Mısır ve Çin gibi uygarlıklarda keşfedilmiş ve kullanılmıştır. Günümüze yaklaştıkça yaşlanma karşıtı ve kozmetik etkileri sayesinde önemi daha da artmış ve yaygınlaşmıştır. Kompres: Sıcak veya soğuk suya batırılmış havlunun vücudun belli bölgelerine yerleştirilmesidir. Soğuk kompresler ödemi azaltır, baş ağrısı ve ateş tedavisinde kullanılabilir. Sıcak kompresler ise uygulandığı bölgede kan akışını artırır, enfeksiyonların tedavisinde ve ayrıca sertleşmiş boyun kaslarını gevşetmede kullanılabilir. Yüksek güçte püskürtme: Organ işlevini ve dolaşımını artırmak için 2-3 dakika boyunca vücuda sıcak veya soğuk su püskürtülür. Sıcak banyolar: Yaklaşık 37.5 oC'ye kadar ısıtılan suya vücudun tamamının veya bir bölümünün daldırılması ile yapılır. Bu yöntem artrit belirtilerinin azalmasına, sertleşmiş kasların gevşemesine fayda sağlayabilir. Deniz Suyu Tedavileri: Deniz suyu ve deniz yosunu tedavisi içerdiği yüksek oranda mineraller sayesinde özelliklede iyot nedeniyle terapötik kabul edilir. Bunlar sıcak banyo ve vücuda sarma gibi yöntemlerle uygulanır. Bu uygulamalar artrit, uykusuzluk, dermatit, menopozal belirtiler, romatizma ve kilo kaybına karşı etkilidir. Sitz banyoları: Sitz Almanca' da koltuk demektir. Avrupa'daki folklorik bir uygulama çeşididir. Farklı sıcaklıklarda iki banyo kullanılır. Bu uygulamada kalça bir banyoya ayaklar ise diğer banyoya daldırılır. Bu tedavi yöntemi menstrüasyon problemleri, hemoroit, idrar tutamama ve bağırsak sorunları gibi durumlarda etkilidir. Buhar Odası: Buhar odaları yüksek sıcaklıklara kadar ısıtılır ve içerisi buhar ve nemli hava ile doldurulur. Buhar vücuttaki kirleri tahliye eder. Cildin gözeneklerini açarak rahatlama sağlar. Saunalar: Buhar odalarına benzerdir ancak onlardan farklı olarak havası nemli değil kurudur. Terlemeyi uyararak detoksifikasyon sağlar ve vücudu rahatlatır. Girdap banyoları: Basınçlı köpük banyosuna vücudu daldırma şeklinde yapılır. Bu stresi azaltır, ciltteki yaraların, enfekte olmuş yaraların ve yanıkların iyileşmesine yardımcı olabilir. Doğum sancısının azaltılmasında faydalı olabilir. Sargı: Vücudun etrafına soğuk, kuru ya da sıcak havlu sarılmasıyla uygulanır. Soğuk sargı ile vücut uyarılır. Kuru sargılarla detoksifikasyon sağlanır. Sıcak sargılarla ise vücut rahatlatılır. Ateşin düşürülmesinde, alkol ve uyuşturucu bağımlılarının detoksifikasyonunda, soğuk algınlığında ve bazı cilt rahatsızlıklarında faydalıdır. Bu yöntemler dış hidroterapidir. İç hidroterapi ise genel manada bağırsak temizliği için kullanılır. İç hidroterapi ayrıca kadın genital sistemi içinde kullanılır. Örneğin antiseptik su ile bu bölgelerin bakımı ve tedavisi sağlanabilir. Naturopati, organizmanın kendi sağlığı açısından her zaman en uygun çözümü kendiliğinden bulacağı ilkesine dayalı bir tedavi yöntemidir. Mayo Clinic Book of Alternative Medicine. Time, Inc.


Hikaye anlatıcılığı nedir, bu çok önemli bir soru. Hikaye ya da bir diğer adıyla öykü, genel olarak gerçek ya da gerçek olması muhtemel bir olayın anlatısı olarak tanımlanır. Bununla birlikte öykü anlatıcılığı, sadece bir çeşit edebiyat yapma biçimi değildir. Hikaye yazmak, gerçeklikten uzaklaşmadan yaratıcılığı keşfetmenin kıyılarında eşsiz bir gezinti vadeder. Öyküler, bir karakterin topyekun, tüm detaylarıyla yaratıcı bir zihinde vuku bulmasını sağlar. Ayrıca hikaye yazmak, empati yeteneğini geliştirir ve başkaları yerine düşünerek bir karakterin yerine kendini koyma becerisini artırır. İster okuyucu isterse bir olay örgüsüne hayat veren yazar olarak öykülerin büyüleyici dünyasıyla tanışmak, olası bir yaşam senaryosunun içine dahil olmayı gerektirir. Üstelik hikayeler, bir toplumun yaratıcılık katsayısını da gösterir. Tüm bunlardan çıkan sonuç; öyküler, tek başına bir edebiyat türü olmaktan çok daha fazlasıdır. İşte, bütün detaylarıyla hikaye anlatıcılığı ve hikaye yazma sanatının öyküsü.... Hikaye anlatıcılığı, insan yaşamına en uzun süredir refakat eden sanatlardandır. Hikayelerin yazılı forma dönüşmesi ise günümüzden çok uzak geçmişe dayanmaz. Bilinen ilk hikayeler; efsane, destan, masal ya da çeşitli inanışlardan türeyen anlatıcılar biçimindedir. Bunlar kulaktan kulağa, dilden dile yeni sahipleriyle buluşan sözlü edebiyat ürünleridir. Modern anlamıyla hikaye anlatıcılığı ise geleneksel sözlü edebiyat ürünlerinden farklı olarak 16. yüzyılda yazılı eserlere dönüşmüştür. Hikaye anlatıcılığının sözlü bir gelenek olmaktan çıkarak günümüze kadar yazılı forma dönüşerek gelmesinde şüphesiz halk ozanlarının rolü büyüktür. Tahir ile Zühre, Kerem ile Aslı, Leyla ile Mecnun, Köroğlu gibi karakterler bu anlatıların en önemli temsilcileridir. Öyküleyici anlatım, hikaye sanatının en önemli bileşenidir. Yer ve zaman, karakterler ve en önemlisi sıralı nizamda bir olay örgüsü bu bileşenin temel parçalarıdır. Hikayeler tıpkı yaşamın kendisi gibi belli bir örgü içerisinde akar. Birbirine bağlanan sonuçlar, bazen bir türlü kesişemeyen karakterler hikayenin omurgalarını oluşturur. Öyküleyici anlatıma eşlik etmesi gereken en önemli ve biricik unsur yaratıcılıktır. Yaratıcılık ne denli güçlü olursa, okuyucu hikayeye o denli odaklanır. Bu durum, teknoloji ekseriyetinde gelişen günümüz dünyasında da yaygın olarak gözlemleyebileceğimiz son derece idealize edilmiş bir edimdir. Modern hikaye anlatıcılığının geleneksel metotlardan farklılaştığı en temel nokta ise bireyselliğin çok daha fazla ön plana çıkıyor olmasıdır. Özelikle kurumsallaşan sosyal medya platformlarından hemen her kullanıcının maruz kaldığı başarı öyküleri, modern hikaye anlatıcılığının en önemli örnekleridir. Bu tarz anlatıların çoğunlukla belli bir örgüye, karakterlere, zamana, yere ve en önemlisi de dinleyiciyi şaşkınlıkla takip etmeye zorlayan bir yaratıcılığa ev sahipliği yaptığını gözlemlemek kaçınılmazdır. Öykü yazmak, yaşamın içerisinden herhangi bir edimi kelimelerle ifade etmek anlamına gelir. Bazen kelimeler, ifade edilmek istenenin önüne geçer, bazense anlatılmak istenenin çok ötesindedir. Tüm bunlardan bağımsız olarak hikaye yazmanın bir insana katabileceği en önemli özellik, diğerlerini anlayabilme yetisini güçlendirmesidir. Yaşam, en nihayetinde eksikliklerimizi tamamlamak için gerçekleştirdiğimiz tüm gayretlerin bütünüdür. Hangi anda, neyi neden ve nasıl yaptığımız çoğu zaman kavrayamadığımız bir gerçekliktir. Hikaye yazmak, tam olarak bu eksikliği bertaraf etmenin altın anahtarını sunar. Başarılı bir hikaye yazarı, diğer insanların ve hatta hayvanların neyi neden eylediğini anlama gücüne sahiptir. Hikaye yazmak, bir olay örgüsü inşa etmek ve karakterlere hayat vermek, temel olarak gözlemlediğiniz diğer insanların yaşamından izler taşır. Bu durum ise çevremizde bulunan ortak hiçbir paydayı paylaşmadığımız insanları bile anlayabilmemizi sağlar. İyi bir hikaye yazarı, diğerlerinin eksikliklerini çok daha doğru yargılarla keşfeder. İnsanların iyi ve kötü yönlerini çok daha objektif detaylarla değerlendirir. Hikayelerin konusunun ne olacağı son derece spekülatif bir tartışma alanı olsa da hikayeler, bu konuda oldukça cömerttir. Dolayısıyla bir hikayede hemen her türden konu ya da tema özgürce işlenebilir. Arkadaşlık ilişkileri, psikolojik arka planlar, bir olaya odaklanan örgüler ya da sadece bir karakterin ağzından çıkan biyografik etkinlikler öykülerin konusu olabilir. Bununla birlikte başarılı, dikkat çeken ve merak uyandıran bir hikaye yazmanın olmazsa olmazı yaratıcılıktır. Yaratıcılığa sürükleyicilik eşlik eder. Aslında bu iki edim, temel olarak aynı kavramın iki yüzüdür. Yaratıcı bir olay örgüsü, aynı zamanda sürükleyiciliği de besler. Bazen hiç olmayanı konuşmak, bazen bir tabuyu yıkmak ya da bilinmeyeni apaçık ortaya dökmek, yaratıcılığın bir parçası haline dönüşebilir. Hikayeciler konu tercihinde bulunurken çoğunlukla sosyal ya da toplumsal bir mesaj verme kaygısıyla hareket eder. Yaratıcılıkla oluşturduğunuz hikayeniz, tematik biçimde sosyal mesaj verme potansiyeline de sahip olabilir. Hikayeler, tüm cömertliğiyle insan ya da canlı yaşamına dair tüm detayları diğerleriyle paylaşabilme sanatıdır. Modern anlamıyla hikayenin ilk kez kaleme alındığı eser İtalyan yazar Boccacio'nun Decameron öyküsü olarak kabul edilir. Boccacio, hikaye türüne bugünkü anlamıyla edebi bir kimlik kazandırmıştır. Bununla birlikte hikaye anlatıcılığı ise çok daha eski ve kadim bir geçmişe kadar uzanır. Hikayelerin farklılaşarak birden fazla türe dönüşmesi ise büyük oranda modern zamanlarda ortaya çıkmıştır. Gotik, mizah, toplumsal, gerçekçi, korku gibi birçok farklı türle tanımlanan hikayeler, temel olarak olay ve durum hikayesi olmak üzere iki farklı biçimde ifade edilebilir. Olay hikayesi, adından da anlaşılacağı üzere bir olay örgüsü etrafında şekillenen ve olay örgüsünün karakteristik özeliklerine göre süregelen hikayelerdir. Fransız yazar Guy de Maupassant bu türden hikayelerin en önemli temsilcisidir. Durum hikayeleri ise görece biraz daha karışık ve karmaşık ağlarla örülüdür. Bu tarz hikayelerde olaydan çok karakterler ve karakterlerin söylediği sözler ön plana çıkar. Durum hikayesinde karakter ve sözlerin dışında gözlem de son derece önemlidir. Anton Çehov ile özdeşleşen durum hikayeleri, aynı zamanda bir mesaj verme kaygısını taşıyabilir.