Kazada 32 yolcu hayatını kaybetti. Gemi sorumlusu, hayatta kalanlardan gelen tazminat talepleriyle boğuşmakla uğraşırken, sadece bir kişi, Francesco Schettino, hapis cezasıyla ve vatandaşlardan gelen dur durak bilmeyen aşağılamalarla yüzleşmek zorunda kaldı. Peki adı bu denli kötüye çıkan ödlek kaptan, evrensel alay konusu ve İtalya'nın en nefret edilen adamı olmayı gerçekten hak ediyor mu? Yalnızca GQ'ya konuşan kaptanın düşünceleri karşınızda, karar sizin. Ocak 2012'de yaşanan trajedinin ilerleyen günlerinde, gemi enkazını terk ettikten sonra, sahil güvenlik memuru Gregorio De Falco'yla yaptığı konuşmanın gece görüşlü kamerayla çekilmiş, netliği düşük görüntüleri dünya çapında bir anda popüler oldu. Felakette 32 insan öldü. Kaptan ayağı takılıp can kurtaran botuna düştüğü zaman, gemide hala en az 300 yolcu yer alıyordu. Her yerde uydu televizyonu olması sayesinde, Schettino'nun son yolculuğunun görüntüleri, trajedinin gerçekleşmesinin ardından, birkaç gün içinde dünyanın tüm ülkelerinde milyonlarca izleyiciyle buluştu; öyle ki Apollo 11'in Ay'a inişi bile bu kadar izleyici bulmamıştı. Deniz kaptanı olmanın talihsiz gerçeklerinden biri de, ister gerçek hayatta olsun, ister kurgularda; belayla özdeşleştirilen bir itibarınız oluyor ve isminiz, geminiz gibi ölümsüz bir hale geliyor. Francesco Schettino'yu konu alan fıkra ve karikatürler dünyanın farklı yerlerinde Arapça, Danca gibi farklı dillerle anlatılıyor ve hayli yaygın kullanılıyor. Rusya'da talihsiz bir şekilde, adının aşağılık herif anlamına gelen kelimeyle kafiyeli olmasından doğan, oldukça bilinen ve itibarını beş paralık eden bir şiir bile var. Vatandaşları için Schettino, ulusal bir utanç kaynağı haline gelmiş durumda. Schettino, Concordia'yı cankurtaran botuyla terk ettikten sonra, De Falco'nun ona Get the f back on board! diye bağırdığının resmedildiği tişörtleri hala etrafta görebilirsiniz. Uluslararası Deniz Hukuku uyarınca kaptan, takip edilecek rotanın tehlikelerden uzak olmasından ve yolcularının güvenliğinden sorumludur. İtalya'da gelenekler, kaptanın teknesini en son terk edecek kişi olmasının kutsallığına o kadar önem veriyor ki, yolcuları orada bırakmaya bir sene hapis cezası veriliyor. Schettino, Şubat 2015'te, Grosseto'da 16 senelik hapis cezasına çarptırıldı; on senesi kasıtsız adam öldürmekten, beş senesi gemi kazasına sebebiyet vermekten, bir senesi de yolcuları terk etmekten ötürü. Eğer olayları ayrıntılı takip etme fırsatı bulamadıysanız, Schettino'nun şu an İtalya'da, büyük olasılıkla toplu kasıtsız adam öldürmekten ötürü cezalandırılmış meslektaşlarının da olduğu bir hapishane blokundaki hücresinin içinde volta attığını varsayabilirsiniz. Yolcuların da kazanın yarattığı travmanın ardından aldıkları cömert tazminatları harcadıklarını düşünebilirsiniz. Ama Costa Concordia olayında, maalesef çözüme bu şekilde ulaşılamadı. Bir temyiz davasının ortasında yer alan ve gerekirse bir taneyle daha uğraşmak zorunda kalacak olan Schettino, Amalfi kıyılarındaki Meta di Sorrento'ya yakın evinde özgürlüğünü yaşıyor . Şu ana kadar kaptanın çektiği en ağır ceza, birkaç ay süren ev hapsiydi. Amerikan devi Carnival Corporation'a bağlı bir alt kuruluş olarak karşımıza çıkan, aynı zamanda P&O şirketinin ve geminin sahibi Costa Cruises, bir anlaşmaya varabilmek için mahkemeye tam 1 milyon euro ceza ödedi. Sulh mahkemesi, mürettebatta yer alan beş kişiyle, daha az ceza alma karşılığında suçluluklarını kabul ettiklerini açıklayan anlaşma yoluna gitti; bunların bazıları gemi mürettebatı, bazılarıysa Costa'nın karada çalışan elemanlarıydı. Hayatta kalanlarınsa bir endişesi vardı; kimi şirket tarafından verilen tazminat olan maksimum 11 bin euro'yu gönülsüzce kabul etti. Şirket medyada iddia edilen mütevazı rakamlara itiraz etti ve yüzde 85 oranında anlaşmaya varıldığını ileri sürdü. Geri kalanlar çok kızgındı ve Costa'ya karşı açtıkları sivil davalar bu felaketin yarattığı sonuçları temsil etmeye devam ediyor. Costa Concordia'nın batması, bir raf dolusu anı kitabına ilham kaynağı oldu. Bunların çoğu yolcular tarafından yazıldı: Aralarından en zekice ve iyi kaleme alınmış olan, karısı Emily ile balayını geçirmek için gemiye binmiş olan genç Benji Smith'in 2013'te çıkardığı Abandoned Ship adlı kitaptı. Temmuz 2015'te İtalyanlar ilk edebi eserini ortaya koyan başka bir yazarla tanıştılar; 600 sayfalık Le Verita Sommerse kitabını çıkaran kişi, Schettino'nun ta kendisiydi. Onun ismi altında kitabı kaleme alan yazar, ulusal televizyon ağının bir parçası olan RAI'nin araştırmacı gazetecilerinden Vittoriana Abate'ydi. Kitap başka herhangi bir dilde daha yayımlanmadı ama yayıncı İngilizce versiyonunun çıkması konusunda ısrarcı. Eser İtalyan medyasında hatırı sayılır bir ilgiyle karşılandı, hatta bazı yazarlar Abate'yle Schettino arasındaki ilişkinin ortak yazarlar arasındaki normal samimiyet sınırlarını aştığını ileri sürdü . Schettino'nun bu yazıyı yazmamda bir katkısı olacağını düşünmememe rağmen, sonunda büyük tereddütlerle cevap verdi bana. Önce mail yoluyla, sonra mesajla, ardından telefonla iletişime geçti. İki-üç kere evine yakın bir yerlerde yemeğe çıkmayı kabul etti. Sesi, katkıda bulunmak için yanıp tutuşan bir adamın sesiydi ama haklı olarak sonuçlarından da çekindiği anlaşılıyordu. Sorularında etik ve güven gibi kelimeler durmaksızın yineleniyordu. Kaptan Schettino'nun talihsiz kurban olduğunu ileri sürdüğü düşünceleri, henüz İtalya'da geniş kitleler tarafından paylaşılmıyor. Bu olayı araştırırken Roma'da bir kafede oturuyordum; hemen yanımda, tezgahın üzerinde de telefonum duruyordu. Barmen hafifçe eğildiğinde telefon ekranında, hala bütün başlıklarda İtalya'daki en nefret edilen adam olarak anılan kişiden gelen mesajı gördü ve anlam veremeyen bir ses tonuyla Kaptan Schettino? diye sordu. Evet. Buraya geldiğinde nasıl bir hizmetle karşılaşır? dedim. Mekan sahibinin cevabı, acımasız jest ve mimiklerden ibaretti. Toskana takımadalarından Giglio Adası yakınlarındaki kayalara çarparak felakete sürüklenen Costa Concordia, batan en büyük yolcu gemisi olarak tarihe kazındı. Hayatta kalan yolcuların kaza sonrası yazdığı notlarda en çok dikkat çeken, batıl inanç yoğunluğu taşıyan bir düşünceydi: Gemi cuma gününe denk gelen 13 Ocak 2012'de yola çıkmıştı; 2012 aynı zamanda Titanik'in batışının 100'üncü yıldönümüydü. İki gemi de kutsanmamıştı, yani ilk kalkıştan önce yapılan seremoni esnasında, şampanya geminin burnunda parçalanmamıştı (Costa Concordia için seremoni 2005'te Cenova'da yapılmıştı). 390 milyon euro'luk gemi, trajedinin yaşandığı gece 4 bin 229 kişi taşıyordu; bunların 1023'ü deniz kuvvetlerine ait mürettebattı. 114 bin 500 ton ağırlığındaki gemi, 17 kat yüksekliğinde, 290 metre uzunluğundaydı. İçinde 1500 kamara, bir hamam ve solaryum, beş restoran, biri sadece brendi servisi yapan 13 bar ve dört yüzme havuzu yer alıyordu. Dairesel bir rota takip eden gemi, Roma yakınlarındaki Civitavecchia'dan kalkıp sırasıyla Palermo, Marsilya ve Barselona limanlarında demir attı. Napoli Körfezi'nde yaşayan ve denizcilikle uğraşan bir aileden gelen Schettino, 2002'de Costa ailesine katıldı ve dört sene içinde geminin kaptanı oldu. İlk mail'leşmelerimiz, tarihe adını kazımış gemi kazalarına ilgisini yansıtıyordu. Bunların içinde 1942'de batan Laconia (2010'da Alan Bleasdale tarafından çekilen bir filme de konu oldu), yine aynı yıl batan İngiliz tanker San Delfino ve Schettino için özel bir anlamı olduğu anlaşılan, 1915'te batan Lusitania yer alıyordu. Yolcu güvenliğiyle ilgili inovasyonlar beni hep çok heyecanlandırmıştır diyor Schettino: Buna ek olarak, Herald of Free Enterprise ve Achille Lauro gibi trajedilerde mürettebatın acil durumlarda nasıl davrandıkları oldum olası ilgimi çekmiştir. 13 Ocak 2012'de böyle bir felaketin içinde yer almanın yarattığı psikolojiyi birinci elden yaşama fırsatı buldu Schettino. Toskana sahiline doğru yolculuğuna başlamadan önce Concordia, varış noktasının 250 mil kuzeybatısında yer alan Savona şehrine yönelmişken, Schettino yay hareketi yapmaya karar verdi ve gemiyi Giglio Adası'na olması gerektiğinden çok daha fazla yaklaştırdı. Şu anda 55 yaşında olan kaptanın birini etkilemeye çalışıp çalışmadığı tartışmalara yol açan bir konu olarak karşımızda. Savcılar onun, bugün 29 yaşında olan, kaza esnasında kontrol odasında bulunan Moldovyalı dansçı sevgilisi Domnica Cemortan'a gösteriş yaptığını ileri sürdü. Trajedi yaşandıktan dört ay sonra, ne yolcu listesinde yer alan ne de bir bileti olan Cemortan, ısrarla kıyafetlerini kendi kamarasına koymasına izin verecek kadar düşünceli olan kaptanın yalnızca arkadaşı olduğunu dile getirdi. Dava sırasında tanıklık yaparkense sevgili olduklarını itiraf etti. Kaza anında kontrol odasındaki varlığının, felaketin gerçekleşmesinde önemli bir rolü olduğu düşünülmüyor. Schettino, planlanan yay hareketi inchinoyu, ailesi Giglio'da oturan baş yardımcısı Antonello Tievoli'ye ve akıl hocası olarak gördüğü emekli kaptan Mario Palombo'ya söyledi. Palombo niyetini anlatan bir telefon aldı Schettino'dan. Yaşlı kaptan, Schettino'nun hayli coşkulu olduğunu dile getirdi. Le Verita Sommerse, yazarının denizcilik yeteneğini anlatan pasajlardan oluşuyor. Çoğu kişinin ortak paydada buluştuğu bir düşünce ise kaptanın son gezintisinin en iyi manevralarından biri olmamasıydı. Bu, gemide balayını geçiren Londralı Ian Donoff için gözle görülür bir gerçekti. Saat 21.42'de gemi, Le Scole olarak bilinen sert kaya parçasına yandan çarparak zedelendi. Teknenin gövdesinde derin bir yarık oluşması sonucu motorlar suyla doldu ve elektriklerin kesilmesiyle acil durum ışıkları devreye girdi. Yeni evliler kaza gecesi yemekte kaptanın masasının yanındaki masada oturuyordu. Donoff'un gözlemlerine göre Schettino'nun hareketleri başkalarının iddia ettiği gibi alkol kaynaklı değildi çünkü sarhoş görünmüyordu; tavrı tümüyle bir gösteriydi. Giglio sakinlerinin söylediğine göre Concordia'nın inchino yaptığı esnadaki hızı yaklaşık 18 deniz mili civarındaydı; araştırmacılara göre bu, olması gerekenden fazlaydı. Geminin sahile yakınlığı yaklaşık 300 metreydi ve aslında suyun derinliği yeterli seviyedeydi. Geminin, haritalarda yer alan ve radarla rahatça fark edilen kayalara çarpması hala anlaşılması güç bir durum. Manevradan önce geminin çarpışma uyarı sistemini kapattığını inkar eden Schettino, yaşanması an meselesi olan tehlikeyi ilk fark eden kişi olduğnu söylüyor ama suyun üzerinde parlayan köpüklerin onu yanılttığını iddia ediyor. Radarları izliyor olmalarına rağmen, kontrol odasındaki öteki kaptanların hiçbirinin kayalara doğru ilerlediklerini söylememesinden yakınıyor. Cevabını kendi kendine veren kaptan, Bu senin gemin, eğer sen kaptansan senin sorumluluğunda her şey cümlesine, Böyle bir durumda kaptanını uyarmalısın sözünü de ekliyor. Ian Donoff'un hatırladığına göre çarpışma anından itibaren teknenin gövdesinin suyla dolmaya başlamasına rağmen, yolculara endişe edilecek hiçbir şey olmadığı söylenip duruldu ancak geminin yan yatmasıyla herkes çoktan panik olmuştu. Alarm ilk olarak saat 21.45'te yolcuların aramaları sonucu çalmaya başladı. Cankurtaran botlarına yönelen yolcular, mürettebattan dört kişinin bir sorun olmadığını söyleyerek onları kamaralara geri yönlendirdiğini kameraya çekti. Saat 22.06'da sahil güvenlik, kontrol odasını arayarak ne olduğunu sordu ancak Concordia'dan elektrik kesintisi yaşadıklarını söyleyen bir geri dönüş aldılar. Mahkeme için hazırlanan raporlarda sisteme ait birçok işlev bozukluğu görünüyor; hatalı yapılmış su geçirmez kapılar, bloke edilmiş asansörler ve acil durum enerji kaynağındaki arızalar... Saat 21.57'de kaptan, Costa'nın kriz merkezini yöneten Roberto Ferrarini'yi aradı. Ferrarini böyle bir felaketin boyutunu olması gerekenden daha geç duyurduğu için suçlu olduğunu kabul etti ve mahkemeyle anlaşma yoluna giderek 2 yıl 10 ay hapis cezasına çarptırıldı. 22.00 ile 22.30 arasında taraflar birkaç kez daha telefonda görüştüler ancak bu konuşmaların ardından acil duruma yönelik hiçbir aksiyon alınmadı. Çarpışma olduktan 1 saat 16 dakika sonra Schettino, gemiyi terk edin anonsu yaptı. Bu zaman içinde gemi önce iskele tarafına doğru yatmaya, ardından Giglio'ya doğru sürüklenirken sert bir şekilde sancak tarafına doğru batmaya başladı. Kaptan gemiyi terk edin çağrısını, yolcuları telaşlandırmamak ve usta manevralarını yaparak gemiyi adaya yaklaştırıp tahliye işlemini daha güvenli hale getirmek için özellikle geciktirdiğini üstüne basa basa defalarca dile getirdi. Gemiyi sığ sulardayken terk ettim diyor Schettino: Eğer derin sularda olsaydık on dakika içinde batardı. Geminin kurtarılabilme ihtimalini uzattım. Objektif analistlerin çoğunun düşüncesi, kaptanın tümüyle kontrolü kaybedip el freniyle gemiyi karaya oturtmaya eşdeğer cesarette bir hareketle, elinden geleni yaptığına yönelikti. Yolcuların çektiği sayısız video kaydı, gemideki paniğin en üst noktalara çıktığını gösteriyor. Costa Concordia, Civitavecchia'dan yola çıkmadan önce cankurtaran bot eğitimi vermemesine rağmen aslında deniz hukuku yasalarını çiğnemedi çünkü eğitim ertesi gün için planlanmıştı. Ama yine de sonuca bakıldığında, yolcuların cankurtaran botlarının nerede olduğuna dair azıcık bile bilgileri yoktu. Schettino, Erik Larson'un 2015 yılında yayımladığı, Lusitania'nın batışını anlatan Dead Wake kitabını okumamı tavsiye etti. Kaptan Turner, cankurtaran botlarının denize inişlerinin güvenli olması için, benim gibi geminin sabitlenmesini bekledi. Sonuç olarak, Lusitania'nın batmasıyla 1198 kişi öldü, gemi tamı tamına 18 dakika içinde battı ve bu trajedi İrlanda sahiline sadece 10 bin 600 km uzaklıkta gerçekleşti. Concordia'nın tahliyesine baktığımızda sadece 32 kişinin hayatını kaybetmesi, ne kadar trajik olursa olsun, bir mucize olarak değerlendirilebilir. Sancak tarafına doğru yatan gemide, o tarafta yer alan cankurtaran botlarına ulaşım çok zor veya imkansızdı. O tarafta yer alan yolcular ya botlara doğru zıplamak, ya denize atlamak ya da her geçen dakika daha da dikleşen ve tutması imkansızlaşan güvertelere tutunmak zorundaydı. Konuştuğum yolcuların çoğu yaşadıkları travmayla ve kaptanla ilgili düşünceleriyle farklı şekillerle başa çıkmayı başarmış görünüyordu. Ian Donoff ve Benji Smith gibiler olayı kapatma ve unutma noktasına gelmişler. Geri kalanlarsa hala o noktaya gelmek için çabalıyor. Hayatta kalan İtalyanlardan biri bana genel olarak insanların kendilerini uçak kazasında gibi hayal ettiklerini söyledi. Çoğu neredeyse her uçağa binişinde bunu düşündüğünü dile getirdi. Sözlerine, uçak kazası ne kadar korkunç olursa olsun çabucak yaşanıp bittiğini ekledi ama gemi kazasında bu durum daha farklıydı. Kaza günü 22 yaşında olan Dorset'li dansçı Rose Metcalf, çarpışma anında barda kahvesini içiyordu. Karaya adım atması bundan yaklaşık altı saat sonra oldu. En çok acı çekenler, halatlarla veya uzun kablolarla su dolu tekne gövdesinin kenarına inmek zorunda kalanlardı. Bu deneyimi, soğuk ve karanlıkla mücadele ederken gökdelenin tepesinden aşağı inmek olarak tanımladılar. Donoff ve eşi, ip merdiven yardımıyla 7.5 kat aşağı inmek zorunda kaldılar: Kadınlar ve çocuklara öncelik verilsin diye bir kural söz konusu değildi. Eşimin önüne atlayan bir adam ayak parmaklarını ezdi. Eşim ayakkabılarını kaybetti. Kelimenin tam anlamıyla işkenceydi. Benji Smith ve yeni eşi Emily o sırada iskele tarafında buldukları en sağlam şeye tutunmuştu. Smith çifti doğaçlama bir şekilde düğümledikleri halatlar sayesinde kurtuldular. Felaketin sorumluluğunun tamamını üstlenmek zorunda kalan Schettino'nun özel olarak Lusitania'ya hayranlığını anlamak daha da kolay oluyor. O felaketin en şoke edici yanlarından biri, mahkeme kaptan Turner'ın gemiyi batmaktan kurtarmak için elinden geldiğini yaptığını dile getirmesine rağmen, otoritelerin bütün suçu Turner'a yıkmaktaki kararlılıklarıydı. Felakete neden olan sebep açıktı; savaş hali diye yazmıştı Erik Larson, Schettino'nun bana okumam için önerdiği kitabı Dead Wake'te. Ama buna rağmen deniz kuvvetleri bütün suçu Turner'a yıktı. Yine de söylemek gerekir ki, Francesco Schettino'yla William Turner arasında bir ya da iki tane çok önemli fark var. Lusitania'nın kaptanı gemi batana kadar kontrol odasından ayrılmadı. Turner'ın kendi hayatını kurtarmaya yönelik tek adımı, can yeleği giymekti ki o da başarılı oldu ve kazadan sağ çıktı. Aksine Schettino, gece yarısı olmadan kontrol odasını terk etti ve sancak tarafından dördüncü kata indi. İndiğinde fark etti ki hizmet verebilecek son cankurtaran botu sıkışmıştı ve içindekiler için tehlike oluşturuyordu. Concordia sonlara doğru öyle bir eğilme noktasına gelmişti ki insanlar güçlükle iskele trabzanlarına tutunabiliyordu; bunlardan biri de dördüncü kattan denize düşen ikinci kaptan Ciro Ambrosio'ydu . Schettino başta olayı anımsadığında, ayağının kaydığını ve bir anda cankurtaran botuna düştüğünü söyledi. Botta sıkışan yolculara yardım edecek bir yol arıyordu; kurtarabilmek için onlarla beraber bota binmesi gerektiğinde ısrar etti. Bana hatırlattığı üzere, bu duruma şahitlik edenler de olmuştu. O kişilerden biri de Romanyalı hemşire Raluca Soare'ydi. Soare, Cankurtaran botunu sıkıştığı yerden çekip serbest bırakan ve bizi güvenle suya indiren Schettino'ydu açıklamasını yaptı. Eğer Schettino'nun sözlerine güvenirsek ve iradesi dışında gelişen tahliyesine inanırsak, sonrasında cankurtaran botunda kalmaya karar vermesi, en yakın kara parçasında inmesi ve ordan Giglio merkez limanına geçmesi, en kibar şekliyle kayda değer bir yanlış hesaplamadan başka bir şey değil. Schettino'nun sahip olduğu zamanı göz önüne aldığımızda, başka bir girişimde bulunmayı düşünmemiş olmasına inanmak zor. Özellikle, 62 mil uzaklıkta Livorno şehrindeki kontrol merkezinde bulunan De Falco'yla olan konuşma kayıtları yayınlandıktan sonra, rezaleti kolay kolay telafi edilemeyecekti. Konuşma kayıtları insanı tekrar tekrar dinlemeye zorluyor. Alan Bleasdale bu konuşmaları olabilecek en ilgi uyandıran biçimde yazıya döktü. The Guardian gazetesinin Güney Avrupa editörü ve geminin batmasıyla ilgili bütün dillerde yazılan kitaplar arasındaki en başarılı kısa kitap Fatal Voyage'ın yazarı John Hooper, İtalyan halkının iki farklı karakterden oluştuğuna dair düşünceleri geliştirdi. İlk karakteri furbo olarak tanımlıyor; kuyruklara aradan giren, vergi kaçıran ve evli kadınları baştan çıkaran. İkinci karakter ise fesso; sırada bekleyen, vergilerini hep ödeyen ve furbo tarafından boynuzlanan. Sırası gelmişken Abate'ye, Schettino'nun karısını bu sebeple mi terk ettiğini sordum. Hayır dedi ve samimi bir ilişkileri olduğunu ekledi. Ona göre bu ayrılığın sebebi, genel olarak dansçıydı. Abate bana Schettino'nun başarısızlıkla sonuçlanan bir gemiye dönme çabası olduğunu söyledi ama onu kayaya çıktıktan sonra limana götürülürken gören tanıklar, kaptanın şoka girdiğini ve belli bir noktadan itibaren donup kaldığını dile getirdiler. Kaptan, gemiye dönmesini sağlayacak bir araç bulmak konusunda zorluk çekerken, geri kalanlar daha şanslıydı. Otel yöneticiliği yapan Giglio'nun Belediye Başkan Yardımcısı Mario Pellegrini, çarpışma olduğunda televizyon izliyordu. Hemen limana gidip cankurtaran botuyla Concordia'ya ulaştı. İp merdiven yardımıyla gemiye çıktı. Yolcuların güvenliği için altı saat boyunca çalıştı. Sabaha 05.00'e kadar karaya dönmedi. O gece yanlış yaptığınızı düşündüğünüz bir şey var mı? diye soruyorum Schettino'ya. Cezam için temyize başvurdum. Bu soruya henüz cevap veremem diyor. Benji Smith'in yazmış olduğu Abandoned Ship, yapılan birçok korkunç hatayı her açıdan gözler önüne serdi. Bunların başında, güvenlik sunumuna katılan Smith ve eşinin acil durumlar yerine çeşitli spa paketlerini dinlediği yer alıyor . 11 bin dolar tazminatı kabul etmeyip Costa'ya bireysel dava açanlardan biri Benji Smith . Concordia, 513 milyon dolara sigortalandı. Yitirilen hayatlar ve çekilen onca acı en az geminin değeri kadar ediyor. Yolcular ve gemiye ait olmayan mürettebat toplamda 500 milyon dolarlık bir tazminatı hak ediyor; kabaca kişi başı 120 bin dolar. Kazada hayatını kaybedenlerin aileleri daha fazlasını hak ediyor diyor Smith. Hayatta kalanlardan başka biri, Costa'nın o dönemdeki CEO'su Pier Luigi Foschi'nin Ocak 2014'te aile şirketi Carnival'ı bıraktığını ve 1.7 milyon dolar değerinde bir ikramiye aldığını açıkladı ama ne yazık ki, yolcuların çoğunun zararı hala tazmin edilmemişti. Bu makaleyi yazarken, Schettino'nun korkak, embesil, palyaço kılıklı olarak tasvir edildiğine şahit oldum. Onunla yaptığım görüşmelerin hiçbirinde bu özellikleri sergilemedi. Çaresiz, ıstıraplı ve çökmüş sıfatları onu anlatmaya daha uygun. Mahkemeden nasıl bir karar çıkmasını isterseniz isteyin, Şubat 2014'te Giglio'ya mahkemesiyle alakalı bir sebepten ötürü giden Schettino'nun geri dönüş sahnesinin görüntüleriyle ilgili anlatılamaz bir çirkinlik var; kalabalık bir gazeteci ve halk grubu, bırakın karaya adım atmasını, Schettino'yu zorla suya atmak üzereydi. Aşırı kızgın eleştirmenler, onun bunu hak ettiğini dile getiriyor. Schettino ölen kişilerin ailelerine mektuplar yazdığını veya rezilliğinin hala eğitimi devam eden kızının hayatına etkisinin onu endişelendirdiğini söylediğinde içimden gelen affetme ve empati duygularını bastırmak kolay değil. 2014 sonbaharında, ulusal kahramanlık dönemi yaşayan Gregorio De Falco'nun rütbesi indirildi ve masabaşı görevine verildi. De Falco, La Repubblica'ya bu onur kırıcı hareketin tümüyle Schettino'yla güçlü bir dille yaptığı konuşmayla bağlantılı olduğunu açıkladı.


Yıl 1978. George Lucas, Steven Spielberg ve Larry Kasdan buluşurlar. Star Wars'la dünyayı sallamaya başlamış George Lucas, aklındaki başka bir fikri paylaşmak üzeredir. Fikri anlatmaya başlar ve sinemanın en büyük markalarından biri doğar. Ama önce teybi biraz geri saralım. 70'ler, Hawaii'de Mauna Kea sahilleri. Lucas ve Spielberg, Star Wars galasından önce bir aradalar. Stresli ikili, sahile vuran dalgaları izlerken kumdan bir kale yapmaya karar verirler. Bir nevi totem. Eğer kale, dalgalara dayanabilirse Star Wars büyük bir hit olacaktır, dayanamazsa... Kaleyi yapıp beklemeye başlarken Spielberg bir gün bir James Bond filmi yapmak istediğinden bahseder. Lucas ilgiyle arkadaşını dinler, sonrasında daha iyi bir fikrinin olduğunu söyler: Indiana Smith. Lucas, Star Wars'u yazmaya devam ettiği yıllarda kafasında mağaralarda, yeraltında, mezarlarda doğaüstü nesneler arayan bir arkeoloğun hikayesi dönmeye başlıyor. 30'lu ve 40'lı yıllardaki çocukluğunda izlediği filmlerden ilham alan, adını da o dönemki köpeğinden esinlenerek koyduğu Indiana adlı karakteri anlatıyor. Hikaye kafasını o kadar meşgul ediyor ki, bazı sahneleri zihninde çekmiş bile. Örneğin Zorro'nun at üstünden giden bir araca atladığı gibi bir sahne, Lucas'ın henüz parçalarını bir araya getiremediği macera filminde aradığı görselliği tam olarak tarif ediyor. O gün Hawaii'de konuşulanlar Spielberg'in hafızasında yer ediyor ve aklına yatıyor. Bir detay dışında: Smith adı. Günün sonunda Jones'da karar kılıyorlar. Dalgalar sahile vuruyor, kale yıkılmıyor. Lucas'ın yükselişi henüz yeni başlıyor. Üstelik o günün ardından kumdan kale totemi iki arkadaş için bir geleceğe dönüşüyor. 1978'e geri dönüyoruz. Spielberg, Continental Divide'ı izledikten sonra hayran kaldığı Larry Kasdan adlı bir senaristi buluşmaya davet ediyor ve mikrofonu Lucas'a teslim ediyor. 1978'in Ocak ayında dört gün süren bu buluşmalar boyunca, Lucas ve Spielberg Hawaii günlerinde konuştuklarını Kasdan'a anlatıyorlar, Kasdan aklındakileri paylaşıyor, Ahit Sandığı, Naziler, aşk hikayeleri derken tüm konuşmaları kaydediyorlar. Belli mi olur, ileride lazım olabilir... Indiana karakteri ilk olarak bir anti kahraman olarak doğuyor. Hatta belki bir alkolik, bir playboy ya da bir kumarbaz olabileceğinden bahsediyorlar. Ama zaten işi gereği sık sık ortalığı birbirine katan bir kahramanın, bir de etik sınırları bu kadar zorlamasına gerek olmadığına karar veriyorlar. Bir diğer soru da, Indiana Jones'u kim oynayacak? Spielberg'ün kafası net, onun gönlü Harrison Ford'dan yana. Ama Lucas Ford'u düşünmüyor, hatta ilginç bir çekincesi var: Martin Scorsese'nin Robert De Niro'yla anıldığı gibi, kendisi de halihazırda uzak galaksilerde birlikte çalıştığı Ford'la anılmak istemiyor. Ayrıca Ford'un bir üçlemeyi daha kabul edeceğinden emin değil. Üçleme mi? Spielberg şaşkın, Lucas ona Indiana serisini üçleme olarak hayal ettiğini söylememişti. Lucas ve Spielberg, Ford'un ismini bir kenara koyup yeni isimler üzerine konuşuyorlar. Bill Murray? Steve Martin? Chevy Chase? Chevy Chase mi? Bugün Chase'in adını duyunca benim aklıma Cola Turca reklamları gelse de, Chase o günlerde SNL ile esip gürleyen bir komedyen. Neticede bu isimler eleniyor, ikili Tom Selleck'te karar kılıyor ama... Selleck'in de takvimi beklentilere uymuyor. Spielberg kenara koyduğu ismi alıyor, ne yapıp edip Lucas'ı ikna ediyor ve Ford, yeni bir üçlemenin yüzü oluyor. Dört gün boyunca kaydettikleri konuşmaları Larry Kasdan deşifre ediyor ve ortaya Raiders of the Lost Ark'ın senaryosu çıkıyor. Sonra... Sonrasında yeni bir dönemin kapıları aralanıyor. Elbette bütçe krizleri doğuyor, Paramount 85 günde çektiniz çektiniz, yoksa bu iş yaş diyor ve Spielberg 73 günde tamamlanacak bir çekim planı hazırlıyor. Her sahnenin storyboard'unun çizildiği, incelikli bir planla Fransa'dan Tunus'a uzanan bir sete giriyor. Harrison Ford'un doğaçlama oynadığı sahneler, John Williams'ın ikonik besteleriyle başkalaşan 115 dakikalık film, bugün bile sinemayı şekillendirmeye devam ediyor, kimileri için B-movie kategorisinde görülen bir türü yeniden tanımlıyor ve elbette Lucas, Spielberg ve Kasdan isimlerini kolay kolay silinmeyecek şekilde tarihe yazıyor.


Barack Obama, 2008'de ABD Başkanı seçilmesini sağlayan kampanyasıyla, siyasi iletişimi ve beraberinde marka iletişim stratejilerini sonsuza kadar değiştirdi. Obama kampanyasının en yenilikçi ve özgün tarafı, dijital iletişim enstrümanlarından, özellikle de sosyal medyadan büyük bir maharetle yararlanmasıydı. Obama'yı başkanlık koltuğuna taşıyan en kritik kesimlerden biri, çoğu ilk kez oy veren gençlerdi. Seçimler konusunda genellikle umursamaz bir tutum sergileyen genç kesim, sosyal medyada yapılan bu yeni nesil iletişime büyük bir heyecanla karşılık vermişti. Bu yılın sonunda yapılacak ABD başkanlık seçimlerinde, sosyal medya yine kritik bir rol oynayacak. Konu hakkında The Huffington Post'ta yer alan bir tahmine göre bu seçim için sosyal medyada yapılacak siyasi iletişim yatırımlarının toplamı, 2012 seçimine oranla yüzde 20'lik bir artışla 11.4 milyar dolara çıkacak. Sosyal medyaya yönelik bu büyük iletişim yatırımları, etkiye ilişkin soruları da beraberinde getiriyor. Neyse ki elimizde bu sorulara kısmen de olsa yanıt vermeye imkan sağlayan birkaç araştırma mevcut. Bu araştırmalardan birine göre 2012 seçimlerinde Facebook paylaşımları en az 340 bin oyu doğrudan ya da dolaylı şekilde etkiledi. Amerikan seçmen sayısı dikkate alındığında bu rakam ilk bakışta küçük gelebilir belki ancak son birkaç başkanlık seçiminin ne kadar az farklarla kazanıldığını hatırladığımızda yaratılan etkinin değeri daha iyi anlaşılıyor. Adweek'in hazırladığı kapsamlı habere göre tüm adaylar arasında şimdiye kadarki en yüksek sosyal medya performansını Hillary Clinton sergiliyor. Twitter'da 5.3 milyon takipçisi olan Clinton, Snapchat'ten de, platformun ruhuna uygun bir şekilde yararlanıyor. Clinton'ın sosyal medya planlamasında özellikle önem verdiği platformlardan bir diğeri ise yüksek kadın kullanıcı oranıyla Pinterest... Sosyalist kimliğiyle dikkat çeken diğer Demokrat Parti adayı Bernie Sanders'in 1.4 milyon Twitter takipçisi var. Videolarıyla Facebook ve YouTube'da da iyi bir performans gösteren Sanders, verdiği mesajların ciddiyetinden olsa gerek, Tumblr'da da büyük bir takipçi kitlesine sahip. Sanders mini sohbetler ve kampanyasının arka plan görüntülerini paylaşarak Snapchat ahalisine de göz kırpıyor. Sosyal medyayı en yenilikçi kullanan, Cumhuriyetçi Parti adayı Marco Rubio. Bunun en büyük kanıtı ise Rubio'nun başkanlık kampanyasını Snapchat'ten başlatması. 1.1 milyon Twitter takipçisi olan Rubio, 1.2 milyon takipçili Facebook ve 65 bin takipçili Instagram hesaplarından da bol bol video ve fotoğraf paylaşıyor. Cumhuriyetçilerin en çok konuşulan adayı ise hiç kuşkusuz Donald Trump. Nevi şahsına münhasır saçları, kibri ve pervasız ırkçılığıyla küresel çapta infial yaratan Trump'ın çok incelikli bir sosyal medya stratejisine veya ekstra desteğe pek ihtiyacı yok çünkü bizzat kendisi bir sosyal medya fenomeni. Trump, 6.1 milyon kişilik Twitter hesabıyla diğer tüm adayların açık ara önünde yer alıyor. #Trump2016 etiketiyle şimdiye kadar 3 milyondan fazla tweet atılmış durumda. Snapchat gibi yeniyetme platformlara pek yüz vermeyen Trump, videolarıyla Facebook'ta büyük etki yaratıyor. Onun en sevdiği sosyal medya araçlarından biri ise 200 bine yakın takipçiye sahip olduğu Periscope. Bu yılki başkanlık seçimlerinde sosyal medya kullanımında 2012'ye göre en büyük farklılık, adayların yalnızca kendi takipçi kitleleriyle yetinmemesi. Olabildiğince çok seçmeni ikna etmek isteyen adaylar, çeşitli sosyal medya platformlarında etki yaratma potansiyeli yüksek ünlü isimlerle işbirliğine yöneliyorlar ya da bu tür isimlerden gönüllü destek alıyorlar. Hillary Clinton bu amaçla HBO'da yayınlanan Girls dizisinin yaratıcısı ve oyuncusu olan, Instagram'da 2.3 milyon takipçiye sahip Lena Dunham'la işbirliği yaptı örneğin. Geçen aralık ayında Clinton'a destek vermek için New Hampshire'da seçmenlerin karşısına çıkıp bir konuşma yapan ünlü oyuncu, bu sırada Instagram hesabından birkaç fotoğraf paylaşmayı da ihmal etmedi. Dunham'ın yaptığı paylaşımlar 125 bin kişi tarafından beğenilmekle kalmadı, 5 bine yakın yorum da aldı. Amerikalı muhalif kesimlerden ciddi bir destek gören diğer demokrat aday Bernie Sanders'a, sosyal medyadaki muhalif ünlüler büyük bir ihtimam gösteriyor. Killer Mike namıyla bilinen ünlü rap'çi Michael Render, senatör Sanders'la ekonomik özgürlükten sosyal adalete, kişisel silahlanmadan marihuananın serbest bırakılmasına kadar merak edilen pek çok konuda kapsamlı bir söyleşi yaptı, ardından bu söyleşiyi altı parça halinde #FeelTheBernie etiketiyle sosyal medya hesaplarında paylaştı. Videolar şimdiye kadar YouTube'da 1.8 milyon, Facebook'ta ise 275 bin kez izlendi. Dizi aleminden ihtimam gören tek aday Clinton değil. Cumhuriyetçi aday, senatör Ted Cruz da bu konudaki şanslı isimlerden biri. Birçok yorumcu tarafından Donald Trump'tan bile daha tehlikeli diye anılan Cruz'a destek, Duck Dynasty adlı reality show'la izleyicilerin karşısına çıkan hiper-muhafazakar, redneck ailenin reisi Phil Robertson'dan geldi. Roberts'ın Cruz için hazırladığı bir dakikalık kısa video, bir hafta içinde YouTube ve Facebook'ta 1.2 milyondan fazla kez izlendi. Sosyal medyada şimdiye kadarki en ilginç ünlü desteğine mazhar olan aday ise Marco Rubio. Bu tür bir desteğin Cumhuriyetçi bir adayın işine mi yarayacağı, yoksa ayağına mı dolanacağı bilinmez ama porno yıldızı Jenna Jameson, 660 bin takipçili hesabından bir destek tweet'i atarak seçmenleri Rubio'ya oy vermeye davet etti.


Bahadır'a sadece kurucu, işletmeci, yönetici ya da restoran sahibi demem pek mümkün değil. O, gastronomi sektöründe yaşayan, yaşatan, olan, olduran, sadece burada değil, orada olan, orada olanı buraya koyan, hızlı, sempatik, zeki bir mekanizmayı temsil ediyor. Keza bu sektör hem zaruri nedenlerden, hem Akdeniz tembelliğinden ötürü kendini son zamanlarda çokça tekrarlıyor. İyi şefler finansör bulamıyorken, iyi finanse edilenlerse inovatif bir vizyona cesaret edemiyor. Ortada kalanlarsa yeteri kalitede ürüne ulaşamıyor. E haliyle çiftçi destek bulamadığı için fahiş maliyetlerden ötürü tarlayı, çiftliği kapatıp şehre yerleşiyor. Tüm bunlar oldu desek artık İstanbul gibi metropolde bile tüketici yeteri kadar bilinçli değil, hem tatsal hem bilinçsel olarak yetersiz kalıyor. Böylece arz gidiyor Mersin'e talep gidiyor tersine. Parçası olduğum takımın anlamı, benim için bu sorunlara çare ararken başladı. Tez vakitte hatırı sayılır bir yol katettik ve henüz tohum da olsa yeme-içme sektörüne yeni mikroorganizmalar ektik. Bugün kalemimi Bahadır'a, kurucusu olduğu Beca'yı anlatması için değil, önce sizin onu tanımanızı istediğim için uzatıyorum. Keza holistik karakteri ve gastronomi penceresi arasındaki ince ilişkiyi, bu yazıyı okuyunca, sonrasında da topraklarına basınca daha iyi anlayacağınızı düşünüyorum...


Kurt Seyit ve Şura'nın kötü adamı olarak akıllarda yer etti, şimdilerde Hayat Şarkısı'daki rolüyle hayallerin adamı. Uzun zamandır fotoğrafçılıkta özlediğimiz ve uzak kaldığımız bu polaroid çekimi için bizimle bir motosiklet tamirhanesinde buluştu. Dışarıdan baktığınızda, oldukça mesafeli biri gibi durabilir. Ama yanına yaklaşıp, sohbete başladığınızda kesinlikle içten ve mütevazı. İşinde fazlasıyla titiz olduğunu hemen anlayabilirsiniz. Yaptığı şeyin hakkını vermek istediği her halinden belli. Kıyafetler konusunda oldukça seçici. Fakat giydiği her şeyi güzel taşıyor ve kimliğine bürünüyor. Kim olduğunu bilmesem, beni bir yarışçı olduğuna kolaylıkla ikna edebilir. Açıkçası, tamir anahtarları ve yağlı bez de eline fazlasıyla yakışıyor. Fotoğraflarda ciddi bir bakış atsa da çekim aralarında sürekli gülümsüyor. Rampalarda, zorluğa aldırmadan bir yandan motoru itiyor, bir yandan poz veriyor. Doğru pozu yakalayana kadar tekrar o rampada inip çıkmaya devam ediyor. Sıcağın altında, konsept gereği kazakla olmasına rağmen... Tamirhanede, çekim sırasında çalışmaya devam eden insanlar var. Yine bir duraksama anında, bir motosikletten gelen ani ve yüksek egzoz sesinden o hariç hepimiz ürküyoruz. Çekim aralarında herkesle sohbet ediyor, motosikletler hakkında konuşuyor. Ve herkese, sürekli teşekkür ediyor. Yazının tamamı ve tüm fotoğraflar #GQSonbahar2016'da.


Bazen balkona konan karga hep aynısı mı ya da Kediler bir baltaya sap olup olmayacaklarını düşünürüler mi diye geçiriyor içinden. Ağaçlara, kasımpatılara, boş İstanbul sokaklarına, vapurdan görünen Adalar'a, evinde nazik güneş hüzmeleriyle serpilen bitkilerine bakıyor. Sevgiyle, tüm canlılara müthiş bir empati ve misafirperver kabulle... Kalben'in hayatının her hücresini yöneten biyofili, bazen yaşamın yaralarla dolu olması engellenemediğinden onu tarifsizce üzüyor. Hepimiz yerine kederlenebilir, hepimizi düştüğümüz yerden ayağa kaldıracak kadar coşkuyla neşelenebilir gibi güçlü bir yaşam tutkusu bu. Dünya en tuhaf zamanlarından geçerken, Kalben de belki kendi sıra dışı dönemlerinden birini yaşıyor. Yoğun bir aydınlanmanın, dönüşümün içinde en üretken günlerini geçiriyor. Biri var, hastanede insanları iyileştirdi; biri var, eczanede ilaç, maske sattı; biri var, işadamıydı maskelerin üretiminden sorumlu oldu. Ben de bu dönemde sanat ürettim diye anlatıyor. Evlerimize kapandığımız bu dönemde romanını ve ona eşlik edecek soundtrack'i bitirmiş. Üstüne de 20 şarkı daha yazmış. Kedimle vakit geçirdim, çok fazla kitap okudum, çok fazla müzik dinledim, gizli gizli bomboş İstanbul sokaklarında yürüyüşler yaptım diyor. Bu sırada son albümü Kalp Hanım'dan Avrupa Var Amerika Var'a cep telefonuyla klip de çekti. 2014'te, o SoFar konserinde, kazağıyla, gözlükleriyle içli içli 'Sadece'yi söyleyen kız başka bir yerde şimdi. Bütün kızlara hep acımasız davranan dünyada kendine kabul görür bir yer oymak için hırpalandığı yılları biz onunla birlikte geçtik. Bu hikayeye ortak olduk. Kalben 'yalakanım bebeğim' demediği, yaranma çabasını üzerinden sıyırıp attığı bir yere yolculuk etmek istiyor. Bu sadece bana yapılan bir şey değil ama şunu fark ettim diye anlatmaya başlıyor: Ben zaten dişil kelimeleri olmayan bir dilde konuşuyorum. Her ay regl olduğum için utanmam gerekiyormuş gibi yaşıyorum. Memelerimi, tüylerimi saklamak zorunda kalıp, kendimi hep daha güzel hale, daha bakılır, daha kabul edilebilir hale getirmem gerekiyormuş gibi yaşıyorum yıllardır. Biz erkeklerin dünyasında yaşıyoruz. Ortak bir adaletsizliğin içindeyiz. Bu zamana kadar kimseden çıt çıkmayan sessizlik bugün Kalben'in sesini duymamıza yol açtı belki de. İşte tam da bu! diye içimize su serpen şeyin ne olduğunu o da çok gönülden hissediyor. Ben çok fazla insanla aynı yarayı paylaşıyorum. Mahremi, utancı, yükü paylaşıyorum. O yüzden bir yerde bir genç kız taciz edildiğinde, bir insan tecavüze uğradığında, bir kadın öldürüldüğünde, bunu hissetmiyor olmam, bunu bir parçası olmuyor olmam, bu konuda sessiz kalabilmem mümkün değil diyor. Kalben sekiz yaşından beri müzikle uğraşıyor. Ama çocukluğundan beri 'mutlaka çok ünlü bir şarkıcı olacağım' demediği, birçoğumuz gibi sabahlara kadar çalışarak üniversite sınavını kazandığı, sonra para kazanmak zorunda kaldığı, kimi zaman hiç sevmediği işleri yaptığı bir öyküsü var. 28 yaşında ilk defa büyük bir kitleye konser verdiğim anı hatırlıyorum. Yıllardır bir şey için o kadar sevgi ve aşk biriktirip, sonra onu icra edebildiğini görmek çok tuhaf. Hiç beklemiyordum böyle bir şeyi. Çünkü bazı insanlar vardır, yeteneklerini bilirler, o yeteneklere göre çeşitli eğitimler alırlar, derler ki ben bunu olacağım. Ben hiç öyle olmadım diye anlatıyor. Annesini kaybetmesi Bilkent Üniversitesi'ni kazanıp, Ankara'ya geldiği ilk gençlik yıllarına rastlıyor. Ankara'nın kederli ayazına yakışır biçimde Cure, David Bowie, Patti Smith ve Velvet Underground'a sığınan bu genç kız, özgür olup olmadığını anlamaya çalışıyor. Güzel miyim? Ne olacağım? İyi bir öğrenci miyim? Ailemi hak ediyor muyum? Onlara layık bir evlat mıyım? Bir şey başarabilecek miyim hayatta, bir baltaya sap olabilecek miyim? diye sorarak kendine. Bir baltaya sap olmanın ne kadar da saçma sapan, tuhaf bir şey olduğunu da sorgulayarak bir yandan. Annemin rahmetli olmasıyla çok ciddi bir kırılma oldu hayatımda diye devam ediyor. 'O benim kontrol kulemdi. Hep onu mutlu etmek, gururlandırmak için çalışkan ve onun dediği her şeyi yapan bir insan oldum. Hatta genç bir kız olduğumu, hormonlarım olduğunu, benim de yükselen arzularım olduğunu, bir libidom olduğunu baya uzun yıllar reddettim. Annem daha ziyade benim cinsiyetsiz bir insan olarak var olmamı istedi. Çünkü cinsiyetimin başıma iş açacağını düşünüyordu ve haklıydı da. Bir kadındı ve kadın olmaya dair bir sürü acı çekmişti. Yazının tamamı GQ MOTY 2020 Özel Sayısında...


New York'un Staten Island semtinde, depodan bozma, loş bir mekan. Garsonlar etrafta vızır vızır dönüyor. İçki kadehleri sürekli boşalıyor, yeniden dolduruluyor. Masalar da dolu. Oturmanın bedeliyse 300 dolar. Bu mekanda sabaha kadar poker partileri sürüyor. Dünyanın son yıllardaki çılgınlığına uygun şekilde, Texas Hold'em usulü... Mekanın sahibi, kumar oynatmakla suçlanana kadar, Staten Island'daki o deponun manzarası böyleydi. Gerçekten de poker çılgınlığının başı sonu yok. Oyunda yukarıya çıktıkça oksijen azalıyor. Geçen sene 44'üncüsü düzenlenen, dünyanın en büyük poker organizasyonu World Series of Poker'a katılmak isteyenler sadece giriş için 10 bin dolar ödedi. 2013'te tam 6 bin 300 kişi bu rakamı gözden çıkardı. Peki ne uğruna? İki gün süren son etaba dokuz oyuncunun kaldığı ve tüm dünyada canlı yayınlanan turnuva bu sene, kazanana 8.3 milyon dolar verdi. Dünkü mesele değil. 2003'teki turnuvada, spor kanalı ESPN, hem de prime time'ındaki yedi saati, o dönem amatör bir pokerci olan Chris Moneymaker'ın zaferine ayırmıştı. Moneymaker, 2.5 milyon dolarla evine giderken, poker de bu şekilde dünyada yayıldı. En çok da, zamanın ruhuna uygun şekilde, internette. Son yıllarda birçok siteye yasak gelse de poker, dünyanın dört yanındaki insanların aklını kurcalamaya devam ediyor. Kafayı bu işe takanların başında da kafasını en iyi kullananlar, yani bilim insanları geliyor. Matematikçiler pokere el atıp stratejiler geliştiriyor. Oyun teorisi bu oyunun inceliklerine uyarlanıyor. Kendine yeni alan bulan psikologlar, davranış bilimciler ardı ardına makaleler yazıyor. Koca koca profesörlerin şeytana uyduğu filmler çekiliyor. Bir yandan da beden dili uzmanları mevzu hakkında sayfalarca kitaplar döktürüyor. Örneğin, ABD'deki Union College'da psikoloji profesörü olan Christopher Chabris bu sene ilk World Series'e katılanlardan. Invisible Gorilla: How Our Intuitions Deceive Us isimli kitabıyla tanınan Chabris, pokerde kazanmanın bilimi meselesiyle de epey ilgili. Önce biraz ara bilgi verelim: World Series'de oynanan limitsiz hold'em pokerde, her oyuncuya iki kart dağıtılıyor. Masadan alabilecekleri üç kartı da ekleyerek, beş kartlı en kuvvetli eli oluşturmaları bekleniyor. Bir not daha: Masadaki her oyuncuya gösterilen bu kartlar, ilk ikişer kart dağıtıldıktan sonra, üç aşamada (3+1+1) açılıyor. Örneğin ilk dağıtımdan sonra bir oyuncunun elinde bir çift 7 var, rakipteyse bir çift 6. 7'liler kazanır. Ama yeni gelen kartlara başvurulduğunda, masada 6'lı açılırsa, üç 6'lıyla rakip kazanıyor. Chabris'in Wall Street Journal'a yazdığı bir makaledeki sorusu şu: Elde iki 7'li varsa oyuna devam etmek doğru mu? Bilime göre evet. Çünkü bu kartların kazanma şansı yüzde 81. Chabris, burada ünlü poker stratejisti David Sklansky'nin meşhur örneğini hatırlatıyor: Yüzden daha yüksekse, eninde sonunda kazanırsın. Matematik bunu gerektiriyor. Zaten ünlü poker oyuncularının bir kısmı son yıllarda matematiğin kurallarına eskisine oranla daha çok kulak veriyor. Rakam konuşuyorsa blöfe de gerek yok diyorlar. Yok arkadaş, matematik iyi güzel de, olay bu kadar basit değil diyenler de var. Örneğin tanınmış profesyonel oyunculardan Phil Galfond, matematiğin şaşmaz oranlarına bir şerh düşüp, Esas mesele tahmin aralığıyla oynamak diyor. Şöyle düşünün: Hamle yapan oyuncunun elinde bir çift 7'li var ama rakip bu hamleyi gördüğü anda, elindeki kart kombinasyonu muhtemelen daha iyi olacaktır. Daha iyi ki oyuna devam etmeye karar veriyor (Bu yüzden de 7'lilerin kazanma oranı aslında yüzde 19'a düşüyor). Galfond'a göre bütün mesele 7'linin kazanma oranını artırmak. Poker iki tarafın sürekli birbirini tarttığı bir oyun, matematik her zaman işlemiyor. Yüzde 81'in yani bir çift 7'linin hakkını gerçekten verebilmek için belirsizlik yaratmak, karşıdakinin tahmin aralığını düşürmek gerekiyor. Profesyonellere göre bunun yolu bazen blöf yapmak, bazen iyi kartlara sahip olduğu halde her oyuna girmemek. Kimi zaman da kaybetmeyi göze alarak, iyi kartları açıp kaybetmek. Phil Galfond'un vardığı sonuç şu: Bahsi geçen elde bir çift 6'lıya sahip olan, bu şekilde devam eden bir oyunda, karşıdakinin elinde mesela en az bir çift 10 olduğunu varsayıyor. Matematikçiler de artık bu görüşe kolay kolay karşı çıkamıyor; yani iki kere iki pokerde her zaman dört etmiyor. Dahası var. Matematik de sezgiler de bir kenara, çaylak bir poker oyuncusu bazen profesyonelleri bile dize getirebiliyor. En azından Almanya'daki bir araştırma bunu söylüyor. Bu araştırmada yarısı uzman, yarısı vasat 300 oyuncuya birbirlerine karşı 60 el Texas Hold'em oynatıldı. Araştırmacılar dağıtılan kağıtları önceden biliyorlardı. Sonuç: Pokerde yetenekten ziyade şans geçerli. Daha iyi poker oyuncuları 60 elde çaylakları geçemedi. Yapabildikleri tek şey, kötü kartlara daha iyi adapte olup daha az kaybetmekti. Ellerine iyi kart geçtiğindeyse yine amatörlere göre daha az kazandılar. Yani ABD'deki yargıç Jack B. Weinstein, Almanya'da çıkan sonuçtan haberdar olsaydı, o kararı almayabilirdi. O da Amerikan poker oyuncuların şansı olsun. Şans herkese lazım... Siyasette, ikili ilişkilerde, işte güçte, kariyerde poker suratlı olmak iş görüyor. Düstur şöyle: İçinden geçen her neyse belli etmeyeceksin, kaşın gözün oynamayacak, açık vermeyeceksin. Yani biraz sinsilik 101, biraz da kapalı kutu olmak. Gerçek hayatta ne kadar örneğini görürsek görelim, mevzunun temeli yine gelip poker masasına dayanıyor. İyi oyuncular, adı üstünde, poker suratlı. Saatlerce süren ve dünyanın dört bir tarafında eşzamanlı yayınlanan turnuvalarda, kameralar burunların dibine girse de kartların üzerine bir tel saçları bile düşmüyor ustaların. Renk vermiyorlar. Ama buraya kadarmış. Psychological Science dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre pokerde insanların yüzünden başka bakılacak yerler de var: Kollar. Bir oyuncu ne denli poker suratlı, ne kadar tecrübeli olursa olsun, kolları onu ele verebiliyor. Yani artık dost başa, düşman kollara bakıyor. Mevzu basit. Stanford Üniversitesi'nden davranış bilimci Michael Slepian ve meslektaşları, dünyanın en önde gelen turnuvası World Series of Poker'dan 2'şer saniyelik video klipleri öğrencilerine seyrettirdi. Videolardaki açı üçe ayrılıyordu: Oyuncuların sadece yüzleri, kolları, ya da belden yukarıları... Katılımcılar bu 2 saniyelik sürede, oyuncuların çipleri masaya sürdüğü anı seyretti . Oyuncuların elindeki kartların niteliğiniyse asla bilmediler. Onlardan istenen, bu görüntüleri seyrederek, ilgili kartların muhtemel değerine 1'den 7'ye kadar not vermeleriydi. Oyuncuların sırf yüzüne bakanlar, gizli tutulan kart kombinasyonlarını tahmin etmekte çuvalladı, standart tahmin oranının bile altında kalıp 0.07'lik negatif bir korelasyon tutturdular (mükemmel korelasyon 1.0). Yani World Series of Poker'da oynayanların ne kadar poker suratlı olduğu resmen kanıtlandı. Oynayanların, tıpkı masada karşısında oturuyor gibi sadece belden yukarısını görenlerin tahmin tutturma oranları daha da düşüktü. Kısacası profesyonelleri karşıdan görmek de işe yaramadı. Ortaya çip süren oyuncuların sadece kollarını görenlerse tahminleri konusunda daha başarılıydı (0.07'lik pozitif korelasyon). Davranış bilimci Slepian, sonuçlardan emin olmak için grupları değiştirip deneyi tekrarladı. Sonuç aynıydı. Pokerden anlamayanlar bile, sadece kolların hareketine bakarak, oyuncunun elindeki kartların gücünü daha iyi anladı. Burada araya girelim: Bütün mesele boş atıp dolu tutmaktan ibaret değil. Eski deneyleri inceleyen Slepian, anksiyetenin en kararlı fiziksel ifadeleri bile değiştirdiğini biliyordu; bu yüzden poker masasında gördüklerinin de benzerlik taşıdığını düşündü. Kanıtlamak için 40 yeni katılımcı bulup videoları seyrettirdi. Ama bu defa soruyu değiştirmişti. Bu 40 kişiye, oyuncuların kollarına bakıp, onların ne kadar kendinden emin olup olmadıklarını ölçmelerini istedi. Cevapları eldeki kartlarla eşleştirdi. Yine uymuştu (Hareketlerdeki pürüzsüzlüğe bakıp karar verenler 0.29'luk korelasyon yakalamıştı). Elinde iyi kart olanın, masaya çiplerini sürerken, eli kolu titremiyordu. Blöf yapan veya kararsız davranınsa tam tersi. Yani şimdi en usta poker oyuncularının bile çalışacak yeni bir dersi var. Poker beceri işi mi, şans işi mi? sorusuna daha uzun zaman cevap aranacak. Esas cevap, her zaman tecrübeyle sabit. Poker ustaları meraklılara Zevkine oynayın, abartmayın, ocağınızı yıkmayın diyor. Poker ustaları en önemli kuralı en başta veriyor: Önemli olan katılmak değil kazanmaksa, her el oynanmaz. Pas geçmeyi öğrenmeli. Azıcık durup nefeslenmeli. İyi oyuncular etrafa bakıp insanları, reaksiyonları izler. Kartlara çalışır. Daha çok oynamak, daha çok kazanmak anlamına gelmiyor. Genellikle daha çok kaybedilir. Tabii oynayan kişi stajını şampiyonların masasında yapmadıysa. Ya da bizzat şampiyon değilse... Sarhoşken yapılmayacak ilk şey, eski sevgiliyi aramak. İkincisi de poker oynamak. Her şeyi unuttuysanız bile seyrettiğiniz onca casino'lu filmi hatırlayın. Kasa her zaman kazanır da oyuncu sarhoşken daha çok kazanır. İki kadeh bile gevşeyip bahisleri yok yere artırmaya yetiyor. Sözümüz tabii ki Arkadaşlar arasındayız, dostların sofrasındayız diyenlere değil. Oyuncunun içkiyle arası olmayabilir ama bu, her durumda masaya oturabilir demek anlamına da gelmiyor. Profesyonel oyuncular bu konuda biraz zorlayıcı ve sıkıcı kurallara sahip. Ne zaman poker oynanmaz? sorusuna verdikleri bir diğer cevap da şu: Sıkıntı tavan yapmışken... Sevgilisinden ayrılan, işe kafası takılan, hayatını hale yola koyamayan, bu mevzuları masada da çözemez. Kafada çözer. Gidişat buysa sinema, spor OK; masalara çökmekse ciddi hata. Türkçesi: Çoluğun çocuğun rızkını yemek ayıptır. Şampiyonlar der ki, birisini etkilemek için, sırf kazanacağına inandığı için ya da sabırsızlıktan yerinden duramadığından bahisleri yükseltenden adam olmuyor. Poker masasında da, hayatta da... Kart sayanların Hollywood filmlerinde işi zor. Eninde sonunda yakayı ele veriyor, o yakadan tutularak casino'dan dışarı atılıyorlar. İsimleri kara listeye bir daha silinmemek üzere yazılıyor. Kart okumak biraz daha farklı: Masada ne oluyor, şimdiye dek ne çıktı, ortada ne olabilir; yazlıkta okey oynamaktan hallice işte... Ama profesyonellere göre işin yarısı da bu. Diğer yarısı da insan okumak. Kimin ne tiki var, kaş göz ne zaman seyiriyor, kim ne zaman geriliyor... Şampiyonların ortak kanısı şu: En poker suratlı oyuncunun hareketleri bile uzun uzun incelenirse kendini tekrarladığı görülür. Pokerden dilimize geçen en işlevsel kelime: Blöf. Kullanım alanı sınırsız. İşin ehlinin anlattığına göre blöfle bir el kazanılır, hadi ikinci, üçüncü de belki ama masadan kazanarak kalkmak mümkün değil. Bedavadan klişe gibi olacak, yine de yazalım: Hayatta da öyle... Bilenlerden bir ders daha: Masaya para süren, sırf sürdü diye oyunda kalırsa kaybeder. Kabul etmek zor belki ama sürülen para artık masanın, oyuncunun değil. Sırf bu yüzden ocağı yıkılan çok adam gördük filmlerde, yalan değilmiş demek...


Boran ile bundan tam üç sene önce o dönem yeni çıkarttığımız Miss Vogue'un ikinci sayısında yayımlanacak bir röportaj sayesinde tanışmıştık. Çekim boyunca tüm ekibin Boran'ın çalışılması ne kadar kolay ve mütevazı bir insan olduğundan bahsettiğini hatırlıyorum. Çekim bitip de röportaja oturduğumuzda, yıldızı yeni ama göz alıcı bir şekilde parlayan 25 yaşındaki bu oyuncunun sakin, olgun tavrının hepimizi ne kadar etkilediğini de. O günden bu güne kariyerine üç dizi ve bir film ekleyen Boran'ın, karakteriyle samimiyetinden hiç taviz vermediğini de bilgisayarının ekranını bu röportaj için bana Ankara'daki lise odasından kocaman bir gülümsemeyle açtığında anlıyorum. Üç sene önce yıldızı parlayanlar listesine üst sıradan giriş yapmış bu oyuncunun, bugün GQ Men Of The Year töreninde Eşitlik Özel Ödülü'nün sahibi olmasına ise hiç şaşırmıyorum. Henüz kariyerinin çok başlarında beğendiği rolleri seçip, peşlerinden koşup, kendini kanıtlayarak almakla kalmayıp, oynadığı her rolün sonuna kadar hakkını veren bir oyuncu o. Ne istediğini bilen, bu isteği gerçekleştirmek için sadece yeteceğine güvenmeyip çok çalışacak kadar yetkin ve azimli. "Ben uzun bir süre, neyin içinde kendimi mutlu hissedeceğimi, neyle var olmak istediğimi aradıktan, yanlışları görerek deneyimledikten sonra kendim için doğru olan ve ilk günkü tutkuyla yapmaya devam ettiğim bu mesleğe başladım diyor. Hem özel hayatında hem de mesleğinde en çok beslendiği şeylerden olan samimiyet ve dürüstlüğü hemen seziyorsunuz. Genç yaşta Ankaralı bir çocuk olarak, oyunculuk hayaliyle İstanbul'a konservatuarda okumaya gelmiş. Yeni şehre ayak uydurmanın, okulda hayatta kalmanın, hakkındaki önyargıları kırmanın kolay olmadığını tahmin etmek zor değil. Tutkuyla bağlandığı mesleğin aslında beraberinde cesaret kırıcı pek çok küçük detay getirdiğini de zamanla deneyimlemiş Boran. Başlangıçta karşılaştığı bu zorlukları daha sonra 'oyunculuk sayesinde insanların kalplerinde ve zihinlerinde küçük de olsa bir kapı açabilmek' inancıyla aşmış. Dört sene boyunca Oyunculuk için tekrar tekrar inşa edildik diyerek bahsettiği konservatuardan çıktığında 'başkalarını kabullenmek' yerine, 'kendini olduğu gibi tanıyıp kabul etmenin' değerini anlamış. Sektöre attığı ilk adımlarda karşısına çıkan klişe beklentilere ayak uydurmayı reddedişi de bundan. Beklentileri karşılamak yerine kendi inandığı yolu seçip eleştirilme pahasına da olsa o yolda yürümesi şu an sahip olduğu başarıyı bir üst seviyeye taşıyor. Aslında hayran olduğu mesleği icra ettiği bu zaman boyunca dolaylı yoldan da olsa, insanlara farklılıkları benimsemeyi, eşitliği ve hoşgörüyü aşılayan bir karakter karşımdaki. Bizim işimizin doğasında; Antik Yunan döneminde ilk tiyatro kurulduğundan beri insanları anlamak, seyirciyle empati kurmak var. Türkiye gibi bir gözü batıya dönük ama kökleri doğuda uzayıp giden bir coğrafyada bu empatiyi kurabilmek için her daim gözlemlemeniz, önce kendinizi sonra etrafınızı çok iyi tanımanız gerekir diyor. Oyunculuğunu merkezine oturttuğu empati ve anlayış duygularının karakteriyle bu kadar iyi örtüşmesi, mesleğinde bu denli hızlı ve başarılı bir ilerleyiş yakalamasının tesadüf olmadığın kanıtı. Konu farklılıklardan açılmışken, Eşitlik Özel Ödülü'nü alırken kurduğu Bunu bir ödül değil, bir vesile olarak görüyorum cümlesini hatırlıyorum. Ben özgün olmanın, iyi bir hikaye anlatmanın gücüne inanıyorum. Ödül sayesinde bu konuların konuşulmasına olanak sağladığımızı düşünüyorum. Eşitlik sadece kadın erkek arasındaki bir mevzu değil artık. Ben her yerde eşitlik görüyorum. Bunu böyle görmeyen insanları da anlamakta zorlanıyorum diye devam ederken, gözlerinde, verdiği mesajın gücü var. İçindeki boşlukları, hoşgörü ya da empati yerine karşısındakini farklı görüp dışlayarak doldurmaya çalışan zihniyetten şikayetçi. Hepimizin hayatında var bazı kırılmalar, zorluklar. En klişe cümledir: Yargıladığın başına gelir. Gerçekten de öyledir. Sen başına geleni görebildiğin, kendi farkındalığına varabildiğinde içindeki eleştiriler herkese karşı bir farkındalığa dönüşür bence derken farklılıkların kabul görmesinin sadece kendi sektöründe değil, hayatın her alanında ne kadar vazgeçilmez olduğunu anlatıyor. Derin mevzulara girdik! diye gülüşüyoruz. Tüm bunları büyük bir yerden söylemek gibi bir niyeti olmadığının, hem tecrübe hem de yaş olarak daha öğrenecek çok şeyi olduğunun altını çiziyor. Yaşıtlarına kıyasla sahip olduğu ağırbaşlılık ve konulara farklı açılardan bakabilme yeteneğinin kaynağını merak etmeden edemiyor insan. Yaptığım iş bana bu konuları derinlemesine düşünme imkanı verdi. Bu konuda da elimden geldiği kadar okuyorum. Bizim mesleğimizde öğrenip gelişmenin sınırı yok cümlesiyle, konuştuğumuz Zoom penceresinin ekranının kenarından gözüken 20 ciltlik Meydan Larousse serisi birleşince taşlar yerine oturuyor. Yazının tamamı GQ MOTY 2020 Özel Sayısında...


Botsvana'ya gitmeden önce, coğrafi zıtlıkların insan ruhunda dramatik etkiler yaratabileceğini aklımdan dahi geçiremezdim. Bir Afrika safarisinden beklentim, tutkuyla sevdiğim yaban hayatının başka kıtalarda göremeyeceğim zenginliğini yakından izleyip fotoğraflamaktan öte değildi. Beş yüz bin kilometrekareye yayılan bir ülkede önce kuraklığa mahkum tuz havzalarında, ardından su basması sonucu deltaya dönüşmüş çöl topraklarında kah ciplerle kah kanolarla bata çıka yaşadığım macera ise ancak filmlerde görebileceğim türdendi. İşte size bu yaşadıklarımın hikayesini anlatmak isterim. Botsvana, safari turizminde son yılların yükselen yıldızı... Afrika'nın güneyinde kalan elmas zengini topraklarda aynı zamanda kıtanın en yırtıcı hayvanları, en büyülü kuşları ve en zarif antilopları yaşar. Örneğin çoğunuzun mirket olarak hatırlayacağı kuyruksürenleri, belgeseller dışında sadece Kalahari Çölü'nde görebilirsiniz. Kızıl leçve olarak bilinen muhteşem zariflikteki ceylan türü dünyada sadece Okavango Deltası'nın sularında koşturur. Kıtanın en kalabalık fil sürülerine aynı zamanda eşsiz gün batımlarıyla tanınan Chobe Nehri'nde rastlanır. Tüm bunlar ve daha fazlasıyla misafirlerine elmastan daha değerli şeyler sunan bir Afrika ülkesidir Botsvana... Coğrafi olarak zorluklar diyarıdır. Denize kıyısı olmayan ülkenin bütününe baktığınızda, Kalahari'nin çorak topraklarına mahkum gibi görünür. Oysa ki her yaz komşu ülke Angola'nın haşmetli dağlarından eriyip gelen kar sularının adeta bir taşkın gibi çölü basması sonucu oluşan Okavango Deltası, ülke için hayat demektir. Taşkınla birlikte bir anda çöllük alan dört tarafı sularla çevrili adacıklarla kaplanır, bitkiler ve hayvanlar suya kavuşur, hayat adeta yeniden canlanır. UNESCO'nun dünyanın denize dökülmeyen bu en büyük iç deltasını doğa mirası ilan etmesi bu sıra dışı oluşumdandır. İdeal bir Botsvana safarisi, ülkenin kuzeydoğusunda, Kalahari Çölü ile çevrili Makgadikgadi tuz düzlüklerinden başlar. Kuş uçmaz kervan geçmez diyebileceğim bölgenin dünyayla tanışması, hüzünlü bir hikayeyi de içerisinde barındırır. Safarim sırasında birkaç gün geçirdiğim Jack's Camp'e adını veren Jack Bousfield, Afrika'nın en azılı timsah avcılarından ve en ünlü doğa rehberlerinden biridir. Uzun yıllar Zambiya'da av turizmiyle uğraşan, 50 binden fazla timsah öldürdüğü bilinen bu efsane adam, Sahraaltı Afrika'da 1980'lerde avcılığın yasaklanmasıyla fotoğraf safarilerine yönelmeye karar verir. Ancak oğlu Ralph ile Botsvana'ya kamp kurmak için arazi bakmaya gittiklerinde bindiği pırpır uçağın düşmesi sonucu hayatını kaybeder. Aynı kazadan yaralı kurtulan Ralph, babasından devraldığı mirası sürdürmekte kararlıdır. Uzun uğraşlar sonucu, Makgadikgadi'de ilk kampını açar. Jack's Camp, çoğu insan için, tıpkı Botsvana gibi, cesaretin öyküsüdür. Botsvana'ya safariye gelenler, kolayca ulaşabilecekleri ve sayısız hayvan türünü görebilecekleri Okavango Deltası'nda rahatlıkla bir hafta vakit geçirebilecekken, ufukta tek bir canlının gözükmediği Makgadikgadi'ye mutlaka vakit ayırır. Makgadikgadi'de günler Ralph'in bahsettiği sessizlikte geçerken etrafınızı çevreleyen sonsuzluğu iliklerinize kadar hissetmek tarifi zor bir mutluluktur... Bir efsanenin adını taşıyan Jack's Camp, uçsuz bucaksız tuz düzlüklerinde, adeta bir hiçliğin ortasında bir vaha gibi yükselir. Yeşil kanvas çadırlar, kırmızı müslin kumaşlardan duvar perdeleri, sayvanlı yataklar, vintage haritalar ve kıta tarihine ışık tutacak antika eşyalarla dekore edilen kamp, sadece Botsvana'nın değil, tüm Afrika'nın en ünlü çadır konaklamalarından biridir. Burada gündüzleri farklı aktivitelerle bölgeyi keşfedersiniz. Dileyen quad bisikletlerle çölde sırtlan peşine düşerken dileyen at sırtında ya da dört tarafı açık arazi araçlarıyla siyah yeleli aslanları kovalar. Geceleri kamp ateşinin etrafında diğer konuklarla sohbet etmek istersiniz, ama gözlerinizi sonsuz yıldızlı semadan alamadığınız için sessiz kalmak tercihiniz olur. Odanıza çekilip başınızı yastığa koyduğunuzda, çadıra vuran rüzgarın sesini bir yırtıcının hırıltıları zanneder, uykusuzluktan baygın düşene kadar Kalahari'den esen yelleri dinlersiniz... Makgadikgadi'ye veda etmek hiç kolay olmaz. Ancak ideal bir Botsvana safarisinin ikinci durağı mutlaka Okavango Deltası olmalıdır. Sudan hoşlanmadığı bilinen aslan ve leoparların bile tutunacak bir kara parçası bulmak için yüzmek zorunda kaldığı, fillerin sabahtan akşama sevinçle banyo yaptığı deltada yaşam; tüm yaz boyunca suya kavuşmanın getirdiği mutlulukla geçer. Kalahari'nin sessiz sonsuzluğu Okavango'nun kuş sesleriyle bölünür. Beş yüze yakın sıra dışı kuş türünün yaşadığı sulak alanda mokorolarla safariye çıkmak, maceranın diğer adıdır. Mokoro, Afrika sosis ağacı ya da abanoz ağacından elle oyularak yapılan geleneksel bir kano çeşididir. Okavango'nun sığ sularında yerli halkın ulaşımı sağlamak için kullandığı bu küçücük kanoyla sazlıklarla kaplı dar su kanallarının arasından ilerleyerek safari yapılır. Su kenarına serinlemeye gelen filler, zebralar, zürafalar, suda yüzen antiloplar derken az ötede, suyun biraz derinleştiği noktada bir timsah ya da suaygırının sizi bekliyor olabileceği gerçeği aklınızdan hiç çıkmaz. Okavango'da nadiren de olsa suaygırlarının kanoları devirdiği tatsız olaylar yaşanır. Korku, buraya gelmeden geride bırakmanız gereken tek duygudur. Yerine koymanız gereken ise, mokoroyu kürekle idare eden rehberinize güvenerek, UNESCO korumasındaki bu doğa harikası deltada saatlerce yol alabilmenin eşine az rastlanır bir deneyim olduğunu bilmenin verdiği şükür duygusu olmalıdır. Okavango'da tabii ki kara parçalarında 4 x 4 araçlarla klasik safarilerinize devam edebilirsiniz. Ancak mokoro deneyimi yaşamadan buradan ayrılmak büyük eksiklik olur. Deltada her kampta mokoro aktivitesi sunulmaz. Planlama yaparken bunu dikkate almanız, suya yakın konumlanan kamplardan birini seçmeniz elzemdir. Bousfield, bu yüzden hem Jack's Camp hem de Okavango'da yeni hizmete açtığı Duke's Camp için, safari turizminde doğal çevrenin korunmasını hedefleyen bir işletme anlayışı sunan Natural Selection Travel ile çalışmayı seçtiğini söylüyor. Natural Selection , Botsvana, Namibya ve Güney Afrika'da tamamen sürdürülebilir turizmi hedefleyen 22 sıra dışı kamp işletiyor. Bunların en yenisi olan Okavango'daki Duke's Camp, deltanın el değmemiş bölgelerinden biri olan kuzey topraklarında yer alıyor. Sadece sekiz çadırdan oluşan Duke's, Eskidünya safarilerini anımsatan dekoru ve bizzat Ralph tarafından eğitilen rehber kadrosuyla deltada otantik maceralar vaat ediyor. Ralph gibi son derece profesyonel bir ismin işbirliği yapmayı seçtiği Natural Selection Travel için safariye gelenlerin karbon ayak izinin sıfıra indirilmesi ve doğanın sonsuza dek korunması, ticaretten daha önemli. 2017 yılında bu bilinçle kurulan şirketin bana göre en büyük başarılarından biri, Okavango'nun tam ortasında, uzun yıllar av turizmine hizmet etmiş ve büyük ölçüde hayvan popülasyonunu kaybetmiş Khwai Concession'ı yok olmaktan kurtarması oldu. Son birkaç senede tekrar tekrar ziyaret ettiğim bu imtiyaz alanında nesli kritik derecede tehlike altındaki Afrika yaban köpeklerini gördüğüm safariler yaptım. Sayıları çok azaldığı için Afrika'da her yerde karşınıza çıkmayan bu türün yeni bir yaşam alanına kavuşmuş olması ve bu sayede nüfusunun artması, Okavango'da bugüne dek yaşadığım en değerli tecrübelerden biri oldu. Mutluluğumu Khwai'nin yeni safari kamplarından Sable Alley'de gün batımına karşı kadeh kaldırarak kutladım. Gezegenimizin büyük ölçüde tahrip olduğu bir tuhaf modern çağda, her şeye rağmen bir canlı türünün daha varlığını sürdürdüğünü görmek ve insanların yaban hayatıyla bir arada nasıl huzurla yaşayabileceğine şahit olmak, Botsvana'nın uzun yıllardır bana verdiği en değerli hatıralar arasında yer alacak.


Refabric modacılar için Midjourney denebilir, istediğiniz detaylarla kıyafet tasarlayabiliyor, bunu fotorealistic bir şekilde gösterebiliyor, detaylarıyla oynayabiliyorsunuz. PRO versiyonunda ise artık tam bir deneyimli tasarımcı gibi çalışabiliyor, koleksiyon dataları kullanarak istediğinize daha yakın tasarımlar çıkartabiliyorsunuz. Londra'da yaşayan Alena Stepanova etnik stilleri yapay zeka ile birleştirerek, inanılmaz işler ortaya çıkartıyor. Etnik parçalarla yeni nesil dokuları birleştiren, daha sonra da bunları çok uyumlu mücevherle birleştiren Alena'nın işleri çok ilgi çekmeye başladı bile. Parisli IA Thinking'in popüler kültür ve birbirine zıt malzemeleri kullanarak yarattığı tasarımlar oldukça ilgi çekiyor, bazen çok kısıtlı renk seçimleriyle ortaya çıkarttığı tasarımlar sınırları zorluyor, kaçırmayın. Barbara İtalya'dan yarışmamıza katılıyor, tam da bir İtalyan ruhunu yansıtıyor. Canlı renkler, inanılmaz bir detaycılık, her koleksiyonda onlarca farklı tasarımla modaya katmak istediği enerjiyi canlı canlı size hissettiriyor. Katman katman giyinme konusuna da yeni bir bakış açısı getirdiğini söyleyebiliriz. Hippie Barbie serisini kaçırmayın! Şimdi modadan biraz daha farklı tasarım alanlarına girelim, Midjourney gibi araçları yeni hikayeler anlatmak, tasarlamak için kullanan yeni nesil hikaye anlatıcılarıyla tanışalım! Tüm görsel dünyanın bir başka evrene göre tasarlandığı, buradaki karakterlerin ve olayların detaylarına inildiği inanılmaz bir evren tasarlanmış, incelemenizi öneririm. Arca bambaşka bir dünya. Bu retro- masal diyarı, renkli karakterler ve vintage havasıyla dolup taşıyor. Onların ne yaptığını öğrenin ve bu eğlenceli hesabı takip edin! Eğer biraz tuhaflığa hazırsanız ve büyük tüylü hayvanları seviyorsanız, bu hesap yeni favoriniz olacak! @ryank. taylor tarafından tasarlanan, farklı bir geleceğe ait vintage fotoğraflar için takip edin! Bu büyüleyici Instagram hesabı Kowloon Surlu Şehri'nin harikalarını belgeliyor. Orada yaşayan ilginç insanlarla tanışın ve bu büyük şehrin nasıl işlediğini keşfedin! Mars'taki ilk koloni olan Midnite'ta yaşayan Synthografik Gazeteci Kooper ile tanışın ve maceralarını takip edin! Son olarak da yapay zekayı gerçek hayatta yakalayamayacakları anlar için kullanan fotoğrafçılar ve mimarlara geçelim ve bakalım ne gibi hayal ürünü tasarımlar ortaya çıkmış! Bu kategorinin ilk misafiri bir Türk, hem de dünyaca ünlü Alper Yeşiltaş! Ünlüleri yapay zeka sayesinde yaşlandırdığı fotoğraflarıyla daha da ünlü hale geldi, bu kategorideki en yeni kafada işleri çıkartmaya devam edeceğini umuyoruz! Jos Avery ismi belki yabancı gelmeyecektir, zira kendisi tüm sanat dünyasını fotoğraflarının gerçek olduğuna inandıran sonra da AI ile bunları ürettiğini açıklayınca oldukça fırtınalar estiren bir sanatçı. Fotoğraflarının kalitesi gerçekten yapay zekanın yeteneklerini sorgulatıyor! Joshua Vermillion, Nevada Üniversitesi'nde öğretim görevlisi olan inovatif bir mimar. Tasarımcı, mimarlık ve AI sanatı arasında bir bağlantı oluşturma üzerine odaklanıyor. Josh tarafından geliştirilen AI ile üretilen sanat, parametrik ve jeneratif mimari tasarımların keşfi olarak tanımlanmakta. Amerikalı Carlos Banon, Midjourney AI aracılığıyla dijital tasarımı araştıran ünlü bir AI sanatçısı ve mimar. Banon, STUD Singapur'da öğretim üyesi yardımcısı olarak çalışmakta, AIRLAB Singapur'un direktörü ve yapay zekayla yeni ürünler tasarlayarak mimaride çığır açma peşinde. Yazımızın sonuna geldik, umarım size tasarım anlayışınızı nerelere kadar geliştirebileceğinizi düşündürecek örnekler verebilmişimdir!


Sizi biraz daha gereyim o zaman. Bu erken başarıya bir de GenZ'nin en çok şikayet edilen 'planlamamak', 'birçok şeyle aynı anda uğraşmak', 'hızlı sıkılmak', 'yerinde duramamak', 'kuralları kabul etmemek' gibi özelliklerini taşıyarak ve sahiplenerek ulaşmış. Onu dinlerken özgüvenine hayran kalıyorsunuz. Hedefi olan ama fazla plan yapmayan biri var karşınızda. Ona sorabileceğiniz birçok sorunun cevabı: içimden öyle geldi. Öyle mi? Evet güzeldi. Giyinmeyi seviyorum. Ama tek bir tarzda da kısıtlamıyorsun kendini, mesela seni bir klibinde smokin ile görebilirim gibi hissediyorum. Giymeyeceğim şeyler var ama ta ki kameradan kendimi görene kadar! Görmeden aklımdan şunu giymem diyemiyorum sana ama giymeyeceğim, üstüme yakıştırmadığım şeyler oluyor. Bugün çekimde de mesela önyargılı yaklaştığım şeyler vardı ama sonra kamerada görünce fikrim değişti. Prodüktörler öncelikle benim için en büyük etken. Los Angeles kariyerimi daha iyi ilerleteceğimi düşündüğüm bir yer. Aynı zamanda oranın kültürüne hakim olmak istedim biraz. Stüdyoların en gelişmişleri orada, kafalar açık, partiler geniş. Karşılaşabiliyorum evet. Mesela bir gün bir doğum günü partisinden stüdyoya geçildi, stüdyoda Future ve Metroboomin ile karşılaştım. Tahmin etmiyordum karşılaşacağımı. İçeri bir girdim yan yana oturuyorlar. Benim için acayip bir duygu böyle dev isimlerle aynı ortamda olmak. Şu an dünya çapında olan, çok başarılı bulduğum prodüktörlerden Metroboomin'ın tüm ekibini tanıyorum orada. Onlarla tanışmak bile büyük bir olaydı benim için. Ki insanlarla tanışmaya devam ettikçe kendi kişisel gelişimimi hızlandırıyormuş gibi hissetmek beni pozitif anlamda iyi etkiliyor. Daha iyi spor yapıyorum orada, oksijen daha iyi o yüzden fiziksel olarak da daha iyi etkiliyor. Benim değişmiyor, her yerde bir günde bitiririm ben şarkıyı. Şöyle başından anlatayım; benim mesela arabada giderken bir anda aklıma bir melodi geldiğinde önce bir dörtlük yazıp kaydettiğim oluyor notlarıma. Şarkıyı yapacağımız sırada beat dinlerken bütün notlarıma bakıyorum hangisi olabilir diye. Ondan sonra 2-3 tane verse seçiyorum önceden yazdıklarımın içinden ve devam ediyorum yazıp bitirmeye. Sonra hemen kayıt alıyorum. Kaydım zaten çok hızlı gerçekleşiyor. 1 olmadı, 2 olmadı, 3. kayıt garanti oluyor. Bırakmıyorum aslında. Ben her verse yazdığımda bütün verse'lerimi topluyorum. Kafamdaki arenje'yi prodüktöre aktarıyorum. Diyorum ki ben böyle duymak istiyorum, ona yönlendirmelerde bulunuyorum. Miks-mastering aşamasında tamamen onlarda ama benim 40. revizelere kadar çıkmışlığım oluyor, sürekli git gel şeklinde. Hemen yayınlayayım istiyorum ama çok yükselirsem. Yani enerjim çok uyuşuyorsa, şarkıyı çok sevmişsem o an hemen çıkartalım kafasına giriyorum. Ama bu beklesin biraz falan diyorsam bekliyor. Öyle şu an beklesin diyerek kenarda duran 60-70 şarkım olmuştur belki. Valla şu an ölsem önümdeki 10 seneyi doldururum.


Adrenalin, ya da Organize İşler'deki deyişiyle ardinal kimimiz için yüksek bir binanın tepesinden aşağıya bakmak kadar basit bir olayla hayat bulurken, kimilerimiz içinse bir tık daha uç durumlarda ortaya çıkabiliyor. Bu, hayat tarzınız ya da mesleğinizle de çok ilintili bir şey değil aslında. Tamamen yapı meselesi. Motosiklet kullanıcılarının oldukça haşır neşir olduğu bu hormonun belirleyici özelliklerinden biri de her zaman biraz daha fazlasının isteniyor oluşu. Çok arsız bir hormon, önce gözünüze hoş görünüyor, baktı ki siz de ona karşı boş değilsiniz hemen bir adım ötede buluşmayı teklif ediyor. İtiraf etmeliyim ki ben de bu tuzağa zaman zaman düşenlerdenim. Bir örnekle anlatmak isterim. Sene 2015, dostum ve bu maceradaki kurbanım Yalın Manço ile altı günlük Garden Route için Cape Town'a gittik. Senelerdir orada yaşayan Sarper Sesli'nin misafiri olarak altımızda BMW R 1200 GS'ler ile belki de dünyada görüp görülebilecek en heyecanlı virajları geçeceğiz. Gelin görün ki biz uçakta bambaşka yaramazlıklar planlamışız, ikinci gün kafes ile köpekbalığı dalışını nasıl araya sıkıştırırız, onu düşünüyorduk. Beş metrelik büyük beyazları teknenin yanından sarkıtılan bir kafesin içinden, birkaç metreden yemek yerken izlemeyi, mümkünse dürtmeyi planlıyorduk. Neyse ki Sarper'i ikna etmek hiç zor olmuyor ve hayatımızın the adrenalin anına geri saymaya başlamakta gecikmiyoruz. Önümüzde, her birinde farklı bir yerde uyanacağımız altı gün vardı. Her ne kadar otantik de olsa şehir havasından bir an önce çıkıp kendimizi Afrika doğasına bırakmak üzere yola koyulduk. İlk durağımız Western Cape. Buraya kadar gelmişken Afrika'nın en ucu diye tanınan Ümit Burnu'nu pas mı geçeceğiz? sorusuna Sarper'den cevap jet hızıyla geldi. Ümit Burnu Cape Yarımadası'nın en güney ucuymuş, yani Bartolomeu Dias'ın 1488 yılında yaptığı bir kelime cambazlığının yükünü yıllarca bizler taşımışız. Gerçek kahraman Cape Agulhas'ın da güzergahımızda olduğunu duyunca, bu seyahat boyunca ilkokuldan kalan tüm bilgilerimizi unutup, kendimizi tur rehberimizin planlarına bırakmaya karar verdik. Soldan akan trafiğe, trafik kurallarına harfiyen uyan sürücülere ve kaymak gibi asfalta alışmamız biraz zaman aldı. Müthiş bir doğanın içinde yapılan yaklaşık 140 kilometrelik seyahatin nasıl bittiğini ben tam olarak kestiremedim. Ülkemizde rastladığımız inek ve bilumum küçükbaş hayvanın aksine, yol kenarlarında duran devekuşlarını sayarken ilk durağa gelmiş bulunduk. Güney Afrika'da sıklıkla rastlayacağınız devekuşu, babun, sincap gibi hayvanlarla haşır neşir olmak iyi hoş da, bizim Van Dyks Bay'deki randevumuz biraz daha hareketli bir dostumuzla: Büyük Beyaz Köpekbalığı. Kısaca özetlemek gerekirse görevimiz, motor kıyafetlerinden ve kasktan kurtulup, dalış giysilerini giyip, bizimle aynı zamanlarda ve aynı coğrafi noktada aklını kaçıran yaklaşık 30 kişiyle birlikte, 1000 beygir gücündeki bir tekneyle yaklaşık bir saat boyunca kıyıdan açılıp, görevli ekibin teknenin yanına sarkıttığı bir kafese girip, bir müddet boyları 5-6 metreyi bulan büyük beyazlarla denizin altında haşır neşir olmak. Kendimizi bu kısa maceraya hazırlarken bize imzalatılan feragatnamelerin, duvarda asılı olan köpekbalıklarına dokunmayın uyarılarının ve önümüzde olan ve son dakikada vazgeçip kafese girmeyen ve bembeyaz bir yüzle geri dönmek isteyen kişilerin varlığının çok da yardımcı olduğunu söyleyemem. Halbuki bir önceki gün Cape Town'da Sarper'den aldığımız son dakika bilgisi sayesinde bizim içimiz son derece rahat! Kahveye arkadaş olsun diye açtığım sohbet şu diyalogla yerini derin bir sessizliğe bırakmıştı. Hiç kaza oldu mu bu dalışlarda? sualine cevap her zamanki soğukkanlılığıyla Sarper'den geldi. İlkokul bilgilerimizi gereğinden erken terk etmiş olmanın pişmanlığıyla teknemize dönelim: Önümüzdekiler teker teker vazgeçedursunlar, Yalın ve ben kafesin içindeki yerlerimizi aldık. Ritüeli kısaca anlatmam gerekirse, mürettebat biz fanileri bu kafeslere doldurduktan sonra çeşitli balık ve et artıklarıyla zenginleştirilmiş bir nevi mayiyi suya döküp, teknenin orasına burasına vurarak ses çıkarmaya başlıyor. Büyük beyazları çekmek için sadece büyük ton balığı kafaları kullanılıyor. Bu yasal bir zorunlulukmuş, eskiden kullanılan balık kanı ve ton balığı etleri büyük beyazları agresifleştirdiği ve kolay beslenmeye alıştırdığı için yasaklanmış. Bu nedenle besin değeri taşımayan ancak sadece büyük beyazları çekecek kokuyu salgılayan bu kafalar kullanılıyor. Teknenin ön kısımlarından biri de iki boyutlu bir fok maketini suya atıp dolaştırmaya başlıyor. Teknenin üzerinde meraklı gözler büyük beyaz ararken, biz de kafesin içinde acaba şu anda herhangi bir yerim kafesin dışına çıkıyor mudur" düşüncesiyle bekleşiyoruz. Şanssız olduğumuz bir durum var: sudaki görüş mesafesi beklentinin çok altında. Sonradan öğreniyoruz ki bu, sudaki plankton miktarının fazla olmasından kaynaklanıyormuş. Bu durumda kafesin içinde balina da mı beklemeliydik? Çok değil birkaç dakika içinde ilk beyaz kendini gösterdi. Suyun altından görmek çok zor olduğu için dostumuzla su yüzeyinden selamlaştık. Bir derken dört oldular. Kafesin dışında kan gövdeyi götürmeye başladı. İplerle atılan her et parçasının yok edilmesi saniyeler alıyor, açık bir köpekbalığı ağzını 20-30 santimetreden görme frekansımız gittikçe sıklaşıyordu. Hızını alamayan birisi iki boyutlu fok maketini de mideye indirince bizim yavaş yavaş çıkma zamanımızın geldiğini anladık. Kendini koyuvermemiş olanlarımızı da dev dalgalarla dolu geri dönüş yolu perişan ettikten sonra, biz bir grup boş bakan insan, kendimizi bir süre sonra yeniden karada bulduk. Yol değil, okyanus yorar diyen Sarper haklı çıkmıştı, kendimizi bir an önce sabit bir mekana çivilemek ve bir kadeh kırmızı şarap hayali gözümüzde canlanır olmuştu. Tur rehberimiz yedi farklı büyük beyaz gördüğümüzü anlatıyordu dönüş yolunda. Daldığımız bölgede sadece 3-4 gün kalıyorlarmış. Oradan Avustralya'ya doğru göçe devam ediyorlarmış. Bu nedenle dalışta denk geldikleri köpekbalıkları sürekli değişiyormuş. Aynı turda hipopotamların yaşadığı bir göletin hemen yanında çadırda kalarak ya da timsah havuzlarını bir hayli yakından ziyaret ederek ve doğal parkta bir çıtayı gidip okşayarak da adrenaline selam çakmıştık. Ama bir karış mesafeden parmağım büyüklüğündeki onlarca diş ile dakikalarca haşır neşir olmak şimdiye dek yaşadığım en uç anılardan biri olarak aklıma kazındı.


Sıcak hem de çok sıcak, her geçen dakika attığı her adımda ısı biraz daha yükseliyor, aldığı ılık nefesler zihnini bulandırıyor yavaş yavaş. Çok susadım, bir bardak su içsem diye geçiriyor aklından sonra hemen kovalıyor bu düşünceyi. Çünkü su içerse tuvalete gitmesi gerekir. Üzerindeki kat kat giysileri çıkaramaz daha, henüz mola saatine zaman var. Cerrahpaşa'da Covid-19 hastalarına bakan ekibin üyeleri kat kat koruyucu giysilerinin altında virüsle başa çıkmaya, zamanla yarışmaya ve hayatta kalmaya çalışıyor. 20 yıldır böyle bir şey görmedim diyor Aycan hemşire, hastanenin yoğun bakım sorumlusu ve koordinatörü. Oysa daha önce bir sürü kriz, afet ve hatta terör eylemleri yaşamıştık diye devam ediyor Aycan Kenez Yayık, yüzüne uzak bir acı hatırayı zihninde tarayanların hüznü oturuyor. Yoğun bakım servisinde çeşit çeşit makinelerden sesler yükseliyor, mekanik uyarılar kurşuni duvarlara çarpıp servisteki ağır havaya telaş katıyor birden. Hızla sesin iyice yükseldiği yöne koşuyor herkes, kısa süre sonra ortalık sakinliyor. Korkulan olmuyor. Başlarda daha kötüymüş. Acil Tıp Anabilim Dalı uzmanı Dr. Yonca Akdeniz Amerikan yapımı bir filme benzetiyor yaşadıklarını ama bu herkesin izlemek isteyeceği türden bir film değil. Telefonun tiz alarmıyla sıçrıyor birden. Hiçbir mekanik sese tahammülü kalmadığını fark ediyor o an. Vücudu külçe gibi ağır. Evdekiler ne durumda acaba? Bunu düşünecek fazla vakti yok, hızla kalkıyor yataktan, birkaç saat önce biraz uyumak için bıraktığı görevinin başına yoğun bakıma dönmesi gerek. Giysilerini çıkarıyor, önce ameliyathane formasını geçiriyor üzerine, onun üzerine de koruyucu tulum giyiyor, maskesini yüzüne yerleştiriyor, siperlik, dezenfekte edilmiş terlikler derken en son gün içinde defalarca değiştireceği eldivenlerini takıyor, dakikalar sürüyor hazırlanması. Bu halde kim olduğunu anlamak mümkün değil, o yüzden sırtına adını yazıyorlar içeri girmeden. Ve Covid dünyasının kapısı açılıyor. İlk moladan önce en az dört belki altı saat kalacak içerde. Cerrahpaşa çalışanlarının çoğu, dokuz aydır ailelerini yakından göremiyor. Hayatları bu serviste bu seslerin arasında bu gri renkli gerilim filminin içinde geçiyor. Ailelerine, yakınlarına virüs bulaştırmaktan korkan 370'in üzerinde çalışan, kamu kuruluşlarına ait konuk evleri ve misafirhanelerde kalmayı tercih etmiş. Virüs, hayatımızı her şeyiyle değiştirdi diyen Özkan Karadede salgının başında 10 gün eşiyle ayrı evlerde kalmış, sonra işin uzayacağı anlaşılınca, evin girişinde önlemler almışlar. Kapının yanına bir çamaşır sepeti ve dezenfektan yerleştirmişler. Dışarda giyilen üst baş hemen bu sepete atılıyor sonra dezenfektanlar devreye giriyor sonra sıra banyoya geliyor. Acil Tıp Anabilim Dalı uzmanı Dr. Yonca Akdeniz, Belirsiz bir virüs, kat kat koruyucu kıyafet, yavaş yavaş artan hastalar... Konulan yasaklar, dünyanın her yerinden gelen karışık veriler, sürekli bir kaygı ve topyekun bir savaş. Umarım sonu da filmlerdeki gibi iyi biter diyor. Maskeler, siperlikler ve koruyucu kıyafetler... Hepsi dokuz aydır Cerrahpaşa'da gündelik hayatın parçası. Tıpkı kurtarılan hayatların sevinci ve ölümlerin üzüntüsü gibi. Tehlike daha bitmiş değil. Kış aylarının zor geçeceğinde herkes hemfikir. Yani sağlık çalışanlarının yorgunluğunun üstüne yorgunluk binecek. Marttan bu yana, izin almadan, yakınlarına sarılamadan, ölüm riskini göze alarak çalışıyorlar. Hastalanıp iyileşen doktorlar ve sağlık çalışanları hemen görevlerinin başına dönüyor. Bir de dönemeyip hayatını kaybedenler var. Bir yıla yakın süredir, acil durum sürüyor. Yoğun bakımlar, yatak kapasiteleri doluyor. 16 milyon nüfuslu İstanbul, Türkiye'de salgının başkenti. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, pandeminin yükünü sırtlanan kurumların başında geliyor. Cerrahpaşa'nın en büyük avantajlarından biri kurumsal hafızası. 1893 ve 1911 yıllarında yaşanan kolera salgınlarında tıp fakültesinin bulunduğu yerleşkedeki Takuyiddin Konağı İstanbul halkına büyük hizmetler vermiş. Konak dolunca, bahçede bir de sahra hastanesi kurulmuş. Burada, Türkiye'de ilk koronavirüs vakasının görüldüğü 10 Mart tarihinden Kasım sonuna kadar 500 bine yakın hastaya bakılmış. 142 bin test yapılmış, 18 bini pozitif çıkmış. 2 bin 560 Kovid-19 hastası yatarak tedavi görmüş. Süreçte 4 bin Cerrahpaşa çalışanından 410'u Kovid-19'a yakalanmış. En büyük mücadelenin verildiği bölümlerin başında gelen Yoğun Bakım Anabilim Dalı'ndan Profesör Yalım Dikmen, Belki hatıralarda taburcu olurken insanların yüzlerindeki o mutluluk kalacak. Ama sıra sıra dizilen cenazeler de ayrı bir görüntü. Tezatlar içinde yaşıyoruz diyor Suriyeli genç bir hastanın hikayesini anlatırken. Genç olduğu için bedeni virüsle kolay baş eder sanılan genç, akciğerleri çok hasar görmüş bir halde geliyor hastaneye, hemen yoğun bakıma alınıyor. Ateşlerle, sancılarla geçen gecelerin ardından iyileştiriyorlar onu. Taburcu olacağı gün geliyor ama gülen yüzler birden kararıyor yine, çünkü aynı gün annesinin koronavirüsten öldüğü haberi geliyor. Dekanından hemşiresine Cerrahpaşa Tıp Fakültesi çalışanları bugünleri Yıllar sonra huzurla ve gururla iyi ki oradaydık diyerek hatırlayacaklarını söylüyor. İyileşen çalışanların hepsi görevlerine geri dönüyor. "Salgınla ölümüne mücadele ettik" diyen Yoğun Bakım Anabilim Dalı Başkanı Prof. Fatiş Altındaş, 40 yıldır içinde bulunduğu Cerrahpaşa'ya aidiyet duygusunun ve fedakarlık bilincinin en çok bu salgında ortaya çıktığını söylüyor. Altındaş'ın henüz bir yıl önce evlenmiş iki aylık hamile asistanı, Hocam siz beni Covid hastalarımdan ayırmak istiyorsunuz ama ben de seve seve çalışırım diyerek görevinin başına geçmek için ısrar ediyor. Cerrahpaşa'dakilerin en büyük tesellisi aralarından hiç kayıp vermemiş olmaları ama Cerrahpaşa Tıp Fakültesi'ne uzun yıllar hizmet etmiş enfeksiyon hastalıkları uzmanı Prof. Dr. Murat Dilmener'i, yine Cerrahpaşa'dan emekli olmuş, Türkiye'de 'patoloji'alanında ilk akla gelen isimlerden Prof. Dr. Feriha Öz'ü kaybetmek onları sarsmış. Vefatlarının ardından her iki akademisyenin ismi de acil durum hastanelerine verildi. Sorunun cevabını Cerrahpaşa'nın dekanı Prof. Dr. Sait Gönen veriyor. Derhal, Covid19 hastaları için 17 servis açılmış. Her servise iki asistan, bir uzman doktor atanmış. Yoğun bakımın hızla dolması öngörüldüğü için ameliyathane yoğun bakım ünitesine çevrilmiş. Her ameliyathanede eskiden tek hasta ameliyat edilirken, üç yoğun bakım hasta yatağı ilave edilerek altyapı hazırlanmış. 12 yataklı yoğun bakım 35 hasta kapasitesine çıkarılmış ve 100 yatak hedefi konmuş. Tıbbi Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı Öğretim Görevlisi Mert Ahmet Kuşkucu, semptomları olan arkadaşına yaptığı ilk testin pozitif çıkmasıyla sarsıldığını anlatıyor. İlk vakaların açıklanmasıyla Covid laboratuvarı kurulmasına karar verilince, Kuşkucu en büyük desteği yine meslektaşlarından görmüş. Mikrobiyolog olmayanlar dahi Laboratuvar için yapacağım bir şey olursa haberdar et, PCR'dan anlamasak bile mutlaka yardımcı olacağımız bir şey vardır diyerek yalnız bırakmamışlar. Aşı çalışmalarından müjdeli haberler geldi. Türk bilim insanları Dr. Özlem Türeci ve Prof. Dr. Uğur Şahin'in kurucusu oldukları BionTech şirketi ile Pfizer'ın ürettiği aşının etkinliği yüzde 90'ın üzerinde. Bu aşıyla ilgili faz 3 çalışmalarının bir bölümü de Cerrahpaşa'da yürütüldü. Yine Çin aşısının faz 3 çalışmaları da burada devam ediyor. Dekan Prof. Dr. Sait Gönen, Tünelin ucu göründü diyebiliriz dese de, bu aşıların dağıtılmasının zaman alacağını hatırlatıyor. Prof. Dr. Fehmi Tabak, toplumun belli bölümü aşılanabilirse 2021 sonlarında rahatlama olacağı kanısında. Covid-19 Yoğun Bakım Koordinatörü Aycan Kenez Yayık ise aşıya bel bağlayanlardan olmadığını söylüyor. Aşının bu krizi toptan önleyemeyebileceğini maske, mesafe, hijyen üçlüsünü elden bırakmamak gerektiğini düşünüyor. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi çalışanlarının hepsinin çağrısı toplumun kurallara uyması. Dilekleri, fedakarlıklarının boşa gitmemesi, sağlık çalışanlarının tükenmemesi. Yaşadıkları tüm güçlüklere, ağır günlere, zorlu gecelere, aylara rağmen umutlular. Bu badireyi atlatacağımıza inanıyorlar. Tünelin ucundaki ışığı büyütmek için herkesin yakabileceği bir fener mutlaka var. Onlar hiç yılmayıp bize güç, şifa verirken, umutlarını boşa çıkarmamak hepimizin görevi.


Hobilerini, yeteneklerini ve tutkularını harmanlayıp meslekleri haline getirmiş mutlu insanların nesilleri tükenmek üzereymiş gibi hissederken, yaptığı iş konusunda bitmek bilmez bir heyecan duyan genç birileriyle tanışmak büyük keyif. Ecem Dilan Köse bu heyecanı yaklaşık 10 senedir kendini geliştirdiği dijital sanatlar alanında hiç kaybetmemiş bir sanatçı. İç mimarlıktan mezun olduktan sonra içimdeki enerjiyi atmanın bir yolunu bulmam lazım düşüncesiyle dans etmeye başlıyor. Zamanla kafasında dans etmenin başka yolları da var mı? sorusu beliriyor. DJ'liğe merak sarıyor. O çalarken arkasına yansıtılan dijital görüntüler içine sinmeyince kendi görüntülerini yapmaya karar veriyor. Ebru desenlerini bilgisayarda hareket ettirmenin bir yolunu YouTube'da buluyor. DJ kabininden uluslararası sanat fuarlarına uzanan yolculuğu ise tam burada başlıyor. Komagene Bienali için yaptığı Spine- Omurga işinde hem bu arayışın izlerini hem de Ecem'in dijital kodları kadim gerçeklerle bağlama yeteneğini görmek mümkün. Spine; Nemrut Dağı'nın tepesine 12.000 yıllık kayaların karşısına dikilen 6 metreye 2 metre ölçülerinde bir video enstalasyon. Binlerce yıllık tarihin, o dönemin insanının kullandığı malzemelerin karşısına güncel malzemeler koyduk. İki zamanı birbiriyle tanıştırdık. Onlarla bizim bildiğimiz dilde konuşmanın bir yolunu aradık diye anlatırken bu projeye duyduğu heyecan sesinden belli. Onun eserlerini tasarlarken kullandığı kodların başka bir sanatçının boya ve fırçalarından farkı yok. Konvansiyonel sanatçılar nasıl malzemeleriyle saatlerce denemeler yapıyorsa Ecem de Ar-Ge kısmında bilgisayar başında kendi yarattığı yapbozlarla oynuyor. Tasarım sürecinin tam kalbinde merak ve sürekli araştırma var. Geçtiğimiz aylarda iş için yaptığı Kore seyahatinde Güney Kore - Kuzey Kore sınırını görünce kafasında Sınırlar sadece insan için. Bu sınırın altından balıklar, üzerinden kuşlar geçiyor. Biz neden duruyoruz? soruları belirince benim biraz tarih okumam lazım diyor kendine. Önündeki Rusya seyahatini ve Love Island'daki savaşı düşünürken bir yandan kuşlarla ilgili bir mapping planlıyor. Kodlarla geçirdiği zamanın bir bölümünü bu sıralar turna kuşları ve Leyla ile Mecnun hakkında okumaya adamış. İllüstrasyon ve müzik onu en çok besleyen şeylerden. Çılgın bir Radiohead fanı. Rengarenk halılara bakmayı, oyuncaklar ve figürler toplamayı seviyor. Kendini büyük bir keyifle maruz bıraktığı bu görsel ve işitsel dünyada onun deyimiyle ana akım estetiğin içinde kalmak istemediği, kendi estetik algılarını dürttüğü bir dünya tasarlıyor. Kendi dünyalarını tasarlarken hayranlıkla izlediği isimleri soruyorum. Arka arkaya Moonassi, Neri Oxman ve Olafur Eliasson cevaplarını alıyorum. O sırada röportajı deşifre etmeye başlamadan önceki birkaç saatimin Moonassi çizimlerine bakarak geçeceğimin farkında değilim. Her yaptığı işle geliştiğinin ve değiştiğinin farkında olmak Ecem'in adrenalini. Sohbetin sonuna gelirken, yargılarından arınmış, sabırlı, asla yorulmadan yürüyen, her geçen gün artan bir heyecan ve meraka sahip biriyle çok uzun zamandır karşılaşmadığımı fark ediyorum. İçinde mutlu olacağın hayatı kurgulamak için de bunlara ihtiyacın var. Kendini merak edip tanımalısın. İçinde sürekli arayışta olmalısın ki sana iyi gelen şeyleri bulabilesin cümlesi uzun bir süre benimle kalıyor. Bahar aynı zamanda yaklaşık yedi sene önce kurduğu Umutlar Yeşersin projesi ile; zor durumdaki çocuklar başta olmak üzere ihtiyacı olan pek çok kişiye yardım ulaştıran bir ekibi koordine ediyor. Kurulduğundan beri neredeyse seksen bin çocuğa dokunan bu projenin amacı; çocukları iyi hissettirmek ve onları sıkıştıkları, hayal kurmalarına izin vermeyen dünyalardan çıkartabilmek. İyilik algısı üzerinde bir araya gelen insanların oluşturduğu güce inanan Bahar için bu proje de daha iyi bir geleceğin tasarlanmasına yardım ediyor. Önemli olduğunu düşündüğü konularda uzaktan fikir beyan etmek yerine elini taşın altına koyuyor. Depremden bir gün sonra Umutlar Yeşersin'deki gönüllülerle birlikte bölgeye gidip günlerce yemek yapan ekipte yer alıyor. Kadın girişimcilerin kariyerlerine destek amaçlı ücretsiz koçluklar veriyor. Son dönemin en hype konusu sürdürülebilirlik hakkında tabiri caizse boş konuşmak yerine maddi risklerine rağmen aksiyon alıyor. Kumaşından, kargo sürecine, tasarım dilinden koleksiyon parçalarının kesimlerine kadar merkezine uzun ömürlü ve minimal olmayı yerleştirmiş bir marka Fine People Community. Benim kendi moda sevgim, sürdürülebilirlik, evladiyelik olmak, sadelik üzerine. Markam dışında yaptığım her iş de değer katmak amaçlı. Sana göre iyi ne demekse onun hayatının merkezinde olması gerektiğini düşünüyorum. Bu nedenle tasarım dendiğinde de aklıma gelen ilk şey iyi hissettiren ürünler, fikirler, alanlar oluyor... dediğinde ben de aslında en sevdiğim tasarım objelerinin bana nasıl farklı şekillerde iyi hissettirdiklerini düşünüyorum. Mesela Fine People Community'den sipariş verdiğim elbisenin kutusundan çıkan ekolojik parazit tasmasının bir sokak hayvanına yardım edeceğini fark ettiğim anı. Başarılı tasarımın aslında bir üründen çok, samimi ve güçlü bir fikir olduğunu konuşuyoruz. Ben çok his odaklı bir insanım. Böyle insanlara kinestetik deniyor. Kinestetikler hareket seven ve oldukları çevreden çok etkilenen insanlar. Bu nedenle yarattığım tasarımın verdiği hisse çok odaklanıyorum ve tüm süreçte en önemli nokta bu oluyor. Bir tablo estetik olabilir ama bana bir şey hissettirebiliyorsa kıymetlidir benim için. Tekstilde de parçaların ve koleksiyonların üst üste eklendikçe uyumlu, tamamlayıcı olmaları gerekiyor. Bu nedenledir ki Bahar'a ilham aldığı tasarımcıları sorduğumda Martin Margiela, Slim Aarons, Ferran Adria, Philip Dixon, Ferzan Özpetek, gibi farklı disiplinlerin tutarlı isimlerini duyduğumda şaşırmıyorum. Okuduğum güzel bir şiir, yazlık evde yediğim bir yemek, Arter'in yanındaki bit pazarı... tüylerimi diken diken eden, iç çekmeme neden olan her şey ilham oluyor bana! derken gözleri parlıyor. Hemen ardından da Ferzan Özpetek'in Cahil Periler dizisini tavsiye ediyor. Bence hepimiz tutkuyu ve heyecanı arayan cahil perileriz derken gülüyoruz. Okumayanlar için Siddhartha'yı da anmadan geçmeyelim diyoruz birlikte. Alanı ne olursa olsun kök arayışında olan insanların çoğaldığını, tasarım dili dediğimiz şeyin giderek bu arayışın ve fonksiyonelliğin etrafında şekillendiğini konuşuyoruz. Hikayesi olmayan tasarım ve tasarımcıların nasıl tutunamadığından, kopyalama kültüründe iyi olanın kötü olandan nasıl ayrıştığından dem vuruyoruz. Hem kendisi hem de markası için hikayenin devamında neler tasarladığını merak ediyorum. Markanın oturduğu çizgi içime siniyor. Bu yüzden ömrünün uzun olacağını düşünüyorum. Zamanla başka ürünler belki konsept mağazalar eklenerek, kadın ve çocuk odaklı sosyal sorumluluk alanında gelişerek, lokal üretime destek vererek büyüyecek. Aynı doğrulara inandığınız insanlarla bir araya geldikçe, emeğiniz fark edildikçe devam etme gücü kazanıyorsunuz. Ben hem işimde hem diğer projelerimde bu insanlarla yan yana yürüyerek hikayeme devam edeceğim. Bahar'ın sadece markasında değil hayatında da sürdürülebilir bir mutluluk tasarladığını ve başaracağını fark etmek bana da iyi hissettiriyor. Geçtiğimiz sene Ekim ayında İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde kurulan Antik Gelecekler sergisinin ve günlerce kimsenin dilinden düşmeyen açılış gecesinin arkasındaki isim var karşımda. Kurucusu olduğu xtopia platformu ile Meta, Google ve Barbican Centre gibi global teknoloji devleriyle işbirliği yapıyor. Sanat ve teknoloji sektöründe 15 seneyi aşan deneyimini festivallerde, konferanslarda, sergilerde ve etkinliklerde kullanıyor. Alışılmadık ve şaşırtıcı öğeler Lalin'in hayatında her zaman var olmuş. Sanayici bir ailenin kızı olan annesinin hobileri arasında uçak kullanmak ve ralli yapmak var. Babası ise bilimkurgu ve müzik teorisi ile ilgilenmiş. Yurtdışında okumasına çok sıcak bakmayan annesi Lalin'i caydırmak için dünyadaki sayılı okullardan birini söylemiş. Ertesi yıl Lalin, Parsons School of Design'da okumak üzere New York'a doğru yola çıkmış. Tasarım yönetimi bölümüne girmek için bizden bir deneme yazısı istediler. Ben de prezervatif tasarımının sosyal sorumluluğu üzerine bir yazı hazırladım. Geldiğim coğrafyadan bir kadın olarak bu konuyu incelemeyi seçmem sanırım herkesi etkiledi diyor muzır bir gülümsemeyle. Amerika'da okurken sırf konuyu merak ettiği için aldığı ve kaldığı dersler var. Nanoteknoloji de bunlardan biri. İnat edip nanoteknolojinin ne olduğunu bilerek mezun olduğunun altını çizmekte de fayda var. Bu tutum Lalin'in karakteriyle ilgili çok şey anlatan bir detay. Amerika sonrası Londra macerasına atılıp Sotheby's + European Graduate School'da Çağdaş Sanat ve Felsefe yüksek lisansı yapıyor. 23 yaşında İstanbul'a döndüğünde başladığı ilk iş Contemporary İstanbul'da VIP ilişkiler yönetimi. Sürekli bir şeyler yaratmaya olan ilgisiyle 2009 yılında Galata'da tuttuğu bir binada İstanbul Bienali'ne paralel sergiler yapmaya başlıyor. Tam bir iş adamı olan dedem, virane bir bina tutup dünyanın farklı yerlerinden sanatçıları getireceğimi duyduğunda bana kesinlikle batacağımı söyledi. Bir yandan da batarsam çok şey öğreneceğim için beni destekledi. Haklı da çıktı. Bir sene sonra kendimi yine dedemin aile şirketine gel sanayide seri fiyatlandırma yap, biraz elle tutulur şeylerle uğraş sözüyle fabrikada buldum. Fiyatlandırma yaparken bile içerisinde Quartz kristalleri bulunduğu için diğer ürünlerden daha pahalı olan park sensörlerini fark etmeyi, bu sayede de yarattıkları alanlar protein atlayışlarını bile ölçebilecek kadar hassas olan kristalleri araştırmayı başarıyor. Bir buçuk sene süren bu iş deneyiminin hemen ardından bir dizi tesadüf, bolca bilgi birikimi ve tükenmeyen merakı ile 2011 yılında ne yapmak istediğime karar verdiğim dönüm noktası diyerek anlattığı Duygulanım Hali sergisini kurguluyor Tophane-i Amire'de. Her sarnıca başka bir sanatçının işini yerleştirdikleri, kubbenin içerisine gökkubbeyi yansıttıkları, ses tasarımıyla zamanı durdurdukları bir deneyim bu. Peki, Lalin için bir deneyim tasarımı süreci nasıl ilerliyor? Ben çok sezgisel ilerleyen biriyim. Uzun araştırmalar yapıyorum ama sezgilerime her zaman daha çok güveniyorum. Süreç boyunca kolum kime çarpıyor, kim kime bağlanıyor dikkatle izliyorum. Bir şekilde de hep doğru insanlara dokunmuş oluyorum. İnsanları duygulandırma gibi bir tutkum var. Hatırlatmakta fayda var; şu ana dek tasarladığı etkinliklerin sayısı neredeyse dokuz yüzü aşan biriyle konuşuyoruz. 2014 yılında Zorlu PSM'de Sonar Festivali'nin teknoloji küratörü olarak çalışmaya başladığında artık kariyerini ilerleteceği temellerden emin. Yedi sene geçirdiği Zorlu Holding'de Türkiye'nin dijital sanatla tanışmasında büyük rol oynayan Digilogue Sanat ve Teknoloji platformunun kuruluşunda yer alıyor. Tasarım bilim ve sanat arasında olmak istiyordum. Ar-Ge sürecini sanat ve kültürle birleştirebileceğimi biliyordum. Yaratıcı bir şekilde çözüm üretebilmeye tutkuyla bağlıydım diyerek anlatıyor xtopia projesinin tohumlarının atıldığı bu dönemi. Nedir bu her yerde karşıma çıkan xtopia? Lalin'in Yaratıcılık, sürükleyici deneyimler, teknoloji ve insanlıkla ilgili söylemlere odaklanan küresel bir dünya inşası girişimi olarak tanımladığı xtopia; sanat, kültür, eğlence ve teknoloji alanlarında faaliyet gösteren bir platform. Etkinlik serileri ve sergiler düzenleyen, görsel-işitsel sürükleyici deneyimlerin küratörlüğünü yapan bir çözüm ortağı. İşi sürekli olarak bir deneyim tasarlamak olan birinin tasarım ve sanat kelimelerinden ne anladığını merak ediyorum. Geçtiğimiz aylarda Öykü Özgencil'in bir video enstalasyonunda duyduğum İçimdeki bu derin ocağı kimin öfkesi yaktı? cümlesi beni çok uzun süre etkisinde bıraktı. Günlerce bu soruya bir cevap bulmaya çalıştım. Bakana bu şekilde nüfuz edebilen işlerin sanat olduğunu düşünüyorum. Tasarımda ise biraz daha fonksiyona inanmayı seçiyorum. Gerçek bir problem çözmek için yapılan tasarımları seviyorum. Bu nedenledir ki onun için özel olan tasarım ve tasarımcıları sorduğumda cevap; Alessi, Bertone ve Le Corbusier oluyor. Lalin için tasarımcının da sanatçının da iyi olmasını sağlayan ana unsurlardan biri bilgi birikimleri ve o birikimle ne yaptıkları. Türkiye'nin ilk immersive dijital tiyatrosu olacak bu yeni oyunun ve bundan sonra yapacağı tüm projelerin dahil olan herkeste yoğun duygular tetikleyeceğinden emin bir şekilde Lalin'in kurguladığı cesur yeni dünya için heyecanlanıyorum. Bugün EZRATUBA'dan aldığınız bir tişörtü yeni bir ürüne dönüşebilmesi için beş sene sonra markaya geri gönderebiliyorsunuz. Tarımda teknolojiyi kullanarak kurdukları takip edicilik adı verilen bir sistem sayesinde markadan alınan bir tişörtün hangi topraklarda, hangi enerji sistemleriyle tarım yapılarak üretildiğinin detaylı bilgisi tüketiciye ulaştırılabiliyor. Aldığımızı vermekle yükümlüyüz; verdikçe de büyüyen bir ağın parçası oluyoruz diyerek mütevazı bir şekilde özetliyorlar tüm yaptıklarının arkasındaki ana fikri. Tekstil sektöründe olduğu kadar teknoloji sektöründe de çığır açacak bir marka olduklarını düşünmeye başladığım anda Ar-Ge çalışmalarımızı daha kolay yürütmek için 2019 yılında kendi teknoloji şirketimizi, konusunda lider ortaklarımız ile beraber kurduk cümlesini duyuyorum. Online olarak satın alınan ürünlerin geri gönderimini minimuma indirmek amacıyla tasarladıkları avatar teknolojisi, vücudunuzun bire bir kalıbını alarak EZRATUBA'da üretilmiş her parçayı sanal ortamda sıfıra yakın hata oranıyla deneyebilmenizi sağlıyor. Kullandıkları Smart Yarn teknolojisi sayesinde sıcak havanın ısısını 12 dereceye kadar engelleyen tişörtler, askerlerin ayak ağrılarını azaltacak çoraplar ve kadınların regl ağrılarını hafifletecek iç çamaşırları tasarlıyorlar. Yakın gelecekte elma derisinden ayakkabı, hayvan atıklarından suni deri, zeytin çekirdeği atıklarından farklı ürünler yapmaktan, anneannemin torununa çorap örmesinden bahsetmesi kadar gündelik ve normal bir şeymiş gibi bahsediyorlar. Röportajın başından itibaren ağzım açık dinlediğim tüm bu projelerin tüketicisini nerede bulmayı amaçladıklarını merak ediyorum. Bizce kapitalizm son demlerini yaşıyor. Yaşasın entelektüel kapitalizm! Tasarımın bana ve gezegene ne faydası var diye soran tüketici artmaya başladı. Biz de bu entelektüel farkındalığı olan tüketicileri hedefliyoruz. Bahsettiğimiz ürünler sırayla Eylül ayı itibariyle online kanallarımızda satışa çıkacak. İnsanların yararlarını fark ettikçe markanın duruşunu da daha iyi anlayacağını düşünüyoruz diyorlar heyecanla. Bunlar henüz bebek adımları. Dünya çok değişecek ve biz o dünyayı izlemek için çok heyecanlıyız! Hem dünyanın geleceğini hep hayalperestler çizmiş! diye ekliyorlar. Anlattıkları her detayla benim gibi teknolojiye çok da yakın olmayan birini daha da meraklandıran Ezra ve Tuba'yı son dönemde nelerin heyecanlandırdığını merak ediyorum. Apple AI gözlüğü! Yarım milyon dolarlık yatırım yaptığımız bir projenin durmasına neden oldu ama bizi başka bir yapbozu çözmeye taşıdı. Bundan sonraki kazanımlarımızı düşünmek bizim için inanılmaz heyecan verici oldu diyor Ezra. Peki, bendeki giderek insan dokunuşundan uzaklaşıyormuşuz ve teknolojiye hapsolacakmışız düşüncesi yersiz mi sizce? Yüksek Teknoloji ile Yüksek Dokunuş arasında bitmek bilmeyen bir rekabet vardı. Sensörler ve akıllı iletken iplerden sekiz senede tasarlanan yüksek performans kalp ve kas ölçümü sağlayan SPIQ tişört ama pandemi ile el sıkıştılar. Halen homo saphiens davranışlarına sahip olduğumuz için dokunmanın bizim için vazgeçilmez olduğunu unutmamak gerek. Mektuptan mail'e, siyah-beyaz televizyondan Bluetooth'a geçtiğimizi unutmayalım. Şu an seni korkutan o gözlük, telefon, ceket ya da saatle ileride belki de daha rahat bir arada olmanın yollarını keşfedeceğiz cevabı beni konuya bambaşka bir yerden bakmaya itiyor. Gelecek planlarını duymak için inanılmaz heyecanlı olduğum ikiliden çok net üç cevap alıyorum. Tarım alanında ülkemize çok iyi bir pamuk markası bırakmak istiyoruz. Dijitalleşme tarafında yaptığımız iki projeyi exit ederek global alanda başarıya ulaştırmak istiyoruz. Yirmi yıllık hedeflerimizi belirleyecek şekilde; kadın ve çocukların okutulmasını amaç edinmiş, yapay zeka kullanan, tamamen inovasyon odaklı ama etik tasarımı da destekleyen bir EZRATUBA marka konumlandırması için çalışıyoruz. Tüm dinlediklerimden sonra onlara ne sadece tasarımcı ne de tek kelimeyle girişimci demenin haksızlık olacağını düşündüğüm, ancak hem tekstilin hem de teknolojinin bu ucunda duran başarılı ikili için doğru kelimeyi de bulamadığım bir yerdeyim. Ürünlerinin hayatımızda neleri değiştirebileceğini düşünürken hayal kurmaya başlıyorum.