Doğu Karadeniz'in belki de en meşhur iklim özelliği her mevsimin yağışlı olmasıdır. Doğu Karadeniz ülkemizin en fazla yağış alan coğrafyasıdır. Yıllık yaklaşık 1500 mm yağış görülen Doğu Karadeniz'de bu oranın 2500 mm'ye yaklaştığı da olmuştur. Yağışın bol olduğu bölgemizde, bir yanda yeşili seyrederek bir yanda ise yağmur damlalarının sesini dinleyerek yaşamak çok keyifli olsa gerek. Ama maalesef böyle olmuyordu. Doğu Karadeniz'e gelen insanın gözlerine ilk başta çarpacak şey aslında yeşil ile mavi renklerden oluşan o güzel tuvaldir. Ama burada geçirilen süre arttıkça ve haftalar geçtikçe aslında bölgenin büyük bir şantiye alanı olduğu fikri akıllarda belirmeye başlıyor. Derelerde devam eden HES projeleri, dağlarda devam eden maden projeleri, ırmaklar üzerinde devam eden baraj projeleri, dağları delen tünel projeleri, denizi dolduran hava limanı ve otoyol projeleri... Kısacası ardı arkası kesilmeyen onca projeler zamanla mavinin ve yeşilin arasından sıyrılıp göze çarpmaya başlıyor. Bu projeler belki kısa vadede bölge halkı için ulaşım, ticaret ve zaman gibi yönlerden kolaylık sağlaması ve yeni imkanlar sunması ile avantajlı olabilir. Ama bu projeler uzun vadede bu avantajlarını yöre halkı için dezavantaja çevirmesi yanında can kayıplarına bile neden olmakta. Kontrolsüzce yapılan ve gittikçe ardı arkası kesilmeyen bu projeler mavi ve yeşil renklerden oluşan tuvalin üzerine gri ve kahverengi fırça darbelerinin de eklenmesine neden oluyor. O muhteşem tuval sıradan bir resme dönüşmeye başlıyor. 2007 yılında açılan Karadeniz Sahil Yolu yöre halkının diğer illere ulaşımı yanında ticari açıdan da büyük imkanlar sağlamaktadır. Ama geçen yıllar sonucunda özellikle Kemalpaşa, Hopa gibi sınır ilçelerinin bir tır parkına dönüşmesinde büyük bir paya sahip olduğu görüldü. Tır parkına dönüşen ilçelerde bu durum trafik yoğunluğunun artmasının yanında hava kirliliğinin de artmasına neden olmaktadır. Bunun yanında yoğun yağış alan bölgede yağış sularının denize dökülmesine engel olup yerleşim yerlerinde yağışın birikmesinde ve sel baskınlarının yaşanmasında büyük bir paya sahiptir. Bu durum 2010 yılında Rize ilinin Gündoğdu beldesinde yaşanan sel felaketinde 12 kişinin ölümüne, 2015 yılında Artvin ilinin Hopa ilçesinde yaşanan sel felaketinde ise 11 kişinin ölümüne sebebiyet vermiştir. Bu can kayıplarının yanında kullanılmaz hale gelen tarım alanlarından, telef olan başta fındık olmak üzere diğer tarım ürünlerinden de bahsetmek acısı olan insanlara saygısızlık olacaktır. Uzun vadede zarara neden olan projeler arasında sadece Karadeniz Sahil Yolu projesi yer almamakta. Bunu yanında başta Çoruh nehri olmak üzere bölgenin en önemli su kaynakları üzerine yapılan barajlar ve HES projeleri bölgenin iklimini değişmesine neden olmakta. Yaşanan iklim değişikleri bölgede başta fındık ve çay olmak üzere yetişen tarım ürünlerinde verimliliğin düşmesine, harcanan insan gücünün heba olmasına neden olmaktadır. Doğu Karadeniz bölgesi dağlık bir coğrafyaya sahip olduğu için ülkemizde tarımda makineleşmenin en az olduğu yerdir. Bu yüzden yaşanan tarım zararları bu sefer insan gücünün daha da fazla kullanılması ile yerine konulmaya çalışılmakta ya da yöre halkı tarımdan uzaklaşmaktadır. İklim değişikliği ve barajlar toprağın verimini düşürmesi yanı sıra yetişen tarımsal ürünlerin de kalitesizleşmesine sebep oluyor. Bu durumun yöreyi ekonomik olarak olumsuz etkilemesi ise kaçınılmaz bir durumdur. Doğu Karadeniz'de köy evlerinin çoğunun manzarası yeşilin yüzlerce tonunu barındıran bir tuvali andırmakta. O manzarada yağmurun keyfini tavşan kanı bir çay ve yanında kavrulmuş fındık ile çıkarmak çok güzel olsa gerek. Ama artık bu durum gün geçtikçe zorlaşmaktadır. Yakın zamanda ise imkansız bir hal alacaktır. Bu durumun oluşmasındaki sebeplerden biri de bölgede sürdürülen maden faaliyetleri. Öyle ki 09.01.2021 tarihinde TEMA Vakfı'nın yaptığı açıklamaya göre Artvin ilinin %71'i madenlere ruhsatlı. Vakıf yaptığı açıklamanın son kısmını ise şu şekilde bitirmekte; Artvin'de doğal yaşam, meralar, insan sağlığı ve kadim bir kültür madencilik faaliyetleri ile yok olma tehlikesi altında. Yani o yeşilin binlerce tonunu barındıran tuval madenler nedeniyle kahverengine bürünmekte. Bu nedenle belki de o yeşil tuvalin keyfini çıkarmak için sayılı yıllarımız kaldı. Yöre halkının canını sıkan konu sadece madenlerin bölgeye verdiği zarar değil. Bunun yanında insan sağlığı için oluşturduğu tehlike de yöre halkının gelecek adına korktuğu bir durum. Kanser artık bölge için sıradanlaşmış bir hastalık konumunda. Bölgeye ait kanser araştırmalarında ulaşılabilecek en açık veri 2005 yılında TTB'nin Artvin ilinin Hopa ilçesinde yaptığı çalışmaya ait. Çalışma sonucu bölgede ölenlerin %47,9'un kanser nedeniyle öldüğünü göstermekte. Bu durumun oluşmasında en önemli faktörlerden biri Çernobil Felaketinin bölgede oluşturduğu olumsuz etkidir. Bunun yanında Artvin ilinde sürdürülen bakır madeni faaliyetlerinin de bu durum üzerinde etkisinin bulunduğu göz ardı edilmemesi gerekir. Gelecek adına da yüksek tehlike potansiyeline sahip maden işletmeleri. Örneğin bir maden işletmesinin atık havuzunda yaşanacak küçük bir sızıntının hem insan sağlığı üzerinde hem de yörenin en büyük geçim kaynağı olan tarım üzerinde oluşturacağı yüzlerce sorunu da göz ardı etmemek gerekir. Bölgenin bolca yağış alan bir yer olması, bölgede sürdürülen projeler ile bölgenin şantiye alanına çevrilmesi, maden işletme faaliyetleri nedeniyle oluşturulan çevre tahribatı ve coğrafi şartlar nedeniyle dere yataklarına yerleşim yerlerinin kurulması bölgede sık sık sel taşkınlarının ve felaketlerinin yaşanmasına sebebiyet veriyor. 22 Ağustos 2020 tarihinde Giresun ili Doğankent ilçesinde yaşanan sel felaketinde 11 kişi, 13 Temmuz 2020 tarihinde Artvin'in Yusufeli ilçesinde özellikle baraj inşaatı şantiyesinde yaşanan sel baskını nedeniyle 4 kişi vefat etmiştir. Bu olaylardan sonra Doğu Karadeniz bölgesinde bahsettiğimiz sorunlar kamuoyunda gündem oluşturmuş, tartışılmaya başlanmıştır. Ama ömrü kısa süreli olmuş birkaç gün sonra unutulup gitmiştir. Doğu Karadeniz ile ilgili sadece birkaç sorundan yüzeyel olarak bahsettim. Bunlar yanında Uzungöl veya Ayder Yaylası gibi doğal güzelliklerin betonlaşması, yanlış tarım politikaları nedeniyle toprağın verimsizleşmesi ve tarım faaliyetlerin fındık ve çay gibi sadece iki ürün üzerine dönmesi, bölgede bulunan onlarca farklı kültürün yok olmaya başlaması gibi sayısız sorun yer almakta. Bu sorunlar bölgede sürekli göçlere ve beyin göçlerine neden olmakta. Genç nüfus artık kendi topraklarında gelecek hayallerini kuramaz oldu. Sözün özü Doğu Karadeniz'in cenneti andıran güzelliğinin artık sonuna gelmekteyiz. Yeşilliği maden işletmeleri, HES projeleri ile tahrip edilmekte. Denizi betonlar ile doldurulmakta. Suyu maden işletmelerinin atık havuzundan ağır metaller karışması tehlikesi ile yüz yüze. Hırçın derelerinin kolları ıslah çalışmaları ve HES projeleri nedeniyle bağlandı. Artık ne hırçınlığından eser kaldı derelerin ne de şanından. İnsanları kansere, sellere yenik düştü. Gençleri geleceğe karşı umutlarını yitirmiş durumda. Toprakları yanlış tarım politikaları, iklim değişiklikleri nedeniyle verimsizleşti. Artık mavi ve yeşilin binlerce tonunu barındıran bu tuval duvarlarımızda eski bir anıya ait resim olmak üzere.


Gündem konulardan birisi olan sağlık çalışanlarına şiddet herkesin dikkatini çekmekte. Bu konuda üst üste gördüğüm haberlerden dolayı bu konu hakkında yazı yazma ihtiyacı hissettim. Hastadan korunmak için kendisini odaya kapatan doktorlar, hastaneyi 20-30 kişi basan gruplar, hasta yakını tarafından odası kuşatma altına alınanlar ve daha birçok örnek; tıp kavramının ve tıpçının ülkemizde ne duruma geldiğini anlamamızda aşikar örnekler olmaktadır. Doktora kafa atılması, bıçak çekilmesi gibi olaylar günlük süreçte her an yaşanabilecek olaylar olarak normalleştirilmiştir ve hekimin göz önünde bulundurması gereken durumlar haline gelmiştir. Sonuç olarak, hekimler 6 yıl ve hatta daha fazla aldığı eğitimi pek de mantıklı olmayan sebeplerden, tam anlamıyla uygulayamamaktadır. Fiziksel şiddetin yanında, hekimlere son dönemlerde popülaritesi artan bir şekilde sıkça açılan malpractice davaları da bulunmaktadır. Doğal olarak mesleğin işleyişinin karşısında engellerin artıyor olmasına rağmen, mesleğin işleyişine katkıların henüz yeterli olmaması halihazırda zor olan bir mesleği daha zorlaştırmaktadır. Saçmalama, abartıyorsun diyorsunuz belki ama aslında çok da saçma olmadığı apaçık ortada. Şöyle: Doktora muayene olmak için randevusuz geliyor ve doktor kabul etmeyince burnunun ortasına bir kafa atıyor. Hekimsiz kalacaksınız. ile Twitter'da paylaşılan resimler, retweetler durumu özetlemekte; hekimler hastalara küsmekte, hastalar ise hekimlerin açığını aramaktadır. Hastasına küsmüş olan doktor kulağa mantıklı gelmekte midir veya şifa bulmaya gitmiş hastanın doktorunun hata yapması için pusuda beklemesi kulağa mantıklı gelmekte midir? Bu şartlar altında hastane, zaten hastane olmaktan çıkıp sağlık hizmeti verilen münazara salonuna dönmektedir. Hastalar doktorlara şiddet uygulamaktadır ve bu gerçek göz yumulamayacak kadar aşikar hale gelmiştir ki gündemlerden düşmemektedir. Oysaki hekime sözlü tehdit ve fiziksel darp tespiti ile 1 seneyi aşkın hapis cezaları verilebilmektedir. Örneğin İzmir'de acil serviste görevli olan doktoru sözlü tehdit eden hasta yakınına 14 ay, darp eden sanıklara ise 9 ay ertelemesiz hapis cezası verilmiştir ve daha birçok örnek mevcuttur. Yanlış anlaşılma olmasın, şiddete yol açan öfke insani bir duygudur. Şiddet her ne kadar yanlış olsa da, hastanın halinden anlamak burada esastır. Çünkü Türkiye'de hasta olmak da zor bir iştir. Doktor olarak hastaların halinden anlamamız gerekir. Çünkü sistem gerçekten kolay işlemez. Örneğin hastalandınız, öncelikle randevu almanız gerekir veya acile gidersiniz; randevunuz 2 hafta sonrasına verilir, acilde ise sizi birkaç ilaç ile gönderirler ve yine randevu almanızı isterler. Zaten acile geldiğinizde en az 100-150 hastalık bir sıra beklersiniz. Sıra size geldiğinde ise doktorun canı zaten çıkmış olur. Mesela 10.00'da olması gereken randevu için işten izin alıp gelmiş olabilirsiniz ama diğer randevular uzun sürdüğü için işiniz uzar... Bu ve bunun gibi durumlarda mutlaka kalmışsınızdır ve doktorun kapısından girdiğinizde ise sizinle ilgilenmemesi, suratınıza bile bakmaması insanın tepesinin tasını attırır. Bu durumda şiddete yönelmek kesinlikle yanlıştır ve cezalandırılır. Hasta olarak da doktorların halinden anlamamız gerekir. Gece acilde nöbettesiniz diyelim ve o akşam 100 hasta geldi, hepsi ile ilgilendiniz 101. hastaya da 1. gelen hasta kadar ilgi göstermeniz gerekmektedir. Bunu yapabilmek, bu dirayeti sergilemek gerçekten kolay değildir. Bu durumda gösterdiğiniz ciddi bir gülümseme veya bir hoş geldiniz sözü hasta için büyük önem taşımaktadır. Bunu yapamayan doktorları da anlayışla karşılamak gerekir. Çünkü beklenilen performansın üstüne çıkmıştır ve haliyle yorulmuştur, bezmiştir. Sonuç olarak hem hasta olmak hem de doktor olmak bu ülkede yürek ister, hoşgörü ister, sabır ister. Gece 100-200 hasta bakmak kolay iş değildir, gece gece bacağınızı kırıp hastanede sıra beklemek de. Randevu almadan gelen hastaya arada bakmak kolay değildir, 2 ay sonraki randevuyu beklemek de. Anlayacağınız iki tarafın işi de gerçekten zordur ve burada taraflardan birinin şiddet uygulaması haliyle saçma olmaktadır. Hastaların üstüne düşen görev sabırlı olmak ve doktorların üstüne düşen görev ise gereken ilgiyi göstermektir ki böylece kanayan bir yaraya bası yapılabilir, sistemin eksiklikleri bir gün için daha idare edilebilir. Şiddet, bu durumların ikisinde de yapılacak en garip tepki yöntemi halini almaktadır ve haliyle bu tepkiden uzak durmak en mantıklısıdır. Yapılması gereken, dost misali zorlukları birlikte atlatmak, işleyiş içerisinde normale ulaşmak ve bu süreçte sabırlı olmaktır. Ayrıca buraya tıklayarak sağlıkta şiddet konulu canlı yayın kaydımıza erişebilirsiniz. Şiddet, her ne sebeple olursa olsun kesinlikle meşru gösterilmemeli. Bu konuyu normalleştirmeye çalışan medyaya ve diğer iletişim enstrümanlarına da gerekli yaptırımlar uygulanmalı.


Günümüzde Türkiye, doktora şiddetin sıradanlaştığı bir ülke olmak konusunda epey yol kat etti. Bu konuda hem siyasilerin hem de toplumumuzun çok büyük etkisi vardır. Bugün, Türkiye'deki doktora şiddet olayları, esasında tüm toplumun dinamiklerindeki bir sorunu açığa vuruyor. Her gün, her hafta, her ay birden fazla doktorun şiddete uğradığına veya öldürüldüğüne dair haber yapılıyor. Çoğu zaman hastalar tarafından uygulanan psikolojik ve fiziksel şiddetin ötesinde meslektaşlar arasında da ciddi bir geçimsizlik örüntüsü göze çarpıyor. Sağlık denilen mefhum, elbet herkesin kapısını çalacak bir konudur. Günümüz modern dünyasında ise bu mefhumun en uzmanı doktorlardır. Bu sebeple doktorlar, toplumun tüm kesimleriyle muhatap olmaktadırlar. Teorik olarak ağır bir meslek olan doktorluğun, ayrıca çok büyük bir sosyolojik yönü vardır. Her ne kadar doktorluk basamakları hücreden başlayıp insan fizyolojisine ve oradan patolojilere uzanıyorsa da işin özü insandır. Bu da hekimlik mesleğinin sosyolojik derin bir temeli olduğunu gösterir. Günümüzün iletişimsizliklerinin pençesi altında hasta-doktor ilişkisinin sağlıklı yürümesini beklemek oldukça zordur. Esasında, doktora şiddet kavramı bu coğrafyada anlamını yitirmiş bir durumda. Şiddet sözcüğü günümüzü açıklamaya yetmiyor. Çünkü teker teker doktorlarımız öldürülüyor. Öldürülen doktorların ne arkalarında devlet ne de yanlarında meslektaşları bulunuyor. Çünkü her iki kurum da Türkiye'deki birçok olaya karşı birçok kesimin tepkisizliği gibi- doktorlara karşı lakayttır. Sonuç olarak, doktora şiddetin arka planında hem toplumumuz, hem siyaset hem de doktorların bizzat kendisi bulunuyor. Devlet ne yazık ki doktorunu korumuyor. Yanlış sağlık politikalarıyla hekimin değersizleştirilmesi ve itibarsızlaştırılması, Türkiye'de alelade yapılmıştır. Bu oy amaçlı politikaların uzun vadede ülkemize ne gibi sorunlar açtığını hala göremeyen birçok insan bulunuyor. Yapılan yanlış sağlık politikalarını tekrar tekrar açıklamanın gereği kalmamıştır. Doktorlar da bu ülkenin birer insanı olarak, yine bu ülkenin bir dışa yansımasını oluşturmaktadır. Lakin ağır iş yükü ve uzun süreli eğitim hayatı doktorları olumsuz etkiliyor. Doktorların ağır iş yükü altında çalışarak kronik bir strese maruz kalması, hem doktorların verimlerini düşürüyor hem de hastaların aldığı sağlık hizmetinin kalitesini azaltıyor. Bunun yanı sıra hem sözel hem de fiziksel şiddete uğrayan doktorların verimi daha da düşüyor. Doktorlar yaşadıkları şiddet sonucunda depresyon, uyku problemleri, posttravmatik stres bozukluğu, anksiyete ve korku gibi psikiyatrik sorunlar yaşayabiliyorlar . Dünya Sağlık Örgütü'nün verilerine göre tüm sağlık çalışanları, hayatının belli bir döneminde %8-38 oranında fiziksel şiddete maruz kalıyor . Daha da vahim olarak, Türkiye'de yapılan bir çalışmaya göre her 10 doktordan 9'u şiddete uğruyor . Hem ağır iş yükünün stresiyle hem de şiddetle boğuşan doktorların hastaya sundukları sağlık hizmetinin kalitesi de düşüyor ve bu da işleri kısır bir döngüye sokabiliyor. Bir hastaya ayırması gereken vaktin mecburen anca onda birini ayırabilen doktorlara karşı hastaların tepkiselliğinde ezberlenmiş düşünceler yatıyor. Doktorun bir emir kulu olduğuyla ilgili ciddi bir düşünsel çarpıklık var. Toplumdaki düşünsel çarpıklık 4 noktayla izah edilebilir: I) Sağlık çalışanlarının tanrısal yetkilere sahip olduğu, II) sağlık çalışanlarının tanrısal yetkilerini kendi keyfi için esirgeyebildiği ve eğer olumsuz bir şey olduysa muhtemelen esirgemiş olduğu, III) hastanın her daim haklı olduğu, IV) hastanedeki tüm idari konulardan tamamen sağlık çalışanlarının sorumlu olduğu. Bu dört çarpık nokta bir araya gelerek sentezlendiğinde ise bunun sonucu doktorların katledilmesine kadar varabiliyor. İşin oldukça kötü kısmı, bu çarpık noktalardan bazılarının geçmiş yıllarda resmi devlet politikası doğrultusunda halka empoze edilmesiydi. Ayrıca hekime şiddet ve hekimlerin katledilmesiyle ilgili devletin ciddi önlemlerinin olmaması da hekimlerimizin yalnızlığını ortaya koymaktadır. Bunca doktorun ölümüne rağmen devletin ciddi bir müdahalede bulunmuyor oluşu, bu meselenin bir siyasi paratoner işlevi görüp görmediği konusunda şüpheli bir fikir de uyandırıyor. Fakat bu toplumsal sorunun etkenlerini sadece yanlış devlet politikalarında ve toplumda aramak da ikiyüzlülük olacaktır. Çünkü doktorlar da bu toplumun bir parçasıdırlar ve bu sorunda doktorların da payı vardır. Ne yazık ki doktora şiddet konusunda sağlık camiası ne kolektif bir şekilde hareket edebilmektedir ne de sorunlarla yüzleşmek istemektedir. Doktor-hasta iletişimsizliğinin ötesinde, doktorlar arasında da ciddi bir iletişimsizlik mevcuttur. Doktorlar bir arada duramıyor veya durmak istemiyor. Kendi meslektaşını ezen ve onu meslektaştan ziyade rakibi görerek mücadele eden birçok hekim bulunuyor. Doktorlar arasındaki mücadele akademik sınırlar içerisinde bilime pozitif katkı sağlayabilir fakat olayın akademik sınırlar içerisinde kalmadığı ortadadır. Çeşitli akademik çıkarlar uğruna mesleki düşmanlıklar ve bilim dışı aktiviteler, her alanda olduğu gibi tıp akademisinin de tattığı bir konudur. Hekimlerimiz birbirini korumuyor. Gözlemlerimin çoğunda, doktorların birbirini çok da sevmediğini görmek zor olmamıştı. Bu da ne yazık ki hekimlerimizin bir arada duramamasının ve ortak bir tepki koyamamasının bir nedenidir. Öğrencilikten bu yana sürekli sınavların içerisinde tıp dışı konulara vakti kalmayan doktorların sosyal hayatı olumsuz etkilenmektedir. Doktor adaylarının sosyal beceriler konusunda kendini eğitmesi gerekmektedir. Sosyal yönden kendini iyi yetiştiremeyen doktorlarımızın yaşadığı sorunlar da artıyor. Normal popülasyona göre tıp fakültesi öğrencilerinin depresyon yaşama olasılığı üç kat fazla bulunmuştur . Ağır iş koşulları, büyük hasta yükü, nöbetler gibi birçok faktör de doktorları olumsuz etkilemektedir. Kısacası, doktora şiddetin sıradanlaşmasında herkesin payı var. Lakin burada herkesin düştüğü hataya, bu sorunu herkese eşit dağıtarak çözümsüzlüğü baştan kabul etmek gibi bir hataya düşmemek gerekiyor. Hekimlerin öldürülüyor olması herhangi bir şekilde kabul edilebilir mi? Hangi yapılan hata herhangi bir doktorun canına kast etmeye eşdeğerdir? Demek ki burada boğuşulan meselenin merkezinde hekimlerimiz ve onların can güvenliği yatmaktadır. Sorunun çözümüne hekimleri korumakla başlamalıyız. - Sağlık konusundaki devlet politikamızın en kısa sürede doktoru koruyan bir çizgiye dönmesi. Hastayı korumanın temel yolu, hastalara sunulan sağlık hizmetini daha da ilerletmekten geçmektedir, başka bir şeyden değil. Devlet bunu, hem doktorunun arkasında durarak hem de hastalara daha sağlıklı bir hizmet sunarak başarabilir. - Doktorun bir emir kulu olduğuna dair geçmiş propagandalardan dönülerek doktora saygının arttırılması. Doktorun bir emir kulu değil, profesyonel bir sağlık çalışanı olduğunun topluma anlatılması. Bu şekilde hasta-doktor ilişkisinin profesyonelleştirilmesi ve verimin arttırılması. - Doktorların fiziksel güvenliği için hastanelerde güvenlik personel ağının kuvvetlendirilmesi. Doktora şiddet konusunda güvenlik personelinin ayrıca eğitilmesi. - Tıp fakültelerine hasta-hekim ilişkisi konusunda çeşitli ders ve seminerlerin zorunlu olarak eklenmesi. Klinisyenliğin çok büyük bir bölümünde insan ilişkileri yer almaktadır ve böyle bir zorunlu eğitimin sağlık camiasında var olmayışı oldukça abestir. - Tıp fakültesi öğrencileri ve doktorlar için hasta iletişimini arttırmaya yönelik yapılan birçok İngilizce yayının Türkçeye çevrilmesi. Türk öğrencileri ve doktorlarını kapsayan bu tip çalışmalar ülkemizde yok denecek kadar azdır ve bu tip çalışmaların desteklenmesi gerekmektedir. Ayrıca, sağlıkta şiddete karşı Dünya Sağlık Örgütü'nün ve bilimsel çalışmaların Türkiye'ye uyarlanıp bir an önce siyaset, kazanç ve oy gibi faktörler dışlanarak uygulamaya konulması. - Medyanın doktor şiddetine yönelik yaptığı hatalı haberleri düzeltmesi konusunda kamuoyu oluşturmak. Ne yazık ki medyadaki doktora şiddet ve sağlıkla ilgili birçok haber insanları yanlış yönlendirmektedir. Medya sektörünün doğal olarak birçok kez para kazanmayı hedeflediği düşünülürse, bu amaca bir kamuoyu yaratılarak ulaşılabilir. - Sağlık Bakanlığı'nın gereksiz antibiyotik, sigara ve bunun gibi konularda yaptığı başarılı propagandalara benzer şekilde doktora şiddet konusunda da hem medya hem de hastaneler aracılığıyla propaganda yapması. - Doktorun bir ilah olmadığı ve bir ölümün her daim sorumlusu olmadığının herkese anlatılması. Doktorlar bilimin getirdiği son noktayı kullanarak hastaları hayata tutundurmaya çalışıyorlar. Lakin hekimler tanrı değildir ve hayat ile ölüm arasındaki kesin çizgiyi belirleyemezler. Belki de tüm dünyadaki hekime şiddet olaylarının alt yapısında bireylerin tanrıya kızamamaları ve bunu hekime yansıtmaları bir başka sebep olarak karşımıza çıkıyor. - Türkiye nüfusuna yetersiz kalan doktorlarımızın sayısının kalite bozulmadan arttırılması . Bu çözüm önerileri daha da uzatılabilir. Lakin işin çözümsel özeti bu maddelerden oluşmaktadır. Sağlık hizmetlerinin kalitesi ve işleyişi bir ülkenin ne kadar iyi bir alt yapı ve yönetime sahip olduğunun en önemli göstergelerinden bir tanesidir. Ülkemizin, yetiştirdiği doktorlarını koruması ve dolaylı yoldan toplumumuzun sağlık hizmetini arttırması gerekmektedir.


Doktoru yaptığı kararda suçlamak, özellikle bu kadar önemli bir kararda, mesleği öldürmek demektir. Tıp doktorunun unvanı bu zaten, felsefe doktoru. Tıp, bir hastalığa bakış açısı sistemidir. Yüz binlerce hastalık vardır, onların kombinasyonları ise sonsuzdur. Tıp kanunları fizik kanunlarına benzemez. Onları grafik ve formüllere dökemezsiniz. Onların matematik modelini çıkaramaz, en güçlü hesap makineleriyle bile hesaplayamazsınız. Tıp kanunlarında kural kadar istisna da vardır ama bu istisnalar o kadar önemlidir ki kendi kuralları var. Her üçüncü sınıf öğrencisi bilir ki, infarktüs pnömoni gibi seyir izleyebilir. Apandisitin grip gibi, gribin ise apandisit gibi, gastritin ise infraktüs gibi seyri olabilir ve bu hastalıklardan her birinin 'silik' veya tamamen sessiz seyirleri vardır. Hastalıkların seyri kolayca bilgisayar yazılımı çerçevesine veya protokollere sığdırılamaz. Tıp, tanıların atipik semptomlarla çiğnendiği; hastalıkların sonucunun ise öngörülemediği bir bilim dalıdır. Burada her şey mümkündür. Tıpta bir bilginin istatistiksel olarak kanıtlanmasında %5'lik hata payı ile kabul edilir. Peki bu ne anlama gelir? Ciddi bir bilimsel araştırma ile kanıtlanmış bir bilginin güvenilirliği en fazla %95'lik doğru tanı koydurma olasılığına sahiptir. Tıbbi tanı ve prognoz hiçbir zaman yüzde yüz doğruluk oranına sahip değildir. Hiçbir zaman. Buraya dikkat. Bizim bu kadar gelişmiş dünyamızda ne süper püper internet, ne Japon'un robo-andoridi, ne de meganükleer tomografisi karnınız ağrısa size tanı koyamaz. Veya başınız. Bütün hayatınızı otomatize edip algoritmaya sokabilseniz bile, tanıyı size hafif buruşuk önlüklü bir insan koyacak. Ve bu tanı, en iyi olasılıkla, en fazla %95'lik doğruluk payına sahip olacak. Bu tanıyı doktor koyar. Birkaç yüzyıl önce olduğu gibi yani. Ve bu da sonuç iki. Sonuç 3. Hiçbir doktor hastanın hastalığının gelişmesini veya onun ölümünü istemez. Sonuç 3'ü aksiyom olarak kabul ediyoruz. Evet, hastalıkların %95'i tipiktir. Semptomları bilinir, taktikleri işlenmiş ve protokollere dökülmüştür. Farenjitte antibiyotik, peritonitte laparotomi ve antibiyotik, kanamada ise sezaryen. Veya trepanasyon. Nerenizin ağrıdığına bağlı. Tedavinin sonucu belli... ve yine sadece %95'inin. Sonuç 4. Çoğu zaman doktorlar sonuçtan emin olarak sizi tedavi eder. Sonuç 5. Yine bu kahrolası %5'lik dilim . Atipik, , semptomlar veya 'silik klinik'. Hastalığın veya ameliyatın beklenmedik ilerleyişi. Veya hamileliğin. Tedaviye atipik tepkime. Birkaç hastalığın beklenmedik kombinasyonu. İşte bu durumlarda protokoller çalışmıyor ve doktor neredeyse tek başına karar vermek zorunda kalıyor. Belki şaşıracaksınız ama böyle durumlarda bütün bu hesaplamalar, karşılaştırmalar bütün seçimler tamamen soyut maddeler üzerinde kurulmuş: Doktorun sezgisi ve tecrübesi. Göz kararı. Yazı veya tura. Ya hep ya hiç. Ve eğer siz bu yüzde beşlik kısımdaysanız bilin ki ikiniz de şanssızsınız, hem siz hem de doktorunuz. Elliye elli. Eğer doktor yanlış kartı seçerse işte buna doktor hatası derler. İşte tam bu noktada, bu kavşakta, doktor verdiği kararın sorumluluğunu üstlenir. Peki, eğer riskler baştan beri eşit ise, o zaman doktor daha sık haksız olur. Ve suçlama sağanağına, eleştiri infazına yakalanır... 'Böyle yapmamalıydın!' diye duyulur internetten, televizyondan yada meslektaşlardan. Kendiniz bir hayal edin, böyle bir anda karar vermek nasıl bir duygu. Hadi deneyin. Verin kararı. Kanda adrenalin, alnınız terli. Kalbi atmayan, klinik ölüm dibinizde iken. Yumruğunuz aort etrafında iken, ameliyathanede yankılanan küfürler eşliğinde uykusuz, taşikardik bir haldesiniz ve yoğun bakımın önünde çökmüş gözleriniz.. Ve ömrünüzün sonuna kadar kalan yükle. En önemli sonuç. Doktorun böyle şartlar altında ve bunca yük altında verdiği hatalı kararını suçlamak, bu mesleği tamamen öldürmektir. Bütün bu tecrübeyi gereksiz kılmaktır. Gençliği zaten yakında tıpa sokamayacağız. Şimdiki cadı avına bakarsak, yakında kimse sizin yanınızda olmak istemeyecek hayatınızın ana kavşaklarında. Herkes bilgisayarcı veya web tasarımcısı olacak. Ya da estetisyen. Pürüzsüz ciltle oturun artık bilgisayarın önünden tedavi olursunuz. Güzel tasarlanmış sitelerde. Maalesef nasıl bir fırtına içinde olduğumuzu anlıyorum.... Uzun zamandır tıbbi uygulamanın umutsuzluğunu özetlemek istiyordum ama bunu söze dökecek ne zamanım ne de tecrübem vardı....Hadi bi dene hata yapmayı hem hasta hem meslektaşların parçalar. Peki ya Almanya, İsrail, BAE, Güney Kore'de ne kadar doktor hatası gördük, ölümcül sonuçları doğuranları bile... Benim de kariyerimde gördüğüm birkaç hata vardı bu kadar övdüğünüz ABD ve İngiltere'de. Ve en aşağılayıcı şeyse onlara kimse bir şey demiyor. İşte, onlar ellerinden geleni yaptı... onlar kutsal çünkü. Beni üzen başka bir şey yurt dışında check-up için o kadar para harcıyorlar, sonra buraya gelip sonuçlara bakmamızı istiyorlar...Bedava tabii ki.. Halbuki bizde yapılan muayene birkaç kuruş iken yabancı doktor daha değerli.. Elini bile değdirmemiş iken. Tıp doktoru ile felsefe doktoru farklı kavramlar, belki yazı çeviri olduğu için kaynak ülkede bu kavramlar arası ayrım belirgin değil. Bu noktaya göz atmanızı salık veririm. Türkiye'de hekimlerin uzun süredir yaşadığı sorunları anlatabilmek ve daha iyi analiz edebilmek için bu tarz çeviriler çok önemli bir yer teşkil ediyor. Bir tıp öğrencisi olarak yazınız çok hoşuma gitti. İnsanların bilmediği düşünmediği birkaç nokta var. Ameliyat ne kadar başarılı geçse de bazı şeyler doktorun elinde değildir. Ayrıca doktor ne kadar bilgili olursa olsun bazı şeyler tahmin edilemez. Her insanın anatomisi birbiri ile aynı değildir. Tıp için kanun kabul edilen kitaplarda bile hiçbir şey kesin olarak yer almaz. Her şey ihtimal dahilindedir. Mesela kalp insanların %99'unda sol taraftadır şeklinde. Ve bunu tüm sinirler, organlar, damarlar vs için türettiğinizi düşünün. Ne yazık ki istenmeyen şeylerin gelişme ihtimali çok yüksektir.


Bunu birkaç başlık altında işleyeceğiz. İlk olarak dolar neden bu kadar güçlü bir para birimi, ne zaman ve nasıl bu güce ulaştı, bunlara bakacağız. İkinci olarak Türkiye'nin de içinde bulunduğu kırılgan beşli ne demek ve bu grup neden bu kadar hassas, ona değineceğiz. Son olarak ise birçok ekonomistin dediği gibi yapısal reform nedir ve bizi nasıl etkiler, diye kafa yoracağız. Sorunun cevabını en iyi şekilde açıklamak için rezerv paranın ne olduğuna değinmemiz lazım. Rezerv para merkez bankaları ve uluslararası finans kuruluşlarının portföylerinde bulunan döviz ve altın cinsinden varlıkları ifade etmektedir. Dünya ticaretinde aktif olarak kullanılan paralar rezerv para olmaya aday paralardır. Yaklaşık olarak %60'lık dünya geneli rezerv para olma oranıyla dolar 1. rezerv para olurken %25'lik oranla doları euro takip etmekte. Peki dolar bu yüksek oranı nasıl yakaladı? Para insanlık tarihinde kendine yer edinmeye başladığında altın, gümüş, bakır gibi madenlerden yapılmaktaydı. Zaman içinde altın rezerv olarak tutulup ona endekslenmiş kağıt paralar basılmaya başlanmıştır. Fakat 2. Dünya Savaşının sonlarına doğru Temmuz 1944'te ABD'de küçük bir kasaba olan Bretton Woods'ta Birleşmiş Milletler Para ve Finans Konferansında o güne kadar gelen mevcut sistemden farklı bir sisteme geçilmesi amaçlı bir anlaşma imzalanmıştır. -Anlaşmada katılan ülkeler için sabit kur benimsenmiş ve anlaşmayı kabul eden ülkelerin paraları bulundurdukları altın miktarına değil, dolar üzerinden ayarlanması kabul edilmiştir. Dolar ise 1 ons altın = 35 dolar ya da 1 dolar 0,88867 gr. altın olacak şekilde ayarlanmıştır. Diğer ülkeler neden kendi paralarının değerini dolar üzerinden fiyatlandırılmasını kabul etti? Soru aslında doların neden hala en güvenilir para birimi ya da rezerv para olmasının nedenini de açılıyor. Bunun başlıca nedeni tıpkı 1. Dünya Savaşında olduğu gibi 2. Dünya Savaşında da ABD'nin savaş cephelerinden uzak olmasından kaynaklanıyordu. Bu sayede zaten döneminin üstünde sanayi ve ekonomik güce sahip olan Amerika, savaştan dolayı yerle bir olmuş diğer ülkelere karşı büyük bir güce kavuşmuş oldu. Sıcak paranın ve yatırımların en büyük özelliği yüksek risk dönemlerinde güvenli limanlara sığınmaktı. Bütün yatırımları dolayısıyla gücü kendine çeken ABD, Bretton Woods'ta düzenlenen konferansta İngiltere'nin muhalefetine karşı kendi görüşünü kabul ettirdi. 1970'li yıllara kadar süren dolar-altın ilişkisi ve bundan değerini alan diğer ülkelerin paraları Amerika'nın ekonomik krize girmesiyle dağıldı. Fakat insanların zihninde hala dünyanın en güvenilir ülkelerinden biri olarak kalması, ayrıca dünya ticaretinde en aktif ülke olması sayesinde günümüze kadar rezerv para olarak doların kullanılmasını sağlamış bulunmaktadır. Bu terim ilk kez Ağustos 2013'te Morgan Stanley tarafından ortaya atıldı. İlk açıklandığında Türkiye, Hindistan, Güney Afrika, Endonezya, Brezilya varken ilerleyen zamanlarda liste kendini güncelledi ve ülkelerde değişim oldu. Fakat Türkiye listede sürekli bulunmaktan kaçınamadı. Listenin oluşumunda ana etken olan cari açık, enflasyon, işsizlik, büyümede oluşan istikrarsızlık, dış finansmana karşı olan aşırı bağımlılık bizim bir türlü kurtulamadığımız etkenler. Sürekli olarak bu hassaslığından dolayı risk grubunda olan ülke ekonomileri, yapısal reformlar yapılmadıkça olası iç ve dış etkenlere karşı diğer ülkelere oranla kötü anlamda tepkiler vermeye devam edecek gibi duruyor. Bunu zamanında Brezilya'da, şu anda özellikle Arjantin'de ve Türkiye'de görmekteyiz. Rezerv para egemenliğini elinde bulunduran dolar yani dolayısıyla ABD dünyayı etkileyen bir numaralı etken. Örneğin FED'in parasal genişleme politikasını durduracağı hakkında verdiği demeçlerden sonra gelişmekte olan ülkelerdeki paralar ABD'ye yönelmeye başlamıştı. Daha sonrasında duran parasal genişlemeyi ABD'de artan faizler üstüne bir de ABD'nin parasal sıkılaşma tedbirleri eklenince gelişmekte olan ülkeler sıkıntıya düşmeye başlamışlardı. İster televizyonumuzu açtığımızda izlediğimiz ekonomi programlarında, istersek de yolda, evde, iş yerinde, okul yani kısacası hayatımızdaki herhangi bir yerde ekonomi hakkında yaptığımız sohbetlerde sürekli bazı şeylerden yakınırız. Keşke şunu şöyle yapsaydık ya da burada neden bunu yaptık tarzı konuşmalar içine gireriz. Özellikle ekonomi hakkında bilgili kişiler, ekonomi iyi veya kötü olsun, sağlıklı bir ekonomi, güzel bir sosyal çevre yani refahımız için yapısal reformlar yapmalıyız derler. Nedir bu yapısal reform? Yapısal reform, iş yapma ortamını daha elverişli hale getirmeyi, eğitimde kalite seviyesini artırmayı ve iş gücü piyasasını daha esnek hale getirecek düzenlemeleri yapmayı içeriyor. Örneğin eğitim alanında yapılan reformlar bizi nasıl etkiler? Gelecek nesli, ilerleyen mesleki gelişmelere daha hazır ve nitelikli hale getirir. Bu sayede üretilen mallar kaliteli olur. Dış piyasada mallarımız talep görmeye ve ülkemize döviz girmeye başlar. Ayrıyeten doğru bir eğitim alan kişiler sosyal olarak da kendini yetiştirmiş olur ki ülkedeki suç oranları düşer, sosyal ve ekonomik refah da artmış olur. Günümüzde hiçbir ekonomi yoktur ki dolarsız olabilsin. Ama ekonomik güç dendiğinde bizim ölçeklerimizden birisi ise siyasi oyunlar karşısında dolar kartının etkisini azaltabilme dereceleridir. Bunun için tek gerekli olan YAPISAL REFORMlardır. Bekleyip göreceğiz. Yorumunuz için teşekkürler.


Bilim kurgu romanlarını hep sevmişimdir. Çünkü hep beklenmeyeni verirler. Sıra dışı bir dünyada geçtiklerinden, şu anda içinde yaşadığımız dünyadan bambaşka bir evrende geçtiklerinden sonunda ne olacağını tahmin etmeniz zordur. Ha çok okuyorsanız hikayeye yönelik olasılıklar aklınızda canlanabilir. Ama bu tür kitaplarda okuyucuyu hep bir sürpriz beklemektedir. Mete Okyay'ın kaleme aldığı Donuk isimli romanımız da böyle bir kitap. Sizi şaşırtan, bazı yerlerde sanki kitabın içindeymişsiniz gibi adrenalinizi tavan yaptıran bir kitap. İlk olarak kitabın geçtiği evrenden bahsedelim biraz. Denilene göre dünyayı yöneten kişiler bir değişim için uğraşıyorlar. Bunlar çok zenginler ve yenilmeye asla tahammülleri yok. Dünyada çok ciddi savaşlar yaşanmış ve dünya gitgide kötü bir hale gelmiş. Bu yüzden başlattıkları bu değişimi dünyada bırakıp yaşayabilecekleri yeni bir dünya arayışına giriyorlar. Tabi dünyada kalanlar yok mu? Tabi ki var. Bunlardan çeşitli değişimlere uğruyorlar. Post-apokaliptik dünya düzenini göz önüne getirirseniz, bu kalanlar arasında hem zenginler var hem de fakirler. Savaş sonrası bu insanlar da tabir yerindeyse kendi yağlarında kavruluyorlar, bazen mecaz anlamda bazen de gerçek. Geride kalanlardan zenginler boş duruyor mu dersiniz? Hayır hayır. Bunlar da kendilerini bir simülasyonda uyutmuşlar ve dünyada devam eden savaşın bitmesini bekliyorlar. Savaş bitince güya uyanıp dünyayı yönetecekler. İşte romanımız bu simülasyonda bir arıza meydana gelmesiyle başlıyor. Bu arıza sonucu simülasyon içinde yazılımsal hatalar oluyor. Nasıl anlatsam bilemedim ama bu hatalar yüzünden yapay kişilikler oluşuyor. Bu kişilikler programa etki etmeye başlıyor tabi. Bu program ise yapay zeka ile geliştirilmiş. Olacakları tahmin edersiniz. Romanda en hoşuma giden yer bu kısım oldu. Hatta şöyle: zaten elinizin altında olan programda ortaya çıkan yapay kişilikler ile tanıştığınızı düşünün. İlginç olmaz mıydı? İşte burada yazar bence gayet iyi iş yapmış. Bazen düşünürüm, ya bu kadar akıl almaz şeyleri yazarlar nasıl düşünüyor da yazıyor diye. Bu soruma hala cevap bulamadım tabi. Sinemada bazı filmler vardır, benzeri başka yoktur. Bunlara örnek olarak Christopher Nolan filmlerini gösterebilirim. Donuk da işte o tatta. Hayal gücü geniş insanlar hikayelerdeki, filmlerdeki ve romanlardaki boşlukları kendileri doldururlar. Hatta yazar bile ister istemez bu boşluklardan bırakır okuyuculara. İşte bu boşluklar insanı kitaba daha çok çeker. İnsan içinden ya şurası kesin böyledir, bak bundan sonra şöyle ilerler tarzı söylemlerde bulunarak kitabın içine düşer resmen. Biraz da bu anlattığım gibi çekti beni kitap. Donuk 79 sayfadan oluşuyor. Kısa bir kitap, bir günde bitirmelik. Bazı yerlerde yazım hataları var ama umarım bunlar sonraki basımlarda düzeltilir. Hatta biraz da şöyle bir kitap, bir kez okuduktan sonra bir kez daha okunası gelen bir kitap, detayları daha iyi görebilmek için. İyi okumalar. Zaman ayırıp kitabı okuduğunuz ve incelemesini kaleme aldığınız için teşekkür ederim.


Franz Kafka'nın 1915'te yayınlanan Dönüşüm adlı öyküsü, yazarın, anlatım sanatının doruğuna ulaştığı eserdir. Küçük burjuva çevrelerindeki yozlaşmış aile ilişkilerini en ince ayrıntılarına kadar irdeleyen bu uzun öykü, aynı zamanda toplumun dayattığı, işlevini çoktan yitirmiş kalıplara bilinç düzeyinde baş kaldıran bireyin tragedyasını çarpıcı biçimde dile getirir. Diğer bir ifadeyle sistem içinde köleleşen, sürekli olarak bazı sorumlulukları yerine getirmesi istenen bu sorumluluklar yerine getirilmediğinde toplum tarafından dışarı atılan insanı resmettiği muhteşem öyküsüdür Dönüşüm. Dönüşüm kitabı, Kafka'nın 1912 yılında 3-4 günde bitirmeyi öngördüğü, korkunç olarak tanımlandırdığı bir öykü. Bu tanımlandırmaları yaptığı mektuplarından birinde sevgilisi Felice'e okumak istediğini de söylüyor. Sevgilisi Felice'e yazdığı tüm mektuplarda öykü diye bahsediyor Dönüşüm'den. Bir zaman sonra adını açıklıyor. O kadar büyüktür ki Kafka'nın içinde tuttukları, babasına yazdığı fakat adresine ulaştıramadığı mektubu dahi kitaplaştırılmıştır. Dönüşüm kitabı ne anlatıyor diye kısaca soracak olursanız: Bir sabah kalkıyorsunuz ve bir böceğe dönüşmüş bir şekilde yatakta yatarken buluyorsunuz kendinizi. Yataktan kalkmaya çalışıyorsunuz fakat bunu yapmak, önceki sabah kadar kolay olmuyor. Her sabah işe gitmek için bindiği trenin saatinin çoktan geçtiğini fark eder. Başta çalar saatinin çalmadığını düşünür, fakat çalar saati her sabahki gibi çalmıştır. Ama o saati duymamıştır. Samsa yataktan kalkmak ister fakat artık sahip olduğu birbirinden bağımsız hareket eden çokça bacaklar buna izin vermemektedir. Annesi oğlunun uyanamamış olduğunu sanır ve kapıya vurmaya başlar. Kilitli kapının arkasından oğlunu uyandırmaya çalışır. Gregor kalktığını söyleyerek annesini savuşturur ancak sesi çok garip çıkmaktadır. Annesi onun hasta olduğunu düşünmektedir. Gregor büyük uğraşlarla yatağından kalkar, yeni vücuduna alışması hiç de o kadar kolay olmayacaktır. Saat sekiz civarında patronu eve gelir ve çok kızgındır. Gregor'a birkaç soru sorar ancak Gregor artık konuşamamaktadır. Sesi hayvan sesi gibidir. Patron ise kapıda Gregor'un anne ve babasına Gregor'un yaptığı davranıştan dolayı iş yerindeki yerinin sağlam olmadığını söyler. Gregor kapıyı zorlukla açar. Patronu onu görünce korkudan evden kaçar; annesi ise bayılmıştır. Babası onu sopa darbeleriyle odasına geri sokar. Gregor ailesinin ve patronunun ona verdiği tepkiden sonra böceğe dönüştüğünü kesin olarak kabul eder. Dikkatinizi çekiyorsa, Dönüşüm öyküsünde yer ve zaman bu evde geçecek. Bundan sonrasını anlatmamam daha uygundur diye düşünüyorum. Bu kısım sizde kitabı okumak için yeterli isteği, merakı, heyecanı uyandırmıştır bile umarım. Dönüşüm kitabının ana fikrinden de bahsetmeden önce şunu demeliyim ki bu eserde toplumsal ilişkilerin değişmesinden kaynaklanan sorunları eleştirel biçimde işlemiştir. Eserde modern topluma ilişkin eleştirilerini en çok ekonomik etkenleri ön plana çıkartan yabancılaşma açısından ele aldığı tespit edilmiştir. Çünkü bu öyküde yabancılaşmanın kaynağında daha çok ekonomik nedenlerle bireyin kendi emeğine ve özüne yabancılaşması temalarına yer vermiştir. Hikayelerdeki kahramanların her biri modern toplumun üyelerini temsil etmektedir. Başkahraman Samsa aynı zamanda sanayi toplumunun yalnız ve çaresiz bir üyesi olarak sunulmaktadır. Samsa kentin varoşunda zor şartlar altında yaşayan bir pazarlamacı olarak çalışmaktadır. Yaşamını o kadar mesleğine adamıştır kilisesindeki değişikliği de meslek hastalığı olan sert bir soğuk algınlığının belirtisi olduğundan en ufak bir kuşku bile duymamaktadır. Gregor böceğe dönüşmesini kendisi için önemli bir sorun olarak görmemekteydi. Böceğe dönüşmüş olmasına rağmen bilincinde hiçbir değişim olmamıştır. Ona göre en büyük sorun işini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalmasıydı. Bu nedenle böceğe dönüşse de işe gitmek için elinden geleni yapmaya çalıştı. Önce ağzıyla odanın kilitli kapısını açtı, daha sonra kendisini bekleyen temsilcinin yanına gitmek için hareket etti. Gregor'un amacı firma temsilcisi ile birlikte büroya gitmekti. Ancak çok ağır ilerlediğinden geri dönmekten başka çaresi kalmadı. Firma temsilcisi için önemli olan Gregor'un vaktinde işe gitmesiydi. O Gregor'un değerini sadece yaptığı işle ölçüyordu. Bu nedenle Gregor ile birlikte büroya gidemeyeceğini anlayınca hemen evden uzaklaştı. Gregor'un kız kardeşiyle olan ilişkisi de gerilimlidir. Başlangıçta Gregor'un ihtiyaçlarını gideren ve sürekli onunla ilgilenen kız kardeşinin daha sonra ona karşı tutumu değişir. Kız kardeşi çalışmaya başlar ve ekonomik bağımsızlığını kazanır. Ekonomik güce sahip olmasıyla birlikte artık Gregor'a olan yaklaşımında değişimler meydana gelir. Anne ve babası gibi artık o da Gregor'u istememektedir. Kafka, 25 Ekim 1915'de Kurt Wolff Yayınevine yazdığı mektupta, Dönüşüm'ün kapak resminin böcek olarak tasarlanmasının doğru olmayacağını yazmıştır. O, mektupta, doğrudan böcek resminin romandaki karakterini anlatamayacağını belirtmiştir. Ancak bazı çeviri yayınlarda ve yayınlarda bunun gözden kaçırıldığı görülmektedir. Can Yayınları'ndan okuduğum Dönüşüm kitabının toplam sayfa sayısı 104. Hepinize Franz Kafka'nın bu güzel kitabını öneriyorum. Ben de zamanında okumuştum. Distopyaya çalan bir tarzı var. Okurken biraz insan sıkılıyor, biraz da kitap insanı sıkıyor. Ama cidden hayatın çoğu tarafı için insanları uyaran bir kitap. Belli bir olgunluğa ve doyuma ulaşmış kişilere hitap ediyor Kafka'nın kitapları bence. Herkesin kolay anlayabileceği ve altından kalkabileceği eserler olmadığını düşünüyorum. Çok ilgimi çekti bu kitap. Konusu ve içeriğini sayenizde okudum. Yarın mutlaka Dönüşüm adlı kitabı satın alacağım. Kafka için devamlı söylediğim bir söz var. Kafka'yı ya çok seversiniz, ya da onda nefret edersiniz. Ortası yoktur. Dönüşüm enteresan bir kitap. Ben çok sevenlerdenim. Bir hevesle arkadaşlarımı yılbaşı hediyesi olarak almıştım. Fakat benim aldığım tadı almamışlardı bu kitaptan. Ne diyelim. Zevkler ve renkler meselesi bu. Kitabın en çarpıcı cümlesi, daha ilk satırda kendini gösteriyor. Kitabi okumadim. yazilan alintilardan anladigim kadariyla heycanla okuyabilecegim kendime dair bir donusum yasayacagim suphesiz.


1969 yılında Norveç'te doğan Erlend Loe, çalışma hayatına bir psikiyatri kliniğinde başlamış ve ardından gazete muhabirliği yapmıştır. 1993 yılında Tatt av kvinnen isimli eseriyle okuyucularla buluşan yazar, ilk eserlerini çocuk edebiyatı içerisinde kaleme almış olduğundan dolayı yetişkin edebiyatı dahilinde yazmış olduğu eserlerinde bolca abartı, ironi ve mizaha yer vermektedir. Günümüzde 22 filmin senaristliğini üstlenmiş olan Loe, 1998 yılında kurmuş olduğu senaristler topluluğunun da bir üyesidir. Senaryo dışında 26 eser veren yazarın Türkçe'ye çevrilen dört eseri bulunuyor. Siren Yayınları tarafından Türkçe baskısı gerçekleştirilen en bilinen eseri Naiv.Super 20'den fazla dile çevrilmiştir. Diğer üç kitabı Kadının Fendi, Doppler ve Bildiğimiz Dünyanın Sonu olan yazarın inceleyeceğimiz eseri Doppler, 2004 yılında yayımlanmış, Yapı Kredi Yayınları tarafından 2016 senesinde ilk defa Türkçe yayımlanmış ve 16 baskı gerçekleştirmiştir. Şimdiye kadar Norveç ulusal edebiyat ödüllerinden Cappelen, Norveç Kitapçılar Ödülü, Aschehoug Ödülü'nün yanı sıra Avrupalı Genç Okurlar Ödülü olmak üzere dört ödül sahibi olan Erlend Loe yazarlığın yanında eleştirmenliğe ve senaristliğe devam etmektedir. Buradayken ne ben insanlara maruz kalıyorum ne de onlar bana. Onlar nefretimden ve sivri dilimden korunuyor ben de onların beceriksizliklerinden ve aptallıklarından korunuyorum. Doppler, işinde ve özel hayatında başarılı bir hayat süren Andreas Doppler'in anlatımıyla okuyucuya aktarılıyor. Eserin ilk cümlesiyle öğrendiğimiz gibi babası vefat etmiş olan ve gündelik hayatın sıradanlığı, sorumlulukları, modern yaşamın sıkıntılarıyla tahammülsüzleşen Andreas, bir kaza sonrası tüm sorumluluklarıyla var etmiş olduğu başarılı hayatını arkasında bırakmak amacıyla evinin yakınlarındaki bir ormanlık alanda çadır kurmaya ve artık burada yaşamaya karar veriyor. Ancak huzuru yakalama amacıyla gerçekleştirdiği bu deneyim kendisini modern dünyada var etmiş olan Andreas için büyük bir çabaya dönüşür. İhtiyaçlarını gidermek amacıyla avladığı ilk geyiğin yavrusu da Andreas'a bu yolda arkadaş olacaktır. Kendi çocuklarını, keşfettiği bu yeni hayata hazırlamayı da ihmal etmeyen Andreas, aynı zamanda kaybettiği babasıyla hesaplaşmak amacıyla da kendi yöntemlerini geliştiriyor. Böylece kendi eksikliklerini tamamlamaya çalışırken aynı zamanda başkalarına da ilham kaynağı haline dönüşüyor. Daha önce incelediğimiz Thoreau'nun Walden isimli eseriyle bir bakıma aynı temaya sahip olan eser, modern insanın, günümüz dünyasında çağın var ettiği kimi gerekliliklerden de vazgeçemeyeceğine yer vermiş. Para kullanmaktansa takas usulünü benimseyen, besin ihtiyacını doğadan gidermeyi amaçlayan kahramanımız, bazı ürünleri doğal olmayan yollardan elde etmeyi sürdürüyor. Yalnız kalma hedefine ise bazen meraktan bazen ise gereklilikten dolayı bir türlü tam olarak kavuşamıyor. Yazar, eser üzerinden modern insanların doğa içerisinde yerini, arayışlarını doğaya yöneltmesinin ne derece mantıklı olduğunu, sorumluluklarımız benliğimizin ayrılmaz bir parçası mı yoksa arkamızda bırakmamız gereken bir olgu mu gibi sorularla okuyucusunu düşünmeye yöneltmesinin yanında gerek dili gerekse anlatım tarzıyla oldukça eğlenceli ve derinden bir maceraya çıkarıyor. Eserin aniden bitiyor olması ve okuyucuların beğenisi nedeniyle Andreas Doppler'in maceralarına devam etmesi amacıyla yazılan devam eseri ise yine Yapı Kredi Yayınları tarafından Bildiğimiz Dünyanın Sonu olarak Türkçe'ye çevrilmiş bulunuyor.


Suç ve Ceza, Dostoyevski romanları içerisinde yer alan ve suç ile cezanın anatomisini sunan benzersiz bir eserdir. Suç kavramına farklı bir perspektifle bakılmasını sağlayan eser, 1866 yılında Rus Habercisi dergisinde on iki ayda yayımlanmış ve edebiyat dünyasını sarsmıştır. Günümüzde de çok önemli eserler arasında yer alan Suç ve Ceza, Raskolnikov üzerinden suçun analiz edilmesini sağlar. Suç nedir, ceza nedir; suç ve ceza arasındaki bağlantı nasıl kurulur; gibi sorular üzerinden sorgulamalar yapılır. İnsanı ilgilendiren temel sorunların incelendiği romanda ana karakter Raskolnikov'dur. Yalnız, çaresiz, parasız bir karakter olan Raskolnikov, roman boyunca insan olmayı sorgular. Sahi insan olmak neyi gerektirir? Suç işlerken niyet önemli midir? Raskolnikov, parası yüzünden tefeci bir kadını öldürmeyi planlayan bir karakter olarak karşımıza çıkar romanda. Oysa korkak ve insan sevgisiyle dolu olan bir adamdan beklenmeyecek bir harekettir bu. Saint Petersburg'da hayatını sürdüren Raskolnikov, fakir bir öğrencidir. Gerçek manasıyla parasızdır. Bir sonraki gün ne yapacağını düşünecek kadar fakirdir. Bu fakirlik, bir insanı öldürme düşüncesinin kafasında yer etmesine neden olur. Öldürdüğü kadından alacağı paraların kendisini kurtaracağını düşünen Raskolnikov, ne yazık ki kurguladığı hayata erişemez. İşlediği suçun ruhunda açtığı derin yaralarla boğuşur ve bir buhrana sürüklenir. Artık o, tefeci kadını öldürmeden önceki adam değildir. Fakat bu noktada belirtmek gerekir ki Dosyoyevski, romanında çok temel bir zıtlık üzerinden hareket eder. Raskolnikov'un öldürdüğü kadın bir tefecidir. İnsanların değerli eşyaları karşılığında onlara bir miktar para verir ve eşyalarını rehin tutar. Suç işlemede nedenler ve niyetler ne kadar önemlidir? Kitap, bu temel sorunsal üzerinden kurgulanır. Raskolnikov, cinayeti insan öldürme arzusu yüzünden işlemez. Şimdi burada soluklanıp hukuk kuralları neden vardır sorusu üzerinden incelemede bulunalım. Hukuk kuralları, sosyal düzeni sağlamak amacıyla oluşturulur. Kuralları ihlal etmek suç olarak kabul edilir. Bu ise suça göre cezalandırılmak anlamına gelir. Raskolnikov niyeti ne olursa olsun bir suç işlemiştir. İnsan öldürmek suç olduğuna göre bu suçun da bir cezası olacaktır. İşte Dostoyevski, insan psikolojisini derinden incelediğini bu noktada bizlere belli eder. Raskolnikov suç işlemiş olmakla birlikte onu bu suça hangi şartlar itmiştir? Yani sadece sonuçlarla ilgilenmek ve suçu cezalandırmak ne kadar doğrudur? Raskolnikov acımasız bir cani olsaydı eğer, öldürme eyleminden sonra büyük bir buhran yaşamazdı. Her ne kadar bir insanı öldürdüğünü herkesten gizleme düşüncesi içinde olsa da bir zaman sonra psikolojisi buna izin vermez ve büyük sanrılar içerisinde olmaya başlar. Bu durum, onun çöküşüne de neden olacaktır. Raskolnikov çaresiz bir karakterdir. Dostoyevski, Raskolnikov'un çaresizliğini oldukça başarılı bir şekilde sunmuştur. Raskolnikov karakteri üniversite öğrenimi gören ama parasızlığı yüzünden bir sonraki günü düşünmek zorunda kalan bir karakterdir. Ayrıca büyük bir ikilem içerisindedir. Suç ve Ceza adlı romanın dünya edebiyatının en önemli eserleri içerisinde yer almasının temel sebebi de budur. Çünkü kitapta Raskolnikov'un yaşadığı çelişki ve öldürme dürtüsünün arkasında yatan ahlaksal çerçeve oldukça iyi bir şekilde işlenmiştir. Temelde roman, Raskolnikov'un bakış açısına odaklanır. Raskolnikov'un daha 23 yaşında olduğunu da belirtelim. Raskolnikov'un çelişkileri onun karakterinden itibaren ortaya çıkar. Çünkü bazı durumlarda inanılmaz soğuktur, bazı durumlarda ise sıcakkanlı tavrıyla ön plana çıkar. Raskolnikov, üniversite eğitimi görüyor olmakla birlikte o kadar yoksuldur ki bu yoksulluk onu çok yorar. Bu noktada ahlaksal temellere de sahip olan öldürme kavramı işin içerisine girer. Fakat belirtmek gerekir ki Dostoyevski asla gerçek suç ve ceza ile ilgilenmez. Kitapta ön plana çıkan, suç işleme eyleminden sonra ortaya çıkan ruhsal çöküntüdür. Bu çöküntü, bir süre sonra Raskolnikov'u ruhsal ve bedensel hastalık noktasına kadar getirir. Bu noktada aslında ceza, Raskolnikov'un yaşadıklarıdır. Sonya, Raskolnikov'un içerisinde olduğu hastalık halinden çıkmasını sağlayan kadındır. Romanın başında Raskolnikov ile bir tavernada buluşan Sonya, utangaç ve masum bir kızdır. Zayıf ve solgun yüzlü bu kız, Raskolnikov'un suçunu itiraf ettiği ilk insan olarak da kitapta önemli bir konumda yer alır. Suçu öğrendikten sonra bile Raskolnikov'u bırakmayan Sonya, Raskolnikov'un hayata tutunacağı dalıdır. Bu nedenle romanda çok özel bir yere sahiptir. Dostoyevski, Sonya karakterini romana ekleyerek aslında çok önemli bir şey yapmıştır. Çünkü Sonya, Raskolnikov için ahlaki güçtür. Raskolnikov cinayetten sonra yavaş yavaş çöküş yaşarken Sonya, Raskolnikov aşkıyla onu bu çöküşten kurtarır. Raskolnikov kürek cezasına çarptırılmış olsa bile onu bırakmaz ve onun peşinden gider. Bir süre sonra Raskolnikov'un da ona aşık olduğunu görürüz ki bu aşk oldukça kutsaldır.


Bundan tam 64 yıl önce, 3 Nisan gününü 4 Nisan gününe bağlayan gece, Adalar Denizi'nde yapılan ve 3 gün süren, NATO'nun ''Mavi Deniz'' tatbikatına katılan iki denizaltı T.C.G. 1. İnönü ve T.C.G. Dumlupınar denizaltıları Gölcük'teki üslerine dönmek üzere Çanakkale Boğazı'na girmek üzereydiler. Aynı saatlerde altı bin tonluk kuru yük gemisi, İsveç bandıralı ''Naboland'' Çanakkale Boğazı'ndan geçmektedir. Dumlupınar, Çanakkale Boğazı'nın en tehlikeli yeri sayılan Nara Burnu açıklarına geldiğinde, gözcü, sancak tarafında iki silyonu ile kırmızı bordo feneri görünen bir geminin, üzerlerine doğru gelmekte olduğunu üstlerine rapor eder. Dumlupınar önce sancak tarafına 15 derece manevra yapar ama karaya oturma ihtimaline karşı daha sonra Naboland'ın önünden geçmek amacıyla iskele tarafına tam gaz manevra yapar ancak akıntı o kadar şiddetlidir ki ikisini de yapmaya ne imkan ne de zaman vardır. Ve Kuzey Denizi'nde seyreden gemilere has bulunan, geminin önündeki buz kıran Dumlupınar'ı bir jilet gibi ortadan ikiye ayırır. Denizaltı dibe gitmeden önce, kısa bir süre pervaneleri havada göründü ve biraz sonra o da kayboldu. Bunların hepsi 1-2 dakika içerisinde olmuştu. Öyle ki Naboland bile denizaltının battığını görememişti. Denizin üzeri kesif bir motorin tabakasıyla kaplandı. Dumlupınar ise 81 denizcisiyle birlikte daha önce hiç inmediği kadar derinlere doğru yol aldı. O andan itibaren zamana karşı yarış başladı. Kaza mahalline ilk olarak 10 sayılı açık deniz gümrük motörü yetişmiş ve su üstüne savrulan: Süvari Yüzbaşı Sabri Çelebioğlu, Üsteğmen Kemal Ünver, Üsteğmen Hasan Yamuk ve Baş Gedikli Ali İnkaya ile Hüseyin Akış'ı kurtarmıştır. Dumlupınar mürettebatından su üstünde bulunan 5 kişi kurtarıldıktan sonra, gemi ile beraber sulara gömülen diğer mürettebatın kurtarılması için derhal faaliyete geçilmiş. Ancak geceleyin yapılan bütün aramalara rağmen denizaltının şamandırasını bulmak mümkün olmamış ve şamandıra ancak sabah saat 7'de balıkçılar tarafından bulunabilmiş. Kurtaran gemisi saat 13.00'da olay mahalline ulaştı. İlk temaslar da Dumlupınar'a moral verilmiş, oksijeni idareli kullanmak adına, gerekmedikçe konuşmamaları, şarkı, türkü söylememeleri ve sigara içmemeleri söylenmişti. Selami nasılsınız, biz geldik, şimdi bana durumu anlat. sıfıra alarak kıç torpido dairesine geçtik, şimdi manevra dairesi su ile dolu. Yarım saat evvel kıç batarya dairesi ile konuştum, şimdi cevap vermiyorlar. Merak etmeyin 'Kurtaran' geldi biz buradayız. Selami Kurtaran geldi şimdi kurtarma işine başlanıyor, ben biraz sonra yine gelirim. 265 kadem gösteriyor doğru mu sorusu o kadar manidardır ki. Çünkü o kadar derinlikteki bir denizaltıyı kurtarmak o zamanın şartlarına göre çok zordur. Her şeye rağmen çalışmalara başlanır. Kurtaran gemisi daha önce 35 kulaca kadar tatbikat yapmıştı. Oysa Dumlupınar 46 kulaç (96 metre) derinlikteydi. Gerek derinliğin fazla oluşu, gerekse süratli akıntı, kurtarma çalışmalarını zorlaştırmaktaydı. Nitekim Kurtaran'ı denizaltının üstüne sabitleme çalışması sık sık sekteye uğradı. Hatta kaza mahalline ulaşmış bulunan muhripleri demirleterek şamandıra gibi kullanma yoluna bile gidildi. Dumlupınar'da çan kılavuz teli yoktu. Battı şamandırası gemiye sadece telefon teli ile bağlıydı. Bu nedenle dalgıçlar kılavuz telini denizaltıya takmak için çalışıyorlardı. Kılavuz telini taksalar kurtarma çanını kullanabileceklerdi. Birçok dalgıç hayatlarını tehlikeye atarak daldı. Derinlik o kadar fazla, akıntı o kadar süratliydi ki çoğu denizaltıyı göremeden su üstüne çıkarıldı. Bir ara dalgıçlardan Astsubay Üstçavuş Nurettin Ersoy denizaltıyı görebildiğini söyledi. Ancak ondan sonra sessizlik hakim oldu. Bir öksürük sesi duyulunca, dalgıç yukarıya alındı: Çünkü artık dalgıçtan ses gelmiyordu. Saatler süren kurtarma çalışmaları sonunda umutların tükendiği anda, karanlıkta bekleyen 22 kişiye her şey yine aynı sözcüklerle anlatıldı. Konuşabilirler, türkü söyleyebilirler hatta sigara bile içebilirler. Şamandıradaki telefon hattının öbür ucundan tüm Türkiye denizaltıda tevekkülle ölüme yapılan, hüzünlü ama başı dik türküsünü dinledi. Bu arada şamandıralama işlemi sırasında, Dumlupınar'ın battı şamandırası koptu. Bu artık telefon irtibatının tamamen kesilmesi anlamına geliyordu. Son olarak iniltiler halinde dualar duyuldu. Sesler yavaş yavaş kesildi. Dumlupınar'dan artık cevap gelmiyordu. Son sözleri ise ''Vatan Sağ Olsun'' oldu. Suna boylu şen bayrağın sararmıştı, solmuştu, Yaşanılan çoğu felakette olduğu gibi, sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen ve böyle hadiselerle ölümsüzleşen hikayeler vardır. Aslında birçok hikaye var. Ama içlerinden birisi var ki sanki anlatılmasa yarım kalır yaşanılanlar. Boğaz'ı yüzeyden geçmekte olan denizaltının kulesindeki denizciler sigara içmekte, sohbet etmektedirler. Aralarından birinin heyecanlı olduğu her halinden bellidir. Gelibolu kıyılarına geldiklerinde, karanlık içindeki evlerden birinden bir el fenerinin yanıp söndüğü görülür.'' SENİ SEVİYORUM...'' Arkadaşları gülümseyerek İsmail Türe'ye bakarlarken, genç aşık elinde ki fenerle sevgilisine karşılık vermektedir. Genç kız, nişanlısından haber almanın huzuru içinde başını yastığa koyduğunda, genç denizci çoktan dalmıştır ''Ebediyete Kadar'' sürecek olan uykusuna!..


Demokrasinin tarihi bilineceği üzere antik Yunan dünyasına kadar uzanır. Yunanca; Demos ve Kratos sözcüklerinin birleştirilmesi ile türetilen demokrasi kavramı, halkın gücü anlamına gelir. Sözcüğün etimolojik kökeninden de anlaşılacağı üzere demokrasi, temel olarak halkın iradesine dayanan bir yönetim biçimidir. Bununla birlikte demokrasiye benzer yönetim biçimlerinin, avcı-toplayıcı dönemde dahi toplumlar nezdinde kullanıldığı biliniyor. Her ne kadar demokrasinin tarihi böylesine köklü ve uzun bir geçmişe sahip olsa da günümüzde en çok tartışılan yönetim biçimlerinden biridir. İşte doğrusu ve eksiklikleriyle dünden bugüne demokrasinin yolculuğu! Demokrasi; politik denetim mekanizmasının doğrudan vatandaşların elinde bulunduğu, tüm yurttaşların anaya ve yasalar nezdinde eşit olarak kabul edildiği, vatandaşın düzenli aralıklarla özgür bir ortam içerisinde temsili yöneticilerini seçtiği yönetim biçimidir. Devletin karar mekanizması içerisinde yer alan yurttaşlar, demokrasi ile yönetilen bir devlette eşit yurttaşlık haklarına sahiptir. Bununla birlikte demokrasinin tanımı, tarihin her döneminde olduğu gibi günümüzde de tartışma konusudur. Dolayısıyla demokrasinin tarihi içerisinde kesin, pekin ve net bir tanımla anlatıldığı herhangi bir dönem yoktur. Bu durumun en temel sebebi ise; demokrasinin tarih sahnesinde birçok farklı uygulamaya ev sahipliği yapması ve günümüzde farklı tanımlarla anılıyor olmasıdır. Tüm bunlara rağmen demokrasi, en geniş anlamıyla halkın devlet yönetimine katıldığı bir yönetim biçimi olarak tanımlanabilir. Bu geniş tanımın yanı sıra demokrasiyi; azınlık haklarının güvencesi, çoğunluğun yönetimi, sosyal eşitliğin yönetimi gibi yan tanımlarla genişleterek ifade etmek de mümkündür. Demokrasinin tarihi, antik dönemdeki Yunan polis devletlerine kadar uzanır. Bugünkü demokrasi tanımından kısmen farklı görünse de antik Yunan devletlerinde uygulanan yönetimi biçimi Atina Demokrasisi olarak tanımlanır. Atina demokrasisine göre devletin bir parçası olan tüm yurttaşların mecliste söz söyleme hakkı vardır. Teorik olarak Atina yurttaşları doğrudan devletin yönetiminde söz sahibi gibi görünse de burada uygulanan demokrasi, eşitlikçi değildir. Çünkü Atina Devletinin yurttaşları; soylu erkeklerden oluşur. Devletin yurttaş tanımı içerisinde; köleler, kadınlar, yabancılar gibi soylu erkek statüsünde bulunmayan kimseler yer almıyordu. Demokrasinin özünün keşfedilmesi açısından sisteminin en kusursuz uygulaması olan Atina'daki demokrasi anlayışının doğru şekilde analiz edilmesi gerekir. Yaklaşık olarak M.Ö. 4 ve 5. Yüzyılları kapsayan bu süreçte, Atina'nın nüfusu yaklaşık olarak 250.000-300.000 düzeyindedir. Söz konusu nüfusun yaklaşık olarak 3'te1'i yani 100.000'i Atina'da doğmuştur. Yabancılar ve oy kullanma hakkı bulunmayanlar çıkarıldığında Atina'da uygulanan demokraside söz sahibi olan yurttaşların toplam sayısı tahmini olarak 30.000 civarındadır. Bu durum ise; genel anlamıyla doğrudan demokrasi olarak kabul edilen ve demokrasinin en eşsiz uygulaması olarak bilinen Atina'daki demokrasinin yurttaş nüfusu ile doğrudan ilişkili olduğunu gösterir. Demokrasinin tarihi açısından bir diğer kırılma noktası ise Roma İmparatorluğu dönemidir. Roma İmparatorluğu, tipik bir krallık gibi anılıyor olsa da temsili demokrasinin en güzel örneklerinden biriyle yönetilmiştir. Fakat antik Yunan medeniyetinde olduğu gibi Roma İmparatorluğu'nda uygulanan demokrasi de sınıfsal ayrılıkları keskin bir şekilde yansıtan yapıdadır. Demokrasinin beraberinde getirdiği haklar, Roma döneminde büyük oranda belli bir sınıfın tekelindedir. Dolayısıyla Roma İmparatorluğu döneminde uygulanan demokrasi, elit bir grubun haklarını ve çıkarlarını savunan, çoğunlukla sınıflara göre hakların tanındığı, eşitlikten uzak bir görünüm çizen yönetim biçimidir. Magna Carda Libertatum, yani Büyük Sözleşme; demokrasi tarihi açısından Avrupa özelindeki en benzeri olmayan dönüm noktasıdır. Bir sözleşme olarak Magna Carta, din adamları ve halkın haklarını güvence altına almayı başarmış ilk yazılı belgedir. Kralın haklarını sınırlayan bu sözleşme ile İngiltere'de ilk kez 1265 yılında seçimler uygulanmıştır. Fakat daha önceki dönemlerde olduğu gibi demokrasi yine tam anlamıyla toplumun tamamı tarafından içselleştirilememiş, devletin gücü ile halkın büyük bir bölümünün seçimlere katılması engellenmiştir. Tüm bu olumsuzluklara rağmen Magna Carta, demokrasinin yayılarak günümüzde insan haklarının gelişiminde rol oynamasını sağlayan en önemli itici kuvvet olarak anılır. Fransa'da İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi ve Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi, 17 ve 18. Yüzyıllarda demokrasinin gelişiminin en güçlü tonda tetikleyen gelişmelerdir. 1788 yılında ilk kez yapılan Amerika Anayasası, demokrasiyi içselleştirerek hükümetin seçim yapılarak ülke yönetiminin başına gelmesini onaylamıştır. 1789 İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi ise Fransa'da Avrupa'nın bugün elde ettiği ileri demokrasi bilincinin temellerini oluşturan en önemli gelişmedir. Fransız Devrimi ile birlikte gelen bu özgürlük çağrısı, krallıkla yönetilen Fransa Devletinde seçimlerin uygulanmasıyla sonuçlanmıştır. Fakat Fransız Devrimi de demokrasinin en doğru ve ikonik uygulamalarından birine ön ayak olmamıştır. Söz konusu bildiri ile birlikte Fransa'da uygulanan seçimler, sadece halkın seçeceği parlamento ile sınırlı tutulmuştu. Yönetim gücü ve erk, aynı zamanda kralla paylaşıldı. Daha sonra Napolyon'un tekrardan Fransa'da devlet gücünü elde etmesiyle birlikte demokrasiden önemli ölçüde uzaklaşıldı ve bu durum ise bir başka dönüm noktasının kapılarını araladı. Demokrasinin tarihi anlaşılacağı üzere birçok kırılma noktasından geçse de en kusursuz yönetim biçimi henüz tam anlamıyla keşfedilebilmiş değildir. Bu durum ise demokrasiye yönelik birçok kadim ve güncel eleştirinin ortaya atılmasına sebep olmuştur. Günümüzden 2500 yıl önce Platon demokrasiyi liyakat sahibi olmayan yöneticilerin devletin başına gelmesiyle eleştirmiştir. Aradan geçen 2500 yıla rağmen demokrasi, günümüzde de tıpkı Platon'un yaptığı eleştiriler gibi liyakat eksikliği ile anılıyor. Öte yandan toplumun büyük çoğunluğuna, bu çoğunluğun dini, milli, inanç temelli duygularına hitap eden yöneticilerin demokrasilerde güç kazandığı eleştirisi de güncel demokrasi eleştirileri arasındadır.


Filmi izledim ve değinmek istediğim o kadar çok nokta var ki. Öncelikle kitaplarını okumadım, 1984 yılında çıkan Dune filmini ve 2000'li yıllarda çekilen dizisini de izlemedim. Son zamanlarda çıkan güzel bir film olduğu için izledim. Konudan biraz bahsetmek gerekirse; Dune isimli bir gezegen var ve bu gezegende evrende birçok amaç için kullanılan baharat denilen bir madde var. Belki element olarak da tabir edilebilir. Ve baharat sadece bu gezegenden çıkıyor, bu yüzden bu gezegen evrendeki tüm hükümdarlıklar için önem arz ediyor. Filmde de bu gezegen üzerinde hakimiyet kurmaya çalışan toplulukların savaşı anlatılıyor diyelim kısaca. Çünkü spoiler vermek istemiyorum. Bir de yerel halkın Shai-Hulud diye bahsettiği mehdi benzeri biri filmin temelini oluşturuyor. Filmi normalde başka platformlardan izleyecektim ama sinemada izlemek nasip oldu. İzlemeden önce film hakkında bilgim olsun diye biraz araştırma yapmıştım; daha önce başka bir filminin çekildiğini ve dizisinin olduğunu da öğrendim. Zaten kitapları olduğundan haberdardım çünkü eskiden kütüphaneye kitap almaya gittiğimde kitaplarını görürdüm. Normalde yeni çıkan filmi izlemeden önce eski filmi de izleyecektim ama şöyle bir incelediğimde görüntü kalitesi çok kötüydü. Zaten aynı konuyu işledikleri için de direk yeni filmi izledim. Eğer Dune hayranı değilseniz direk yeni filmi izlemenizi tavsiye ederim. Zaten devam filmleri de gelecek gibi duruyor. Film gerçekten diğer filmlerden farklı. Çünkü artık belli klişeler vardır. Mesela bir uçağın kanadı sallanıyor ve kopacak gibi görünüyorsa kopmasını beklerseniz ve çoğu filmde de kopar. Ama bu filmde öyle olmadı işte. Film size o beklenen hissini vermediği için yahu hani kopacaktı kopmadı, acaba şimdi ne olacak? diye düşündürüyor insanı. Filmin bir sahnesinde uçağın kanadı sallanıyordu, kopacak diye bekledim, kopmadı. Sonradan kanat açılmadı, ben açılacak diye bekliyordum oysaki. Bu arada uçak diyorum ama uçak-helikopter karışık bir şey. Anladığım kadarıyla bu araç sivrisinek-yusufçuklardan ilham alınarak yapılmış. Ayrıca filmde gözünüzden kaçacak çok hoş detayları vardı. Dune gezegeninin yerel halkı Fremenler sıcaktan korunmak için kendi icat ettikleri bir giysi giyiyor. Bu giysi vücudun kaybettiği tüm suyu-teri toplayarak içilebilir hale getiriyor. Bir yerde bu giysi delindiğinde içinden su çıkıyor. Bence hoş bir detay olmuş. Filmi izlediğimde Dune ile Star Wars arasında o kadar çok benzerlik gözüme çarptı ki bahsetmeden geçemeyeceğim. Öncelikle filmin bir yerinde baş karakterimiz baharattan etkileniyordu ve bir an olağanüstü güçler kazanacak sandım. Pek öyle olmadı ama bu baharatı Star Wars'taki midi-kloryanlara benzettim. Şimdi hem Dune gezegeni hem de ilk Star Wars filminin geçtiği gezegen Tatooine çöl gezegeni. Dune gezegeninde 2 tane ay var. Tatooine'de de 2 güneş var. Ve 2 gezegende de dev solucanlar var. Her iki gezegenin yerel halkı da sonradan o gezegene gelenler tarafından dışlanmış. Her iki evrende solucan benzeri uzaylılar var. Dune evreninde güç kazanmak için solucan larvasıyla birleşen Leto Atreides II; Star Wars evreninde ise Jabba the Hutt'ı bunlara örnek verebiliriz. Dune evreninde normalde iyi bir halk olan Atreidesler imparator tarafından ihanete uğruyor ve zor duruma düşüyor. Star Wars evreninde de Jediler, hemen sonrasında imparator olacak sith lordu tarafından ihanete uğruyor ve zor duruma düşüyor. Her iki evrende de evreni yönetmeye çalışan kadın topluluğu var. Dune evrenindekine tam kötü diyemeyeceğim ama Star Wars evrenindekiler kötü gibi. Ve en önemli yere geliyorum. Belki biliyorsunuzdur, Star Wars evreninde güç diye bir şey var. Bunu kullanarak insanlara istediğinizi yaptırabiliyorsunuz. Şuraya git ya da gerçeği söyle denildiğinde söylenen kişi isteneni yapıyor. Dune evreninde de ses diye tabir edilen bir şey var. Bunu kullanarak da insanlara istediğinizi yaptırabiliyorsunuz. Güç ile eşyalar falan da hareket ettirilebiliyor ama Ses ile benzerliği göz önünde. Benzerlikler de böyle. Gördüğünüz gibi sadece filmlerini izledim (Star Wars'tan 2 kitap da okudum ama çok farklı şeyler yoktu) ve yakaladıklarım bunlar. Dune kitaplarının daha önce çıktığını göz önüne alırsak Star Wars filmlerinin senaryosunu yazan George Lucas, Dune evreninden baya bir etkilenmiş gibi. Gençliğinde okumuştur belki ve çok hoşuna gitmiştir. Sinema sektöründe başarılı olunca benzer bir evreni filme dökeyim demiştir. Vikipedi'de Star Wars'u yazarken Flash Gordon ve Maymunlar Cehennemi'nden etkilendiği yazıyor ama daha çok Dune evreninden etkilenmiş gibi. İyi seyirler.


Christopher Nolan'ın yönettiği ve Hans Zimmer'ın müziklerini yaptığı filmde, Fransa kıyılarında Alman ordularınca sıkıştırılmış 400.000 kişilik İngiliz ordusunun İngiltere anakarasına dönmeye çalışması anlatılıyor. Dunkirk bir savaş filmi değil, bir geri çekilme filmi. Bazı mecralarda filmin giriş gelişme sonuç şeklinde ilermediğini anlayamayan, filme aksiyon izlemek için gitmiş ve bir savaş durumu bekleyenler film hakkında kötü yorumlar yapmış. Öncelikle şunu belirtelim, dediğim gibi bu bir savaş filmi değil, bu bir kaçış filmi. Tabiki benim de filmde beğenmediğim yerler oldu. Filmde aksiyon değil, duygu ve vatan sevgisi ağır basıyor. Askerler vatanlarına büyük bir özlem duyuyor ve bir an önce evlerine dönmek istiyorlar. Ülkemizde sıla denilen şey işte bu filmn konusu. Peki bu 400.000 asker Avrupa'da ne arıyordu? Hitler ordusunu Avrupa üzerine gönderdiğinde Churchill geleceği tahmin etmişti. Bazı Avrupa devletleri ve özellikle Fransa Hitler saldırıya ilk geçtiğinde tarafsız kalınca ilhak edilmekten kurtulamadılar ve ordu toplamak için geç kaldılar. Varolan ordularının çoğu da sömürgelerindeydi zaten. Durum böyle olunca İngilizler doğru düzgün destek bulamadı ve geri çekilmek zorunda kaldı. Dunkirk filminde de işte bu geri çekilme anlatılıyor. Naziler Fransa'yı işgal edip Dunkirk şehrinde İngilizlerin etrafını sardığında tarihte denildiğine göre Hitler 48 saatlik Dur! emri vermiş . İşte bu 48 daatlik Dur emri Nazilerin sonu oluyor. İngilizler bu arada Dunkirk'teki askerlerini almak için sivil tekneleri seferber ediyor ve bu tekneler Fransa kıyılarından 48 saat içinde 330.000 küsur askeri İngiltere anakarasına taşıyorlar. İşte filmde de bu taşıma ve geri çekiliş anlatılıyor. Ve durum gereği filmde bir kişi üzerine yoğunlaşılmamış. Yani baş kahraman şu diyeceğimiz bir kişi yok ve tabi bu durum da bazı çevrelerin olumsuz yorumlar yapmasına sebep olmuş. Dunkirk filminde en beğendiğim şeyler, ses efektleri ve uçak savaşlarıydı. Ses efektleri sizi sürekli bir gerilimde tutuyor, davul sesleri içinizde güm güm ediyor. Uçak sahneleri ise bir harika. Size savaşı gösteriyor ve heyacanı yaşatıyor. Filmde askerleri almaya gelen teknelerin azlığı ve asker sayısının az olması, yani figüran eksikliği kötü olmuş. Çünkü denildiği gibi 400.000 asker söz konusu ve bu askerleri 500 ila 1000 arası tekne taşımış. Tabi bunlar filme genel olarak kötü dedirtmez. Filme ben bir de şuradan bakıyorum, galiba filmde 3. şahıs gibi dışarıdan bakmıyoruz. Sanki filmin içinde biz de evine dönmeye çalışan bir asker gibiyiz. Hem kamera açıları ve görüntüler hem de filmdeki duygusallık bunu doğruluyor. Bu filmi kendisine hayran kaldığım arkadaşlarımla izledim. Biri filmedeki zaman meselesini, biri de ajan meselesini doğru tahmin etti. Daha fazla açmak isteemiyorum, çünkü spoiler olur. İzlemenizi kesinlikle tavsiye ederim. İzlerseniz iyi seyirler.


Evrende üzerinde yaşam olduğunu bildiğimiz tek gezegen olan ve üzerinde ikamet ettiğimiz biricik Dünyamızda tam 206 ülke var. Bu 206 ülkenin çoğu diğer devletlerce tanınıyor. Yani kısaca dünyada 206 adet ülkenin bayrağı var da diyebiliriz. Ama bu ülkelerin dışında hiçbir ülke tarafından tanınmayan, özerk olan, buna rağmen toprak bütünlüğüne sahip birçok ülke daha var. Burada Dünya bayrakları hakkında bazı az bilinenlere ve yine bazı ülke bayrakları ve anlamları hakkındaki ilginçliklere değineceğiz. #1 Ukrayna, son 5 yıldır oldukça konuşulan bir ülke olmanın yanı sıra Rusya'nın işgali ile birlikte tüm dünyanın gündemine oturdu. Ukrayna bayrağını tüm dünyanın yakından tanıdığı bu dönemde bayrağın anlamına odaklanmak da çok önemli. Mavi ve sarı olmak üzere iki renkten oluşan bu bayrağın renkleri 12. yüzyıldaki Galiçya ve Volinya Krallığı'nın flamasından geliyor. Ancak aynı zamanda bu bayrak tahıl açısından çok zengin ve geniş bir düzlük olan Ukrayna'nın bir sembolizmi olarak masmavi gökyüzü ve alabildiğine altın sarısı buğday tarlalarını simgelemektedir. Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin bir parçası olduğunda bugünkü bayrağı da yasaklanmış ve Sovyet uyarlaması yeni bir bayrak resmi olarak kullanılmaya başlanmıştı. 1949 yılından itibaren orak ve çekiç içeren bu bayrak, 1991 yılındaki bağımsızlık sonrasında komünist ve millyetçi akımların mücadelesini milliyetçilerin kazanması sonucu yerini bugünkü mavi sarı bayrağa bırakmıştır. #2 Hollanda bayrağı ile devam edelim. Bu bayrağın tarihi, Hollanda ve İspanya bağımsızlık mücadelesi olan Seksen Yıl Savaşları'na kadar uzanır. Aslında bu bayrağın orijinal renkleri turuncu-beyaz-mavi idi ve bu bayrağa Prens'in Bayrağı yani Prinsenvlag deniyordu. Hollandalı milliyetçilerin lideri olan Orange Hanedan Prensi I. William önderliğinde, Hollanda İspanya'dan bağımsızlığını kazandı ve böylece I. William, Hollanda'nın vekili oldu. İşte onun yönetiminde ortaya çıkan Prinsenvlag, turuncu-beyaz-mavi, üç renkli bayraktı. Fakat zamanla bu bayrağın turuncu kısmı kırmızıya döndü. Tabii bu konuda çeşitli ihtilaflar var. Kimileri, turuncu rengin o dönemdeki pigmentlerinin zamanla kırmızıya döndüğü için değiştiğini söylerken kimileri de 17. Yüzyılın ortalarında Hollanda ve İngilizlerin yaptığı savunma antlaşması sonucu Orange hanedanının artık yönetimde bulunamayacağının kabul edilmesiyle, onlara ait olan turuncu renginin kaldırıldığı yönündedir. 18. Yüzyılın sonunda gerçekleşen ihtilalle birlikte Hollanda da Fransa tarafından fethedildi ve Prens'in Bayrağı tamamen yasaklandı. Fransızlar ise bu bayrağın kendi bayraklarına benzemesini istedikleri için kırmızı-beyaz-mavi, üç renkli bayrağı Hollanda'nın resmi bayrağı olarak kabul ettiler. 1813'te Hollanda bağımsızlığını kazandığında tekrardan Prinsenvlag kullanılmaya başladıysa da bu iki bayrak birlikte kullanılmaya devam etti. 1937 yılında resmi bayrağın kırmızı-beyaz-mavi olması kararlaştırıldı. Fakat hala resmi bayramlarda turuncu-beyaz-mavi, üç renkli Prinsenvlag kullanılıyor. Hatta 20. Yüzyılda bir kesim Hollandalı, ulusal bayrağın eski Prinsenvlag olmasını istediyse de ulusal bayrak değiştirilmedi. #3 Pek ünlü bayraklardan bir tanesi de Fransa bayrağıdır. Kırmızı beyaz mavi bayrak olarak da isimlendirebileceğimiz Fransız bayrağı, tarihteki en köklü bayraklardan bir tanesi olmakla birlikte Fransız İhtilali gibi bir çok tarihi olaydan köken almaktadır. Bu üç rengin birlikteliği adaleti ve eşitliği simgelerken beyaz renk, ülkeyi uzun yıllarca yönetmiş olan Burbonları simgeliyor. Mavi ve kırmızı renk ise Fransa'nın başkenti olan Paris'in simgesel renklerini oluşturuyor. İşin ilginç yanı, dünya bayraklarında bu üç rengi kullanan ülke sayısı 20'nin üzerinde bulunuyor. Örnek vermek gerekir ise; Birleşik Devletler, Avusturalya, Birleşik Krallık... Lakin burada Fransa'nın daha tarihsel bir bayrağını ve onun ünlü Fleur-de-Lys'ini de göstermeden olmaz. Bu meşhur bayrak ise Fransız İhtilali'ne kadar kullanılmıştı. #4 Suriye ve ÖSO bayrakları uluslararası ortamda bazen ama halk arasında çokça karıştırılıyorlar. İnsanlar hangi tarafı destekleyeceğini karıştırabilir galiba. Suriye bayrağı 2 yıldızlı, ÖSO bayrağı ise 3 yıldızlı. Biraz da renk farklılığı var. İşte Suriye ve ÖSO bayrağı arasındaki fark aşağıda gördüğümüz gibidir. #5 Malum Katar krizi sürekli belirli aralıklarla gündeme düşüyor. Ama Bahreyn ile Katar bayrağını karıştırmamak lazım. Zira ikisinde de üçgen çıkıntılar var ve ikisi de çift renkli. Ama Bahreyn bayrağında bulunan beş çıkıntı İslam'ın beş şartını simgeliyormuş ve bu bayrak kırmızı-beyaz. Katar bayrağındaki sekiz çıkıntının neyi ifade ettiği ise belli değil ama bu bayrak da eskiden Bahreyn bayrağı gibi kırmızı-beyazmış. Zaman geçtikçe kırmızı güneşte solmuş ve kestane rengi olmuş. Bahreyn bayrağı ile karıştırılmaması için de kestane rengi kabul edilmiş. Unutmayalım bizim bayrağımız kırmızı değil al renkli. Ülke bayraklarını bilmek işte bu yüzden önemli. #6 Pew Araştırma Merkezi, dünyada dinlerle, uluslararası ilişkilerle ve politikalarla ilgili araştırmalar yapan ve bunları yayınlayan bir kuruluş. 196 ülkenin bayrağıyla ilgili yaptığı araştırmada, 64 ülkenin bayrağında dini semboller olduğunu tespit etmiş. İslamiyet, Hristiyanlık ve Budizm vs. Ama işin ilginç yanı Singapur'un bayrağında hilal olmasına rağmen bu hilal İslami bir sembol değil. Bu hilal yükselen genç bir ulusu, demokrasiyi ve barışı temsil ediyormuş. Fakat sonuçta Singapur da bayrağında hilal olan ülkelerden bir tanesi. #7 Nükleer silahlarıyla adından sıkça söz ettiren Kuzey Kore'nin bayrağına bakacak olursak: 1897 yılında Kore İmparatorluğunun kurulmasından sonra devam eden süreçte karışıklıklar içerisinde yüzen ülke, 2. Dünya Savaşı bittikten hemen sonra Kuzey Kore ve Güney Kore olmak üzere ikiye bölündü. Kuzey Kore, SSCB etkisindeydi. 1948 yılında tam bağımsızlığını kazanan Kuzey Kore, yine 1948 yılında bayrağını belirlemiştir. Üç renkten oluşan bayrakta bir adet beyaz çember içerisinde kırmızı yıldız vardır ve bu yıldız komünizmi simgeler. Bayraktaki kırmızı şerit devrimciliği, beyaz şeritler kültürel bütünlüğü, mavi şeritler bağımsızlığı simgelemektedir. #8 Makedonya bayrağı eskiden farklıymış. Bu bayrağın üstünde Büyük İskender'in babası olan Makedonyalı Philip'in mezar taşındaki Vergina Yıldızı kullanılmış, 1992-1995 yılları arasında. Ama bu mezar Yunanistan'da olduğu için, Yunanlılar ortalığı yaygaraya vermişler ve Makedonya ile ticari ilişkilerini kesmişler. Olay Birleşmiş Milletler'e taşınmış ve Makedonya bayrağını değiştirmek zorunda kalmış. Şu anda bayrakta kırmızı zemin üzerinde güneş figürü var ve bu olay ülkede hala büyük tartışma konusu. #9 Şerif Hüseyin zamanında İngilizlerin yardımıyla Osmanlı'ya isyan ettiğinde kırmızı, beyaz, siyah ve yeşilden oluşan bir bayrak kullanmış. Bu bayrağın versiyonlarını şu an Orta Doğu'da, Arap yarımadasında ve Kuzey Afrika'da birçok ülke kullanıyor. Tabi Şerif Hüseyin ile bayrakları çok geniş ve ayrı bir yazı konusu. #10 Dünya tarihinin en büyük kolonyal ve emperyal devletlerinden olan Britanya'nın bayrağı da önemli. Normalde İngiltere'nin bayrağı beyaz bir arkaplan üzerinde bulunan kırmızı St. George haçıdır. İskoçya'nın bayrağı ise mavi bir arkaplan üzerinde bulunan St. Andrew haçıydı. 17. yüzyılın başında bu iki devletin birleşmesiyle, 1606 yılında bu ikisinin karışımı olan yeni bayrak kabul edildi. İki asır sonra yani 1800 yılında İrlanda ile yapılan birleşme akti ile 1801 yılında İrlanda Britanya'ya Katıldı. İrlanda'nın bayrağı, beyaz arkaplan üzerine St. Patrick haçıdır. Aynı şekilde bu bayrak ile Britanya'nın bayrağı 1801 yılında birleştirilerek, hala günümüzde kullanılan Britanya bayrağı kabul edilmiş oldu. Bu konuyla ilgili bir de Kuzey İrlanda'nın ve İskoçya'nın Birleşik Krallık'tan ayrılma meseleleri var. Eğer İskoçya ayrılıp tam bağımsız olursa ya da Kuzey İrlanda ayrılıp İrlanda ile birleşirse yeni Birleşik Krallık bayrağı aşağıdakilerden biri olabilir. Bu kadar bayrak bilgisinden sonra sizi bir ülke bayrakları testine soksak herhalde çok başarılı olursunuz. #11 ABD bayrağı 52 yıldız yoktur. 50 yıldız vardır. Amerika halkından bazı insanlar dahi bu detayı bilmiyor. 48 yıldız birbirleriyle sınırı olan Kuzey Amerika'nın ortasındaki 48 eyaleti, 1 yıldız kuzeydeki Alaska'yı, 1 yıldız da Büyük Okyanus'un ortasındaki Hawai'yi temsil ediliyor. buna rağmen ABD kurulduğunda, bayrakta yalnızca 13 yıldız vardı. zaman içinde eyaletlerin birer birer ABD'ye katılmasıyla 50 yıldıza ulaştı. 47 yıl boyunca 48 yıldızlı olan bayrak, 1959 yılında Alaska'nın (Alaska, 30 Mart 1867'de Rusya'dan 7,2 milyon dolara satın alınmıştır ki bu da ayrı bir fiyasko.) ABD'ye dahil olmasıyla 49 yıldıza, 1960 yılında Hawai'nin dahil olmasıyla da 50 yıldıza ulaşmıştır. Ayrıca her eyaletin kendi bayrağı da var. #12 Avrasya'da 13 Slav ükesi var. Bunlar; Rusya, Ukrayna, Beyaz Rusya , Polonya, Çekya, Slovakya, Slovenya, Hırvatistan, Bosna-Hersek, Karadağ, Sırbistan, Makedonya, Bulgaristan. Bu ülkelerin çoğuda panslavist bayraklar kullanıyor. Yani beyaz-mavi- kırmızı olarak 3 renkten oluşan bayraklar. Aşağıda onları görüyoruz. Maalesef aralarında pek bir bağlantı yok. Sadece renkleri ve bayraklarının ortasında bulunan yuvarlak şekil dolayısıyla birbirlerine benziyorlar. Nijer bayrağındaki üstteki turuncu şerit Sahra Çölü'nü, beyaz şerit ülkenin masumluğunu ve temizliğini, yeşil ise batısındaki ve güneyindeki yeşil vadileri simgeliyormuş. Ortadaki turuncu yuvarlak ise güneşi temsil ediyormuş. Hindistan bayrağında ise turuncu fedakarlığı ve cesareti , yeşil sadakati ve kahramanlığı , beyaz ise dürüstlüğü ve barışı temsil etmekteymiş. Ortadaki 24 telli tekerlik ise hukuk yasalarını temsil eden Ashoka Çakra imiş. #13 Bilindiği gibi gündemdeki meselelerden biri de Venezuela Türkiye ilişkileri. Gündemde denildiği üzere, iki ülke de yakın zamanda darbe atlattığı için bu sıralar sıcak ilişkiler kurmaya başladılar. ABD'nin yaptırımları ve iki ülkenin de ABD ile ilişkileri çalkantılı olduğu için Venezuela devlet başkanı Maduro, Türkiye'nin kendilerini kurtaracağını ifade etmiş. Ama aradaki binlerce kilometreyi umarım unutmamıştır. Benim de dikkatimi Venezuela'nın bayrağı çekti. Güney Amerika'nın kuzeyinde bulunan 3 ülkenin bayrağı nedense birbirine acayip çok benziyor. Venezuela, Kolombiya ve Ekvador bayraklarının hepsinin ana renkleri sarı lacivert kırmızı. Büyük ihtimalle bu benzerlik üçünün de İspanyol kökenli olmasında ve aynı zaman diliminde İspanya'dan bağımsızlıklarını ilan etmelerinde yatıyor. Aşağıda barakları görüyoruz. Farklı olarak Venezuela bayrağının ortasında 8 yıldız, Ekvador bayrağının ortasında ise ülke arması bulunuyor. Kolombiya bayrağı ise sarı, lacivert ve kırmızı renklerinden ibaret. #14 Üç tane Afrika ülkesinin bayrağında birbirlerine çok benzer şekilde birer şerit var. Bu şeritler üç bayrakta da aynı şekilde sol alt köşeden sağ üst köşeye uzanıyor. Ama genel olarak bayrakların birbirleri ile küçük benzerlikler dışında anlam bakımından pek bir alakaları yok. Kongo Demokratik Cumhuriyeti bayrağındaki şerit geleceği, şeritteki kırmızı renk ülkesi için şehit olanların kanını, kırmızıyı çevreleyen sarı şeritler ise refahı temsil ediyormuş. Sarı yıldız ülkenin birliğini, mavi zemin ise barışı simgeliyormuş. Namibya bayrağındaki şeritte bulunan kırmızı ve beyaz renkler ise herkes için iyi bir geleceği, halkın kahramanlığını, birliği ve barış içinde yaşamayı temsil ediyormuş. Mavi renk okyanusu, su kaynaklarını ve yağan yağmuru; yeşil renk ise bitki örtüsü ile verimliliği temsil ediyormuş. Sarı yıldız yaşama sevincini belirtirken yıldızı çevreleyen ışınlar da ülkede yaşayan 12 farklı etnik grubu temsil ediyormuş. Tanzanya bayrağında bulunan renkler, daha önce ayrı halde bulunup sonradan birleşen devletlerin bayraklarındaki renklermiş. Siyah şerit Afrika halkını, siyahı çevreleyen sarı şeritler yeraltı zenginliğini temsil ediyormuş. Yeşil renk ülkenin verimli topraklarını simgelerken mavi renk de ülkenin kıyısında bulunduğu Hint Okyanusunu temsil ediyormuş. #15 İskandinav ülkeleri 3 tanedir. Bunlar; Danimarka, İsveç ve Norveç. Bu ülkelerle birlikte Finlandiya, İzlanda ve Faroe Adaları Nordik ülkelerini oluştururlar. Faroe Adaları, Danimarka'ya bağlı özerk bir yönetime sahiptir. Keçileriyle meşhur olmasından dolayı Keçi Ülkesi diye de anılıyormuş. Hatta ülkenin armasında da keçi resmi var. Danimarka'ya bağlı olmasına rağmen de Avrupa Birliği' dahil değilmiş. Orkney Adaları ve Shetland, Birleşik Krallık'ın bir parçası olan İskoçya topraklarıdır. Bayrakları farklı ama özerk olduklarına dair bir bilgi bulamadım. Eskiden Zetland olarak bilinen Shetland'ın bayrağı İskoçya bayrağına da çok benziyor. Aland Adaları ise Finlandiya'ya bağlı özerk bir bölge. Ama İsveççe konuşuluyormuş. Yine zamanında, 1991 yılında SSCB'den bağımsızlığı kazanan Estonya'ya da bu tipte bir bayrak önermişler ama kabul edilmemiş.


Afganistan'da Taliban güçlerinin ülkeyi ele geçirmesiyle birlikte Türkiye'ye ve dünyaya yeni bir mülteci akımı da başlamış oldu. Son 10 yıl içerisinde Avrupa'nın büyük enerji harcadığı mülteci ve göç konusu artık yalnızca Avrupa Birliği'nin kafa yorması gereken bir mesele olmaktan çıktı. Orta Doğu ve Asya'nın çatışma dolu ülkelerinden kaçan birçok insanın sığınma noktası olan Türkiye ve onun gibi tampon ülkeleri zor günler bekliyor. Doksanlı yılların yükselen liberal düşüncesi ve kapitalist sistem, Sovyetler Birliği'nin çöküşüyle birlikte Amerika Birleşik Devletleri'ni dünyanın başat gücü haline getirmişti. 11 Eylül saldırıları ABD'nin Orta Doğu ve Asya'da birçok ülkeye müdahale olmasına meşru bir zemin oluşturmuştu. Meydan muharebelerinin yerini alan bölgesel çatışmalar ve yükselen terör hareketleri toplumsal dinamiklerin değişmesine sebep oldu. ABD ve Avrupa'nın demokrasisi her coğrafyaya uymadı, yarı demokratik ve illiberal rejimler türeyerek özellikle sosyoekonomik düzeyi düşük olan toplumlarda derin yaralar açtı. Bölgesel istikrarsızlık ve illiberal demokrasilerin neden olduğu devlet krizleri özellikle Orta Doğu ve Asya'da birçok ülkenin çökmesine yol açtı. Avrupa ve ABD'nin ulus inşa edici hareketleri birçok bölgede başarısızlıkla sonuçlandı. Tüm bunlar büyük ve küçük mülteci dalgalarına yol açtı. Mülteci dalgalarının tek sebebini siyasi olaylara bağlamak, gelecekte karşılaşacağımız büyük mülteci dalgasını fark edemememize sebep olacaktır. Ayrıca artık dünya siyasetini ABD ve Avrupa'nın yaptığı hamlelerin yanlışlıkları üzerinden yorumlamaya kalkmak bizi çoğu zaman hatalı sonuçlara götürüyor. Günümüzde yaşanan olaylar liberal Batı'nın güç kaybettiğini göstermekle birlikte geniş pencereden baktığımızda hala ABD'nin başat güç olduğu gözükmekte olup bu durumun yakın gelecekte değişmeyeceği ortadadır. Hüsnükuruntu ile yapılan siyasi analizlerin çoğu zaman boş çıkacağı unutulmamalıdır. Yaşadığımız siyasi krizlerin ortaya çıkardığı mülteci akımları, gelecekte karşılaşabileceğimiz çok daha büyük bir mülteci akımını hızlandırabilir. İklim değişikliği tüm dünyada etkilerini gösteriyor olmakla birlikte birçok insan iklim değişikliğinin potansiyel etkilerini bilmiyor. Küresel ısınma ve iklimin değişimi tüm dünyada demografik yapıları bozabilir ve çok büyük mülteci akımlarına yol açabilir. İklim değişikliğine yönelik dünya gerekli eylemleri gerçekleştirmez ise kıtlık, canlı popülasyonlarının değişimi, terör eylemlerinin artışı ve salgın hastalıkların çoğalması gibi birçok durum gerçekleşecek. Bu örnekler birer komplo teorisinden ziyade artık günümüzde gözlemleyebildiğimiz gerçekler. Tüm bunlar dünyada gerçek bir siyasi istikrarsızlığa yol açarak uluslararası sistemimizin kaldıramayacağı dünya çapında bir mülteci dalgasına sebebiyet verebilir. - Türkiye Suriye'den gelen mülteci dalgasından öğrendiklerini bir masaya koymalı. - Hem iktidar hem de muhalefet Afgan mültecilerin Türkiye'de bir infial yaratmasını önleyecek ortak adımlar atmalı. - Türkiye'nin mülteci dalgalarında tampon ülke olma pozisyonunu sonsuza kadar sürdüremeyeceği gerçeğinin fark edilerek bu konuda alternatif çözümler üretilmeli. - Türkiye iklim değişikliğinin ortaya çıkaracağı büyük mülteci dalgasına şimdiden hazırlanmalı. - Üniversitelerde göç çalışmaları teşvik edilmeli. - Mülteci akımları kaçınılmaz ise bunlar bir plan dahilinde gerçekleştirilmeli. - Mülteci akımlarının arasına karışmış farklı kötü niyetli gruplar elenmeli. - Her mülteci akımının ülkelerde ırkçılığı arttırabileceği unutulmamalı. Irkçılığa karşı gerçekçi önlemler alınmalı ve ırkçılığın ekonomik istikrarsızlıkla ilişkili olabileceği unutulmamalı. - Bir ülkenin sosyoekonomik seviyesinden fazla mülteci kabul etmesi halinde ekonomik krizlerin ortaya çıkabileceği, otoriter rejimlerin güçleneceği ve insan hakkı ihlallerinin artacağı unutulmamalı. Dünya çapında yaşanacak bir iklim değişikliği krizi ve mülteci dalgası en çok fakir ve gelişmekte olan ülkeleri etkileyecek. Her ne kadar iklim değişikliğine yol açan ülkeler ABD, Avrupa ve Çin gibi dünyanın gelişmiş ülkeleri olsalar da iklim değişikliğinin zararlarından en çok etkilenen ülkeler tam tersine iklim değişikliğine en az yol açan ülkelerdir. Kısacası, yaşanabilecek bir göç dalgası, Türkiye ve onun gibi ülkelerin çok ciddi problemlerle karşılaşmasına yol açabilir. Suriye savaşıyla birlikte Türkiye daha önce karşılaşmadığı bir mülteci dalgasıyla tanışmıştı. Bu durum Türkiye'de göç çalışmalarına ilgiyi arttırdı ancak bu alandaki çalışmalarımız oldukça yetersiz. Türkiye'nin göç ve mülteci çalışmalarını göz ardı etme lüksü ne yazık ki bulunmamaktadır. İmparatorluk mirası ve kırılgan bir yapıya sahip olan ülkemizin farklı göçler alarak demografisinin daha da bozulması gelecekte çok büyük etnik krizler yaşamamıza yol açabilir. İklim değişikliğinin yol açacağı dünya çapında büyük bir mülteci dalgasında Türkiye yine Avrupa'ya geçişi sağlayacak başat ülke konumunda olacak ve bir tampon ülke görevi görecektir. Türkiye bu mülteci dalgasına şimdiden hazırlanmaya başlamaz ise önümüzdeki 50 yılda büyük bir varlık kriziyle karşı karşıya kalabilir. İç politikada ve toplumda artık sıkça tartışılan mülteci akımları aynı zamanda büyük bir toplumsal probleme de dönüşüyor. Hem iktidar hem muhalefet popülist ve duygusal söylemlerde bulunarak mülteci akımlarına yönelik bir eylem planı ortaya koyamıyor. Aksine toplumsal ve siyasi bir infial yaratıyorlar. Ne yazık ki bu konuda da uzun dönemli düşünülmüyor. Mülteci konusu Türkiye'de bir çalışma alanı olmaktan öteye hem iktidar hem de muhalefet için bir oy sahası olarak görülüyor. Ancak mülteci meselesi popülizme kurban gidemeyecek kadar ciddi bir mesele. Türkiye'de bu konuyu çalışacak ve raporlayacak bağımsız ve gerçek bir araştırma kuruluşuna acilen ihtiyacımız var. Ancak araştırma kuruluşlarımız dünyadaki örneklerinin oldukça gerisinde olduğu için ufukta henüz bu anlamda ümit verici bir şey gözükmüyor. Güzel hazırlanmış bir yazı fakat dünya zaten hazır biz hazır değiliz. Çünkü hazır olmamamıza rağmen mecbur kaldık ve şuanda daha fazlasına gücümüz yok.


Dünya satranç şampiyonu Magnus Carlsen, satranç konusunda çok özel bir yetenek. Şu anda herkes onu biliyor ve tanıyor olsa da satrançta elde ettiği başarının bir geçmişi var. Oldukça iyi bir hafızaya sahip olan Carlsen'in muazzam hafızası da çeşitli kaynaklarda kendisine yer edinmiş. Satranç, hayatın da kendisi aslında. Aldığımız kararlar, karşılaştığımız olaylardaki tepkilerimiz, acılarımız ve kederlerimiz; satranç taşlarıyla sembolize edilmiş gibi duruyor. Her ne kadar satranç bir oyun olarak görülse de satrançta yapacağımız hamleler, hayatta atacağımız adımları kurgulama şeklimize çok benziyor. Kaleniz, filiniz, veziriniz ile doğru hamleler yapmaya ve rakibinizin sizi mat etmesini önlemeye çalışırken hep bir sonraki hamleyi düşünmek durumundasınız. Gerçek hayatta da durum buna benziyor. Tam anlamıyla aynı demek mümkün değil. Eğitimimiz, iş yaşantımız ile ilgili kararlar verirken aslında bir sonraki adımı düşünmek durumunda kalıyoruz. Bu husus, satranç tahtasında yaptıklarımıza çok benziyor. Fakat hayat, hiç hesapta olmayan şeyleri de karşınıza çıkarıyor olabilir. Bu durumda, daha önceden yapmış olduğunuz planlar devre dışı kalacaktır. Bunun yanı sıra çoğu zaman, hayatı doğaçlama yaşamak gerektiğine inanıyorum. Bu nedenle her konuda plan yapmak, hayatı biraz da ıskalamak anlamına geliyor. Son dünya satranç şampiyonu Magnus Carlsen, 30 Kasım 1920 tarihinde Norveç'te dünyaya gelir. Çok erken yaşlarda satranç öğrenen fakat ilk zamanlarda satranca yeterli derecede eğilmeyen Carlsen, küçük yaşlardan itibaren çeşitli etkinliklere katılmış ve entelektüel seviyesini yükseltmiştir. Bunun yanı sıra bulmaca, lego gibi oyunlara da merak duyduğunu belirtelim. Ayrıca Carlsen'in, kendinden önceki dünya satranç şampiyonlarıyla ortak bir yönü bulunuyor. 5 yaşındayken ülkelerin yüzölçümleri, nüfusları, bayrakları ve başkentlerini biliyordu. Bu konuda daha da fazlasını yaptı. Norveç'teki belediyelerin büyük bir kısmının bayrakları, yüzölçümleri ve idari merkezlerini ezberleyerek herkesi şaşırttı. Elbette bu özelliği, satrançtaki başarısının hiç de tesadüf olmadığını açıklamaya yetiyor. Satranca ilk başladığı zamanlarda ablası ile maçlar yapıyor ve ablasını yenmeye odaklanıyordu. Fakat zaman ilerledikçe satranç bilgisi de hedefleri de büyüdü. Dünya satranç şampiyonu Magnus Carlsen, babasının kendisine gösterdiği oyunları tekrar tekrar oynuyordu. Böylelikle satranç tahtası üzerindeki incelemelerini derinleştiriyordu. Carlsen, satrançtaki yeteneklerini geliştirecek isimlerle de tanışmaya başladı. Bu isimler arasında eski Norveç Gençler Şampiyonu Torbjorn Ringdal ve ulusal şampiyonayı 7 kere kazanan GM Simen Agdestein bulunuyordu. Doğru isimlerle tanışan Carlsen, kısa bir süre sonra satrançtaki hünerlerini de göstermeye başlayacaktı. Son dünya satranç şampiyonu Magnus Carlsen, artık çeşitli turnuvalara katılıyor; bu turnuvalarda başarılı sonuçlar alıyordu. Temmuz 2000'de 11 Yaş Kategorisinde Norveç Şampiyonluğu'na 9 yaşındayken katıldı. O yılın şampiyonu olmayı başardı. Aynı yıl eylül ayında Norveç Genç Takımlar Şampiyonası'na katıldı. Karşısında, en iyi genç satranççılar bulunuyordu. Carlsen'in üstün performansını bir kere daha ortaya koyma vakti gelmişti. Carlsen, piyon d4 sürdü, rakibi d5. Carlsen'in bir sonraki hamlesi c4'tü. Merkeze hakim olmak için piyon sürüşlerine devam ediyordu. Rakibi d4 sürüşü ile c hattındaki piyonu alarak adeta Carlsen'e dur diyordu. Fakat Carlsen'in bir sonraki hamlesi at c3 sürüşü yapmaktı. Fil ve vezirin iş birliği içinde rakibini mat eden Carlsen, üstün yeteneğini bir kere daha göstermeyi başardı. Tabi Carlsen'in elde ettiği başarı bu kadarla kalmadı. 2002 yılında Avrupa'da altıncılık elde etti. Daha sonra 12 Yaş Altı Dünya Yaş Grupları Şampiyonası'nda birinciliği paylaştı. Satrançta Büyük Usta anlamına gelen GM unvanın 2004 yılında aldı. Elde ettiği başarılar, satranç konusunda dünya çapında tanınır olmasını sağlamıştı. İlk GM unvanını aldıktan 2 ay sonra, ikinci GM unvanını da aldı. Daha sonra İzlanda'da düzenlenen yıldırım turnuvasına katıldı. Burada, çok özel isimlerle eşleşti. Bu isimlerden ilki, en iyi 10 oyuncu arasında bulunan Karpov'du. Karpov'u yenen dünya satranç şampiyonu Magnus Carlsen, Kasparov ile eşleşti. Beraberlik, Carlsen için kolay gelmişti. Nisan ayında üçüncü GM'sini de alan Carlsen, artık oldukça tanınmış bir isimdi. Carlsen'in elde ettiği başarıların sonu gelmiyordu. 2013 yılının Kasım ayında Eski Dünya Satranç Şampiyonu Viswanathan Anand'ı yenen Carlsen, 2013 Dünya Şampiyonluk Maçını kazanarak dünya satranç şampiyonu unvanını kazandı. Tabi Carlsen için bu yeterli değildi. 2014, 2016, 2018 ve 2021 yıllarında düzenlenen Dünya Satranç Şampiyonası'nda da birinci olan ve şampiyonluk unvanını kimseye kaptırmayan Carlsen, hala dünya şampiyonu. - Carlsen ile Garry Kasparov eşleşmesi. - Carlsen ile Veselin Topalov eşleşmesi. - Carlsen ile Boris Gelfand eşleşmesi. - Carlsen ile Hikaru Nakamura eşleşmesi. - Carlsen ile Viswanathan Anand eşleşmesi. Elde ettiği başarılar, Magnus için tesadüf olamazdı. Kendini satranca adamış, bu alanda kendisini yetiştirmek için elinden geleni yapmış ve dünya şampiyonalarında zorlu rakiplerini tek tek elemeyi bilmişti. Belki de satrancın hayat ile özdeş olduğunu düşünüyordu. Bu nedenle attığı her adımın, satranç tahtasındaki taşların hareketlerine benzediğine inanıyordu. Satrancı neyle özdeşleştirdiğini bilmesek de başarıya odaklandığını anlamamak mümkün değil. Belki bir yazımızda da çok ünlü oyunlarından birine odaklanırız, kim bilir!