Ben, mavi ki; gökyüzüne, denize, göle ve ırmağa rengini veren mavi, gözlerden ırak oldum. Bazen sevgilinin saçına kurdele diye bağlanır, bazen de gönle hitap eden o gözlerde saklanırdım. Bebeğin doğduğundaki gözlerinde yerimi alır, bazen sonsuza dek oraya bağlanır, bazen de yerimi başkasına bırakırdım. Sonra taklidimi yaptılar gözlerde. Ben, mavi ki; gökyüzüne kendimi verdim, gökyüzü oldum. Hangi köşeye kaçarsan kaç, dünyanın neresine gidersen git, kafanı kaldırdığında sonsuzluk ben oldum. Dalıp gittiğinde baktığın yer, oturup bulutları şekilden şekle soktuğun yer ben oldum. Sonra diktiniz gökdelenleri, 100 katlı binaları, rüyalara da engel oldunuz, o güzelim bulutlara da. Görünmez oldum, bakılmaz oldum. Ben, mavi ki; deniz oldum, okyanus oldum. İnci kefalinin yurdu, Karadeniz aşkı hamsinin yurdu oldum. Gemilerde uzun yolculukların durakları, bazen de azıcık ekmek parası benim kıyımdaydı. Sonra yine geldiler pislikleri bana döktüler, çöplerini. Ben, mavi ki; Dünya oldum. Evrende kendimce tek mavi gezegen oldum. Sevdalının, hainin, sevgilinin ve vefasızın yaşadığı yer oldum. Tek başıma durmama rağmen hiçlikte, habersizce yaşayanlara bir durak oldum. Ben, mavi ki; sakinliğin ve dinginliğin rengi oldum. İnsanlar bilmeseler de en çok beni sevdiler ve giydiler. Farkında olmadan, dikkatsizce en çok bakılan renk oldum. Ben, mavi ki; maviyi unutan, mavi görmeyen gözlere sebep oldum. Bazen sevgilinin saçına kurdele diye bağlanır, bazen de gönle hitap eden o gözlerde saklanırdım. Ne kadar güzel bir cümle. Ellerinize sağlık sayın yazar.


Bilirsiniz, küçükler veya sağlıkça kuvveti yerinde olanlar, minibüste, otobüste vs yaşlılara veya oturmaya ihtiyacı olanlara yer verirler. Ya da yer vermeleri gerekir diyelim. Çünkü ahlak ve doğru davranış diye bir şey var sonuçta. Bazı kişiler vardır, görür görmez yer verirler. Bazı kişiler de vardır, dibine gelse kalkıp da yer vermezler. İhtiyacı olan kişilere yer vermeyip de kendisi sağlam olduğu halde oturanlara da sinir olurum. Ha tabi bir de şöyle bir şey var, ihtiyacı olmadığı halde yer isteyenler. Bu tip gibi yeni bir tip gördüm geçenlerde, bir de maydanoza yer verenler var. Şimdi bağlama kursundayım, işte öğrenmeye çalışıyoruz. Grubun en gençlerinden biriyim. Böyle olunca anlatılan hikayeler, anılar direk dikkatimi çekiyor. Bağlama öğrencilerinden biri, bir abla üzerinden az zaman geçen bir anısını anlattı. Bir gün dolmuşa binmiş çocuğuyla beraber. Ayakta onlardan başka kimse yokmuş, oturacak da bir tane yer varmış. Tabi böyle durumlarda bir annenin aklından geçenler şöyledir: ya çocuğum otursun ben yanında bekleyim ya da ben oturayım, çocuğu kucağıma alayım. Tabi dolmuşlarda ikili koltuklar oluyor çoğunlukla. Boş olan yerin bir tarafında bir teyze oturuyormuş, yanına da pazardan aldığı maydanozu koymuş. Bizim abla demiş ki: Teyze bize yer verin, şu poşetinizi kaldırın da ben de çocuğumla beraber oturayım. Teyze vermiyorum demiş, ben buranın parasını da verdim. Tabi böyle olunca bizim abla sinirlenmiş: nasıl vermezsiniz, maydanozu kucağınıza alın veya yere koyun, ben de çocuğumla beraber oturayım, ne yapalım yani ayakta mı bekleyelim demiş. Buna karşılık teyze, parasını ödediğini ve oturamayacağını söylemiş ve başını başka tarafa çevirmiş. Dolmuşun içinde sesler yükselince olaya müdahale olan şoför de teyzeye Ayakta beklemesinler teyzecim demiş. Normalde teyze iki yerin de parasını ödememiş olsaydı şoförün daha sert çıkışacağına eminim. O arada biri inmiş ve şoför ablaya oraya oturabileceğini söylemiş. E şimdi bizim abla da haklı olarak Oturmam, ben buraya oturmak istiyorum demiş. Şoför de ablanın haklı olan bu tutumu karşısında bir şey diyememiş. Sonunda ablanın ısrarları ve çevreden de gelen tepki sesleri üzerine teyze maydanozu kaldırmış ve abla da çocuğuyla beraber oturmuş. Sonradan abla ekledi: Otururken biraz da sıkıştırdım, bir şey diyemedi dedi. Bir gün otobüsteyim ben de. Arkalardayım, çoğu kişi ayakta, zaten hep öyle ya. Olayın üzerinden baya geçti, tam hatırlayamadım ama hamile bir kadın bir gençten yer istedi. Genç de Yer mer vermiyorum, hep oturmak istiyorsunuz zaten, vermiyorum yer falan. dedi. Kadın da üstelemedi, kimse de bir şey demedi. Ha o zamanlar yaşım daha küçüktü galiba, aklımdan bir şey demek gelmedi. Ama şu anki aklım olsaydı, mutlaka bir şeyler derdim, ağır bir şekilde hem de. Bir de gencin bir rahatsızlığı falan da yok gibiydi. Gayet sağlamdı, var da demedi zaten. Bir de bir ara televizyonda Yaşlılara yer vermeyin, sağlıkları için zararlı diye bir haber gördüm. Ayakta beklemek onlar için zararlıymış. Bazıları için olabilir ama çoğunluk için bu fikre katılmıyorum. Her neyse. Bir gün yine otobüsteyken bir çocuk dedi ki: Anne sen bana neden yaşlılara yer vermemi söylüyorsun ki? Geçen haberlerde gördüm, yaşlılara yer vermemek lazımmış, ayakta durmaları onlar için daha iyiymiş. Herkes de duydu. Büyük ihtimalle annesinin çocuğa yer ver dediği yaşlı da duydu. Vay be. Her neyse, bu günleri de gördüm, siz de duymuş oldunuz. İyi yolculuklar hepimize. Teşekkür ederim yorumunuz için. O gün orada mıydınız? Çok merak ettim.


Bazı kitapların sadece isimleri dahi o kitabı okumamız için yeterlidir. Medeniyetler ve Şehirler de benim için öyle oldu. Medeniyetler ve Şehirler; büyükelçilik, dışişleri bakanlığı ve başbakanlık görevlerini yürütmüş olan Prof. Dr. Ahmet Davutoğlu'nun medeniyet ve şehir kavramları üzerine yeni bir bakış açısı getirerek şehirler ve medeniyetler arasındaki ilişkiyi incelediği kitabıdır. Ahmet Davutoğlu kitabında medeniyetlere ve şehirlere dair izlenimlerinden kesitler sunar, Batı merkezli dünya şehir tarihi yazımının yanlışlarına işaret eder, eksen şehirleri ve önemini vurgular. Medeniyetler ve Şehirler; giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde yazarın düşünce dünyasına zemin teşkil eden konular ve zihni serüven okuyucuya sunulur. Şehirlerle İlk Tanışmam: Mekanın İzleri başlıklı birinci bölümde, daha önce gidip gördüğü, bizzat tecrübe ederek hissettiği şehirlerin yazar üzerindeki izleri anlatılarak okuyucu medeniyetler ve şehirler üzerine bir gezintiye çıkarılır. Bu bölümde yazarın şahsi hisleri oldukça yoğundur. Samimi bir üslup ve yalın bir dille ele alınan bu bölüm, ikinci ve üçüncü bölümdeki daha teorik tahliller için bir ön hazırlık mahiyetindedir. Okuyucuda bir hatıra kitabı, hatta dünya seyahatnamesi tadı da hissettiren bölümün, okuyucunun hazırbulunuşluğu için oldukça yerinde olduğu söylenebilir. Kırka yakın şehirden bahsedilen bölüm, yazarın medeniyet tarihi idrakini anlamak için de oldukça önemlidir. Ne kadar sistematik olursa olsun hiçbir teorik tahlil, doğrudan insanın ruhuna ve zihnine hitap eden şahsi ve kendine özgü tecrübelerden daha etkili değildir. ifadesi ile Davutoğlu, ruh ve fikir dünyasındaki izlenimleri paylaşmasının önemine işaret eder. Kahire'de kaldığı üç ay için; Sanki bir laboratuvardaydım ve her anı değerlendirmezsem bu laboratuvarın sihri kaybolacaktı. diyen yazar, sadece Kahire'yi değil, gittiği her yeri bu şuurla değerlendirmiş gibidir. Bu yaklaşım, gezip görülen yerler için okuyucuya örnek olabilir. Şehir Tarihi Yazımı ve Osmanlı Şehri başlıklı ikinci bölümde özellikle Max Weber'in kavramsallaştırmaları çerçevesinde dünya şehir tarihi yazımının eleştirel bir değerlendirmesi yapılmaktadır. Şehir tarihi çalışmalarının kurucusu Weber'in çalışmaları, Batı benzersizliğini ortaya koyma çabasının ürünüdür. O, insanlık tarihinde Batı insanını özne konumunda gördüğü gibi şehirlerin tarihinde de Batı şehrini özne konumunda gösterir. Bunlar, Batı'nın biricikliğini ortaya koyma çalışmalarının bir yansımasıdır. Medeniyetler ve Şehirler, Weber'in Occidental ve Oriental şehirler şeklinde yaptığı Batı merkezli kutuplaştırıcı/kategorik ayrıma bir cevap niteliği taşımaktadır. Bu bölümde söz konusu metodolojik hatalar açık bir şekilde izah edilmektedir. Osmanlı şehir tarihi yazımı üzerindeki etkileri ele alınmakta ve tarih yazımında Osmanlı şehirlerinin önemi vurgulanmaktadır. Tarihin Öznesi Olarak Şehir: Medeniyetler Tarihi ve Eksen Şehirler başlıklı üçüncü bölümde ise medeniyetler ve şehirler arasındaki ilişki, şehirlerin özgün/ibdai tasnifi ile incelenmektedir. Şehir tarihi yazımının Batı merkezi ile açıklanmasının yanlışlığına mukabil; şehirler, eksen şehirlerin kılavuzluğuyla tasnif edilir: Medeniyete Öncü Kurucu Şehirler Medeniyet Tarafından Kurulan Şehirler, Aktarılan Şehirler, Hayalet Şehirler, Tasfiye Edilen Şehirler, Etkileşim Şehirleri, Dönüşen/Dönüştüren Şehirler. Yazar, dünya şehir yazımına uzun bir süre egemen olan oryantalist yaklaşımda iddia edilenin aksine, başta Osmanlı şehirleri olmak üzere kadim Doğu şehirlerinin son derece dinamik bir şehir hayatına sahip olduğunu izah eder. Farklı Medeniyetleri Buluşturan/Dönüşen/Dönüştüren Şehirler başlığında Medeniyetler Harmanının Özne Şehri İstanbul için; Kadimin her aşamasında ve modern dönemde eksen şehir niteliğini koruyan İstanbul'un küreselleşme sürecinde tarihi akışın merkezinde olması kaçınılmazdır. Bu açıdan, İstanbul'un önümüzdeki yüz yıl içinde bir ulaştırma kavşağı, ticaret ve finans merkezi, kültür ve medya odağı olması, yaşayan canlı bir şehrin kaderidir. der. Bu müjdenin, tarih karşısındaki sınavımız olarak sorumluluk da getirdiği ortadadır. Zira ihya-inşa dengesi bir zihniyet meselesidir. Medeniyetler ve Şehirler, geçmişten günümüze medeniyetler ve şehirler hakkında sahih bilgi ve fikir sahibi olmak isteyenler için okurken çokça notlar alınacak değerli bir kaynaktır.


12 Mart 2018'de prömiyerini yapan Mehmet Akif; 2 perde ve yaklaşık 2 saat uzunluğunda. Mehmet Akif, 12 Mart 2018 tarihinde Ankara Devlet Tiyatrosu'nda prömiyerini yaptı. Bu yıl 12 Mart, pazartesi gününe denk geldiği halde, oyunun pazartesi günü oynanması ve koltuklarımızın kenarlarında Mehmet Akif adlı oyunun kitabını görmemiz, prömiyerini izlediğim oyunu daha da güzelleştirdi. Mehmet Akif: Mehmet Akif, yaşadığı çağı iyi analiz etmiş. Kendini iyi tanımış. Yaşadığı coğrafyayı, mensubu olduğu Türk milletini iyi bilen bir aydındır. Milli şairimiz zor günler yaşamış olsa da prensiplerinden ödün vermemiş. Benimsediği değerlerini her daim dik duruşuyla savunmuştur. Mazhar Osman'ın da dediği gibi ''Akif şiirlerinde dinsizliğe, kaba sofuluğa, riyakar taassuba cihat açmıştır.'' Mehmet Akif'i değer verdiği birçok hocasından dinleyen Remzi Özçelik, kalbinin kalemiyle bir oyun yazmış. Dekor ve kostüm tasarımı: Oyunun kostümünü de dekor tasarımını da Dilek Kaplan üstlenmiş. Dilek Hanım'ın, oyun broşüründe de belirttiği gibi: Oyunda olabildiğince soyutlamaya gidilerek mekana bağlı kalmamaya çalışılmış. Kostüm tasarımında ise sade bir kostüm ve pastel renkler tercih edilmiş. Ayrıca meraklısı için oyun broşüründe kostüm eskizleri de var. Koreografi: Oyunun koreografisini, son zamanlarda gittiğim oyunlarda adını sıkça duyduğum Burçak Işımer üstlenmiş. Gerek denizin canlandırılması olsun gerekse kan betimlemeleri olsun, Burçak Işımer'in elinin değdiği bütün oyun boyunca hissedildi. Emeğine sağlık. Genel olarak: Remzi Özçelik'in oyun broşüründe de belirttiği gibi Mehmet Akif'i oyun olarak yazmak kolay değil. Oyuna beraber gittiğim arkadaşım çok beğense de benim çok içime sinmedi. Kötü değildi. Kesinlikle izlenir ama bana biraz lise zamanlarında okullarda oynadığımız tiyatroları anımsattı. Bunun da konunun ele alınışıyla alakalı olduğunu düşünüyorum. Oyun bana çok parçalı geldi diyebilirim. Biliyorum konu kolay değil. Hatta beraber giden iki kişi oyun hakkında çok farklı yorumlarda bulunabilir. Sanırım bu da ele alınan konuya bakış açısıyla ilgili bir durum. Ama ben şahsen daha orijinal bir oyun bekliyordum. Tabii bununla beraber -özellikle- aralarda mikrofon kullanılmadan, solo söylenen türküler çok ama çok hoşuma gitti. Sadece bu türküler için bile gidilir derim. Umarım faydalı olmuştur. Ayrıca eksik gördüğünüz kısımları ya da oyun hakkında başka fikirlerinizi ve bakış açılarınızı yoruma yazarsanız çok memnun olurum.


Her yurttaşın duyduğunda tüylerini diken diken edecek sözler bunlar, her duyduğunda melodisi de aklında çalar. Mehter ve ya mehteran dediğimiz Osmanlı yeniçeri askeri bandosu dünyanın en eski askeri bandolarından biridir. Kuruluşu hakkında tam bir birliğe varılmasa da ya Orhan Gazi döneminde ya da I. Murat Hüdavendigar döneminde kurulduğu söylenebilir. Ayrıca Türklerin askeri bandoları Osmanlı-Selçuklu ile başlıyor sanıyorsanız yanılıyorsunuz. İslamiyetten önceki Türk devletlerinde de bu gelenek bulunuyordu. Fakat burada yanıldığımız daha büyük bir nokta var. Tarih 1826'yı gösterirken 2. Mahmut, evvelki padişahların düşünüpte yapamadığı bir şeyi başaracaktı. Osmanlı'nın batılılaşması uğruna ve modernizasyon amacıyla Yeniçeri Ocakları'nın kapatılması. Tabii bunun yanında Ahi, Bektaşi Ocakları ve Mehteran Bölüğü de aynı kaderi paylaşacaktı. II. Mahmut Mehteran Bölüğü'nü kapatırken oradaki marşlar ve güfteler de bölükle birlikte kül olup uçtu. Bizim birçoğumuzun eski asırlardan kaldığını sandığımız Mehter Marşları aslında 2. Meşrutiyetin ilanı ile birlikte yani 1908 yılından sonra bestelenmiştir. 1914'te Enver paşanın emirleriyle mehter marşları yeniden bestelenmeye başlanmıştır. Mehter bölüğünün kapatılırken beste ve güftelerin de ortadan kaldırılmasının sebebi, II. Mahmut'un modernizasyon girişimiydi. Yeniçeri ocağını kapatan bir padişah, eski orduyu anımsatan hiçbir şeyi yaşamla bağdaştırmak istememiştir. Bu bir nebze anlaşılabilir. Daha sonra Osmanlı'da milliyetçilik akımının yükselmesiyle birlikte bu marşların gücü keşfedilecek ve Osmanlı marşları tekrardan hatırlanacaktır. Osmanlı Devleti çok uluslu bir İmparatorluktu. Hiç şüphesiz kuranlar Türktü. Orduda Türkçe konuşulurdu fakat bir milli devlet değildi. Zaten o tarihte milli bir devlet düşüncesi de yoktu efendim. Yani konuyu şuna getiriyorum: Mesela Ceddin Deden marşına baktığımızda aslında zaten onun eski bir marş olamayacağını anlıyoruz. Bildiğiniz gibi Osmanlı'da devşirme sistemi var. Yani orduda da farklı milli unsurlar var. Şimdi Mohaç cengine giderken bu marşın söylendiğini bir düşünün derim. Milliyetçilik fikirlerinin hayat bulduğu vakitler 18. yüzyıla rastlıyor biliyorsunuz. Zaten burada bir tespit yapmaya gerek yok. Ceddin Deden Marşının Muallim İsmail Hakkı Bey tarafından1917 yılında yazıldığı bilgisi bulunuyor. Tabii daha sonra bu müzisyenimiz Rast makamında da İstiklal Marşı bestesi yapıyor. Fetih Marşı ise bizzat Arif Nihat Asya tarafından yazılmış olup taa 1980 yıllarında Yıldırım Gürses tarafından besteleniyor. Yine Tarihi Çevir Marşı Enver Paşa dönemine rastlıyor. Sonuç olarak burada bir bilgisizlik var. Bu marşların bir çoğu sanıldığı gibi 500-600 yıl öncesine ait değil, genelde bir asırlık mazileri var. Fakat mazisinin kısa olması marşların kötü olduğunu göstermez. Bana sorarsanız bu marşların gerçekten çok kıvrak kalemlerden çıktığı belli. Her birini dinlerken hayran olmamak mümkün değil. Her zamanki gibi yine döktürmüşsünüz. Mehter Marşı ateşleyici, cesaret verici bir marş. Günümüzde bizler bile dinlediğimizde cesaret veriyor.


Hayatımızın bir anında Hayata tekrar başlama şansı verilse yine aynı seçimleri yapar mısın? ya da Hayata tekrar geleceğini bilsen yine aynı hayatı mı seçersin? tarzında onlarca sorularla karşılaşmışızdır. Hatta yeri gelmiş bu soruları kendimize sorduğumuz anlar bile olmuştur. Genellikle verilen cevaplarda kesinlik olmasa bile insanın hayatında en azından küçük değişiklikler yapmak isteyeceğini tahmin ediyorum. Aslında bu tahminimi subjektif olarak gözlemlemek kolay ama bazı objektif verileri de paylaşarak neden böyle bir tahminde bulunduğumu açıklamak isterim. TÜİK'in 2020 Yaşam Memnuniyeti Araştırması'na göre 2020 yılında hayatından mutlu olan bireylerin oranı %48,2. Bu oran 2019 yılında ise %52,4. Ayrıca bu araştırma grafiği incelendiğinde 2015 yılından itibaren yaşam memnuniyet oranın düşme eğilimi gösterdiği ortada. Kısacası 2020 yılında yapılan TÜİK'in Yaşam Memnuniyeti araştırmasına göre toplumumuzun yarısından fazlası mutlu değil. Ayrıca bu konu hakkında ayrı bir çalışmaya da değinmek gerekirse; UNICEF'in 41 ülkede yaptığı araştırmaya göre ülkemiz memnuniyet sıralamasında son sırasında yer alıyor. Araştırma sonucuna göre ülkemizde 15 yaşındaki çocukların %47'si hayatlarından memnun değil. Araştırmada ülkemizi %38 ile Japonya ve %36 ile Birleşik Krallık izlemekte. UNICEF'in yaptığı bu araştırmaya göre hayatından memnun olan çocuklarının oranının en yüksek olduğu ülke %90 oran ile Hollanda olduğu görülmekte. Yüzdeleri incelediğimizde ülkemiz ve onu takip eden ülkeler arasında yaklaşık 10 puanlık bir fark bulunduğu görülmekte. Bu farkın ülkemizin teknolojik ve sosyal yönden sunduğu imkanların diğer karşılaştırılan ülkelerle arasında bir uçurum olduğunu gösterdiğini düşünmekteyim. Çünkü teknolojiyi ihtiyaç yanında sosyal hobi ve eğlence amacıyla kullanan en büyük nüfus gençlere ait. Bu imkanların geliştirilmesi gençlerin hayattan memnuniyet oranlarının da artmasını sağlayacaktır. TÜİK ve UNICEF'in iki araştırmasının yanında her yıl yayımlanan bir araştırma raporuna da değinerek toplumumuzun hayattan memnuniyetine ait birkaç objektif veri daha sunmak istiyorum. Gallup Araştırma Şirketi'nin 2019 yılında 145 ülkede yaptığı araştırmaya göre hazırlanan 2020 Küresel Duygular Raporu incelendiğine Pozitif/Olumlu Deneyim Endeksine göre ülkemizin 145 ülke arasında %48 oranı ile sondan dördüncü sırada yer aldığı görülmekte (Görsel 1). Ülkemizin ardından son üç sırada %46, %45, %38 oranlarıyla sırasıyla Litvanya, Lübnan, Afganistan yer almakta. Pozitif/Olumlu Deneyim Endeksinin ilk üç sırasında ise %85, %84, %84 oranlarıyla sırasıyla Panama, El Salvador, Guatemala yer almaktadır. Pozitif/Olumlu Deneyim Endeksi, katılımcılarına sorulan Dün iyi dinlenebildiniz mi?, Dün tüm gün size saygılı bir şekilde davranıldı mı?, Dün çok gülümsediniz ya da güldünüz mü?, Dün ilginç bir şey öğrendiniz ya da yaptınız mı?, Dün günün büyük bölümünde keyifli miydiniz? şeklindeki 5 adet soruya verilen cevaplara göre hazırlanmakta. Araştırma şirketi katılımcılara bu soruları sorarak, hayattan memnuniyet oranlarının kişi başına milli gelir düzeyi ile paralellik göstermesi yerine katılımcıların o an içinde bulundukları ruh hallerini yansıtmasını amaçlamakta. Bundan dolayı Pozitif/Olumlu Deneyimler Endeksinin ilk üç sırasında İsveç, Lüksemburg, İrlanda gibi ülkeler yerine Güney Amerika ülkeleri yer almakta. Pozitif/Olumlu Deneyim Endeksini oluşturan sorular arasında yer alan Dün ilginç bir şey öğrendiniz ya da yaptınız mı? sorusuna evet cevabını verenlerin en düşük olduğu ülke Türkiye. Ülkemizdeki katılımcıların yaklaşık %20 si bu soruya evet cevabını vermiş (Görsel 2). Yani 2020 Küresel Duygular Raporuna göre toplumumuzun %80'i bir gün önce ilginç bir şey öğrenmediğini ya da yapmadığını söylemekte. Bu durumun ülkemizin %80'inin tekdüze bir hayat yaşadığını açıklayan bir veri olduğunu söylemek bence yanlış bir şey olmayacaktır. Bu veri yüksek oranda tekdüze bir hayat yaşayan toplumumuzun hayattan memnuniyet oranlarının da düşük olmasını açıklayan bir gerçektir. Küresel Duygular Raporunun her yıl yayımlandığını önceden belirtmiştim. Peki önceki yıllara ait Küresel Duygular Raporunda yer alan Pozitif/Olumlu Deneyim Endeksini incelediğimizde ülkemiz nasıl bir seyir seyretmekte? 2019 ve 2018 yıllarında yayınlanan Küresel Duygular Raporlarına baktığımızda Pozitif/Olumlu Deneyim Endeksinde 143 ülke arasında ülkemiz sırasıyla %50 ve %53 oranlarıyla sondan dördüncü sırada yer almakta. Yani ülkemizde son 3 yıldır daha da azalan bir hayattan memnuniyet durumu mevcut. Ayrıca 2019 yılına ait Küresel Duygular Raporu'nda Pozitif/Olumlu Deneyim Endeksi'nde Dün ilginç bir şey öğrendiniz ya da yaptınız mı? sorusuna %26 kişinin evet cevabı verdiği görülmekte. 2020 yılına ait raporda %20 olan bu oranın 1 yılda %6'lık bir düşüş sergilemesi ülkemizin gittikçe artan tekdüze bir hayat yaşamaya başladığını ve bu durumun da düşük olan hayattan memnuniyet oranının daha da düşeceğini gösterdiğini düşünmekteyim. Açıkladığım bu üç çalışmanın verilerini bir bütün olarak incelediğimizde araştırma oranlarının dahi birbiri ile paralellik gösterdiğini görmekteyiz. İncelediğimiz bu objektif verilere göre ülkemizde her iki kişiden birinin hayatından memnun olmadığını düşünmek kaçınılmaz bir sonuçtur. Peki bu objektif verilere gerek kalmadan da bu sonuca ulaşamaz mıydık? Evde, sokakta, iş yerinde hayatın herhangi bir köşesinde kendimizi hayatın akışından çıkarıp çevremizdeki insanları incelediğimizde yine aynı sonuca varacağımızı düşünüyorum. Çünkü bu objektif verilerin ortaya koyduğu hayattan memnuniyet oranının bu kadar düşük olduğu toplumda sevgi ve saygı kavramları gün geçtikçe değerini yitirecektir. Bu kavramların değerinin yitirilmesi şiddet, cinayet, intihar, zorbalık gibi durumların toplumda sıradanlaşmasına sebep olacaktır. Bunun yanında akıllarda geçmişe bir özlem, dillerde keşkeler ile kurulan pişmanlık dolu cümleler yer alacaktır. Geçmişe özlem duyan bir toplumun çoğunluğunun gelecek için umut beslediğini düşünmek ise fazlaca iyimser olacaktır. Geleceğe umutla bakmayan bir toplumdan insanlığa yön verecek bir adım beklemek bana fazlaca abes geliyor. Kısacası bu durum Cengiz Han'ın bir çivi ile bir ülkenin nasıl kurtulacağını anlattığı söze benziyor. Toplumumuzu incelediğimizde gerçekten bu kadar yüksek orandaki objektif veriler göze çarpmakta mı sizce? Benim için bu sorunun cevabı büyük harflerle evet ama Türkçe dil kuralları nedeniyle küçük yazıyorum şuanlık. İşin esprisini bir yana bıraktığımızda hayattan memnuniyetsizlikten kaynaklanan negatif durumların artık göz ardı edilemeyecek şekilde toplumumuzda yer edindiğini çoğumuz fark etmiştir. Özellikle artan şiddet olayları, sosyal zorbalıklar, kadın cinayetleri, hayvan cinayetleri, intihar olayları bu durumun neden olduğu sonuçlar olarak görüyorum. Hayattan memnuniyetsizliğe sebep olan geçim sıkıntısı, tek düze hayat, verilen emeklerin karşılığını alamamak, adaletsizliklere maruz kalmak, hak arayamamak, işsizlik gibi negatif durumlar toplum içerisinde bu sonuçların daha da yaygınlaşmasına sebebiyet veriyor. Bununla ilgili yıllık işsizlik oranı ve yıllık intihar sayılarının seyirlerinin gösterdiği paralelliği örnek vermek isterim. 2012 yılında %8,4 oran işsizlik oranı 2012 yılından sonraki yıllarda %10'a yakın seviyelerde seyretmekte. Yıllık intihar sayısına baktığımızda ise 2012 yılında 2600 olan intihar sayısı 2012 yılından sonra 3200 seviyelerinde izlenmekte. Bu paralellik artan intihar sayısının artan işsizlik oranıyla ilişkisi olduğu yorumunu destekler nitelikte. Tabi bu durumu sadece intihar ve işsizlik ile ilişkilendirmemek lazım. Sosyal zorbalıklar, kişinin sesini duyuramaması, kadının toplum içerisinde maruz kaldığı baskı ve eşitsizlik gibi olumsuz durumlar hayattan memnuniyetsizlik oranının armasına ve intihar, cinayet, şiddet gibi sonuçların toplum içerisinde yaygınlaşmasına ve sıradanlaşmasına sebep olmakta. Toplumumuzda hayat memnuniyetsizliğinden kaynaklanan negatif durumlardan biri de geleceğe karşı umutsuzluk. Geleceğe karşı umutsuzluk günümüz genç sorunlarının en temellerinden biri. Aslında bu sorun bir yapbozun bütün hali. Bu yapboz işsizlik, eşitsizlik, torpil, beyin göçü, gelecek kaygısı gibi onlarca parçadan oluşmakta. Bu parçalar zamanla genç toplumun hayata karşı memnuniyetinde düşüşe ve sonrasında da geleceğe karşı umutsuzluğa sebep olmakta. Bunun yanında orta yaşlı toplumun da yaşadığı hayata karşı memnuniyetsizlik genç toplumun üzerinde negatif durumlara sebep olmakta. Örneğin geçim sıkıntısı yaşıyan bir ailede sosyal yönden çağın gerisinden kalmamak için mücadele eden gençlere, üretimde ve yönetimde söz sahibi olmak isteyen bir gencin kendisine güven duyulmaması ve şans verilmemesinden gençlerin yeteneklerinin körelmesine, geçim sıkıntısı veya işsizlik gibi ekonomik problemler gençlerin beyin göçü için fırsatlar kollamasına sebep vermekte. Hayattan memnun olmayan bir toplumun yarınını oluşturacak gençlerinin yarına umutla bakmayışı yarınlarında bugünden bir farkı olmayacağını gösteriyor sanırım. Çünkü bugünlerde gençlik enerjilerini üretmeye ve yönetmeye harcayamayan gençlik yarın için yapılacak bir hayal kuramamakta. Hayattan memnuniyetsizliğimizin resmi o kadar büyük ki. Toplumun en küçük birimi olan aile içerisinde bile memnuniyetsizliğin nedenleri birbirinden çok farklı. Bu kadar yoğun memnuniyetsizlikten kaynaklanan toplum üzerindeki yoğun stres ve depresyon birey içerisindeki küçük bir memnuniyetsizlik kıvılcımının topluma alev olarak yansımasına sebep oluyor. Bu alevi birey içerisinde kıvılcım iken söndürmek sosyal devlet anlayışı ile oldukça mümkün. Ama toplumu içerisine almış bir alev resmin en uzak köşesine bile küçük bir kıvılcım yollayarak yeni alevlere sebep olabilmekte. Bahsettiğimizi verileri incelediğimizde toplumumuz için artık resmin dört bir tarafını alevlerin sarmış olduğu ortada. Böyle bir toplumda sosyal devlet anlayışı ile alevleri söndürmeye çalışmak hiçbir şeye çözüm olmayacağı aşikardır. Hatta sosyal devlet anlayışının işleyişinin sorgulanmasına bile neden olacaktır. Bir yerden sonra ise geçti Bor'un pazarı sür eşeği Niğde'ye demek kaçınılmaz son olacaktır.


Sabah yüzüne vuran güneşle uyandı. Kollarını iyi yana açtı, dünyayı kucaklayacakmışçasına gerindi. Yıllardır çocuk bekleyen bir ailenin doğan çocukları gibi çarçabuk doğdu gün. Gece aymaz görünen gün aydı. Baba karınca, ekmek aslanın ağzında diyerek bir büyük çekirdek sırtlandı. Küçük kedi, yakalamayacağı kuşların peşine düştü. Kuşlar kırıntıların, ağaçlar suyun peşine düştü. Sürekli bir şeyler bir şeyleri kovaladı. Gün geceyi kovaladı. Öğle akşamı, akşam sabahı kovaladı. Pencereyi açtı. Gözleri acıyana dek gökyüzüne baktı. Birbirini kovalayan ama hiçbir zaman kavuşamayan bulutları izledi. Bulutlardan birisi dursa, arkasına baksa, bir an gitmese tüm bulutlar birbirine kavuşacaktı. Bir bulut kavuşmak istediği buluttan vazgeçse belki de hemen hemen tüm bulutlar birbirine kavuşacaktı. O bir buluttu belki bilemedi. O bir buluttu belki de sevdasından vazgeçemedi. Birkaç aydır başında birçok dert vardı. Son günlerde her şey üst üste gelmeye başlamıştı. Dün o kadar çok bunalmıştı, sıkılmıştı ki hava almak için dışarı çıktı. Kafasının içindeki asla susmayan seslerden kurtulmak için kalabalıklar arasında yürümeye başladı. Birbirine bağıran insanlar, kavga eden çiftler, dayak yiyen çocuklar gördü. Belki güzel şeyler de vardı ama o sadece bunları görüyordu. İstemsizce attığı adımlar sanki yerdeki kaldırım taşlarından biriydi. Yolun üst geçitle bağlanan sonu geldiğinde, hiç düşünmeden üst geçide çıktı. Kendiyle yaptığı kısa muhasebenin ve üstüne çok düşünülmemiş fikrin, hayal aleminden gerçeklerin içine çıkacağı sıra ortaya çıkan bir zarf. Zarfın içindekine olan merakı, her şeyden kurtulma düşüncesinin önüne geçti. Eğilip zarfı aldı. Açmak için yeltendi ancak biraz daha merak etmek istedi. Şu merak denen illet bizi hava gibi su gibi hayatta tutuyormuş meğer, diye geçirdi içinden. Gerisin geriye geri dönerek evin yolunu tuttu. Eve geldiğinde iyice sabırsızlanmıştı. Bir yandan zarfı avucunda sıkıyor bir yandan açıp okumak istiyordu. Bu sarı zarf, o tam boğulmak üzereyken tutunduğu tahtası olmuştu. İçinde bir kağıt olduğu belliydi. Hatta birçok kağıt vardı. İçinde ne yazdığını bilmiyordu ama bilmezken bile bu zarf hayatını değiştirmeye yetmişti. Onu daha önce hiç görmemiştim. Ama son birkaç aydır adını çok duymuştum. Her duyduğumda daha çok sevmiştim. Hayalimde tuttuğu köşeye, ona yüklediğim duygulara her gecen gün daha çok aşık olmuştum. Onu hiç görmediğim ve tanımadığım halde her gün daha çok bağlanmamı ise şuna bağlıyordum: Birisi tarafından sevilir olmak. Elbette çevremde beni seven insanlar vardı. Ama kardeş sevgisi, arkadaş sevgisi ya da anne sevgisi gibi değil. Bir kadının bağlı, tutkulu, gece uyurken düşünceli sevgisine açtım. Böyle düşünmeme bir başka sebep de o olmazsa olmaz diye değildi bu sevgi. Mesela onun bir sevdiğinin olduğunu öğrendiğimde bir başka kadında da arayabilirdim bu sevgiyi. Peki neden o diye düşündüm. Çünkü bazı tesadüfler insanın kaderinde dönüm noktalarıdır. Çünkü o sevginin, o aradığım sevginin en güzel tesadüfü onda gizliydi. Bu sevgiyi hiç görmemiştim. Belki de bundan dolayı onu hiç görmeden bu kadar bağlandım ve üstüne üstlük sevdim. Zarfın içinden diğer sayfayı çıkardı. Tam okumaya başlayacağı sıra, zorla güldürülmeye çalışılmış bir kuş gibi kapının zili çaldı. Devam etmek istedi. Ancak gerçek olmayan kuşların bu ızdırabını sonlandırmak için mektubu iyice bellenmiş eklem yerlerinden tekrar katlayarak zarfa geri koydu ve kapıyı açmaya gitti. Şu büyük şehirlerin bitmeyen trafiği gibi gönlüm. Her sabah her akşam, seni düşünmek için başladığım mesai saatlerine yakın sıkışıyor kalbim. Kocaman dünya küçülüyor içimde. Sığamıyorum. Bu bir hikaye midir bilinmez ama kozasından erken çıkan kelebek gibi daha yeni başlıyor her şey. İlk başta çelimsiz adımlar attık. Tuttuğumuz nefesi sakladık. Bir günlük yaşayabilmek için yıllarca çalıştık. Hakkımız sanıyorum bu hikayeyi anlatmak. Bizim de hakkımız.


Her denk gelişimde Keşke 10 parmağım daha olsaydı da aynı anda hepsini ağzıma sokup kusabilseydim! dedirten aldatma, aldatılma haberleridir bana böyle bir yazı yazdıran. Gerçekten artık bu aldatılma olayı o kadar yaygınlaştı ki her birimiz tarafından çok doğal karşılanır hale geldi. İnsanların tepki gösterme katsayısı da yıllar ilerledikçe düştü resmen. En basitinden bir arkadaşımızla şu Murat Başoğlu'nun eşini aldattığı haberi paylaşsak Eee canım ne var bunda, herkes yapıyor. gibi tepkiler alır olduk. Bu denli alışıldık bir hal alması bana sıkıntı veriyor çünkü kesinlikle es geçilmesi normalleşen bir durum olmamalı bence. Adam eşini aldatmış diyorsunuz Hıım, normal yaa. diyorlar. E ama yeğeniyle aldatmış. diyorsunuz. Birden Vay şerefsiz! moduna giriliyor. Neyse... Zaten aldatmanın kendisi yeterince aşağılık bir davranış iken, Murat Başoğlu haberindeki ensest ilişki boyutuna değinmeyeceğim bile. Ben bu yazıda aldatmayı üç açıdan ele almak istiyorum: aldatmanın normalleşmesi, cinsiyet fark etmeksizin moda olması ve aldatmaya İslamiyet süsü verilmesi. Şu an için daha çok normalleşmesi boyutuyla ilgilenmek istiyorum. Elbette ki bunun altında yatan birçok sebep vardır ama ben esas sebebin insanların, aldatmanın meşru olduğuna inandırılması olduğunu düşünüyorum. Bu da online diziler, TV dizileri, filmler, kitaplar aracılığıyla ilmek ilmek beynimize işleniyor bence. Özellikle son yıllardaki popüler Türk dizilerini incelersek ve akşam işinden, okulundan döndükten sonra hep beraber televizyon başına kurulup bu dizileri büyük bir keyifle izleyen Türk aile yapısını göz önünde bulundurursak; problemin temeline de inmiş oluruz.İnsan göre göre, hayvan süre süre alışır. atasözüne hak vermemek elde değil. Bu popüler dizilerde aldatma olayı ve beraberinde gelen olaylara tanık olan bireyler artık alışma dönemine giriyorlar ve bu şekilde de onlara aldatma olayı meşruymuş gibi gelmeye başlıyor. Bilhassa Fox Tv'de yayınlanan-kusura bakmayın ama gerizekalıca diyeceğim türden- insanları gayrimeşru çocuk sahibi olmanın mutluluk getirdiğine inandıran yapıdaki diziler, 6-12 yaş grubundaki çocuklar tarafından sıkça izleniyor ve daha bu yaşlarda aldatmak özendiriliyor. Bunun için ne yapılmalı bilemiyorum çünkü sadece bu diziler de değil aslında. Ülkemizde son yıllarda oldukça rağbet gören yabancı bir dizi daha var aldatmayı özendiren: Game of Thrones. Namı diğer GoT. Bu GoT çılgınlığı İngilizce ile alakası olan olmayan herkesi sardı ve inanır mısınız, dayımın eşi bile izliyor. Şimdi, çocuklarına Cartoon Network izlettirmeyen elit ebeveynler gibi konuşmak istemem ama kültürel açıdan bizimle uyuşmayan bir dizi olduğu aşikar. İtiraf etmeliyim ki ben de izliyorum. İzlemeyenler olabileceği için isim vermeden örneklendirmeye çalışacağım. Dizide kralın karısı, kralı kendi erkek kardeşiyle aldatıyor. Öncelikle bir afallıyorsunuz ancak bir süre sonra böyle bir durumla gerçek hayatta karşılaştığınızda normal karşıladığınızı fark ediyorsunuz ve bir kez daha ürperiyorsunuz. Yani en azından ben ürperdim. Demem o ki bir şekilde hem ensestliğin hem de aldatılmanın meşru olduğuna inandırılıyorsunuz. Gerçi bu dizilerden bahsettim ama yasak aşk edebiyatımız için de her zaman geçerli bir akçe olmuştur. Bunu Halit Ziya'nın 1923'te yayımlanan Aşk-ı Memnu'sundan da anlayabiliriz. Nedense insanların acı çektiği, üzüldüğü, entrikaların döndüğü, kaosun fırsat kolladığı senaryolar hep bir odak noktası haline gelmiştir. Tabii ki buradaki örnekte de olaylar yine hepimizin bildiği üzere Bihter'in, eşini yeğeniyle aldatması ile başlıyor. Başkalarının acılarından zevk almak belki de insan doğasında vardır ama bunun sadece burada kalmasını diliyorum. İnsanların böyle şeyleri okuyarak, izleyerek normal bulmaya başlaması korkunç bir kabullenmişliği beraberinde getirmemeli. Lütfen sadece görün, okuyun, izleyin ama uygulamayın! Gelelim aldatmanın moda olması mevzusuna. Aldatmak deyince, e şimdi yalan yok, eskiden beri erkeklere yükleniliyor. Hatta halk arasında da sıkça dile getirilen bir Erkek değil mi, yapar. furyası bir anda beliriyor beynimde. Fakat son zamanlarda aldatmanın trendleşmesiyle birlikte cinsiyet fark etmeksizin çoğu insanın gerçekleştirdiği bir eylem oldu bu. Başından beri kurmayı kendime yediremediğim cümle ise şu aslında: Evet, artık kadınlar da aldatıyor... Kesinlikle altında yatan sebeplere bakılmasına bile gerek olmayan bir konu bu. Benim için aldatanın cinsiyetinin zerre önemi yok. Yani kadın veya erkek olması bir şeyi değiştirmeyeceği gibi, Ama şöyle şöyle oldu da ondan aldattı. diye başlayıp E n'apsaydı? gibi cümlelerle tamamlanan ve aldatan tarafın desteklendiği konuşmalar da hiçbir şeyi değiştirmez. Çünkü hiçbir sebep karşıdakinin aklını yok saymanızı, sadakatini boşa çıkarmanızı haklı kılamaz. Hele cinsiyet bunu sağlayacak en son etken. Doğuştan getirdiğiniz bir özelliğiniz sayesinde kişiliksizliğinizin sebep olduğu yıkımı örtemezsiniz. Kısacası cinsiyet fark etmeksizin aldatan taraf haksızdır diye düşünüyorum. Çok da netim bence. Buraya kadar fazla atarlı göründüğümü düşünmeye başladım. Sanırım konu ciddiyet gerektirince kendimi kaptırdım biraz. Hatta okuyanlar hakkımda Bu kız kesin aldatılmış. falan diye düşünebilir ama sanırım bu kez yaşanmışlıktan çok yaşananları görmüşlük böylesine katı olmama sebep oldu aldatmak konusunda. Yani evet, aldatılmadım ama çevremde öyle çok şahit oldum ki aldatmanın aile parçalayışlarına, huzur bozuşlarına... Bundan muzdarip olan ve memnuniyetsizliğini belirtmeyen insanlar olduğunu duyurmak istedim sanki. Umarım başarabilirim diyorum ve ele alacağım son açı olan aldatmaya İslamiyet süsü verilmesi saçmalığına yer vermek istiyorum. Konuya nasıl gireceğimi bilemiyorum. Sonuçta din alimi filan değilim ve her insanın Müslüman olması gerekmediğinin, insanların kendi dini tercihleri olabileceğinin de farkındayım. Ama %99,2'si Müslüman olan minnoş ülkemizin sözde dinci kişiliklerini eleştirmeden edemeyeceğim. Cidden böyle bir kitle var ve Ben dört karı alabiliyorum. şeklinde İslami sapıklıklarını meşrulaştırıyorlar. Maymun iştahlı oluşlarını peygamberimiz de çok eşliydi diye örtmeye çalışmaları da cabası. Öncelikle hazmetmeleri gereken konu şu ki İslamiyette evli olduğunuz kadının yani eşinizin izni olmadan bir başkasıyla evlenemiyorsunuz. Yani yiğidim, sen dört kadınla evlenebilirsin iyi hoş da ben bu coğrafyada buna izin verebilecek bir kadın tanımıyorum. Diyelim ki böyle bir kadın buldun, buna kanunlarımız izin vermiyor. Çünkü takdir edersiniz ki Medeni Kanun'da çok eşlilik yer almıyor. Şimdi bunun aldatmakla bağlantısı ne, diyeceksiniz. Şöyle ki adam eşinin izni olmadan bir başkasıyla birlikte oluyor ve bunun İslamiyet'te yer aldığını iddia ediyor. Ama aslında yaptığı, eşini aldatışına İslamiyet süsü vermekten başka bir şey değil. Umarım bu kitlenin mide bulandırıcılıklarına bir çözüm yolu en kısa sürede bulunur çünkü bu konuda bir önerim yok maalesef. Bu nefret kusan yazımı biraz daha duygusal noktalamak istiyorum. Sebep olarak da şunu göstereceğim: bir insan bir insana bunu yapmamalı be kardeşim. Karşıdakini yok saymaktır çünkü bu. Birine olan sevginiz, aşkınız ya da beslediğiniz duygunun adı her ne ise o duygu bittiği anda bunu ona söylemeli ve her şeyi sonlandırmalısınız. Çünkü karşıdaki insan bunu başkasından öğrendiğinde ya da kendi kendine böyle bir gerçekle yüzleştiğinde toparlanması zor olacaktır ve kendisini, eksikliklerini sorgulayacaktır. Bir süre sonra belki de kişisel özelliklerini eksiklik olarak nitelendirecek ve sonu gelmez bir özgüven eksikliği çukuruna itilecektir. Fakat üstte de belirttiğim gibi insan insana bunu yapmaz. Bu yüzden harap düşmesi gereken taraf siz değilsiniz, bırakın siz huzurlu bir rahatlama seline kapılmışken vicdanı sızlayan o olsun ve siz insanlığınızın keyfini sürerken o insan olup olmadığını gözden geçirsin. Güzel bir eleştiri olmuş. Ahlaksızlığın arkasında yatan en büyük sebeplerden birinin TV programları olduğunu ben de düşünüyorum. İnsanların mahremiyetine saygısızlık da had safhada. İlk Buluşma diye bir program var mesela erkekler eşlerinin yahut sevgililerinin yanındayken yanlarına başka kızlar geliyor , kıskandırmaya çalışıyorlar. Kadın burada zarar görüyor. İkinci mesele tek eşlilik aslında olması gereken ve istenendir o zamanlar Araplar sınırsız sayıda evleniyorlardı bu yüzden dört eşe izin verilmiş ama tek eşliliğin DAHA HAYIRLI olduğu vurgulanmıştır.Yazı için tekrardan teşekkür ederim. Sadece dizi konusunda farklı bir bakış açısı sunmak için bir kaç soru ortaya atmak istiyorum. Soruları gerçekten duraksayarak,cevaplamaya çalışarak okudum ama cevapladıkça kendimle çeliştiğimi fark ettim ve cevaplamayı bıraktım.Sadece şu gerçeklik mi diziyi etkiliyor,dizi mi gerçekliği etkiliyor muhabbetine değinecek olursam; bence bu bir döngü şeklinde ilerliyor olabilir.Yani;insanın kaostan zevk aldığı için bu kaosu gerçeğe yansıtması ve ardından bunu dizilere uyarlaması söz konusu olabileceği gibi,dizideki kaostan etkilenen insanın bunu gerçeğe yansıtması da söz konusu olabilir.Bu,insanların dizilerden etkilendiği gerçeğini kanıtlamış olurken gerçeğin dizilere yansıtıldığını da çürütmez diye düşünüyorum.Yorumun için teşekkürler.


Selam olsun, kelimelerle taşan gönlümün kapısını çalıp onları gün ışığına davet eden dostlara. Adeta bir doğum sancısı gibi hissettiriyor ilk kez yayımlanacak bu yazıyı yazmak ama sancısı kadar şifası da büyükmüş. Günlerdir ilk ne yazsam diye sancı çekip dururken fark ettim ki yazıya geçirecek bir şeyler düşünmesi ve iç sohbetler etmesi insanın kendiyle, bu bile ne güzel bir şifa imiş. Bu yüzden önce bu şansı ve cesareti veren dostlara buradan büyük bir teşekkür etmek istiyorum beni yüreklendirdikleri ve aralarına davet ettikleri, bu iyileştirici eylemi tecrübe etmeme olanak sağladıkları için yürekten selamlıyorum. Kendimi bildim bileli okumaya sevdalı bir yüreğim var. Okumaya ve okutmaya! Bu benim ömrümde hep bir sancı bir dinamikti. Toy ömrümün tatlı acı her anısında okumak benim en kıymetli yoldaşlarımdan biri olmuştur. İlk emri, hayatı, kader kitabına yazılmış yazımızı ve yazanın bize gönderdiği mesajları, şiirleri, romanları, gökyüzünü, mevsimleri, mis kokulu çiçekleri, meyve ya da gölge veren ağaçları okuma gayreti ve sevgisi beni hiç yalnız bırakmamıştır. Sevinince üzülünce şaşırınca yara alınca merhemi hep okumakta bulmuşumdur. Kendimi de şanslı hissetmişimdir hep bu yüzden. Şimdi buna bir de yazmak gayreti eklenince sanki içimde eksik kalan bir yer tamam oldu. Gerçekten çok güzel yazılar ve denemeler yazıyorsunuz. Okurken çok keyif alıyorum ellerinize dilinize kaleminize sağlık çok teşekkür ederim. Bu hoş ve samimi yazıdan dolayı tebrik ediyor, devamını bekliyoruz.


2019 çok konuşulacak kitabı Metastaz, usta gazeteciler Barış Pehlivan ve Barış Terkoğlu ortaklığında yaklaşık 10 gün önce raflarda yerini aldı. Önceki kitapları Sızıntı ve Mahrem gibi Metastaz'ın da yayınevi Kırmızı Kedi. Bu sene yine Kırmızı Kedi Yayınevi'nden çıkan ve üzerinden 6 ay geçmesine rağmen hala çok satanlarda bulunan Yılmaz Özdil'in Atatürk'ü en yalın haliyle anlattığı Mustafa Kemal'in incelemesine de buradan ulaşabilirsiniz. Metastaz'ı aldıktan sonra şöyle bir önsözünü okuyayım dedim ve 80. sayfada anca durabildim. Kitabın üslup ve anlatımını çok beğendim. İlk defa bu kadar akıcı ama çevirdiğim her sayfada içimin daraldığı bir kitap okudum. Metastaz içindeki resmi evraklardan alıntılara rağmen, tekrar tekrar tasnifler yaparak okuyucunun ana konudan kopmasını engellemiş. Bunlar 320 sayfalık kitabı adeta tek solukta okutuyor. Metastaz kelimesi tıbbi olarak kötü huylu kanser hücrelerinin vücudun başka bölgelerine yayılarak yerleşmesi durumuna denir. Kitaba isim olarak Metastaz'ı seçmeleri tıbbi terim anlamını göz önüne alırsak nokta atışı bir seçim olmuş. Çünkü kitap esas olarak 15 Temmuz öncesinde ve sonrasında ülkemizdeki tarikatların devleti ele geçirmesini anlatıyor. Metastaz araştırmacı gazeteciliğin hakkını veren bir çalışma. Nasıl ki Necip Hablemitoğlu'nun yazdığı Köstebek kitabı Fetö'nün polis ve askeriyedeki işleyişini yıllar öncesinde tüm çıplaklığıyla anlatıyorsa; Barış Pehlivan ve Barış Terkoğlu'nun yazdığı Metastaz'da aynı şekilde Fetö ve ondan sonraki boşlukta ülkenin kılcal damarlarını ele geçiren Menzil, Kurdoğlu, Yazıcı, Okuyucu, Süleymancı gibi tarikatları tüm açıklığı ile anlatılıyor. Ama korkarım insanlar Metastaz'ın değerini 4-5 sene sonra aynı Fetö gibi iş işten geçtikten sonra anlayacak. Kitabı okurken fark ediyorsunuz ki devletimiz FETÖ belasından hiç ama hiç ders çıkartmamış. Kitapta, 15 Temmuz sonrası devlete sızan cemaat ve tarikatların köşe başlarını nasıl tuttuğu isim isim, kurum kurum anlatılıyor. Metastazı okuduktan sonra o zamana kadar dünyadan bir haber olduğunu anlıyorsunuz. Mesela Havelsan'da İskenderpaşa cemaati hakimmiş. Savunma sanayiinde ise genel olarak Rıfailerin adı geçiyormuş. Başka bir sayfada ise sağlık bakanının çocuk ölümleri ile ilgili Menzil şeyhinden İstihareye yatarak onlarca çocuğun ölümü hakkında bir işaret istediği ve olayın sümen altı edildiği yazıyor. Menzilci polislerin Polis Akademisi mescidince Vird zikri çekmesinden, Fetö borsasından ve Fetö yargılamalarından da bahsediliyor. Tahliye ettiği FETÖ şüphelisi işadamlarını tutuklatan savcıyı FETÖ'cüdiyen hakimi, FETÖ soruşturmasında rüşvet aldığını ortaya çıkaran başsavcının rüşvet alan bir FETÖ'cü olduğunu iddia ettikten sonra tutuklayan hakim, FETÖ'den tutuklandı. Adeta usta bahçivan uşak olayına dönen bu olayı mantık sorusu çözer gibi alt alta yazmadan anlayamıyorsunuz. Bunlardan dolayı Metastazı okurken her sayfanızda midenize kramplar girecek benden söylemesi. Yazının sonunda toplayacak olursak günümüzün Uğur Mumcuları Barış Pehlivan ve Barış Terkoğlu herkesin kütüphanesinde bulunması gereken başarılı bir eser ortaya koymuşlar. Günümüzün paralı gazetecilerine ve yazdıkları copy-paste kitaplara Metastaz ile adeta gazetecilik dersi vermişler. Metastaz şimdiye kadar 10 günde 100.000 satış rakamına ulaşıp 3 baskıya girdi. Umarım 30. hatta 300. baskılarını da görürüz. Yazımı Mustafa Kemal Atatürk'ün şu sözüyle noktalamak istiyorum. Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz. Hicbir oluşum içinde bulunmamış bir şahıs neden bu kadar keskin konuşur, nasıl bu kadar net ve ileri görüşler ifade edebilir.


Michelangelo ya da tam adıyla Michelangelo di Lodovico Buonarotti Simoni, Rönesans dönemine damga vurmuş İtalyan sanatçıdır. Davut, Adem'in Yaratılışı, Pieta ve Kıyamet Günü gibi iz bırakan yapıtlarla tanınan Michelangelo; resim, mimari ve heykel gibi alanlarda eser vermiştir. Rönesans döneminde İtalya'nın en önde gelen sanatçılarından biri olmuş, özellikle resim ve heykel sanatında icra ettiği eserlerle sanat tarihine damga vurmuştur. Michelangelo'nun hayatı, birçok dönüm noktası ile doludur. Şüphesiz Rönesans döneminin en önemli parçası olan Medici Ailesi ile kurduğu ilişki, onun sanatsal gelişiminde önemli düzeyde rol oynamış ve bugün dünya çapında tanınan bir sanatçı haline dönüşmesinde belirleyici olmuştur. Michelangelo, İtalya'nın orta kuzey bölgesinde konumlanan Arezzo kentinin yakınlarındaki Caprese köyünde, 6 Mart 1475 tarihinde doğmuştur. 18 Şubat 1564 tarihinde ölümüne kadar birçok önemli eseri sanat tarihine kazandırmış ve Rönesans döneminde Avrupa'nın gelişiminde hayati bir rol oynamıştır. Rönesansın en ikonik figürlerinden biri olan Michelangelo'nun hayatı, eserleri ve sanat perspektifi hakkında merak edilen detayları derledik. Michelangelo'nun hayatı, Floransa'ya taşınması ile birlikte dönüşüme uğramıştır. İtalya'nın en ünlü sanatçılarından biri olan Michelangelo, dönemin ünlü ressamlarından biri Domenico Ghirlandaio'nun yanına çırak olarak verilmesiyle bir kırılma yaşamıştır. Henüz 13 yaşındayken Rönesansın en önemli figürlerinden biri olan Ghirlandaio ile tanışan Michelangelo, burada Medici Ailesi ile tanışma fırsatı elde eder. Medici Ailesi, Rönesans hareketlerinin finansörü olan ve Avrupa aydınlanmasında en önemli rolü üstlenen zengin bir ailedir. İtalya'nın Floransa şehrindeki birçok tarihi mabedin yapılmasında öncü olan aile, aynı zamanda döneminde sanatın gelişimine olan katkılarıyla tanınır. Dolayısıyla Michelangelo'nun Medici Ailesi ile tanışması gerçek anlamıyla dönüm noktasıdır. Özellikle Lorenzo de Medici, Michelangelo'nun hayatı içerisinde önemli bir yere sahiptir. Floransa şehrinin gayri resmi olarak başkanlığını yürüten Lorenzo, Rönesans döneminde ise doğrudan fiili olarak şehrin hükümdarlığını elde etmişti. Michelangelo ise San Marko Bahçesi içerisinde Lorenzo de Medici ile tanışmış ve ondan önemli ölçüde destek görmüştür. Michelangelo'nun hayatı, 26 yaşında çok daha önemli bir kırılma noktasından geçmiştir. Sanat tarihinin en büyük heykeltıraşlarından biri olmasına giden yol, henüz 26 yaşını yeni doldurmuşken açılır. Michelangelo, dünyaca ünlü Davut heykelini yaptığında 26 yaşındaydı. Heykel, yaklaşık olarak 5.5 metre uzunluğundaki bir mermer taştan inşa edilmiştir. 1501 yılında yapımına başladığı Davut heykelini 1504 yılında, aradan geçen 3 yıl içerisinde tamamlamış ve bu başyapıtı ile dönemin önde gelen sanatçıları arasında kendini kabul ettirmiştir. Michelangelo, Davut heykelinin yapımında gece gündüz çalışmıştır. Yaşamının büyük bir bölümünü adadığı heykeli herhangi birinden ya da yardımcıdan destek almadan tamamlamış olması takdire şayandır. Davut heykelini tamamlamasının ardından 1505 yılında Michelangelo'nun hayatı açısından bir başka dönüm noktası gelişir. Papa II. Julius, Davut heykeli ile sanatsal kişiliğinin farkındalığını açık bir şekilde gösteren Michelangelo'ya, yaşamı boyunca elde ettiği en önemli başarılardan biri olarak kabul edilen Sistina Şapelinin tavan resimlerini yapması görevi verilir. 520 metrekarelik dev bir alan üzerinde yaptığı bu çalışma ile Michelangelo, yine takdir kazanmayı başaracaktır. Yaklaşık olarak 3 yılda tamamladığı tavan resmi ile yine tüm dikkatleri üzerine çekmeyi başaran İtalyan sanatçı, burada yaratıcılığının doruk noktası olarak kabul edilen birçok figüre yer vermiştir. Sistina Şapelinin tavan kısmında; Nuh Tufanı, Adem, Havva ve Eski Ahit'ten esinlenerek oluşturduğu figürler, döneminin sanat perspektifinin çok ötesindedir. Burada oluşturduğu anlatılardan sadece biri olan Adem'in Yaratılışı anlatısı, batı resim tarihi açısından kritik bir dönemeç olarak kabul edilir. Bu anlatı, dönemine dek yapılmış en canlı ve estetik tasvirdir. Michelangelo'nun eserleri; heykel, mimari ve resim olmak üzere 3 farklı şekilde incelenmelidir. Bununla birlikte Michelangelo'nun yaşadığı dönemin rekabet gücü yüksek sanatsal kişilerden bağımsız olarak düşünülmesi, incelenmesi ve analiz edilmesi doğru değildir. Michelangelo'nun hayatı, Rafael ve Leonardo da Vinci'den bağımsız olarak düşünülemez. Leonardo, Michelangelo ve Rafael arasında Rönesans dönemi içerisinde oldukça iddialı, naif ve hoşgörülü bir rekabet vardır. Bu üç büyük sanatçı, Rönesans'ın hazırlanmasında ve Avrupa tarihinin sanatsal perspektifinin gelişmesinde hayati düzeyde öneme sahiptir. Bu üçlü ilişki öylesine güçlüdür ki birçok efsanede bu üç büyük sanatçının birbirlerine verdiği destekten izler vardır. Bazı efsanelere göre papanın Sistina Kilisesinin resim işlerini Michelangelo'ya vermesinde Rafael'in etkisi vardır. Buna karşın Michelangelo, şapelde görev almasının aksine kilisenin resimlerini yapmaktan imtina eder. Papa tarafından verilen bu görevi reddederek, papanın gözünden düşer ve bir daha bu tarz bir iş alamaz. Bu eserlerin çok büyük bir bölümü heykel sanatına ilişkindir. Bununla birlikte Michelangelo aynı ölçüde resim sanatında da iddialı bir yeteneğe haizdir. Onun ressam kişiliği tarihe damga vuran; Aziz Antonio'nun Azabı, Defin Töreni, Doni Tondo ve Leda ve Kuğu gibi tablolarla açığa çıkar. Michelangelo'nun hayatı her ne kadar sanatçının başarılarla dolu kariyeri açısından önemli olsa da onun Rönesans'a etkileri çok daha incelenmeye değerdir. En nihayetinde Rönesans dönemi, Avrupa için bir kırılma noktası ve bugün elde ettiği siyasi birliğin ve gelişmişliğin temellerinin atıldığı sanatsal sıçrayış sürecidir. Michelangelo Medici Ailesi ve dönemin önde gelen diğer sanatçılarıyla kurduğu ilişkiyle Rönesans'ın en büyük sanatçıları arasına girmiştir. Eserleri uzun yıllar boyunca sanat galerilerinden sergilenmiş, bazı eserlerinin kopyaları ise Rönesans'ın başkenti Floransa şehrinin en turistik alanlarının simgesi haline dönüşmüştür.


Bu yazımda sizlere çok değerli bir hanımefendiyi anlatmaya çalışacağım. Mihri Müşfik Hanım kimdir, neler yapmıştır, tarihin tozlu sayfalarında yer edinebilmeyi nasıl başarmıştır? Onun hakkında ne biliyoruz ya da ne bilmiyoruz? Bunlardan bahsedeceğim. 26 Şubat 1886 tarihinde İstanbul'da, Kadıköy'ün Bahariye semtinde dünyaya gelmiş. Babası, Askeri Tıbbiye'de ders veren ve Tıbbiye Nazırı veya Tıbbiye Reisi olarak da bilinen Dr. Çerkez Ahmet Rasim Paşa'dır. Rasim Paşa kızları Enise Salih, Refik ve en küçük kızı Mihri'ye iyi eğitim vermek için elinden geleni yapar. Kızlarını zamanın revaçta olan anlayışına uygun şekilde yetiştirmek isteyen Mehmet Rasim Paşa, onlara edebiyat, müzik ve resim alanında özel dersler aldırır. İlk eğitimini eve gelen özel mürebbiyelerden alan küçük Mihri, bir süre sonra edebiyat ve müzik derslerini bırakır ve resim dersleri üzerine yoğunlaşır. Sultan Abdülmecid'in annesi Bezm-i Alem Sultan, Mihri Hanım'ın büyük halası olur. Sultan Abdülmecid'in eşi Verdicenan Kadınefendi ise Mihri Hanım'ın öz halasıdır. Mihri'nin resime olan tutkusu gün geçtikçe artar, resim, hayatının önceliği haline gelir. O dönemde ünlü saray ressamı İtalyan Fausto Zonaro'nun (1854-1929) atölyesinde özel resim dersleri alır. Bu eğitimler yaklaşık iki yıl kadar sürer. Bu dönem içerisinde imparatorlukta kendini sanatında geliştirebileceği okul yoktur. 1882 yılında açılan, dönemin ilk sanat akademisi, Osman Hamdi Bey'in II. Abdülhamit'ten aldığı izinle kurduğu Sanayi-i Nefise Mektebi, sadece erkeklere eğitim vermektedir. Bu nedenle Mihri'nin içerisinde Avrupa'ya gidip eğitim tahsil etmek gibi bir istek büyür. Bir Osmanlı Prensesi Mihri Müşfik isimli kitabın yazarı, İstanbul Kadın Ressamlar Derneği Başkanı ve sanat tarihi araştırmacısı Nilgün Sarp, genç Mihri'nin tuvale olan tutkusu ve gençlik heyecanıyla kendini İtalya'da bulduğunu aktarıyor. Henüz yirmili yaşlarında genç bir kızın resim eğitimi almak amacıyla Avrupa'ya gitmek istemesinin onaylanmayacağını düşünen Mihri Hanım, bu iş için dönemin Fransız elçisinin eşi Madam Barrer'den yardım istemiş ve Barrer'in hazırlattığı sahte bir Fransız pasaportuyla Galata'dan kalkan bir İtalyan gemisine binerek Roma'ya gitmiş. Roma'da Madam Barrer'in evinde bir süre konuk olmuş fakat İtalya'da aradığı ortamını bulamayınca kısa süre sonra o dönem sanatın merkezi sayılan Paris'e geçme kararı almış. 1919 yılında İtalya'ya gidişinin nedeninin İttihat ve Terakki Cemiyeti mensuplarıyla olan yakın ilişkilerinin olduğu sanılmaktadır. Bir yıl sonra İtalya'dan geri döndüğünde, iki yıl daha İnas Sanayi-i Nefise'de ders verir. Bu arada Müşfik Bey ile olan evliliğini de bitirir. 1923 yılında tekrar İtalya'ya döner. Mihri Müşfik, Roma ve Paris'te pek çok ressam ve edebiyatçı ile dost olmuştur. Bunlardan biri de İtalyan şair Gabriel d'Annunzio'dur. Onun aracılığı ile Papa XV. Benedict'in portresini yapar ve bir klisenin fresklerinin onarımında çalışır. Vatikan'da ilk kez bir Papa, başka dinden bir kadın ressama poz vermiştir. Bu tablo Vatikan Müzesi'ndedir. Ayrıca kendisinin vatikan'a giren ilk kadın ressam olduğu söylenir. Bursa eşrafından, saygın bir çevreye sahip Doktor Selami Paşa'nın oğlu Müşfik Selami Bey (1890-1942), Mihri Hanım'ın Paris'e yerleştiği sıralar, Sorboune'da siyasi bilimler öğrenimi görüyordur. Nilgün Sarp'ın anlatımına göre Mihri Hanım'ın kendi kazancıyla satın aldığı Paris'teki iki evinden birini kiralar. Bu durum iki gencin de kaderlerini değiştirir. Aralarındaki ev sahibi-kiracı ilişkisi bir süre sonra sevgi bağına dönüşerek evlilikle sonuçlanır. Paris'te bohem hayatı yaşadıkları kayıtlara geçse de, mutlu bir evlilik sürerler. Orada yaşadıkları rahat hayatı İstanbul'da da sürdüren Mihri Hanım ve Müşfik Bey'in evlilikleri dedikodular ve ailelerin hoşnutsuzlukları sebebiyle yıpranır. 1922 yılında eşinden boşanmak durumunda kalır. Bu tarihe kadar eşinin ismini soyadı olarak kullanır ve ülkesinde de bu isimle tanınır. Ayrıldıktan sonra babasının ismini kullanmaya başlasa da Müşfik adı kalıcı olur. Bir gün Paris'teki Türk elçiliğinde düzenlenen resepsiyonda Fransızlar ile bir borç anlaşması yapmak üzere Paris'e gelmiş olan dönemin Maliye Nazırı Cavit Bey, Mihri Hanımla tanışarak onun bilgi birikimi ve görgüsü karşısında etkilenir. Cavit Bey, Dar'ül-muallimat adında bir kurum kurulacağını, burada kadın öğretmenler yetiştirileceğini ve akademi eğitimi alan biri olarak Mihri Hanım'dan bu işe destek olmasını ister. Mihri Hanım bu iş davetini kabul eder. 1913 yılında Dar'ül-muallimat'a resim hocası olarak atanır ve bir yıl resim hocalığı yapar. Ertesi yıl İnas Sanayi Mektebi'ni açan Mihri Hanım, hatta bu iş için değerli bir yüzüğünü satar. 1913-1922 yılları arasında İstanbul'da yaşayan Mihri Müşfik, Paris'ten dönüşünde Türk sanatında pek çok ilke imza atar. Dar'ül-muallimat adıyla anılan kız öğretmen okulları o dönem kızların gidebildiği en yüksek okullardır. Kızların Sanayi-i Nefise Mektebi'ne alınmamaları ve onlara güzel sanatlar eğitimi verecek bir okul olmayışı Mihri Müşfik'i bu konuda adım atmaya iter. Resmi makamlara başvurarak yoğun girişimlerde bulunur. Saygın bir aileye mensup olması, çevresinin geniş olması ve sahip olduğu eğitim statüsüyle Mihri Müşfik, dikkate alınan bir kişiliktir. Onun bu yoğun girişimleri, Türk resim sanatında isim yapmış birçok kadın ressamın yetişmesini sağlayan okulun 1 Kasım 1914'te kurulmasıyla sonuçlanır. İkinci Meşrutiyet döneminin özgürlükçü ve yenilikçi ortamında Mihri Müşfik, bu yıllarda İstanbul'da resim öğretmenliği yapmanın ayrıcalıkların yaşar. Nilgün Sarp'ın anlattıklarından Beyazıt'taki Zeynep Hanım Konağı'nın iki odasının Mihri Müşfik Hanım'ın kullanımına açıldığını öğreniyoruz. Henüz iki dersliği olan mektebin bir odasında heykelcilik eğitimi, diğer odasında ise resim eğitimi verilir. Sarp, mektebin ilk öğrencilerinden birinin 16. Türkiye Başbakanı Bülent Ecevit'in annesi Nazlı Ecevit olduğunu belirtir. Okulun diğer öğrencileri arasında yine ilk kuşak kadın ressamlarından Fahrelnisa Zeyd, Aliye Berger, Feyhaman Duran'ın eşi Güzin Duran gibi öncü isimlerin bulunduğunu görürüz. Mihri Hanım, kız kardeşi Enise Salih Hanım'ın eşinden ayrılarak İsviçre'de Bale Sanatoryumu'nda ölmesi, arkasından da ilk resim dersini verdiği yeğeni Hale Asaf'ın 1938 yılında Paris'te kanserden ölmesinden sonra, Paris'te fazla oturamadı. Ülkesinde de kendine yöneltilen baskıcı tutumundan dolayı Amerika'da yaşamaya karar verir. Bir süre New York, Washington, Chicago'da üniversitelerde konuk resim profesörlüğü yapar ve zengin Amerikan ailelerine özel dersler vererek geçimini sağlar. Fakat yaşlılığı yoksulluk ve zorluklar içinde geçer. 1954 yılında Amerika'da ölür ve Kimsesizler Mezarlığı'na gömülür. Yine bir kıymetimize hakettiği değeri vermemişiz. Malesef bu ve bunun gibi birçok örnek sanat tarihimizde mevcut. Çok üzücü bir durum. Kalıpları kırmayı seven bir kadın olan Mihri Müşfik, ilkleri hayatına geçiren insanların yaşamak zorunda kaldığı ne varsa yaşamıştır. Son derece cesur ve tutku dolu bir kadındır. Resme olan tutkusu aristokrat bir yaşamı bırakıp, bohem ve çoğu zaman da yoksul bir yaşam sürmesine sebep olmuştur. Modern yaşam anlayışı yüzünden çevresinin tepkisini toplar. Son derece rahat davranan, dekolte giyen ve çok güzel bir kadın olan Mihri Müşfik, Avrupalı kadın imajı çiziyordu. Sosyal yaşamı da çok seviyordu ve aynı zamanda bir salon kadınıydı. İtalya ve Fransa'da yaşadığı dönemlerde sanat okullarında ve özel atölyelerde öğrenim görür. Batıda çağdaş resim akımlarını yakından takip eder. Bugün yaptığı resimleri incelediğimizde klasik resme hakim olduğu kadar, çağdaş akımlar doğrultusunda da resimler yapmıştır. Özellik portrelerde, yaşadığı dönemin akımları olan kübizmin ve ekspresyonizmin etkileri görülür. İyi bir portre ressamı olan Mihri Müşfik, portre ve otoportrelerini ağırlıklı olarak dışavurumcu bir anlayışla yapmıştır. Fırça darbeleri ve ışığı, ifadeci bir anlayışla uygulamıştır. Bu anlayışı onun portrelerini özgünleşmiştir. Mihri Müşfik Hanım, bu eserinde, İttihat ve Terakki Cemiyeti kurucularından, eski Viyana Sefiri, İstanbul şehreminlerinden Ali Rıza Bey'in annesi Naile Hanım'ı betimlemektedir. Önemli geleneksel bir Osmanlı kadınının portresidir. Naile Hanım'ın giysileri, oturuşu, elinde tuttuğu tesbihi, geçmişi yansıtmaktadır. Otoriter yüz ifadesi, Osmanlı toplumunda, kadınların yaşlanarak kazandığı gücü, evindeki diğer kadınları yönetecek konuma gelmiş olduğunu göstermektedir. Resim, kafesli pencereleri ve divanıyla bir Osmanlı evini betimlemekle birlikte, Naile Hanım'ın ceketi, sırtını dayadığı duvardaki Rokoko süslemeler ve perdenin kordonu gibi detaylarda, Batılılaşmanın izleri görülmektedir. Ayrıca Taha Toros'un kaleme almış olduğu 'İlk Kadın Ressamlarımız' isimli yapıtın dipnotlarından, sanatçının 1988 yılına kadar yapılan araştırmalarda Türkiye'de 32, İtalya'da 36, Fransa'da 23 ve Amerika'da 60'ı aşkın olmak üzere, 150 dolayında eseri kayıt altına alındı. Bu sayı da oldukça başarılı olduğunun bir göstergesidir bence. Kız öğrencilerin devam ettiği bir Güzel Sanatlar Akademisi olan İnas Sanayi Nefise Mektebi'nin ilk kadın yöneticisi olan Mihri Müşfik Hanım, burada pek çok kadın ressamın yetişmesine katkıda bulunmuş. Edebiyat-ı Cedide şairlerinin yazdıklarını resimleyerek bir Edebiyat-ı Cedide Resmi yaratmış. Sanatçı, eserlerinde eşi Müşfik Selami İnegöllü ile evli kaldığı (1905 1922) dönemde Mihri Müşfik, diğer dönemlerde ise Mihri Rasim imzasını kullandı. 1903 Nisan'ında, 17 yaşında bir genç kız, elinde bavulu, etrafındaki yapıların görkeminden büyülenmiş bir halde Roma'nın orta yerinde dikiliyordu. Türkiye'de, Avrupa'da, Amerika'da yaşadı. Büyük savaşlar gördü. Büyük sanatçılarla birlikte oldu. Büyük bir ressam oldu. 1954'te New York'ta kimsesizler mezarlığına gömüldüğünde, ardında hep sınırlarda yaşanmış bir hayatın hatıralarını bıraktı.Mihri Müşfik, 20. yüzyılın başında Türkiye'de kadın olarak var olma savaşına kendini adamış bir figürdü. Aynı yüzyılın sonunda, aynı coğrafyada çevirmen Ulaş Ekin adım adım Mihri Müşfikin izlerini takip edip İstanbul'u, Roma'yı, Paris'i arşınladı. Gerçekte Mihri Müşfık'in izinden giden kahramanını nefes nefese kovalayan bir yazar mıydı yoksa sadece aşık bir erkek mi?Metinden çok yayınlanan fotoğrafa takılıyor gözüm. Mihri Hanım otoportresinin önünde poz vermiş. Elinde fırçası, başında boneye benzer 1920'lere has şık şapkasıyla görünüyor. Şimdi fark ediyorum. Olgun bir kadın var karşımda. Kırkını devirmiş bir kadın. Ne zaman geçti onca yıl? Geride bıraktığı her şehirden bir yara devralmış gibi bakışları. Her aşktan, her ayrılıştan, altında yaşadığı her gökten bir iz var bu sefer Mihri Hanım'da. Gelecek, her zamanki gibi gözdağı veren müphem bir boşluk. Mihri Müşfik Hanım hakkında Sayın Emre Caner'in kaleminden çıkmış, 2011 yılında yayınlanmış Mihri Müşfik Hanım'ın izinde adlı bir eser de mevcuttur. Okunması tavsiye olunur. Umarım yararlı bir yazı olmuştur. Yorumlarınızı ve görüşlerinizi esirgemeyiniz. Ayrıca buraya tıklayarak daha farklı ayrıntılara da ulaşabilirsiniz. Teşekkür ederiz harika bir yazı, devamını bekliyoruz .


Melih Cevdet Anday'ın kaleme aldığı, Mikado'nun Çöpleri uzun bir aradan sonra, Suat Özturna yönetmenliğiyle tekrar devlet tiyatrolarında seyirciyle buluştu. 15 Şubat 2018'de prömiyerini yapan Mikado'nun Çöpleri; 2 perde ve yaklaşık 1 saat 55 dakika uzunluğunda. Mikado'nun Çöpleri: Bir kadın ve bir erkek... Bir gece sokakta sıra dışı bir karşılaşma... Dışarısı öyle soğuktur ki çocuğuyla birlikte dışarda kalan kadını, hiç tanımadığı bir adam evine davet eder. Bu davete birçok kılıf uydurulur. Merhamet denir, akla ilk gelen diğer şeyler denir, denir de denir. Birçok yalan söylenir. Adam ve kadın hiç yaşamadıkları şeylerden bahsederler. Art arda yalanlar sıra dağlar gibi sıralanır. Adam ve kadın sevmedikleri insanlardan bahsederler. Aslında benim bir arkadaşım diye bahsettikleri kimseler, bizzat kendileridir. Birbirini hiç tanımayan insanlar: Kendilerini oldukları ya da hiç olmadıkları biri gibi tanıtabilirler. Bu oyunda her ikisini de görüyoruz. Öylesine yarım kalmışlar ki hayatta, öylesine az yaşamışlar ki; anlatılabilecek tüm hikayeleri bir geceyi doldurmaya yetmemiş. Oyun kesinlikle güzeldi. Oyunculuklar da keza öyle. Ancak konu itibariyle ara sıra sıkıldım. Oyun, ince ince yapılan nükteli espriler, karşılıklı hararetli tartışmalarla sürekli canlı tutulmaya çalışıldı. Ancak konu itibariyle ara sıra oyundan koptum. Aynı Bankta İki Kişi adlı oyun incelemesinde de dediğim gibi: Konunun ilginizi çekmesi halinde, gitmenizi tavsiye ederim. Oyunculuk: Hızlı ve zor bir oyundu. Prömiyerini izlememe rağmen birkaç kere dil sürçmesi dışında hatasız oynandı. Oyunun ilk başlarında kadının ve adamın oyunculukları yapmacık gelmişti. Oyunun bu şekilde başladığını, giriş kısmının bu şekilde olduğunu anladığımda o kısmı da gayet yerinde ve başarılı buldum. Başak Anat Özcan' da Evren Çağrı Turan' da temiz bir oyunculuk çıkardılar. Özellikle ben Turan Bey'i çok beğendim. Emeklerine sağlık. Ayakta alkışlayanları bol olsun. Yönetmen: Oyunun seyirci bakımından nasıl algılandığı konusunda büyük sorumluluk üstlenen yönetmen adına bir şeyler söylemek gerekirse: Güzel bir sunuş ve analiz izledim diyebilirim. Kostüm tasarımı: Sade, tahmin edilebilir kostümler tercih edilmiş. Ben beğendim. Dekor ve Işık tasarımı: Dekor ortalama bir ev nasılsa öyle tasarlanmış. Ayrıntılara da yer verilmiş. Bu ayrıntılar da olağan ev hallerinin ayrıntılarıydı. Işık; olay nerdeyse tamamen gece yaşandığı için sabit ışıklar tercih edilmiş. Melih Cevdet, 1967 yılında yazdığı Mikado'nun Çöpleri oyunu hakkında, bir başka eserinde şu şekilde bahseder: ''Bir kış gecesi, kar kapıları tutmuş durumda iken, sokak ortasında, kucağında bir çocukla gördüğümüz yersiz yurtsuz bir kadını eşimle evimize götürdüğümüz gece; Mikado'nun Çöpleri adlı oyunumun temelleri atılmıştı.'' Zaten oyun da tıpkı böyle başlar. Karlı bir kış günü sokakta kalan bir kadınla, gezintiye çıkmış bir adamın tesadüfen karşılaşmaları, ardından da adamın kadını evine götürmesi üzerine kuruludur. Kış vakti kadın ve onu evine alan adam sabaha dek kimi zaman hararetli kimi zaman sakin ama hep heyecanla konuşmaya koyulurlar. Bu süre zarfında çocuk içerdeki odalardan birinde uyumaktadır. Melih Cevdet oyunun ikinci perdesinde felsefe görenler için şöyle söyler: '' Felsefe açık seçik çıkarımlar gerektirir; sanat da kuşkusuz bir anlıksal etkinliktir, onun soyutlamaları felsefe niteliğinde değildir. Bizde felsefi düşünce geleneği olmadığı için, her soyutlamayı felsefe sanma alışkanlığı usumuzda yer etmiştir sanıyorum. Sanat yapıtlarında bir takım temel düşünceler vardır elbet ama bunlar daha çok sanat anlayışlarını içeren düşüncelerdir. Oyun broşüründe bu paragrafı okumamış olsaydım ben de kesinlikle felsefe ağırlıklı bir oyun olduğundan bahsederdim sanıyorum. Hatta sanat felsefesine yakınlığından bahseder, hiç bilmediğim maceralara girişirdim.


Her şey o kadar hızlı olmuştu ki kimse anlayamamıştı başta. Belki de anlamak istememişlerdi. O an atılan çığlıkları duysaydınız bu tırmalayıcı sesi beyninizden söküp atabilmek hatta yalnızca uyuyabilmenin yeniden tadına varabilmek arzusuyla bütün varlığınızı bir çırpıda heba edebilirdiniz. Korkunç gürültü yerini önce derin bir sessizliğe ardından şaşkınlığa ve felaket dolu bir umutsuzluğa bıraktı. Çoğu insan, nefes almanın anlamını yitirdiği o birkaç saniyeyi yaşamak yerine ansızın yok olup gitmek isterdi. Yağmurun altında koşmanın, sıcak bir ekmeği paylaşmanın ve güzel bir aşk ezgisini dinlemenin tadına varamamıştım henüz. Ölmeyi hak etmiş miydim bilmiyorum ama belki bana sorulsaydı acıyla geçecek bir yaşama tercih ederdim tabutumu. Varlığımdan haberdar olan bir avuç insanla kendi topraklarımdan kaçmaya çalışıyordum. Orada doğmayı ben seçmemiştim. Sahi hangimiz seçerdi ki mesela açlıktan ölmeyi? Söyleyince komik mi duruyor? Bugün 28 bin yaşam midesine bir lokma girmediği için sona erdi. 28 bin hayal, 28 bin umut, 28 bin acı, 28 bin aşk, 28 bin ideal, 28 bin tutku, bir daha asla tanışamayacağımız 28 bin beyin. Sadece doğmayı değil kaçmayı da ben seçmedim. Karanlıkta sürünerek sınırdan geçmeye çalıştığımızı hatırlıyorum. Küçük kalbim, duyduğum korku ile dışarıya çıkmaya çalışırcasına atıyordu. Ayağa kalktığımızda babam gülümsemişti. Onu çok uzun zamandır mutlu görmemiştim. Galiba birazdan yürüyeceğimiz kurak arazinin mayınlı olduğunu anlayamadan hemen önce, beraber geçirdiğimiz son anlarımızda iyi hissedebilmemiz için bize bahşedilen bir fırsattı bu. Uzanıp güneşin doğuşunu seyretmek ve hep yaşamak istediğimiz reçel kokulu evimizin hayalini kurarken birbirimize sarılarak ağlamak arzusu hepimizin aklından geçiyordu sanırım. Annemin tedirgin olmaya başladığını hissetmiştim aslında ama bende filmlerde olduğu gibi özgürce koşmanın tadına varabilmek istedim. Suriye'de sokaklarda dilediğimce koşamıyordum çünkü. Annem ve babam hep tedirgindi, korkuyorlardı benim için. Orada kör bir kurşuna denk gelmek ya da bomba sesleriyle güne uyanmak sıradanlaşmıştı. Sanki babam beni engellemek istercesine elini sırtıma doğru sallamıştı. Ama ben çoktan özgürlüğüme doğru koşmaya başlamıştım. Yaşasın diyordum, artık okula gidebileceğim, arkadaşlarım olacak ve her gece onlar ölmesin diye dua etmek zorunda kalmayacağım. Ekmek yiyebileceğim. Su temiz olacak. Oyuncaklarım bile olur belki. Çevrede boğuk nidalar duymamla bacağımın altında bir sıcaklık hissetmem aynı anda gerçekleşti. Arkama son kez baktığımda annemin gözlerini gördüm. Anladım ki zaman durmuştu ve onun gözleri çok güzeldi. Gözlerinde acıyla karışmış umudu gördüm. Gözlerinde bir daha göremeyeceğim gökyüzünün ve yeryüzünün bütün güzel renklerini, beş yaşındaki bir çocuğun yiten yaşamını resmeden bir tabloda yansıttığını gördüm. Ve gözlerinde cenneti gördüm. Her şey o kadar hızlı olmuştu ki kimse anlayamamıştı başta. Belki de o kadar hızlı olmuyordu. Sadece sizin fark edeceğiniz kadar yavaş değildi. Yanınızdan geçen her mülteci çocuk, her kağıt toplayan adam, her mendil satan kadın bunca aşağılayıcı bakışı hak edecek ne yaptım diye düşünüyor. Keşke varlığımıza bu kadar bencilce davranmasak. Keşke sistemler olmasaydı ve biz de bu çarkın bir parçası haline gelmemiş olsaydık. Keşke herkes hayalini kurduğu, düşlediği yaşamı özgürce seçebilseydi. Keşke mutlu olmak bu kadar zor olmasaydı. Keşke büyük adamlar büyük ideallerini gerçekleştirsin ve büyük kavgalarını yapabilsin diye çocuklar ölmeseydi. Yaşamım Hızır'ın öldürdüğü çocuk gibi ilahi bir kararla son buldu. Akşam haberlerinde birkaç saniye boşlukta yankılanan adım, karanlıktaki şehrin ışıldayan gürültülerine karışarak kayboluyordu. Başka bir yerde ise hayallerim, benliğimi zamansız açan mimoza çiçekleriyle süslemekteydi.


Mitoloji, insanın doğayı ve doğaya özgü olayları çeşitli doğaüstü öğretilerle açıklama biçimidir. Bununla birlikte bir mitolojiyi etkileye birçok unsur vardır. Bu unsurlar arasında en önemlisi kültürdür. Günümüzden kadim dünyaya bir bakış attığımızda her bir toplum ve kültürde mitolojik hikayelerin, o kültürün özünden izler taşıdığını görebiliriz. Mitolojik hikayelerde çoğunlukla; soylu kişiler, tanrılar, tanrıçalar, yarı tanrılar, kahramanlar, krallar ya da hükümdarlar doğaüstü ifadelerle anlatılır. Tüm bu karakterler tipik bir mitosta doğaüstü güçlere sahiptir. Ayrıca mitolojik efsanelerde büyük oranda kahramanlık hikayelerine, trajedilere, savaşlara ve öğretici niteliğe sahip detaylara yer verilir. Bu durumun temel sebebi her bir mitin aynı zamanda toplumun ruhani, dini ve kültürel yapısını yansıtıyor olmasıdır. Aynı zamanda mitolojik efsaneler, toplumların kokularından da beslenir. Mitoloji, etimolojik olarak Yunanca; söylenen söz anlamındaki Mithos, Yunanlılar tarafından birçok anlamda kullanılan Logos sözcüklerinin birleşmesiyle türeyen: varlığın yaratılışına ve tabiat olaylarının açıklanmasına yönelik, gelenekler ve inançlardan izler taşıyarak oluşturulan bir çeşit anlatıdır. Aynı zamanda Mit ifadesi; gerçekliği olmayan veya yanlış anlamında da kullanılır. Mitolojik efsaneler çoğunlukla halk arasında dilden dile yayılsa da her bir efsanenin anlatıcısı vardır. Bu anlatıcılar çoğunlukla ozan ya da toplumun dini önderleridir. Tam da bu sebepten dolayı mitolojilerde toplumun dini değerlerinden önemli ölçüde motifler yer alır. Hatta bazı mitler, doğrudan dini bir anlatı niteliğindedir. Mitlerin yaygınlaşması ve toplum tarafından benimsenmesi tamamen inançla ilintilidir. Bir mitin büyüyerek gelişmesi, dilden dile dolaşması ve toplum nezdinde kabul görmesi büyük oranda toplumun bu hikayeye inanarak benimsemesi ile ilişkilidir. Ayrıca mitlerde yaygın olarak kutsala atıf gözlemlenir. Toplumun kutsalına yapılan atıf, mitin çok daha kolay bir şekilde toplum tarafından benimsenerek kabul görmesini sağlar. Ayrıca mitlerde yaygın olarak gözlemlenen bir diğer motif ise belli bir bölgenin ya da tamamen evrenin yaratılışına ilişkin anlatılardır. Bazen sadece tek bir ırk ya da toplumun yaratılış öyküsü mitlerin ana konusu olabilir. Şüphesiz mitoloji denildiğinde akla ilk gelen hikayeler topluluğu kadim Yunan dünyasına aittir. Bununla birlikte Antik Yunan mitolojisi, büyük oranda yerel bir mitolojidir. Anlatılan mitlerdeki doğaüstü güce sahip olan tanrı, tanrıça ve onların çocukları tamamen bir akrabalık ilişkisi içerisindedir. Yunan mitolojisindeki hemen hemen her karakterin akrabalık bağları vardır. Klasik Yunan efsaneleri temel bir omurga üzerine inşa edilmiştir. Bu omurgayı oluşturan anlatı, tanrıların titanlarla olan mücadelesi ile başlar. Yunan mitolojisine göre tanrılar, titanlarla mücadele etmiş ve savaştan galip ayrıldıktan sonra dünyayı bölüşmeye karar vermiştir. Bu doğrultuda Zeus gökyüzünün, Poseidon deniz ve okyanusların, Hades ise yeraltının tanrısı olmuştur. Zeus, diğer tüm tanrılardan farklı olarak daha güçlüdür. O, Olimpos Dağı'nın zirve noktasında diğer tanrılardan farklı olarak yaşam sürer ve onlara hükmeder. Apollo, Ares, Afrodit, Hera, Athena, Dionysos, Hermes, Haphaestos, Antik Yunan mitolojisinin diğer başlıca tanrılarıdır. Tüm mitolojiler içerisinde belki de en karmaşık gibi görünen efsaneler bütünü Antik Mısır dünyasına aittir. Tam üç bin yıl boyunca anlatı şeklinde varlığını sürdüren Mısır mitleri, sayısız tanrıya ev sahipliği yapmıştır. Bu tanrılar, uzun süre boyunca Mısır toplumunun inanç sistemini belirlemiş ve büyük oranda onlara tapınmalarına neden olmuştur. Mısır mitolojisindeki tanrıların tamamı, yaratıcı tanrı olarak kabul edilen Atum'un uzantısıdır. Atum, zaman zaman Amon, bazı durumlarda ise güneş tanrısı Ra şeklinde ortaya çıkar. Tam da bu sebepten dolayı Mısır toplumu tüm ibadetlerinde ve tapınmalarında Amon-Ra şeklinde bileşik bir tanrıya yakarır. Asurlar, Persler, Babilliler, Akadlar ve son olarak Sümerliler, Mezopotamya coğrafyasının özünü oluşturur. Tüm bu medeniyetler, sahip oldukları kültürel doku ile zamanın ötesinde medeniyetin başkenti olma gücüne erişmiştir. Mezopotamya mitleri, özsel olarak bugün ilahi din olarak kabul edilen 3 büyük dinin anlatılarını da beslemiştir. Tufan mitinin ilk kez ortaya çıktığı anlatı, Mezopotamya mitolojisine aittir. Bununla birlikte Mezopotamya mitlerinin ortak özellikleri incelendiğinde kültürel, coğrafi, toplumsal ve inanç temelli yaklaşımların her mitte yer edindiği görülebilir. Mezopotamya mitolojisinin özü; sel ve kuraklık gibi oldukça iki zıt tabiat olayının ortasında, dengede bir yaşamı vadeden motiflerle doludur. İskandinavya mitolojisi de tıpkı diğer tüm mitolojiler gibi bu coğrafyada yaşayan toplumların kültürel değerlerinden ve dini inançlarından izler taşır. Ayrıca İskandinav mitlerinde yoğun olarak komedi unsurlarına da rastlanır. İskandinav mitolojisinde bir diğer ikon ise gök tanrılarıdır. Buna ek olarak hemen her mitolojide olduğu gibi bereket tanrıları da yine İskandinav mitlerinin vazgeçilmez ikonlarındandır. Cermen, Danimarka, Slav, Finlandiya ve Rus kültürlerinden izler taşıyan İskandinavya mitolojisi, aynı zamanda coğrafi bölge açısından da geniş bir alana yayılmıştır. Dolayısıyla İskandinav mitolojisinin beslendiğini kaynakların oldukça geniş bir ağı içerisinde aldığını, bu doğrultuda da kültürel çeşitlilik açısından zengin olduğunu söylemek mümkündür. Antik Roma mitolojisi, büyük oranda Antik Yunan mitlerine dayanır. Bununla birlikte Antik Yunan mitlerinden Roma mitolojisini ayıran en önemli unsur yerellik gücünün daha geniş bir coğrafyaya yayılmış olmasıdır. Keza Roma mitolojisi; Suriye, Etrüsk ve Latin kültürlerinden de oldukça büyük oranda beslenmiştir. Ayrıca Roma toplumunun tanrısallık karşısında oldukça pratik bir tutumunun olduğunu söylemek olanaklıdır. Bu durum genel anlamıyla Romalıların tanrıları gündelik yaşamlarına gerekli görmeleri halinde dahil etmelerini de beraberinde getirmiştir. Romalılar tanrılara, gerektiğinden fazla anlam yüklememiş ve olabildiğince gündelik yaşamlarında fayda sağlayacak şekilde yer vermiştir.


Öncelikle kimlerle kapıştığını ortaya koymalıyız. Mobil oyun piyasasının rakipleri: Bilgisayar oyunları ve oyun konsolları. Rakipleri arasında yaklaşık %25lik bir gelir farkı var yani dünya çapında oyunlardan elde edilen gelirin %25'i konsol oyunları, %24'ü bilgisayar oyunları%51'i ise mobil oyunlarından oluşmakta. İstatistikler açık ve net bir şekilde odadaki file işaret ediyor. Aynı şekilde mobil cihazların gelişmesindeki hızını da. Bu istatistiğe bakarak başka bir şeyi daha anlıyoruz: insanlar akıllı telefonlarına oyun indirip oynuyor ve oyun içi reklamlardan veya oyun içi satın alımlardan mobil oyun şirketlerine para kazandırıyorlar. Hatta bir başka istatistik şöyle, akıllı telefon satın alan insanların %62'si ilk bir hafta içinde en az bir oyun indirip oynuyor. Sistematik gidelim; sırada şu soruyu soralım, mobil oyunlar insanların hayatında ne kadar yer kaplıyor? Bunun için istatistik yapmışlar ve şöyle: Telefonda geçirilen ortalama sürenin %43'ü. Düşünün telefonlarla günde 3 saat geçiriyor iseniz bunun 1 saat 15 dakikası oyunda oluyor istatistiğe göre. Şimdi özetleyecek olursak Dünya Oyunları Odasında bir fil var ve kimse onu fark etmiş değil. Pastanın %51'ini yemiş biz hiç bunu konuşmuyoruz. Benim vermek istediğim bir örnek var, konuyla hem ilgili hem de değil. BlizzCon takip edenler bilir, Blizzard adlı oyun camiasının efsane şirketinin düzenlediği yeni yıl için planlarını ve oyunlarının geleceğini anlattığı bir platform. Bu, toplantı diyelim artık, bilgisayar oyuncularının toplandığı bir yer ve abartmıyorum gerçekten müthiş eğlenceler düzenliyorlar. Neyse konumuz BlizzCon da yapılan bir açıklama, bu açıklama Diablo serisi ile ilgili ve müşteriler bu haberi sanki gurbetteki sevgilisine kavuşmayı bekleyen bir genç gibi bekliyor, bilemezsiniz... Uzun zamandır tabiri doğru ise Blizzard tarafından pek sevgi görmeyen bir oyundu ve oyunculara çok büyük açıklama var denilince büyük beklentiler içine girildi. Açıklama zamanı geldi, efsane ışık oyunları süper bir sinematik giriş; ardından yapılan büyük açıklama, DIABLO: Immortal mobil oyunukalabalık birden karıştı ve insanlar belki de haklı olarak sinirlendi. Bilgisayar oyuncusu olan müşterilerini böyle ilginç bir hamle ile kızdıran Blizzard ekibine ilk sorulan soru bunun gecikmiş bir 1 nisan şakası mı olduğuydu. Bu soruyu soran adam sonrasında kısa bir şöhret yaşadı. Yalnız bu soruya gelen cevap daha da ilginçti Hepinizin akıllı telefonu yok mu?. Bu cevabın üstüne zaten odadakiler kafayı sıyırdı ve oradan ayrılmaya, yuhlamaya başladı. Neden bu örneği veriyorum diye içinizden soruyorsanız hemen buna bir açıklık getireyim, Blizzard şirketi yukarıda bahsedilen istatistiklere baktı ve haklı olarak mobil oyun camiasına atılmak istedi; başarısız oldu demiyorum ama bekledikleri gibi olmadı. Evet para orada ancak bu açıklamadan sonra şirketin değeri hızlı bir düşüş gösterdi. Toparlayacak olursam akıllı telefonlar için oyun yapın ama dikkatli olun, para orada. Kolay gelsin. Doğru söylemişsiniz. Para mobil uygulamalarda. Öyle çok büyük ekipler, büyük yatırımlara da gerek yok. Bilgisi olanın girişim yapacağı açık bir pazar.


Paul Cezanne, sanat dünyasında çok önemli bir yere sahiptir. Eserleri ile resim sanatında bir dönüşüm gerçekleştiren Cezanne, aynı zamanda çok ünlü eserlere de sahiptir. 18. yüzyılın ortaları ve 19. yüzyılın başları resim sanatı için bir dönüm noktasıdır. Bu durumun en temel sebebi, 1826 yılında Fransız bir mucit olan Nicephore Niepce'in yeni buluşudur. Niepce, icadının bugün ulaştığı konumu göremese de insanın yaşamını son derece derinden etkileyecek yeni bir buluşa imza attığının farkındaydı. Fransız mucit, anlık olarak basit bir şekilde kumanda edilebilen ve kadrajında bulunan her şeyi tek bir kareye sığdırmayı başaran oldukça enteresan bir şey keşfetmişti. Bu icadına fotoğraf makinesi adını verdi. İlk kez 1826 yılında çekilen fotoğraftan günümüze dek fotoğraf makineleri tahmin edilmesi güç bir dönüşüme uğrasa da ilk fotoğraf, özelikle 18. yüzyılın henüz ilk yarısında resim sanatıyla ilgilenenleri derinden sarsmıştı. Fotoğraf makinesi, sadece geleceği inşa etmekle kalmamış aynı zamanda resim sanatının da dönüşüme uğramasına sebep olmuştu. Bu dönüşümün babası ise Fransız ressam Paul Cezanne oldu. Cezanne'nin sanat üzerinde gösterdiği etkinin büyüklüğü öylesine ihtişamlıydı ki o, Modern sanatın babası olarak anıldı. Paul Cezanne'nin hayatı, eserleri ve sanattaki yerine dair merak edilenleri derledik! Fransa'nın Aix-en-Provence şehrinde 1839 yılında doğan Cezanne, eşsiz bir tabiatın gölgesi altında büyümüştür. Marsilya gibi önemli bir liman şehrine oldukça yakın bir konumda büyüyen Cezanne, Marsilya'nın tüm doğal güzelliklerini yakından keşfetmiştir. Sanatçının sanatı yaşamından bağımsız düşünülemediği gibi Marsilya'nın doğal güzellikleri de Cezanne'nin sanat anlayışında önemli bir yer kaplar. Sanat yaşamının büyük bir bölümü dönüm noktalarından ve kırılmalardan oluşan Cezanne, Avrupa'da dönemin önemli sanatçılarıyla hep iç içe olmuştur. Babası her ne kadar avukat olmasını isteyerek onu hukuk fakültesine göndermiş olsa da genç Cezanne resim sanatına duyduğu büyüleyici hayranlıkla hukuk eğitimini tamamlamamayı tercih etmiştir. Eğitimini yarıda bırakarak Paris'e çocukluk arkadaşı Emilie Zola'nın yanına taşınan Cezanne, burada ünlü empresyonist ressam Pisarro ile tanışmıştır. Pisarro, Cezanne'nin sanat anlayışı ve perspektifine önemli katkılar sunmakla kalmamış, sanatının dönüşüme uğramasında oldukça etkili olmuştur. Modern sanatın babası olarak anılan Cezanne'nin sanat anlayışı ve resim sanatıyla kurduğu etkileşim büyük oranda üç farklı döneme tekabül eder. Cezanne empresyonist olarak başladığı sanat yolculuğunu kübist olarak sürdürmüş ve en nihayetinde kübizmle empresyonizm arasında köprü olma özelliğini göstermiştir. Doğup büyüdüğü şehirden ayrılarak önce Paris'e oradan da İsviçre'ye taşınan Cezanne, burada yeni ilişkiler kurmayı başarmıştır. Dünyanın en büyük sanat koleksiyonuna ev sahipliği yapan Louvre Müzesi'nde ve İsviçre Akademisi'nde görev almıştır. Yaşamının büyük bir bölümünü inzivada göz önünde olmadan geçirse de sanatının son döneminde dünyaca ünlü bir sanatçı haline dönüşmüştür. Birçok modern ve yeni ressamı etkilemiş, resim sanatında gerçekleştirdiği yeniliklerle modern sanatın gelişiminde öncü olmuştur. Cezanne'nin resim sanatındaki gelişiminde İsviçre Akademisi ve Louvre günlerinin etkisi yüksektir. Burada tanıştığı dünyaca ünlü ressamlar, onun sanata bakış açısının günden güne değişmesine sebep olmuştur. Paul Cezanne'nin resim sanatındaki ilk eserleri çoğunlukla doğa tasvirleri ve ünlü İtalyan ressamların ünlü tablolarının kopyasını yapmak şeklinde gelişmiştir. Onun sanatındaki bu süreç, daha çok erken dönem olarak tanımlanmıştır. Cezanne'nin sanat anlayışının gelişim evresi ise Pisarro ve beraberinde tanıştığı empresyonist ressamların etkisiyle şekillenmiştir. Sanatının gelişim sürecinde daha çok manzara resimleri ve natürmortlar yapan Cezanne, kalın fırçalar kullanmıştır. Daha koyu renkleri kullandığı bu dönemde resimlerinde önemli ölçüde duygusallık ön plandadır. Cezanne'yi modern sanatın babası olarak anmamızı sağlayan şey ise onun olgunluk döneminde yaptığı ve başyapıta dönüşen eserleridir. Cezanne'nin olgunluk dönemi eserleri kusursuz bir niteliğe sahiptir. Sanatının en verimli dönemi de yine olgunluk sürecine tekabül eder. Bu dönemde yaptığı tablolar, o gün bile oldukça yüksek düzeyde ilgi görmüştür. Buna karşın Cezanne tablolarını sergilemeyi reddetmiş ve sadece resim yaparak geçirdiği yaşamına son eserini tamamlayamadan veda etmiştir. Cezanne'nin dünyaca ünlü Rideu, Cruchon et Compotier, Türkçe; Perde, Sürahi ve Meyve Tabağı isimli tablosu dünyanın en pahalı natürmort tablosu unvanını elde etmiştir. 10 Mayıs 1999 tarihinde satışa sunulan bu tablo için ABD'li bir sanat koleksiyoncusu tam 60 milyon dolar ödemiştir. Bu rakam aynı zamanda o tarihe dek bir tabloya ödenmiş en yüksek dördüncü bedeldir. Perde, Sürahi ve Meyve Tabağı tablosu modern resim sanatının ilk örneği olarak kabul edilir. Tablo, o dönem yaygın olarak kullanılmaya başlanan fotoğraf makinesinin etkilerini anlatan imgelerle doludur. Hareketli ve asimetrik detaylara ev sahipliği yapan bu tabloda tam merkeze yerleştirilen masanın iki ucu aynı düzlemde değildir. Masa üzerinde konumlanan perde hareket dolu ve meyveler ortalığa dağılmış vaziyettedir. Bu tablonun böylesine değerli olmasının en temel sebebi, natürmort ögeler üzerinden insana dair birçok şey anlatıyor olmasıdır. İnsan düşüncelerini ve düşüncelerin anlam dünyasını meyve imgesi üzerinden anlayan Cezanne, karmakarışıklığı ve kaosu gözler önüne serer. Cezanne'nin başyapıtı olarak kabul edilen The Card Players yani, Kart Oyuncuları, aynı konseptte oluşturulan birden fazla tabloyu ifade eder. Onun olgunluk dönemindeki sanat perspektifine ilişkin önemli düzeyde bilgi veren bu tablo, 2011 yılında satışa sunulmuştur. Tablo için Katarlı bir sanat koleksiyoncusu tam 250 milyon dolar ödeme yapmıştır. The Card Players tablosu, Paul Cezanne eserleri arasında önemli bir yere sahiptir. Bir masada kağıt oynayan adamlar ve kadının yer aldığı oldukça basit içeriklerden son derece komplike sonuçların nasıl çıkarılabileceğini göstermiştir. Oldukça basit figürlerin ve imgelerin yer aldığı tablo, kağıt oynayan insanların tek bir oyun etrafında nasıl ve ne şekilde ortaklık kurarak aynı duyguyu paylaşabileceklerini gösterir.


Maliye politikası dediğimiz şey hükümetlerin uygulayıp vergilerin ve kamu harcamalarının kullanılmasıyla bütçeyi yönetmeleridir. Para politikası dediğimiz şey ise merkez bankalarının par aarzını yönetip kısa vadeli faizleri bleirlemesidir. Bu iki politikanın ana amacı ekonomik durgunluk dönemlerinde piyasaya ihtiyaç duyduğu canlılığı yukarıda belirtildiği gibi farklı yöntemlerle kazandırmaktır. Bir önceki yazımda kısmen belirttiğim gibi geçmişte örneğin 1929 Büyük Buhranı'nda parasal genişleme devletin daha doğru bir tabir ile hükümetin maliye politikası uygulandı. Sonuçta para politikasıyla aynı yola çıkan bu yöntem geçmişte daha kullanılır olsa bile mevcut hükümet üzerine siyasal bir baskı oluşturmaktadır. Seçmen ile arasını bozmak yerine ekonomiye daha yumuşak müdahale etmeyi tercih eden dünya hükümetlerinin yükünü bu nedenle merkez bankaları ve uyguladıkları para politikaları omuzlarına almıştır. Kuşkusuz dünya tarihinin en büyük krizlerinden birisi olan ve asıl adı Subprime Mortgage Crisis olan kriz niceliksel genişlemeyi üzerinde inceleyebileceğimiz bir olay. İlk olarak krizin çıkış nedenlerini inceleyecek olursak amacı en basit tabiriyle kira öder gibi bankalara ödenen paralarla ev sahibi olmak olan Mortgage sistemi Amerika'da başkan Reagan döneminde (1980li yıllar) kısıtlamaların kaldırılması ile denetim zindanından kurtulan kurumlar büyük bir iştahla servetlerini büyütmeye çalışmışlardır. Bu amaçla aşağıda belirtildiği gibi gözü dönmüş bir şekilde riskleri görmezden gelerek piyasaya girmişlerdir. Amerika'da bankaların vereceği krediler kişinin kredi skorunun derecesine, gelirine göre verilmektedir. Bunu karşılayan kişilere verilen krediye ise Prime Mortgage denir. Ama krizin kıvılcımını Prime değil Subprime Morgage ateşlemiştir. Kredi skoru iyi olmayan yani riskli kişilere verilen kredilere Subprime Mortgage deniyor. Kriz öncesi Amerika'da bu riskli ama getirisi yüksek olan ev kredisi gittikçe ama istenilen bir şekilde arttı. Bankalar bunu desteklemekte fakat ayrıntıları açgözlülükleri nedeniyle kaçırmaktaydılar. Bir süre sonra Subprime Mortgage'ın bile çıkmaması gerekenler kredilerini ödeyemez. Bankalar bu durumda evlere el koymaya başladı. Artan satılık evler artmakta olan ev fiyatlarını düşürür. Evin değeri zamanla çekilen kredi miktarının altına düştüğünde ev sahibi olmak için Prime Mortgage'den yararlananlar kredilerini ödememeye başladılar. Nakit paraya artan bir şekilde ihtiyacı olan bankalar evleri ellerinden çıkarmaya çalışırlar. Çıkarmaya başladılar ama evler şişirilmiş fiyatlarından arınınca bankalar zarar etmeye başladı. Ucuz satımdan dolayı zarar etmeye başlayan bankalar her zamankinden daha kırılgan olmaya başladılar. Düşen ev fiyatları daha fazla kişinin kredilerini ödemek yerine evlerine el konmasını göze almasına neden oldu. Bu şekilde birbirini etkileyen sarmal krizi daha fazla derinleştirdi ve önce Amerika olmak üzere Avrupa ve diğer ülkeleri etkisi altına aldı. 2008 Eylül ayında Lehman Brothers'ın iflasını açıklamasıyla en büyük darbesini göstermiştir. Başlangıçta finansal piyasalarda sınırlı kalacağı düşünülen kriz zaman ilerledikçe reel sektöre de sıçramıştır. Azalan talep üretim ve istihdamı da azaltarak durgunluk ve iş gücü kayıplarına neden olmuştur. Amerikan Merkez Bankası , parasal genişleme ihtiyacını Mortgage Krizi nedeniyle duydu. Bunun amacı finans sistemindeki çöküşü önlemek ve ekonomiye canlılık sağlamaktı. Bu nedenle parasal genişlemeyi 3 aşamada gerçekleştirdi. Birinci Parasal Genişleme (QE1) 2008 Aralık ayından 2010 yılının ortasına kadar devam etti ve 1,3 trilyon dolar ile finans sistemini katkı sağladı. İkinci Parasal Genişleme (QE2) 2010 Kasım ayından 30 Haziran 2011'e kadar devam etti ve 600 milyar dolar ile finans sistemine katkı sağladı. Üçüncü Parasal Genişleme (QE3) 13 eylül 2012'de başladı ve aylık85 milyar doları finans sistemine sağladı. Ancak 2008'de başlayan ve kriz öncesi aşağı yukarı 900 milyar dolar olan FED bilançosu 3 aşamalı olan parasal genişleme ile birlikte 4,5 trilyon dolarlık bir bilançoya yükselmesiyle birlikte Ekim 2014'te durduruldu. QE1, fonksiyonel olmayan finansal aracılık sistemlerinin toparlanması amacıyla yapıldı. QE2 ve 3 ise ekonomik faaliyetleri canlandırmak için kullanıldı. Bu müdahalelerden sonra düşük ekonomik büyümeler normal düzeyine döndü. Parasal genişlemeyi sadece Amerika değil beraberinde Avrupa, İngiltere ve Japonya gibi ülkelerde gerçekleştirmişti. 2017'nin Haziran ayına gelindiğinde FED 4,5 milyar dolar büyüklüğündeki bilançonun parça parça azaltılacağını duyurdu. Şimdi artık yavaş yavaş gevşek para politikasını sıkılaştırmanın zamanı geliyor. Çünkü gelecek kaygısını taşıyan tüketiciler bugün fazla istekli olmasalar da bir süre sonra ortadaki bu büyük likidite bolluğunun etkisiyle harcamalarını artıracaklar. Aslında bu eğilim ABD'den başlayarak gelişmeye başladı bile. Talep artışı önce enflasyonu artıracak, ardından merkez bankaları faiz artırmak zorunda kalacaklar. Böylece 2008'den beri yaşanan enflasyon yaratma çabası eninde sonunda enflasyonu önleme çabasına dönecek. Merkez Bankaları bunu öngördükleri için yavaş yavaş para politikasını sıkılaştırma adımlarını atmaya ya da hazırlıklarını kamuoyuna duyurmaya başladılar. Fed'in bilanço küçültme dediği mesele küresel kriz nedeniyle yapılan parasal gevşeme sonucu büyümüş olan bu bilanço büyüklüklerinin eski düzeyine kadar indirilmese de yeni bir kriz yaratmayacak düzeye düşürülmesi meselesidir. Böylece bu son aşamada Fed, bankalardan ve şirketlerden parasını ödeyerek vadesi dolmadan satın aldığı kağıtları vadeleri dolduğunda bunları çıkaran kurumlara iade ederek parasını alacak. Bununla birlikte Fed'in bilançosunu küresel krizden önceki 900 milyar Dolar düzeyine kadar indirmesi beklenmiyor. Beklentiler, bilançonun 2 trilyon Dolar dolayına inmesi ve orada bir süre kalması şeklinde. Aksi takdirde enflasyondan kaçarken bu kez deflasyona yakalanmak söz konusu olabilir. Fed'in yakında başlayacağını açıkladığı bilanço küçültme planına göre operasyon başladığında tahvil ve benzeri kağıtlar her ay vadesi doldukça çıkaran kuruma aşağıdaki miktarlara göre iade edilecek ve parası alınacak.


Yeni araştırmalar Mozart etkisinin moleküler temellerini ortaya çıkardı. Gözlemlere göre diğer müzikler dahil olmamak üzere, kısa süreli Mozart dinlenmesi belleği ve öğrenmeyi geliştirebiliyor. Bu çalışmanın sonucunda, Mozart sonatını duyan farelerin beyin hücre bağlantılarıyla alakalı birkaç geni yüksek seviyede eksprese ettiği ortaya çıktı. Çalışma ekibi -ki Mozart etkisini ilk kez ileri süren araştırmacı da bu ekibe dahildir- sonuçların Alzheimer gibi nörodejeneratif hastalıklardan muzdarip insanlar için bir müzik terapi tasarlamalarına yardımcı olacağını umuyorlar. Mozart etkisi ilk kez 1993 yılında Nature dergisinde (vol.365, s.611) ortaya atıldı. Birleşik Devletler, Winconsin Oshkosh Üniversitesi'nde bir nörobilimci olan Fran Rauscher ve meslektaşları, Mozart'ın İki Piyano İçin Sonat D Major (Sonata for Two Pianos in D, K. 448) eserini 10 dakika boyunca dinleyen üniversite öğrencilerinin mekansal akıl yürütme konusunda günümüzün müziğini dinleyen veya hiçbir müzik dinlemeyen öğrencilere göre daha başarılı olduğunu gösterdiler. = İstenen bölgenin rotasını planlama ve nesnenin nerede olduğunu veya olayın nerede gerçekleştiğini hatırlamak amacıyla beyindeki bilginin depolanması veya bu bilginin geri alınmasıdır. Çevrede bir yol bulma ve içindeki şeylerin nerede olduğunu hatırlama işleri, mekansal hafızanın kritik işlemlerindendir. Beyinde hipokampus ve onu çevreleyen medial temporal loblar bu görevi görmektedir. Bu bulgular kamuoyunda heyecana yol açtı özel tasarlanmış Mozart CD'leri müzik listelerinde yükseldi ve fakat bilimsel camiada birtakım şüphelere yol açtı. Bilim adamları bu fenomenin sadece kişilerin ruh halini iyileştirmek gibi basit bir açıklaması mı olduğunu yoksa bu etkinin Mozart'ın eşsiz kalitedeki besteleriyle mi alakalı olduğunu tartışıyorlar. Bir çalışma, Mozart müziğinin belirli ritim özelliklerinin insan beyininde gerçekleşen bazı ritmik döngüleri taklit ettiğini gösterdi. Şimdi ise Rauscher ve Standford Üniversitesi'nde genetikçi olan ortağı Hong Hua Li, birlikte Mozart etkisinin moleküler temelini bulduklarını düşünüyorlar. Çalışmalarında kullandıkları fareler, aynı insanlarda olduğu gibi sonat dinledikten sonra öğrenme ve hafıza testlerinde daha iyi performans sergilediler. Araştırmacılar, bu daha zeki farelerin bir nöral büyüme faktörü olan BDNF ve bir öğrenme, hafıza bileşeni olan CREB genlerinin ve hipokampusten salgılanan sinaptik büyüme proteini olan sinapsin I ekspresyonunda kontrol grubuna göre ki kontrol grubuna eşit seviyede beyaz gürültü dinletildi bir artış olduğunu buldu. = BDNF geni beyin türevli nörotrofik faktör sentezletir. Büyüme faktörlerinden nörotrofin ailesine aittir. Mevcut nöronların devamlılığını sağlarken aynı zamanda yeni nöron ve sinapsların büyümesini ve farklılaşmasını sağlar. Beyinde hipokampus, korteks ve bazal önbeyin bölgelerinde yaşamsal öğrenme, hafıza ve yüksek düşünme yeteneklerinde aktiftir. Uzun süreli hafızada önemlidir. Nörotrofinler nörogenez üzerinde uyarıcı ve kontrol edici özelliklere sahiptir ki BDNF de bunlar içerisinde en aktiflerindendir. BDNF knock-out farelerde beyin üzerinde ve duyusal sinir sisteminde gelişimsel defektler görülür ve genellikle doğumdan hemen sonra ölürler. Bu bize BDNF'nin nöral gelişim üzerinde önemli bir rol oynadığını göstermektedir. = CREB yani cAMP response element-binding protein, bir hücresel transkripsyon faktörüdür. cAMP response elements denilen DNA sekanslarına bağlanarak akışaşağı genlerinin transkripyonunu arttırır veya azaltır. Nöronal plastisite, uzun süreli bellek formasyonları ve mekansal hafıza ile alakalıdır. CREB regülasyonunun azalması Alzheimer hastalığı ile ilişkili olup, regülasyonun arttırılması ise Alzheimer hastalığının tedavi edilmesinde bir yöntem olarak düşünülmektedir. CREB tarafından regüle edilen genlerden bazıları: c-fos, BDNF, tirozin hidroksilaz, birtakım nöropeptitler ve memeli sirkadiyen ritmiyle alakalı PER1, PER2 gibi genlerdir. = Sinapsin I, sinapsin gen ailesine aittir ve SYN1 geni tarafından kodlanır. Sinapsinler, sinaptik veziküllerin sitoplazmik yüzeyleriyle alakalı olan nöronal fosfopretinleri kodlarlar. Sinaptogenez, nörotranmitter salınımının modülasyonunu sağlarlar. Ayrıca gen ailesinin bu üyesi aksonogenez ve sinaptogenezin regülasyonunda da rol oynar. Mutasyonları, Rett sendromu gibi X-bağımlı hastalıklarda primer nöronal dejenerasyon ile alakalı olabilir. Mozart etkisine kuşkuyla bakan ve Harvard Üniversitesi'nde IQ uzmanı olan Howard Gardner Bulgular ilgi çekici dedi. Uyarılar genel olarak ölçülebilir nörokimyasal etkilerinin olduğuna işaret ediyor. Fakat Mozart'ı bir kenara bırakırsak, bu etkinin müziğe bağlı olup olmadığının hala belirlenmesi gerekiyor. Başka deneyler farelerin çevresini oyuncaklarla zenginleştirmenin yeni nöronların büyümesini sağlayabileceğini göstermiştir. Mozart etkisinin gerçekte zihin gelişiminin özel bir biçimi olsun veya olmasın, varlığı zaten kliniklerde hissediliyor. Alzheimer hastalığına sahip bireyler sonat dinledikten sonra mekansal ve sosyal görevlerde daha iyi performans gösteriyorlar. Ve ciddi epileptik hastalar için çalınan diğer türden müziklerden farklı olarak Mozart çalınması, nöbetlerle ilişkili elektriksel aktiviteyi yatıştırıyor. Hong Hua Li çeşitli nörolojik hastalıklardan ve beyin hasarlarından muzdarip hastalar için daha iyi bir müzik terapi tasarlamak uğruna bu son çalışmasını kullanmayı ümit ediyor. O ve Rauscher ayrıca Mozart etkisinin gelişim sürecinde kritik bir periyot mu olduğunu yoksa diğer tür müziklerin de aynı özelliklere mi sahip olduğunu ileride araştırmayı planlıyorlar. Çeviren: Nihat. Ayrıca birtakım gen ve proteinlerin açıklanmasında Vikipedia, NCBI ve Encylopedia Britannica kaynaklarından yararlanılmıştır.


İlk filminin ardından sinema dünyasında 4.5 milyonu aşkın izlenme rekoru ve filmin başrol oyuncusu olan Mert Turak'a yıllarca sorulan ''İkincisini de çekecek misiniz?'' sorusuna nihayetinde yanıt geldi. İkinci filminde oyuncu kadrosunda birtakım değişiklikler olsa da oyunculuktan taviz verilmediği ise gayet açık. Fragmanını izlediyseniz eğer Aziz ve Mizgin karakterlerinin ilk filmindeki gibi yine var olduğu ve Aziz'in aşılabilir engelleri, Miskin'in ise evliliği üzerine yaşadığı sorunların üzerine durulmuş. Biz seyirciler ilk filmde yalnızca Aziz'in acılarına ortak olurken senarist bizi bu film ile Mizgin'in de yaşadığı zorlukları görmemizi sağlamış. Yine Aziz'in gerek kendi gerek sevdiği insanlarca aldığı destekler ile neler yapabileceğini ilk filmdeki gibi Mahsun Kırmızıgül bizlere göstermek istemiş ve başarmış da. Filmin çekimleri Kars ve İzmir'de yapılırken bizleri Türkiye 1960'larına götürmekle kalmamış, ayrıca o zamanın sanatsal ve kültürel gerçekliğini de sunmuştur. Yine oyuncuların hakim oldukları yöresel şive ise bizlere nasıl bir emek ile bu filmin hazırlandığını da elbette gösteriyor. Bu kadar kaliteli hazırlanmış bir filmin oyuncularının adını geçmemek olmaz elbette. İlk filmin ana 3 karakteri olan Aziz, Mizgin ve Mahir'den Mert Turak aynı muhteşem oyunculuğu ile seriye devam ederken Mizgin'i oynayan Seda Tosun yerine Biran Damla Yılmaz, Mahir'i canlandıran Talat Bulut yerine ise Fikret Kuşkan geldi. Karakterlerin yoğun bir özenle seçildiğini Mizgin karakterini canlandıran Biran Damla Yılmaz'ın yaklaşık 300 oyuncu arasından her biri değerlendirilerek seçildiğini de tabi ki belirtmek isterim. Filmin yapımında görev alan teknik ekip ile birlikte 140 Down sendromlu kardeşimizin de emeği geçmiş ve bu durum bizleri oldukça sevindirmiştir. Yazılacaklar şimdilik bu kadar değerli okurlar. Bir başka film yazımızda görüşmek üzere. İlk filmin incelemesi için: Bir Deli Hikayesi: Mucize!