Pompeii şehri, Napoli'ye yaklaşık 10 km uzaklıkta olan Vezüv yanardağının eteklerine kurulmuş, verimli toprakları, liman kenti olması ve bunun getirdiği ticari avantajla Roma için çok önemli bir konuma sahipti. Hepimiz Pompeii'yi MS. 24 Ağustos 79' yılındaki yanardağ patlamasıyla biliyoruz. Ancak bu Pompeii'deki ilk facia değildi. Henüz on yıl öncesine gitmeden ardı sıra yaşanan depremler bir felaket tellalı gibi geleceğe dair ipuçlarını aslında onlara göstermişti ancak bölge halkı bu depremlere yalnızca alışmakla kalmıştı. En sonunda ise o devasa patlama oluvermişti. 20.000'e yakın insanı öldüren yalnızca üzerlerine çullanan lavlar değildi. Hatta onları öldüren lavlar da değildi. Kafalarını parçalayan taşlar, nefes alamayarak boğulmasına neden olan gazlardı. Lav kalan işin yalnızca süsüydü. Ancak öyle bir süstü ki 10 metreyi bulabilen bir kalınlıktaydı. Devasa bir ticari şehir olan Pompeii bir anda ortadan kaybolmuş lavların altında adeta hapsolmuş bir şekilde tarihin sayfalarından silinmişti. Öylesine unutulmuşlardı ki zamanla toprak altında, lav içinde kalan cesetler çürümüş ve kül halini almıştı. Öylece kalakalmıştı. Bu habersiz serüven 1748 yılına kadar sürüvermişti. İşte o yıl askeri mühendis olan Rocque Joaquin de Alcubierre tarafından Pompeii şehrini şans eseri olarak keşfedilmişti. Kazılar o tarihten itibaren başladı. Ancak sorun şuydu ki ne kadar şehri bulmuş olsalar da cesetler lavlar içinde kül halini aldığı için sağlam bir şekilde elde edilemiyor ve yapılan kazılar pek iyi gitmiyordu. Tarih 1863 yılını gösterdiğinde sahneye İtalyan arkeolog Guiseppe Fiorelli devreye girdi. Guiseppe lav altında kalan cesetlerin zamanla külleşmesi sonucu lav ile ceset arasında bir boşluk oluştuğunu fark etti. Ve bu boşluktan faydalanarak kalıntıların alçı ile doldurulabileceğini düşündü ve işe koyuldu. İşte 'taşa dönüşen insanlar' mucizesi böyle gerçekleşti! Kalıntılar alçı ile kaplandı ve daha sonra sağlam bir şekilde lavlardan çıkarıldı. Guiseppe Fiorelli o gün bu fikri düşünerek Pompeii şehrinin bir krokisini oluşturdu ve adeta şehri analiz etti. Nihayetinde Pompeii şehri hakkında sayısız bilgi erişimini bizlere sağladı. 2013 yılında ise alçıların artık dayanıksız olması nedeniyle yüksek bir bütçeyle şehir restore edilmiş ve insanların ziyaretine sunulmuştur. Gelişen teknolojiyle kalıntılardan saptanan DNA örnekleriyle, çekilen tomografileriyle bizlere önemli bilgiler sağlamıştır. Her zamanki gibi ufkumuzu açan yanlış bildiklerimizi düzelten güzel bir yazı olmuş, elinize sağlık sayın yazar.


Popülizmi gözden düşürebilmek için ortaya atılan argümanlardan birisi 'popülizm demokrasiyle uyumlu değildir' cümlesini sıkça tekrar etmektir. Bu yazıda sizlere bunun gerçeklerden oldukça uzak olduğunu kanıtlamayı amaçlıyorum. Demokrasi kelimesinin etimolojisini, Yunanca iki sözcüğe yani demos ve kratia olarak basitçe bölersek bu konuyu aydınlatmış oluruz. Antik Yunan için demos kelimesi bir halk tabakasından -şehir devletlerinde yaşayan sıradan insan topluğu- fazlasını ifade etmiyordu ve demokraside gücün dizginlerini ele geçirmiş olanlar esasen bu insanlardı. Atina demokrasisinin bu konsepti Batı'daki sistemden, yani liberal hükümet sisteminden oldukça farklıydı. Doğal olarak dışlayıcı bir siyasi sistem, yönetimin kendisini, uygun olduğu düşünülen Atina toplumunun alt tabakasıyla, yani şehir devletine borcunu ödeyen yetişkin erkeklerle sınırlandırdı. Bu siyasi sistem toplumun büyük bir çoğunluğunu: kadınları, çocukları, köleleri ve Atina'nın yabancı sakinlerini dışlamış oldu (Cartledge, 2011). Fakat yine de bu -günümüzün standartlarına göre- adaletsiz siyasi sistem, dönemin çok önemli figürleri olan Thukididis ve sıklıkla atıf yapılan iki filozof Plato ve Aristoteles tarafından çok kapsayıcı olarak nitelendirilmişti. Bu konuda zenginler tarafından fakirlerin tiranlığına ve sıradan insanların siyasi konularda doğru kararlar vermesinin mümkün olmadığına dair birkaç ithamda bulunmuşlardı. Modern demokrasi konsepti; eşitlik ilkeleri üzerine kurulmasıyla, temsiliyet ve sosyal kapsayışıyla birlikte orijinal demokrasi projesinin karşındadır. Fakat, popülizm demokrasinin bu orijinal yorumuna açıkça benzerlik göstermektedir. Popülist liderlerin sıradan insanları birleştirme ve yüceltmelerinin siyaseti yönetme ve kendilerini temsil edebilmelerine olan kesin inançla birleşmesi, demos tabirinin modern bir yorumundan fazlası değildir. Bu homojenize sistemde, siyasi öngörüsü olmayacağı düşünülen 'uygunsuz' kesime, yani göçmenler ve diğer azınlık gruplara karşı sözlü saldırılar, onların Atina siyasetine katılmalarını engellemiştir. Dolayısıyla, siyasi sistemi değiştirmeye yönelik popülist hırsların demokratik olmadığını söyleyemeyiz. Daha doğrusu popülizm, radikal bir şekilde Batı dünyasının değişen toplumsal yapısını yansıtan ve ona adapte edilen demokrasinin liberal yorumunun karşısındadır (Müller, 2016). Popülistler, siyasi elit olarak tabir edilen kesimi şeytanlaştırarak demokrasinin Atina konseptini geri getirmeyi amaçlıyorlar. Bu ise hükümetin yasama ve yürütme organlarını da kapsayan 'yetersiz' aracıları kaldırmayı ve gücü tekrardan insanlara transfer etmeyi amaçlıyor (Urbinati, 2014). Bu, Brexit referandumu ve İtalyan anayasa referandumu gibi doğrudan demokrasi süreçlerinin neden popülist siyasi figürler tarafından kutlandığının apaçık bir göstergesidir. Eğer birisi orijinal Atina demokrasisi ve onun modern bir yorumu olan popülizm arasındaki devamlılığına ikna olmuyorsa, popülistlerin yalnızca sağ cenahtan olduğu ve güçlerini modern ve liberal demokrasileri baltalamak amacıyla yine siyasi sistemin kendisinden aldıklarını hatırlatmak gerekir. Batı demokrasisinin son formu olan şeffaflık ve kapsayıcılık, apaçık bir şekilde bu seslerin duyulmasını, oy istenmesini ve iktidar için seçilmenin önünü açmıştır. İfade özgürlüğü ve siyasi yönetime eşit ulaşım gibi liberal prensiplerin çizgisinde popülist söylem ve muhtemel güç kazanımları engellenemez. Güvenilir ve tutarlı olmaya devam edebilmek için demokratik sistemler bu tip parti ve popülist söylemlere sahip insanlara erişilebilir bir iktidar yolu sunmuştur. Bu, bütün dünyada popülist olarak tanımlanan parti ve siyasilerin seçim zaferlerinin giderek artmasıyla apaçık bir şekilde ortadadır. Bu konuda unutulmayacak örnek ise ABD başkanlığına Donald Trump'ın seçilmesidir. Lakin bunlar demokrasimizin kendi kendine başını derde soktuğu 'Gordion düğümü' gibi bir durumdur. Artık ana akım politikacıların da kabul ettiği gibi azınlık gruplarının korunmasına yönelik çabalar, popülistlerin varlığıyla bağdaşmıyor. Post-Auschwitz bir dünyada, birtakım grupların ve partilerin açık ve tavizsiz bir şekilde nefret, ırkçılık, yabancı karşıtlığı ve tahammülsüzlük gibi fikirleri savunmalarına izin verilmesi akıl almaz bir sırdır. Bir kişi toplumda korkusuzca, önyargılı bir şekilde ve insanları günah keçisi ilan ederek ifade ve fikir özgürlüğü gibi liberal değerleri çiğneyemez. Bu tip kişisel düşünceleri tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir. Fakat bunlar kesinlikle olması gerektiği şekilde, yani kişisel alanda ifade edilmelidir. Demokrasinin nefrete ve paranoyaya -bir kez daha- yenik düşmesine izin vermenin fiyatı ödenemeyecek kadar çoktur. Sonuçta, Nürnberg'deki mitingler çok uzun süre önce gerçekleşmedi.


Poyraz Karayel, Türk televizyon tarihinin en ilgi çekici ve en özel dizisi... Oğuz Atay'ın Tehlikeli Oyunlar kitabıyla doğrudan bağlantısı olan ve zaman zaman hem Tutunamayanlar hem de Tehlikeli Oyunlar'dan çeşitli pasajlara yer veren dizi, son derece sürükleyici bir konuya sahip. Başrollerinde Burçin Terzioğlu ve İlker Kaleli yer alıyor. Burçin Terzioğlu Ayşegül karakterini, İlker Kaleli ise Poyraz karakterini canlandırıyor. Oğuz Atay, ilk kitabı Tutunmayanlar'dan sonra, yeni bir kitabını yazmak için derin sulara yelken açtı. İkinci kitabı olan Tehlikeli Oyunlar, kimilerine göre Tutunamayanlar'ın bir devamıydı. Tutunamayanlar'da yer alan Turgut karakterinin devamı olarak düşünülebilen Tehlikeli Oyunlar'ın Hikmet'i ve belki de Poyraz Karayel'in Poyraz'ı, hayata farklı şekilde bakan insanlardı. Tehlike anında ironi ve mizah gardını çıkarır, tehlikeden sıyrılana kadar gardını aşağı indirmezdi. İnsanlardan korkuyordu her ikisi de. İnsanların garip dünyasında yer almaktan, sevgi ve aşktan korkuyordu. Turgut, Hikmet ve Poyraz'ın yer aldığı o tuhaf dünya, birçoklarına yabancıydı. Bu üç karakter de birbirine benziyordu. Bu nedenle Oğuz Atay'dan Poyraz Karayel'e uzanan bir yolun şafağındayız. Poyraz Karayel, 7 Ocak 2015-1 Mart 2017 tarihleri arasında Kanal D'de yayımlanan bir Türk dizisidir. Dizinin yönetmenlik koltuğunda Çağrı Vila Lostuvalı ile Osman Taşçı oturmuştur. Başrollerinde ise İlker İlker Kaleli, Burçin Terzioğlu ve Musa Uzunlar yer alır. Poyraz, karısından boşanmış bir polis memurudur. Karısı ise alkol bağımlısıdır. Bu nedenle uzun yıllar yurt dışında tedavi görür. Fakat eski karısı Begüm'ün babası, kızının bağımlılığından Poyraz'ı sorumlu tuttuğu için onu görevinden attırmak için elinde geleni yapar. Kurduğu kumpaslarla birlikte Poyraz, polis memurluğundan atılır. Aynı zamanda bir çocuğu vardır fakat velayetini henüz alamamıştır. Amiri, Poyraz'a gayri resmi bir görev verir. Bu görev ise ünlü Mafya Babası Bahri Umman'ın takımına sızmak ve gerekli istihbaratları almaktır. Böylelikle Bahri Umman ve takımı, hapse girebilecektir. Poyraz Karayel, bu görevi kabul eder ve belirli bir süre kendisine verilen görev kapsamında çalışmaya başlar. Bu sırada, Ayşegül adlı bir kızla tanışır tesadüfen. Ona aşık olur. Daha sonra Ayşegül'ün, Bahri Umman'ın kızı olduğunu öğrenir. Ve olaylar, Poyraz ile Ayşegül'ün hiç beklemediği şekilde ilerler. Ayşegül ve Poyraz, dizinin en önemli iki karakteridir. Birçok ortak noktaları bulunur. İkisi de Oğuz Atay'a delice hayrandır. Bu nedenle dizinin birçok yerinde Oğuz Atay'ın kitaplarında pasajlar okunur. Ayşegül, Poyraz'ın taksisine biner. Aslında Poyraz, oğlunun yanına gidecektir. Fakat Ayşegül'ün taksiye binmesi, Ayşegül'ün de olaya dahil olmasına neden olur. Ayşegül, Poyraz'la ilk karşılaşmasında, aynı zamanda Poyraz'ın oğlu Sinan'la da tanışır. Poyraz Karayel dizisi, büyük bir kaosun beslendiği sanal ve gerçeklik arasındaki bir dünyadır adeta. Bahri Umman'ın kızı olan Ayşegül, babasından dolayı sürekli bir karmaşa içindedir. Annesini ve kardeşini kaybetmiştir. Babasının mafya olması, ondan soğumasına neden olmuştur. Fakat Ayşegül, ilk başta babasına tuzak kurmak için çalışan, daha sonra babasının yanında yer alan Poyraz'a aşık olmuştur. Bahri, daha sonra Ayşegül ile Poyraz'ın birbirlerine aşık olduklarını öğrenir. Bu durum, olayların çok daha karmaşık bir hal almasına neden olur. Her şeyin karmakarışık olduğu bir zamanda yurt dışında alkol bağımlılığı tedavisi gören Begüm çıkagelir. Artık birçok olayın içinde Begüm de vardır. Dizinin ikinci ve üçüncü sezonlarında farklı karakterler dahil olur. Hem bir şölen hem de karmaşa hakimdir. Birbirine bir zincirin halkaları şeklinde bağlı olan olaylar, diziyi izlerden sizi de içine çekecektir. Tehlikeli Oyunlar'da Hikmet, gerçek olmayan bir karakter yaratır kendisine. Eşi Sevgi'den ayrılıp gecekonduya taşındığında, burada albay Hüsamettin Tambay ile tanışır. Tabi ki bu, Tutunamayanlar'daki Olrick gibi bir karakterdir. Yani gerçekte yoktur. Hikmet'in komşuları Nurhayat Hanım ve oğludur. Buradan hemen Poyraz Karayel dizine geçmem gerekir. Çünkü Hikmet ve Poyraz'ın hayatları, çeşitli farklılıklar barındırsa da özünde aynıdır. Poyraz, eşinden ayrıldıktan sonra, üst katlarında Ümran Hanım, oğlu İsa Özer ve albay yaşar. Ümran Hanım'ın eşi hapistedir. Oğlu İsa, sık sık Poyraz'ın yanına gelir ve ondan okul ödevlerine yardımcı olmasını ister. Albay ise hem gerçek karakterdir hem de Poyraz'ın hayalinde yer alır. Bu durum, zaman zaman Poyraz'ın kafa karışıklığı yaşamasına neden olur. Poyraz oğlu Sinan, sık sık babasında kalır. Bu nedenle İsa ile iyi anlaşırlar. Poyraz, kendi gecekondusunda mutludur. Burası, insanlardan uzaklaştığı bir yerdir adeta. Ayşegül geldiğinde, bu ev daha da canlanır. Ayşegül, Tehlikeli Oyunlar'daki Bilge karakterine çok benzer. Sevgi ve Hikmet'in arkadaşı olan Bilge, daha sonra Hikmet'in sevgilisi olur. Bilge, Hikmet'in dünyasının içinde; tüm boşlukları dolduran bir karakterdir. Poyraz Karayel dizisinde de tıpkı Tutunamayanlar ve Tehlikeli Oyunlar'daki gibi gerçekliğin belirsizliği hakimdir. Bazı olaylar gerçekten yaşanmış mıdır, belirsizdir. Bu nedenle çok daha gizemli bir atmosfere sahiptir. Ama bundan daha da önemlisi, belirsizlik; insanın özünü yansıtma konusunda başarılıdır.


Sağlık sistemindeki problemler son dönemlerde sıkça konuşulup tartışılmaya ve sosyal medyada ses getirmeye başladı. Doktor ve sağlık çalışanları geçtiğimiz 3-4 aylık dönem içerisinde problemlerini artık kitlesel olarak duyurma kararı aldı ve bu sayede gerçekten bir etki de oluşmuş oldu. Sonuncusu 17-18 Şubat'ta gerçekleştirilmiş olan doktorların iş bırakma eylemleri ile birlikte 14-15-16 Mart tarihlerinde yeniden grev olacağı konuşuluyor. Doktorlar yaşadıkları problemlere somut çözümler oluşturulmadığı taktirde sendikalar ve sosyal medya aracılığıyla her ay daha da giderek artan şekilde somut eylemler yapmaya kararlı görünüyorlar. Benim serüvenim ise birçok hekimden daha kısa sürdü. Mezuniyet sonrası yaklaşık 3 ay pratisyen hekimlik yaptıktan sonra istifa ettim. İstifa edişimin tek bir ana sebebi olmakla birlikte aslında bu ana sebep onlarca farklı problemin doğurduğu bir sonuç idi. Bu yazımda, beni istifaya götüren onlarca farklı problemden bahsederek hem sağlık çalışanlarının hem de sağlık sistemimizin yaşadığı problemleri birincil ağızdan bahsetmeye çabalayacağım. Birincil olarak hasta bakıp onun sorumluluğunu üzerine almanın nasıl bir hissiyat olduğu yalnızca doktorlar anlayabilir. Nasıl bazen bir doktor bir hemşirenin çalışma temposunu algılayamayıp yeterli empati kurmayı beceremez ise bu durum aynen doktorların sorumluluk külfeti için de geçerlidir. Doktorluk demek benim açımdan sorumluluk demektir. Hastaneye gelen bir bireyin kendi beden ve ruh sağlığına karşı duyduğu keyfi sorumluluk artık muayene olduğu doktora geçmiş zorunlu bir sorumluluğa dönüşmektedir. Doktor ise tüm bilgi, beceri ve mevcut imkanları kullanıp bu sorumluluğu yerine getirmeye çabalayarak doğru tanı ve tedavi uygulamak zorundadır. Bu her ne kadar yazması kolay bir önerme olsa da aslında pratikte çok zordur. Doğru tanı koyma ve tedavi uygulama sorumluluğu doktorlar dışında hiçbir sağlık personelinin sırtında değildir. Sırta binmiş bu yük çoğu zaman bir acil pratisyeninin uykularının kaçmasına ve anksiyete yaşamasına sebep olmaktadır. Çünkü Türkiye'deki doktorların zor çalışma şartları, onların optimum bir sağlık hizmeti üretmesini engellemektedir. Her ne kadar tıpta saygın rehberler göz önüne alınarak sağlık hizmeti veriliyor olsa da aslında hasta ve hastalıkların hepsi benzer bulgularla karşımıza çıkmamaktadır. Bu sebeple birçok kere yeterli bilgiye sahip olsanız bile yeterli pratiğe sahip olmadığınız için problemler yaşanabilmektedir. Hekimlik her ne kadar kutsallık atfedilen bir meslek olsa da 21. yüzyılda profesyonel bir meslek olup doktorlar da her sağlık çalışanı gibi bu işi para karşılığında yapmaktadır. Bu girilen sorumluluğun modern bir karşılığı olmak zorunda olup bu bütün dünyada paradır. Ancak Türkiye'de doktorların maaşı bu sorumluluğu karşılayabilecek düzeye ne yazık ki hiçbir şekilde yaklaşmamaktadır. Bu durum aynı zamanda sağlık harcamalarına da büyük bir yük olup defansif tıbbın Türkiye'de çok yaygın olmasına sebep olmuştur. Benim pratisyenliğim süresince maruz kaldığım çalışma saatlerinden çok daha kötüsüne maruz kalan meslektaşlarım olduğunu biliyorum. Ancak ben kendi yaşadığımı anlatmayı tercih edeceğim. Pratsiyenliğim boyunca 24 saatlik nöbetler halinde çalıştım. Genelde bu nöbetler 7 saat çalışma, 1 saat dinlenme, 5 saat çalışma, 3 saat dinlenme, 2-3 saat çalışma, 3-5 saat uyuma şeklinde geçti. Günde toplamda 10 saat çalıştığım rahat günler de 20 saat çalıştığım çok daha zor günler de oldu. Bunların huzurlu çalışma saatleri olmadığını açıkça söylemeliyim. Bu çalışma saatleri içerisinde bir hasta yakını sizi öldürmekle tehdit ederse veya üstünüze yürürse çalıştığınız bu 10 dakikalık süreç 24 saate bedel olabiliyor. Tüm bunlardan öteye esas problem benim için üst üste tutulan nöbetlerdi. İnsan bir şekilde nöbetlere alışabiliyor ama üst üste nöbetlere alışmak benim için mümkün olmadı. Üst üste günaşırı 24 saatlik nöbetler doktoru yalnızca fiziksel olarak değil zihinsel olarak da yoruyor ve verilen sağlık hizmetini büyük oranda bozuyor. Bu yorgunluk yalnızca hekimi etkileyen bir şey değil aynı zamanda hastaların sağlığını da etkiliyor. Artık 6. günaşırı 24 saatlik nöbetinizi tutarken bir hastaya bazı soruları sormayı unutabiliyor veya ekstra bir muayene yapmayı unutabiliyorsunuz. Sahip olduğunuz yorgunluk ve iş yükü sebebiyle yapamadığınız bir muayene mesleğinize ve kendinize duyduğunuz öz saygıyı azaltıyor. Pratisyen hekimliğim boyunca hiçbir fiziksel şiddete maruz kalmadım. Ancak şiddeti yalnızca fiziksel şiddete sınırlamamak gerekiyor. Çünkü şiddetin birçok farklı türü bulunuyor. Sözsel şiddet birkaç nöbette bir karşılaştığım bir durumdu. Birlikte çalıştığım doktor arkadaşlarım içerisinde görebildiğim kadarıyla yine en az sözsel şiddete maruz kalmış doktorlardan biri olduğumu düşünüyorum. Tüm hastalarıma olabildiğince kibarca konuşmaya gayret gösterdim. Birçok hasta ve hasta yakınından çok güzel şeyler duydum. Hatta istifa etmiş olmaktan duyduğum tek pişmanlık bana hasta ve hasta yakınları tarafından söylenen güzel sözleri bir daha duyamayacak olmak olabilir. Benim gibi pratisyen olan arkadaşlarımla bir problemim olmadığı gibi uzman hekimler ile de genelde bir sorunum olmamıştı. Aslında görevlerini yapıyorlarsa da hasta danıştığımda yardımcı olan uzmana teşekkürlerimi ve minnettarlığımı hiç eksik etmedim. Birçok uzman doktor da ben hasta danıştığımda bana yardımcı oldu. Bulunduğum hastanenin başhekimi de oldukça kibar ve yardımcı olmaya hevesli bir insan idi. Tüm bu sebeplerden ötürü, her ne kadar istifa edecek olsam da istifamı öncesinden haber vermeyi ve mevcut acil pratisyenlerinin nöbet düzenini olabildiğince az bozarak ayrılış gerçekleştirmeyi kendime bir görev bildim. 2 hafa sonra istifa edeceğimi söyledikten sonra acildeki işleyişten sorumlu doktorun tavrı tamamen değişti. Burada bu 2 haftalık süreç içerisinde sorumlu meslektaşımdan gördüğüm ve incir çekirdeğinin hacmini doldurmayacak seviyedeki vakaları size anlatmayı uygun görmüyorum. Tek amacım, benimle benzer konuma olabilecek meslektaşlarıma deneyimimi aktarabilmektir. İstifa etmek bir anayasal hak olup suç teşkil etmemektedir. Eğer istifa etmeyi düşünüyorsanız, bunu öncesinden haber vermek zorunda değilsiniz. İstifa cümlesini duyduktan sonra size birden terbiyesizlik yapmaya kalkışabilecek insanlarla karşılaşma olasılığınız olduğunu hatırlatmak istiyorum. Türkiye'de, istifa etmenin çalışma hayatının oldukça doğal bir parçası olabildiğini anlayamamış birçok insan bulunuyor. Pratisyenliğimi daha önce hiç gitmediğim bir şehrin bir ilçesinde yaptım. Buraya geliş hikayem de yine bu yazıya konu olabilecek hukuk ve mantık dışı birtakım olaylardan oluşuyor aslında. Esas konuya gelecek olursak, geldiğim bu ilçe Türkiye'nin sağlık açısından arada kalmış bir ilçesini simgeliyor olmalı. 25 bin nüfuslu bu ilçede ikinci basamak bir devlet hastanesi bulunuyor (Buraya ufak bir dipnot düşmek istiyorum: yalnızca acil polikliniğine günde gelen ortalama 200 hastayı hesaba katar isek yaklaşık 2 ay içerisinde tüm ilçeye acil hizmeti sunulduğunu kabaca hesaplayabiliriz. Ancak bu ilçede sağlık ocağı, kabaca tüm branşlardan poliklinikler de mevcut. İlginç bir durum...). Bu hastanede anjiyografi, yoğun bakım, ameliyathane ve resmen tüm branştan uzman hekim bulunuyor. Bu kadar imkan olmasına rağmen garip bir şekilde bu imkanların oldukça verimsiz kullanıldığını gözlemledim. Hastanenin sahip olduğu imkanların birçok kez görmezden gelindiğine şahit oldum. Bu durum ise üçüncü basamak hastanelere gereksiz bir yük doğurmakta idi. Acil pratiğim boyunca birçok hastanın birden fazla kronik hastalığa sahip olup yetersiz tedavi aldığını tespit ettiğimi söylemeliyim. Sürekli olarak kronik hastalıkların akut alevlenmeleriyle acil servise başvuran birçok hastanın hem kendi sağlıklarını ciddi şekilde tehlikeye attıkları hem de acil servise büyük bir yük oluşturduğu bir gerçektir. Oysa acil dışı şartlarda gerçek bir poliklinik muayenesi ile bu hastaların ilaçları düzenlenebilmiş olsaydı birçok hasta acil bir patoloji yaşamayacak idi. Hastalara bu durumu yönelttiğim birçok vakitte genellikle poliklinik randevusu bulamadıklarını söylüyorlardı. Ama burada şunu da açıkça söylemek gerekir ki birçok hasta ve hasta yakını bir şikayet yaşamadan hastaneye gelmeyi tercih etmiyor ve acil serviste anında ve ücretsiz şekilde muayene olabiliyor olmanın cazibesini kendi genel sağlıklarına tercih ediyorlar. Ben toplumumuzda kronik hastalıkların bu kadar yaygın ve bir çoğunun dekompanze durumda olduğunu hiç düşünmemiştim. Bu yalnızca acile başvuran hastalara bakılarak çıkarılmış bir sonuç olduğu için bir 'bias' olabilir ancak yine de burada bir gerçeklik payı olduğunu düşünüyorum. Çalıştığım hastanede acil ekibimdeki sağlık çalışanlarıyla hiçbir problemim olmadı. Güvenlik personelinden hasta kayıt personeline, hemşireden paramedik arkadaşlarıma kadar hepsi oldukça düzgün insanlar idi. Ancak hem internetten hem de başka meslektaşlarımızdan duyduğum kadarıyla sağlık personelleri arasında ciddi bir çekişme bulunuyor ve bu durum ne yazık ki doktorların çalışma motivasyonunu da bozuyor. Başka meslek gruplarında olmayan şekilde doktorların maaşlarına zam yapılacağına dair televizyondan tüm Türkiye'ye yanlış bir bilgilendirme yapıldığını yakın geçmişte gördük. Hatta bu bilgilendirme sonrası ertesi gün acil polikliniğine gelen bir kişi doktor arkadaşıma 'hayırlı olsun', 'maaşlarınız arttı' gibisinden garip söylemlerde bulunmuş olması bu haberlerin tüm topluma anında yayıldığını gösteren güzel bir örnek olmuştu. Oysa doktorların maaşına hiçbir zam olmamıştı. Aslında yalnızca emeklilik maaşına yapılacak bir katkı olacak idi. Ancak doktorlar dışında diğer sağlık çalışanlarının öncülüğündeki bazı sendikalar bu durumu protesto edip bu kararın durdurulmasını sağladılar. Bu gelişme doktorlar ile diğer sağlık çalışanları arasında büyük bir husumet yarattı. Doktorlar uzun yıllardır problemlerini dile getirmekle birlikte çoğu zaman yalnızca pasif eylemlerde bulundular. Bu noktada HEKİMSEN, HEKİMBİRLİKSEN ve TABİP-SEN sendikalarını anmak çok önemli olacaktır. HEKİMSEN 2018 yılında, HEKİMBİRLİKSEN 2021 yılında ve TABİP-SEN 2022 yılında kurulmuş oldukça yeni sendikalardır. Ancak bu sendikaların esas özelliği doktorlara yönelik sendikalar olmasında yatıyor. Daha köklü ve tüm sağlık çalışanlarına yönelik diğer sendikaların genellikle doktorları görmezden geldiğinin uzun sürelerden beri dillendirilen bir mevzu olduğunu da belirtmeliyiz. 14-15 Aralık 2021 tarihinde yarım gün ve 16 Aralık'ta tam gün olmak üzere doktorların greve gitmesine öncülük eden HEKİMSEN sendikası Türkiye'nin gündeminde bir etki yaratabildi. Daha sonra bunu 21 Ocak 2022 günündeki iş bırakma eylemi izledi. HEKİMSEN'in bu aktif hareketlenmesi diğer bazı sendikaları ve Türk Tabipler Birliği'ni de harekete geçirmiş gözüküyor. Son olarak 17-18 Şubat 2022 tarihinde yapılan iş bırakma eyleminden sonra Türk Tabipler Birliği 14-15 Mart tarihlerinde grev yapılacağını duyurdu. Aynı zamanda 13 Mart tarihinde İstanbul'da bir yürüyüş gerçekleştirileceğini ve bu süreçte çeşitli illerde bilgilendirmeler yapılıp çeşitli siyasi parti gruplarını ziyaret edeceklerini söylediler. Henüz resmi bir açıklama yapılmamış olsa da yeni doktor sendikalarının 14-15-16 Mart günlerini kapsayacak şekilde grev duyurusunda bulunacağı konuşuluyor. Sendikalar ve TTB arasında bir koordinasyon bozukluğu olduğu göze çarpıyor. Buna ek olarak, sendikaların resmi duyurularındaki satır araları incelendiğinde aslında sendikalar arasında ve sendikalar ile TTB arasında bir çekişme olduğunu da görebilmek oldukça kolay. Umarım doktorlar ve sağlık çalışanları hak ettikleri şartları bir an önce elde edebilirler. Bu sayede verilen sağlık hizmetinin kalitesinin artacağı ve sadece sağlık çalışanlarının değil aynı zamanda tüm toplumumuzun bu durumdan memnun olacağını düşünüyorum. Burada bahsettiğim ve daha bahsetmediğim irili ufaklı birçok sebepten ötürü pratisyen hekimlikten ayrılma kararı aldım. Aslında bu durum yalnızca 3 aylık pratisyenliğe ek olarak bu yazıda bahsedilmemiş tüm bir tıp fakültesi hayatı ve ülkemin genel durumunu kapsayan birçok problemden de kaynaklanıyor. Tüm bunlar birikerek insanların büyük tercihler yapmasına sebep oluyor. Türkiye doktor açığı olan bir ülke olmasına rağmen elimizdeki doktorları kaybediyoruz. Bundan 8 ay önce yazdığım bir yazıda, Amerika Birleşik Devletleri'nde tıp lisansı alabilmek için girmeniz gereken USMLE isimli sınava yönelik oluşturulmuş bir Türkçe Telegram grubunda 6.177 kişi bulunuyor diye yazmıştım. Şu anda bu sayı 7.893. Hangi meslektaşımla konuşursam konuşayım mesleğinden memnun olmadığını söylüyor ve birçoğunun mesleki gelecek hayalleri Türkiye dışındaki ülkelerde bulunuyor. Ben bu yazıyı kaleme alırken bir nöroloji doktorunun bir hasta tarafından birçok kez kafasının masaya vurulup boğazına ve yüzüne oturularak darp edilmiş olmasını sosyal medyadan üzülerek öğrendim. Beyin göçü bir neden değil bir sonuçtur. İnsanları bu sonuca götüren nedenlere odaklanmadığımız sürece bu durumu çözmek mümkün olmayacaktır. Güzel yorumun için çok teşekkür ederim. Umarım sen de çok daha iyi şartlarda çok güzel yerlerde bu işi sürdürürsün. Hekimlerin sorunlarını anlatan güzel bir yazı olmuş, elinize sağlık Nihat bey. Güzel yorumunuz için çok teşekkür ederim Ekrem bey.


İnsan bağırsak mikrobiyatası üzerindeki son çalışmalar obezitenin, gram negatif bakterilerin azalması -özellikle Bacteriodes üyeleri- ve gram pozitif firmikütlerin artışıyla ilişkili olduğunu gösteriyor. Ek olarak çalışmalar obez bireylerin bağırsak mikrobiyotasının obez olmayanlarınkine göre daha az çeşitlilikte olduğunu gösteriyor. Bağırsak mikrobiyotasındaki manipülasyon probiyotik ve antibiyotik kullanımı yüzünden- çiftlik hayvanlarının büyümesinin desteklenmesi için 50 yıldır kullanılıyor. Bu Amerika'da FDA , Avrupa'da ise Avrupa Komisyonu tarafından düzenleniyor. Probiyotikler çiftlik işletmelerinde bu amaç için, özellikle Lactobacillus, Bifidobacterium ve Enterococcus türleri içeren firmikütler şeklinde kullanılıyor. Bu ürünler pazarlanıyor ve çoğu hayvan çiftlik işletmesinde, kümes hayvanları, buzağı ve domuzlar dahil olmak üzere, kullanılıyor ve çoğu çalışma bu bakteriyel katkı maddeleri verilen genç hayvanların boyutlarında ve kilolarındaki artışı gösteriyor. Antibiyotiklerinde bu amaç için kullanılmasına rağmen bu uygulama Avrupa'da şu an yasaklanmış durumda. Firmikütler ayrıca insanlarda probiyotik, prebiyotik ya da daha kapsamlı şekilde fonksiyonel gıda adı altında direkt terapötik adjuvanlar gibi kullanılıyor. Bu ürünler Amerika'da FDA tarafından 'genelde güvenli olarak kabul gören' şeklinde sınıflandırılmakta. Bu ürünlerin analizi, yüksek konsantrasyonda canlı Lactobacillus ve Bifidobacterium türleri (gram veya ml başına 108'den fazla) içerdiklerini gösteriyor. Bu konsantrasyonlar, onların hayvanlarda kullanılan büyümeyi destekleyen miktarla benzerdir. Amerika'da mandıra içecekleri veya yoğurt gibi probiyotik içeren ürünler tipik bir şekilde >107 Lactobacillus içerir. Lactobacillus acidophilus, domuz yavrularında kilo artışına neden olan kullanımına eş değer miktarlarda fonksiyonel gıdalarda bulunur. Lactobacillus türleri ayrıca diyare tedavisi gören çocuklarda kilo artışıyla ilişkilidir. Ek olarak, bazı çalışmalar Lactobacillus rhamnosus -hastalıktan bağımsız reçete edilmiş bu probiyotik- alan çocuklarda kilo artışını ispatlıyor. Çoğu gelişmiş ülkede meydana gelen bu veriler çocukluk çağı obezitesi salgını bağlamında değerlendirildiğinde, probiyotiklerin hızlıca ve daha kapsamlı şekilde pediatrik popülasyonda etkilerini araştırılması önemli görünüyor. Fonksiyonel gıdalar, fermente mandıra ürünleri de dahil, çoğu ülkede çocuklar arasında popülarite kazanıyor. Ancak bu ürünler ile kilo artışı arasındaki bağlantı üzerinde az araştırma yapılmış durumda. Bu gıda ürünleri çocuk sağlığında olumlu etkilere sahip olduğu kanaatiyle satılıyor, ancak bu iddiaları destekleyen çok az kesin veri mevcut. Şaşırtıcı olarak, insanlarda probiyotik kullanımı düzenlemeleri hayvanlardaki kullanımın düzenlenmesinden daha az katıdır. Bahsedilen spesifik bakteri türleri ve konsantrasyonları genelde tüketicilere açıklanmaz ve bildiğim kadarıyla insan gıda takviyeleri ya da yardımcı terapötik gibi probiyotiklerin uzun süreli etkileri titizlikle değerlendirilmedi. Bence deneysel modeller kullanılarak daha ileri çalışmalar, bu ürünlerin çocuklar için kullanımının önerilmesinden önce hayvan büyüme destekleyicileri olarak rolünü değerlendirmek için yapılmalıdır. Hayvan gıda endüstrisinde kilo artışıyla ilişkili bakteri içeren ürünlerin insanların desteklenmesi için tüketilmesiyle gerçek insan sağlığı problemlerine neden olabileceğimizi düşünüyorum. Deney hayvanlarında böylesine yan etkilere sahip kimyasal bileşikler, gıda olarak kabul görülmeden önce titizlikle test edilecektir. Bence probiyotik ve prebiyotiklerin güvenli kabul edilebilirliğinden önce, bu ürünlerin insanlarda obeziteye neden olma meylini değerlendiren deneysel modellerle test edilmesi zorunludur.


1974 yılında Konya'da doğmuşum. İlk orta-lise öğrenimimi Konya'da tamamladıktan sonra Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Konya'da 1993 yılında Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne girdim ve 1999 yılında mezun oldum. 1999'da mezun olduktan sonra Gümüşhane Verem Savaş Dispanseri'nde göreve başladım pratisyen hekim olarak ama bu esnada da TUS'a girmiş oldum. Yani TUS'a girdim, elime valizimi aldım, otobüse bindim, Ankara'ya gittim, Ankara'dan Gümüşhane'ye geçtim ve bu esnada sınav sonuçları açıklandı. Sınav sonucunda da Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı kazandığımı öğrendim. Böylece 2 aylık bir pratisyen hekimlik sonrası Van'a yolculuğum başladı. O dönem iyi bir psikiyatri eğitimi nereden alabilirim diye araştırmaya başladım. O esnada Profesör Doktor Mehmet Yücel Ağargün ve Profesör Doktor Hayrettin Kara'nın, ikisi de uyku konusunda ve psikoterapiler konusunda alanının en iyiler arasında, onların Van'a gittiklerini ve orada klinik kurduklarını, uyku laboratuvarı kurduklarını söylediler. Ben de tercihimi o yönde kullandım ve böylece olağan serüvenimiz başladı. Orada asistanlık dönemimizde, yani 1999 sonu 2000'lerin başı itibari ile uyku ve duygudurum bozuklukları, biyolojik ritim üzerine çalışmaya başladım. 2004 yılından sonra 2004-2005 arası yine aynı üniversitede uzman olarak çalıştım. Sonra bir Tıp Merkezi'nde uzman olarak çalıştım. Daha sonra 2006-2010 arasında Konya Eğitim Araştırma Hastanesi'nde psikiyatri uzmanı olarak çalıştım. Bu arada Gelibolu Asker Hastanesi'nde askerliğimi yaptım. 2010-2012 yılları arasında Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nde öğretim üyesi olarak çalıştım. 2012'den sonra da Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne döndüm. Burada psikiyatri anabilim dalı başkanı, Türkiye Psikiyatri Derneği Konya Şube Başkanı, Selçuk Üniversitesi Sinirbilim Araştırma Merkezi Müdür Yardımcılığı ve Konya Tabip Odası Yönetim Kurulu Üyesi olarak çalışmalarımıza devam ediyoruz. Şimdi, ben ortaokuldan itibaren psikoloji kitapları okurum. Hatta arkadaşlar, komşular hep benim psikiyatrist olacağımı bilirlermiş. Ortaokulda ben psikiyatrist olacağım dermişim. Baksana, böyle bir hayatta tıp fakültesini seçtim, hekim olmak istedim. İnsanları dinlemek, onlara yardımcı olabilmek ve onlara yol göstermek hoşuma gidiyordu. Ayrıca edebiyatı çok seviyordum. Her haftasonu elimdeki bütün paramla, birazcık uzaktaki kırtasiyenin önünde dururdum ve pazar günleri açılmasını bekledim. Açılırdı, Jules Verne'in kitaplarını veya buna benzer kitapları alır, okurdum. Bazen param yetmezdi, pazarda çalışıp su satardım veya pazarcılık yapardım ve o parayla gider kitap alırdım. Vaktimin çoğu kitapla geçmiştir. Lisede bir edebiyat dergisi çıkardım. Sonra üniversitede de Konya yerelde yayımlanan ve haftalık çıkan bir gazetede hem yöneticilik hem de yazarlık yapmaya başladım. Tıp fakültesinde de dergi editörlüğü yapmaya başladım. Hem dergi editörlüğü yaptım hem de haftalık duvar gazetesi çıkarıyordum. Duvara yazılar asılıyordu ve herkes okuyordu. Biz çıkarıyorduk. Sonra bir dernek kurduk, öğrenci derneği, onun başkanlığını yaptım. Aslında sosyal olarak çok faal olduğum için lise yıllarından beri beni sosyal olarak tatmin edecek bir meslek seçmeliydim. İnsanlara yardım edebilmek için tıp fakültesini ve sonrasında psikiyatriyi seçtim. Gizemli dünyalar hepimizin ilgisini çeker. Çünkü hepimizin hayal kurmaya, fanteziye ve ilerlemeye ihtiyacı var. Bu alanda kendime en uygun gördüğüm yer psikiyatri alanıydı. Çünkü bu alanda yeni şeyler söyleyeceğimi ve kendimi geliştirebileceğimi biliyordum. Bu nedenle, bu fizyopatolojiyi daha iyi anlamak, bunlarla ilgili yorumlar yapabilmek için bu bölümü seçtim. Onun tarihi ve geleceğe ait sonuçlarını çıkarabilecek bir yetenekte olduğumu düşünüyordum. Bu alanda, bu gizemi çözebilmek için daha çok enerji sarf edeceğimi düşündüm, özellikle uykuyla ilgili. Tabi, çok haklısınız, şimdi hastalıkla bozukluk arasında fark var. Hastalık genellikle etiyolojisi gösterilmiş, tedavide bu etiyolojiye yönelik olarak düzenlenen durumları anlatır. Mesela viral bir hastalık. Ama bozukluk, fizyopatalojisi hakkında farklı çıkarsamalar ve farklı görüşler olan, net olarak sebebi şudur diyemeyeceğimiz ve tedavisi için de mutlaka şudur diyemeyeceğimiz çeşitlilikleri olan durumlar için kullanılır. Mesela psikiyatride major depresif bozukluk, yaygın anksiyete bozukluğu gibi tanımlamalar vardır. Fakat diğer alanlarda tanımlar hastalık olarak geçer değil mi? Mesela MS hastalığı. Bu yüzden bozukluk yani desorder kavramı, fizyopatoloji açısından farklı varsayımlar üretebileceğimizi gösteriyor. Bu ise ilgi çekiyor. Bu kadar farklı durumların neden olabileceği konusu insanı daha çok cezbediyor. Açıkçası ruhsal bir süreç olması insanın hoşuna gidiyor. Bu alanda kendime rol model olarak tabii ki kıymetli hocalarım Profesör Doktor Mehmet Yücel Ağargün ve Hayrettin Kara'yı örnek aldım. Her ikisi de Türkiye'de alanında çok iyi isimlerdir. Bu alanda kendimizi geliştirmeye gayret ediyoruz. Şöyle söyleyebiliriz, çok ilerlemeler kaydedildi. Özellikle fonksiyonel MR çalışmaları, yani beynin fonksiyonel olarak görüntülenmesi konusunda ilerlemeler kaydedildi. Bir fonksiyonu icra ederken görüntülenebilir olması ve beyinde faaliyet gösteren alanların birbiriyle ilişkisinin fark edilmesi bize çok büyük adımlar attırdı. Şöyle basit bir örnek vereceğim: yüzyıllar önce, beyinle ilgili bir rahatsızlık olduğu düşünüldüğünde, psikolojik hastalıkların beyin grafisini çekmek diye bir şey yoktu. Ve sonra ne oldu? Pnömoensefalografi, direk grafiler, sonra tomografi, MR derken artık bizzat fonksiyonları görüntüleyebiliyoruz. Eskiden şöyle bir şey vardı: Beyinde bir nokta vardır ve bu nokta bir fonksiyonla ilişkilidir. Mesala şu nokta şu duygu ile ilişkilidir gibi. Bunun gibi önceden, nokta ve bölge varsayımları vardı. Artık şimdi bu noktalar yok; şu bölgeden bu bölgeye giden transmitter faaliyeti diye bir kavram var. Mesela temporal bölgeden frontal bölgeye giden yolak ve neticesinde bu yolda çalışan dopamin miktarının değişmesi diye bir fonksiyon tanımlanıyor. Artık noktalar değil, yolak ve maddelerin işlevleri var. 100 milyar tane nöron var. Her nöron birbiriyle yüzden fazla haberci aracılığı ile iletişim kurar. Nereden nereye geldik. Varsayımların çoğu, hipotezlerin çoğu artık kanıtlanabilir hale geldi ve bu alanda çok ilerlemeler kaydedildi. Ama yeterli mi? Yeterli değil. Fakat bu işi güzel kılan da bu. Bir varsayım üretebilme. Yani psikiyatrik bir durumun psikolojik, biyolojik ve sosyal taraflarının olması zaten heyecan katıyor. Bir virüs geldi, sende şu boğaz enfeksiyonunu yaptı. Eee.. ne yapayım? Yani ne? Ama psikiyatride ne yapabiliyorsun? Yorum katabiliyorsun. 100 kişi iflas ediyor ve 3 tanesi intihar ediyor veya 100 kişide çarpıntı oluyor ve bunlardan bir tanesinde anksiyete bozukluğu oluyor. Birinde hastalık hastalığı yani hipokondriyazis oluyor ve bir başkasında başka bir şey oluyor. Neden diğerlerinde oluyor da bunda olmuyor? Demek ki sosyal, biyolojik, psikolojik, biyo-psiko-sosyal yani multifaktöriyel. Nereden baktığına bağlı, ister dinamik bakarsın aile ilişkileriyle bakarsın, ister biyolojik bakarsın. Ya, bu işi heyecanlı kılan da o zaten. Ona yorum katabilmen. Her hastada farklı bir olay görebilmen, her hastada farklı bir tetikleyici görebilmen. Sonra biyolojik bir değişiklik oluyor, beyinde bir şey değişiyor. Mesala diyelim ki seratonin miktarı değişiyor. Sonuç herkeste aynı fakat ona götüren sebepler kiminde biyolojik, kiminde sosyal ve kiminde psikolojik. Çok eğlenceliydi. Onun için bırakmak istemedim, çünkü çok eğlenceliydi. Arkadaşlar; çok eğleniyorduk, gazete çıkarıyorduk, geziyorduk, gezilere gidiyorduk. Ben, mesela, birinci notumu hatırlıyorum. Dönem 1, birinci sınav sonucu 700'ler mi 800'ler mi ne. Bizim puanlama sistemimiz 1000 üzerinden idi. İkincisi ise 200 müydü neydi. Böyle bir yukarı, bir aşağıydı. Bir sıkıyorum, çalışıyorum, yükseltiyorum, sonra salıyorum aşağıya doğru. Ya niye pes etmeyi düşüneyim, benim açımdan çok eğlenceliydi. Heyecanlıydı, güzeldi, derslerle ilgili hiçbir sıkıntım olmadı. Her zaman stajyerken de kravatlı, ceketli, böyle her zaman titiz, zamanında gelen, zamanında giden, hep sakin bir insandım. Tabi sınav vakti belki heyecanlı oluyoruzdur. O da bir heyecan. Düşünsene bir hocadan sınava giriyorsun. İnsanın hayatında böyle heyecanlar olur. Benim görevim çalışmak. Çalışırım, olur, olmaz. Beni çok ilgilendirmiyor. Ben bu işe şöyle bakıyorum: çalışıyor muyum, çalışıyorum; görevimi yapıyor muyum, yapıyorum. E tamam, kaldın olabilir. Ben görevimi yaptım mı? Zevkli mi? Zevkli. Ne yapalım birazcık çalışıyoruz. Çalışmayıp ne yapacağız. Çalışmaktan başka ne işimiz var. Ben öyle çok aşırı çalışan bir insan olmadım. Çalışan arkadaşlarımıza saygı duyuyorum. Mesela not aldığımız insanlar var. Böyle güzel not tutanlar var. Onları da çok sevdik. Ama neticede öğrendik. Hiç pes etmeyi düşünmedim. Çok da zorlanmadım. Şimdi, geriye dönüp bakıyorum da illaki o an zorlanmış olabiliriz. Yok. Psikiyatri olmasaydı belki çocuk olabilirdi. Neden bilmiyorum ama çocuk bölümü belki olabilirdi. Ben aslında mezarlık fotoğrafçısı olmak isterdim. Mezar taşları fotoğrafları çekmek, mezarlıkları çekmek istemiştim. Sonra baktım ki, hangi genç mezarlık fotoğrafçısı olmak ister? Herhalde ben hastayım dedim. Nasıl tedavi edebilirim bunu diye düşünüp psikiyatriye gideyim dedim. Nasıl hikaye? Hikayesi olan insanları seviyorlar. Benim de böyle bir hikayem var. Gerçekten böyle olmak istedim. Hala aklımda vardır yani böyle. Niye olmasın ki? Mezarlık fotoğrafları çekmek, mezar taşlarını çekmek, onların hikayelerini yazmak, muazzam bir fikir yani. Çok doğru. Böyle bir araştırma yapılmış. İnsanlar genellikle kendi sorunlarıyla ilgili alanları seçme eğilimindelermiş. Mesela, annesinde kanser var olan kişi onkoloji seçiyor, bir kan hastalığı var onu seçiyor, dermatolojik bir rahatsızlığı var onu seçiyor. Yani ben kendimde psikolojik rahatsızlıktan ziyade mental olarak, zihinsel olarak kendimi ona daha yakın hissediyorum. Doğru söylüyorsun. Çok uyku, fantezi, hayal kurma konuları çok fantastik ve eğlenceli. Fakat aynı zamanda bilimsel yönde çok ağır bir alan. Türkiye'de bu gizemi bilmeye ve anlamaya çalışan, bu konuda çalışan çok insan yok. Uyku diyoruz ama aslında uykuda olan her şey uyanıklıkla ilgili. Yani sadece uyku deyip geçmeyin. Uykudaki her şey uyanıklığı da etkiliyor. Uyku ile ilgilenmek demek aslında uyanıklıkla ilgilenmek demek. Uyku ile ilgilenmek demek aslında direkt uyanıklıkla ilgilenmek demek. Bu yüzden o gizemli taraf benim daha çok hoşuma gitti. Şöyle, belki benden çok çalıştım, günü gününe çalıştım gibi çok klasik cevaplar bekleyebilirsiniz. Öyle bir şey yok efendim. Ben yetenekli olduğumu söylemiyorum ama birçok insanda yetenek var. Özellikle tıp fakültesi öğrencisi, nereye ne zaman nasıl çalışacağını bilir. Tıp fakültesi öğrencisini diğer bölüm öğrencilerinden ayıran en büyük özellik, nereye-ne zaman-nasıl çalışacağını iyi bilmesidir. Benim çok önemli bir özelliğim var. Ne hissettiklerini anlayabiliyorum. İnsanların ne hissettiklerini, ne düşündüklerini kestirebiliyorum. Mesela bu kendini bir şey zannediyor düşüncesi değil. Aşağı yukarı insanın ne hissettiğini anladığım için ne beklediğini de anlayabiliyorum. İnsanlar kendilerine zevk veren işi yapmalılar. Geçtiğimiz 1 yıl içerisinde hem Ankara hem İstanbul hem de İzmir'den iş teklifleri aldım. Konya'dan da aldım. Yani gerçekten çok alıyorum, gidiyorum görüşmeye, iyi paralar veriyorlar. Gerçekten iyi paralar veriyorlar. Ama ne olur ki yani? Gerçekten o parayı aldın ve ne yapabilirsin ki yani? Mercedes'in var diyelim ki 1600 motor 2000 motor çıkarırsın, ne bileyim Hyundai'in var, Honda alırsın falan. Bunlar seni o kadar çok çok çok yukarıya taşımıyor. Azdan az, çoktan çok gidiyor. Önemli olan bana zevk veren bir iş yapmak. Ben öğrencilerim olmadan yapamam. Öğrencilerim var. Onlara ders vermek, onlara bir şey anlatmak benim çok hoşuma gidiyor. Dışarıya gittiğimde bunu yapabileceğim bir yer olmasını isterim. O yüzden dışarıdaki tekliflere çok açık değilim. Açıkçası sadece görüşmeler yapıyorum ve verecekleri ücreti öğreniyorum. Sonra bir vesileyle reddediyorum. Çünkü çok formel ve yapısal yapmıyorum Nevzat Tarhan gibi. Ona da selamlar olsun, çok seviyoruz. Formel bilgi vermek değil de içten davranabiliyoruz. Sosyal medyada o an hissettiğim bir şeyi yazabiliyorum. O birazcık daha insanları tutuyor. Mesela, Sizce hayat.. diyorum ve insanlar bununla ilgili düşünüp yazıyor. Veya öğrenmekle ilgili şeyler yazıyoruz, öğretim metotları ile ilgili şeyler yazıyoruz, sıkıldığımızda yazıyoruz, bizi motive eden şarkıları yazıyoruz. Böyle olunca insanların hoşuna gidiyor. Saf bilgi, bir noktadan sonra sanki makineden bilgi veriyormuş gibi oluyor. O yüzden belki edebiyatımız da kuvvetli ya onun da etkisi olabilir. Şimdi, çalışın gibi birçok tavsiyede bulunabilirim. Zaten çalışıyoruz kardeşim, tıp fakültesi öğrencisine çalış diye tavsiye mi olurmuş? Çalış ne çalışacaksın? Çalış çalış çalış yeter arkadaşım ya, yetmez mi bu kadar çalışmak? Bak çalışmak önemli ama management denen bir şey var yani yönetmek. Bak yönetmek daha önemli. Çok iyi bir profesör, çok iyi bir hoca olabilirsin ama adamın biri gelip bir şey söylüyor ve onu yönetemiyorsun. Patolojide hocasın ve pat diye adama kansersin diyor. Konuşmayı, yönetmeyi, idare etmeyi bilmiyorsun. Çok iyi bir hekimsin ama personel senden şikayetçi. Mesela personele selam vermiyor ve adını bilmiyorsun. Selam vermesini bilmiyorsun. Hiç sevmem öyle tipleri. Vallahi hiç sevmem. Ben, insanlara selam vermekten dolayı yolda yürürken zorlanırım. Bir insanın bir derdi olduğunda kimseyi bulamaz beni bulur. Hocam yani böyle, ben buyum yani. Etrafımda 7-8 insan olur. Bazen bir boşluk olur, burada niye kimse yok derim ve onlara yemekler ısmarlarım. İsimlerini bilirim, hediyeler alırım, sevindiririm. Bu management, yönetim bu. Ben çok iyi doktorum, eeee? Ne selam veriyorsun, ne bir şey yapıyorsun. Yetmez, management yani yönetmeyi bileceksin. Ya, benim kliniğimde olay çıkmaz, çıkamaz. Çünkü bir sorun olduğunda hemen giderim oraya. Kimde sorun varsa tamam gel konuşalım buyurun der yönetirim, yönetmeyi bilirim. Adamın karşısına çıkıp sen ne diyorsun gibi şeyler demiyorum. Dekanla nasıl konuşulur, rektörle nasıl konuşulur, öğrenci nasıl küstürülmez, öğrenci nasıl motive edilir bilirim. Sonuç olarak size tek tavsiyem management yani yönetimi bilin. Peki yönetimi nasıl bileceğiz, bunun okulu mu var? Yönetimi de sosyal organizasyonlara, mesela öğrenci kulüplerine katılarak öğrenirsiniz. Öğrenci kulübü olarak para mı toplanacak toplarsın, bayrak mı açılacak açarsın. Ben tıp fakültesi öğrencisiyken eyleme katıldım. Eylem yaptım. Öğrenciyken dekanın odasında haklarımız söyledik. Yönetmeyi öğren, kocanı yönetmeyi öğren, eşini yönetmeyi öğren, çocuğunu yönetmeyi öğren, insanla nasıl konuşulur öğren. Trende yer yok, ona bin, yönetimi bilirsen o trene binersin. Öğrenirsin, beklersin, binersin ama bilmiyorsan bekle dur artık. Yönetmeyi bileceksin, ikna etmeyi bileceksin. Bu yüzden benim tıp fakültesi öğrencilerine tavsiyem çalışın değil, yönetmeyi öğrenin. Yönetmeyi öğrenmek ise sosyal faaliyetlere ve öğrenci kulüplerine katılmakla olur. İkincisi, korkma. İstiklal Marşı'nın ilk kelimesi ne? Korkma. İstiklal bağımsızlık demek. Demek ki bağımsızlığın hiç korkmamak. Eğer korkuyorsan bağımsız değilsin. Korkma, neden korkuyorsun kardeşim? Biz içimizdeki, üzerimizdeki yeteneği bilmiyoruz, kendimizi çok küçük görüyoruz. Bizim en büyük hatalarımızdan biri o. Kendimizi çok küçük görüyoruz. Bu röportajı okuyan bir kişi ile Viyana Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde okuyan bir kişi arasında fark yoktur. Artık bilgi evrensel. Yani açtın makineyi bilgi karşında. Farkınız yok ama biz Ankara'dayız, biz Konya'dayız, biz şu liseden geldik gibi düşünceler oluyor. Ya kardeşim senin San Francisco'daki, New York'taki adamdan bir farkın yok. Bunu öğren artık. Sen bilgiliysen, kendini geliştirmişsen dünyanın her yerinde istediğin gibi çalışırsın. Ama bizimkiler kendilerini öyle küçük görüyorlar ki; biz bir şey yapamayız, biz bir şey bilmeyiz, olur mu ki acaba?. Olur, o yüzden korkma. Üçüncü ise analitik düşünmek. Neden-sonuç ilişkisi kurmak. Yani bu insan bunu niye söyledi ve benden ne istiyor gibi. Eleştirip analiz edebilme gücü. Sana bir şey veriliyorsa niye veriliyor diye bir bak. Komut alma, acaba bunun dışında ne yapabilirim de. Komut aldığın zaman ne olduğunu iyi düşün ve tartış. Kritik analitik düşünmeyi iyi öğrenmemiz gerekiyor. Doğruluktan da asla ayrılma. Hoca intörnün nerede olduğunu soruyor ve sen de tuvalete gitti diye uyduruyorsun. Öyle deme. Veya yönetimden biri senden bir şey istedi ve o anda yalan söyledin. Bunu yapma. Eğer doğru olursan, doğruluktan ayrılmazsan uzun vadede kazanan yine sen olursun. Birine yanlış dediğin şeyi tenhadayken yapma. Bunları tavsiye ediyorum. Beynimizin, zihnimizin bir adaleti var unutmuyor. Öğrenmeye devam ettikçe bunlar mutlaka karşımıza bilgi, beceri ve donanım olarak dönüyor. O yüzden öğrenmeye her zaman, her şartta devam edeceğiz. Oyalanmak yok. Bir laboratuvarda çalışmak istiyorsun ama laboratuvar yoksa olsun, o yönde okumaya devam et. Yani bir zorluk geldiğinde nasıl olsa imkanım yok diye geri çekilme ve kendini bu alanda yetiştir. Hiç olmazsa okumaya devam et. O yüzden bilgi edinmek için uygun yer ve zaman bekleme; bilgiyi nereden bulursan al, kendine güven ve yoluna devam et. Bu bir yolculuk. Hayat bir yolculuk. Sonuca odaklı olma, sürece odaklı ol. Sonucunda benim istediğim bir şey olamaz diye düşünme. Sürece odaklan ve vazifen olan şeyi yapmaya devam et. Sayın Hocamız Psikiyatrist Prof. Dr. Yavuz Selvi, çok teşekkür ediyoruz. Yavuz hocaya ve röportajı yapan arkadaşlara çok teşekkür ederim. Çok faydalı bir diyalog olmuş. Elinize sağlık. Mehmet Akif'in Korkma sözcüğüyle yapılan benzetme oldukça güzel bir bakış açısını yansıtmış. Güzel bir röportaj olmuş. Herkese teşekkür ederim. Tekrar ve tekrar okunabilecek tarzda bir röportaj olmuş. Hocamızın verdiği çoğu tavsiye, şimdiye kadar tecrübe edindiğim şeylerle çoğu yerde kesişiyor. Bununla birlikte, ayrıca odaklanmam gereken yerleri görmüş oldum. Ellerinize sağlık.


'Psikobiyotik'ler yeni keşfedilmiş şeyler değildir. Aslında 1908'de Rus bilim insanı Elie Metchnikoff ilk olarak fermente edilmiş sütleri sürekli tüketen Avrupalıların daha uzun yaşadığına dikkat çekti. Çoğu insan reklamlarda yoğurt, diyet destekleyiciler ve organik yemek kelimeleriyle sıkça karşılaşmıştır. Kozmetik vitrinlerinde bile Probiyotik içeren ürünler sıralanır. Şu an probiyotikler depresyon ve duygu durum bozukluklarında olası doğal tedavi olması için araştırılıyor. Probiyotikler normal sindirim sürecine yardımcı, yaşayan bakterilerdir. Dost bakterilerin sindirim sistemine faydası, özellikle de faydalı ve zararlı bakteri türlerini ortadan kaldıran antibiyotiklerin etkilerine karşı koymak için kullanıldığında çok fazladır. Son çift yıllar üzerinde tamamlanan çalışmalar probiyotiklerin duygularımız üzerinde iyileştirme etkileri olabileceğini gösteriyor. Bu da probiyotiklerin nasıl psikobiyotik olarak anıldığını açıklar. Timothy Dinan ve İrlanda Cork Kolej Üniversitesindeki meslektaşlarının Biological Psychiatry'deki son derleme makalesinde psikobiyotikleri yeterli miktarlarda alındığında psikiyatrik hastalıklardan muzdarip hastaların sağlığına fayda sağlayan canlı organizmalar olarak tanımlar. Yaşamın erken dönemlerindeki stres, ebeveynlerin ayrılması gibi, uzun vadede bağırsak bakterilerini değiştirdiği uzun zamandır biliniyor. Dinan'ın makalesinde psikobiyotik verilişiyle stresle uyarılan reaksiyonlardan ayrılmasıyla, ratlarda anksiyetenin iyileştiğini öne sürüyor. Psikobiyotik tedavisi onların davranış ve zayıflamış bağışıklık sisteminin her ikisini birlikte normalleştirir. Bu ve diğer çalışmalar psikobiyotiklerin davranışsal ve bağışıksal sağlığın iyileşmesine yol açacak kapasiteye sahip olabileceklerini ortaya koyuyor. Bazı psikobiyotikler ayrıca antiinflamatuar olarak fayda gösterir. Bu, inflamasyonla korele stres ilişkili duygu durum bozuklukları gibi hallerde dikkate değerdir. Dinan'a binaen ''intestinal mikrobiyal denge inflamatuar yanıtların düzenlenmesini değiştirebilir ve böylece duygu durum ve davranışların modülasyonunu sağlayabilir. Biz mi onlara misafiriz yoksa onlar mı bize misafir? Vücudumuzda yaşayan mikroorganizmaların sayısı bizim hücre sayımıza eş değer ya da fazla olması onların gerçektende önemini ve araştırılması gerektiğini ortaya koyuyor. Özellikle çağımızda sağlıklı beslenmeye dikkat edilmezken anksiyete, depresyon gibi ruh hali bozukluklarının da artışı bunların arasındaki korelasyona bir kanıt olarak gösterilebilir. Yani kafamızdaki bozukluğu sadece etrafımızda değil de karnımızda da aramanın faydalı olacağını düşünüyorum.


Radyasyonun zararları, özellikle son dönemde en spekülatif olarak tartışılan konular arasında yer alıyor. Bununla birlikte radyasyon hakkında iddia edilenler, tam anlamıyla doğru olmayabilir. Radyasyon en genel anlamıyla ışınım da yayılım olarak tanımlanır. Işınım ve yayılım ise hemen her türden duruma uyarlanabilir. Yani, genel olarak göle atılan bir taş sonucunda oluşan dalgalar ya da ampulden çıkan ışınlar temel olarak bir yayılım örneğidir. Dolayısıyla radyasyon, en geçerli tanımıyla herhangi bir şeyin yayılması anlamına gelir. Günümüzde çoğunlukla zararlı bir bileşen olarak anılan radyasyon, temel olarak bir eyleme verilen isimdir. Bu eylem, yayılma durumudur. Bu doğrultuda radyasyonun zararları üzerine inceleme yapmak, bilindiğinin aksine insana zarar veren radyoaktiviteden farklıdır. Radyoaktivite ise zararlıdır ve insan sağlığını son derece olumsuz yönde etkileyebilir. Radyasyon, bir şeyin dışarıya küçük parçacıklar ya da enerji yoluyla yayılmasıdır. Dışarıya yayılan bu enerji; herhangi bir şekilde insan sağlığına zarar vermeyebilir, insan sağlığını etkilemeyebilir ya da iki durumdan bağımsız olarak sağlık açısından risk oluşturabilir. Radyasyonun keşfi ise tanımından da anlaşılacağı üzere oldukça geçmiş bir döneme uzanır. Yayılım olarak radyasyon, en az tarih kadar eski bir dönemde keşfedilmiştir. Fakat radyasyonun bir çeşit enerji taşınımı olduğu fikri, günümüzden çok da uzak olmayan bir dönemde bilimin konusu haline geldi. Radyasyonun türlerinin ve enerji taşıdığının keşfi, 18. Yüzyılda güneş üzerine yapılan deneylere dayanır. Güneş üzerine araştırmalar yapan William Herschel, güneşin ısıtma özelliğine odaklanır. Güneşten gelen farklı renkleri inceleyen Herschel, hangi rengin daha fazla ısı yaydığını araştırır. Bir prizma yardımıyla güneşten gelen ışınları belli bir düzleme kontrollü olarak düşüren Herschel, yerleştirdiği termometreler ile ölçüm yapar. Herschel, yaptığı testler sonucunda kırmızıdan daha öteye konulan termometrenin daha çok ısındığını keşfeder. Bu keşif, güneşten gelen ışınlar içerisinde insan gözü ile tespit edilemeyen kızılötesi ışınların ilk kez bilim nezdinde ifade edilmesidir. 1850'li yıllarda ise James Clerk-Maxwell, elektromanyetik dalgalar üzerine yaptığı çalışmalarla bu durumu matematiksel olarak kanıtlar. Radyasyonun zararları, yayılımın türleri ile doğrudan ilişkilidir. En nihayetinde açıklandığı gibi radyasyon, bir yayılım durumudur. Işık, ışın, kütleçekim, frekans, dalga, renk gibi bileşenlerin tamamı bir radyasyondur. Dolayısıyla çoğunlukla yaygın olarak bilindiğinin aksine tüm radyasyon türleri, insan ya da genel olarak canlı sağlığını olumsuz yönde etkilemez. Radyasyon türleri, temel olarak zararlı ve zararlı olmayan şeklinde iki farklı biçimde kategorize edilebilir. Bununla birlikte zararlı ya da zararlı olmayan, fark etmeksizin tüm radyasyon türlerinin canlılar veya insan üzerindeki etkisi, direnç gücüne göre farklılık gösterebilir. Yani, en güçlü ve zararlı radyasyonlardan olan nükleer enerji, insanın direnç seviyesine göre farklı düzeylerde etki gösterir. Tüm bu radyasyon türleri; elektromanyetik spektrum adı verilen ve evrendeki tüm elektromanyetik radyasyonun sınıflandırıldığı ölçütte dalga boyları ve frekanslarına göre belirlenmiştir. Radyasyonun zararları da tam olarak bu noktaya açığa çıkar. En nihayetinde zararlı radyasyonlar, radyoaktivite içerisinde olan maddelerin yaydığı ışınlar nedeniyle ortaya çıkar. Radyasyonun zararları üzerine inceleme yapmak için radyoaktivite olgusunun ve radyoaktif maddelerin bilinmesi gerekir. Radyoaktivite temel olarak maddenin içerisinde yer alan atomun herhangi bir dışsal etkiden bağımsız olarak elektromanyetik ışımalar yaymasıdır. Radyoaktivite, kendiliğinden oluşabilir ya da dışarıdan etki ile tetiklenebilir. Radyoaktivitenin günümüzde üç farklı tipte olduğu anlaşılmıştır. Alfa, Beta ve Gama ışımaları, radyoaktivitenin tipleridir. Radyasyonun zararları da tam olarak bu ışımalar ile ortaya çıkar. Bunların dışında da çeşitli radyasyon türleri insan sağlığına zarar verme potansiyeline sahip olmakla birlikte söz konusu ışımalar, radyasyonun zararlarına yönelik tartışmaların merkezindedir. Radyoaktivite, temel olarak radyoaktif maddeler grubunda bulunan elementlerin kendiliğinden ürettiği bir süreçtir. Dolayısıyla radyoaktif maddeler, insan sağlığını tehdit edebilecek düzeydedir. Bununla birlikte toprak altından çıkarılan hemen her madde de eser düzeyde dahi olsa radyoaktif bileşenler olduğunu söylemek mümkündür. Tüm bu element ve maddeler içeriğinde bulunan radyoaktiviteyi kendiliğinden çıkarabilme özelliğine sahiptir. Dolayısıyla insan sağlığını tehdit edebilir. Nükleer radyasyon, radyoaktiviteye sahip olan maddenin nükleer füzyon ya da atomlarının parçalanması yoluyla ortaya çıkan radyasyon türüdür. Nükleer silahlar, atom bombası, nükleer reaktörler tam olarak bu tarz bir radyoaktiviteye ev sahipliği yapar. Bununla birlikte nükleer radyasyon; Gama, Beta ve Alfa radyasyonlarından farklı bir yayılım türü değildir. Nükleer radyasyon ile Beta, Gama ve Alfa ışınları ortaya çıkar. Radyasyonun zararları, kontrol edilebilir ve direnç gösterilebilir düzeyde radyoaktivite oluşması halinde düşünüldüğü kadar tehlikeli değildir. Bununla birlikte kontrol edilemeyen ve insanın direnç seviyesini aşan radyoaktivite yüklü yayılımlar, insan sağlığına oldukça yıkıcı bir şekilde zarar verir. Radyasyondan korunmaya yönelik çalışmalar ise günümüzde uluslararası geçerliliğe sahip olan uygulamalarla devam ediyor. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu , tarafından yapılan çalışmalarla standardize edilmiş bazı önlemlerin alınmasına karar verilmiş ve belli kriterler ile radyasyondan korunmanın yolları tespit edilmiştir. Ayrıca UAEK tarafından yapılan çalışmalar, sadece insanla sınırlı değildir. Bu çalışmalar, insan başta olmak üzere tüm canlılığın radyoaktivite temelli radyasyondan korunmasını hedeflemektedir.


28 Aralık 2017'de prömiyerini yapan Radyo-yu Hümayun; 2 perde ve yaklaşık 2 saat uzunluğunda. Bu sezon ADT'nin tüm oyunlarını izlemiş biri olarak, komedi tarzında oyunlardan Eyvah Nadir oyununu çok beğenmiştim. Radyo-yu Hümayun ön planda bulunan bir beşlinin hikayesi olma yönüyle Eyvah Nadir'den farklı olduğu için biraz da meddahlığa yakın olan Eyvah Nadir'i bu oyundan ayrı değerlendirmek gerekir. O yüzden Radyo-yu Hümayun'a en sevdiğim takım işi komedi oyunu diyebilirim. Efenim şimdi bir hikaye var. Hikayenin delisi var. Zamparası var. Kalfalık hariç her işi yapan bir kalfası, temiz yürekli sempatik bir mafyası, o çok fazla duyamadığımız gizli zampara bir de paşası var. Bunların hepsinin içinde de bir aşk hikayesi var. Aslında birden fazla aşk hikayesi var. Dekor tasarımı: Yükseklikten yararlanılarak, farklı mekanları ayırt etme amacıyla oluşturulmuş bir dekor vardı. Bence çok da güzel düşünülmüş. Işık tasarımı: Ara sıra çılgınlıklar yaparak ışık da hikayeye renk kattı. Kostüm tasarımı: Kostüm tasarımları da gayet hoştu. Oyun tanıtım broşüründe kostüm eskizleri de var meraklılarına. Çevren Sarayoğlu'nun emeğine sağlık. Oyunculuk: Radyo-yu Hümayun'da Serdar Karaokay, Tolga Tekin, Şirin Giobbi, Ahmet Burak Bacınoğlu ve Feray Darıcı harika bir beşli olmuş. Oyuncuların da can atarak, severek oynadığı apaçık ortadaydı. Birbirine zıt karakterlerin, oyunun bazı bölümlerinde ustaca karakter değişimleri oyuna ayrı bir hava kattı. Ustaca söylenen yalanlar değil, patavatsız gerçekler olunca oyuncu daha da içten oynuyor galiba. Oyuncuların duygu değişimleri, taklitleri, dekoru özümsemeleri gerçekten benim açımdan oyunu daha zevkli kıldı. Kısaca hikayemiz: Hayrunnisa'nın kardeşi olan Hayri, karıştığı bir kavga sonucu devletteki görevinden atılır. Kız kardeşi Hayrunnisa ile sürekli bir çatışma içinde olan Hayri bu yaşananlar üzerine olmadık laflar işitir. Hayrunnisa olanları, kendisine tambur dersleri veren hocası Mehmet 'e anlatır. Mehmet de kardeşi Kenan'ın bir icat üzerine çalıştığını ve bu icat çalışırsa her şeyi kotarabileceklerini söyler. Ancak icadın hayata geçirilmesi için paraya ihtiyaç vardır. Çaresiz kalan Mehmet, Kenan ve Hayri tefeci Moşe'den borç para alır. Lakin para ellerine daha yeni geçmişken hırsıza kaptırırlar. Böylece çözümü pek beklendiği gibi olmayan ama sonu istediğimiz gibi mutlu biten bir maceraya girişirler. Radyo- yu Hümayun'un dramaturgu Orhan Karataş'ın da dediği gibi oyunun devamını da yazıp sürprizi yok etmek olmaz. Bırakalım da hikayeyinin geri kalan kısmını, temsiline gittiğiniz vakit, onlar sahnede anlatsın. Oyunda bel altı espri çoktu. Ama öylesine güzel yedirilmiş ki oyuna, ince ince yapılan espriler insanı rahatsız etmek bir yana, sürekli, birlikte geldiği kişiyi dürtme isteği uyandırıyor. Bence arkadaşlarla gidilmesi gereken bir oyun. Gittiğim oyunlarda orkestra olması her zaman hoşuma gider. Tiyatroya daha çok ısındırır beni. Radyo-yu Hümayun'da da canlı orkestra olması bu içten havayı daha da sıcak kıldı. Oyuncular rolden role giriyor. Oyuncular: Bizle oyun mu oynuyorsunuz diye anlatıcı kadınlara isyan ediyor. Ama inanın bu tatlı bir isyan. Bu beşlinin planladığı onca sahtekarlık, dönen her entrika masum. Ve inanın onların hepsi tatlı bir direniş içinde umut ediyorlar. Oyun sürekli canlıydı. Yavaşlamaya başladığı sıralarda, çoğu rolü üstlenen iki anlatıcı çıkıyor ortaya. Oyun hız kesmeden devam ediyor. Kesinlikle uzun değildi. Tam olması gerektiği kadardı. Bence arkadaşlarla keyifle izlenecek bir oyun. Yahu yok mu komedi oyunu, çağır da gidelim diyen, çok fazla tiyatro izlemeyen arkadaşlarınızın bile seveceği türden bir oyun olmuş bence. Kaçırmayın derim. Oyunun bana hatırlattıkları: İnce ince göndermeler bana, Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım adlı oyununu hatırlattı. Ama güldürmek amacıyla yapılan göndermelerin çok da öğretisi olmadığı bir gerçek. Bana kalırsa böyle daha iyi olmuş. Çünkü hepimiz bazen her şeyden uzaklaşıp sadece gülmek istiyoruz. Oyunda anlatıcı rolünde ve birçok rolde oynayan ikili de: Harika bir ikili olan, geçen sezon izlediğim, Felatun Bey İle Rakım Efendi'deki Bay Ziklas'ın kızlarını hatırlattı. Umarım faydalı olmuştur. Ayrıca eksik gördüğünüz kısımları ya da oyun hakkında başka fikirlerinizi ve bakış açılarınızı yoruma yazarsanız çok memnun olurum. Yorumunuz için teşekkürler. Ben de arkadaşımla gitmiştim. İzlerken birbirimizi sürekli dürttüğümüzü resmen oyun bittiğinde fark ettik. Dediğiniz gibi dertlerden uzak, eğlenceli bir oyun. Alkışları bol olsun.


Bitcoin yorum ve analizi yapmak çok popüler bir uğraş oldu. Artık her yerde, her an Bitcoin yorum ve analizleri bulmak mümkün. Bununla beraber, REEF coin ve Shiba Inu gibi başka popüler kripto paralara dair tüm merak edilenler cevaplanmış değil. Bu yazımızda en popüler kripto paralar arasında gösterilen Reef coin ve Shiba coin fiyatı 1 dolar olacak mı? sorusunu cevaplayacağız. Shiba Inu , 2020'de Ryoshi takma ismini kullanan bir kişi ya da grup tarafından yaratılmış bir şaka coin'idir. Doge diye bilinen internet meminden esinlenerek yaratılmış olan Shiba Inu, bugün en popüler kripto paralar arasında yer almaktadır. Shiba Inu ekosistemi, devasa topluluğunun talepleri doğrultusunda giderek genişlemiştir. Şu an Shiba Inu'nun ShibaSwap isimli bir merkeziyetsiz borsası ve Shiboshi NFT'leri gibi farklı unsurları bulunmaktadır. Bunlar sayesinde Shiba coin de sıradan bir şaka coin'i olmanın ötesine geçmiş, gerçek işlevler kazanmıştır. SHIB token ya da yaygın bilinen adıyla Shiba coin, Shiba Inu ekosisteminin ERC-20 tabanlı kripto para birimidir. Günümüzde SHIB token Twitch ve AMC başta olmak üzere dünya çapında birçok şirket tarafından ödeme aracı olarak kabul edilmektedir. 2019'da Denko Mancheski tarafından bir Ethereum alternatifi olarak kurulan Reef , DeFi ekosisteminin önde gelen blokzincir ağlarından biridir. Ethereum Sanal Makinesi ile uyumlu olan Reef ağı, bizzat DeFi uygulamalarının geliştirilmesi için tasarlanmıştır. Tıpkı Ethereum gibi Reef üzerinde de merkeziyetsiz uygulamalar, akıllı sözleşmeler ve NFT'ler oluşturmak mümkündür. Reef, ERC-20 token'larını ve BEP-20 token'larını blokzincirler arasında taşımayı olanaklı kılan likidite köprüleri de sağlar. Reef'in en özel yanıysa doğrudan yükseltmeleri mümkün hale getiren yönetişim yapısıdır. REEF coin, Reef blokzincir ağının yerel kripto para birimidir. Ağdaki işlem ücretlerinin ödenmesinde ve yönetişime katılımda REEF coin kullanılır. En başta Ethereum üzerinde ERC-20 ve BNB Chain üzerinde BEP-20 token'ı olan REEF coin, şu an kendi ağında çalışmaktadır. Shiba ve REEF coin için en çok merak edilen sorulardan biri, 1 dolar olup olamayacakları... Öncelikle, hiç kimsenin buna kesin bir cevap veremeyeceğini belirtelim. Gerek SHIB gerekse REEF coin fiyatı şu an 1 doların çok altında. Bu, 1 dolar olmayacaklar demek değil. Ancak yakın zamanda 1 dolar seviyesini görmeleri beklenmiyor. Öte yandan, SHIB token giderek daha popülerleşiyor ve şu an piyasa değeri en büyük kripto para projeleri arasında. REEF coin ise kripto dünyasının en ilgi çeken alanlarından DeFi'ın önde gelen blokzincir ağlarından. Bütün bunlar, REEF coin ve Shiba coin için parlak bir gelecek vadediyor. Shiba ve REEF coin gibi kripto paraları güvenilir kripto para borsalarından satın alabilirsiniz. Türkiye'nin köklü kripto varlık platformu Bitlo'da kolayca TRY/SHIB al sat ve TRY/REEF al sat işlemleri gerçekleştirmek mümkün.


Fitoaleksin Yunanca bir kelime olup fito ve aleksin kelimelerinin birleşiminden meydana gelir. Bunlar bitkilerin bakteri, virüs, mantar ve sıcak-soğuk gibi streslere karşı ürettiği kimyasallardır. Resveratrol da bunun çok güzel bir örneği olan özellikle asma yaprağı ve üzümünün kabuğunda yer alan fitoaleksindir. Resveratrolün keşfi 1930'lara dayanır. İlk defa çöpleme bitkisinden özütlenmiştir. Doğu tıbbında önemli yere sahip Polygonum cuspidatum bitkisinden elde edilmiş ve halk arasında kojo-kon adıyla birçok hastalıkta kullanılmıştır. Yani resveratrolde, melatonin gibi Doğu tıbbının insanlığa armağanıdır. 1992'de Siemann ve arkadaşlarının şarapta resveratrolü keşfinin ardından bilim insanlarının ilgisini iyice üzerine çekmeyi başarmıştır. Asma başta olmak üzere özellikle dut, yaban mersini, yer fıstığı, Antep fıstığında bulunur. Siyah üzümün kabuğu ise mükemmel bir resveratrol kaynağıdır. Neden mucize dediğimizi çok değil 3-5 paragraf sonra daha iyi anlayacaksınız. Çünkü bilimsel çalışmalarda birçok hastalıkta resveratrol denenmiş ve mucize bir şekilde çoğunda olumlu etkiye sahip olduğu gösterilmiştir. Kansere karşı savaşması, vücuttaki iltihabi reaksiyonları azaltması, dünyadaki en önemli ölüm sebebi olan kalp-damar hastalıklarında koruyucu olması, yaşlılarda büyük bir sorun teşkil eden Alzheimer karşıtı oluşu ve ilginç bir şekilde ömrü uzatıcı etkisiyle sadece bitkiler için değil insanlar için de mucize bir koruyucudur. Mucize olduğunu burada tekrar vurgulamak istiyorum, çünkü resveratrol kanser oluşumu ve yayılımının tüm aşamalarında ona set çekmeye çalışır. Tang ve arkadaşlarının tümör meydana getirdiği farelerde 18 hafta boyunca 1 M, 10 M, 10-25 M Resveratrol uyguladığında sırayla %50, %63 ve %88 oranında tümörde azalma olduğu gözlenmiştir. İnflamasyon vücudun zarar verici etkenlere karşı gösterdiği bir savunma biçimidir. Bu tanımıyla bizim için çok iyi görünse de aslında iki ucu keskin kılıç gibidir. Örneğin ateroskleroz , lipidlerin damarlarda meydana getirdiği inflamasyonun sonucudur. Buna benzer bir iltihabı sınırlayarak kılıcın bize yönelik keskin tarafını bir nevi köreltir. Kötü kolesterol olarak bilinen LDL, damar tıkanıklığında baş aktördür. Resveratrol ise kısmen bunu azaltarak damar sağılığında önemli yere sahiptir. LDL'nin damar duvarında oksidasyonu ise okun yaydan çıkmasıdır. İşte tam burada C vitamininden 20 kat, E vitamininden 50 kat daha güçlü antioksidan olan resveratrol devreye girerek bu oksidasyonun önüne geçer. Damar sertliğinde kalp krizi ve inme gibi sonuçları doğuran durum, damardaki plağın trombositleri uyararak çökmesini sağlaması ve kan akımını tıkamasından ileri gelir. Kalp krizi geçiren veya riski olan kişilerin kan sulandırıcı kullandığı dikkatinizi çekmiştir. Resveratrolde benzer etkiyle kan pulcuklarının kümeleşip kan akımının tıkamasını önler. Son üç başlıktaki etkiler sayesinde resveratrol kalp damar sağlığı açısından önemli yere sahiptir. Fransızlar yağ açısından zengin diyetle beslenmelerine rağmen kalp-damar hastalıklarının nispeten az görülmesi Fransız Paradoksu olarak tabir edilir. Bu da Fransız toplumundaki şarap tüketimiyle ilişkilendirilir. Alzheimer hafızayı ve beyindeki düşünsel işlevleri etkileyen ciddi bir hastalıktır. Bazı bozuk proteinlerin beyinde birikmesi sinir hücrelerinin fonksiyonunu bozar. Resveratrol ise yine mucize bir şekilde bu proteinlere direkt etkimeksizin bunları yıkan enzimleri aktifleştirir. Bu sayede Alzheimer'de iyileştirici bir etkiye sahiptir. Bu kadar faydasının yanında esas ilgi çekici kısım, resveratrolün yaşam süresi üzerine olan etkisidir. Mayalarda yaşam süresini %70, iplik kurdunda %29, meyve sineklerinde %24, bazı balık türlerinde %50, ve obez farelerde %31 gibi ciddi oranlarda arttırdığı gösterilmiştir. Burada kabul gören teori ise hücreyi tamir eden Sirtuin2 veya SIR2 enzimini aktifleştirmesidir.


24 Ocak 2020 tarihinde mini internet dizisi olarak yayınlanan Rise of Empires: Ottoman 1453 yılını ve Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u fethini konu alıyor. Yapımcıları arasında, merkezi Los Angeles'ta bulunan bir Türk firması da bulunuyor. Dizi her biri 40-45 dakikadan oluşan, toplam 6 bölümden oluşuyor. Tuba Büyüküstün, Selim Bayraktar, Birkan Sokullu, Damla Sönmez gibi ünlü isimlerin oyuncu kadrosunda bulunduğu dizinin orijinal dili İngilizce olup özel isimler harici Türkçe ifade geçmiyor. Dizi, bakış açısına alışık olduğumuz; bize tarih kitaplarında öğretilen ve fethi destansı bir zafer olarak anlatan bakış açısından ziyade, daha çok Roma İmparatorluğu'nun gözünden ve Avrupalıların kabul ettiği gerçeklerle bize anlatıyor. Mesela bizim Fetih hakkında bildiğimiz önemli 2 figür olan Akşemseddin ve Ulubatlı Hasan dizide hiç geçmiyor. Ayrıca dizide yaşanan bazı olaylar ve ilahi mesajlar Hristiyanlık inancındaki bakış açısına göre anlatılıyor. Ek olarak, dizideki baş kahramanın Fatih Sultan Mehmet olması beklenirken, bir anda asıl kahraman Giustiniani oluveriyor. Dizi yer yer gerçek tarih profesörlerine yer vermesiyle bir belgesel ortamı oluştursa da dönem dönem gerçeklikten uzak sahnelerle de karşımıza çıkıyor. Diziyi eleştirmeden önce genel izlenimimi ve nadiren olumlu bulduğum şeylere değinmek istiyorum. Bunlardan bir tanesi olarak, tabi ki dünyanın en çok izlenen platformunda tarihimizi anlatan bir yapımın bulunması güzel. Ayrıca bu yapımın içindeki oyuncuların birçoğunun Türk olması ve bu oyuncuların uluslararası dilde fena iş çıkarmamaları da olumlu sayılabilecek önemli noktalardan bir tanesi. İzlenim olarak bu dizinin özellikle ülkemizde fazla izlenileceğini ve beğenileceğini düşünmüyorum. Eleştiri kısmına geçecek olursak öncelikle şunu söylemek istiyorum ki dizinin Türk yapımcısı global kitleye daha çok hitap edebilmek için olayları olağanın dışına çıkarıp farklı yerlere getirmiş. Özellikle ilk 3 bölümde öyle bir 2. Mehmet profili çiziliyor ki sanki dizide geçen kişi kıtalara hükmetmiş Fatih değil de yoldan çevrilmiş bir vatandaş gibi hareket eden bir padişah. Kuşatma başlamasından itibaren zamanda geriye dönüşler çok kötü kurgulanmış ve süre olarak da iyi ayarlanamamış. Bir yandan savaş devam ederken bir geçiş sahnesiyle geçmişe gidip sıkıcı ve genelde alakasız birçok olaya tanıklık ediyoruz. Dizi bir noktadan sonra öyle bir hal alıyor ki tarih bilgilerinizi sorgulayıp acaba Osmanlı İstanbul'u fethedemedi mi diye kendi kendinizi sorgulamaya başlıyorsunuz. Dizinin sonunda ise sanki bütün şans ögeleri Fatih'e yardım etmiş de Fetih öyle gerçekleşmiş gibi görünüyor. 2 ay süren kuşatmanın 59 gününde hep yenilip sadece 1 günde başarılı olunmuş gibi bir izlenim yaratılmış. Dizideki karakterlerin çok fazla baskın özellikleri ön plana çıkıyor; mesela Fatih her konuda inatçılığıyla ön plana çıkarken Çandarlı Halil Paşa Osmanlı tarafındaki bütün umutsuzluğun tek sebebi gibi yansıtılmış. Cenevizli korsan Giustiniani ise tamamen savaşmak için doğmuş, tek gecede bir tek çizik bile almadan 100 yeniçeriyi öldürebilecek güçte gösterilmiş. Ayrıca dizi boyunca Osmanlı her konuda en az 10 kat sayı üstünlüğüne sahip olsa da bir türlü başarılı olamıyor. Sonuç olarak her ne kadar dizinin danışmanları Celal Şengör ve Emrah Safa Gürkan'a tarih konusunda saygılarımı sunsam da sanki olayları özellikle Osmanlı nezdinde anlatırken başka toplumlara daha şirin görünmek adına bizi aciz göstermeye ittiklerini düşünüyorum. güzel soru. ben de merak ettim. Öncelikle değerli yorumlarınız için teşekkür ederim efendim. Sorunuzun yanıtına geçecek olursak eğer dizinin yayınlandığı platformdan dil seçeneklerini Türkçe yaptığımızda sesler dublaj olarak duyuluyor ve o sesler dizide oynayan kişilere ait değil. Netflixin kendi dublaj kadrosu olduğu için bir kaç oyuncu dışında başka ekip seslendirmiş. Yazınız için teşekkür ederim. Dizi izlemediğimi ve uzunca bir süre izlemeyeceğimi belirttikten sonra yorumumu yapmak istiyorum. Dizilerde tarihi bütün bir gerçeklikle yansıtmak pek mümkün değil ve hatta bu istenilen bir şey de değil. O yüzden tarihsel gerçekliğe uyumlu olup olmadığıyla ilgilenmek ne kadar doğru bilemiyorum. Sonuçta bu bir dizi. Ulubatlı Hasan'ın bir gerçek mi yoksa bir efsane mi olduğu konusunda tartışmalar var. Fakat bu isim doğru değilse bile birisi o sancağı oraya dikti. Bu açıdan hem efsane hem de gerçek olduğunu kabul edebiliriz. Dizide olsaydı bizim için daha anlamlı olabilirdi. Fakat dizide her karaktere can vermeleri mümkün olamayabiliyor. Emrah Safa Gürkan'ın tarih bilgisini ve araştırma tekniklerini başarılı buluyorum. Fakat diziyi izlemeden dizi hakkında fazla bir yorum yapabilmem mümkün olmayacak. Belki bir fırsat olursa izleyebilirim. İncelemen için tekrardan teşekkürler. Evet izleyincealina bakip gerceklesiyor. Turkler gene barbar gosteriliyor, fatih kaziga oturtan, komutanlarinin kellesini alan vahsi biri Konstantin kaninin son damlasina kadar halki için savasan bir kahraman. Osmanli askerlerinin halice vuran cesetleri de mizraklamasi cabasi ama konstantin askeri yarali birine merhamet ediyor vs.. Fetih ay falina bakip gerceklesiyor. Iman gucuyle degil. Turkler gene barbar gosteriliyor, fatih kaziga oturtan, komutanlarinin kellesini alan vahsi biri Konstantin kaninin son damlasina kadar halki için savasan bir kahraman. Osmanli askerlerinin halice vuran cesetleri de mizraklamasi cabasi ama konstantin askeri yarali birine merhamet ediyor vs.. Bahsettiğin Fatih kundaktaki kardeşini de boğdurtmuştu, ama gerçek tarih bunu anlatmaz, sayısız araştırmacı ve tarihçinin ortak fikirleri ve araştırmalaro neticesinde yapılan bir belgesel mini dizi. Öncelikle tarih anlatıları neredeyse hiçbir zaman tarafsız olmamıştır, olamamıştır. Çünkü ülkeler kendi vatandaşlarına hesap vermek yerine, bazı 'milli ve manevi' değerleri de harmanlayarak yaptıkları eylemleri haklı gösterme çabası içerisine girmişler. Bu yüzden eğer tarihi bir vakıa incelenecekse 'objektif' ya da 'tarafsız' kaynak bulmak oldukça güçtür. Sonuç olarak dizinin yapımcılarının hangi coğrafyaya hitap ettiğini de göz önünde bulundurursak sanırım ortaya çıkan tabloya fazla şaşırmamak gerekir. Eğer tarihi gerçeklerin burada anlatılanlar olmadığı düşünülseydi, zaten bu diziyi 'biz' çekerdik. Biz yalnızca izleyen taraf olduğumuza göre, bize düşen dizinin oyuncularının performansı, çekim kalitesi ve senaryodaki tutarlılık gibi konularda yorum yapmak olacaktır. Aksi halde kendimiz çalar, kendimiz oynarız. Bizans için iyi bir dizi olmuş. Yapımcıya da oyunculara da yazıklar olsun. Osmanlı'nın küçük düşürülmesini izleyemedim. Kötü bir dizi olmuş.


Sermayemin tamamını harcadım. Yüksek bacalar kurdum. Tavukların yumurtlaması için belli bir sıcaklık gerekir dedim. Üç müstakbel yetim çocukla başladım işe. On yaşlarındalardı. Ağızları bozuktu, yıkanmayı sevmezlerdi. Hep aç bırakırdım onları, süpürgenin sapıyla ve kemerle döverdim. Yüzlerine gülmez, hep küfrederdim. Karınları açken önlerinde zengin bir sofra kurardım. Fabrikanın içinden dışarı çıkamıyorlardı. Yaz ayları gelmişti. Beli açık, mini etekli, çapkın bakışlı kızlar nanik yaparak fabrikanın önünden geçiyorlardı. Birinci yetim sinirlendi, ikincisi göz kırptı, üçüncüsü dil çıkardı. Yavaş yavaş olmaya başlıyorlardı romancılarım. Bu üçü büyük edebiyat ödüllerine aday olacaklardı. Kitapları çok satacaktı. On beş yaşındalardı artık. Yazdıklarına bakıyordum. Yeterince dramatik, çelişkili, dengesiz ve hastalıklı değildi. Fabrikanın kor ateşle yanan yüksek bacalı ocaklarına iki damla kan damlattım. Gençlerin gözleri önünde anne ve babalarına işkence etmeye başladım. Bu yaptığım yasal değildi. Ama kim takar ki? Çocuklar şöhretli ve zengin bir çok satan yazar olduklarını gördüklerinde anne ve babalarına işkence edip onları bir gece yarısı öldürdüğüm için belki bana teşekkür edeceklerdi. Yeterince acı çekmemişlerdi. Yazı kalitesi hala tartışılıyordu. Ebeveynlerinin işkence görmesi ve öldürülmeleri de bu seviyeyi yükseltmemişti. O beli açık kızlar fabrika önünden geçmeye devam ettiler. Yazarlarım artık on sekiz olmak istiyorlardı. Ama üç sene daha vardı. Tabii onlar öyle sanıyorlardı. On sekiz olduklarında salıverileceklerini zannediyorlardı. Ama benim yazı kölelerimdi onlar. Ölünceye kadar benim için roman yazacaklardı. İçgüdüleri ve hormonları kavga etmelerine neden oluyordu. Kızlara bakıp bakıp iç geçiriyorlardı, salyaları akan, dili bir karış sarkmış azgın köpekler gibi soluyorlardı. Yeterince acı çekmemişlerdi. Yazmaktan zevk almaya başladılar mı acaba? Böyle düşündüm. Sordum. Cevabın net olmasını istedim. Bu onlar için hazırladığım son sınavdı. Roman fabrikamın zincirli kapılarını açtım. Roman yazmaktan zevk alan kalabilir dedim. On sekiz senedir buradasınız. Gitmek isteyen gidebilir. Kapı kilitliyken gitmek isteyen bu üç hayta şimdi kalmak istiyorlardı. Bu testi de geçmişlerdi. Kalite kontrol tamamdı. İlk üç yazarım yetişmişti.


Toplumların gelişimi, durmaksızın süregelen uzun yılları kapsayan bir süreçtir. Bununla birlikte toplumun ileriye gitmesini sağlayan bazı sıçrayışlar, çok hızlı ve aniden ortaya çıkar. Rönesans, gerçek anlamıyla Avrupa toplumunun sıçrayış hareketidir. Sanat, bilim ve felsefe ile şekillenmiş olan bu etkileyici sıçrayış, İtalya merkezli olarak başlar. Özellikle İtalya'nın Floransa şehri Rönesans hareketinde oldukça önemli bir yere sahiptir. Tam da bu sebepten Floransa, Rönesans'ın başkenti olarak kabul edilir. Bu muhteşem yenilikçi hareket, köklerini batının düşünsel birikiminden ve antikitenin kadim eserlerinden almıştır. Antikite, temel olarak antik Yunan dünyasına ve Roma eserlerine işaret eder. Matbaanın yaygın olarak kullanılmasıyla birlikte Avrupa'da felsefe tarihinin temellerini oluşturan antik Yunan düşünürlerinin kitapları arka arkaya basılmaya başlanmıştır. Aynı zamanda özellikle hukuk ve sanat alanında gelişmiş olan Roma döneminden eserler de yine İtalya'nın sahil kasabası Floransa'da önemli derecede etki göstermeye başardı. Yüzyıllardır gelişmişlik bakımından doğunun çok gerisinde kalan Avrupa, Rönesans hareketi ile yeniden dirilişe geçmiş ve bugün sahip olduğu medeniyet düzeyinin temellerini atmıştır. İtalya'da başlayan bu çarpıcı ve sanatsal anlamda yıkıcı hareket, daha sonra Avrupa'nın diğer toplumlarına ve ülkelerine de sıçramış başta; İngiltere, Hollanda, Fransa ve Almanya olmak üzere tüm Avrupa'da kritik etkiler ortaya çıkarmıştır. Rönesans'ın düşünsel arka planı hakkında birçok farklı iddia vardır. Buradaki su götürmez gerçek ise Rönesans üzerinde antik Yunan filozoflarının ve Roma dönemi yazarlarının yüksek düzeyde etki gösterdiğidir. Döneme daha derinlikli ve köklü inceleyen çalışmalar ise temel olarak Rönesans'ın düşünsel arka bahçesini 13. ve 14. yüzyıllara dayandırır. Söz konusu iddiaya göre Rönesans, ilk olarak 13. Yüzyılda Dante Alighieri'nin eserleri ile yeşermeye başlamıştır. 13. yüzyıl, gerçekten de küçük bir Rönesans gibidir. Dante'nin dönemin üzerinde sanatsal imgeye sahip olan eserleri, Bondone'in tabloları Lorenzo Ghiberti'nin heykelleri, gerçek anlamıyla Rönesans'ı çağrıştırır. Üstelik tüm bu sanatçılar 13 ve 14. yüzyıllar arasında yaşamıştır. Dolayısıyla Rönesans'ın düşünsel arka planına dair bu iddia oldukça gerçekçi bir zemindedir. Aynı zamanda Rönesans'ın doğuşuyla bağdaştırılan bir diğer husus da ekonomik etkenlerdir. Avrupa, çok uzun süredir ekonomik ve ticari anlamda doğunun gerisinde kalmıştır. Rönesans'ın ortaya çıktığı dönemlerde başlayan gümüş madenciliği ve ticareti Avrupa için bir kırılma noktasıdır. Ekonomik gelişmiş, düşünsel ve sanatsal sıçrayışı da beraberinde getirdi. Aynı zamanda toplumun zengin ve üst tabakasının sanatçılara ihtiyaç duyması ve bu duruma paralel olarak sanatçılar üzerinden zenginleşmeye devam etmeleri Rönesans'ın desteklenmesini sağlamıştır. Birçok sanatçı Avrupa zenginlerinin himayesinde bulunmuş ve onlar için sanat eseri üretmiştir. Rönesans sanatçıları, oldukça geniş bir alan üzerinde eser vermiş olsa da çoğunlukla heykel ve resim sanatı bu dönemde ön plana çıkar. Rönesans'ın en etkileyici sanatçısı Leonardo da Vinci, yaptığı tablolarıyla yüzyılları aşan bir üne sahip olmuştur. Bununla birlikte Da Vinci, sadece bir resim sanatçısı değildir. Aynı zamanda kentlerin peyzajını düzenleyen, mühendislik harikası yeni makineler tasarlayan, düşünceleriyle filozof kimliği olan ve tıp bilimi üzerine etkileriyle tıbbi gelişime katkı sağlayan komplike bir sanatçıdır. Mimar, mühendis, filozof, mucit ve matematikçi gibi sıfatlarla tanınmayı başarmıştır. Leonardo'ya; Michelangelo, Raffaello Sanzio, Donatello, Michelangelo, Lorenzo Ghiberti, Caravaggio, Titian gibi büyük sanatçılar da eşlik etmiş ve Rönesans'ın sanatsal perspektifini oluşturmuşlardır. Ayrıca Floransa'nın ünlü ve egemen ailelerinden Medici Ailesi, Rönesans sanatçılarını destekleyen ve sanatsal gelişimi himaye eden tutumu, bu büyük sıçrayışın finansal gücünü sağlamıştır. Rönesans, sadece sanatsal bir hareketlilik değildir. Özellikle Arap dünyasının bilim insanları ve filozoflarından yapılan çeviriler, bilimsel gelişimi de beraberinde getirdi. Matbaanın da gelişmesine paralel olarak kilise merkezli inancın yerini Rönesans'ın da etkisiyle birlikte bilimsel düşünce ve bilimsel bilgi gibi kavramlar aldı. Bilim ve teknik Rönesans hareketliliğine paralel olarak gelişti. Deneye ve gözleme dayanan bilimsel paradigmalar için Rönesans etkileyici bir zemin hazırladı. Bu dönemde İtalya'da yaşamını sürdüren Galilei Rönesans için bedel ödedi. Diğer birçok bilim insanı ve düşünür, skolastik düşüncenin güç ve şiddet merkezli baskılarına maruz kaldı. Rönesans, 200 yıl sürecek bilimsel devrimin kapılarını aralamış oldu. Sonuçlarıyla Rönesans, bu sanatsal ve bilimsel hareketliliğin çağın çok ötesinde olduğunu göstermiştir. Şüphesiz Rönesans'ın en önemli sonucu, Avrupa'da yüzyıllardır hakim olan skolastik düşüncenin artık tam anlamıyla kırılmaya başlamış olmasıdır. Skolastik düşüncelerin yerini bilimsel paradigma, dogmatik inançların yerini ise bilimsel bilgi almıştır. Ayrıca Rönesans, reform hareketli için de zemin hazırladı. Tüm Avrupa'yı etkileyen reform hareketi, tıpkı Rönesans gibi; sanat, bilim, matematik, felsefe alanlarında toplumun ileriye doğru hareket etmesini sağladı. Kiliseye olan güven oldukça azaldı. Aynı zamanda Avrupa'da eğitim seviyesi oldukça yüksek bir noktaya ulaştı. Avrupa devletlerinin iktisadi uygulamalarında reformlar yapıldı. İtalya toplumu halk ve aydın sınıf olmak üzere iki farklı şekilde kategorize edilmeye başlandı.


1. Çocuk Felci Aşıyla Engellenebilen Ciddi Bir Hastalıktır! Henüz COVID-19 pandemisi başlamamışken annemin memleketi olan Denizli ili Çameli ilçesi Güzelyurt köyündeydim. Annem ve köy ahalisinden edindiğim bilgiler ve hastalığı bizzat geçirmiş olanlarla yaptığım röportajlar doğrultusunda aşı ile ilgili bu yazıyı kaleme alma ihtiyacı hissettim. 1963 yılında ülkemizin rutin aşı şemasına girmiş bulunan, Çocuk Felci hastalığına karşı uygulanan Oral Polio Aşısı 1974 yılında yani Kıbrıs Harekatı'nın yapıldığı sene buraya gelmedi ve uygulanamadı. O yıl köyde üç çocuk aynı zamanlarda hastalığa yakalandı ve maalesef hayatları boyunca tekerlekli sandalyeye bağımlı olarak yaşamak zorunda kaldılar. Ben de bu üç çocuktan ikisini buldum ve kendileriyle yaptığım görüşmeyi sizlerle paylaşmak istiyorum. Adım Sefer Değirmenci, 49 yaşındayım. 1971 yılında Denizli Güzelyurt Köyünde doğdum. Olay 1974 yılında gerçekleşti. Ben hastalıktan önce gayet sağlıklı yürüyebilen bir çocukmuşum. 1974 yılında birden ateşli bir hastalığa yakalanarak yaklaşık bir ay komada kalmışım. Altı ay doğru düzgün kendime gelememişim. Sonrasında yürüyemediğimi fark etmişler. Ben bunları hayal meyal hatırlıyorum. Babam beni Eğirdir Kemik Hastanesine de götürmüş. Doktorlar çocuk felci tanısı koyarak o yıl Türkiye genelinde aşılanmayan 20.000 çocuktan birinin ben olduğumu söylemişler. Anladığım kadarıyla Kıbrıs Harbi dolayısıyla Türkiye'ye aşı gelmemiş. Bizden önce zaten yapılıyordu, bizden sonra da aşı geldi ve ücretsiz olarak çocuklara yapıldı. Maalesef bizim köyde üç çocuk aşı olamamıştı ve üçümüz de hastalığa yakalandık. Daha sonrasında hastalığım yüzünden imkanlarımızın da yetersiz olması dolayısıyla okula gidemeyerek okuma yazma öğrenemedim. Kendimi bildim bileli hep tekerlekli sandalyedeyim. Küçükken arkadaşlarım hep aralarına alırlardı, beni hiç yalnız hissettirmediler. En büyük hayalim yürüyerek kahveye gitmek. Ayrıca yeni yerler görmeyi, gezmeyi çok seviyorum ve istiyorum. Bir ara engellilere yardım eden bir dernek sayesinde bazı şehirleri gezme fırsatı bulmuştum. Aşı çok önemli bir şey. Önemli olmasa devletimiz yaptırır ve tavsiye eder miydi? Şimdi çevremdeki çocuklara, akrabalarımın çocuklarına söylüyorum ve herkese de tavsiye ediyorum. Lütfen çocuklarınıza aşı yaptırın. Adım Hatice Kaya, 48 yaşındayım. 1972 yılında Denizli Güzelyurt Köyünde doğdum. Ben yürümeye yeni başladığım dönemlerde yani 1-1.5 yaşlarındayken (1974 yılında) köyde, evimize bir misafir gelmiş. Beni kucağına alıp sevmiş. Üç gün sonra ben ateşlenip yatağa düşmüşüm. Boynum dahil hiçbir yerimi oynatamıyormuşum. Annem ve babam köyde olmadığı için bir hafta gecikmeli olarak doktora gitmişiz. Bu arada benim o yıl aşım yapılmamış. Tabi ben görüyor, ağlıyormuşum. Doktor İzmir Ege Üniversitesine sevk etmiş. Orada önce 6 ay takip edilmesi gerekiyor denmiş. Tam ailem orada ev tutmuşken 'bu çocuğu geri götürün, artık yapacak bir şey yok' denmiş. Ailem senelerce büyük şehirlerde büyük doktorların kapısına gitmiş. Ancak maalesef bir kolum hariç diğer hiçbir uzvum çalışmıyor. Hafif hissediyorum ancak hareket ettiremiyorum. Kendimi bildim bileli başkalarına muhtaç olarak yaşamaktayım. Ben küçükken yani 20 yaşına kadar tekerlekli sandalyemiz yoktu. Hayatım hep birilerinin sırtında geçti. Sağ olsun arkadaşlarım beni dağa bayıra götürüp gezdirirlerdi. Beni çok mutlu ederlerdi. Ailem de bana çok iyi davranırdı. Maalesef okula gidemedim ama sonrasında kendi imkanlarımla okuma yazmayı öğrendim. Hayatımı hep birilerinin sırtında yaşadım, kendi işimi kendim yapabilmem en büyük hayalimdir. Tıbbın en muazzam keşiflerinden biri olan 'aşı' insanlarda vücuda girerek hastalık yapan ve toplu salgınlarla beraber ölümlere yol açan mikroorganizmalara karşı geliştirilmiş güçlü bir silahtır. Tıpkı hijyen, temizlik, ilaçlar gibi aşılar sayesinde de insanlığın ortalama ömrü gözle görülür biçimde uzamıştır. 2018 yılında yaklaşık 23 bin aile çocuğuna aşı yaptırmadı. Bu sayı maalesef her yıl giderek artmaktadır. Gerek sosyal medyada gerekse kendi çevremde aşı karşıtı bireylerle yaptığım konuşmalar esnasında ülkemizde artan aşı reddinin olası sebepleri hakkında bazı fikirler edindim. Aşı insanın bağışıklık sisteminin hafıza özelliğini kullanarak mikrobu tanımasını ve yeniden gördüğünde hızlı ve güçlü bir yanıt oluşturmasını sağlar. Aşı dediğimiz şey aslında mikrobun zayıflatılarak canlı veya ölü biçimde, vücuttaki yanıtın daha güçlü olmasını sağlayan adjuvan denilen maddelerle de beraber vücuda enjekte edilmesinden ibarettir. Olayı daha da basitleştirirsek aşı, azılı bir suçlunun fotoğrafı, taktikleri ve silahları gibi özelliklerini gösteren bir kataloğun polislere dağıtılması; böylece polislerin suçluyla karşılaştıklarında güçlü, hızlı ve doğru bir müdahalede bulunarak suçluyu ortadan kaldırmalarının sağlanmasıdır. Elbette bulaşıcı bir hastalığın kendisini geçirmek vücutta daha güçlü bir yanıt oluşmasını sağlayabilir. Ancak bunun bedeli özellikle çocuklarda kalıcı hasarlar bırakması, daha da korkuncu pandemilere yol açması ve milyonlarca insanın hayatını kaybetmesidir. Biraz tarihe ilgisi olan herkes yüzyıllardır insanlığın başına bela olmuş salgınların hikayesini okumuştur. Kara Veba, İspanyol Gribi ve son dönemde yaşadığımız COVID-19 salgını bunlardan sadece birkaçıdır. Şimdi de COVID-19 sayesinde aşının ne kadar önemli olduğunu ve üretiminin çok da kolay olmadığını anlamış bulunuyoruz. Aşı otizm yapıyor, aşı kısırlık yapıyor, aşı zeka geriliği yapıyor, aşı sakatlık yapıyor... Özellikle yurtdışından yayılarak ülkemize kadar ulaşan bu iddialar eğitimli eğitimsiz dinlemiyor. Yurtdışı dedim çünkü aşı reddi hareketleri ilk kez İngiltere'de John Gibbs tarafından başlatılmış olup, ABD'de yoğun bir şekilde devam etmiştir. Türkiye'de 2008 yılından önce aşı reddiyle ilgili kayda değer bir şikayet bulunmamıştır. Özellikle Aidin Salih tarafından yazılan Gerçek Tıp Yitik Şifanın İzinde isimli kitap bu hareketin dini değerlere önem gösteren vatandaşlar arasında da yayılmasına neden olmuştur. Sosyal medyada asparagas haberler de karşıtlığa katkıda bulunmuştur. Oysa bu iddiaların temelsiz olduğunu biraz literatür tarayan ya da biraz hastanede vakit geçiren herkes bilebilir. Geçenlerde bir arkadaşımın babası 'aşı kısırlık yapıyor' diyen bir ahbabına gülerek 'yapma yahu biz çocukken bütün aşılarımızı olduk, baksana kaç tane çocuğumuz var çok şükür' deyince ahbabı da şaşırmış ve hak vermişti. Bu iddiaları özellikle çocuğu hiç hastalık geçirmemiş, hastaneden bihaber, basit bir kızamığın SSPE denilen ciddi bir hastalığa yol açtığını duymamış ailelerin çocuklarına yaptırmadığı da dikkate değer. Tıpkı kanser ilaçlarına bir ton laf söyleyen tanıdık hacı amcanın, evladı kansere yakalanınca yurtdışından yalnızca bir kutu ilaç getirtebilmek için binlerce lira harcaması gibi. İlgi olmayınca bilgi de olmuyor maalesef. En azından bir bilene sorsalar! Facebookta kızını kzıamık aşısı yaptırmak istemeyen bir aşı karşıtı kadını okumuştum. antibiyotik de kullanmak istemiyordu. doğal olacak sadece işte su sarımsak falan filan böyle iyileştirmeye çalıştığı çocuğunu 1 ay içinde kaybetti aşıya direnmek aptallıktır cinayettir.