Bir bütünün küçücük parçası olduğunu hiç unutmadan bak onlara. Canın isterse git sarıl, canın isterse git bir arkadaşınla konuşur gibi dertleş. Ne derlerse desinler, aldırma! Dünyanın en eski ağaçlarından olan sığla ağacı, yeryüzünde sadece Güneybatı Anadolu'da ve Rodos adasında bulunur, salgısından 'sığla yağı' elde edilir. Ülkemizde 'günlük ağacı' olarak da bilinir. Sulak ortamları çok seven sığla ağacıözellikle ülkemizde Fethiye Marmaris arasında saf ve karışık ormanlar oluşturur. Sığla reçinesinin antik dönemden günümüze devam eden tıbbi ve aromatik bir kullanımı vardır. Güzellik kürleri için sık sık sığla ağacının olduğu bölgelere gelen Kleopatra'nın güzellik sırlarını bu ağaca borçlu olduğu söylenir. Tıbbi aromatik bir yağ olan sığla yağını Hipokrat ilaç olarak kullanırken eski Mısırlılar mumyalama işlemleri için kullanmışlardır. Batık Fenike gemilerinden çıkarılan ve içi sığla yağı dolu amforalar geçmişte sığla yağının Akdeniz ticaretinde önemli bir yer tuttuğunu göstermektedir. Apollon, Daphne adında bir peri kızına aşık olur, kaçan kız toprak anaya onu saklaması için dua eder ve bir defne ağacına dönüşür. Apollon da solmayan ve dökülmeyen defne yapraklarını bu olaydan sonra başaranlar, büyük işler yapanlar, yaratıcı kişiler ve kahramanlar için çelenk olarak alınlarını süslemeye kullanılır. Bir tür başarı sınavı kabul edilen Bacaloria, adını Laurus'un yani defnenin hikayesinden alır. Mezopotamya mitolojisinin en önemli mitoslarından Gılgamış'ta Humbaba adındaki dev yaratık, Sümerlerin en büyük tanrılarından Enlil tarafından Sedir ormanlarını korumakla görevlendirilmiştir. Altaylarda sedir ağacı, Tanrı'ya dua edilecek yer olarak kabul edilir. Sedir ağacı tüm orman hayvanlarına ve insanlara hayat verir. Onun kozalakları olmasa ormanda yaşam olmaz. Torosların zirvelerinde yer alan sedir ağaçları Yörüklerin yağmur duası için seçtikleri Dua Gaba ağacı olarak isimlendirilir. Sedir ağaçları avcıların yuvası gibidir. Ağacın türlerinden biri olan Toros sediri tüm dünyada sadece Türkiye ve Lübnan dağlarında yaşam bulur. Dünyanın en büyük doğal sedir ormanı Antalya'nın Elmalı ilçesindedir. Kerestesinin dayanıklılığı nedeniyle tarih boyunca gemi yapımında kullanılmıştır. Marcus Antonius, Mısır donanmasını güçlendirebilsin diye sevgilisi Kleopatra'ya sedir ormanları yönünden oldukça zengin olan Olba Bölgesini hediye etmiştir. Sedir ağacının bu kadar kıymetli olması, onu dünyanın, hakkında ilk doğa koruma kanunu çıkarılan canlı türü yapmıştır. Batı'da ölüm ve yasın simgesel karşılığıdır. Bedeni koruduğuna inanılır. Doğuda ise fallik biçimiyle dayanıklılık ve ölümsüzlük sembolüdür. Çinli simyacı Ko Hung, servi ağacının özüyle ayaklarını ovan kişinin su üzerinde yürüyebileceğini, hatta tüm vücudunu servi özüyle ovan kişinin görünmez olacağını iddia eder. Servi meyvelerinin bir özelliği de onu yutan kişinin bin yıl yaşam kazanmasıdır. Servi, Türk kültüründe ebediyetin sembolüdür. Daima yeşil olan servi, ataların ruhlarının cenette olduğunun ve torunlarının mutlu yaşamının teminatı olarak görülür. İbrani mitlerinde Nuh'un gemisi, bir servi türü olan gofer ağacından yapılmıştır. Türk mitolojisinde yaygın bir motif olan kavak ağacı, direk anlamına gelen tirek ve terek adlarıyla da bilinir. Yeri ve göğü birleştiren bu ağacın hayat verdiğine inanılır. Bir evi direği gibi obayı birleştiren babadır kavak. Kavak ağacının üç dünyayı, cehennem , yaşadığımız dünya , cennet birleştirdiğine inanılır. Ünlü Manas destanında kavak ağacının hem ölümü hem dirilişi simgelediği görülür. Zeus ve Europe'un altında birleştiği kutsal çınar... Mısır'ın en büyük tanrıçalarından Hathor, evrenin yaratıcı ineğidir ve hep bir çınar ağacı üzerinden tasvir edilir. Tanrıçayla özdeşleşmiştir. Nuh'un gemisi çınar ağacından yapılmadır. Çınar kendi kendisiyle tutuşmasıyla ayrıcalıklı bir ağaçtır ve 'çınarın ateşi kendindendir' denir. Eski İran'da çınar zenginlik, bereket, bolluk, hükümdarlık simgesidir. Doğurganlık çağındaki kadınlara sağlık vereceğine inanılır. 100 yıllık çınarlar, murat ağacı olarak saygı görürler. Manası hüzün, utanç, güç ve kibir, naz ve niyaz, aşk ve işve, neşe ve de zarafetle tarumar... Mevsimi bahardır, kısadır. Acelecidir ve de nazlı. Seyrek görünse de ardından çok konuşulur. İstanbullu zannedilir. Çokça sevmiş olsa da ana yurdu değildir İstanbul. Efsaneler kökenlerini Kenan illerinde bulmuştur erguvanın. Erguvan ağacının isimlendirilmesinde genellikle büyüleyici rengine atıfta bulunuluyor. Kelimelerin kökenine baktığımızda hemen hepsi Akadça'da mor rengi ifade eden 'argamannu' sözcüğüne denk gelir. Aramiceye 'argvana' diye; Aramice'den Arapçaya 'ercuvani' ve oradan da Türkçeye 'argavan' diye gelmiştir. Günümüz Türkçesinde erguvan halini aldı. Bununla birlikte Kutadgu Bilig'de yer alan 17 çiçek isminden biridir. Bundan başka 'deliboynuz', 'selecek' ve 'zazalak' diye de bilinir. İngilizcede 'Judas Tree' yani 'Yahuda Ağacı' olarak geçer ve bu adı Yahuda'nın, Hz. İsa'yı tutuklattıktan sonra Hristiyan inancında kendini astığı ağaçtan ve aldığı erguvan renginde de kanından olduğu inancından alır. Lakin bu isimlendirmenin, erguvanların sıkça yetiştiği Fransa'daki 'Judea' isimli tepelik bölgenin bir ağacı olan 'Judea Ağacı' tamlamasının yanlış türemesi sonucu oluştuğu da söylenir. Yakup peygamberin ekmeği keçiboynuzu çekirdeği, doğada ağırlığı değişmeyen bir tohumdur. Çekirdeklerin hepsi aynı ağırlıktadır ve her biri 0.2 gram ağırlığa sahiptir. Antik dönemde çok kıymetli şeyleri tartmak için keçiboynuzu çekirdeği kullanılmıştır. Günümüzde ağırlık ölçü birimi olarak kullanılan 'karat' kelimesi keçiboynuzunun Latince adı olan Ceratonia'dan gelir. Keçiboynuzu çekirdeği Osmanlı döneminde de ağırlık ölçü birimi olarak kullanılmıştır. Türkçedeki 'iki dirhem bir çekirdek' sözündeki çekirdek işte bu keçiboynuzu çekirdeğidir. Halk arasında keçiboynuzu meyvesinin cinsel gücü artırıcı, afrodizyak özelliğe sahip olduğuna inanılır. Yunan mitolojisinde de Zeus'un erken yaşta olgunluğa erişmesinin, çok çapkın olmasının nedeninin gençliğinde bu meyvelerle beslenmesinden kaynaklandığı söylenir. Batı kültüründe salkım söğüt şeytanla ilişkilendirilir ve yas sembolü olarak kabul edilir. Doğu kültüründe söğüt ağacı dişi zarafetini ve ilkbaharı temsil eder. Japon Ainular'ın inanışlarında ise ilk insanların belkemiği söğüt ağacındandır. Türk kültüründe yiğitlerin gölgesinde oturup çadır kurdukları kutlu ağaçlardan. Söğüdün kutu insana girdiğinde çocukları seven duygulu ve evcimen olur. Bir anne gibi koruyucudur. Saygın bir ağaçtır. Orta Asya'da sihirli bir gücü olduğu inancı yaygındır. Ateş yoluyla temizlenmeyi temsil eder. Kötü ruhların ardıçtan uzak durduğuna inanılır. Cin, şeytan kovmak için ardıçtan yardım alınır. Ev bahçe, beşik, ağıl gibi yerler ve hastalar ardıçla tütsülenir. Ardıç ağacı yanında gürültü yapanın, küfredenin hastalık veya ölümle cezalandırılacağı düşünülür. Yükseklerde, zorlu kış şartlarında yaşayabilen ardıç tarih boyunca kadim kültürlerce hep saygı görmüştür. Tarihin ilk yerleşim yerlerinden olan Çatalhöyük'te evlerin ortasından yükselen direğin ve çatı sisteminin ardıç ağacından yapıldığı biliniyor. Ardıç ağacının aynı zamanda tanrıyı temsil ettiği düşünülüyor. Bu tanrısal anlamlandırma tarih boyunca hep devam etmiş ve saygın kişilerin mezarları başında çoğu zaman ardıç ağacı olmuştur. Türk kültüründe kayın kutsaldır. İslamiyet öncesinden kayın ağacına tapan topluluklar olduğu bilinir. Hala da kutsiyeti devam eder. Şamanizm inancına göre kayın ağacı koruyucu ana Umay ile göksel ata Ülgen tarafından yere indirilmiş. Bu ağaca tanrıdan ayrılan kayın anlamında 'kudaydan ayrılan kayıng' deniyordu. Tanrısal özelliğinden ötürü yıldırımın tesir etmediğine inanılıyordu. Kayın ağacı evlilik törenlerinde de başrol oynar. Aileye mutluluk, iyilik ve sevgi getireceğine inanılır. 6 bin yıllık fosilleri bulunan sakız ağacı, ürettiği reçine sayesinde en kıymetli bitkilerden biri olarak tanınıyor. 'Mastik' de denen bu değerli reçine tarihte Yemen Sakızı ve Arap Sakızı olarak da biliniyor. Osmanlı kültüründe 'damla sakızı' olarak önemli yeri olan sakız ağacı reçinesinin şifalı özellikleri 2 bin 500 yılı aşkın süredir biliniyor. Damla sakızı, Hipokrat tarafından tedavi edici madde olarak tavsiye ediliyor. Osmanlı zamanında güzel kokusu ve lezzeti, ferahlatıcı ve nefes açıcı etkisiyle padişah gözdesi haline geliyor. Sakız Adası'ndaki tüm üretim ve dünya ticareti Osmanlı İmparatorluğu himayesinde gerçekleşen bu kıymetli ürün, Osmanlı kültüründe çok önemli yer tutuyor. Musevilerce kutsal kabul edilir. Yahudi-Hıristiyan inancında akasya ölümsüzlük sembolü olarak görülür. İslam öncesi anaerkil dönemde ise put kabul edilen Lat, Uzza ve Menat'a akasya ağaçlarının içinde tapınılırdı. Smyrna mitine göre, Kıbrıs kralı Kinyras'ın kızı olarak Myrike adı geçer. Myrike, Tamaris yani ılgın ağacı anlamına gelir. Ayrıca Mısır mitolojisinde tanır Osiris'in kutsal ağaçlarından birisi ılgın ağacıdır. İlk uyanan ve çiçeklenen badem ağacı uyanıklığı temsil eder. Perslerin cennet ağacıdır ve bekaretin sembolüdür. Çin'de dişi güzelliğini ve esnekliğini simgeler. Altay Türk mitolojisindeki tufan mitosları diğerlerine benzer. Tanrı Ülgen düzeni tekrar kurmak için yeryüzünde bir tufan kurgular. Bu kararını da meşhur bir adam olan Nama'ya açıklar ve ondan Sandal Ağacı'ndan bir gemi yapmasını ister. İnsan ve hayvanları bu gemiye toplarlar, afet sonrası yükselen sularla Nama'nın gemisi yüzmeye başlar. Bir vakit sonra karaya oturunca bir kuzgun yollanır, karga ve saksağan da geri gelmez. Güvercinler ise ağızlarında bir al parçası ile geri gelerek insanın yoldaşı olmuşlar. Diğer kuşlar ise leş yerken görüldükleri ve geri gelmedikleri için lanetlenir. Türk kültüründe Manihaist-Budist inanışın etkisiyle beyaz tekir renkli doğan kuşu kutsal kabul edilir. Bu kuşun sandal ağacı üzerinde oturduğuna inanılır. İslam ikonografyasında önemli bir yer tutan Simurg, Kaf Dağı'nda yaşadığına inanılan efsanevi bir kuştur. İnsanlar gibi düşünüp konuşabilen Simurg, hükümdarlara akıl verir, yaraları tüyleriyle iyileştirebilir. Kaf Dağı'na ulaşabilmek için Simurg'a binmek gerekir. Kaf dağındaki köşkü andıran yuvası ise öd, abanoz ve sandal ağacından yapılmıştır. Güneşle ilişkilendirilen nar meyvesi genel olarak bereket sembolüdür. Nar meyvesi doğurganlık ve kırmızı suyuyla yaşam kanını temsil eder. Türk kültüründe de nar kutsal kabul edilir ve cennet meyvesi olarak bilinir. Nar da tıpkı elma gibi zürriyetin simgesidir. Rüyada nur görmek neslin bereketli olacağına yorulur. İran mitolojisinde Adem ve Havva'nın karşılığı olan Meşy ve Meşyane'nin doğum gününde insanlar birbirlerine güzel hediyeler verir. Sultanlar bu bayramda üzerinde güneş resmi olan bir taç takar; çünkü Mihr günü güneşle yakından ilişkilendirilir. Hatta güneşin bu günde yaratıldığında inanılır. Daha sonra Hıristiyanlığın yaygınlaşmasıyla Orta Avrupa'da bu gün İsa'nın doğum günü olarak kabul edilir ve sofra donatılır. Zerdüştlerin en güzel giysileriyle oturdukları bu sofrada şarap, ayna, gül suyu ve nar bulundurulması bir gelenektir. Dut ağacı Türk kültüründe evin saadeti, mutluluğu ve bereketinin sembolüdür.Evin ruhudur. Bir evin temelini atmadan evvel duygulu bir ağaç dikme geleneği vardır. Nar, incir, söğüt, turunç yanında dut da duygulu ağaçlar arasında sayılır. Akdeniz dünyasının yaşam kaynağı niteliği taşıyan ve çoğu mitosta 'ölmez ağaç' olarak adlandırılan zeytinin Tanrı tarafından insanlığa armağan edilişi çokça anlatılır. Adem ve Havva'nın cennetten kovulduktan sonraki hikayelerinde ise ölmeden önce af dileyen Adem'in öldüğünde boğazına konarak gömülmesini sağlayan 'Cennet Bahçesi Meleği'nin verdiği tohumlar zeytin, sedir ve servi ağacı olarak Adem'in mezarından ve bedeninden doğar. Evliya Çelebi, Çemberlitaş sütununun tılsımıyla ilgili ilginç bir efsane aktarmaktadır: Buna göre sütunun en tepesinden sığırcık kuşu biçiminde bir tılsım yerleştirilmiştir. Bu kuş senede bir kez kanat çırparak haykırır ve bunu işaret sayan diğer kuşlar, gagaları ve tırnaklarıyla zeytin getirirlermiş. Japonya'da 140 yıl hüküm sürmüş bir kral olan efsanevi Suinin bir gün büyük bir kahraman olan Tajima-mori'yi çağırır ve ondan ebedi hoş kokulu ağacı bulmasını ve meyvesini getirmesini ister. Kahraman hemen yola koyulur ancak döndüğünde Suinin ölmüştir. Taji-mori meyveyi ikiye böler, birini imparatoriçeye sunar, kalanı da kutsal kralın mezarına götürür. Bu ağaç, portakal ağacıdır. Neredeyse evrensel bir bereket sembolüdür ve yaprağı erkekliği, meyvesi ise dişiliği temsil eder. Budizm'de ise incir ağacına mistik bir güç atfedilmektedir. Buda banyan ağacının altında yedi hafta boyunca düşünmüş ve bu sayede Buda'lığa erişmiş. Ayrıca Brahman inancında incir tanrı Vişnu'nun ağacıdır. Ortadoğu mitolojisinde incir, sapından süt süzülmesinden yola çıkılarak doğurganlıkla ilişkilendirilir. Yahudi inancında incir, buğdayla birlikte Adem ve Havva'nın cennetten kovulmasına sebep olan yasak meyve olarak kabul edilmektedir. Ayrıca Nuh peygamber tufandan sonra gemiden bir güvercini dışarıya göndermiş, güvercin bir zeytin dalıyla dönmüş. Bundan dolayı güvercin barış elçisi, zeytin dalı barış sembolü olarak kabul edilmiş. Kimi anlatımlarda güvercinin bir incir dalı, ayağında da yosunla döndüğü anlatılır. Ayrıca gemide 12 ay süren tufan boyunca tüm canlıların incir ekmeği yiyerek hayatta kaldığı söylenir. Kuran'ı Kerim'de incir bir sureye ismini vermiştir. 'Tin' sözcüğü incir anlamına gelmektedir. İkizler burcu ceviz ağacı olarak tasvir edilmiş (16'ıncı yüzyıldan bir minyatürde). Ölümsüzlük... İsveç'te yılana karşı koruyucu. Kelt inanışına göre bilgeliği, derin bilgiyi ifade ediyor. Hızlı hareket eden enerjiyle ilham akışımızı hızlandırıyor. Bir yemişte iki fındık bulmak şans getiriyor; birini ilham için ye, diğerini doğaya geri gönder! Fındık bize kreatif çözümler bulduran, ilham ve hızlı aksiyon aldıran, değişimlere uyum sağlatan bir ağaç. İslam inancında göğün yedinci katında yani sonunda Sidre adında bir ağaç olduğuna inanılır. Şifalı meyveleri vardır. Sidre, Arapçadaki hünnap ağacına karşılık gelir. Meyvesi İslam dünyasında çok sevilir. Kutsal kabul edilir. Meryem, İsa'yı doğururken bir hurma ağacının dalına tutunur. Üzerine hurma meyveleri düşer, bu bir ilahi işaret olarak görülür. İsa'nın isimlerinden biri Zu'n-nahle yani 'hurma ağacı sahibi'dir. Allah'ın, Adem'i yarattığı topraktan arta kalanla hurmayı yarattığı bildirilir. Hurma, Adem'in kız kardeşi olarak bilinir. Kuran'da zenginliğin ve bereketin işareti olarak görülür. Çin'de de bir asır açlık ve susuzluk giderdiği bir hikayeyle kutsal kabul edilir. Eski Türklerde ve Osmanlı'da düğünlerde büyük bir sopanın üstü çeşitli süslerle bezenmiş sembolik bir ağaç dolaştırılırdı. Bu ağaca nahıl ismi verilirdi. Nahılın süsleri düğün sahibinin zenginliğine göre çeşitlenirdi. Nahıl sanatı da buradan gelir, yuvanın bereketini simgeler. Gal mitolojsinde ölümsüzlük. Cennetten atılma mitosunun yasak meyvesi. Hıristiyan sanatında elma, anne karnındaki bakireyi simgeler. İskandinav mitolojisinde gençliğin sembolüdür. Türk kültüründe yazma diye de bilinen elma, zürriyetin sembolüdür. Halk kahramanları ana babası kutlu bir kişinin verdiği elmayı yemesi sonucunda dünyaya gelir. Bazı masallarda elma yeme sonucunda kız çocuğu doğduğu yazılmıştır. Düğünlerde düğün bayrağının tepesine elma saplanır, soyun devamı dileği tanrıya ulaştırılır. Yine damadın gelinin önüne elma atması bir oğul beklentisini temsil eder. Bolluk, cömertlik, minnet demektir. Kutsal ökse otunun çok bulunduğu elma ağacı Druidlerin önem verdiği ağaçlardandır. Ortadan ikiye kesince meyvede görülen yıldız şeklindeki çekirdek kısmı kutsal yıldız, koruma olarak görülür. Sorgulamadan körü körüne inanmamayı ve kabul etmemeyi, bilgiyi savunur. Verdikçe alabildiğimiz için cömertliği, bereketi, elde tutmaya çalışmanın aç gözlülüğü ifade ettiğini gösterir. Zeus ve Hermes'in Tanrı olduğunu bilmedikleri halde onlara misafirperverlik gösteren yaşlı çift, hikayeye göre ödüllendirilmiş ve yaşlandıklarında biri ıhlamura, biri meşeye dönüşmüş.


Şimdiye kadar hiçbir dizinin yapmayı beceremediği sezon finalini yaşadığımız şu dönemde hepimizin iç dünyası normalde olması gerekenden çok daha karışık sanırım. Anksiyetenin, tedirginliğin ve endişenin kol gezdiği bugünlerde şahsen çok az şeye konsantre olabiliyorum ve yine çok az şeyi takip edebiliyorum. Çünkü net bir şekilde reddediyorum. Her ne kadar bunun eksikliğini çok fazla hissetsem de aksini yapmak için de çaba sarf etmiyorum. Akıştayım. Ne bir film izleyebiliyorum, ne yeni bir diziye başlayabiliyorum ne de bir satır kitap okuyabiliyorum. Duruyorum. Yardımıma koşan yine müzik. Madem normalde yapmaktan keyif aldığım şeyleri yapmayı beceremediğim bir dönemdeyim, o zaman neden eskiden yapmayı çok sevdiğim bir şey hakkında yazmayayım? dedim. Aklımda kalan, içime işleyen ve Ah keşke o sahnede ben oynasaydım da fonda o şarkı çalsaydı dediğim dizilerin müzikleriyle başlamak istedim. Zevklerin ve renklerin tartışılabilirliğine inanan biri olarak mesela Peaky Blinders'ın, Six Feet Under'ın, Fleabag'in, Glee'nin, Killing Eve'in, Stranger Things'in, Arrested Development'ın, Dark'ın, Mindhunter'ın, Twin Peaks'in, Mr. Robot'un, Breaking Bad'in, Angel's in America'nın, The Night Of'un, The End of the Fking World'un ve saymakla bitiremeyeceğim, salgın öncesi dünyaya ait insanların hikayelerinin ve hayatlarının anlatıldığı bu dizilerde çalan müziklerin en az ikisini hatırladığınıza inanmak istiyorum. Hatırlamadıysanız şu an her ne yapıyorsanız bırakın ve hafızanızı zorlayın, biliyorum ki derinlerde bir yerde hatırlanmayı bekliyorlar. Glee'de, Artie'nin tekerlekli sandalyesiyle ve gitarıyla 'Billie Idol- Dancing with Myself' cover'ıyla tiyatro sahnesinde yaptığı o dans... Fleabag'de, isimsiz muazzam kadın karakterimizin Alabama Shakes This Feeling'le yüzümüze tüm fütursuzluğuyla vurduğu hikayesi... Killing Eve'de, birinci sezon ikinci bölüm açılışında Cigarettes After Sex-K çalarken Sandra O'nun sadece sokakta karşıdan karşıya geçmesi, başka hiçbir aksiyonun olmaması benim için öldürücü bir darbedir ve hedefine ulaşmış bir çabadır. Stranger Things, dönemi itibariyle kostümlerinden, mekanlarına ve müziklerine kadar tamamen benim çocukluğuma ait bir dizi olsa da Cyndi Lauper-Time After Time, The Police-Every Breath You Take, Duran Duran- Girls On Film gibi 1980'lerin olmazsa olmazları, yine birçok hatırayı uyandıracaktır. Bu yazı GQ Türkiye Yaz 2020 Sayısında yayınlanmıştır. Serkan Altunorak'ın 'Sessiz Kaos' yazısını buradan okuyabilirsiniz.


Çalışma hayatının önemli bir kısmını markalarla ve kimlik tasarımıyla geçiren bir iletişimci olarak, Ahmet Onur'un kurucu ortağı olduğu Kolektif House'un mottosunun farklı bir titreşimi olduğunu düşünüyorum. İçinde olduğumuz dönemde, Ahmet Onur'un hayat görüşünü ve markasının temel taşlarını oluşturan 'SEV. YARAT. İLHAM VER'i duymaya sadece Kolektifliler'in değil, hepimizin ihtiyacı var. Bu hayatta derdi olan bir insan olmayı seviyor ve kendi derdinin peşine düşen bir girişimci olarak ilk paylaşımlı ofis konseptini altı yıl önce, o dönemde henüz ilgi görmeyen Sanayi Mahallesi'nde açacak kadar insanları şaşırtmayı seviyor / Hem kendini hem çevresini dönüştürmeyi her şeyden daha çok sevdiği için, hayalini kurduğu dönüşümü gerçekleştirmek için her sabah seve seve 5:00'te kalkıyor / Benden ve çoğumuzdan farklı olarak yemek yemeyi bir hayatta kalma aracı olarak görüyor ve bu yüzden yemek için sadece gerektiği kadar zaman ve alan ayırmayı seviyor / Sürekli değişimi gerekli bulmadığı tek alan giyinmek olduğu için, çok sevdiği birtişörtten tek bir seferde 15 adet alabiliyor, çünkü neler onu içinde rahat hissettiriyorsa sadece onları giymeyi seviyor. İnovasyon kavramını İnsanın kendi penceresinden ve kendi kapasitesiyle, olmayanı yaratmaya çalışması olarak tanımlıyor ve yaptığı tanımla uyumlu olarak kuralları baştan yaratmadan rahat etmiyor / Dört jenerasyon boyunca girişimcilik yapan yaratıcı bir ailenin üyesi olmaktan gurur duyuyorve biraz da genlerinden aldığı güçle, her ne yaratıyorsa cesaretle yaratıyor / Hayatın önüne çıkardığı bazı duvarlara erken yaşta toslamış olmanın yaratıcılığını güçlendirdiğine inanıyor / Her sabah soğuk bir duşla başlayan özdisiplinin kendi yaratım sürecinin olmazsa olmazı olarak görüyor / Şimdi de pandemiyle dönüşümü hızlanan yeni dünyanın projelerini yaratmak için büyük bir heyecan duyuyor. Hayallerin büyük olanlarını ilhamverici buluyor ve teknolojinin çok yakında Mars'a insan götürecek düzeye gelecek olmasından kendisi de büyük ilhamalıyor / Pandemi döneminde tuğla üzerine tuğla koymanın en güzel örneklerini ortaya koyarak tüm iş dünyasına ilhamveriyor / Eğer sadece bir tuğlam kalsaydı onu da kendimi inşa etmek için kullanırdım diyerek bu sefer de kişisel gelişim dünyasına ilhamveriyor / Türkiye'de yeni nesil çalışma kültürü denince en çok ilhamveren kişi olarak gördüğüm Ahmet Onur, bitmek bilmeyen enerjisiyle, bana ve etrafındaki herkese sürekli olarak 'SEV. YARAT. İLHAM VER' sinyallerini yaymaya devam ediyor. Ahmet Onur'un inovasyona bakışını, değişim, vizyonerlik, ekip ve disiplin başlıklarıyla anlattığı GQ Master Class videolarını buradan izleyebilirsin.


Fragmanda Maz Kanata, Başka başka insanlarda aynı gözleri görecek kadar uzun yaşadım derken kamera bir Rey'e gidiyor, bir de Han Solo'ya... Baba-kız olma ihtimalleri epey yüksek. Anne de bir zahmet Prenses Leia olsun ki, Anakin ve Luke'tan gelen soy da devam etsin. Yeni nesil kıymet bilmiyor. O kadar Jedi boşuna mı talan oldu? Death Star'da kavga bir hiç uğruna mı verildi? Güç, yok yere mi dalgalandı da duruldu? Anlaşılan öyleymiş. Aradan geçen zaman bir 20-25 sene gibi duruyor ama o kadarcık zaman bile her şeyin üzerinden silindir gibi geçmiş. Şimdi ortada Rey gibi, Finn gibi, kim kimin nesidir, hangisi kimin fesidir bilmeyen, cahil ve eğitimsiz bir kitle var. Han Solo'yu fragmanda, Evet, hepsi doğru, Jedi da var karanlık taraf da derken duyuyoruz. Anlaşılan bildiği ne varsa anlatacak, yeni nesle aktaracak. Eski tüfekler son defa işbaşında. Şu kişi Jedi'dır diye ortaya atılan bir resmi Star Wars bilgisi yok. Bir Jedi'ı oynadığını tahmin ettiğimiz aktör de yok. Koca bir gelenek yitip gitti mi? Jedi olmazsa fanlar arasında isyan çıkar, maceraya gerek yok, aman diyelim. Daha klas bir hareket var mı? Üstelik bu kadar da kolay görünen? Hele de bu kadar kötülük barındıran? Mevzu Darth Vader oldu mu, karışık duygular içindeyiz. Baş kötümüz, başparmağıyla işaret parmağını şöyle bir açtı mı, en gaddar silahına da başvurmuş oluyor. Seride bu parmak hareketiyle yani sırf düşünce gücüyle adam boğduğunu gördük. Bu, çoğunlukla Sith lordlarının Güç'e başvurarak kullandığı bir hareket. Bir de bunların daha masum versiyonları var. Jedi şövalyeleri, düşünce gücüyle rakiplerinin silahlarını etkisiz hale getiriyor, uzaktaki nesneyi yakına alıyor, yakındakini uzağa gönderiyor. Hepsi Güç sayesinde. Olmazları olur ediyorlar. Ama Jedi dediğin bunu goygoya vuracak, kendi hayrına kullanacak insan değil. Güç'ü boşa akıtmaz bir Jedi, onunkisi hizmet yarışı. Serinin bazı ince detaylarını dahi ses montajcısı Ben Burtt'ün buluşlarına borçluyuz. Chewbacca: Sesi dört tür ayı, bir porsuk, bir aslan, bir fok, bir de mors sesinin karışımından oluşuyor. Burtt, bunun için bir yıl dere tepe dolaştı. Bu kadar yorulmak istemeyenler için YouTube'da Chewbacca gibi konuşma rehberi mevcut. Chewbacca sound tutorial diye arayın, bir de n'olur insan içinde denemeyin. R2-D2: Elektronik ortama aktarılmış bebek sesleri. O masumiyetin başka bir izahı olamaz zaten. Işın kılıcı: Tamamen tesadüfi... Burtt sette dolaşırken, bir televizyonun yanından geçer ve elindeki mikrofon cızırdar. Bu sesin üzerine kaydedilen projektör sesi, işte o meşhur ışın kılıcı sesi.


Geçen gün bir arkadaşım muzip bir gülümsemeyle yanıma gelip sanırım kendini klonlattın; aynı anda üç yerde birden olman mümkün değil dedi. Henüz klonlatmadım ama hologram üzerinde çalışmaya başladık dedim ben de gülerek. Sen hiç uyumuyor musun? Ne alıyorsan biz de alalım gibi sorulara da alıştım artık. Soranın kim olduğuna göre verdiğim birtakım cevaplarım var: koşuyorum, doğada vakit geçiriyorum, gönüllülük yapıyorum, veganım, uçakta/metroda uyuyorum, insan sevdiği işi yapınca yorulmuyor sanırım... Eğer daha uzun zamanım varsa ilk kez Cirque du Soleil'in aynı adı taşıyan 1994 yapımı gösterisi ile duyduğum Portekizce neşe anlamına gelen alegria'dan ve Bergson'un elan vital kavramından bahsediyorum. Sondan, elan vital ile başlayalım isterseniz. Bergson'a göre tüm canlıların içinden geçen bir hayat atılımı/hamlesi, görünmez bir güç var. Bu güçle birlikte, insan da tüm canlılar gibi evriliyor. Ancak bu değişim ve dönüşüm, dışsal şartlara uyum sağlamamızı sağlayan mekanik bir süreçle sınırlı değil. Hayatımız önceden var olan bir plana göre değil, keşfettiklerimizle gelişiyor, zenginleşiyor. Bu nedenle her birimizin yolculuğu ve hayat hamlesinin bizi taşıyacağı yer biricik. Benim yolculuğumda hayatımda üniversite yıllarımdan beri yer alan gönüllülük var. Vaktimi, enerjimi, heyecanımı, bilgimi paylaşmak. Gönüllülük sayesinde binlerce insanla tanıştım, birlikte büyüme, birlikte öğrenme fırsatı yakaladım. Bir çocuk hastanesinin sanat terapisi biriminde marakas yaparken buldum kendimi, Gambiya'da bir köyde rengarenk elbiseli kadınlarla dans ederken, Tuz Gölü'nün orta yerinde koşarken... Üniversitede ders vermek var. Öğrencilerimle birlikte öğrenmenin dönüştürücü etkisi var. Sanat var. Neredeyse her akşam bir oyun, konser ya da dans gösterisi var. Tüm yaptığım işlere daha önce bakılmamış bir yerden bakmamı sağlayan sıradanın içindeki olağanüstülüğü görmemi sağlayan sanatsal bir bakış açısı var. Oyun var. Mavi peruk ve pembe tütüyle Uludağ'dan aşağı 42 km koşmak var. İçimden geldiği her an, her yerde oyuna dahil olmak, dans etmek var. Doğada vakit geçirmek, dağlara çıkmak, patikalarda kaybolmak, şehirde görme şansım olmayan çiçeklerle, kuşlarla, renklerle karşılaşmalar var. Bergson'u doğru yorumluyor muyum, inanın bilmiyorum ama bahsettiğini düşündüğüm gücü daha yoğun hissetmemi sağlayan tüm yeni keşiflerime alan açmaya çalışıyorum onu ilk kez okuduğum 20'li yaşlarımdan beri. Enerjimi, yaşama sevincimi artıran ne ve kim varsa onlara mutlaka zaman yaratıyorum. Enerjimi düşüren, yapamazsın, sana mı kaldı, böyle gelmiş, böyle gidecek... diyen kim varsa da uzaklaşmaya çalışıyorum. Ve Alegria... Neşe... Şartların, başkalarının onu benden almasına izin vermiyorum. Neşe bir duruş. Hayata karşı, bizi çevreleyen tüm koşulların karşısında bir duruş. Bir tercih. Zorlandığımda, haksızlığa uğradığımı düşündüğümde bir tavır olarak neşeyi seçiyorum çünkü neşeyi elimizden bırakmadığımız sürece hayat hamlemiz hep ileriye taşıyor bizi. Neşeyle kalın!


O kaba saba, kara kuru çocuklar, itilip kakılmışlığın kitabını yazmak için çıktıkları yollara isimlerini pırlanta harflerle işleyip tabela diye çaktı. Ninelerine otobüs koltuğunu çok görenlerin torunlarına albüm satıp altın varaklı yataklarda yattı. Para artık rap'çilerde! Bu yıl meslek seçip üniversiteye girecek gençlere ve o gençlerin ebeveynine bir iyi, bir kötü haberim, bir de kahve yanı kurabiyesi misali minicik bir teselli notum var. Önce iyi: Geleceğin mesleğini buldum, açıklıyorum. Öğretmenlikti, mühendislikti, avukatlık ya da doktorluktu... Unutun. Para rap'çilikte! Yalnız para mı? İtibar da orada. Toplum içinde saydırıp sevdirme, bir eli yağda diğeri balda bir ömür sürdürme, faturaları gününde ödetip emeklilikte küçük ve sevimli bir kasabada balık tutturma garantisi kalan çok az meslekten biri. Gelelim kötü habere: Rap'çiliğin okulu yok. Ve şimdi de kurabiye: Okulu yok ama hocası var. Jay-Z, Dr. Dre, Rick Ross, Puff Daddy, Kanye West, ASAP Rocky... İşte hocalarınızdan bir kısmı. Kimi kendine tişört tasarlayacak kadar modadan anlıyor, kimi haleti ruhiyesini ayarlama amaçlı, kimyadan. Bazısı sinema biliyor, bazısı TV. Ama emin olmanız gereken bir şey var ki, hepsi pek tabii ki müzik ve ilginç bir şekilde ekonomi profesörü. En büyük zevkleri stüdyodaki düğmeler ve ceplerindeki parayla oynamak. Bundan 10 yıl evvel Amerika'da yaşanan Katrina Kasırgası'ndan sonra Kanye West, NBC'ye çıkıp takır takır konuşmuştu, hatırlar mısınız? O zamanki ABD Başkanı George W. Bush'a çatıp, Siyahlar Bush'un umrunda bile değil demişti. Tabii, Kanye West o zamanlar bugünkü Kanye West değildi. Bugünkü Kanye'nin yerinde 50 Cent vardı ve Katrina'yla filan ilgilenecek vakti yoktu. Çünkü yeni albümü The Massacre ile bizzat ortalığı kasıp kavurmakla meşguldü. 50 Cent, o vakitler, kelimenin tam anlamıyla para basıyor; etrafını, müziğini, geleceğini önemsemeden sadece küpünü doldurmaya odaklanıyordu. Sonu fena oldu. Rap'in Lehman Kardeşleri haline geldi. İflasını açıkladı. Bugün tabii ki hala çok parası var ama işte musluk damlamayı kesti. Rap; isyan etmenin, başkaldırmanın, genç olmanın diğer adı. Amerika'da hele, yerine başka bir tür koymanın imkanı yok. Rap'çiler de zeki insanlar. Bunu biliyor ve güçlerini akıllıca kullanmanın yollarını arıyorlar. Alem buysa madem, kral da biziz diyorlar. Ama artık bir şeyi akıllarında tutarak: Ne iş yaparlarsa yapsınlar, hangi modaevinin sırtı, hangi parfümün boynu, hangi saatin kolu olurlarsa olsunlar, özünde müzisyen olduklarını unutmayarak. 50 Cent'i akıllarında tutarak. Bulundukları yere kolay gelmediklerini her fırsatta hatırlayıp oradan kolay kolay inmeyeceklerini de hatırlatarak. Siyah rap'çiler zafere kolay ulaşmadı çünkü. Parlamaya başladıkları 2000'lerin başından bu yana çok çalıştılar. Çok da eleştirildiler. Her işe el atmaları, moda günlerinin, gizli partilerin, açılış ve kokteyllerin aranan isimleri haline gelmeleri alay konusu oldu. Onlara ilk taşı, hatta üçüncü ve beşinci taşı, içimizdeki günahsız, aktör, yapımcı, senarist, müzisyen, komedyen, ressam, yazar James Franco attı. Atmaya da devam ediyor. Sırfbu bile, yani Franco'nun ABDli rap'çilere kafayı takmış olması bile durumu özetliyor aslında. Adamlar şu an ülkenin en şöhretli insanları. Ve ülkenin en şöhretli insanı James Franco'nun dilindeler. Adamlar derken gerçekten adamlardan söz ediyoruz bu arada. Siyah rap'çi kadınlar ortada yok! Beğenelim ya da beğenmeyelim, durum bu. Para rap'çilerde, şan şöhret de öyle. Bir süre daha da böyle olacak gibi duruyor. Olsun da. Kaliforniyalı Sanayiciler Derneği'nden gelen portakal şeklindeki başarı ödülü ve Connecticut Belediyesi'nin gönderdiği Yılın En İyi Rap Sanatçısı plaketinin önünde, boynunda iki kilo çeken altın kolyesiyle deri koltuğuna gömülmüş iri yarı bir rap'çi düşünün. Diyor ki, hani bir zamanlar beğenmediğiniz, kokuyor dediğiniz, maymuna benzettiğiniz, otobüse almadığınız, en pis işlerde çalıştırdığınız fakir ama gururlu çocuk vardı ya, işte o benim! 50 Cent'in malikanesinde 52 oda, 25 banyo, bir dans kulübü ve bir kumarhane bulunuyor. Drake'in malikanesinde bir şelale, 24 koltuklu bir sinema salonu, beş ahır ve bir şarap mahzeni var. Kanye West'in geniş bir alana yayılan bağların içinde bulunan evinde, devasa bir kütüphane bulunuyor. Jay-Z kirada oturuyor. Karısı Beyonce'le oturdukları evin aylık kirası 150 bin dolar. Bahçelerinde de bir sonsuz havuz yer alıyor.


Yazdığım her müzik, yayımlandığı an itibariyle dinleyen herkesle beraber dönüp hunharca baktığım bir ayna gibi gelir bana. Baktıkça iyi yanlarımı korumaya çalışır, yenilere yer açmak için kötülerine mobbing yaparım. Nostaljik referanslara bağlı olsam da her yeni parçada güncelden geleceğe bir tünel kazma amacındayım. Türkiye gibi halk genelinde sanat dallarının bir ihtiyaçtan ziyade lüks tüketim olarak kabul gördüğü bir ülkede, 20 senelik bir müzikal serüvende dört beş farklı proje değiştirmek pek de hayal ettiğim bir kariyer planlaması değildi 18 yaşımdayken. Sanki ilk grubum son grubum olurmuş gibiydi daha çok. Peki sürekli yeni bir proje olmak zorunda mıydı? Denk geldi herhalde. Bazen grup içindeki senkronizasyon zaman aşımına uğrar ve bazen başka bir şey. Yine de bazı dev figürleri düşündüğümde, Bowie gibi, içim rahatlıyor. Hep yeni bir versiyonuna dönüşmüş ve her birinde daha iyi. Şimdiye dek yaptığın müzikal üretimleri bir gözden geçirdiğimde, hep o zamanın ruhunu yansıtan bir şeylere rastlıyorum müziğinde. Klişe bir tabir olacak ama bir günlüğümsü tarafı da var sanırım. Benim açımdan günlük gibi bir şey oluyor tabii de dünyanın böyle bir günlüğe ihtiyacı var mı bilmiyorum. Yani eskileri açıp dinliyorum diyemem. Lalalar ve Gaye Su Akyol'u da gerekmedikçe dinlemiyorum sanırım. İçimdekileri ne kadar taze tutarsam konserlerde de o kadar saf bir şekilde fışkırdığını fark ediyorum. Onun yerine yeni yönler keşfetmek, daha derinlere kazmak isterim. Zaten gündemimde olmayan döngüleri hızla unutmaya yatkın bir zihin yapım var. Mesela geçenlerde Bubituzak'tan Harakiri dinledim. Tren geçerken yolcuları görmeye çalışır gibiydim. Sanki başka bir hayatımda çekilmiş vesikalık ama bakınca sadece dört sene geçmiş. Öncelikle bireysel bir müzisyenden ziyade grup adamı gibi hissetmişimdir kendimi. Çocukken sokakta top oynar gibi sahnede de benzer bir takım hissi olmasını, arkadaşımın gözünün içine bakıp paslaşmaya bayılırım. Yeri gelince utanmayı, beraber düşüp kalkmayı seviyorum. Takım sporlarında çok iyi oyuncular bir araya gelmesi çok iyi bir takıma dönüşeceklerini garanti etmez ve entegre parçaların uyumunu her daim tekil yeteneklerin ötesindedir. Bu bağlamda en güncel kaptan gemim Lalalar olduğu için çok şanslı hissediyorum. Rafine müzik adamlarının yan yana geldiği ve geçirgen arkadaşlıklar üzerine kurulu bir ekibiz. Riskli tarafı henüz iki yaşındaki kariyerinde, maddi manevi geri dönüş anlamında, 1 koyup 10 almaya alıştı. Bir tekli koyup beş konser çalmaya, bir tane daha koyup Avrupa turnesine çıkmaya falan... Motivasyon anlamında riskli dönemlerden geçsek de zamanın ruhuyla uyumumuzu koruduğumuzu düşünüyorum. Öte yandan etkileşim ve zamanlama konularına da eskisi kadar takılmıyorum sanırım. Yapabileceğimin en iyisini yapmaya çalışmış olmak rahat bir uyku için neredeyse yeterli. Eski hocam ve prodüktörüm sevgili Mike Nielsen bir keresinde albümün falanca zamana yetişmesi lazım yoksa geç kalacağız gibi bir homurdanmama cevaben, Tarih zamanında çıkan albümleri değil, en iyileri yazar demişti. Tokatta zerafet, tokatta kalite. Uzun ve derinden bir araştırma süreciydi. Çok fazla parametreyi gözetiyordum, baya scouting dünyası. Bir kere iki kişi olacaktı Lalalar. Birbirinin boşluğuna dolacak, ayağına dolanmayacak iki kişi. Kesinlikle akustik davul olmayacak. Yükte hafif pahada ağır olmalı. Ekip ve ekipmanla beraber bir arabaya sığmak lazım falan ve yüzlercesi. Neyse listemde birkaç isim olsa da eküri olmak için içimden geçen kişi, köklü dostluğumuz, hızlı paslarımız ve özel yetenekleriyle Barlas'tı . Tabii daha önceden büyük yükselişlerin düşüşlerinin ne kadar yıkıcı olabileceğini deneyimleme fırsatına da eriştiğimiz için bir yandan da bu ikili hakkında kafamdaki soru işaretleri cirit atıyordu. Tabii evdeki hesap çarşıya uymadı ve bir gün kendimizi İsyanlara girişken bulduk. Çok kısa bir süre sonra listede yine üst sıralarda yazan fakat yeterince iyi tanımadığım için adım atmaktan geri durduğum Kaan Düzarat bir şekilde Barlas'la denk gelip konuya yükseliyor ve gerisi çorap söküğü harmoni. Strateji mi? Strateji. Şans mı? Kesinlikle şans. İki plak olarak ekimde çıkacak ama kaç parça olacağı ve nasıl bir bütüne dönüşeceğiyle ilgili araştırmalar devam. Son ana kadar daha iyi sorular sorup daha iyi cevaplar bulmaya çalışıyoruz. ''Coğrafya kaderdir'' sözü her ne kadar sıklıkla kendini hatırlatmayı becerse de en büyük motivasyon her yeni adımda dünya müzik tarihine iyi izler bırakabilmek.


Bize en iyi gelen şey samimiyet aslında. Zamanın popüler isimleriyle röportaj yaparken klişelerden kaçınmayı, karşımızdaki insanın en samimi ve dürüst yönlerini ortaya çıkarmayı hedefliyoruz. Alina'yla konuşurken bunun için çok da efor sarf etmeme gerek kalmıyor. Karşımda ne istediğini bilen, son derece samimi, farkındalık seviyesi ortalamanın çok daha üzerinde biri var. Alina'nın televizyon ekranındaki ilk büyük çıkışı Paramparça dizisi ile oldu. Çoğu televizyon dizisinde hasret kaldığımız karakter dönüşümü, özenle yazılmış bir senaryo söz konusu olmadığı sürece, günümüzde ancak uzun soluklu bir dizide yer alarak mümkün. Nice yetenekli oyuncu rating uğruna canlandırdığı karakterle iyice bütünleşemeden ekrana veda etmek zorunda kalabiliyor. Alina şimdiye kadar bu erken vedalardan muaf olduğu için oldukça şanslı; ama hakkını da vermek gerekiyor: Paramparça dizisinde bu şansı son damlasına kadar değerlendirerek yüzünü ve oyunculuk becerisini zihinlerimize iyice yerleştirebildi. Netflix'in ilk yerli gençlik dizisi Aşk 101'de ise oyunculuğunun ve star ışığının iyice farkına varıyor izleyici. Babasının işi nedeniyle İstanbul'a taşındıklarında ailesi bu tutkusunda ona destek olmaya devam etmiş; erken yaşlarda resim, heykel, modern dans gibi farklı sanat dallarında eğitim almış. Bu günleri Haftanın en sevdiğim günleri bu kursların olduğu günlerdi. Çok şanslıyım ki babam ve annem her zaman yanımda oldu, attığım her adımda yardımcı oldular ve beni desteklediler diye hatırlıyor. Alina, iki farklı çocukluk yaşadığını söylüyor. Biri 6 yaşına kadar Rusya'da küçük bir kasabada, bahçelerden elma toplayıp sattığı, göle bisikletiyle girip ormanda saklambaç oynadığı bir çocukluk. Diğeri ise 6 yaşından sonra Türkiye'ye gelmesiyle başlayan, Avcılar'daki sokak kültürüyle içli dışlı geçen, yani büyük şehirde devam eden bir çocukluk. İki ülke arasındaki kültür farkı onu fazla zorlamamış. İstanbul değil de Rusya'da başka bir şehre taşınsaydı tecrübelerinin çok farklı olmayacağına inanıyor. Belki de çok küçük yaşta bu değişimi yaşamasının ve elbette Avrupa'nın iki 'yalnız' ülkesinin benzer kültürel kodlara sahip olmasının bunda etkisi var. Yazının tamamı GQ MOTY 2020 Özel Sayısında...


Jean-Sebastien Beaud, helikopterden sarkan bir iple Fransız Alpleri'nin sarp yamaçlarına doğru alçalırken aşağıda ne bulacağını bilmiyordu. 20 dakika önce, Beaud ve jandarma teşkilatı kurtarma ekibinden üç meslektaşı, Lyon Hava Trafik Kontrol Merkezi'nden Massif des Trois-Eveches sıradağlarının üzerinde, Nice'in kuzeybatısında ve yaklaşık 3 bin metre yükseklikte, bir uçağın radar ekranından kaybolduğunu bildiren bir çağrı aldılar. 24 Mart 2015 Salı sabahı saat tam 11.00'de Beaud, dört kişilik bir Chopper helikopterden sallandırıldı ve bir kayanın üzerine yavaşça indirildi. Enkazdan yükselen duman bulutları, küçük alev kümeleri ve jet yakıtının kokusu etrafındaki havayı ağırlaştırıyordu. Belli belirsiz bıyığı ve top sakalıyla 30'lu yaşlarının başlarında, uzun boylu ve atletik yapılı olan Beaud ihtiyatlı adımlarla önünde yatan siyah enkaza doğru ilerlerken gördükleri aklına kazınıyordu: Kolsuz ve başsız bir insan vücudu, ayakkabılar, bavullar, yerinden fırlamış koltuklar, uçağın gövdesinin parçaları ve her yerde kopmuş eller ve ayaklar. Uçağın son hızla dağa çakıldığını ve parçalandığını hemen anladı. Sarsılmış bir şekilde, ancak elindeki göreve odaklanarak telsizinin düğmesine bastı ve ana merkezi bilgilendirdi: Burada sağ kalan kimse olamaz. Ancak 9525 sefer sayılı uçağın düşmesine sebep olan gizem, o dağda çözülmeyecekti. Beaud'un keşfinden 36 saat sonra Fransız yetkililer ses kayıt cihazını analiz edecekler ve kazanın ardındaki akıl almaz sebebin farkına varacaklardı. Beaud'nun yamaca indirilmesinden iki saat önce, Barselona El Prat Havaalanı'nda Germanwings yolcu giriş kapısı görevlileri, 2 numaralı terminalde 9525 sefer sayılı uçak için kalkış işlemlerine başladı. Büyük bir Alman araba parçaları markası olan Huf'un mühendisi, 50 yaşındaki Martyn Matthews uçağa binen 144 kişiden ilki olarak ön sıralardaki yerini aldı. Matthews bir futbol taraftarı, dağ gezileri yapmayı seven biri, iki yetişkin çocuğun babasıydı ve Düsseldorf aktarmalı olarak İngiltere'nin iç kısımlarında 25 yıllık eşinin bulunduğu bir şehir olan Wolverhampton'a doğru yola çıkıyordu. Barselona'da Richard Wagner'ın Siegfield'ini henüz sahneleyip uçağa binen, seçkin bir opera sanatçısı olan Maria Radner, bir sigorta komisyoncusu olan partneri Sascha Schenk ve küçük oğulları Felix'le birlikte 19'uncu sırada oturuyordu. Bir Alman şehri olan Haltern am See'den gelen ve bir hafta süren bir öğrenci değişim programından sonra yorgun olan 16 lise öğrencisi ve iki öğretmen, tamamen dolu uçağın arka sıralarını kaplıyorlardı. Profesyonel bir müzisyen ve sahne sanatçısı olmanın hayalini kuran konuşkan öğrenci Lea Drüppel ve kendisi de 15 yaşında olan en iyi arkadaşı, hatta kapı komşusu Caja Westermann da bu öğrencilere dahildi. Uçak, planlanan kalkış zamanı olan 09.35'ten 26 dakika gecikerek havaalanında bekledi ve daha sonra kalkış pistine gitti; şehrin üstünde yükselerek ve hafifçe Akdeniz'e doğru eğilerek kalkışı gerçekleştirdi. Kabinden, havada 6 bin saat geçirmiş olan kıdemli pilot Kaptan Patrick Sondenheimer'ın rötar için özür dileyen ve kaybedilen zamanı yolda kazanmaya çalışacağına söz veren sesi duyuldu. Bir noktada Sondenheimer, yardımcı pilotu Andreas Lubitz'e kalkıştan önce tuvalete gitmeyi unuttuğunu söyledi. İstediğiniz zaman gidebilirsiniz demişti ona Lubitz. Saat 10.27'de, uçak seyir yüksekliği olan 11 bin 500 metreye ulaştığında Sondenheimer, Lubitz'e yakıt seviyelerini ayarlamak, iniş takımlarını kontrol etmek, havaalanı ve hava koşullarını incelemekten oluşan bir rutin olan iniş için hazırlanmaya başlamasını söyledi . Lubitz'in yanıtı ise gizemliydi: Umarım demişti, Göreceğiz. Sondenheimer'ın yardımcı pilotunun tuhaf yanıtını fark edip etmediğini bilmiyoruz ancak bu cümleyi cevaplamadı. Bir dakika sonra Sondenheimer koltuğunu geri itti, kabin kapısını açtı, arkasından kapattı ve tuvalet kabinine girdi. Saat sabah 10.30'du. Andreas Günter Lubitz hep uçmak istemişti. Almanya'nın güneybatısının yeşil tepelerinde Düsseldorf'la Frankfurt arasında bir belde olan, 12 bin nüfuslu şehir Montabaur'da büyüdü. Bir bankacı olan Günter Lubitz'le kilisede org çalan piyano öğretmeni eşi Ursula'nın ilk çocukları olan Andy, asker tıraşı ve tatlı gülümsemesiyle sessiz bir çocuktu. Çocukluğundan beri pilot olmak için yanıp tutuşan Lubitz, odasının duvarlarını Airbus, Boeing ve Lufthansa posterleriyle kaplamıştı. Aynı zamanda birçok hafta sonunu Montabaur uçuş kulübünde geçirerek uzman bir planör pilotu olmuştu. Lise yıllığının arka kapağına Lufthansa tarafından yerleştirilmiş bir ilan Uçma hayalinizi gerçekleştirmek ister misiniz? diye soruyordu ve 2007'de mezun olan sınıfı tarafından en sistemli üçüncü öğrenci olarak oylanan Lubitz için cevap evetti. Lise biter bitmez şirketin uçuş akademisine başvurdu ve 2008'de programa kabul edilen yüzde 5'lik dilime girdi. O yılın eylül ayında Lubitz, Almanya'nın kuzeyinde, Bremen'de öğrencilerin Arizona'daki havacılık eğitimi okulunda uygulamaya geçmeden önce bir yıl boyunca havacılık teorisini öğrendikleri Lufthansa Havacılık Eğitimi Pilot Okulu'na giden 200 aday arasına katıldı. Ancak program başladıktan birkaç ay sonra, kasım ayında, her şeyi bırakıp eve döndü. Bundan iki ay sonra Montabaur'lu bir psikiyatr Lubitz'e intihar düşüncesinin bulunduğu ağır depresyon vakası tanısı koydu ve onu yoğun psikoterapi, ayrıca iki güçlü antidepresanla tedavi etti. Psikiyatr Lubitz'in çöküşünü değişen yaşam koşullarına dayandırıyor; Bremen'e taşınması ve erkek kardeşinden ayrılması gibi. Lubitz'in ailesi daha sonra dedektiflere, yeni çevresiyle birlikte ortaya çıkan temelsiz bir başarısızlık korkusundan bahsedeceklerdi. Düsseldorf'taki bir davacının oluşturduğu dava dosyalarına göre çöküş, sıklıkla depresyonla ilişkilendirilen sürekli kulak çınlamasıyla birlikte geliyordu. Lubitz dokuz ayını psikiyatrının bakımında geçirdi. Tedavinin yalnızca altıncı ayı olan Temmuz 2009'da, Lubitz ilaçları kullanmaya devam ederken, psikiyatrı hastalığın büyük ölçüde tersine çevrildiğini belirten mektubunda Alman uçuş yetkililerine Lubitz'in Bremen'deki eğitimine devam etmesine izin vermelerini önerdi: Hasta çevresinde olup bitenin farkında ve tamamen kendinde, hiçbir yan etki veya hafıza bozukluğu bulunmuyor. Tamamen iyileşti, hiçbir olumsuz etki kalmadı. Tedavi sonlandırıldı. Ancak doktor ağır ilaçlar yazarak Lubitz'i ekim ayına kadar tedavi etmeyi sürdürdü; yetkililere tamamen iyileştiğinin güvencesini verdikten üç ay sonrasına dek. Alman uçuş yetkilileri Lubitz'in öğrenci pilot lisansını ve uçuşa uygunluk sağlık raporunu yenilemeden önce birkaç ay beklediler ve düzenli olarak kontrolden geçmesi şartını ekleyerek yeniden düzenlediler. Bu not Lubitz'in sicilinde kalacaktı ve depresyon tedavisi için tekrar alacağı herhangi bir tedavi ya da daha fazla ilaç, direkt atılmasıyla sonuçlanacaktı. Lubitz'in de kesinlikle farkında olduğu üzere bu, uçuş kariyerinin sonu olurdu. Lubitz, Bremen'deki eğitimini 2010'un başlarında tamamladı ve Lufthansa tarafından işletilen Arizona uçuş okulundaki dört aylık eğitimi için Birleşmiş Milletler Federal Uçuş İdaresi tarafından istenilen öğrenci pilot formunu doldurdu. Formda kendisine hiç herhangi bir akıl hastalığı yahut depresyon, ruh bozukluğu vb tanısı konulup konulmadığı sorulduğunda ise yalan söyledi. Hayır seçeneğini işaretledi ve son üç sene içinde kullandığı tüm ilaçları detaylı olarak yazması gereken alttaki kısmı boş bıraktı. Ancak yalanı yakalanmıştı. Formu uçuş idaresine sunduktan dört gün sonra Birleşmiş Milletler Dairesi için belgeleri inceleyen Alman uçuş doktoru Lubitz'in yanlış beyanını fark etti ve bildirdi. Normalde bu formda yanlış beyanda bulunmak bir pilotun hapse girmesine ya da daimi olarak uçmaktan men edilmesine sebep olabilir. Ancak Lubitz'in durumunda bu yanlış beyan, kabul sürecini sona erdirmedi, yalnızca geciktirdi. Şu anda pilot sağlık raporunu elde etmek için yeterli olmadığınızdan sizi kabul edemiyoruz diye yanıtladı bir görevli: Tepkisel depresyon tanısı geçmişiniz sebebiyle, lütfen psikiyatrınızın güncel ve detaylı bir raporunu ibraz ediniz. Başka bir deyişle Lubitz'e bir şans daha verilmişti. Depresyon geçmişini doktor raporuyla uyumlu olarak teslim ettiğinde temize çıktı. Belli ki bu, Atlantik'in her iki yakasındaki yetkilileri de ikna etmek için yeterliydi. Haftalar sonra Arizona'ya gitmek için yola çıkmıştı. Phoenix'in dışında bulunan Goodyear'daki okulda Lubitz, bir kısmı altı kişilik bir uçak olan Beechcraft Bonanza'da, bir kısmı da uçuş simülatöründe olmak üzere 100 havacılık eğitimi saati elde etti. Daha sonra 2011 ilkbaharında jetler üzerindeki eğitimine Lufthansa'da bir uçuş görevlisi olarak devam etmek için Almanya'ya döndü. Sonralarında Lubitz için belgelenen bir ruhsal problem görünmüyordu. 2013 sonbaharında Germanwings'de kısa sürede ikinci kaptanlığa ve Almanya'yla Batı Avrupa arasındaki kısa seferlerde yardımcı pilotluğa yükselerek çalışmaya başladı. Tıbbi kayıtlarındaki bilimsel nota göre Lufthansa Aeromedikal Merkezi'nin Lubitz'i herhangi bir depresyon belirtisine karşı düzenli muayene etmesi gerekiyordu ancak Lubitz'in ne sıklıkla Lufthansa doktorlarına rapor vermesi gerektiği ve ne kadar derinlemesine muayene edildiği bilinmiyor. 2013'te kariyeri tırmanıştayken Lubitz, Düsseldorf'da, öğretmen olan kız arkadaşı Kathrin Goldbach'la lüks bir apartman dairesine taşındı. İleride Kathrin ilişkilerini istikrarlı ve huzurlu olarak tanımlayacaktı. Evlenip iki çocuk sahibi olma hayalleri kuruyorlardı. Lubitz nadiren hafta sonlarında, ailesiyle birlikte kaldığı ve bazen babasıyla olmak üzere yarı maraton koşularına çıktığı Montabaur'a gidiyordu. Meslektaşları ve arkadaşları onun bir ticari pilotun taşıması gereken tüm özellikleri taşıdığını düşünüyordu: Düsseldorf savcısının belgelerine göre sessiz, rekabetçi, kararlı ve gayretliydi. Ancak Lubitz'in tutarlılığı uzun sürmeyecekti. Yüksek depresif bozukluk yaklaşık olarak her altı erkekten birini etkiler ve iyileşenlerin yüzde 50'sinde bir ya da daha fazla kez yineler. Lubitz'in durumu da 2014 yılının Noel'inden hemen önce nüksetmiş gibi görünüyor. Depresif bozukluk başta psikosomatik semptomlar göstermişti: Lubitz körleşmeye başladığından emindi. Yıldızlar, haleler, ışık parlamaları, bulanıklıklar ve uçuşan noktalar görme şikayetiyle haftada üç-dört kez göz doktorlarına ve sinir hastalıkları uzmanlarına muayene olmaya başladı. Aynı zamanda ışık hassasiyeti ve çift görme sıkıntısı çekiyordu. Bir göz doktoru Korku içindeydi diye belirtmişti. Doktorlar birçok gelişmiş ekipman kullanarak gözlerini ve beynini inceledi ancak bir sorun bulamadı. Bir sinir hastalıkları uzmanı Lubitz'e hastalık hastası teşhisi koymuştu. Doktorun kayıtlarına göre Lubitz görüşünü etkileyen semptomların yapısını göze çarpacak kadar sık bir şekilde tekrar ediyor ve ihtimal dahilindeki alternatif tanıların hepsini reddediyordu; özellikle de psikolojik sebeplere dayandırılanları. Hatta bu noktada tedaviyi bıraktı. Aile doktoru psikoz başlangıcı tanısı koymuştu ve bir psikiyatri kliniğine danışması konusunda ısrar etmişti. Lubitz ise bunu görmezden geldi. Ancak sonraları kötüleşen görüşünün psikolojik sebepleri olabileceğini yavaş yavaş kabul etmeye başladı. Ocak ayında annesi birkaç yıl önce onu dokuz ay boyunca tedavi eden Montabaur'daki psikiyatrına ulaştı. O ay Lubitz, 2009'dan bu yana ilk kez doktorun kliniğine adımını attı. Savcının belgeleri psikiyatrının, Lubitz'in depresyonunun yinelediğini bildiğini belirtiyor. Lubitz psikoterapiye başladı , tekrar ağır ilaçlar kullandı. Doktorunun tavsiyesi üzerine olumlu düşüncelerini glückstagesbuch adını verdiği deftere yazmaya başladı. Lubitz uykusuzluk kurbanıydı ancak tedaviyle birlikte kaydettiği ilerlemeyi defterine yazmıştı. Üç buçuk saatlik derin uyku yazmıştı bir keresinde. Dört saat deliksiz uyudum demişti başka bir gün. Alman gizlilik ilkeleri genel olarak kısıtlayıcı, ancak psikiyatristlerin, bir hastanın diğer insanların canını tehdit edebileceklerini düşündükleri durumlarda, ilgili tarafları bilgilendirmeye hakları var. Buna rağmen korkunç sonuçları olabilecek bir kararı alırken Lubitz'in doktoru, hastalığın nüksetmesi konusunda Lufthansa ile temasa geçme girişiminde bulunmuşa benzemiyor. GQ tarafından Montabaur'daki kliniğinde ziyaret edilen psikiyatrist, Lubitz'in tedavisi hakkında konuşmayı reddetti. Mart ayının başlarında Lubitz'in düşünceleri ölüm etrafında dönmeye başladı. İnternette intihar etmenin en etkili yollarını araştırdı: Karbonmonoksit nasıl yapılır, benzin içmek, hangi zehir acı çektirmeden öldürür?.. 18 Mart'ta bir Düsseldorf hekimi Lubitz için bilinmeyen bir sebep nedeniyle inatçı görüş bozukluğu sebebiyle dört günlük bir istirahat raporu yazdı. Birkaç gün sonra evindeyken kendini yok etmenin yeni bir yolunu buldu. 20 Mart akşamı internette Airbus A320 uçuş kabini kapısının kilit mekanizmasını araştırdı. Pazartesi sabahı, ayın 23'ünde, Düsseldorf'la Berlin arasında gidiş dönüş çalıştı ve onunla birlikte yolculuk eden pilot, davranışlarını tamamen normal olarak hatırlıyordu. O gece, akli dengesinin bozulduğundan tamamen habersiz olduğunu iddia eden sevgilisi işten eve geç geldi ve çift birlikte markete gidip tüm hafta için alışveriş yaptılar. Ertesi sabah erken saatlerde Lubitz, Audi marka aracını Düsseldorf havaalanına park etti ve Barselona yönüne giden uçuş kabinine çıktı. Bu seferin kara kutusunun verilerine göre Sondenheimer uçuş kabininden bir dakika için ayrıldığı anda Lubitz uçağın otomatik pilotunu en alçak ayar olan 3 bin metreye ayarladı. Hiçbir hava trafik kontrol görevlisi fark etmeden de ayarı geri aldı. Uçuş kabininde yalnız kalan Lubitz, Sondenheimer tuvalete gittiğinde, hemen planını devreye soktu. Koltuğunun sol tarafında bulunan kabin kapısı düğmesini Sonderheimer'ın acil durum erişim kodunu etkisiz hale getirerek, normalden kilitli konumuna getirdi. Dakikalar sonra uzanıp uçağı 3 bin metreye düşürecek şekilde otomatik pilotu yeniden ayarladı. Fransa'daki Toulon'u geçtikten sonra, 10.31'den hemen önce. Uçak seyir yüksekliğinden çıkıp dakikada 1000 metre ya da saniyede 18 metre alçalmaya başladı. Bu noktada yolcular muhtemelen hafif bir düşüş ve endişe yarattığı kesin olmasa da basınçta değişiklik hissettiler. Ancak Fransız hava kontrol görevlileri yetkisiz yapılan değişikliği fark ettiler ve uçakla temasa geçtiler. Lubitz yanıt vermedi. Üç dakika sonra, saat 10.34'te Sondenheimer geri döndü. Kabinin dışındaki mini klavyeye kodunu girdi ve giriş düğmesine bastı. Erişim reddedildi. Benim! diye bağırdı kapıya vurarak. Uçağın seyir yüksekliğine ulaşmasıyla yiyecek-içecek arabasını koridora çıkarmaya hazırlanan uçuş personeli kargaşaya doğru yöneldi. Bir kapalı devre kamera, kaptanın görüntüsünü uçuş kabininin içindeki küçük televizyon ekranına aktarıyordu; Lubitz tepki vermedi. Sondenheimer kapıyı yumruklamaya başladı. Lubitz cevap vermiyordu. Allah aşkına diye bağırdı pilot, Aç şu kapıyı! Uçak artık 7 bin 500 metredeydi. Keskin alçalışı hisseden yolcular panik içinde koltuklarını terk ederek koridora doluşmaya başlamışlardı. 10.39'da Sondenheimer bir uçuş personelinden uçağın arkasında saklı duran levyeyi getirmesini istedi. Çelik çubuğu tutan pilot kapıya vurmaya başladı daha sonra kapıyı kanırtarak açmaya çalıştı. Uçak artık 3 bin metrenin altına düşmüştü ve karla kaplı Alpler gittikçe yakınlaşıyorlardı. Kabinin içinde Lubitz bir oksijen maskesi takmıştı. Yolcular korkuyla ve artan bir panikle izlerken Sondenheimer, Şu lanet olası kapıyı aç! diye bağırdı. Lubitz sakince nefes alıp verdi. 10.40'ta alarm çalıştı: İRTİFA KAYBEDİYORUZ! İRTİFA KAYBEDİYORUZ! YÜKSELİĞİ ARTIRIN! Uçak 2 bin metreye düştü. Alarm zemine yaklaşıldığını belirtilen tiz bir bip-bip-bip sesine dönüştü. 60 saniye sonra uçağın sağ kanadı 1500 metredeki dağ yamacına çarptı. Ses kayıt cihazı tarafından yakalanan diğer sesler yalnızca alarmlar ve çığlıklardı. Saniyeler sonra uçak saatte 650 km hızla dağa çarptı. Henrik karmakarışık düşünceler içinde koridorlarda dolaşıyordu. Gözyaşları içinde bir araya toplaşan öğretmenler gördü. Daha sonra bir arkadaşı onu kenara çekti ve Barselona'dan kalkan Germanwings uçağının düştüğünü uçakla birlikte kız kardeşi Lea'nın, sınıf arkadaşlarının ve iki öğretmenlerinin öldüğünü söyledi. Birkaç ay önce Drüppel ailesi üç farklı İspanyolca sınıfından bir haftalık değişim programına katılmak üzere kurayla seçilen 16 öğrenci için parti vermişti. Henrik dehşet içinde o çocukların her birinin öldüğünü fark etti. Henrik'in annesi Anne, oturma odasında bize katılıyor. 50'lerinde zayıf, yorgun görünüşlü bir kadın olan Anne oturma odasındaki kanepeye kuruluyor ve Lea'nın ölümünden sonra Barselona'daki ev sahibi ailesi tarafından gönderilen bir fotoğraf albümünü açıyor. Konuşmaksızın albümü bana uzatıyor. Şu anda ölü olan genç çocukların akşam yemeklerinde, partilerde, şehir gezmelerinde ve müzelerde çektiği düzinelerce fotoğrafa göz gezdiriyorum. Anne akıllı telefonundan Whatsapp uygulamasını açıyor ve Lea ile konuşmalarına bakıyor; Lea'nın uçuş kartının resmi, annesine düşük bütçeli bir hava şirketiyle uçtuğu için anlattığı kaygıları, arkadan parti seslerinin geldiği bir yerden birkaç kelime İspanyolca konuşmaya çalıştığı ses kaydı . Her sıradan mesaj şimdi kötü bir alamete işaret gibi görünüyor. Öyle umuyoruz ancak bunu bilemeyiz diye karışıyor Anne. Germanwings düşük bütçeli, tamamen Lufthansa'ya ait bir yan kuruluş, Avrupa'nın en büyük ve Almanya'nın en itibarlı hatta hatırı sayılır havayolu şirketlerinden biri. Weimar Cumhuriyeti zamanlarında kurulan havayolu şirketi Nazi Almanyası'nda Adolf Hitler'in resmi taşımacısıydı. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra battı ve 1953'te Almanya'nın ulusal havayolu olarak tekrar kuruldu. 615 ticari hava aracı , altı kıta ve 101 ülkede 261 varış noktası, 2014 yılında yaklaşık 1 milyar euro karla günümüzde özelleştirilmiş olan Germanwings şirketi, Almanların savaş sonrası çalışkanlığının ve emniyetinin somut bir örneği durumuna geldi. Lufthansa'nın kaybettiği uçuş görevlileri için yas tutmaya hakkı var ancak hava şirketinin cevabında eksik olan, işlenen suç için alınması gereken sorumluluktu . Eğer ölen kişilerin sevenlerinin şirketin tutumu sebebiyle canları sıkıldıysa da, çok daha somut bir şey yüzünden öfkeleri daha da tetiklenecekti: Para. Kaza durumunda havayolu firmasının yükümlülüklerini sınırlandıran Avrupa kanun hükümlerine bağlı olarak ve Almancada restrisiko olarak bilinen bir prensibe başvurarak Lufthansa her aileye, kurbanların ıstırabı ve çektiği acı için, ayrıca cenaze ve seyahat masrafları için 25 bin euro (yaklaşık 80 bin 500 TL) ödemeyi teklif etti. Toplamda tüm ailelere ödenen miktar Spohr'un yıllık 2.74 milyon euro tazminatının 36'da 1'i ediyordu. Rencide olan ve öfkelenen aileler en kısa sürede karşı koymak için tekrar birleştiler. Mağdur olan 72 aileden 42'sini temsil eden Berlin havacılık avukatı Elmar Giemulla, Lufthansa'ya her yakın aile ferdi için ortalama 250 bin euro tazminat talebinde bulundu. Ancak Lufthansa reddetti ve ailelerin bu konuda yapabileceği pek az şey vardı. Almanya'nın kuvvetli sınırlandırmaları ve insafsız ölüm yasaları Lufthansa'nın Birleşmiş Milletler standartlarına göre şaşırtıcı derecede az bir miktar ödeyip kurtulmasını sağladı. Üstelik kurbanların eşlerine ve çocuklarına, eğer doğrudan bu kazada yaşadıkları kayıpla bağlantılı olarak zihinsel yahut fiziksel bir hastalığa yakalandıklarını tıbbi bir şekilde ispatlamazlarsa, Lufthansa hiçbir manevi tazminat ödemeye mecbur değildi. Birçok müzakereden sonra Giemulla, Lufthansa'dan aile üyesi başına ek olarak 10 bin euro daha almayı başardığını söylüyor. Bunun bir iyi niyet göstergesi olduğunu söylüyorlar dedi avukat ayıplayarak. Lufthansa, avukatları vasıtasıyla davalar hakkında bir yorum yapmayı reddetti ya da öykünün herhangi bir kısmı hakkında. Ancak havayolu bunun kontrol haricindeki trajik bir olay olduğu konusunda iddialı. Lufthansa bu kadar kolay kurtulamayabilir. Daha önce bahsettiğim New York avukatı Brian Alexander, ABD'de hava şirketine yüzlerce milyon dolara mal olabilecek bir hukuk davasına hazırlanıyor. Alexander, Lubitz'in hareketinin altında yatan sebebin Amerika'da havayolunun gözetiminde geçirdiği dört aya dayandığını öne sürmeyi planlıyor. Bu savın kanıtlanması mağdurların davalarını ABD mahkemelerinde devam ettirmelerine izin verecek ve Lufthansa'nın Lubitz'in işlediği suçta kendisinin de bir kurban olduğu yönündeki ısrarını ortadan kaldırabilecek. Ülkenin en büyük havacı hukuk bürosu olan Kreindler&Kreindler'ın Midtown Manhattan'daki merkezinde Alexander'le otururken bize Sekiz dakikalık bir dehşete nasıl parasal değer biçilebilir? diye soruyor. Önceden bir pilot olan Alexander geçen yaz, uzun süredir meslektaşı olan ve ona kurbanların ailelerinin haksız muamele gördüklerini söyleyen Berlinli avukat Giemulla'dan bir telefon aldı. Sence yardımcı olabileceğin bir konu var mı? diye sormuştu Giemulla. Eylül ayında Alexander, havacılık okulunu ve Lufthansa'nın, Lubitz'in bir risk olduğunu bilmesine rağmen bunu görmezden gelmesini hedef alan bir stratejide karar kılmıştı. Alexander'ın görebildiği gibi, eğitim merkezi bir dizi ihmalin kritik noktasıydı. Lufthansa yetkililerinin yalanları yüzünden cezalandırmak yerine bırakın çatlaktan yararlanıp geçsin tutumu ve sicilindeki bilimsel nota rağmen Lubitz'e yalnızca yüzeysel muayeneler yapan Lufthansa doktorları, ihmallerden birkaçıydı. Ancak Alexander'ın öne sürdüğü üzere havacılık okulu, öğrenci pilotları enine boyuna incelemeleri ve kendine veya başkalarına tehlike teşkil edenleri ayıklamaları gereken bir eşik bekçisi idi. Lisansındaki not bir kırmızı kart görevi görmeliydi diyor Alexander: Daha fazla soru sormak onların göreviydi. Depresyonunuz hafif miydi yoksa şiddetli mi, ne zaman meydana geldi, ilaç tedavisi gördünüz mü, hiç intihar etmeyi düşündünüz mü? Daha da kötüsü Alexander, havacılık okulunun, Lubitz'in formlarda sahtecilik yaptığını, ki bu ceza gerektiren bir suç, bildiğini söylüyor. Germanwings kazasından beri Lufthansa çalışanlarının bu konuda konuşmasını da engelleyerek okulun çevresine bir sessizlik duvarı çekti. Ancak Alexander, Lubitz'in personel siciline ve diğer hayati önem taşıyan belgelere, araştırma sürecinde ulaşmayı umuyor. Tüm bu işlemler Alexander, Arizona Eyalet Mahkemesi'nde davayı başlattığında gerçekleşecek ve bunu biran önce yapmayı düşünüyor. Geriye dönersek, ekim ayında Alexander, Düsseldorf'a gitti ve InterContinental Hotel'in bodrum katındaki balo salonunda 100'den fazla aileye teklifini yaptı. Bu ailelerden toplantıya gelenlerin arasında Lubitz'in suçu üzerine kendi araştırmasını yapan Maria Radner'ın babasını temsil eden avukatlar ve Haltern am See'den gelen aileler de vardı. Anne Drüppel balo salonunda diğer tüm ailelerle birlikte otururken bir karmaşık duygular dalgası hissettiğini hatırlıyor. Anne; Alman ailelerin, Amerikan tarzı milyonlarca dolar tazminatın peşinde koşturmayı görgüsüz ve açgözlü bulduklarının oldukça farkındaydı. Ancak o da, Henrik de, Lufthansa'nın işlediği cinayetin yanına kar kaldığını ve ancak yüksek meblağlarda tazminatın şirkete yaşattıkları acıyı ödetebileceğini düşünüyorlardı. Para yalnızca düşük meblağda kalırsa ne olduğunun pek de önemi yok diye düşünebilirler diye açıkladı Henrik: Ve belki de bir şeyleri değiştirmek zorunda bile kalmayacaklar. Büyük miktarda para trajedinin ne kadar büyük olduğunu görmelerini sağlayabilir. Alexander tek bir günde 85 mağdur aileyi davaya dahil etti. Ekimdeki toplantıdan beri, neredeyse Germanwings'de ölenlerin hepsinin ailesi ABD hukuk davasına katıldı; bazıları Alexander, diğerleri de Alexander'la birlikte çalışan uluslararası avukatlar tarafından temsil ediliyor. Ailelerden bir kısmı bu yasal sürecin zaman alacağını ya da güçlükle sonuç vereceğini kabullenmiş durumda, ancak sevdiklerinin yaşadığı akıldan çıkmayan dehşetin onları mümkün olabilecek her türlü yolda haklarını aramaya mecbur ettiğini söylüyorlar. Martyn Matthews'in dul eşi Sharon Matthews için bu görüş, geçen haziranda bir gün Paris'te bulunan Fransız Dışişleri Bakanlığı'nda bir konferans odasına polis memurları tarafından eşlik edildiğinde kesinleşti. Lufthansa görevlileri ve diğer aile üyeleriyle birlikte sessizlik içinde uçuş kabini kaydının elektronik ortama aktarılmış halinin son sekiz dakikasını ve ardından felakete uğrayan jetin uçuş rotasını gösteren bir videoyu izledi. Pilot tuvalet molasına gittiğinde kapının açılıp kapanma sesini duyduk... Daha sonra kapıyı yumruklama ve bağırma seslerini... Uçağın alarmının yüksekliği artırın deyişini dedi: Hayalimde canlandırabildiğim tek şey, Martyn'imin kabinden yalnızca biraz ötede oturup ne olup bittiğini izlerken uçağın penceresinden dağları görüşü oldu. Matthews, yetkililer kaydı durdurmadan yalnızca birkaç saniye önce dayanamayarak odadan fırladı. Gizemler mevcut ve böyle kalacak, çünkü kendisine Lubitz'in durumunu açıklığa kavuşturmak için bir teorisi olup olmadığı sorulduğunda psikiyatr Joel Dvoskin'in de soğuk bir şekilde belirttiği gibi, Şimdiye dek intihar eden hiçbir katil sorguya çekilmedi. Ancak Lubitz tarafından deneyimlenen, kişiyi güçten düşürecek kadar değersizlik ve başarısızlık hissine iten depresyon, tüm rasyonel düşünme yeteneğini ve karar alma mekanizmasını yok edebilir. Bir ceza adaleti uzmanı, aynı zamanda Bir Şehitlik Efsanesi: İntihar Bombacılarını Aslında Ne Teşvik Eder, Hücumcular ve Diğer Kendi Kendini İmha Eden Katiller adlı kitapların yazarı olan Adam Lankford, öncelikli amaçları kendilerini öldürmek olan birçok toplu katliamı inceledi. Masumların ölümü bu kişilerin zihninde çoğunlukla yalnızca rastlantısal. David Foster Wallace'ın psikotik depresyon olarak adlandırdığı depresyon, Lubitz'in dayanılmaz acının hüküm sürdüğü sapkın ruhuna en yakın tanım olabilir: Gözle görülmeyen ıstırabın katlanılamayacak hale ulaştığı kişi kendini öldürür; aynı alevler içinde çok katlı bir binada kapana kısılan kişinin eninde sonunda pencereden atlayacağı gibi diyor Wallace: Bu, düşmeyi istemek değildir; bu alevlerin korkusudur. Ancak bu bile pilotun korkunç bencilliğini açıklamıyor. Belli ki Lubitz kariyerine o kadar fazla odaklanmıştı ki, işe her gittiğinde yüzlerce kişinin hayatından sorumlu olan birinin depresyonunun olası sonuçlarını hiç düşünmeden, onu intihara eğilimli yapan sorununu gizledi. Almanya'nın katı gizlilik ilkeleri ve kendi psikiyatrının gözle görülebilir eylemsizliği ona cesaret vermiş olabilir ancak her şeyin sonunda sorumluluk Lubitz'e ait. Yağmurlu bir aralık akşamı, Lubitz'in Montabaur'daki ilk kez uçmanın zevkini tattığı planör okulundan çok da uzak olmayan, çocukluk evinin yanı başındaki, çam ağaçlarıyla çevrili kilise mezarlığındaki mezarına gittim. Kalıcı bir mezar taşı henüz yerleştirilmemiş, geçici bir ahşap haç yalnızca Andy adıyla işaretlenmişti. Siyah bir fener, oyuncak bir Noel baba ve taze çiçeklerden bir çelenk, ahşap haçın etrafını çevrelemişti. Aynı zamanda ahşabın ve taşın üzerine yarım düzine mesaj kazınmıştı. Uzaklarda, yıldızlarla birlikte ve kalplerimizin çok yakınında diyordu mesajlardan biri. Ancak burada, bu özel yas tutma yerinde bile görülüyor ki ailesi huzur bulamayacak. Mezarlıkta yürürken bekçiyle muhabbete daldım. Bana Lubitz'in cenazesinden günler sonra haçın üstünden sarkan bir işaret gördüğünü söyledi. Tek bir kelime yazıyordu: Katil.


Clint Dempsey ve Landon Donovan gibi kapağı Avrupa'ya atmış olanları zaten tanıyorduk. Pele, Beckenbauer, bizden Yasin Özdenak gibi efsanelerin bir dönem oynadığı New York Cosmos'a da aşinaydık. Sonra 2007'de David Beckham, Real Madrid'den kalktı, Los Angeles'a gitti, arada bir mevsimlik işçi gibi Milan'a, PSG'ye dönse de Amerika'da süper starlığı başarıyla sürdürdü. Bir barajın kapağını kaldırmıştı sanki Beckham. Oradan Thierry Henry de girdi, Kaka da... ABD'de bunlar yok. Ne fanlar tanıyor futbolcuları, ne gazeteciler peşlerine takılıyor. Thierry Henry gibi büyük yıldızlar kendilerine birer yaşam kuruyor ve belki gençliklerinde hiç tadamadıkları bilinmeme özgürlüğüne ilk defa orada sahip oluyorlar. Pirlo, Lampard, Drogba, Villa ve diğerleri hayatlarında ilk defa özgür... Düşünün, Bayern Münich'in teknik direktörü Pep Guardiola bile Barcelona'daki efsane kariyerini bir kenara bıraktığında inzivaya çekilmek için, deniz kenarındaki bir kasabayı ya da orman içindeki bir kulübeyi değil, dünyanın merkezindeki şehri, New York'u seçmişti kendine. Bugünlerde Doğu Konferansı'nın zirvesine kurulan New York Red Bulls'un internet sayfasına girin ve futbolcu listesine bir göz atın. Tecrübelisiyle, çaylağıyla birçok oyuncunun yanı sıra bir de tatlı sürprizle karşılaşacaksınız. 6 yaşındaki Irelyn Maloney... Küçük kız, Red Bulls'un sözleşmeli oyuncusu ve futbolcu listesinde gururla yer alıyor. Ya da şöyle söylemek lazım: Red Bulls, Maloney'ye takımda gururla yer veriyor. Dramatik ve göz yaşartan bir hikaye bu. New Jersey'li minik Irelyn, Ailevi Akdeniz Ateşi isimli, son derece nadir görülen ve başka sıkıntılar yanında onu spor yapmaktan da alıkoyan bir hastalıktan mustarip. Aynı zamanda bir futbol hastası. Neyse ki Red Bulls halden vazife çıkardı, geçen sene Irelyn'le bir sözleşme imzalayıp minik kızı oyuncuları arasına kattı. Şimdi onun kendi adını taşıyan 31 numaralı bir forması ve tesislerde kendi dolabı var. Kulüp sayfası, onun takımın forveti olduğu bilgisine yer veriyor. İyi bir forvet hem de. Çıktığı ilk idmanda, takımın tüm oyuncularını çalımlayıp attığı golle göz doldurdu. Gerekli kelimeleri yazıp Google'larsanız ilgili YouTube videosuna ulaşacaksınız. Irelyn'in sevincinin Red Bulls'un kazanıp kazanabileceği bütün şampiyonluklara değdiğini de göreceksiniz. Böylesini dünyanın hiçbir yerinde bulamazsınız. Sadece ABD'de var. Portland Timbers'ın maskotu, tüylü bir kostümden ibaret değil, kanlı canlı ve testereli bir insan. Timber Joey , takımın yıllardan beri sürdürdüğü eksantrik geleneğin bugünkü temsilcisi. Önce bir geçmişe bakalım. Timbers, 1970'lerde North American Soccer League'de oynarken, Jim Serrill isimli kereste bıçkıcısı, maç öncesi gösterilere damga vurarak takımın maskotu haline gelmişti. Elinde testeresiyle direklerden aşağı sallanmış, kendini kütüklere bağlamış, kerestelere acımasızca girişmişti. Taraftarlar Serrill'e bayılıyordu. Daha o yıllarda sadece Portland'a özgü bir gol kutlaması geliştirdi Timber Jim. Takım her gol attığında, maskot Jim, stadyumları Providence Park'ın kuzeydeki kalesinin arkasındaki zafer kütüğüne testeresiyle girişip bir dilim kesiyordu. O parça, maç sonunda, törenle golü atan oyuncuya hediye ediliyordu. Etrafı bir toz bulutuna bulayan bu kutlamaya bayılıyordu taraftarlar. Halen de bayılıyorlar. Ama artık Timber Jim yok; yerine onun bizzat el verdiği, okullu hızarcı ve gösteri adamı Timber Joey geçti. Kütüğü artık o kesiyor, oyunculara o hediye ediyor. Portland Timbers deyince, başkası değil önce o akla geliyor. Yazının tamamı dopdolu içeriğiyle GQ Türkiye Ekim sayısı ile bayinizde ve GQ Türkiye dijital edisyonu ile cebinizde!


Günümüz Türk Müziği'nde önemli bir yere sahip, başarılı klarnet sanatçısı Serkan Çağrı ile Diyarbakırlı bir aileden gelen Ermeni asıllı dünyaca ünlü besteci ve ud sanatçısı Ara Dinkjian aynı sahnede buluşmaya hazırlanıyor. Yaşamını Amerika'da sürdürmesine karşın, ülkemizde nesillerdir herkesçe bilinen ve sevilen "Sarışınım", "Vazgeçtim", "Ağladıkça" ve "Yine mi Çiçek?" gibi pek çok şarkının bestecisi olan Ara Dinkjian ile klarnet üstadı Serkan Çağrı, Anatolian Secret adlı konser projelerini 21 Şubat'da ilk kez CRR sahnesinde müzikseverlerin beğenisine sunuyor. İkili uzun zamandır üzerinde çalıştıkları bu önemli konserler serisi için Türk ve Ermeni kültürlerinin müzik paydasında buluşacağı bir repertuvar hazırladı. Bu eşine az rastlanır müzik ziyafeti için yerinizi şimdiden ayırtmanızda fayda var.


Her şey alıştığınız gibi; telefonla konuşurken yolda yürüyor, kafede kahvenizi yudumluyor veya otomobilinizi kullanıyorsunuz. Buna o kadar alışkınsınız ki bir sonraki teknoloji sizin için şimdiden vasat, her şeye açıksınız ve kabul ediyorsunuz. Bilmediğiniz tek bir şey var ama. Sizi bir çift göz izliyor. 44 yıl boyunca duvar izleyen bir çift göz. ABD'li Otis Johnson, 44 yıl sonra kavuştuğu özgürlüğünün keyfini süremeden şaşkınlığını yaşayan bir adam. 25 yaşında girdiği hapishaneden 69 yaşında çıkan Otis için dünyanın ne kadar değiştiğini tahmin edebiliriz ama kendimizi onun yerine koyabilmemiz, onun açısından dünyaya bakmamız çok zor. Times Meydanı'na gidip insanları izleyen Otis, kulaklıklarıyla gezen insanları önce kendi kendine konuşan deliler sanıyor. Sonra onun zamanında ajanlar böyle gezdiği için herkes ona ajanmış gibi geliyor. Reklam panoları ve kalabalığın verdiği şaşkınlıktan daha büyük bir şaşkınlık bu, çünkü Otis cezaevinde kaldığı sürece tüm ailesini de kaybetmiş. Yani onun için en basit iletişim bile en az şu anki teknoloji kadar uzak. 44 yıl sonra dünyaya dönen Otis'in şimdilik kulaklık takıp elini kolunu sallayarak sohbet edeceği bir yakını yok. Çocukları severdim diyor, şu an bir çocuk sevip sevemeyeceğini bilmiyor çünkü yıllarca bir çocukla konuşmamış bile. Ankesörlü telefonları görünce çok mutlu oluyor ve sonradan fark ediyor ki zaten onları kimse kullanmıyor. Sonuçta herkesin kendine ait bir telefonu, kendine ait bir yaşamı var. Teknoloji ve klişeler birbiriyle o kadar yarış içindeler ki hangisi daha ileride, saptamak imkansız. Teknolojinin durdurulamaz yaygınlığıyla birlikte insanların yakınmaları, memnuniyetleri de değişip duruyor. Mesela yakın bir zamana kadar insanların sürekli telefonlarıyla meşgul olmasına laf edilmesi çok popülerken, artık bu tip serzenişler çok banal ve faydasız geliyor. Teknolojinin insanları ne kadar yalnızlaştırdığı, iletişimi kopardığı, samimiyetsiz yaptığı gibi konular artık konuşulmaktan, yazılmaktan eskidi diyebiliriz. Telefonsuz da yaşarım diyen birçok insan var, buna şüphe yok ama bizi hep tekrar kendisine bağlayan teknolojinin en büyük kozu, acil bir durum olması. Normalde telefonsuz gezersiniz, evet ama ya acil bir şey olursa, biri size ulaşmak isterse? Spora giderken telefon gereksiz evet ama ya acilen bir yeri aramanız gerekirse? Bu acil durumlar sonsuza kadar gidiyor... Kendimizi kimi mantıklı, kimi mantıksız o kadar çok acil duruma bağlamış durumdayız ki, teknolojinin nimetlerinden uzak kalınca sinir krizi geçirmek bile göze alınan, gayet normal bir durum gibi gelebiliyor bize. En basitinden bahsedelim. Akıllı telefonunuzdan uzak kaldığınızda eliniz ayağınız titriyorsa bunun sebebi teknoloji değil, hayatınızın vasatlığı. Kendinize iyi bir hayat kuramazsanız teknolojinin esiri oluyorsunuz, bu kadar basit. 1970 yılında hapse atılan Otis'le günümüzde hapse girip yıllar sonra çıkacak insanlar arasında epey fark olacak, orası belli. Şu an ceza veya başka sebeplerden dolayı teknolojiden uzaklaştırılan bir kişinin kendisini öldürün beni daha iyi psikolojisine sokması kaçınılmaz olabilir. Bir şeylerin tadını almak, hiç bilmemekten daha kötüdür. Bilmediğiniz, görmediğiniz bir şeyin olup olmaması sizi üzmez ama ucundan kıyısından da olsa nasiplendiğiniz teknolojik kolaylıktan uzaklaşmak sarsıcı olabilir. Dış dünyaya doğal olarak şaşkınlık ve hüzünle bakan Otis için otobüs de özlenesi bir taşıt olmuş. Otobüste insanlarla sohbet edip daha rahat oturulduğunu düşündüğünden, sıkışık metrolar onu hiç memnun etmemiş. Kendini yapayalnız ve teknolojinin kucağına bırakılıp kaçılmış gibi hisseden adamın yüzünü güldüren tek yerse market olmuş. Her şeyin renkli renkli olması ve çeşit bolluğu onu çok mutlu etmiş. Hapishaneye düşmediği yıllarda var olan ve 44 yıl sonra yine raflarda karşılaştığı tek şey olan fıstık ezmesi markasını görünce resmen gözleri doluyor. Konuşacak tek bir dostu olmayan adam, bir kutu fıstık ezmesine, kaybolan yıllarını geri vermişler gibi bakıyor... Otis'in bizlere uzaktan baktığında gördüğü ajanlık ve delilik arasındaki şey, aslında bizi tutsak eden, onu özgürleştiren bir şey gibi gelebilir. Yıllarca duvarlar ardında kalıp tüm gelişmeleri kaçırmış bir insan olarak o, bunların hiçbirine muhtaç değil. Telefonsuz, kulaklıksız, Instagram'sız, Twitter'sız yaşayabilir çünkü bunlara ucundan kıyısından dahi yaklaşmadı. Ondan daha yaşlı olan anne-babalarımız Facebook'ta fotoğraflarımızın altına kalpler koyarken Otis markette bugün hangi renkli içeceği denesem diye heyecanlanıyor. Her sabah 06.00'da parka gidip meditasyon yapıyor ve kendini topluma kazandırmaya çalışıyor. İnsanlar onu metroda sıkıştırırken veya ajan gibi kulaklıklarıyla yanından hızla geçip giderken o, acaba bir ailem olsaydı nasıl olurdu diye düşünüyor. Bu haliyle hepimizden daha özgür gibi, bizim görmediğimizi görüp hissedemediklerimizi algılıyor. Yıllarca duvarları ve suçluları izleyen gözleri şimdi ona göre bir başka mahkumiyetin içinde olan bizleri izliyor... Bazen işimize geldiği gibi düşünmeyi seçeriz çünkü bu bizi en mutlu eden şeydir. Bir şeyleri bilmemek, birazcık bilip de ona ulaşamamaktan daha kötüdür ya, bunun aslında ne kadar doğru olduğu da tartışılır. Otis eğer hapishaneye düşmeseydi büyük ihtimalle o da Times Meydanı'nda gördüğü ajan veya delilerden biri olacaktı. Ailesiyle FaceTime yapacak veya WhatsApp grubu kuracaktı. Markete gittiğindeki bolluk onu mutlu etmeyip kafasını karıştıracaktı belki de, yıllardır gördüğü o fıstık ezmesi kavanozuna gözleri dolu dolu bakmayacaktı. İçinde bulunduğunuz ve yaşadığınız sürece bir şeylerden kaçınmanız zor ama kendinizi dışardan görebiliyorsanız ve özgür gezen mahkumlardan değilseniz, bu bir başarı. Geçmişe dönük olmak insana pek bir şey kazandırmıyor, bunun için geçmişinizde bir suç olmasına da gerek yok. Bir şeyleri hayatınızdan çıkarmakla kahrolmayacağınızı ve teknolojik nimetlerden faydalanmanın da saçma olmadığını bildiğiniz sürece sorun yok. Teknolojinin size sağladığı şeyleri kullanırken ona tamamen bağlı olmamayı başarabilirsiniz. Her şeyi dengeli yapmak, tahmin edilenden daha kolay.


2021'in ilk üç ayı sıkıcı, bunaltıcı, nereye kadar bu daralma dedirten hislerle geçti. Gezegenler el ele verip; ekonomik ve toplumsal birçok olayda adeta bizi sınadı. Neyse ki, şükür diyebileceğimiz bahar ayları başlıyor. Bir nebze nefes alacağız. Normale dönüyoruz demek komik olur çünkü bildiğiniz üzere eski normal 2020 Mart ayında kaldı. Ancak özgürlüğün yeni bir tanımı tadında bu döneme uyanışlı normal diyebiliriz. Bu döneme dair ayrıntı vermek gerekirse, doğanın uyanışa geçtiği bahar aylarını biraz daha detaylı inceleyelim. Fazlasıyla hızlı bir ay. Kendi farkını, otantikliğini, özgünlüğünü daha fazla ortaya koymak isteyeceğin günler. Bu noktada yine sıkışıklık, sınırlandırmalarla tetiklenebilirsin. Odaklanılacak kısma; seni sen yapan olgularına daha fazla nasıl güvenebilirsin? Kendin için attığın adımların sorumluluğunu nasıl alabilirsin? Evet, mikrofonu yine kendine uzatma zamanı. 26 Mayıs'ta önemli bir güneş tutulması var. Özellikle Yay, İkizler, Başak, Balık bireyler fanatikçe inandığı düşünce ve hareket biçimlerini fazlasıyla sorgulamaya başlayabilirler. Tam bu noktada gerçek bilginin tekrar öğrenilmesi gerektiği durumlarla yüzleşebilirsin. 14 Mayıs'ta Jüpitercim Balık burcuna geçiyor. Özellikle 28 Temmuz'a kadar kolektif şifalanmalar, pandemi olaylarının hafifleme ihtimalini güçlendiriyor. Hele Balık burcu bireylerin genel anlamda fazla bereketli, şanslı, aşklı, şifalı hissedebileceği bir dönem zaman aralığı. 29 Mayıs'ta İkizler'de Merkür retrosu başlayacak. Bu dönem daha önce iletişim kurmayı hiç bilmiyormuşçasına hissettirebilecek güce sahip. Haziran ayı boyunca çok da zorlamamak lazım diyerek, akmayan iletişimi zorlamamak gerekiyor. Kafalar bulanık olabilir. Nitekim 2021 yılı uyanış yılı olarak adından söz ettiren bir yıl. Yeniyi, uyanmayı, tazelenmeyi hatırlamak / hatırlatmak, bilmiyorsan gidip sorup öğrenmek gerekiyor. Yazının tamamı GQ Bahar 2021 Sayısında...


2018'in başından beri toprak elementini hayatımızın her anlamında daha fazla hissetmeye başlamıştık. Köklerden konuşacaksak, önce doğduğumuz topraklara bir dönmemiz gerekiyor. Dönmemiz dedim; ancak zaten geçen iki buçuk yıl bizi sık sık geldiğimiz yerlere döndürdü. Doğduğun aile / büyüdüğün çevresel koşullar / merkezini bilme ve orda köklenme bilgilerimizi sorgulattı / yeniden öğretti. Böyle tarihi süreçlerden geçerken, burç ayırmaksızın kendi ailenden taşıdığın ancak artık sana hizmet etmeyen hangi köklerini temizlemek ve yoluna devam etmek istersin? Bir çınar ağacının güçlü, upuzun, yeryüzünü sıkı sıkı kavrayan köklerini gözünün önüne getir. Çınar, o kökler sayesinde beslenip, güçlü fırtınalar karşısında sapasağlam sarsılmadan durabiliyor. Beslendiğin / ilham aldığın / güvendiğin adımlarını nasıl attığını düşünmeni rica edeceğim. Toprak çağının yaklaşık 200 yıldır sürdüğü düşünülürse ömrünün tamamının toprak çağına denk geldiği aşikar. Attığım adımların kökeni ailem. O yüzden olduğu gibi işlevine bakmadan kabul ediyorum diyenleri zaten bu son iki buçuk yıl yeterince yordu. Sorgusuzca kaçışların işlevini nasıl yitirdiğine hepimiz tanık olduk. Köklerini kontrol etmeyi ne kadar öğrenebildin? Yıl sonuna kadar bu ve benzeri sorulara cevaplar arayabilirsin. Verdiğin cevaplar, yepyeni bir çağa girerken bavulunda neleri taşımak istediğini çok net ortaya çıkaracaktır. Ne de olsa 'netlik', 2020'nin görev tanımları içinde ilk beşte yer alıyor. Bu yıl, 17 Aralık 2020'ye kadar hayatlarımıza netlik kazandırmak için elinden geleni yapacak. Bereket bilincinin gezegeni Jüpiter, karma ve kontrol merkezinin gezegeni Satürn, derin dönüşümlerin gezegeni Plüto toprağın en güçlülerinden biri olan Oğlak burcunda yolculuklarına devam ediyor. Aylardır retro durumundaydılar. Ancak Eylül itibarıyla sırasıyla retrolarını sonlandırıp, ileri hareketlerine başlıyorlar. Bu da demek oluyor ki içe dönüşten, geçmişle alakalı kapatılması gereken, yavaş akan konulardan geleceği şekillendirmeye doğru hızla döneceğiz. Gezegenlerin ileri hareketleri, hem global hem bireysel anlamda 2020'nin sonuna kadar damgasını vuracak farkındalıklara ve dönüşümlere neden olacak gibi görünüyor. Bu doğrultuda özellikle Ekim başı itibariyle aynı bir çınar ağacı gibi üzerinde durduğun köklerini hatırlayarak hayatında aldığın sorumluluk biçimlerine / göz ardı etmeyi seçtiğin durumlarına / kaçak oynamaya yatkın olduğun seçimlerine daha özenle bakmanı öneririm. Hayatın her yerinde ama'sız, neden'siz, niçin'siz netlikler zamanından geçerken, yeni sistemlerde en çok neye ihtiyacı olduğunu bedenine ve kalbine soranlar biraz daha avantajlı. Ve bunu denemesi bedava.


Hem Yunan hem Roma metinlerinde hikayesine rastladığımız Aura, yumuşak rüzgarlar ve meltemler tanrıçası. Vazolarda rüzgarın bedeninin içinden geçtiği hissi yaratılacak şekilde, uçuşan kıyafetleriyle resmedilmiş hep. Atletik bedeni, avlanma becerileri ve bekareti ile gurur duyduğu söyleniyor. Gurur zamanla en büyük günahlardan biri kabul edilen hubris'e, yani kibre dönüşüyor. Böyle bir kibir anında kendi bedenini, tanrılar hiyerarşisinde kendisinden çok daha üstte bulunan, avcılık, ay ve iffet tanrıçası Artemis'inki ile karşılaştırıyor. Onun bedeninin gerçek bir bakireye yakışmayacak kadar kadınsı olduğunu söylüyor. Bunu duyan Artemis deliye dönüyor ve en büyük gurur kaynağı bekareti olan Aura'ya tecavüz etmesi için tanrı Dionysos'u görevlendiriyor. Aura tecavüz sonucu hamile kalıyor. Maruz kaldığı cinsel şiddetin intikamını bu iki tanrıdan alması mümkün olmadığı için önüne çıkan erkekleri katletmeye başlıyor. Bununla da kalmayıp, Dionysos'tan olan ikiz çocuklarından birini de efsane bu ya, yutuyor. Diğerini ise Artemis son anda elinden kurtarıyor. Aura'nın oğlunu öldürmesine çok öfkelenen Zeus onu aura'ya, yani melteme dönüştürerek cezalandırıyor. Bu sayımıza ilham veren aura kavramının mitolojik temellerine bakınca sizin de ilk dikkatinizi çeken normalize edilmiş şiddet davranışları oldu büyük ihtimalle. Aura'nın cinsel şiddetle cezalandırılan suçu kibir; kendini Artemis'ten üstün görmesi. Oysa, ona şiddet uygulayan Dionysos ve uygulatan Artemis için suç kavramı geçerli değil. Onlar ölümlülerden ve Aura gibi, ikinci sınıf tanrılardan tamamen farklı etik kodlara, standartlara tabiler. Resim sanatına büyük ilham kaynağı olan hikayelere bakalım: Zeus Leda'yı kuğu, Avrupa kıtasının adını aldığı Europa'yı da beyaz bir boğa kılığına girerek baştan çıkarır ve kendisi ile birlikte olmaya zorlar. Hades Persephone'ye, Poseidon Medusa'ya tecavüz eder. Ne Zeus, ne Hades ne Poseidon yargılanır, cezalandırılır. Onların davranışlarını doğru ya da yanlış olarak değerlendirebilme, onları cezalandırabilme yetkisine, gücüne sahip olan hiçbir merci yoktur çünkü. Antik Yunan'da tanrıların gücü sınırsızdır ve bu gücü istedikleri gibi kötüye kullanabilirler. Birlikte olmak ya da cezalandırmak istedikleri kadınlara cinsel şiddet uygulayabilirler, onları sonsuza dek yer altında yaşamaya mahkum edebilir ya da reddedildiklerinde lanetleyebilirler. Apollon ve Kassandra'nın hikayesini hatırlayalım: Apollon güzelliği dillere destan Truva prensesi Kassandra'ya aşık olur ve aşkının ifadesi olarak ona geleceği görebilme yeteneğini hediye eder. Ancak Kassandra kendisi ile birlikte olmayı reddedince çok öfkelenir. Hediyesini geri almak yerine onu lanete dönüştürür: Sevdiği kadın geleceği görmeye devam edecektir ama söylediklerine kimse inanmayacaktır. Kassandra Akha'lıların tahta atın içinde şehri Truva'ya gireceğini de görür ve dehşetle herkesi uyarır ama kimseyi ikna edemez. Çaresizce şehrinin istila edilişini, yakılışını izlemek zorunda kalır. Günümüzün değerleri ile baktığımızda tüm bu hikayelerin içinde çok sayıda yanlış , hak ihlali ve suç görebiliriz ancak bu anakronistik bir yaklaşım olur. Bu efsaneler dönemin geleneklerini, yazılı olan ve olmayan kurallarını, etik kodlarını, doğrularını, beklentilerini yansıtıyor, onlar için meşru zemin oluşturuyordu aslında. Tanrıların mutlak otoritesine, isteklerine boyun eğilmesi gerektiği bu kurallardan biriydi. Kadın cinselliğinin toplum düzenine tehdit oluşturduğu ve erkekler tarafından dizginlenmesi de gereklilik olarak görülüyordu. Aşağılamak, küçük düşürmek ve cezalandırmak, kabul gören en yaygın tahakküm biçimleriydi. Özellikle tanrılar ve ölümlüler arasındaki ilişkiler söz konusu olduğunda fiziksel ve cinsel şiddetin kullanılması da oldukça normaldi. Aura'nın, Kassandra'nın, Leda'nın hikayeleri anlatıldıkça, kulaktan kulağa yayıldıkça da bu doğrular, normlar yaygınlaşıyor, meşrulaşıyor, içselleşiyordu. Tıpkı bugün yazılan senaryoların, şarkı sözlerinin büyük çoğunluğunun ataerkil ve heteronormatif değerleri, cinsiyetçilik, türcülük gibi ideolojileri yeniden ürettiği, normalize ettiği, onlar için meşru zemin yarattığı gibi.


Cronenberg'in ortaya attığı sorunsal aslında Descartes'ın rüyalara dair gözleminden çok farklı değil: Rüyanın içindeyken, çoğu zaman rüyada olduğumuzu fark edemiyoruz. Ya şu anda da bir rüyanın içindeysek ve bunun farkında değilsek? Ya gerçeklik sandığımız, şeytanın bize oynadığı kötü bir oyundan ibaretse? İlk "Matrix" filminde Morpheus da Descartes'e gönderme yaparak benzer bir soru soruyordu: "Eğer rüyalarımızın farkında değilsek, şu anda da farkında olmadığımız başka bir rüyada olabilir miyiz?" Senaristlerin Morpheus ismini seçmesi de tesadüf değil elbet. Yunan mitolojisinde Morpheus uyku tanrısıydı ve rüyalardaki biçimlerden sorumluydu. "Matrix" serisi bu soruyu sormaya devam ederken oyunun, kurgunun ve gerçekliğin karıştığı "Vanilla Sky" filmi de Böyle bir kurmacanın içinde olsaydık bunun farkında olamazdık diyerek izleyiciyi tedirgin etmeyi başarmıştı. Metaverse, bilgisayarlar tarafından yaratılmış bir dünyada, biz kullanıcılarına bildiğimiz dünyanın ötesinde, meta bir yerde, insanı içine alan, sürükleyici deneyimler sunuyor. Bu deneyimler, bir taraftan yepyeni heyecanlar tattıracak bir gelişmeyken, diğer taraftan tedirgin edici, korkutucu, hatta distopik bir yeni dünya. Distopya tedirginliğini yine bir film üzerinden anlatmak istersem, yönetmenliğini Steven Spielberg'in üstlendiği, Ernest Cline romanından uyarlanan "Ready Player One" filmini seçerim. Filmde insanlar oyuna dahil oldukları zaman gerçekliğin koyduğu sınırlardan koparak özgürleştiklerini düşünüyorlar. Ancak özgürlükleri, oyun, yaratıcılarının kurgusundan ve tercihlerinden öteye gidemiyor. Hatta Descartes'in şeytanı aratmayacak, kötü niyetli dediği insanlar tarafından bile kontrol ediliyor olabilir. Kendi tercihlerimizle ürettiğimiz içerikler bize sosyal medyada özgür olduğumuzu düşündürebilir ama aslında, sistemi inşa edenlerin yazdığı kod ve algoritmalarla sınırlıyız. Bu mecraları ücretsiz kullanmanın karşılığında durmak bilmeden içerik üretiyoruz. Metaverse bize sosyal medyadan fazlasını, ötesini sunuyor. Oluşturduğumuz bir avatar ile sanal bir dünyaya giriyoruz; mekanın, hatta bir bakıma zamanın ve bedenimizin sınırlarının ötesine geçiyor, özgürleşiyoruz. Dünyanın herhangi bir noktasıyla iletişime geçebiliyor, satış yapabiliyor, alışveriş yapabiliyoruz. Bu dijital özgürlük, reklam veren kişi veya kişilere bizim beden hareketlerimizi, beyin dalgalarımızı, fizyolojik tepkilerimizi ölçümleme fırsatı veriyor ve çok sayıda etik problemi beraberinde getiriyor. Ben dahil olmanın kendi içinde sorunlu olduğunu düşünenlerden değilim. Distopik senaryoları da ikna edici bulmuyorum. Ancak, kullandığımız tüm dijital araçlar gibi, tam olarak neye dahil olduğumuzu, hangi haklarımızdan vazgeçtiğimizi, aldığımız riskleri bilerek dahil olmak gerektiği kanısındayım. Ben bu hafta içinde avatar'ımı oluşturup meta dünyada dolaşmaya başlayacağım.


14 Ocak'tan itibaren Global Karaköy'de sanatseverlerle buluşacak olan "The Art of Banksy", izleyiciyi Londra sokaklarında büyüleyici ve unutulmaz bir yolculuğa çıkartıyor. Dünyaca ünlü sokak sihirbazı Banksy'nin eserlerini incelemek için tıklayın. Gizemli mi? Oldukça. Bu eserleri nasıl ve niçin yapıyor? Cevabı aşağıda. Sokak sanatçısı Banksy'nin kim olduğu, memleketi Bristol'da herkesin bildiği bir sır. Arkadaşları orada, gençliğinden beri takıldığı mekanlar orada, her sene uğradığı Glastonbury Festivali orada, ilk işlerini yaptığı duvarlar orada, velhasıl anılarının çoğu orada... Bristol'da belediye çalışanları bile onu tanıyor. Arkadaşlarıyla beraber çektirdiği yüzlerce fotoğraf çekmeceler içinde ve bilgisayar arşivlerinde duruyor. Gazetelerden gelen ısrarlı tekliflere ve bol sıfırlı çeklere rağmen kimse sanatçının kimliğini ele vermiyor. Yine de birkaç hatıranın paylaşılmasına itiraz etmek olmaz. Banksy'nin bir elin parmaklarını geçmeyen yakın arkadaşları arasında yer alan hemşerisi Robert Clarke'ın anı kitabı Seven Years with Banksy tam da bu işe yarıyor. Gayet samimi bir dille yazılmış bu anılar, hayatı hakkında pek az şey bilinen sanatçıyı biraz olsun gölgelerden çıkarıyor. Clarke bize, New York'taki The Carlton Oteli'nin resepsiyonunda çalışırken karşılaştığı Robin isimli genç sanatçının, dünyaca ünlü Banksy'ye nasıl dönüştüğünü anlatıyor. Yalan yok; anlatırken bu ünlü ve anonim arkadaşını çok sevdiğini, ondan çok etkilendiğini de gizlemiyor. Eleştiri falan hak getire, ortada sevecen bir yazar var. Yalnız, Clarke'ın Banksy hakkında anlamadığı, dolayısıyla anlatamadığı bir mesele de mevcut. Banksy işini nasıl beş dakikada bitiriyor, nasıl ortadan toz oluyor, nasıl birdenbire yeniden ortaya çıkıyor? Bütün bunlar gözü önünde yaşanmasına rağmen, yazar konuyu hala çözememiş. Demek ki biz de bilemeyeceğiz. Ama birkaç gündelik ayrıntıya artık hakimiz. Üstelik bunların bir kısmını Banksy'nin, yani Robin'in kendisinden dinliyoruz. New York sokaklarında kaykayla avare avare dolaşan, otel ücretini Carlton'da kaldığı odanın duvarlarına resimler çizerek karşılayan, gece vakti kafası iyiyken Londra Hayvanat Bahçesi'ne sızarak barınak duvarlarını boyayan, Bristol'da Massive Attack üyeleriyle takılan, egosu az, çevresine hayrı çok, tanımadıklarıyla mesafeli, kanlı canlı, herkes gibi bir adamla karşı karşıyayız. Kitaptan alıntılara buyurun... Hızlı bir tarif: Uzun sayılır ama öyle görünmüyor. Epey zayıf. Üstüne başına dikkat ettiği pek söylenemez. Belli bir modaya uygun giyinmiyor. Karga bir adam, dikkat çekmiyor. Fark etmeniz kolay değil. Üzerinde bir görünmezlik pelerini varmışçasına ortama uyuyor. Bunun için özellikle bir çaba sarf ettiğini zannetmiyorum. Doğuştan gelen bir özellik... Yıllarca kimseye yakalanmadan işini yapmasının sırrı da bu. Banksy işinde çok iyi çünkü orijinal fikirler buluyor. Bulmakla kalmıyor, hayata da geçiriyor. Herkesin görmesini, kabul etmesini, karşı çıkmasını, provoke olmasını, aydınlanmasını sağlıyor. Detaylara takılmadan süratle çalışıyor. Bir şeyin üzerinde çok fazla düşünmüyor. Şikayet ve kendini izah etme ihtiyacı duymuyor. Sadece işini yapıyor. İttifak kurmuyor, dolayısıyla ihanete de uğramıyor. Hep devam ediyor. Bir gün Broadway'i boydan boya yürüyüp, Soho'da Canal Street'e yakın bir galeriye uğradık. O gün orada işleri sergilenen sanatçının ismini bir şekilde duymuştuk . Ünü sokaklardan taşıp galerilere ulaşan bir grafiti sanatçısıydı. Gördüklerimizi bugün gibi hatırlıyorum. Çadır bezinden, kapı kadar kocaman tuvaller üzerinde, müthiş etkileyici birtakım şekiller ve harfler vardı. Renkler ve hatlar o kadar ince kurgulanmış ve uyumlulardı ki, hem harbi hem de çok yüce bir iş gibi geldi bize. Onların arasında dolaştıkça Robin Bunlar bana acayip iyi geldi, çok etkilendim deyip durdu. Kendine ve yaptığı işe güven duymaya başladığı günlerden birinde imza meselesini konuşuyorduk. Daha önce isminin Robin olduğunu söylemişti. Banks diye de bir soyadı uydurup Robin Banks imzasını kullanmak istiyordu. Bu isim bana çok uzun geldiğinden acaba kafasında grafitiden başka işler mi var, diye kuşkulandım. Neyse, sonra ilk fikrini değiştirip Banksy'de karar kıldı. Artık hikayeyi biliyorsunuz. Telecom Kulesi'nin duvarına şablon yapıyordum. Gece geç bir saatti. Birkaç arkadaş arabada bekliyordu. Boya da araba kapısının yanında, yerde duruyordu. Tam gidip alacakken birdenbire polisler çıkageldi. Bir tanesi hafif makineli tüfek taşıyordu, hani havaalanındaki polisler gibi... Beni baştan aşağı süzdüler. Sonra arabayı, arkadaşlarımı ve yerde duran boyayı gördüler. İçlerinden biri ne yaptığımı sordu. Yolda boya bulduğumuzu ve arabaya taşıdığımızı söyledim. Çok inanmış görünmedi. Duvara baksa şablonu fark edecekti. Ama bana bakmaya devam etti. Sonra da Ayağını denk alsan iyi edersin, bundan sonra önce ateş eder, sonra sorarım dedi. Uzun uzun süzdü beni. Saatler sürmüş gibi geldi. Duvarı görmemesi için içimden yalvarıyordum. Nihayet defolup gitmemizi söyledi. Birkaç gece sonra oraya dönüp şablonu bitirdim. Yazar Clarke, Banksy'nin evindeki bir küçük parti sırasında, onunla nasıl pazarlık ettiğini anlatıyor. Robin bir gün, Sana bir sorum var dedi. Ne soracağını tahmin ediyordum. Bir süredir ertelenen bir konuydu. Sence kendimi ifşa etmeli miyim? Yani basına kim olduğumu, ne yaptığımı söylemeli miyim? diye sordu. Sakın! dedim, Sen bizim Robin Hood'umuzsun dostum. Herkes zaten seni konuşuyor. Bundan sonra da konuşacak. Gazeteler sana bayılıyor. Seni tanımadıkları için ilgilenmeye hep devam edecekler. Kendisinin de aynen böyle düşündüğünü biliyordum. Ama insan bazen düşüncelerini onaylatmak ister. Muhtemelen başkalarına da sormuştu. Ben yine de kenara biraz para ayırmasını tavsiye ettim. Yani her ihtimale karşı... Sözümü kesti, Yok yahu, umrumda değil o mesele. Gider, daha önce yaptığım işe devam ederim dedi. Neydi ki işin? diye sordum. Mezbahada çalışıyordum diye yanıtladı. Bir gece geç vakit, ücradaki bir demiryolu köprüsünün üzerinde çalışıyordum. Koyu karanlıktı. Ben de baştan aşağı siyahlara bürünmüştüm. Kapüşonum başımdaydı. Bir arabanın çıkageldiğini görünce duvara yapıştım. Araba altımda durdu, pozisyon aldı, motoru çalıştırdı ve gidip doğruca karşıdaki beyaz eşya dükkanının vitrininden içeri daldı. Her taraf kırık camla dolmuştu. Arabadan çıkan üç kişi, dükkanın içinde yükte hafif, pahada ağır ne varsa beş dakikada, sakince topladı. Sonra başka bir araba geldi, adamları aldı. Gazlayıp gittiler. Dükkanın alarmı bütün mahalleyi uyandırdığından ben de tüydüm. Sonra kendi halime baktım, Adamlar gerçek devrimci diye düşündüm. Robin bir gün kamusal grafiti alanları kurmak istediğinden bahsetti. Hani inşaatların önüne koydukları o koca panolar var ya, 3 metre falan, beyaz oluyorlar genelde. İşte onları kamulaştıracağım grafiti için diyordu. Kafama pek yatmamıştı. Nasıl yapacaksın ki? diye sordum. Bir tane ciddi görünümlü amblem bulacağım. Tam da şu sigara paketindekiler gibi. Resmiymiş gibi tınlayan bir isim icat edeceğim. Panolardan birinin üzerine 'Burası grafiti için tahsis edilmiş kamusal alandır' diye yazacağım. Sonra da bekleyip göreceğim diye anlattı.


Sundance'te Büyük Jüri Ödülü'nü alan Kelebekler'de birlikte çalıştığı yönetmen Tolga Karaçelik'i tutup Galatasaray maçına götürdüğü bir röportaj-izlenim yazısını okumuşluğum var Bant Mag.'da, ki hakikaten iyi işti. İçine ne yapacağını bilemediği bir bilgenin olgunluğu kaçmış, hiperaktif, meraklı bir çocuk gibi ve çok komik. Ama öyle böyle değil, hakikaten çok komik. Vaktiyle müteahhitlikle iştigal eden, şimdilerde otel işleten bir anne-babanın mahsulü. İnternet bilgisine güven olmaz hesabına, teyit amaçlı, kardeşi olup olmadığını sorduğumda; Dünyadaki tek çocuğum ben, haberin yok mu? deyip gülüyor. 2010-2011 döneminde, Altın Portakal'dan SİYAD'a, ne kadar oyunculuk ödülü varsa topladığı, Seren Yüce filmi Çoğunluk'taki o canından bezmiş Mertkan karakterini oturtacak gözlemi, ADD'li birinin nasıl yapabildiğini soruyorum; şu marazı nasıl yaşadığını biraz açsın diye. Röportajın devamı GQ Yaz 2018 'Hız' özel sayısında.