Güneş yazın son günlerini bir fırsat olarak değerlendiriyordu. Sırt çantamın ağırlığını iki katına çıkarıyor, bitmek bilmeyen yokuşu tırmanmayı iyice zorlaştırıyordu. İç Anadolu'nun kuru sıcağı sadece insanın tenini değil; otunu, böceğini, ineğini, tavuğunu, hatta suyunu bile kavurur. Bazen yürekleri de... Bu azgın güneşe inat geceleri ay soğuk yüzünü gösterir de kavrulan yürekler serinlemez yine de. Sonunda yokuşu tamamlayıp düze çıkınca hala arnavut kaldırımlı sokağa dalıyorum. Bu kasabada her şey, gökyüzü bile değişmiş de bu sokak taşıyla, insanıyla hep aynı kalmış; eski bir dostu kucaklar gibi çıkıyor karşıma. Sokakta sağlı sollu, sarı ya da toprak renginde iki üç katlı evler... Kapıların önlerinde bağıra çağıra oynayan kapkara çocuklar... Kenarları oyalı mavi yeşil çemberleriyle, renk renk basma elbiseleriyle üç basamaklı merdivenlere oturmuş, öğlene kadar ev işlerini tamamlamanın, yemeği pişirmenin verdiği rahatlıkla ya kocalarını ya da mahalleden bir genç kızı çekiştiren kadınlar... Ara ara esen rüzgarın etrafa dağıttığı kavrulmuş soğan kokusu, bazı evlerde akşam yemeğinin daha pişmediğini haber veriyor. Bunu kanıtlarcasına, kapı önü dedikodusuna davet edilen bir kadın, bu fırsatı kaçırdığına üzüldüğünü belli eden bir ses tonuyla, komşularına akşama yemeğinin hazır olmadığını söyleyerek daveti geri çeviriryor. Yırtmaçlı, bol, siyah şilebezi pantolonum; yakası açık, kalın askılı merserize beyaz bluzum, başımda hasır şapkam ve sırtımda çantamla beni turist zannettiklerini düşünüyorum. Yanılıyorum... Günlük dedikodularını yapmakla meşgul olduklarına emin olduğum üç teyzenin önünden geçerken merdiven kenarına atılmış bir sandalyede oturan mor basma elbiseli olanına takılıyor gözüm. Daha doğrusu onun gözü mü bana takılıyor, yoksa benim gözüm mü ona, ayırtedemiyorum. Yaşından beklenilmeyecek bir çeviklikle ayağa kalkıp hızlı adımlarla bana yaklaşıyor. Yüzüme huzurlu bir serinlik veren rüzgar teyzenin mor basma elbisesini de neşelendiriyor. Bana yaklaştıkça teyzenin gözlerinin mavisinin ne kadar açık olduğunu farkediyorum... Sanki bir düş içinde geziyorum. 'Haşmet Ağbeyin nesi olursun guzum sen?' diyor birdenbire teyze düş alemime giriş yaparak. 'Gızı mısın, dorunu mu?' Çok şaşırıyorum ya farkında olmadan 'Torunuyum teyzem de sen nerden anladın?' sözcükleri dökülüyor ağzımdan. 'Gözlerin gızım, gözlerin söylüyor.' O anda büyükbabamın, sinirlenince bir açtı mı bir çift mavi alev topuna dönüşen iri gözleriyle övünüşü aklıma geliyor. Anneannemin küçük kestane gözleriyle dalga geçişi... 'Eee... O zaman anneannemi nasıl beğenip de aldın büyükbaba?' diye soruyoruz ağabeyimle... Ağabeyim büyükbabamın gözbebeği... Yaz tatillerini o gelecek diye hep iple çeker büyükbabam. Elma yanaklı, diri kalmış yüzüyle, hep gülen hep boncuk boncuk bakan büyükbabam... Ağabeyimi yanından ayırmaz; camiye pazara onunla gider. Bana da elbiseler, bebekler alır. Saklambaç oynayan çocukların çığlıklarıyla şimdiki zaman dilimine ani bir iniş yapıyorum. Teyzenin yıllar yorgunu açık mavi gözleri beliriyor karşımda. Tebessümle, gençliğini nerelerde bıraktığı bilinmez, kırışık lekeli ellerini öpüyorum. 'Sağlıcakla kal, teyzem' deyip, yoluma devam ediyorum. Sandaletlerle zorlanarak yürüdüğüm taş sokağın tam köşesinde bir cami var. Bir zamanlar, günde beş vakit gökyüzünü sesiyle yırtan Ahmet Hoca'nın camisi. Ağabeyim onun da kıymetlisi... İşte o köşeye varmadan, bakımsızlığı hemen göze çarpan, yıkılmaya yüz tutmuş ama her şeye inat yaşamayı sürdüren iki katlı geniş pencereli bir kerpiç ev dikilir karşınıza. Anneannemin evi... Bu görüntüsü ile hayattaki gün görmüşlüğünü kanıtlar gelene geçene. Eskiden girer girmez mis gibi kahve kokularıyla hasret giderdiğimiz evde şimdi örümcek ağları ve ağırlaşmış bir küf kokusu karşılıyor beni. Kollarımla yüzümü ağlardan korumaya çalışarak anılar denizine dalış yapıyorum. Oldukça geniş olan giriş, güneşe karşı pek misafirperver olmadığı için gözlerimin az ışıklı ortama alışmasını bekliyorum biraz. İlk belirginleşen sol taraftaki iki kapının görüntüsü. Biri ambarın biri de odunluğun. Şimdi farelerin bile dolaşmadığı boş ambar, buzdolabı görevini görürdü. Ambarı farelere karşı korumaktan Mercan sorumluydu. Bunun karşılığında büyükbabamın dükkanda onun için özel hazırladığı ciğerlerle her akşam ziyafet çekmekten tombullaşan tekir kedi Mercan... Anneannemin zamanı Mercan'la akardı. Anneannemin saati yoktu, Mercan'ı vardı. Sıcak ve otlar bahçede uzun kalmamı engelliyor. İçeriye girince ambarla odunluğun karşısındaki tuvaleti geçerek, anneannemin, dayımın haberini alınca telaşla indiği, gıcırtıları beni hep ürküten ahşap merdivenlere yöneliyorum. Anneannemin ilk göz ağrısı Hikmet Dayım... Merdivenlere gelince çocukluk korkum merdivenin sağlam olup olmadığı şüphesiyle birleşiyor. Cesaret edip ilk basamağı geçiyorum. Tırabzanlara sıkı sıkı tutunsam da onların da çok sağlam olmadığını hissediyorum. Her basamakta çıkan seslere kulak asmayıp aydınlık geniş salona sağ salim ulaşıyorum. Ulaşır ulaşmaz da biri pencere kenarındaki iki sedir beni görünce sevinip tozdan rengini kaybetmiş örtüleri rüzgarla hafif ritimli bir dansa başlıyor. Güneş ışınları, bu dansa eşlik eden tozları da gözle görünür hale getiriyor. Ortası dantel işlemeli kalın beyaz perdeler, bu evdeki anılarını çoktan unutmuş, başka pencerelerin rüzgarıyla flört ediyor. Sedirlerin hemen yanındaki buzdolabı şimdi hangi hırsızın evinde bilinmez. Buzdolabının karşısındaki küçük tüp, akşam çay demlenir umuduyla hala salonda bekliyor. Salon girişinin sol tarafında dört oda sıralanır. Her oda ismiyle anılır. Dip oda anneannemle büyükbabamın odası; boyalı oda en küçük teyzemin. Her iki odada da gömme dolaplar, bu dolaplarda banyolar... Onun yanındaki köşk oda misafirleri ağırlar. Sandık odası, teyzemin hiç kullanılmayacağından habersiz çeyizlerini saklar bir sandıkta... Bir de anneannemin önemli misafirler gelince çıkardığı eşyalarını... Anneannemin kıymetli fincanları da burada. Çalınmamış son eşyalardan... Onları çantama yerleştiriyorum. Anneannemin kıymetli bebekli fincanını elime alıp pencere önündeki sedire oturuyorum. Güneş gözlerimi kısıyor; düzgün olmayan geometrik şekillerini tenime ve sedire serpiştiriyor. Köşedeki caminin minaresi yükseliyor kocaman ağaçların arasından. O ağaçları bir anda rüzgar coşturuyor. İkindi ezanıyla rüzgarın sakin uğultusu tuhaf bir huzur dolduruyor içime. Duvar kenarındaki sedirde oturan büyükbabam haşmetli gölgesini hem sedire hem de kırmızı-mavi desenli halıya düşürüyor. Elindeki bastonu haşmetini bozmuyor. Hiçbir vakit namazını atlamaz. Beddua edecekleri var çünkü... Anneannem, o incecik esmer kadın, dirseğini pencereye dayamış önünde Kur'an, elinde kalem, başında sakız gibi tülbentiyle aklının bir köşesi dün geceden beri ortalıkta görünmeyen Mercan'a takılı kalmış, inci gibi notlar alıyor Kur'an'ın kenarlarına. Bebekli fincanında kahvesi... Ben küçücük iri gözlerimle ona bakıyor, bana bir şey söylediğinde bu çelimsiz kadının sesindeki otoriteye şaşıp kalıyorum. Birden yetişkin gözlerim, camiyle biten sokağın sola kıvrıldığı yolun karşısında, o eski çeşmeyi görüyor. Herkes bu kadar ölüyken onun yaşayabilirliğine inanamıyor... Dayımın üstünde çizgili pijaması, kucağında birkaç haftalık oğlu, Rodin'in ünlü heykeli gibi oturup kaldığı çeşmeden hala su akıyor. Yazın son günlerini fırsat bilen güneş... Kavuruyor... Aysel yengemi de öfkesi kasıp kavuruyor. Arada anneannemin tülbentine üfleyen rüzgar bile korkup kaçıyor. Sandık odasından gelen naftalin kokusunu da küçücük burnuma taşımıyor. Yengem eniştesine dolandırılan Hikmet dayımı, anneannemin suskun bakışları altında hırpalıyor, dayımın daha ütüsü bozulmamış beyaz gömleğinden bir düğme düşüp ayaklarımın ucuna yerleşiyor. Büyükbabamın haşmetli gölgesi benim boyumda bir çocuk oluyor. Büyükbabamın genç bir kopyası olan dayım ise adeta kendinden korkuyor, gözlerindeki endişe sesine yansıyor: 'Ne olur Aysel, gitmeyelim bugün eve. Sen buraya getir çocukları.' Aysel Yengem, yemyeşil gözlerindeki hiddetiyle bir kaplan gücüyle geçiriyor tırnaklarını dayımın yüreğine. Dayım çocuk ruhunu anneannemin evinde bırakarak sürükleniyor yuvam dediği yere. Bu yazı, Evde Kal Türkiye Parlak Jurnal Yazı Yarışmasında birincilik ödülünü kazanmıştır. Gerçekten güzel bir yazı olmuş, tebrikler. Teşekkür ederim! Hiç düşünmemiştim 'pıçaklama'nın böyle anlaşabileceğini ama 'bıçakladı' demek de çok gerçekçi gelmedi kulağıma. Düşüneceğim bunun üzerine, yorumunuz için teşekkür ederim. Teşekkürler. Akıcı ve detaylı bir anlatım olmuş.


Doruğa ulaştığı 19. yüzyıldan günümüze kadar emperyalizm, birçok siyasi fikriyatta başat konulardan bir tanesi olmuştur. Dönemin hakim güçlerinin dünyada farklı bölgelerde egemenlik kurması olarak tanımlanan emperyalizm, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de her daim anılmış ve kötülüklerin anası olarak nitelendirilmiştir. Bu kavram toplumlar nezdinde o kadar sahiplenilmiştir ki klasik emperyalizm tanımı dönüşerek günümüzde farklı boyutlarda anılmaya devam etmektedir. Türkiye'de soldan sağa tüm siyasi fırkaların anti-emperyalizm konusunda birleştiğini söylemek gerekir. Her ne kadar çeşitli istisnalar olsa da gerek retorik açıdan gerek samimi olarak anti-emperyalizm Türkiye'de siyaset yapmanın şartlarındandır. Emperyalizm konusundaki düşüncelerimizde, hatalı olarak; modernleşme ve batılılaşma ile ilgili iç buhranlarımızı konuya dahil ettiğimiz için bir ikiyüzlülük ortaya çıkıyor. Ülkemizde modern dünyayı yakalama amacındaki yeniliklere anti-emperyalizm kılıfı altında engeller çıkartılıyor. Türkiye'de anti-emperyalizmin kuvvetli savunucularından olan sol ve sağ partilerin batı karşıtlığını anti-emperyalizm ile eşitlediklerini görmek çok da zor değil. Fakat bu yönelim; modernite ve gelişmişliği yakalama amacındaki tüm uğraşların emperyalizmle bağdaştırılması sonucunu doğurarak büyük bir felaketi beraberinde getiriyor. Bu çarpık fikriyattaki ortak nokta; yaşadığımız ahlaki çöküşün ve ülkemizin eski zamanlarda olduğu gibi dünyanın en güçlü devleti olamamasının kökeninde batıdan aldığımız kötülüklerin bulunuyor olması oluyor. Oysa bunlar dünyayı yakalayamamakla, başarısızlıkla ve ilim ve fen nerede ise oradan olamamakla ilişkilidir. Bu konuda bir ikiyüzlülük bulunmakla birlikte batılılaşma veya bu konularda ciddi araştırma ve tartışmalar yapılmamakta ve bu konular ağız dalaşından öteye gidememektedir. Türkiye'deki anti-emperyalizm ikiyüzlülüğü, modernin ve gelişmişliğin batıdan geliyor ise bizden olmadığı ve bunun bizi çökerttiği algısının zirve yaptığı bir dönemde yükselmektedir. Bu bir tesadüf değil. Osmanlı'nın emperyalizmde başarılı olamamasına içten içe hayıflanan kimseler anti-emperyalizm tabiri altında modernizm karşıtlığı yaptığı zaman olaylar komik bir hale bürünüyor. Amerikan emperyalizmini bir emperyalizm sayan münevverler Rus veya Çin emperyalizmini bir emperyalizm saymıyor. İki yüzlülük burada başlıyor. Eğer anti-emperyalist iseniz herhangi bir tarafa meyletmemek gerekiyor. 21. yüzyılın bağımsızlık tanımı iyice değişmiş olsa da Türkiye'de bu yüzyıla dönük bir bağımsız politika henüz izlenebilmiş değildir. Tarihi özlemler ile geleceği tanımlamak, günümüze ait ümitsizliğin bilinçaltındaki bir yansıması olabilir. Osmanlı Devleti'nin güçlü zamanlarına yönelik özlem ve atıfların siyasette bolca kullanılmaya devam etmesi bununla açıklanabilir. Oysa bizim gibi ortak geçmişte buluşamayan toplumların ortak bir gelecekte buluşmaya çalışması gerekir. Türkiye yalnızca coğrafi açıdan Batı ile Doğu arasında bir köprü değildir. Aynı zamanda jeopolitik ve diplomatik olarak da bir köprüdür. NATO ile Doğu arasındaki iletişim konusunda Türkiye yegane ülkelerden bir tanesidir. Fakat Türkiye sahip olduğu bu yumuşak gücü ne yazık ki yıllardan beri boşa harcıyor. Ülkemizin milli çıkarları her şeyden önemli olabilir fakat milli çıkarlarımız ne kadar sağlıklı tespit ediliyor? Türkiye bölge ülkelerinde demokrasinin ve insan haklarının bir örneği, Azerbaycan-Ermenistan gibi ihtilaflı ülkeler arasında arabulucu, yaptığı yatırımlarla ve ekonomik gelişmesiyle çevre ülkelere bir rol model olabildi mi? Samimi olmamız gerekiyor ki kısa dönemli çıkarlar uğruna Türkiye'nin geleceğini heba etmeyelim. Her ne kadar bu zamana kadar emperyalizm şudur, emperyalizm budur desek de aslında bunun tam olarak ne anlama geldiğini bu yazıda öğrendim. -izm ve -ist ile biten şeyleri genelde öğrenmem zor oluyor. Emperyalizmi de bu yazı sayesinde öğrenmiş oldum. Eline sağlık.


Pandemi sürecinde kendimi bu müziği ciddi ciddi ve de içli içli dinlerken bulunca bahsetmeden olmaz diye düşündüm.. Ben neden seçtim bu konuyu peki? İlk başta da söylediğim gibi korona günlerinde adeta içine düştüğüm bir girdap oldu bu müzik. Ömrümün bundan önceki yıllarında pek dinleyip aşina olduğum bir müzik tarzı değildi açıkçası -belki başka bir sefere de bunun dışında ne tür müziklerin peşinde olduğumdan bahsederim- fakat arabesk artık kendimi sık sık dinlerken bulduğum bir müzik haline geldi. Kendimce bir dinleme listesi oluşturduğum dahi söylenebilir. İlk sırada tabii ki Müslüm Baba, onu takiben hemşehrim İbrahim Erkal var. Mahsun Kırmızıgül filmleriyle şarkılarından daha çok muhatap olduğum bir isimken yıkılmadım ayaktayım parçasının sözleri ile listede sevilenler arasında yerini alıyor. Orhan Gencebay, kendisi yaptığı müziğin devrimci arabesk olarak tanımlanmasına karşı çıkan Ahmet Kaya, Acıların Kadını Bergen, Ümit Besen, Yıldız Tilbe, Tatlıses gibi uzayıp gidiyor dinlenecekler listesi.. Bir de en çok dinlenen parçaların yeni aranjeleri var bazılarını çok sevdim ben özellikle Timuçin Esen'in Müslüm filmi için seslendirdiği Baba şarkılarını da söylemeden geçmeyeyim. Sözlerine dikkat ediniz Baba'nın şarkılarının özel ricamdır.. Velhasılı sözü bir toparlayacak olursam, siz bu yazıyı ne zaman okuyorsunuz bilmem ama ben ancak gece fırsat bulup yazabildiğimden konuda yeri gelmesine ithafen geceye bir parça hediye etmeden geçemeyeceğim: Müslüm Baba'dan gelsin Bunca gamı bunca derdi zalım felek bize mi verdin diyor başımızdaki pandemi ve salgınların her türlüsünü! sağlıkla huzurla atlatabilmeyi diliyorum. Esen kalınız dostlar.. Kendisine özğün müziği ve sözleri hiç bir zaman unutulmayacaktır....sayğıyla anıyorum.


Komiser Z. : Sizi beceriksiz herifler. Bir işi de doğru yapsanız dişimi kıracağım. Başka ne var. Adamakıllı anlat şu işi. Memur P. : Efendim bir de çocuğun elinde bir telefon vardı. Görür görmez aldık. Kırdık. Komiser Z. : Demek telefon haa!!! Çocuk yetmedi üstüne üstlük bir de telefon mu var? Budala herifler. Müdür T.: Ne yaptınız Z. bakkalın işi tamam mı? Ha bir de şu cep telefonunu aç. Saatlerdir seni arıyorum. Komiser Z. : Emredersiniz efendim. Bakkalın işi tamam efendim. Yalnız görgü tanığı bir çocuk var. Müdür T. : Görgü tanığı mı? Görgü tanığı.. Siz benimle dalga mı geçiyorsunuz? Kurtulun o çocuktan Z. Müdür T. : Kurtulun dedim beceriksiz herifler. KURTULUN. Başkomiser Z.: Gidin çocuğu bir kuytuda gömün. Başkomiser Z.: Sana çocuk kaç yaşında diye sormuyorum ahmak herif. Size çocuktan kurtulun diyorum. Başkomiser Z.: Siz beni çıldırtacak mısınız? !! Bakkalın bize karşı olduğunu herkes biliyor. Değil bir çocuk, bir sinek aleyhimize bir şey yapsa zaten ihale bize kalacak. Hem bu çocuk herhangi bir çocuk. Dünyada onun gibi baş belası en az milyonlarcası daha var. Bir sümüklü velet içim kendimi tehlikeye atamam. Haa bir de şu telefonumu prize tak. Şarjı bitmiş. Memur P. : Elektrikler kesik efendim. Başkomiser Z.: Ulan sizi bana sayıyla mı veriyorlar. Taksit taksit söylüyor bir de.. Neyse ben müdürün yanına gidince telefonu onun ofisinde takarım şarja. Alık alık bakma da şimdi git dediğimi yap. Başkomiser Z.: Nasıl neyi budala herif!!! Git çocuktan kurtul. Başkomiser Z.: Ahh!!. Anlaşılan siz bu işi beceremeyeceksiniz. Çocuk nerde! Memur P. : Torbada paket efendim. Başkomiser Z.: Bana bir araba ayarla. Peketi ırmağa atacağız. Başkomiser Z.: Akşam çocuklarının yüzünü tekrar görmek istiyorsan çeneni kapa ve dediklerimi yap!!! Daha gidip müdüre malumat vereceğim. Komiser, ırmağın en yüksek, en ücra yerine geldiğinde, bir torbada ağlamaktan baygın düşen çocuğu, uçurumdan aşağı yuvarlar. Ne çocuğun yüzünü görmüştür. Ne de torbayı uçurumdan aşağı bırakırken gözlerini açmıştır. Bilakis görmemek için gözlerini sımsıkı yummuştur. Yalnızca...Yalnızca torba suya çarptığında çıkan o ses...O sesi unutmak zamanını alsa da zor olmayacaktır. Elleriyse yıllardır, kendisinin olamayacak kadar çok kirlenmiştir. Komiser Z. işi bittiğinde Müdür T.'nin ofisinin yolunu tutar. Kısa süre içerisinde müdürle karşılıklı kahve yudumlamaya başlamıştır. Tüm bu hengamenin arasında komiser Z. telefonunu şarja takmış, açılmasını beklemektedir. Müdür, komiserden birçok konuda da malumat alır. İşi bittiğinde komisere kapıya kadar eşlik eder. Ancak müdürün ofisinden çıkınca telefona bakabilen Komiser Z. ; Emin adımlarla geri döner. Israrla müdürün kapısını tekrar çalar. Müdür az önce kilitlediği kapıyı homurdanarak tekrar açar. Müdür T. daha sözünü bitiremeden, komiser revolveri çıkarıp müdürün kalbine iki el ateş etmiştir. Komiser hiç bir şey düşünmez. Donuk hareketlerle revolveri alnına dayayıp kendi kafasına da sıkar. Komiser Z.'nin cansız bedeni de yere serilirken revolver ve telefon iki ayrı köşeye düşer. Telefonda en son açılan mesaj hala duruyordur.


Aretha Louise Franklin, 25 Mart 1942 Memphis, Tenessee doğumlu dünya çapında bir sanatçıdır. İş hayatı boyunca birçok defa Grammy Ödülü almıştır. Daha geçenlerde vefat eden Dünya çapındaki sanatçı hakkında biraz bilgi sahibi olmak için ürettiği eserleri ve hayatını biraz araştırdım ve yazıyorum. Babası Reverend Clarence La Vaughan C. L. Franklin, baptist; annesi Barbara Siggers Franklin, ilahi söyleyen birisidir. Aretha 6 yaşına geldiğinde annesi ve babası ayrıldı. Altı yıl sonra annesi kalp krizi geçirerek vefat etti. Aretha 4 çocuk annesi olmuştur ve il çocuğunu daha 14 yaşında iken doğurdu. Ölümü ise 16 Ağustos 2018'de pankreas kanseri yüzünden oldu. Kendisi piyano çalmada ve şarkı söylemede oldukça yetenekli olan Aretha Franklin o dönemde zaten ilahileriyle ünlü olan babası ile ilahi söylerken fark edildi. Şarkı söyleme işine girmesi New York'ta oldu. Burada keşfedilen yetenek Aretha, Checker Stüdyosu ile anlaştı. İlk albümünü 1956 yılında çıkarmış ve 4 yıl sonra yeni ufuklara yelken açarak Colombia Stüdyosu ile anlaştı. Burada ilk kırk beşlik plağını yayınladı I Sing the Blues beklenilen başarıyı sağlamayan bu şarkının ardından Rockabye your Baby with a Dixie Melodie adlı albümünü çıkardı ancak bu da listelerde ilk kırka zar zor erişti. Kendisinin bu dönemde Jazzcı olarak adlandırılmasının aksine Girl group denilen bir şarkı türünde de eserler verdi. Hala beklediği başarıyı yakalayamayan sanatçı bu sefer ise Atlantic ile anlaşarak I Never Loved a Man eserini yayınladı ve istenilen oldu, bu eseri pop ve R&B sıralamalarında ilk 10'a girmişti. İvmeyi yakalayan Aretha Respect eserini yayınlamasıyla patladı ve gitti. Bu eseri ona iki Grammy ödülü kazandırdı ve o dönemideki Feminist akımın önemli isimlerinden biri yaptı. 60'ların sonlarına doğru Think, Chain of Fools, A Natural Woman eserlerinin yayınlanmasıyla yıldız ışığı parlamış ve kendisinden süperstar olarak bahsedilmeye başlandı. Aretha Franklin 1971 yılında yayınladığı Young Gifted and Black ve 1972 yayınladığı Amazing Grace eserleri ile yine birer Grammy ödülü kazandı. Yıllar geçtikçe Disko akımı ön plana çıktı ve bu Aretha Franklin'in albüm satışlarının ve populerliğinin önüne geçti. 1979'da kendiside bu akımın etkisinde bir albüm yaptı, La Diva ancak bu albüm akımda yerini bulamadı ve başarısız oldu. Bunun üzerine Atlantic ile yollarını ayırdı. 1980'lerde ise Blues Brothers adlı bir filmde rol aldı ve böylece Arista Stüdyoları ile anlaşma imzaladı çekilen bayrakları yeniden dagalanmaya başladı. 1981 yılında Love All the Hurt Away adlı albümü ile bir tane daha Grammy Ödülü kazanarak yeniden pop listelerinde tırmandı. Hemen ardından 1982 yılında Jump to it Albümünü yayınlayarak pop listelerine kaya gibi oturdu. Bu dönemde babasının ölümüyle müziğe kısa bir ara verdi ancak dönüşü büyük oldu. Yayınladığı Who Zoomin Who albümü Platin setifikası aldı. Bunca eserlerin üstüne daha birçok eser ekleyen Aretha Franklin ayrıca Bill Clinton ve Barack Obama'nın göreve gelme gününde şarkı söylemiştir. 1987 Rock and Roll Hall of Fame'e giren ilk kadın sanatçı oldu. 2008'de ise 18. Grammy ödülünü aldı ve en çok ödül alan sanatçılardan biri konumuna geldi. 2010 yılında sağlık sorunları yüzünden tekrar müziğe ara verdi. Sonuç olarak büyük insanlar büyük gidiyor.


23 Temmuz 1925 tarihinde dünyaya gelen Damar, Türk edebiyatının en özel şairlerinden bir tanesi. Çanakkale'nin Gelibolu ilçesinde doğduğundan, ilkokulu Çanakkale'de okudu. Fakat daha sonra İstanbul'a gittiği için ortaokula burada devam etti. İstanbul Erkek Lisesine başlasa da 2 yıl okuduktan sonra lise eğitimini yarıda bıraktı. Şiir yazmaya çok küçük yaşlarda başladı Arif Damar. Belli ki şiir, onun için bambaşka bir dünya olacaktı. Bu nedenledir ki ilk şiiri olan Edirne'de Akşamı Yeni İnsanlık dergisinde yayımladı. İlk şiiriyle ilgi görmeye başladı. Bu, onun için önemliydi. Edebiyatın en isyankar türü olan şiiri çok beğenmişti. 1945 yılında, Ant Dergisi'nde pek çok şiiri yayımlandı. 1951-52 yılları arasında Yeryüzü adlı derginin yönetim kadrosunda yer aldı. Şiirini ilmek ilmek örüyordu. Kendi tarzını oluşturan, tarzını ön plana çıkaran şiirler yazan Arif Damar, şiir dünyasında farklı akımlara dahil oldu. Bunlardan ilki toplumcu gerçekçi şiir akımıydı. Toplumcu gerçekçi şiir akımı, toplumun sorunlarını anlatan; bu sorunları halkın anlayacağı bir dil ile yansıtan bir akımdır. En önemli temsilcisi hiç şüphesiz Nazım Hikmet'tir. Damar da bir dönem bu akım içerisinde yer alarak benzersiz şiirlerin yaratıcısı oldu. Bu şiirleri yazarken Arif Barikat takma ismini kullandı. Toplumcu gerçekçi şiirlerini Günden Güne adlı kitapta toplayan Arif Damar, Günden Güne'yi 1956 yılında çıkardı. Arif Damar'ın şiir dünyasını oluşturan akımlardan bir diğeri İkinci Yeni idi. Döneminde şiirden anlamı uzaklaştırdıkları iddiasıyla çok fazla eleştirilen İkinci Yeni; Cemal Süreya, İlhan Berk, Edip Cansever, Ece Ayhan gibi şairlerden oluşan bir topluluktu. Toplum için sanat yapma kaygısında bulunmayan bu şairlerin büyük bir kısmı, toplum sorunlarını şiirden tamamen uzaklaştırmadı. Cemal Süreya'nın birçok şiirinde, dönemin sosyopolitik olayları, toplumda iz bırakmış olaylar ve daha pek çok unsur yer alır. İşte Arif Damar da böyle bir topluluğun üyesi olmaya başladı. Arif Barikat takma ismini bir kenara bırakarak kendi ismiyle şiirler yazmaya başladı. Muhteşem şiirler yazmaya bu dönemde de devam eden şair, duygunun zirvelerini gören şiirlere imza atıyordu. Bazen öyle ıssız olur ki insan, evsiz barksız kalmış bir anının gölgesine sığınır. O anı gibi kalır yapayalnız. Bir yandan pusludur, bir yandan kırılmıştır birilerine. Tıpkı virane bir evin yerlere düşmüş camındaki kırıklık gibidir. Paramparçadır, yanılmıştır, bütünlüğünü özlemiştir. Alıcı Kuş, Her Gün Yaşamak, Sokak, Saat Sekizi Geç Vurdu, Yol Gider Ah Nasıl da başta olmak üzere birçok şiirin yaratıcısı Arif Damar, geride eşsiz şiirleri ve eserleri bıraktı. Bize düşen, bu şiirlerin estetik dünyasında kaybolmak.


Cem Yılmaz, G.O.R.A. ile başlayan bilim kurgu mizahına, A.R.O.G.'dan sonra serinin üçüncü halkası Arif v 216 ile devam ediyor. G.O.R.A. ile Türk komedi tarihindeki belki de en başarılı işe imza atan Cem Yılmaz, yıllar boyu dillerden düşmeyen, günümüzde dahi hala sıklıkla kullanılan G.O.R.A. esprileri ile adeta ölümsüz bir karakter haline gelen Arif'i yeniden sinema perdesine taşıyor. Arif v 216 için ilk olarak Cem Yılmaz sineması için bir buluşma noktası diyebiliriz. Bir yandan Yahşi Batı, G.O.R.A. gibi fantastik işlere imza atan Yılmaz, bir yandan da Hokkabaz, Pek Yakında gibi daha naif filmler kazandırdı sinemamıza. İşte bu iki damar Arif v 216'da buluşmuş. Yani Hokkabaz hayranları da G.O.R.A. tutkunları da bu filmde birleşebilir. Arif v 216, genel anlamıyla bir nostalji filmi. Cem Yılmaz, seyircisini ve filmini eski Türkiye'de bir yolculuğa çıkarmayı amaçlıyor. Bu sebeple de filmini süsleyen birçok detayı seyircinin takdirine bırakıyor. Çağlar Çorumlu'nun hayat verdiği müthiş Zeki Müren tiplemesinin orijinalliği, komikliği ve de nostaljisiyle hem gülüyor hem de hayran kalıyoruz. Zeki Mürenler, Cüneyt Arkınlar, Ajda Pekkanlar, Filiz Akınlar, Sadri Alışıklar, Ediz Hunlar, Ayhan Işıklar... Bir zamanların efsane oyuncularının, sanatçılarının hepsine bir saygı duruşu niteliği kazandırmayı hedefleyen Cem Yılmaz, komedi temasının dışında kalmamayı da çok doğru bir şekilde başararak, her karakterin en keskin özelliklerinin tipleştirilmesiyle mizahı çok güzel birbirine harmanlayarak, kesinlikle saygı sınırının dışına çıkmadan, ironiyi dozunda kullanarak doğru bir komedi yapmayı başarıyor ki belki de filmin en çok takdiri hak eden kısmı bu zor dengeyi doğru tutturabilmesi. Arif'in yakın dostu 216, insan olmaya karar vererek dünyaya gelir ve burada başına olmadık işler gelir. Her ne kadar insan olabilmek için kıyasıya bir çaba harcasa da 216'nın farklılıkları çok barizdir. Üstelik bir de gözleri görmeyen Pembe Şeker'e aşık olmuştur. Kötü niyetli bir iş adamının onu kopyalamaya kalkışmasıyla Arif devreye girecek, 216'yı ve tüm dünyayı kurtarmaya çalışacaktır. Arif v 216 da yalnızca Cem Yılmaz emeği yok. Bir kere başlı başına takdire şayan sanat yönetimi var ki ayakta alkışlanacak kadar nitelikli ve incelikli. Kostüm tasarımından mekanlara kadar her şey etraflıca düşünülmüş. Müzikler ve efektler de onunla yarışacak düzeyde kaliteli. Hollywood'da sırıtan yeşil ekran burada kendisini hissettirmiyor. İşte tüm bunlar film absürt de olsa zamanda yolculuğu oldukça gerçekçi kılıyor. Cem Yılmaz'ın büründüğü kılıklar ve söylediği şarkıları da takdir etmemek mümkün değil. Cem Yılmaz, bol bol göndermeler yaptığı Zeki Demirkubuz ve Nuri Bilge Ceylan'ın izinden giderek, 'kaliteli' olma yolunda iradesini koruyor ve seyirci baskısına rağmen mizahını kendi istediği yönde icra etmeye devam ediyor. Tüm bunların yanında, kendi düşünceme göre, Cem Yılmaz bu filmde bekleneni veremedi. Ya ben çok yüksek bir beklenti ile gittim veya espirilerin tamamını anlamadım, bilmiyorum. Ancak şöyle bir durumda var ki salon hınca hınç dolu olmasına rağmen filmde çok fazla bir kahkaha tufanı oluşmadı. Şunu belirtmeliyim filmdeki tüm göndermelieri espirileri anlamak gerçekten de belirli bir birikim ve kültür istiyor. Cem yılmaz bu gönderme işini gerçekten mükemmel yapıyor. Hiç ama hiç tahmin etmeyeceğiniz yerlere, filmlere, karakterlere göndemeler içeriyor. Ancak bu göndermeleri vs çıkardığımızda senaryo açısından bence eksik kalıyor. Film kadrosu gerçekten çok çok kaliteli oyuncuları barındırıyor. Oyuncuların yeteneklerini tartışmamız söz konusu dahi değil. Karekter seçimleri de oldukça başarılıydı. GORA ile gerçekten mükemmel bir iş çıkardıktan sonra AROG ile bu mükemmelliği pekiştiren Cem Yılmaz'dan insanlar çok daha fazlasını bekleyerek gitti bu filme. Yüksek oranda beklentilerini karşıladığını düşünüyorum. Bizlere Yeşilçam'ın o muhteşem havasını yaşattı. Komediden uzaklaşmadan, naif göndermelerle gerçekten güzel bir yapım. Film üzerine söylenecek birçok söz var.


''Kaç beğeni aldın?'' sorusunu günümüzde herkes birbirine sıkça sorar oldu. Bir Instagram ya da Facebook gönderisi paylaşımı sonrası alınan beğeni sayısı ya da Twitter üzerinden paylaşılan bir gönderinin retweet edilme oranı gibi sayılarla bir internet kullanıcısının popülerliğini ölçebilen etkileşim oranı, dijital reklam dünyasının gözbebeği. Dijital dünya ilk beğeni butonu ile 2007 yılında FriendFeed üzerinde tanıştı. Daha sonra Facebook tarafından FriendFeed'in satın alınmasıyla, internet kullanıcıları Facebook üzerinde beğeni ile tanıştı. Beğeni, internet kullanıcıları olan bizlerin çok farkında olmasa da günlük yaşantımızı etkileyecek kadar büyük bir etkiye sahip. Dijital dünyada gerçekleştirilen her eylemin arkasında bırakılan dijital ayak izlerinden biri olan etkileşim oranı, aktif dijital ayak izi olarak adlandırılıyor. Paylaşılan gönderiler, beğenilen ve/veya paylaşılan gönderiler, paylaşılan kişisel veri ve bilgilerin hepsi birer aktif dijital ayak izi. Pasif dijital ayak izleri ise kullanıcının haberi olmadan arkasında bıraktığı dijital ayak izleridir. Örneğin, web çerezleri üzerinden elde edilen IP adresi, internet geçmişi gibi bilgiler birer pasif dijital ayak izidir. Arkada bırakılan pasif dijital ayak izleri VPN kullanımı ile kontrol altına alınabilir. IP adresi, her internete bağlanan cihaza internet servis sağlayıcısı tarafından atanan eşsiz ve 16 rakamdan oluşan bir seri numaradır. IP adresi, internet servis sağlayıcısına kullanıcısının tam konumunu sağlarken, web sitelere yakın coğrafi konumu sağlar. Web siteler çeşitli çerezler aracılığıyla kullanılan tarayıcının özellikleri, ziyaret edilen web siteler, ziyaret edilen web sitelerdeki fare hareketleri ve ziyaret süresi gibi bilgilere ulaşır. Bu bilgilerin hepsi birer pasif dijital ayak izidir. Pasif dijital ayak izlerini minimuma indirmek için Gmail hesabının açık olduğu bir web tarayıcısında Google aktivite kaydı durdurulmalıdır. Google üzerinde yapılan bütün aramalar, kullanılan cihazların donanım ve yazılım bilgileri, Google Asistana verilen sesli komutların hepsi, Youtube aramaları ve izlenen videolar, kullanılan cihazın konumu açıksa anlık olarak konum ve bütün internet geçmişi kaydediliyor. Google'ın sessiz bir şekilde dijital ayak izlerinizi takip etmesini ve kaydetmesini durdurmak için Google Hesabım üzerinden Veri ve Kişiselleştirme'ye girdikten sonra bütün bu kayıtları durdurabilirsiniz. Etkileşim oranına paralel olarak artan aktif dijital ayak izleri ya da internet kullanımına paralel olarak artan pasif dijital ayak izleri bilinçli internet kullanımı ile azaltılabilir. Tarayıcıların gizli pencere versiyonları kullanılarak internet geçmişi cihaz üzerinde kaydedilmeyebilir fakat internet servis sağlayıcısı tarafından hala görülebilir. VPN kullanılarak bundan kaçınılabilir. VPN ile internet trafiği ve IP adresi gizlenebilir. Dijital ayak izleri konusunda bilinçli olunması kişisel veri ve bilgilerin gizliliği ve güvenliği için büyük önem arz etmektedir. Direkt ya da dolaylı olarak bireyleri hedefleyen siber saldırıların amacı dijital ayak izlerini ele geçirmek ve bu izlerdeki kişisel veri ve bilgilerden olabildiğince istifade etmektir. 2014 yılında Marriot International'ı hedef alan siber hırsızları büyük kişisel veri ihlallerinden birine örnek olarak gösterebiliriz. 2014 yılında Marriot International'ın sistemine sızan ve 2018 Eylül ayına kadar fark edilmeyen siber hırsızlar, yaklaşık olarak 500 milyon müşterinin kişisel bilgilerini çalmayı başardı. Çalınan veri ve bilgiler isim-soyisim, iletişim bilgileri, pasaport bilgileri gibi hassas bilgileri içeriyor. Bu şekilde oteller tarafından elde edilen kişisel veri ve bilgiler de birer dijital ayak izi olarak değerlendirilebilir. Gerçekleştirilen siber saldırılar her ne kadar şirketleri hedef alsa da, siber saldırganların asıl amacı şirketlerin veri tabanlarındaki bireylerin bilgilerini çalmak ve bu bilgilerden istifade etmektir. Dijital ayak izleri konusunda internet kullanıcılarının bilinçli davranması ve günümüzün dijital dünyasında çevrimiçi olunan her anın sanal olarak iz bıraktığını anlaması büyük önem taşımaktadır.


Sanki dünyanın üzerine böcek ilacı sıkılmışçasına neye uğradığımızı şaşırtan bir sabaha uyandığımızda, bir felaket çoktan musallat olmuştu başımıza. Aynı yuvalarına ilaç sıkılan böcekler gibi. Fakat bizim böcekler gibi başka yuva yapacak toprağımız yoktu; sadece çok büyük sandığımız, aslında küçücük olan tek bir dünyamız vardı. Bu öyle bir felaketti ki annenin yavrusuna, babanın yuvasına, yavruların ailesine yetişemeyeceği kadar ayrı düşürdü bizi birbirimizden. Ülkeler, şehirler sınırlarını kapattı. Herkes, sanki kıyamet kopmuş gibi, sadece kendi canının derdinde koşuşturmaya başlamıştı. Her gün açıklanan sayılar felaketin boyutlarını gösterirken, ölüm sadece sayılardan ibaret olmuştu. Doğa bizden intikam alıyor dediler; sanki biz doğanın parçası değilmişiz gibi. Dünya bizi istemiyor dediler; sanki başka yerden gelmişiz gibi. İnsan yok ediyor dünyayı dediler; sanki evrenin kendi işleyişi yokmuş gibi. Oysa ne doğanın ne dünyanın ne de evrenin umurundaydık. Tıpkı bir ağacın vakti geldiğinde açan tomurcukları, işi bittiğinde kuruyup toprağa düşen yaprakları gibi doğanın döngüsüne hizmet eden canlılardık sadece. Üstelik bizden güçsüz olduğunu düşündüğümüz o böceklerden daha dayanıksız canlılardık. Titreyen sesimle kendi kendime adı ne adı! diye tekrar ederken gözlerim dışarıda çiçek açmış erik ağacına, zihnim sonsuzluğa giden o hocanın sözlerine takılı kaldı. Tüm deneysel ilaçları üzerimde deneyebilirsiniz. Kendini yaşama cesurca armağan eden adamın sözlerinin büyüklüğü mıh gibi kalbime çakılırken, çakıldığı yerden de bir umut doğurdu. İşte bu umuttu treni hareket ettiren, sayıların önemini kaybettiren... Oysa, sanıyorduk ki ruhları soldurdukça o tren hareket etmeye devam edecek. Saygı duymayı, karşılıksız sevmeyi, koşulsuz yardım etmeyi, en çok da her durumda iyiliği seçmeyi.... Nasıl da özledik birbirimizi, kuşları, zilzurna açan bu çiçekleri, kalabalıklara karışmayı! Yeri geldiğinde cesurca armağan edeceksin kendini yaşama, Bu yazı, Evde Kal Türkiye Parlak Jurnal Yazı Yarışmasında 8. olmuştur.


Arz ve talep eğrileri, ekonomiyi anlama konusundaki en temel araçtır. Yazımın konusu olan vergi yükünü anlamak için, bu eğriler çok mühimdir. Bu kuramsal grafikler ile ekonomik birçok teori kolaylıkla anlaşılabiliyor ve bu yüzden ekonomi öğrencileri bu eğrilerden faydalanıyorlar. Arz ve talep eğrileri üzerinden konuşurken, kuramsal olarak birçok değişken sabit kabul edilir. Bu, yalnızca açıklanmak istenen duruma odaklanmak ve öğrenmeyi kolaylaştırmak için yapılmıştır. Vergi yükünden bahsetmek için, bununla alakalı başka şeylerden de bahsetmek gerekir. Zaten yazımın amacı, vergi yükü dağılımından bahsetmenin de ötesinde; dara kaybı, vergiler, vergilerin neden bazı ürünlere daha çok uygulandığı ve sonuçları ile ilgili teorik bir fikir sunmaktır. Tüm bunlardan bahsetmeden evvel, piyasalar ve bireylerin ilişkilerini açıklamak için arzın ve talebin eğrilerinden bahsetmeliyim. Sırasıyla açıklamak gerekirse, talep dediğimiz şey, alıcıların bir ürünü yahut hizmeti ne kadar istediklerinin ve ne kadar alabileceklerinin bir göstergesidir. Bu konuda birçok değişken olsa da en temel belirleyici, fiyattır. Doğal olarak ve istisnalar dışında, diğer değişkenler sabitken, fiyat arttığı zaman talepler düşecektir(Grafik 1). Çünkü ürünü satın alacak olan bireyler, fiyatlar arttığı zaman üründen vazgeçmek zorunda kalabilirler. Fiyatlar ile talep arasındaki bu ilişkiye talep kanunu denir. Bu grafikte arz ve talep eğrisinin kesiştiği nokta, hem arz edenlerin hem de talep edenlerin dengeye ulaştığı ve piyasaların dengede olduğu noktadır. Bu noktanın altında yahut üstünde piyasa dengede değildir. Dengede olunmadığı durumda, teorik olarak hem arz hem de talep maksimum verimde değildir. Fakat tam kesişim noktasında, alıcıların almak istediği miktar ve ücret ile satıcıların satmak istediği miktar ve ücret tam olarak eşittir. Hem alıcı hem de satıcıların refahı maksimum düzeydedir. Bundan dolayı arz ve talebin dengedeki kesişim noktasına piyasa temizleyen fiyat denilmektedir(Grafik 1). Burada esneklik kavramından da bahsetmem gerekiyor. Esneklik, arz ve talebin piyasa koşullarında meydana gelen değişime karşı alıcı ve satıcıların tepkilerine denir. Burada esnekliğin nasıl ölçüldüğüne yahut türlerine değinerek olayı daha da karmaşık bir hale getirmek istemiyorum. Fakat esneklik, vergi konusunda çok önemli bir yer tutuyor. Sıkıcı bir tanımlamalar silsilesinden sonra vergi dediğimiz kavramı da açıklamak gerekiyor. Vergi, hükümetin kamu harcamalarında, maaş ödemelerinde ve bunun gibi birçok şeyde kullanması için toplumun vermekle yükümlü olduğu paradır. Birçok ayrıntıyı geçersek, bu yazıda bahsetmek istediğim konuyla alakalı olarak, piyasa dengede iken yani arz ve talep eğrisinin kesiştiği durumda, devletin vergileri bu dengeyi bozacaktır. Çünkü vergilerle birlikte fiyatlar değişecek ve bundan dolayı arz edilen miktar ile talep edilen miktar arasında bir fark oluşacaktır. Arz ve talep eğrilerinden bahsettiğime göre şimdi, ürünlere vergi uygulanmasıyla ortaya çıkacak duruma bakalım. Devletin bir ürüne yahut hizmete belli bir miktar vergi eklemesiyle birlikte arz eğrisi vergi miktarı kadar sola kayacaktır(Grafik 2). Çünkü fiyatlar değişmiş ve arz edenlerin yeni fiyatla üreteceği ürün miktarı da değişmiştir. Yeni denge durumda, ürünün arzı azalacak ve fiyatı artacaktır. Burada şöyle bir soru sorulabilir: Fiyatlar arttığı zaman arz eğrisinin sola kayması yerine neden fiyatlar eski arz eğrisi üzerinden belirlenmiyor? Arz talep teorisinde, arz eğrisinin bize anlattığı şey, üretenin yani arz edenin kazandığı fiyattan ne kadar miktarda ürün sunmak istediğidir. Fakat dışarıdan, yani hükümet tarafından yüklenen bir vergi, arz edenlere herhangi bir fiyat kazancı getirmeyecektir. Her ne kadar ürünün fiyatı artsa da aslında arz edenlerin ürün başına kazandıkları net fiyat azalmaktadır. Fakat ürün fiyatları vergi miktarından etkilenip artmıştır. Sonuçta piyasada bulunan ürünün satış fiyatı artacağı için talep edilecek miktarı azalmalıdır(Grafik2). Bu durumda arz eğrisi sola kaymalıdır. Aksi takdirde üreticiler, vergilerle birlikte yeni fiyatlara ulaşmış ürünlerden satış fiyatı kadar kazanıyormuş gibi bir tablo ortaya çıkardı. Fakat satış fiyatının bir kısmı vergi olarak devlete döneceğinden dolayı arz eğrisi sola kaymalıdır ki grafiği yanlış yorumlayıp hataya düşmeyelim. Ekonomide arz ve talep eğrisinin sağa veya sola kaydığı birçok durum olsa da ben sadece bu kısımdan bahsetmekle yetinmek zorundayım. Peki, devletin koyduğu vergiyi kimler ödemektedir? Yani vergi yükü dağılımı nasıldır? Bu sorunun cevabı yazımın esas konusunu oluşturuyor olsa da şunu kısaca söylemeliyim: Vergi yükünü hem arz edenler hem de talep edenler çekmektedir. Yaygın inanışın aksine, ürünü satın alan kişi de ürünü üreten kişi de vergi fiyatını yüklenir. Yani Şu şirkete vergiler ile yüklensinler, abansınlar da beli kırılsın düşüncesi pek de doğru değildir. Bu durumda, ilk olarak çıkaracağımız sonuç: Vergiyi ne sadece süreticiler ne de sadece tüketiciler yüklenir, her taraf yüklenir. Sonuçta vergi, ürünleri satın alanların daha fazla ödeme yapmasına ve ürünleri üretenlerin daha az kazanmasına yol açar. Ekonominin temeli olan arz ve talep eğrileri üzerinden Grafik 2'de de kanıtladığımız gibi; vergilendirme sonrasında ürünlerin yeni fiyatı, vergi miktarının altında olacaktır. Çünkü arz ve talep edilen ürün miktarı düşecektir. Bu durumda, ürünün yeni fiyatı ile vergi öncesi fiyatı arasındaki fark vergi miktarını yansıtmamaktadır. Aslında, vergi miktarı daha fazladır fakat piyasaya sunulan arz miktarı azalmıştır. Yani sonuçta ürün fiyatları, vergi miktarından daha az artar. Burada gözden kaçmaması gereken çok daha önemli bir nokta vardır. Piyasaya müdahale edilmiş, vergilendirme yapılmış ve yeni dengeler oluşmuştur. Peki, devletin vergi üzerinden kazandığı ile üretici ve tüketicilerin kaybettiği birbirine eşit midir? Hayır değildir. Vergilendirme sonrasında kazanılan ile kaybedilen miktar arasında bir fark bulunur ki bu bir zarar demektir. Sonuç olarak, vergi ile hükümetin kazandığı paralar tam bir verim ile elde edilmediği için ek bir zarar ortaya çıkmaktadır. Bu kayıba deadweight loss yani dara kaybı denir. Grafik 3'te görülebileceği üzere, XYZ üçgeninin alanı bize deadweight loss'un miktarını yani toplam zararı göstermektedir. Bu kaybın oluşturduğu üçgene Harberger Üçgeni de denir. Burada tam bir refah kaybı bulunur. Deadweight loss yani dara kaybı, aynı zamanda tavan fiyat ve kota uygulamaları gibi durumlarda da oluşmaktadır. Vergi sonucunda, hiç yoktan ortaya çıkan bir refah kaybı oluşuyorsa neden vergilendirme yapılıyor? Eğer deadweight loss; üretimi, yatırımı ve ekonomik büyümeyi engelleyerek tam bir refah kaybı ortaya çıkarıyorsa neden göze alınmaktadır? Çünkü vergiler, bir hükümetin en önemli gelir kaynağıdır. Hükümetler bu gelir ile kamu harcamalarını sürdürürler. Bu ise topluma sağlık sistemi, sosyal politikalar, eğitim, maaşlar, yollar ve hatta zenginden alıp fakire verme gibi yollarla geri döner. İşte bu yüzden, ortaya çıkan kayıp göze alınır. Aslına bakılırsa, vergilendirme bir ülkenin ekonomik gelişmesini de destekler. Yani vergiler herkes için yararlı bir araç olabilmektedir. Fakat bunun tam anlamıyla olabilmesi için; ekonomik şeffaflık, istikrar, analitik politikalar, vergi adaleti, kurumların bağımsızlığı ve hatta ileri demokrasi, adalet, özgürlükler, bağımsızlık, yasama-yürütme-yargı erklerinin ayrılığı gibi kavramların gerçekten olması lazımdır. Bir takım ekonomistlerin çokça söylediği yapısal reformlar ve kapsayıcı kurumlardan kasıt işte bunun gibi şeylerdir. Vergilendirme sonucu oluşan deadweight loss ise hükümetler tarafından minimize edilmeye çalışılır. Örneğin, dara kaybını minimize etmek için talep esnekliği az olan ürünlere daha çok vergi koyulmaktadır(Grafik 4, İnelastik Talep eğrisi). Arz ve talep ne kadar esnekse deadweight loss o kadar fazla, ne kadar az esnek ise o kadar azdır. Çünkü esnekliğin bir diğer tanımı, fiyatlara ne kadar tepki gösterildiğidir(Grafik 3). Fakat burada şöyle bir ayrıntıyı atlamamak gerekir. Ortada bir vergi var ama vergiyi kim daha fazla yüklenecek? Vergi miktarının satıcılar ve alıcılar arasında bölüşüldüğünü belirttiysek de bunun eşit miktarlarda bölüşülmediği açıktır. Vergi oranının hangi tarafa ne kadar miktarda dağılacağı, arz ve talep edenlerin davranışlarına bağlıdır. Vergiyi tüketicilerden yahut üreticilerden hangisinin ne kadar yüklendiği bahsine vergi yükü denilmektedir. Vergi yükünü kimin daha fazla alacağını tarafların davranışlarına bağlamıştık fakat bunu daha teknik bir terimle tekrarlamak gerekirse, bu davranıştan kasıt esnekliktir. Kısacası esneklik , grafikteki eğrinin ne kadar eğik olduğudur(Grafik 4). Yani, satıcıların esnekliği ne kadar fazla ise arz o kadar değişebilirdir. Aslında bunu şu şekilde açıklamak çok daha kolay anlaşılmasını sağlayacaktır: Esneklik dediğimiz şey, bir ürüne alternatif bulunup bulunamadığıdır(Grafik 4). Mesela, kekik baharatına yüklü miktarda vergi konulduğunu düşünürsek, ilk olarak kekiğin fiyatları yükselecektir. Fakat kekiği talep edenlerin birçok alternatifi bulunmaktadır. Yani tüketici, fiyatları yüksek bulup kekik yerine başka baharatlar alabilir. Bu durumda tüketici kekik almayarak vergiyi ödemekten kaçınmış olur. Böylece kekik talebi azalacak ve ilerleyen dönemde kekiğin fiyatı düşmeye başlayınca üreticiler zarar edecektir. İşte bu örnek gösteriyor ki alternatif mevcutsa esneklik mevcuttur. Bu örnekteki talep esnek bir taleptir. Bir başka örnek vermek gerekirse: Bir arz eğrisinde 100 adet ürün 10 liraya ve 200 adet ürün 20 liraya satılıyor olsun. Diğer arz eğrisinde ise 100 adet ürün 10 liraya fakat 110 adet ürün 20 liraya satılsın. Bu durumda, ilk arz eğrisi daha esnektir. Çünkü ilk durumda arz piyasasında meydana gelen değişim sonucu fiyatlar ve miktarlar daha esnek karşılık vermektedir. İkinci arz piyasasında ise, böyle bir fiyat artışına karşın oldukça az elastik bir davranış ortaya çıkmış, ürünün fiyata oranla mikatarı çok az değişmiştir. Kısaca, esnek olan taraf fiyata karşı hassas olandır, az esnek olan ise fiyata karşı daha az hassas olandır(Grafik 4). İnelastik taraf verginin büyük kısmını yüklenirken, elastik olan taraf ise verginin daha az kısmını yüklenir(Grafik 4, 5). Çünkü daha az esnek olan taraf, verginin büyük kısmını yüklenip ödemesine rağmen bu duruma daha az tepki vermektedir. Zaten bu, esnek olmayışının kanıtıdır. İnelastik ürünlere güzel bir örnek ilaçlardır. Sağlık alanında kullanılan ilaçlar, insan hayatı için mühimdir. İlaçların hiçbir alternatifi yoktur. Bir enfeksiyon geçirdiğiniz takdirde doktorunuz size uygun bir antibiyotik reçete edecektir. Bu antibiyotiği almak dışında pek bir alternatifiniz yoktur. Bu yüzden talep esnekliğiniz çok azdır. Antibiyotiğin fiyatı ne kadar değişse de sizin talebiniz inelastiktir ve bu durumda fiyata karşı tepkiniz çok az olacaktır. Bir başka örnek ise alkol, sigara ve uyuşturucudur. İlaç örneğinde olduğunun aksine bu maddeler zaruri değillerse neden talepleri inelastiktir? Çünkü bu maddeler bağımlılık yapıcı etkiye sahiptirler. Bağımlılık etkisi ise bu ürünlere karşı alternatiflerin çok az olmasına yol açmaktadır. Yani bir sigara bağımlısının alternatifi yok denecek kadar azdır. Yahut bir uyuşturucunun fiyatı ne kadar artarsa artsın, madde bağımlısı kişi bütün varını yoğunu satar da yine talebini sürdürmeye çalışır. Bu yüzden, bu tip maddelerin de talep esneklikleri oldukça düşük olacaktır(Grafik 5). Burada sağlıkla ilgili ufak bir noktaya değinmek istiyorum. Görülebileceği üzere, bağımlılık yapıcı maddelerden yüksek vergi alınması durumunda talep esnekliği düşük olduğundan dolayı tüketiciler buna çok az tepki göstereceklerdir. İşte bu yüzden, sigara ve alkol fiyatlarını arttırmak, bu maddelerin kullanımlarını azaltmak için etkili bir yöntem değildir. Bu tip bağımlılıkları azaltmak ve toplum sağlığını düzeltmek için en önemli yollar eğitimden, bilinçlendirmeden ve diğer toplumsal düzenlemelerden geçmektedir. İşte bu yüzden, sigara ve alkolün kullanımını azaltmak için yapıldığı söylenen yüksek vergilendirmeler gerçeği yansıtmamaktadır. Sigara ve alkol gibi ürünler dünya pazarında çok büyük bir yer kaplamaktadır. Yabancı birçok firma da ülkemizde bu ürünleri arz etmektedir. Toplum içerisinde şu tarz söylemler duymak çok mümkün: Sigaraya yüksek vergi konulsun ki devlet yabancı şirketlerden bolca para kazansın. Yabancı şirketlerin hegemonyasını vergilerle bitirelim! Bu düşünceye sahip olanların ekonomi hakkında pek bir şey bildiği söylenemez. Çünkü sigara ve alkol gibi talep esnekliği oldukça düşük olan ürünlerde uygulanan vergilendirmelerin çok büyük bir kısmını tüketiciler yüklenir(Grafik 5). Bu durumda, üreticilerin yüklendiği vergi ise çok az olmaktadır. Yani bu tarz vergilerden kazanılan paranın çoğu tüketicilerden çıkmaktadır, üreticilerden değil. Hükümetler, tüketicilerin tütün gibi ürünlere alternatifi olmadığını bildiğinden dolayı bu ürünlere kolayca vergi yüklerler. Bu vergilerin çok az kısmını üreticiler yüklendiği için onların kaybı da az olur. Ayrıca, deadweight loss dediğimiz dara kaybı oranı da bu ürünlerde daha az olduğundan(Grafik 4), hükümetler bu ürünleri özellikle vergilendirmektedir. Bu yazımda sizlere kısaca arz ve talep eğrilerinden, piyasa dengesinden, esneklik ile vergi ilişkisinden, vergi yükünün dağılımından ve vergilendirme sonucu oluşan kayıptan yani dara kaybından bahsettim. Ekonomi hakkında tahsil görmemiş birçok kimse bu temel kavramların farkında değildir. Ne yazık ki, ekonomi hakkında hiçbir şey bilmeden konuşulduğu çokça görülmektedir. Bundan dolayı, bu konularla ilgili de birçok şey yanlış biliniyor. Umarım bu yazı sizin için açıklayıcı olmuştur. Grafikler ve eğriler yardımıyla açıklamalar yapıldığı için ders kitabı sıkıcılığına sahip olan bu yazıyı zannediyorum okuması zor olmuştur, aynı yazılışında olduğu gibi. Fakat mantığını açıklamak için birçok ayrıntıya girilmesi gerekti. Daha da sıkıcılaştırmamak için örnekler vermeye gayret gösterdim. Ekonomi güzel bir bilim; duygular değil analitik ve matematik konuşuyor, girdiler ne ise çıktılar da o oluyor. - Kenneth E. Train, Economics 1: Introduction to Economics, University of California-Berkeley, Fall 2011 Economy Lecture. - NTRC Tax Research Journal, Vol. XXIV, November-December 2012. - Principles of Economics, Karl E. Case, Ray C. Fair, Sharon M. Oster 10th Ed. - Fred E. Foldvary, The Gaffney Quantum Leap Effect, 2008. Ekonomi konusunda pek bilgili değiliz ne yazık ki. Arz talep çok önemli bir mevzu ancak bundan da önemlisi saygılı rekabet. Piyasaya giren her yeni işletme fiyat kırarak giriyor ve piyasanın canına okuyor. Güzel yorumunuz için teşekkür ederim. Yabancı kaynaklardan da yararlanarak kaleme aldığım bir yazı oldu. Olabildiğince açıklayıcı ve genel bakmaya çalışmıştım. Beğendiyseniz ne mutlu. Ne mutlu bana, çok teşekkür ederim. Merhaba nihat bey, öncelikle yazınız için teşekkür ederim. birkaç sorum olacaktı. Tüketicinin ödediği vergiyi biliyoruz ancak üreticinin ödeyeceği miktarı bulmak için total vergi miktarını yarıya mı bölmek lazım yoksa ödenecek vergi oranları farklı mı? Ayrıca vergiden sonra alıcı ne kadar ödeyecek? Ve vergi sonrası piyasa aktivitesinin miktar seviyesi ne kadar olmuştur. 1)Tüketiciyle üreticinin ödediği vergi oranları farklıdır. Bunu hesaplayabilmek ve analiz edebilmek için vergi yüküne bakarız. Ben de bu yazıda tam olarak buna değinmeye çalıştım. Özetle, eğer bir ürün inelastik talebe sahip ise verginin çoğunu talep edenler öder. Yani toplam vergideki vergi yükü arz eden ve talep eden için farklı oranlara sahiptir. Eğer inelastik talebe sahip bir ürün satın alıyorsanız verginin çoğunu satın alıcı olarak siz ödüyorsunuz demektir. Grafik 4 ve Grafik 5'e bakmanızı tavsiye ediyorum. 2)Vergi sonrası piyasa aktivitesinin miktar seviyesi de birçok değişkene bağlıdır. Talep esnekliği yine bu konuyu belirler. Vergilendirme sonrası, eğer inelastik talep mevcut ise talep edilen miktar elastik talebe oranla daha az azalacaktır. Elastik talepte ise talep miktarı daha çok azalır. Fakat fiyatlar artmıştır. Vergilendirme sonrası herhalükarda bir dara kaybı oluşmakta ve bu piyasadaki optimum şartı bozmaktadır. Bu durumda her vergilendirmenin piyasa aktivitesini bozduğunu öne sürebiliriz. Fakat vergilendirmeler daha sonra topluma pozitif değerler olarak dönmektedir. Bu durumda, arz-talep eğrilerinde gerekli hesaplamalar yapılarak optimum arz ve talep noktası bulunmalı ve vergilendirmeyle oluşacak dara kaybının minimuma indirilmesi sağlanmalıdır. Başarılı hesaplar piyasadaki aktiviteyi başarılı kılabilecektir.


Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de aşı olmaya yönelik şüpheler artıyor. Aşıya karşıt olan ailelerin sayısı birkaç yüz adet iken artık dünyada yüz binlerce aşı karşıtı aile bulunuyor. Aşının insanları kısırlaştırmak, otistik yapmak ve ilaç şirketlerine para kazandırmak için üretildiğine yönelik birçok komplo teorisi sosyal medya üzerinden milyonlara yayılıyor. Bu yazımızda bu konuya yönelik farklı fikirlere yer veriyoruz. Ağır bedeller ödemeden aşılarla ilgili tereddütlerin önünü almalıyız. Tıbbın ve insanlığın en büyük kazanımlarından biri hiç şüphesiz 1796'da İngiliz doktor Edward Jenner'ın çalışmalarıyla ortaya konan enfeksiyon hastalıklarından aşılanmayla korunmadır. Dr. Jenner, o günlerde dünyayı etkisi altına almış ölümcül Çiçek hastalığına karşı aşılama geliştirmişti. Aşılamanın keşfinden günümüze kadar farklı nedenlerle de olsa aşı reddi ve tereddüdü yaşanmıştır. İlk başlarda aşı karşıtlığı alt sosyoekonomik düzeydeki insanlar arasında, aşı uygulaması esnasındaki kötü muamele nedeniyledir. Son yıllardaki karşıtlığın nedeni ise daha çok aşıların zararlı olduğu, etkisiz olduğu, güvenilir olmadığı ve aşılara gerek olmadığı gibi düşüncelere dayanır. Ancak aşıların aleyhine olan çoğu hipotez, bir iddia olmaktan öteye geçememiş ve bilimsel gerçeklikler eksik, taraflı ya da yanlış yorumlanıp çarpıtılarak elde edilmiştir. Yani herhangi bir bilimsel dayanakları yoktur. Aksine aşıların enfeksiyon hastalıklarından koruyuculuğu, etkinlikleri ve güvenilirlikleri geniş çaplı bilimsel epidemiyolojik çalışmalarla kanıtlanmış bir gerçektir. Bir insanın en değerlisi olan çocuğunu korumak istemesi kadar doğal bir durum yoktur. Aşı sorgulanamaz değildir. Elbette hayattaki birçok şey gibi o da sorgulanabilir, hatta sorgulanmalıdır da. Aşı hakkında tereddüt yaşayan ebeveynlerin yapması gerekense objektif bir şekilde konuyu doğru bilgi kaynaklarından araştırması ve kafasında oluşan soru işaretlerini konunun uzmanlarına danışmasıdır. Bu sürecin eksiksiz işlemesi halinde ebeveynlerin bilimsel açıdan kafasında soru işaretlerinin kalmaması gerekir. Çünkü ebeveynlerde aşıların güvenilirliği ile ilgili endişeler daha ön plana çıkar ancak aşıların güvenilir olduğu geniş kapsamlı bilimsel çalışmalarla net bir şekilde ortaya konmuştur. Bu sorunun doğru cevaplarını acilen bulamazsak aşı reddi ve tereddüdünün çok ciddi artış göstermesiyle, geçmişte yaşandığı gibi ağır bedeller ödememiz kaçınılmaz görünüyor. Aşılanma atalarımızdan miras kalan, çocuklarımızı koruyan geleneksel ve zararsız bir uygulamadır. Atalarımızdan miras kalan pek çok davranış örüntüsü, bugün bizlere altında yatan sebebi anlamadan uyguladığımız mantıkdışı uygulamalar gibi gelebilir. Ancak biraz derin düşününce her şeyin altında 3,8 milyar yıllık bir yolculuğun yattığını anlayabiliriz. Biyolojik şartlar altında herhangi bir canlının ölümsüz olması mümkün olmadığı için canlılığın her koşulda devam etmesinin yolu bu süreçte anahtar rol oynayan genlerin korunarak yavrulara aktarılmasıdır. Kah bakteriler, kah parazitler, kah bitkiler ve hayvanlar temel olarak genlerini korumaya çalışır. Bu süreçte de zamanla ayrışan türlerin ortaya çıkmasıyla beraber her canlı türü birincil olarak kendi türüne öncelik verecek ve onu korumayı hedefleyecektir. Elbette ki geni korumanın en kolay ve mantıklı yolu da başta kendini koruyabilmektir. İnsanoğlu tarih boyunca gerek bedenen gerekse ruhen tam anlamıyla sağlıklı olabilmenin yollarını aramıştır. Bu yolda karşısına çıkan yabani hayvanlara ya boyun eğdirmiş ya da öldüresiye mücadele etmiştir. Ancak en büyük sorunu gözleriyle göremediği ve bu yüzden etkili mücadelenin mümkün olmadığı küçük canlılar çıkarmıştır. Bu problemi anlayıp çözebilmek için çok çaba sarf edilmiş, çok kayıp verilmiştir. Tarih boyunca bilinen bilinmeyen yüzlerce ölümcül salgın hastalık olmuştur. Hatta sadece salgın hastalıklar değil; savaş yaralarından, cinsel yollardan, sulardan, gıdalardan, hayvanlardan, doğumda, emzirmeyle ve daha sayamadığımız pek çok şekilde yayılan minik yaratıklar kendilerini korumak adına biz insanları yok etmeyi göze almışlardı. Hastalıklar konusunda öyle bir şey söyleyeceğim ki, eminim siz de İstanbul'da bulunmak isteyeceksiniz. Burada bizde son derece yaygın olan ve o derecede amansız olan çiçek hastalığı aşılama dedikleri yöntemle zararsız hale getirilmiş bulunuyor. Çiçekli hastaların yaralarından aldıkları cerahati, bir ceviz kabuğunun içini dolduracak kadar topladıktan sonra aşı yapacakları kimseye nereden yaptırmak istediklerini soruyorlar. Sonra da gösterilen yere, ucunu bu cerahate batırdıkları büyükçe bir iğneyi batırıyorlar. Hafif bir tırmık kadar bile can acıtmıyor bu batırış. Aşı karşıtlığına katılan kişi sayısı gün geçtikçe artıyor. Bunun en büyük sebebi diğer aşı karşıtlarının reklamları, duyuruları ve araştırmadan yaptıkları açıklamaları. Aşıyla ilgili bilinçsizce ve işin uzmanlarına danışılmadan yapılan araştırmalar da kişiyi yanlış sonuçlara götürebiliyor. Bunun sonucunda kişi aşının kötü yanları olduğu düşünüp ve olası minimal yan etkilerini ön plana çıkartıp bir aşı karşıtı olabiliyor. Ama ortada bu işin uzmanları var. Yapılmış binlerce çalışma var. Kimse bunları göz önünde bulundurmadan bir sonuca varmamalı. Yıllar içinde aşının ne gibi faydaları olduğunu gördük. Aslında bir de şöyle bir durum var. Eğer aşılar olmasaydı şu anda başta çocuklar olmak üzere insanlık çok trajik sonuçlarla karşılaşabilirdi, aşı karşıtları bu ihtimali göz önünde bulundurmuyor ve geçmişte yaşanmış vakaları da göz ardı ediyor. Bunların hepsi anlatılmalı. Bu koronavirüs döneminde herkes aşıyı beklerken bence aşı karşıtlarının sayısında da azalma olabilir. Çünkü Covid19 için aşının önemi sürekli karşımıza çıkıyor, medya platformlarında yayınlanıyor. Aşı reddi hem ahlaki hem etik hem de toplum sağlığına yönelik kompleks bir mevzu olarak karşımıza çıkıyor. Komplo teorilerinin ve gizemli söylentilerin cazibesini inkar etmek mümkün değildir. Bir hurafe, bir gizemli hikaye veya olağanüstü anlatılar medeniyetimiz boyunca insanların hep ilgisini çekmiştir. Sosyal medya ve internet teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte bu tip gizemli söylentiler büyük bir hızla yayılmaya fırsat buldu. Artık 'düz dünyacılar derneği', 'aşıyı reddedenler topluluğu' gibi birçok internet oluşumu bulmak mümkün. Ancak aşı reddi yalnızca bir başka komplo teorisi denilerek geçiştirilmemesi gereken kompleks bir mevzudur. Dünya çapında gerçekleştirilen çalışmalar ve yıllardır sahip olduğumuz aşı geçmişimiz bize aşıların gerçekten etkili ve insan ömrünü uzatan bir buluş olduğunu apaçık gösteriyor. Paleolitik Çağ'da doğumda beklenen ortalama yaşam süresi 33 yıl iken günümüzde bu süre 72 yıl olarak karşımıza çıkıyor. Bu artışı penisilin/sülfonamidlerin keşfi ve aşının bulunmasına kesinlikle bağlayabiliriz. Yalnızca ortalama yaşam süremizi uzatmaktan ziyade kaliteli yaşam süremizi de arttıran aşılar artık günümüzün vazgeçilmez bir tıbbi gerçekliğidir. Bu gerçekliğe yönelen aşı karşıtlığı ise yalnızca bireylerin sağlığını değil aynı zamanda toplumun sağlığını da tehdit ediyor. Aşı olmayan bir birey kendi sağlığını ve geleceğini tehlikeye atıyor. Aynı zamanda geçireceği hastalığın oluşturacağı sakatlık hem kendisine hem çevresine hem de devlete bir yük olarak dönüyor. Günümüzde devletlerin vatandaşlarına yönelik aşı politikalarında bir salt sağlık amacı beklemek de saf niyetlilik olacaktır. Devlet elli kuruşa mal ettiği aşıyı size yaparak gelecekte belki de milyonlarca liralık sağlık maliyetinden kurtulmuş oluyor. Sakın yalnızca aşı olmayıp sakat kaldığınız taktirdeki hastane masraflarını düşünmeyin. Aşı olmamanız sebebiyle salgın hastalığın yayılmasına yol açıyor olmanız aynı zamanda büyük bir iş gücü kaybına yol açıyor. Devletler ve ekonomik sistemler olaylara genelde bu açıdan bakmaktadırlar. Sonuçta aşı olmanız hem devletlerin ekonomisi açısından hem toplumun genel sağlığı açısından hem de sizin kişisel sağlığınız açınızdan çok önemli. Kısacası aşı olmak her kesimin kazanmasına yol açıyor. Hekimlerin ve ülkelerin sağlık bakanlıklarının aşı reddine yönelik düzgün ve bilimsel bilgilendirmeler yaparak bireyleri aşı reddi denilen hatadan döndürmeleri gerekiyor. Ancak aşı olmak istemeyen bireye yönelik neler yapılabileceği konusunda etik ve ahlaki birtakım problemler bulunuyor. Çok temel bir sağlık ilkesi vardır ki her insan kendi sağlığına yönelik karar verme hakkına sahiptir. Örneğin ölümcül bir durumla karşılaşan bir hasta -tüm tıbbi bilgiler avantaj/dezavantaj gibi kriterlerle birlikte kendisine iletildikten sonra- kendisini kurtarabilecek bir tıbbi tedaviyi reddetme hakkına sahiptir ve bu onun hakkıdır. İşte bu durumda aşı reddi de bir bireysel hak olarak karşımıza çıkıyor. Fakat aşı olmayan her birey etrafındaki insanların sağlığını tehlikeye atmış oluyor. Aynı zamanda aşıların büyük bir çoğunluğu bireyin henüz yasal olarak reşit olmadığı 0-18 yaş arasında yapılıyor. Yani reşit olmadıkları için aşı kararını çocuğun ailesi veriyor. Ancak etik gereği, hayatı tehdit eden bir durumda reşit olmayan bireylere karşı devletin fayda gözeterek ailenin kararını kabul etmemesi de mümkündür. Kısacası aşı reddi yalnızca bireyin kendisini alakadar eden bir şey değil tüm toplumu ilgilendiren bir problemdir. Tıptaki temel ilkelerden birisi olan fayda/zarar ilişkisine göre her insan aşı olmalıdır ve bunu insanlara uygun, bilimsel ve anlaşılabilecek dil ile anlatmak sağlık personellerinin bir ödevi olmalıdır. Aşının öneminden başlayarak Wakefield'ın aşılarla ilgili hatalı çalışmasına doğru bir yolculuk yapalım. Sizlerle kısa paragraflar içeren başlıklar halinde giderek, konuya genel bir bakış açısı kazandırmak amacıyla bu yazıyı yazma cüretinde bulunuyorum. Aşı en nihayetinde boğmaca, tüberküloz ve geçmişte çiçek gibi hastalıklara karşı önlem amaçlı yapılan bir koruyucu hekimlik mücadelesidir. 18. yüzyıldan itibaren aşı yapılmasıyla başlayan süreç bizlere gösteriyor ki çiçek gibi ölümcül bir hastalığın eradikasyonunu sağladığı gibi K.K.K gibi hastalıkların mortalitesinin epey azaltıldığı ve her yıl 2-3 milyona yakın ölümün önlendiği izlenmiştir. Öncelikle iki terimin farkını bilmekte fayda var: Aşı karşıtlığı ve aşı reddi. Aşı karşıtlığı, yapılacak olan aşının geciktirilmesi ya da yapılmamasıdır. Aşı reddi ise yapılması gereken tüm aşıların reddedilmesidir. Peki, neden insanlar böyle bir yola girdi? Tereddüt, sayın okur. Aşı hakkındaki ilk tereddütler 18. yüzyıldan itibaren artmakla birlikte günümüzde insanlara sunulan özgürlük nimetiyle gittikçe artmış olarak görülüyor. a) Medya: İnsanlar günümüzde medyayı çok iyi kullandığı için sahip oldukları fikirlerin de yayılımı bir o kadar kolay oluyor. Aşı hakkında tereddüt sahibi olan insanların ise yapılan propagandalarla, aslında bakıldığında yalan yanlış haberlerle ve bilgilendirmelerle rahatça diğer insanları yönlendirdiğini görebiliyoruz. Misaldir ki 2010'da Türkiye'de aşı karşıtlığı sayısı 183 iken 2017 yılında bu sayı 23.000'e kadar ilerlemiş. Velev ki kar güdüyor olsunlar. Bu sizin evladınızın ağır bir suçiçeği geçirmesinden ebeveyn vazifesi olarak ne kadar önemlidir? Sual bizim, cevap sizin olsun. c) 'İçerisindeki maddeler çocuğumu zihinsel engelli yapacak' fikri! Aslında bu fikrin temeli 1998 yılında gastrolog Wakefield'in yaptığı 'K.K.K Aşılarıyla Otizm Arasındaki İlişki' çalışmasına dayanıyor. Ve bu çalışma medyaya öyle güzel lanse ediliyor ki 2020 yılına baktığımızda hiç bilinmeyen bir köydeki vatandaş bile aşılar için 'Gerizekalı yapıyormuş doğru mu?' sorusunu sorabiliyor. Bu nedenle her şey için geç olmadan, tereddütleriniz varsa bundan vazgeçin. Evladınızın sağlığı için aşılarını lütfen yaptırın.


Uzun ince bir yolu vardır Aşık Veysel'in. Uzun ince olduğu kadar zorludur da bu yol. E tabi aşık olmak o kadar kolay olmuyor. İşte ben de ölüm yıldönümüne bu kadar yaklaşmışken bu aşığı anmak istedim. Bu uzun ince yoldan bahsetmek istiyorum ancak bu o kadar kolay olmayacak. Bu, annesi Gülizar'ın Aşık Veysel hakkında söylediği bir söz. Gözleri gönlüne çevrilmeden önce kısmına dikkatinizi çekmek istiyorum. Hayatımızın büyük bir bölümünü oluşturan görme işlevini gönlüne yansıtan bir insanı anlatmak, en azından hakkıyla anlatmak mümkün değil. Ben sadece elimden geldiğince bu aşıktan bahsetmek istiyorum. Doğumu bile annesiyle baş başa olur bu çilekeşin. Annesi koyun sağmaya giderken dünyaya gelir. Çocukluğu Sivas'taki köyünde geçer. Daha önce çiçek hastalığı yüzünden 2 kız çocuğunu kaybeden aile, Veysel'in de çiçek hastalığı yüzünden bir gözünü kaybetmesiyle yıkılır. Her şey üst üste gelecek ya, bunun üzerinden çok zaman geçmeden, babasının geldiğini duyunca ani hareketle arkasına dönen Aşık Veysel, babasının elindeki sopanın diğer gözüne girmesiyle belki az gören diğer gözünü de kaybeder. Böylece 7 yaşında aşık olma yoluna tam anlamıyla girmiş olur. Sonra ise belki günümüzde azalan ama eskiden daha yaygın olan olan dışlanma süreci başlar. Her ne kadar abisi ve kız kardeşi ona yardım etmeye çalışsa da bir çift gözün yerini tutamazlar. Giderek Aşık Veysel'in içine kapandığını gören babası eline bir saz verir. Bu saz hayatının dönüm noktası olur ve Aşık Veysel olma yolunda ilerlemeye başlar. Şiire meraklı olan Aşık Veysel, başlar ünlü ozanların türkülerini çalıp söylemeye. Ancak esas olarak Veysel'in ünlü ozanlarla tanışmasını ilk hocası olan Çamışıhlı Ali Ağa sağlar. Belki bu şekilde kendine bir teselli bulan Aşık Veysel'e bir darbe daha iner: seferberlik. Abisi dahil köydeki herkes vatan için savaşmaya gider. Veysel ise sazıyla baş başa... Kolay değildir herkes vatanı için harbe koşarken yerinde oturup beklemek. Daha sonra ikinci evliliğini Gülizar Hanımla yapıyor Veysel. Cumhuriyetin 10. yıl dönümünde bütün halk ozanları Cumhuriyet ve Mustafa Kemal ile ilgili şiirler yazıyor. Aşık Veysel de Cumhuriyet Destanı'nı yazıyor. İşte bu şiiriyle ünlü olma yolunda ilk adımını atıyor Aşık Veysel. Bu şiiri çok beğeniyorlar ve Ankara'ya gönderelim diyorlar. Veysel ise Ben giderim Ata'ya diyor. Ancak ne kadar çabalasa da kendisi okuyamıyor. Madem Mustafa Kemal'e ulaşamıyoruz köyümüze dönelim diyorlar ama köye dönecek parayı bulamıyorlar. Son çare halk evine gidiyorlar, orada şiirlerinden dolayı tanınıyorlar. İlk konserini veriyor Veysel ve oradan aldıkları parayla köylerine dönüyorlar.


Aşk nedir, sorusu zaman zaman kafamızı kurcalasa da en az bir kez aşık olmuş birisi için sorunun cevabı nettir. Bununla birlikte gerçekten de aşık olduğumuzu hissettiğimizde yaşanan tam olarak hissettiğimiz gibi midir? Yani, aşk gerçekten bizim anladığımız gibi ötekine duyulan yoğun ilgi midir? TDK'ye göre aşk; Bir kimseye, bir olguya, varlığa ya da bir şeye duyulan yoğun sevgi ve bağlılık duygusudur. şeklinde tanımlanmıştır. Buna karşın gündelik yaşamda sıklıkla kullandığımız aşk kavramı, tam olarak bu duygunun yansıması olan aşk kelimesini ifade etmeyebilir. Birçok açıdan öznel bir duygu olan aşk, herkese göre farklı tanımlanabildiği gibi aynı zamanda bilim ve edebiyat açısından da farklı anlamlar içerir. Divan Edebiyatında ya da tasavvufta bahsi geçen aşk; ilahi bir duyguya işaret ederken, biliminin aşkı; biyokimyasal bir sürece işaret eder. İşte her yönü ve tüm detaylarıyla en merak edilen insani duygu aşk! Aşk, temel olarak birine ya da bir şeye duyulan yoğun arzu, sevgi ve bağlılık duygusudur. Bununla birlikte aşkın tanımı, dünyanın her noktasında aynı değildir. Kültürel etkiler, toplum kimliği, din ve hatta dil bile aşkın tanımının yapılmasında rol oynayan en önemli etkenlerdir. Aşkın bugün anladığımız anlamıyla tanımlanmaya başlanması Antik Yunan dönemine kadar uzanır. Her ne kadar Yunan kültürü üzerinden tanımlanmaya başlamış olsa da bu yoğun sevgi ve bağlılık duygusu, daha sonra farklı kültürlerde başkaca anlam kazanmıştır. Arap coğrafyasında ulaşılamaz olanı simgelerken Divan Edebiyatı aşkı, ilahi kudretin bir çeşit yansıması olarak kabul eder. Bu tasavvufi görüşe göre aşkın en yoğun hali Tanrıya duyulan yoğun ve karşılıksız sevgidir. Tüm bunlara karşın aşk, sadece romantik bir sürece işaret etmez. Yani, temel olarak bir duygudan ibaret değildir. Son 40 yıl içerisinde aşk üzerine yapılan çalışmaların iki farklı bacağı vardır. Bunlardan ilki insan biyolojisi üzerinden gerçekleştirilen araştırmalardır. Aşkın tanımlanmasına ilişkin bilimsel çalışmalarından diğer bölümü ise psikoloji biliminin yaklaşımları ile ele alınmıştır. Aşk nedir, sorusuna bir cevap arıyorsak şüphesiz kavramın etimolojik izlencesine hakim olmadan sağlıklı sonuca ulaşamayız. Bu doğrultuda aşk kavramının köklerini soruşturmak ve kelimenin özsel anlamını kavramaya çalışmak son derece önemlidir. Aşk, Türkçeye Arapçadan geçmiş ve zamanla bugün kullanılan halini almıştır. Sözcüğün kökeni Aşaka kelimesine dayanır. Arapça sarmaşık anlamına gelen bu kelime, bugün kullandığımız aşk sözcüğünün anlamını da derinden etkilemiştir. Aşaka nasıl ki sarmaşık gibi sımsıkı saran anlamına geliyorsa aşk da benzer bir şekilde bir şeye ya da kişiye duyulan yoğun sarma, yani sevgi duygusu olarak tanımlanabilir. Aşkın bilimselliği, aşk nedir sorusuna cevap ararken başvurulabilecek alternatif bir uğrak noktasıdır. Bir duygunun bilim nezdinde tanımlanmaya çalışılması ya da bilim tarafından açıklanması her ne kadar sağ duyusal olarak anlaşılamaz gibi görünse de gerçek hiç de bu şekilde değildir. Bilime göre aşk; diğer vücut aktiviteleri gibi tamamen biyokimyasal bir süreçtir. Bilim, duygular da dahil olmak üzere her türden soyut ya da somut nesneyi kesin kanıtlarla açıklamayı hedefler. Yani, somut önermeler bilim nezdinde test edilebilirlik prensibinden geçerek deneyle test edilir. Aşkın tanımını da tam olarak bu metodu kullanarak, bilimsel yaklaşımları esas almak kaydıyla yapmak mümkündür. Bu durumda aşkın biyokimyasal bir faaliyet olduğu, diğer duygular gibi nöronlar ve hormonlarla ilintili olduğu görüşü, bilimin aşka yaklaşımıdır. Bilimsel yaklaşımlara göre aşk; diğer tüm duygularda olduğu gibi nörolojik, hormonal ve biyokimyasal etkiler sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Yani, aşık olduğumuzda aslında hormonlarımız ve nöronlarımız en uygun pozisyonda tek bir noktaya odaklanır. Biyolojinin bu duruma ilişkin açıklaması aşkın insanın türünü devam ettirmek amacıyla sahip olduğu içgüdüsel bir edim olduğuna yöneliktir. Bu yaklaşım insanlık tarihi açısından da oldukça önemli bilgilerin kazanım olarak elde edilmesini beraberinde getirmiştir. Yapılan çalışmalar günümüzden 40 bin yıl öncesinde bir neandertal mezarına kadar aşkın köklerini uzatır. Arkeolojik kazılarda günümüzden 40 bin yıl önce bir neandertal mezarında polen ve çiçek bulunmuştur. Bu durum temel olarak aşkın neandertaller tarafından da yaşanan bir duygu olduğunu gösterir niteliktedir. Dolayısıyla bilimin bakış açısından aşk, gerçek anlamıyla insan türünün devamlılığını sağlamak amacıyla sahip olduğu biyokimyasal bir aktivitedir. Aşk nedir, sorusuna tasavvufta verilmiş en güzel cevaplardan biri Şeyh Galib'e aittir. Şeyh Galib aşkı tanımlarken; Aşk ateşten bir denizi mumdan kayıklarla geçmektir. İfadelerini kullanır. Hüsn-ü Aşk isimli mesnevi de aşkın tanımı olarak yapılan bu tasvir gerçek anlamıyla tasavvufi aşkı tanımlar. Gerçekten de tasavvufun bakış açısından aşk bir yolculuktur. Bu yolculuğu küle dönüşmeden geçmek mümkün değildir. Aşık bu yolculukta mumdan kayığın üzerinedir. İçerisinde hissettikleri ise alevlerin gökyüzüne ulaştığı devasa bir ateş denizinin ortasında olmaktır. Dolayısıyla aşık; yanıp kül olmadan, yüreğinde alevin yakıcı etkisini hissetmeden aşık olamaz. Bilimin aksine tasavvufun aşkın; çok daha yoğun ve derinden bir duyguya işaret eder. Peki ama tüm bunlardan çıkarılacak sonuç nedir? İnsan neden aşık olur? Kabaca burada iki farklı yaklaşımın belki de insanlığın en spekülatif kavramı olan aşkı tanımladığını gözlemlemek mümkün. Bilim perspektifinden aşk; dopamin, östrojen, seratonin gibi hormonların etkisi ile gelişen biyokimyasal bir süreçtir. Tasavvufa, edebiyata ve romantizme göre aşk ise insanın hissedebileceği en yoğun duygulardan biridir. Ve öylesine yoğun bir duygudur ki tasavvuf aşkı, hissedilen duygu ile yok olma şeklinde ifade eder. Aşk nedir sorusuna ne kadar cevap aramaya çalışsak da en nihayetinde bu sıra dışı duygunun tüm tanımlardan bağımsız olarak fazlasıyla subjektif olduğunu söylemek mümkün.


Ben utangaç bir kalbi taşırım geceden. Böyle diye diye indirdik basite tanımı aslında... Bizim o Aşk zannettiğimiz zavallı duyguyla Mevlana'nın Şems'e duyduğunu bir tutmaya kalktık belki de... Ferhat dağları deldi, Mecnun çöllere düştü, Romeo öldü dediklerinde çekinmeden biz de ölürüz dedik ama bunu demenin üstünden daha mevsim geçmeden Bitti deyip bir ahu gözlü uğruna yardan vazgeçen de ilk biz olduk. Çoğu zaman süslü kelimelerin, pahalı hediyelerin arasına gizlemeye çalıştık Seni seviyorumu inansın diye karşımızdaki. Gözden ırak olan gönülden ırak olmadı aslında hiçbir zaman, onu gönülden uzaklaştıran hep biz olduk. Gerçek olmasa da yine de gerçek olarak adlandırdığımız duyguların katili her zamanki gibi yine bizdik. Tebrikler, çok güzel tahlil etmişsiniz günümüzün aşk anlayışını.Gerçektende teknolojinin getirdiği,yerleştirdiği ahlak anlayışımı,insanlardaki samimiyetsizlik duygusu mu tam çözemedim ama eski imrenerek okudugumuz aşk sevgi anlayışlarını silip süpürdü ve götürdü. Sevgi içten gelmeli,sevgi karşılık beklememeli,sevgi köprüyü geçene kadar değil ölüme kadar olmalı. İçinden hiç çıkılamamış bir konuyu çok şade ve akıcı anlayabildiğin için tebrik ederim.


Aranızda hatıra kitaplarının sıkıcı olduğunu düşünenler olabilir. Ben de Asya'da Beş Türk kitabını okuyana kadar öyle düşünüyordum. Ama kitabın sahibi anılarını çok akıcı bir şekilde anlatmış. Peki kitabın bu kadar okunası yanı ne diye sorarsanız, Osmanlının son demlerinde Turancılık akımından etkilenen beş arkadaşın Asya'ya olan yolculukları. Amaçları Asya'da bulunan kardeş halkları uyandırmak, Çin ve Rus zulmü altındaki Türklere yardım etmek. Bu amacı öyle benimsemişler ki Kırgızların Ruslara karşı başlattığı ve tarihe geçen Yedisu isyanını yönetiyorlar. Tabi memleketlerinden Türkistan'a uzanan yolculuklarında ne badireler anlatıyorlar, hangi İngilizleri kandırıyorlar öğrenmek istiyorsanız kitabı okumanızı tavsiye ederim. Ayrıca Adil Hikmet Bey ve diğer dört arkadaşının yaşadığı bu anıları Yusuf Gedikli günümüz Türkçesine aktarmış ve Ötüken Neşriyat basmış. Ben de bu kitabı tarihçinin önerisi üzerine okudum. Size de iyi okumalar. Asya'da beş Türk kitabının konusu gerçekten çok güzel. Ne kadar bit hatıra kitabı tarzında olsa da gerek dili gerek anlatılanlar ile hem bilgilendirici hem sürükleyici bir havası var. Herkese tavsiye ederim.


Tabii böylesine eşsiz bir anın aşkı anlatan cümleleri olmayacak mı? Elbette olacak. Saçlarını sevdiği kadını ile beraber sırt üstü uzanıp çimlere yaslamışken ve de manzaranın tadını çıkarıyorken tam da gözlerini kapatıp gelecek hayallerini kurmak üzerelerken hikayenin bu kısmında zamanı durdursam sorun olur mu değerli okur? Neden ve nasıl mı bunu yapıyorum? Çünkü ben bu hikayenin ilahi bakış açısı sahibiyim. Evet, belki birbirine deli gibi aşık olan çift gözlerini kapatıp gelecek hayalleri kuruyor olabilirler. Ancak bu hikayede onların göremedikleri bazı şeyler var. Onlar tam da hikayenin donan kısmında daha az önce önünden geçtikleri dalları salkım ağacın etrafında parıldamaya başlayan ateşböcekleriydi. Günün karanlık anlarında parıldamaya başlayan ateşböcekleri dikkatimi bu denli dağıtmışken sizlere her aşk ile ilgili romanda anlatılan manzara betimlemelerini sunamazdım, bunun için özür dilerim. Erkekleri kanatlı, dişileri kanatsız olup larvalarına benzerler. Erkeklerin tamamı, dişilerin ise neredeyse çoğu ışık üretir. Bazı bölgelerde ise larvalarının da ışık üretebilme özelliği vardır. Bu özelliklerinden dolayı ateşböceklerine yıldız kurdu adı verilmiştir. Her türün kendisine has sinyal şifresi vardır. Ateş böcekleri genellikle kısa aralıklarla yanıp sönen bir ışık saçar; bu ışık sarı, yeşil, kırmızı hatta mavi olabilip ışığın yanıp sönme ritmi, erkek ile dişinin buluşmasını sağlayan işaret sisteminin bir parçası ve ateşböceklerini öbür ışık saçan böceklerden ayırt eden bir özelliktir. Ateşböceklerindeki bu ışık saçma periyotları birden fazla anlama gelebilmektedir. Bunların arasında haberleşmek, çiftleşmek ve kendini savunmak gibi anlamlara gelebilmektedir. Çiftleşirken kanatlı olan erkekler dişi ateşböceklerinin yanına gidip ışık saçarlar. Ve karşılıklı ışık saçarak anlaşırlar. Ateşböcekleri yenildiğinde oldukça kötü bir tadı olduğu bilinmektedir öyle ki yenildiklerinde -örneğin kurbağa tarafından- kusmaya neden olacak kadar kötü tadının olduğu bilinmektedir. Haliyle ateşböcekleri tehlike anında ışık saçarak avcıya kendini adeta gösteriyor ve kendisini yediğinde nelere mal olabileceğini anlatıyor. Ha bir de ışıkları o denli kuvvetlidir ki yenildiklerinde dahi ışık saçmaya devam ederler. Yani aslında buraya kadar anlatılmak istenen şu: Ateşböcekleri sırf romantiklik olsun diye ya da 'Hava karardı yak yak..' diye değil; sırf bir amaç uğruna ışık saçıyorlar. Ve bu amaçlarının doğaya ve insanlara açık açık 'Hayatta kal ve soyunun devamını koru' olduğunu gösteriyorlar. Çok uzatmak istemiyorum ve hepimizin merak ettiği 'Ateşböcekleri nasıl ışık saçıyor?' sorusuna gelmek istiyorum. Ateşböceklerinin ışık organları karın bölümünün son kısmında bulunur ve saydam bir kütikula tabakası ile örtülüdür. İç kısmı fotojenik hücreler ve otomobil farları gibi ışığı yansıtıcı bir tabakadan müteşekkildir. Işık organında üretilen yağa benzer Lüsiferin maddesi Lüsiferinaz enziminin katalizörlüğünde kademeli olarak oksijenle yakılır. Bu kimyasal olayda ışık meydana gelir. Hava oksijeninin kontrollü tüketimine bağlı olarak ışık zaman zaman yanıp söner. Ateş böceğinin ürettiği ışık, yavaş yavaş meydana gelen oksitlenme sonucu kimyasal enerjinin ışığa dönüşmesidir. luciferin + ATP + O2 oxyluciferin + AMP + IŞIK şeklinde özetleyebiliriz. Evet, baktığımızda bir tepkime söz konusu olduğunu gördük. Basit bir kimyasal tepkime gibi duruyor ancak doğadaki var olan gizemin aslında bu kadar basit olmadığını insanlık çağı boyunca bakıp da göremediğimiz şeyler üzerine bahsetmek istiyorum. Öncelikle tepkimede var olan oksijenin kaynağı ateşböceğinin soluk almasıdır. Yani 'Nefesi ışık saçıyor maşallah' demek yersiz olmaz. Peki, bu tepkimede oluşan enerjinin yüzde kaçı sizce ışık enerjisine dönüşüyordur? %20? %40? %50? Ehe. Tam %100. Evet, inanmadınız ben de inanmadım çünkü. Ancak maalesef öyle. ATP' den harcanan enerjinin tam %100'ü ışık enerjisine dönüşüyor. Anlayacağınız doğanın, manzaranızın hemen arkasındaki ateşböceğinin, 'ay ne kadar güzel' dediğiniz küçücük böceğin biz insanoğlu teknolojik olarak ne kadar gerisindeyiz gözler önüne seriliyor. Peki, kimyasal bir enerji ile ışık üretebilme tablosuna bir isim verilmeyecek mi? Elbette verilecek ve 'biyoluminesans' olacak. Direkt olarak kelime anlamına baktığımızda biyoluminesans, canlı bir organizmada kimyasal bir reaksiyon sonucu açığa çıkan kimyasal enerjinin ışık enerjisine dönüşmesi sonucu ışık üretilmesi ve ışık yayması durumuna denir. Bilhassa bu özelliğe sahip olan canlılar karada değil; denizlerdedir. Bunlara denizanası, bazı köpek balıkları, fener balığı, mürekkep balığı gibi canlılar dahil edilebilir. Karada ise daha çok akıllara ilk ve tek gelen ateşböcekleri demek yanlış olmaz. Ateşböcekleri gibi bu canlılar da yaradılışı gereği sahip oldukları bu özelliklerini farklı amaçlar uğruna kullanmışlardır. Bilim adamları bunu 4 ana başlık altında toplamıştır: kamuflaj, çekicilik, uzaklaştırma ve haberleşme. -Kamuflaj: Cookiecutter köpek balıkları biyoluminesans özelliğini daha çok kamuflaj için kullanılır. Vücutlarının üst kısmı ışık saçarken alt kısımları değildir, karanlıktır. Bu sayede ışık kırılır ve alttan bakınca daha ufak görülürler. Haliyle bu avcıyı av yapar ve sonuç ne mi olur? Bir illüzyon gösterisi! -Çekicilik: Fener balıkları ise bunun aksine bu özelliğini yemlerin dikkatini çekmek ve karnını doyurmak için kullanır. Yine ateşböceklerinin de birçok amaçla olmakla beraber dişilerin dikkatini çekebilmek için de periyodik olarak ışık yaydıklarını biliyoruz. -Uzaklaştırma: Bu özelliği ile daha çok benimsenen canlılar mürekkep balıkları ve bazı kabuklulardır. Vücutlarındaki biyoluminesanslı kimyasal karışımları mürekkep gibi yararak avcılarının dikkatini dağıtırlar ve bunu başarırlar da. Konu uzun, derin, muazzam ve geleceğe kendilerinin sahip oldukları gibi ışık tutabilir nitelikte. Öyle güzel de bir konu ki gri-beyaz seyirli hayatlarımıza milyonlar yıl önceden renk katmış canlılar onlar. Onun için onları görmezden gelmeyin. Ki onlar bizim zaten hayatımızda. -Tam da dalıp gitmişken bir telaş ile gözlerini açtı kadın yüzünde hissettiği şeyin bir örümcek olduğu korkusuyla. Sonrasında ufacık parlayan bir ateşböceği olduğunu anladı. Ateşböceğini eline alıp seveceğim derken bir anda uçuverdi. Eşi ne olduğunu anlamaya çalışadururken gözlerini açtı ve havada uçuşan bir şey gördü ve gözlerini ona kitledi. Ve o muazzam güzellik ile karşılaştı. Az önce önünden geçtikleri ağaç ışık saçıyordu adeta. Bir iki fotoğraf çektikten sonra geri yaslanıp uyudular. Biz de bu güzel anı sizlerle hem yazılı hem sözlü betimlemek istedik. Bu yazının çeşitli amaçları olduğunu fark etmeniz güzel 🙂 Ben teşekkür ederim, saygılarımla. Yine Onur'un kendine has üslubu ile akıp giden bir bilim yazısı. Kalemine sağlık. Gerçekten gifleriyle ve yazının kendisiyle çok eğlenceli ve bilgilendirici bir içerik olmuş, elinize sağlık. rabbimin ne hikmetleri var. ateş böceği biyorezonans, hayvan iletişimi lümen vs bir çok bilgiyi ateş böcekleriyle ilgili bu güzel makaleden öğrendim emeği geçen herkese çok teşekkürler. yürüyen balıkları da işlerseniz harika olur.


Athena, Yunan mitolojisinde çok meşhur bir karakter olup; akıl, sanat, strateji, sulh ve savaşın tanrıçasıdır. Fakat savaş tanrıçası denildiğinde akla kan ve vahşet gelmemeli. Çünkü o Athena'ya ait özelliklerden değildir. Eski kaynaklarda tanrıçanın diğer adı Pallas olarak geçer. Roma mitolojisindeki adı ise Minerva'dır. Bütün bunların yanında Athena strateji ve deneyimiyle de ünlüdür. Harp Tanrısı Ares'in zıt karakteridir. Ares amaçsız, kaba güce dayalı savaşı simgeyen bir karakterken Athena her zaman barışı savunmuştur. O; akıl gücüne dayalı, erdemli savaşı simgeler. Ares bu amaçsız savaş tutkusundan dolayı genellikle bozguna uğrarken Athena ise bilgeliği ile savaşların üstesinden zaferle gelmektedir. Bilgelik ve savaş tanrıçası Athena'nın değişik şekilde tasvirleri vardır. Genellikle sembolleri; kalkan, mızrak yahut kılıç veya ikisi birlikte, ya da zeytin dalı ve baykuştur. Mızrak veya kılıç savaşı simgelerken zeytin dalı barışı simgelemektedir. Genelde omzunda yahut elinin üstünde duran baykuş ise onun sahip olduğu bilgeliği tasvir eder. O, Atina kentinin baş tanrıçası ve koruyucusudur, şehir adını da ondan almıştır. Athena ve sembolize ettiği karakterler birçok kültürde benzer formlarda bulunur. Bilge tanrıça ek olarak Troya harbinde Akhaların yardımına koşup tahta atın yapılmasına yardım etmiştir. Athena hususi bir kalkan taşır. Bu kalkan Aegis olarak bilinir. Kalkanın üstünde, değişik süslemelerle beraber Medusa'nın başının resmi bulunur. Athena'nın Medusa'ya olan nefreti sonucunda, Perseus'a Medusa'yı öldürme görevini vermiş. Fakat Medusa'nın başını görenler taşa dönüştüğü için Perseus onu doğrudan bakmayıp kalkanındaki yansımasıyla onu alt etmiş. Daha sonra ona olan bağlılığını göstermek için kafasını Athena'ya götürmüş. İşte Athena'nın kalkanında her zaman Medusa'nın başını görürsünüz. Athena ile savaşanlar onun kalkanındaki Medusa'nın başını gördüklerinde taşa dönüşürler ve Athena onları yerle bir eder. Onun kalkanının tasvirini yazının kapak fotoğrafında da görebilirsiniz. Yunan mitolojisindeki en acayip doğumlardan biri Athena doğumudur. Athena Zeus ile Metis'in kız evladıdır. Zeus Yunan Pantheonundaki en kuvvetli tanrıdır, gök tanrı, tanrıların tanrısı, şimşek tanrısı da denilebilir. Metis bilgelik, akıl ve düşünme gücü tanrısıdır. Metis Athena'ya hamile kaldığında Gaia Metisten doğacak ikinci çocuğun adam olacağını ve Zeus'un tahtını ele geçireceğini Zeus'a bildirir. Zeus bunu engellemek için Metis'i yutar. Çünkü Zeus'un babasının da dedesinin de başına gelenin kendisine gelmesinden korkmaktadır. Güçlü bir erkek çocuğun dünyaya gelip onun saltanatını sona erdirmesi. İşte bu yüzden Metis'i yutmuştur. Fakat Zeus Metis'i yuttuğunda Metis aslına bakarsanız Athena'ya hamile kalmıştı. Zeus'un kafasında her gün daha çok büyüyen bir şişlik vardı. Metis Athena'yı Zeus'un kafasının içinde doğurdu, O'nu yetiştirdi ve kendisine mızrak ve kalkanını verdi. Karısını yuttuktan sonrasında bu şişlik yüzünden korkulu baş ağrıları çeken Zeus bir gün yanına Hephaistos'u çağırır. Zeus Hephaistos'a, en kuvvetli balyozunu alıp gelmesini ister. Hephaistos bir koşu tanrıların tanrısının isteğini yerine getirir. Zeus, demirci tanrısının kafasına vurması için emir verir ve Hephastios da bu emri yerine getirir. Bu sayede Athena babasının başından doğrar. Fakat savaş tanrısı Athena ünlü miğferi, mızrağı ve zırhıyla doğmuştur. Günümzde Athena'nın ismini verdiği Atina şehrinin adının ne olacağı konusunda bir tartışma ortaya çıkar. Meşhur Olimpos Tanrıları arasından geriye iki tanrı kalacaktır: Poseidon ve Athena. Poseidon meşhur üç başlı mızrağını taşa vurarak ortaya bir at çıkarır. Sonuçta o atları yaratan tanrıdır. Bu atı göstererek onun faydalarından bahseder. Fakat Athena ise mızrağından zeytin ağacını çıkaracaktır. Zeytin ağacının insanlara olan faydalarından bahsedince bütün tanrılar hayran kalır ve şehri Athena'ya verirler. Zaten bu coğrafya zeytin ağaçlarıyla meşhurdur. Meşhur bilgelik ve savaş tanrıçası olan Athena'nın onuruna birçok mabet ve anıt inşa edilmiştir. Kentlerin koruyucusu ve bilgesi olan Athena'ya tapınmak için insanların bir nedeni vardı. Eski Yunan'da ise en ünlü tapınak Parthenon'dur. Günümüzde turistler de en çok buraya ilgi gösteriyor çünkü günümüzde hala bir kısmı ayaktı duruyor. Parthenon aslında kelime anlamı olarak bakire odası demek . Aslında Athena'ya yapılan bu tapınakta başka tanrıların da tasvirleri vardır fakat sadece Athena'ya tapınılır.


Her ne kadar üzerinde yüksek lisans ve doktora tezleri gibi bilimsel çalışmalar yapılmış ve hakkında muhtelif makaleler yayınlanmış olsa da, yine de Attila İlhan'ın romancılığı, hep şairliğinin ve -bilhassa yaşamının son döneminde- fikir adamlığının gerisinde tutulmuştur. Oysa, İlhan, Türk romanında hiç yapılmayanı yapmış ve kendisinin de belirttiği üzere, başkalarının yaptığı gibi romana 'köy'den değil, 'ara tabakalar'dan girmiş ve böylelikle, yeni Türk burjuvazisinin gelişimini, uluslararası kapitalizmle ilişkilerini, şehir insanını ve bu insanın sorunlarını romanlarında işlemiştir (İlhan, 2012: 14). Bu yönüyle, Attila İlhan'ın romancılığı üzerinde ısrarla durulmalı ve romancı kimliği, hak ettiği yere, en az şair ve fikir adamı kimliğinin yanına taşınmalıdır. Çoğu zaman üç beş kişi için yazdığımızı sanırız, Bu yazıda, Attila İlhan'ın romancılığının genel hatları üzerinde durulacak, yazarın romanları hakkında tek tek uzun açıklamalara girişilmeyecektir. Zira, yazının temel amacı, İlhan'ın romancı kimliğine dikkat çekmektir. Attila İlhan'ın -ikisi ölümünden sonra olmak üzere- yayımlanmış 13 romanı bulunmaktadır. Bunları basım tarihine göre şu şekilde sıralamak mümkündür: Sokaktaki Adam (1953), Zenciler Birbirine Benzemez (1957), Kurtlar Sofrası (1963), Bıçağın Ucu (1973), Sırtlan Payı (1974/Yunus Nadi Roman Armağanı), Yaraya Tuz Basmak (1978), Fena Halde Leman (1980), Dersaadet'te Sabah Ezanları (1981), Haco Hanım Vay (1984), O Karanlıkta Biz (1988), Allah'ın Süngüleri: Reis Paşa (2002), Allah'ın Süngüleri: Gazi Paşa (2006), O Sarışın Kurt (2007, Görsel Roman/Senaryo). Bilindiği üzere, Attila İlhan, 15 Haziran 1925'te İzmir/Menemen'de dünyaya gelmiş, ilk ve ortaokulu babasının mesleği sebebiyle Anadolu'nun çeşitli şehirlerinde okuduktan sonra, en son İstanbul Özel Işık Lisesi'nden mezun olmuştur. Lise mezuniyeti sonrası İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne kaydolan İlhan, bu okulu çeşitli sebeplerden ötürü yarıda bırakmıştır. Bu arada, İlhan'ın henüz lise öğrencisiyken arkadaşına gönderdiği bir mektupta Nazım Hikmet'in bir şiirinden alıntı yaptığı için altı ay kadar hapishanede ve akıl hastanesinde kaldığını belirtmek yararlı olacaktır. Zira, İlhan, bu hapishane ve akıl hastanesi döneminin sanatında, özellikle de romanında ve şiirinde çok önemli bir yere sahip olduğunu belirtmektedir. Gerçekten, İlhan'ın romanlarında, bilhassa Sırtlan Payı, Bıçağın Ucu ve O Karanlıkta Biz'de bu dönemin izlerini görmek mümkündür. Attila İlhan, 1946 CHP Şiir Armağanı Yarışması'nda cebbar oğlu mehemmed şiiriyle dönemin birçok önemli edibinin önünde ikincilik kazanmış ve bu ikincilikle beraber, kendi deyimiyle, edebiyat dünyasına paraşütle inmiştir. Ancak, burada atlanılmaması gereken bir nokta, İlhan'ın çok küçük yaşlardan itibaren şairlikle birlikte romancılığa da başlamasıdır. İlhan, daha ortaokul sıralarındayken Merih'e Seyahat'i yazmış, sonrasındaysa, yayınlanan ilk romanı Sokaktaki Adam'a kadar Bir Mahkum Var, Denize Çıkan Sokak ve Harman Zamanı gibi eserlerinin de içinde bulunduğu onu aşkın romanı kalem almış, ancak bunları yayınlamamıştır. Zeynep Ankara'yla yaptığı bir mülakatta, ilk on romanını beğenmediği için yayınlamadığını söyleyen İlhan, bunun sebebini, henüz on altı yaşındayken toplumsal konuları ele alan eserler yazmaya karar vermiş olmasına bağlamıştır (Özher, 2009: 34). İlhan'ın ilk iki romanında Sokaktaki Adam ve Zenciler Birbirine Benzemez-, bir olumlu tipi aradığı, Kurtlar Sofrası'ndan itibarense bulduğu bu olumlu tipi geliştirmeye çalıştığını söylemek yanlış olmayacaktır. Zira kendisi de bu hususta şunları söylemektedir: Sokaktaki Adam'da toplumsal ve bireysel anlamda iflas etmiş bir delikanlı vardır. Anlayışlı, duyarlı, fakat kötümser. Kendisinin de dediği gibi, 'Neyi istemediğini bilmekte, fakat neyi istediğini bilmemektedir. Onun yanı başında Sokaktaki Adam, bir türlü bağlanıp bağdaşamadığı memleket gerçeğini, memleket halkını ve sorunlarını temsil ediyor. Bu ikisi arasındaki ilişki delikanlı yönünden ne yazık ki kurulamıyor. Oysa Zenciler Birbirine Benzemez'de yeniden bu soruna dönüyorum. Oradaki tip henüz bitmemiş, yarısı kemirilmiş bir tip. O bir kararsızlığın ağrısını çekiyor. Nihayet yazacağım Kurtlar Sofrası'nda sorunu görmüş, memleketin koşullarını kavrayıp gerekli bileşimi yapmış olumlu tipi işlemeye çalışacağım. Gördüğünüz gibi bu üç kitap, aynı sorunun başka başka yönlerden başka serüvenler içinde ele alınışı, tartılışıdır. Tek kelimeyle söylemek gerekirse, okuyucu önünde, onunla birlikte, memleketimizin halkının esenliği için elbirliğiyle bulmamız gereken olumlu tipi, gerçek vatandaşı arıyorum. (İlhan, 2012: 15). Attila İlhan, Kurtlar Sofrası'nda bulduğu bu olumlu tipi diğer romanlarında da özenle işleyerek Kemalist aydını topluma daha iyi anlatmaya çalışmıştır. İlhan'ın romancılığı üzerine doktora tezi hazırlayan Sema Özher'in bu konudaki görüşleri şu şekildedir: Romanlarında bireyi ve toplumu diyalektik bir süreç içerisinde ele alan Attila İlhan, yedi ciltlik 'Aynanın İçindekiler' roman dizisinde Türk aydın sınıfının içine düştüğü yabancılaşma sorunsalını 19. yüzyıl Osmanlı ekonomi-siyaset ilişkileriyle bağlantılı olarak irdelemiş ve çözümü tam bağımsızlık-milli ekonomi-milli kültür üçgeninde bulmuştur. Sanatçı 'Aynanın İçindekiler' roman dizisinin çıkarımı olarak değerlendirebileceğimiz son romanı Gazi Paşa'da yarattığı 'Gazi tipi' ile de bu çözümü mitik bir kahramana dönüştürerek öne sürdüğü çözüme ilkesel zamanların yaratıcı, yaşatıcı ve koruyucu gücünü eklemiştir. (Özher, 2009: 18). Attila İlhan'ın romanlarına konu edindiği zaman dilimi -1908-1960 dönemi-, hem Osmanlı Devleti'nin yıkılış dönemini -Balkan Savaşları, 1. Dünya Savaşı ve Mütareke Dönemi-, hem de Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş dönemini ve sonrasını -Kurtuluş Savaşı, Tek Partili Dönem, 2. Dünya Savaşı ve Çok Partili Dönem- ihtiva etmesi bakımından oldukça önemli bir zaman aralığını kapsamaktadır. Bu dönemde Türk toplumu hem siyasi hem de sosyal anlamda çok önemli bir değişim sürecinden geçmiştir. Attila İlhan da, romanlarında bu temel değişimi ele almış ve özellikle yanlış Batılılaşma teması üzerinden bireyin yabancılaşma meselesine değinmiştir. Attila İlhan'ın romancılığı üzerine doktora çalışması hazırlayan bir diğer isim olan Tülin Arseven, bu konuda şunları söylemiştir: Onun romanlarında, başlangıçta kendisine yabancı olan, içinde bulunduğu durumu kavrayamayan kişilerin veya toplumun gerçekle yüzleşmesi vardır. Söz gelimi, Kurtlar Sofrası'nda Ümid, Bıçağın Ucu'nda Suat, Yaraya Tuz Basmak'ta Demir, O Karanlıkta Biz'de Ahmet Ziya, Dersaadet'te Sabah Ezanları'nda Neveser, Sırtlan Payı'nda Miralay Ferid, Fena Halde Leman'da Leman ve Haco Hanım Vay'da Haco ve Dr. Feridun Hakkı kendi gerçekleri ile yüzleşirler ve bunun sonucunda da yaşama bakış açıları, dünyayı algılayış biçimleri değişir. Bazı romanları ise bireyin ya da toplumun değişim sürecinin son aşamasından başlar ve geriye dönerek söz konusu değişimi doğuran etmenleri araştırır. (Arseven, 2010: 251). Hiç şüphesiz İlhan, şiirlerinden denemelerine, hikayelerinden romanlarına, hemen bütün eserlerinde, Türk milletinin -Mustafa Kemal'den mülhem- ulusal bir sentez geliştirip ulaştığı yeni bileşkeyle yerli ve milli bir sanat yaratması gerektiği düşüncesini işlemiştir. İnci Enginün şu cümleleri, bu görüşü destekler niteliktedir: Attila İlhan, millet olmak için tarih bilincini şart koştuğu için, bütün romanlarında kendi yorumuyla bu bilinci okuyucusuna aşılamaya çalışmıştır. Yazarın sinemaya olan tutkusu eserlerinin de yapısını ve geniş şahıs kadrosunu etkilemiştir. Büyük ilgi duyduğu I. Dünya Savaşı'ndan sonraki siyasi gelişmelerden başlayarak Türkiye Cumhuriyeti'nin yakın tarihini yer yer belgelerle, yer yer olayları bizzat yaşamış kişilerin kendileriyle hesaplaşması olarak, içinde hala Kuva-yı Milliye ruhunu yaşatanların hayal kırıklıkları ve isyanlarıyla yansıtmıştır. (Enginün, 2009: 365). Son olarak İlhan'ın romancılığındaki dil ve üslup meselesine de kısaca değinmek yararlı olacaktır. Bilindiği gibi, Attila İlhan, Türk edebiyatının nevi şahsına münhasır, üslup sahibi isimlerinin başında gelmektedir. Onun daha Duvar, Sokaktaki Adam ve Abbas Yolcu gibi ilk eserlerinde görülmeye başlanan şairane, kendine has üslubu, 60-65 yıllık edebi ve düşünsel yaşamı boyunca kaleme aldığı hemen her eserde kendini göstermiştir. O, özellikle romanlarında, bugün günlük dilde halen kullanılan birçok deyimi, tabiri ve imgeyi ilk kez dile getirip benzetmelerle yüklü, sanatkarane bir dili tercih ederek nesirden ziyade şiire yaklaşan bir anlatım tarzı ortaya koymuştur. Attila İlhan'ın bu yönüyle kendi üslubunu yaratmayı başardığı rahatlıkla söylenebilir. İlhan'ın kardeşleri Cengiz ve Çolpan İlhan'ın da ifade ettiği üzere, kuşkusuz başarı, yalnız yetenek değil, disiplin, özveri ve bağımsız ve ödünsüz bir kişilik ile içten bir yurt ve insan sevgisi de gerektirir. Zira başarı, ancak o zaman, gerçek ve hak edilmiş bir başarı olur. Telif ve tercüme 50'nin üzerinde eseriyle Attila İlhan, 80 yıllık ömrünün 60-65 yılını Türk edebiyatına ve Türk düşünce hayatına vakfetmiş bir sanatçı, bir aydın ve bir fikir insanı olarak edebi ve düşünsel eserleriyle, geçmişten bugüne toplum üzerinde bıraktığı önemli etkilerle, söz konusu gerçek ve hak edilmiş başarıya hakiki bir örnektir.


Atom bombasının keşif yolculuğu birçok spekülasyonu, tartışmayı ve komplo teorisini de beraberinde getirmiştir. Bu denli güçlü ve etkili kitle imha silahlarının tartışılması elbette normal olmakla birlikte burada bilimsel ilerlemenin ve izlerinin doğru şekilde tespit edilmesi gerekir. Atom bombası ya da daha genel adıyla nükleer silahların keşif yolculuğu radyoaktivitenin keşfine uzanır. Radyoaktivite, nükleer bozunma olarak da adlandırılır. Kabaca tanımı ise atom çekirdeğinin parçalanması şeklindedir. Radyoaktivitenin varlığı, ilk kez 1896 yılında Fransız bilim insanı Henri Becquerel'in uranyum üzerinde yaptığı çalışmalarca ortaya koyulmuştur. Becquerel ona başta Becquerel Işınları dese de daha sonra Radyoaktivite olarak tanımlamıştır. Radyoaktivitenin keşfi, atom bombasının icadı için en önemli ve kritik dönüm noktasıdır. Başlangıçta bir kitle imha silahı olarak düşünülmese de keşfinden tam 34 yıl sonra 1930'lu yılların başında yüz binlerce insanı öldürebilecek bir silahın parçası olarak kullanılmaya aday görülmüştür. Atom bombasının ilk izleri 1911 yılında ortaya çıkmış ve radyoaktiviteden kitle imha silahları üretilebileceği tartışılmaya başlanmıştır. Nükleer silahların kullanımına ilişkin ilk spekülasyon Nazilerin Almanya'da hüküm sürdüğü dönemde başlamıştır. Hitler'in emri ile nükleer enerjiyi ölümcül bir silah haline dönüştürmeye başlayan Almanya, radyoaktiviteden bir nükleer silah yapmayı hedeflemiştir. Bununla birlikte Nazi Almanya'sının baskıcı yönetimi, birçok büyük Alman fizikçinin ülkesinden uzaklaşmasına sebep olmuştur. Bu fizikçilerden biri de Albert Einstein'dır. Einstein, sadece Nazi Almanya'sının baskıcı tutumundan kaçmakla kalmamış, daha sonra Russel-Einstein Manifestosu olarak adlandırılacak bildiriyle atom bombası keşfinin nelere sebebiyet vereceğini de açıkça ifade etmiştir. 1940'lı yılların başında Einstein, doğrudan ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt'e mektup yazarak Almanya'nın nükleer enerji denemelerini bildirmiştir. Einstein'ın mektubunda en dikkat çeken detay, uranyum araştırmaları ve zincir reaksiyonlarına yönelik araştırmalar yapılması istediğidir. Aynı zamanda Hitler'in yeni geliştireceği silahı kullanmaktan çekinmeyeceğine de vurgu yapan ünlü fizikçi, tüm dünyayı nükleer enerjinin gücü hakkında uyarmış ve nelere sebebiyet verebileceğini açıkça belirtmiştir. Bilindik anlamda atom bombasının keşfi ise tam olarak Einstein'ın mektubundan sonra ABD tarafından gerçekleşir. Başlangıçta çok fazla dikkate alınmayan Einstein ve beraberindeki 21 bilim insanı, ABD tarafından ciddiye alınmış ve tıpkı onun mektubunda önerdiği gibi uranyum üzerinde çalışmalar başlamıştır. ABD başkanının nükleer silah üretilmesine yönelik verdiği talimatla Manhattan Projesi aktif edilmiştir. Projenin başında daha sonra bilim dünyası ve insanlık tarihi açısından çok fazla tartışılacak olan ünlü fizikçi Robbert J. Oppenheimer vardır. Oppenheimer ve beraberindeki 5.000'e yakın fizikçi yaptıkları çalışmalarla 3 yıl gibi bir süre içerisinde ilk nükleer silahı kullanıma hazır hale getirmeyi başardı. Nükleer silahın yeryüzüyle ilk temas ettiği an ise bilindiğinin aksine Nagazaki ve Hiroşima değildir. ABD Hükümeti, II. Dünya Savaşı sırasında atom bombasını ilk kez kullanmadan önce test yaparak bombanın etkisini gözlemlemiştir. Doğrudan ABD başkanının da katıldığı bu test töreni New Mexico Çölü'nde gerçekleştirilir. 1945 yılında geliştirilen ilk nükleer silah, tarihler 16 Temmuz'u gösterdiğinde New Mexico Çölü'nde ateşlenmiştir. ABD Başkanı Truman tarafından da takip edilen bu ateşlemede atom bombasının yıkıcı etkisi açık bir şekilde gözler önüne serilmiş ve ABD'nin onu bir savaş aracı olarak kullanmasına giden yolculuk, ilk kez burada başlamıştır. ABD'nin II. Dünya Savaşı'na girişi temel olarak kendi inisiyatifi ile gelişmemiştir. 1941 yılına kadar dünyadaki bu büyük savaştan uzakta, kendi köşesinde kalan ABD, Japonların Pearl Harbour'u bombalamasıyla birlikte 7 Aralık 1941 tarihi II. Dünya Savaşı'na dahil olmaya karar vermiştir. Nükleer silah geliştirme süreci de bu karar doğrultusunda hızlandırılarak çalışmalara genişlik kazandırılmıştır. Oppenheimer öncülüğünde ilk kez atom bombası keşfedildiğinde ABD'nin hedefi Almanya olmuştur. Bununla birlikte Hitler'in önemli ölçüde güç kaybetmesi ve Avrupa'da birçok yenilgiye uğraması ABD'nin fikir değiştirerek onu savaşa iten Japonya ile yüzleşmesine sebep oldu. Manhattan Projesi ile hayat bulan Little Boy ve Fat Man isimli iki atom bombasının hedefinde iki büyük Japon şehri olacaktı. ABD, II. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru hedefine büyük oranda Japonya'yı almıştı. 26 Mart 1945 tarihi başlayan bombardımanlarla ABD hava güçleri, neredeyse Japonya'nın tüm kentlerine bomba yağdırdı. Bu saldırılar bile 100.000'e yakın Japon'un ölümüyle sonuçlandı. Japonlar kamikaze saldırılarıyla ABD'ye cevap verse de arzu ettikleri kadar etki gösteremiyorlardı. 16 Temmuz tarihinde yapılan atom bombası denemesinden bir hafta geçmişken ABD, önce Japonya'ya uyarıda bulunarak savaştan çekilmesini talep etti. Japonya bu talebe olumlu cevap vermedi. Nagazaki ve Hiroşima yerle bir olmanın eşiğindeydi. Tarihler 6 Ağustos 1945'i gösterdiğinde ise sabah 8:30'da ABD Hava Kuvvetlerine ait B-29 tipi uçak Hiroşima'ya ilk atom bombasını bıraktı. İlk bombadan 3 gün sonra 9 Ağustos tarihinde ise ikinci bomba, Nagazaki semalarında görüldü. İlk saldırıda 140 bin, ikinci saldırıda ise 70 bin sivil, anında öldü. Bu saldırıdan 6 gün sonra ise Japonlar savaştan geri çekilerek Nagazaki ve Hiroşima'daki büyük dramı toplamaya koyuldu. Tarihler 29 Ağustos 1949'u gösterdiğinde ise atom bombasının icadı yolculuğunun yeni bir dönemi başladı. O gün SSCB, Kazakistan semalarında kendi geliştirdiği atom bombasının ilk denemesini yaptı ve dünya çok büyük bir kırılma sürecine girdi.