Dünyanın en yüksek noktasına çıkmak için ciddi bir antrenman, teknik bilgi ve teknik malzeme gereksinimi olabilir. Ancak Himalayaların görkemini keşfetmek için illa zirveyi hedeflemeye gerek yok. Nepal'deki Lukla'dan başlayarak yaklaşık bir haftalık bir yürüyüşle Everest Ana Kampı'na ulaşabilirsiniz. Ancak burada amaç sadece ana kampa varmak olmayacak. Yol boyunca gördüğünüz köyler, kasabalar, tapınaklar ruhunuzu besleyecek. Tanıştığınız insanlarla derin bağlar kuracak ve muhtemelen onları hayatınız boyunca unutmayacaksınız. Her gece konakladığınız pansiyonlarda tanışacağınız yol arkadaşlarınızla ne kadar zorlandığınızı konuşup güleceksiniz. En önemlisi 5364 metredeki ana kampa ulaştığınızda vücudunuzun limitleriyle tanışacaksınız. Güney Amerika kıtasının en büyük imparatorluğu olan İnkaların başkent Cusco'dan kutsal şehir Machu Picchu'ya oluşturdukları yol her yıl Peru'ya gelen yüzlerce turist tarafından yürünüyor. Dört gün süren bu yolculukta vadilerden, dağlardan, nehirlerden geçiyorsunuz. Bölgenin yerel halkı Quechua'larla tanışıyorsunuz. Machu Picchu'nun ünlü güneş kapısına vardığınızda ise günlerin yorgunluğu o muazzam manzarayla kayboluyor. Bir anda kendinizi İndiana Jones gibi hissetmeye başlıyor ve bulutların üstündeki kent Machu Picchu'da bir zaman tüneline giriyorsunuz. Kentin taşlarla örülü sokaklarında dolaşıyor, tarım teraslarını inceliyor, sıradışı taş işçiliğini inceliyor ve İnkalara yeniden hayran oluyorsunuz. Peru şamanlarının kutsal kabul ettiği bu bölgede yürüyerek yüklerinizden arınıyorsunuz. Şili Patagonyası'nın yıldızı Torres del Paine Ulusal Parkı dünyanın en özel coğrafi alanlarından biri olarak kabul ediliyor. Belgesellere konu olan, puma ve guanaco'ların en önemli yaşam alanlarından biri olarak görülen, rüzgarıyla ve asla tahmin edilemeyen havasıyla ünlü parkta yürüyerek huzur bulmak isteyenler için birçok parkur seçeneği var. Ancak bu rotalardan en ünlüsü W adı verilen ve yaklaşık 4-5 günde yürüyebileceğiniz rota. Yol boyunca size eşlik edecek olan granit dev kuleler, turkuaz renkli göller, endemik canlı türleri, rüzgarla şekillenen fauna ve en önemlisi Patagonya'nın o vahşi dünyası dünyaya bakışınızı değiştirip, sizi başka bir insan haline dönüştürecektir. Rotanın sonunda ise parka adını veren Paine Kuleleri'ni görmeyi sakın unutmayın. Kökleri İstanbul'a kadar dayanan denizci Juan de Fuca'nın adını alan yürüyüş parkuru Kanada'nın batısındaki bir ada olan Vancouver Island'da bulunuyor. Pasifik kıyısı boyunca uzanan bu rotada Kuzey Amerika'nın vahşi doğasının her yüzüyle karşılaşmak mümkün. 4-5 gün sürecek bu yürüyüş için tüm eşyalarınızı yanınızda taşımak zorundasınız. Çünkü rota boyunca hizmet verecek herhangi bir tesis bulunmuyor. Rota insanın kendine dönmesi adına çok önemli bir avantaja da sahip. Yürüyüş boyunca cep telefonu sinyaliniz olmuyor. Bu nedenle bir kara ayıyla veya dağ aslanıyla karşılaştığınızda ne yapacağınızı anlatan yönlendirme tabelalarını dikkatli okumanız iyi olacaktır. Göreceğiniz manzaralar ve gece konaklayacağınız plajlardaki ıssızlık hissi tüm zorlukları unutturacak. 1000 yılı aşkın süredir Japon Budistlerin hac rotası olan Kumano Kodo dünyadaki en önemli ruhani yürüyüşlerden biri olarak kabul ediliyor. Kii Yarımadası'nın bakir ve sarp doğasından geçen farklı hatlardan oluşan bu rotayı yürümek için birkaç gün ayırmak kendinizle tanışmak adına iyi olacaktır. UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan Kumano Kodo rotasını yürürken onlarca tapınakla karşılaşacaksınız. Yüzlerce yıldır sayısız insanın sizinle aynı yerleri adımladığını düşünerek bu yapıların önünden geçeceksiniz. Rotalarınızı belirlerken Koyasan, Omine ve Ise gibi önemli noktaları görecek şekilde planlama yapmanız iyi olacaktır. Dağlardan denize doğru gelirken Japonya'nın en yüksek şelalesi olan Nachi Şelalesi'ni de ziyaret etmeyi unutmayın. Bunca güzellik sonrası Japonya'nın ruhani merkezi size hayatınızla ilgili yeni yollar açacak ve ilham olacaktır.


Bir yerden tanıdık geliyor ama nereden? Dilimin ucunda dediğiniz isim Albert Einstein. Pek kıymetli Yoda'mız, bilim insanı Einstein'dan esinlenerek tasarlanmış. Anadan babadan kuklacı Frank Oz, o kadar usta iş çıkarmış ki, film setinde Yoda'nın bazen canlı olduğu sanılıyormuş. George Lucas, Return of the Jedi'ı kimin yöneteceği mevzusuna çok kafa yordu. Nihayet birine teklif götürdü: Steven Spielberg. Olmadı. İkili yıllar sonra bir araya gelecekti. Lucas, Spielberg'den Revenge of the Sith'in düello sahnelerinde yardım istedi. Spielberg eski dostunu kırmadı, elini taşın altına koydu. Çocuk çocuktur ama bir yetişkine ışın kılıcı göster, o da anında çocuk olur. Nokta. Obi-Wan Kenobi ustamızın gençliğini oynayan Ewan McGregor da bu hevesten azade değil. Işın kılıcıyla çekilen sahnelerde sürekli ağzıyla fuuuvvvv fuvvvvv yaptığından, bu sesler postprodüksiyonda çıkarılmak zorunda kaldı. Lucas'ın aklı biraz tuhaf çalışıyor. Öyle olmasa Star Wars evreni de olmazdı zaten. Karakterlerin tuhaf halleri bunun tipik örneği. Jabba'nın devasa cüssesi unutulur mu örneğin? Ya da Darth Maul'un ürkütücülüğü? Peki ya altın madalyalık garabet, General Grievous? Kendisi droid değil. Sith değil. Nedir hakikaten Grievous? Öncül üçlemede karşımıza çıkan mükemmel kötü karakterin aslında kim olduğu hususunda çok kafa patlatılmış; kesin olan Lucas'ın onu ilkin bildiğimiz şekliyle tasarlamadığı. İlk fikir, onun yüzergezer bir koltukta oturan bir çocuk olmasıymış. E bu korkutmaz ki denince geri dönülmüş fikirden. Belki de esas o korkuturdu! Anakin Skywalker'ı karanlık tarafa kim geçirecek? Ya da birinin onu oraya geçirmesi mi gerekir? Zamanının bir dedikodusu, bir dönemin güzellerinden Sybil Danning'in The Phantom Menace'da, seksapelini kullanarak onu karanlıklara sürükleyeceği yönündeymiş. Olmamış tabii bu fikir. Darth Vader'a yakışmazdı zaten böyle bir karanlık. Kimi temizlik düşkünüdür, kimi de George Lucas gibidir. Yönetmen ilk filmden beri Star Wars'ın setindeki temizlikçilere gıcık; ortalığın temizlenmemesini, her şeye biraz yaşanmışlık sinmesini istiyor. R2-D2'nun sürekli kir pas içinde olması, biraz da bu yüzden.


25 Kasım günü TLC kanalında yepyeni bir program başlıyor: Bear Grylls ile Yabanda. Ünlü maceraperest, vahşi doğada hayatta kalma formülünü bizlerle paylaştı. Şunu söylemek lazım, hayatta kalmayı sağlayan yiyeceklerden hiçbiri lezzetli olmuyor. Bu nedenle doğada bir lezzet şöleni beklemeyin. Ben zor durumda kalanlara közlenmiş akrep yemelerini öneririm ama közde simsiyah olana kadar pişirmek önemli. Sadece önyargılarınızdan kurtulup yaşamak için yemelisiniz. YouTube'da uç noktalarda çekilen macera kliplerini paylaşan bir hesap yönetiyoruz ve bu hesapta paylaşmamız için her gün pek çok video alıyoruz. Onları izlemek bana ilham veriyor. Kahraman listem epey uzun ama bana inanılmaz bir baba figürü olan Sir Ranulph Fiennes'ı söylemeden geçemem. O her zaman beni cesaretlendirmiş, destek olmuş ve ilham vermiştir. Yaş zihinsel bir konu. Bazen yaşlı dağcılardan ve maceraperest insanlardan inanılmaz hikayeler duyuyorum ve bayılıyorum. Aynı şekilde hayli genç insanlardan da inanılmaz hikayeler dinleyebiliyorum. Geçenlerde dağlardayken çok yakın, eski bir arkadaşımla sohbet ettim. Kendisi şimdi 30'larında ve bence gelmiş geçmiş en iyi serbest stil kayakçılardan. Kupalar kazanmaya başladığında 24 yaşındaydı, şimdi bu sporu 14 yaşındaki çocukların yaptığını söyledi. 20 sene önce bu mümkün değildi. Çok genç yaşta, son derece yetenekli insanlar var. Bugünlerde internet sayesinde bilgilere ulaşmak daha kolay, bu da önemli bir faktör tabii. Yapabileceğiniz güzel numaraları, parkurlarla ilgili bilgileri internetten çabucak öğrenip kendinizi geliştirmeniz mümkün. Şimdi sırada Bear Grylls'in sizin için hazırladığı testi geçmek var. Vahşi doğanın kralı olmak için en az altı soruya doğru yanıt verdiğinizden emin olun. Hazırsanız kanyonlarda, çöllerde ve ormanlarda gezintiye çıkıyoruz. Ateş ve yemek önemli olsa da listenizdeki ilk şey geceye uygun bir barınak olmalı. İhtiyaçlarınızı öncelik sıralamasına sokmak için Grylls'in kısaltmasını unutmayın: KKSY . Olabildiğince kalın ve beyaz bir duman oluşturun. Eğer bulabilirseniz ıslak odun işinize yarayacaktır. Ardından standart üç duman kümesiyle kurtarılmaya ihtiyacınız olduğunu belli edin. Çöldeki kuru hava, güneş battıktan sonra çok az ısı tutar. Bu nedenle gün içinde ne kadar sıcak olursa olsun, gece hipotermi gerçek bir tehlike olarak karşımıza çıkar. İçeri taş atın ki mağarayı barınak olarak kullanan bir canlı varsa dışarı çıksın. Mağaralar açık havadan çok daha serindir ve gerçekten hayatınızı kurtarabilir. Girmeden evvel yapmanız gereken tek şey, içini iyice keşfetmek. Sürüngenler suyun göstergesi değildir çünkü onlar suyu avlarından sağlarlar. Bu yüzden de çok uzun zaman sudan uzak kalabilirler. Ormanın her yerinde böcek vardır. Ama çürüyen ağacın içi, genelde protein dolu böcek larvalarıyla doludur. Eğer başarılı olur ve çürümüş bir kütükte kurtçuk zulası bulursanız bir kısmını yiyin, sonrası için de alabildiğiniz kadarını yanınıza alın. Palmiyenin kalbi mükemmel bir karbonhidrat kaynağıdır. Dıştaki sert yaprakları yemek istemezsiniz, onları kesip içerideki yumuşak kısma ulaşın. 2 bin 400 metrenin üzerine çıktığınızda akut dağ hastalığı yaşayabilirsiniz. Hastalığın şiddetli seyrinde belirtiler akıl karışıklığı, kan öksürme, mavi cilt ve düz çizgi üzerinde ya da hiç yürüyememektir. Vücut ısınızın çoğu kafanızdan çıkar. Bu yüzden bere, listenin en tepesindedir. Aslında kazağınızı kafanızın etrafına sararsanız giymekten daha iyi bir şey yapmış olursunuz. Barınak yapabileceğiniz yaprak ya da dal olmadığında, rüzgarın tersine eğimli şekilde, vücudunuzun üç katı büyüklüğünde bir kar mağarası kazın ve içinde uyuyabilmek için bir düzlük yapın.


Her yeni sayımızın çıkmasıyla birlikte GQ Türkiye ekibi olarak ayrı bir heyecan yaşıyoruz. GQ İlkbahar 2018 sayısıyla bu heyecan hissimize bir de gurur ekleniyor. Nike tarafından tasarlanan ve performansta yeniliğin ve ince ayrıntıların dikkat çektiği formalar, Türk kültürünün benzersiz tarzı ve milli gururunun zarif bir yansıması olarak tasarlandı. Geleneksel kırmızı göğüs bantlı tasarıma sahip formalarda hızı simgeleyen gölgeli tasarım unsurları yer alırken, Türk Milli Takımı'nın en önemli simgesi olan Ay-Yıldızlı arma, kalbin tam üstünde büyütülerek yer aldı. Ayrıca formanın yaka arkasına da ay-yıldız detayı eklendi. Tamamen kırmızı renkten oluşan iç saha forması ve beyaz renkteki deplasman formasının göğüs kısmından geçen bant, formaya göz alıcı bir estetik kazandırırken Milli Takım ruhunu da zirveye çıkartıyor. Türk Milli Takımı'nın 95 yıllık tarihinden izler taşıyan formalar, oyuncuları sahada baskı altında kuru ve serin tutmaya yardımcı olmak için teri vücuttan arındıran teknolojiyle üretildi. Forma numaraları formanın sağ göğüs kısmına indirilerek, formanın üzerinde hava geçirgenliği yüksek bir alan yaratıldı. Ayrıca önceki formalarda hava sıcaklığı yüksek olduğunda numaraların formayı sırta yapıştırdığını belirten futbolcuların geribildirimleri ışığında, yeni formada numaraların iç kısmında yapışmayı önleyici Vaporknit teknolojisi kullanıldı. İç saha formasının şortları kırmızı renkte tasarlanırken, deplasman şortlarında beyaz tercih edildi. Şortların dar kesimi, hareket kabiliyetini ve konforu artırmak için Vaporknit teknolojisiyle özel tasarlandı. Türkiye A Milli Futbol Takımı için tasarlanan iç saha ve deplasman formaları eshop.tff.org/ ve 29 Mart tarihinden itibaren bütün Nike mağazalarında ve nike.com üzerinden satışa olacak.


Emir Taha geçtiğimiz yılda geçirdiği en iyi gecelerinden birinin, bir Airbnb'ye kapanarak, Kendine Gel adlı parçasına son rötuşları yapması olduğunu söylüyor. Synth'ler ve Doğu melismaları ile katmanlı R&B şarkısı, evrensel bir meydan okumayı da yanında getiriyor: Zor zamanlarda kendinize yeniden ulaşmak. Geçen yıl Taha'nın Hoppa pt. 1 EP'si öne çıkanlardan biri olarak listelere giriş yaptı. "Tıpkı herkes gibi kafamda çok şey biriktirdim, bu da düşünme, yaşama ve müzik yaratma şeklimi gösteriyor" diyor. Taha'nın Hoppa pt. 1 EP'si bu yıl ikinci bir seriyle devam etti. Bu seri R&B'ye daha da karamsar bir bakış getirdiğini gösterdi. EP, Taha'nın sesinin sınır tanımayan doğasını da özetliyor. Onun müziklerinde Kid Cudi'nin tonlarını, Noah 40 Shebib'in Drake ve Majid Jordan ile iş birliklerini ve onlarca yıl öncesinden Türk pop şarkıcılarının tınılarını duyabilirsiniz. Türkiye'nin Akdeniz kıyısında Antalya'da doğan ve şimdi Londra'da yaşayan Taha, farklı yaşam tecrübelerini stüdyosunda bir araya getirerek kariyerini ilerletiyor. Ortaya çıkan şarkılarda herhangi bir bağlantı yok, sadece usta sanatçı Rosalia'nın yaptığı gibi gelenek ve modernliğin ustaca bir birleşimi. Fedez'in ayrımcılık, kapsayıcılık ve İtalyan toplumunun geleceği hakkında ulusal bir tartışma başlatması yaklaşık beş dakika sürüyor. Fedez Mayıs ayında bir konserde yaptığı konuşmada, aşırı sağcı politikacıların bir kısmını İtalyan parlamentosunda homofobi karşıtı bir yasa tasarısını geciktirmekle suçladı ve bunu ulusal televizyonda canlı yayında yaptı. Yorumların İtalya'nın en ünlü rap'çilerinden birinden ve dünyaca tanınan influencer Chiara Ferragni'nin eşinden gelmiş olması, Donatella Versace dahil olmak üzere hem çok kişiden övgü aldı hem de büyük şaşkınlık yarattı. Fedez, Politikacılarımızın gençlerin duyarlılıklarının önünde engel olduğunu düşünüyorum. Herkesi temsil etmesi gereken insanlar, toplumumuzda yaşayan belirli insan tiplerine karşıt şeyler söylediğinde çok sinirleniyorum diyor. Fedez'in bu konuşması onun etki yaratan değişim öncüsü bir yıldıza dönüşmesinde dönüm noktası oldu. Bu yaz, J. Cole ve Migos gibi ağır abi rap'çiler, verdikleri aradan döndüklerinde karşılarında listeleri alt üst eden yeni bir isim buldular. Bu isim 22 yaşındaki utangaç çocuk Taurus Tremani Bartlett -kendi deyimiyle en sevdiği moda markasından ve 16 yaşında ölen Gucci adındaki bir arkadaşından esinlenerek kullandığı adıyla Polo G. 19 yaşımdan beri rap tutkum var ve hep çok eğlendim. Ancak son zamanlarda bu işe daha derin bir tutkuyla bağlı olduğumu keşfettim. Manhattan'daki Dream Downtown'ın lobisinde otururken Billboard 200'de bir numara, yeni nesil bir yeteneği keşfetmemizi sağlayan yeni albümü Hall of Fame'i düşünüyoruz. Kanye'nin Graduation veya J. Cole'un 2014 Forest Hills Driveını anımsatıyor bu an bize. Polo, Fame'de kendini melodik sokak rap'çisinden megastara dönüştürerek idolleriyle yarışabileceğini, hit pop şarkılar yapabileceğini ve listelerde zirveye yerleşebileceğini kanıtlıyor. Kapıdan girdiği andan itibaren Israel Fernandez'in ruhuyla baştan aşağı flamenkoyu anımsattığını fark ediyorsunuz. Fernandez'in olağanüstü yeteneği, son single'ı La Inocencia'nın yapımcılığını yapan Rosalia, C. Tangana ve El Guincho gibi yeni nesil İspanyol sanatçılarının da dikkatini çekiyor. Bu şarkı için perküsyon, alkış veya akustik bir bitiş istemedim. Daha elektronik bir şey arıyordum ve bunu yapan oydu diyor. Groove, altını ısrarla çizerek Brezilya pop müziğinde büyük bir devrime öncülük ediyoruz diyor. Sao Paulo'da doğan 26 yaşındaki şarkıcı Daniel Garcia; adeta Süpermen gibi bir dönüşüm geçirerek Gloria Groove olarak karşımıza çıkıyor. Gloria'nın sürükleyici ve güçlü koreografisi, Garcia'nın utangaç tavrına tamamen zıt. Bahsettiğimiz gerçekten dans adımlarından çok daha fazlası. Gloria Groove için tüm bunlar bir savaş çağrısı. Focalistic, diğer adıyla Pitori Maradona, diğer adıyla Lethabo Sebetso, 2016'da, kariyerim yükselmeden önce, 2020'de 1 numara olacağımı Twitter'da yazmıştım diyor. Oldum da diye ekliyor. Focalistic; deep house, rap ve cazı harmanlayan bir dizi şarkıyla Güney Afrika Amapiano sahnesinde adeta patladı. Gençliğe ayna tutarak hepimize zorlayıcı bir deneyim yaşattı. Müziğim şu anda Güney Afrika ve Afrika'da olanlarla ilgili diyor. Kültürümüzdeki büyümeyi ve Afrika müziğinin ne kadar etkili olmaya devam ettiğini gösteriyor. Bu yüzden müziğimi dinleyen ve seven insanlar şarkılarımla kendileri arasında bağ kurabilir, kendilerini temsil ettiğini düşünebilir. diyor. YouTube'da yıldızı parlayan Japonya'nın yeni nesil pop starlarından biri olan Fujii Kaze, "Müzik her şeyden önce gelir" diyor. "En sevdiğim Michelangelo alıntısını paylaşmama izin verin: 'Mermerdeki meleği gördüm ve onu özgür bırakana kadar oydum.' Bu benim felsefem. Çok fazla ismin olduğu J-pop alanında, Kaze, oymaya değer mermer bulma" yeteneğiyle kendisini farklılaştırdığını düşünüyor. Başlangıçta, Carpenters'ten Ariana Grande'nin, Frederic Chopin'in cover'larını yaparak takipçi sayısını arttırdığını söylüyor. Sınırsız merakı, Kaze'in 2020'deki Help Ever Hurt Never'la çıkışını yapmasını sağlıyor. Help Ever Hurt Never heyecan verici ve taze hissettiren müzik türlerinin karmaşasından oluşuyor. Tudor kraliçesine yakışır inci gibi bir Richard Quinn elbisesi giymiş Griff, GQ ekibi ile tanıştığında çok seviniyor. Yağmurlu bir Haziran sabahı, One Foot in Front of the Other adlı ilk şarkısı çıkıyor ve Taylor Swift evet bildiğimiz Taylor Swift şarkıyı 166 milyon Instagram takipçisine öneriyor. Londra'nın hemen kuzeyinde, Hertfordshire'da doğan ve Çin-Jamaika kökenlerine sahip Sarah Griffiths, yani Griff, Gerçekten ama gerçekten inanılmaz diye itiraf ediyor. Aslında Swift'in ondan neden etkilendiğini anlamak kolay. Sosyal medyada tamamen özgün ve benzersiz, synth pop'unu canlandırmak için vokalleri kullanırken korkusuz olan Griff, mükemmel bir modern bedroom pop yıldızı patlaması yaşıyor. Büyürken pop müziğin birçok sahte şeyle ilişkilendirildiğini hissettiğini söylüyor. Griff YouTube'da online eğitimler aracılığıyla kardeşinin dizüstü bilgisayarında Apple'ın Logic Pro yazılımını kullanmayı kendi kendine öğrendiğini söylüyor. Bu DIY anlayışı, Mayıs'taki Brit Ödülleri'nde giydiği elbiseye kadar uzanıyor. Kumaşı asimetrik bir elbiseye çevirebilmek için bütün gece uyanık kalarak elleriyle dikiş yaptığını söylüyor. Ziggy Ramo, Babam tüy ve balyoz hakkında sıklıkla konuşur. 'Birinin kafasına ne zaman vuracağınızı ya da ne zaman nazik olmanız gerektiğini bilmeniz gerekir' der. Benim için sanatım balyozumdur diyor. Bellingen'de Wik ve Solomon adalı bir baba ile İskoç asıllı bir annenin çocuğu olarak dünyaya gelen Ramo, genç yaşta müzik yapmaya başladığını söylüyor. İlk albümü Black Thoughts da geçen yıl tam da Black Lives Matter hareketinin zirvesine ulaştığında, Avustralya müzik sahnesine sadece bir balyoz gibi değil, bir meteor gibi çarpıyor. Albümün başlığı konusuyla aynı diyor: Black Lives Matter - Siyahilerin Yaşamları da Değerlidir. "Sana tırmanmanı söylerler, sonra da merdivenini yakarlar diyor. Albüm, hem Avustralyalı aborjinlerin nesiller boyu karşılaştığı sistematik ırkçılığa yönelik tutkulu bir saldırı hem de dünyadaki en eski uygarlığın bir kutlamasından oluşuyor. Albüm Uluslararası Yerli Hip-Hop ödülünü kazandı ve Sidney Opera Binası'nda yapılan konserde büyük beğeni topladı. Ramo ise bunun sadece başlangıç olduğunu biliyor. Natalia Lafourcade, şarkıcılık kariyerine ek, başka bir işi de çok ciddiye alıyor: Meksika halkının geçmiş geleneklerini yaşatmak. İki Grammy kazanan şarkıcı, Nueva Cancion ve Ranchera gibi tarihi türlerin unsurlarını yeniden canlandırmak için çalışıyor, eski notaları tozlu rafların arasından tekrar çıkarmak için uğraşıyor ve onları kendine özgü puslu sesiyle yaşatıyor. Yürüdüğüm yol beni geçmişimize yaklaştırdı ve aynı yolda yürüyen birçok müzisyenin de yardımıyla onu yeniden yorumlamamı sağladı. Benim için bu birçok Meksikalıyı keşfettiğim, onların farklı sevme ve acı çekme biçimlerini öğrendiğim tutkulu bir yolculuk diyor. Lafourcade, yirmi yılı aşkın bir süredir Meksika pop sahnesinin etrafında dönüyor olsa da, kariyerinin bu aşaması bir dönüm noktası. Şu an köklerinin çoğunu ve eski şarkılarını geride bırakmış gibi görünen bir ülke için geçmişle bugün arasında bir köprü kuruyor. Mumbai'nin ışıltılı uluslararası havaalanı terminalinin hemen arkasında, Andheri East adlı kalabalık bir ilçe var. Andheri East, teneke, branda ve camdan oluşan, gecekonduların bulunduğu, çoğunlukla işçi sınıfı mahallelerinin bir karışımına ev sahipliği yapıyor. Bu ilçe aynı zamanda Vivian Fernandes adında genç bir çocuğun da hip-hop'u keşfettiği yer. Hip-hop kültürüyle ilk olarak bir arkadaşının 50 Cent'in yüzüyle süslenmiş tişörtünde ve Tupac, Biggie ve Wu-Tang Clan'dan şarkılarla doldurulmuş ödünç bir CD'de tanıştığını söylüyor. 2015 yılında, yükselişte olan bir başka genç rapçi Naezy ile online yaptığı şarkı Mere Gully Mein, YouTube'da viral oluyor ve Gully rap'in alt türünü ortaya çıkarıyor. Divine'ın yerel Bonbay Hintçe lehçesinde aktardığı ufuk açıcı dizeleri küstah ve asi olduğu kadar dürüst ve temiz de. 2019'da Nas, ortaklarından biri olduğu Mass Appeal'ın Divine'ın uluslararası dağıtımını yapması için onunla anlaşmasını sağlıyor. Aralık ayında, yüzü Times Meydanı'ndaki devasa Spotify reklam panosunda beliriyor. Bu yılın başlarında, Pusha T ve Vince Staples'la şarkılar yapıyor. Sesler birleştiğinde sihir yaratılıyor. diyerek bu iş birliğini özetliyor. Divine, yeterince temsil edilmeyen gruplardan yeteneklerin yükselmesine yardımcı olan Gully Gang Entertainment adlı bir girişim başlatarak sokaklara bağlı kalmaya devam ediyor. "Beni halk yarattı. Bunu asla unutamam diyor hala aynı posta koduyla -59- oturduğu ev stüdyosundan. Porto Riko bundan 20 yıl sonra müzik tarihinde nasıl bir yerde olacak? İki Latin Grammy kazanan Reggaeton şarkıcısı Juan Carlos Ozuna Rosado soru üzerine gülümseyerek düşünüyor. Boricua olmanın gururu gülümsemesinden belli oluyor. Bu ada bence her sesten insana yeter ancak gerçek mirasını birkaç yıl sonra daha net göreceğimizi düşünüyorum diyor. Ozuna da bu mirasın bir parçası olmak istiyor. Geçen yıl, geleneksel reggaeton'un köklerine döndüğünü gösteren dördüncü albümü ENOC'yi çıkardı. Üç yıl önce, Eddy de Pretto aniden birkaç hafta içinde ulusal bir pop ikonu haline geldi. Paris'in birkaç kilometre dışında bir banliyöde, sürekli hip-hop ve Jacques Brel dinleyerek büyüdü. Müziği şarkı, rap ve konuşma dili arasında bir yerde. De Pretto, Okulda tuhaf biri olarak görülüyordum ve şimdi şarkılarımın ve röportajlarımın merkezine bu tuhaf insanı ve ruhunu koyuyorum. Bu tuhaflıktan faydalanmayı öğrendim diyor. Sahne yetenğiyle müzik endüstrisinin hızlı bir şekilde dikkatini çekti ve 2018'de ilk albümü Cure'u çıkardığında herkes hemfikirdi: Albüm Fransız listelerini alt üst etti. Cinsel kimliğini açık bir şekilde yaşayan Pretto, toksik maskülinite üzerine de kafa yoruyor, kendisine Frank Ocean'ı rol model aldığını söylüyor ancak Fransız LGBTQ+ hareketinin ikon ismi olmak gibi bir derdi de yok. Bunun yerine kendi deyimiyle şarkılarını "Ucubeler, tuhaflar ve piçler için söylüyor. Çin müzik sahnesine adım attıktan yıllar sonra, Akini Jing imajını baştan aşağı değiştiriyor - buna aygıt güncellemesi diyor. Zoe Wees, Hamburg'daki Elbphilharmonie sahnesine bakıyor ve kendi geleceğini sorguluyor: "Ne zaman başlayacağım? Orada ne zaman yer alacağım? 2017 yılında açılan Elbe Nehri üzerindeki konser salonu, dünyanın en önemli performans alanlarından biri haline geldi ve GQ, Wees'i çatıda fotoğraflarken bu sahnede şovlar başlıyor. Böylesine büyük bir sahnede yer almak, pandemi döneminde hızla yükselen bir genç için önemli bir deneyim. İlk single'ı "Control", uğultu tonlarıyla da dikkat çeken bir pop parçası, karantina döneminde Almanya dışında milyonlarca dinleyiciye ulaştı. Wees, Corden ve Kimmel'ın programlarına katıldı, hiç konser vermemiş olmasına rağmen, pop'un güçlü bir ismi olarak tanınmaya başladı. Mayıs ayında, dahil etme, görünürlük, kaygı ve kendini sevme hakkında şarkıların yer aldığı Golden Wings'i çıkardı. Control şarkısında, epilepsi deneyiminden duygular da oldukça belirgin. Tayvan'ın önemli rapçilerinden E.SO'nun sesi karantina döneminde çok çıkmıyor. Çoğunlukla evde kalıyor, oyun oynuyor hatta kripto para işine giriyor. E.SO hip-hop'a yakın Tayvanlı rap grubu MJ116'dan ayrılarak ilk solo albümü Outta Body üzerine çalışıyor. Ancak E.SO'nun bir LP'yi tamamlamak için acelesi yok, ilham konusunda oldukça açık fikirli. Müzik için günlük yaşamınızda duygu biriktirmeniz gerekiyor. Bu düşünceler o anda hiçbir şeyi tetiklemeyebilir. Ama bir süre sonra aniden tetikleyebilir, bu da benim için ilham kaynağı diyor. Danupha Kanateerakul olarak da bilinen yeni lise mezunu Milli Sudpang!i çıkardığında, geçen Ağustos'ta günlerden bir Cuma'ydı. Öğrenci konseyi başkanından bir gecede hitleriyle tanınan ulusal bir yıldıza dönüştü. Bu sayede yeni nesil Tay hip-hop'unun doğuşuna tanık olduğumuz da çok geçmeden anlaşıldı. Viral olan şarkısı Pakkorn ile Milli'nin verdiği mesaj açıktı: Şarkı sözleri, 90'ların başında LGBTQ+ topluluğu tarafından kullanılan şifreli bir kelime grubu olan Lu da dahil olmak üzere farklı Tay lehçeleri içeriyordu. Henüz 21 yaşındaki Sibiryalı Slava Marlow, "Üretim, %50 müzik yapma bilgisi, %50 an ve ruh hali" diye açıklıyor. Müzik yapmanın çok sihirli bir hali var diyor. Piyano ve saksafon dersleri aldığı eski tarz müzik eğitimini çocukluk aşkıyla EDM ile birleştiren Marlow, milyonlarca Rus için kendi rap türünü de yaratmış oluyor. Eurovision'da dünya sahnesine ilk kez çıktığında, Portekiz Claudia Pascoal'ın tuhaf pop tarzının çoktan etkisi altına girmişti. Ancak onun yeteneği sadece havalı kelime oyunlarından ibaret değil. Jose Saramago'dan başka bir deyişle, Pascoal adeta sanatsal bir tsunami gibi: Resim, stand-up, yönetmenlik, dövmeye kadar sanatın her alanıyla ilgileniyor. Bu uğraşları kimse çeşitli zevkleri, kendilerini tek bir şeye adama yetersizliği ile karıştırmamalı diyor. Pascoal, sanatının onunla birlikte geliştiğini ve değiştiğini kabul ediyor. Başlangıçta müzik sadece bir eğlence ve insanlarla iletişim kurmanın bir yoluydu, yıllar içinde çok daha ciddi bir şey haline geldi. Göğsümden bir şey çıkarmak gibi neredeyse terapi etkisine sahip diyor. İskenderiye'de doğup büyüyen Wegz Mısır'da hayat zaman zaman kaotik olabiliyor ve çılgın bir hızla hareket edebiliyor. Her zaman bir şeyler oluyor. Hikayelerle dolu ve bu da ciddi bir ilham kaynağı diyor. Müziğim dinleyicilere şafağı hatırlatıyor. diyor Colde. Ben de onlara katılıyorum. R&B'den ilham alan solo performansı ve indie ikilisi Offonoff ile yaptığı çalışma ile, şarkıcı K-pop'ta hakim olan vahşi ve hiperaktif sahneye yeni bir element ekliyor: chill. Bu yıl, üçüncü albümü olan Idealismi çıkararak son derece sakin parçalardan oluşan bir üçlüyü tamamladı. Enerjik bir başlangıçtan sonra, albüm daha sıcak ve yumuşak bir geçiş yapıyor. Genelde Colde'nin kendi şarkıları heyecanlandırmaktan çok düşündürmeyi içeriyor. Nisan ayında yayınlanan Light için "bana güç veren, güçlü enerjisi olan bir şarkı. Karanlıkta rüyaya doğru ilk adımımı attığım bir anda yazdım diyor.


Dünyayı genç liderler yönetiyor. Onlar da dijitalleşen bir evrende büyüdüler ancak oyunlar artık Pac-Man ve Tetris'in çok ötesinde bir sanal gerçekliği ifade ediyor. Futboldan stratejiye, FPS'lerden mobile kadar, hem yapay zeka hem de grafikler gerçek hayata her geçen gün daha fazla benziyor. Gamer'lar da kararlar alırken giderek daha çok sorumluluk hissediyor. Artık hangi oyunun tiryakisinin nasıl bir yönetim tarzı geliştireceğini düşünmeye başlayabiliriz. Hayatının merkezine oyunu koyanlar, keyif için arada sırada konsolun başına geçenler, sadece bir oyun için gamer haline gelenler... Artık nesillerin video oyunlarıyla büyüyeceği gerçeğiyle yüzleşmek gerekiyor. Yarının dünyasını yönetecek kişiler, bu fazlasıyla gerçekçi oyunların çemberinden geçen gençler olacak. Bu dünyanın onlara kattığı hızlı karar verme, etik düşünme yetisi, modern ve dijital alemi kavrama becerisi; yöneticilik başarısını ve dünyanın kaderini doğrudan etkileyecek. Zor kararların eşiğindeyken ne kadar mantıklı ya da duygusal davranmaları gerektiğini de gerçek hayattan çok oyunlarda yaşayarak öğrenmekte olduklarını unutmayalım. Civilization: Gerçek bir video oyunu efsanesi. Askeri ve ekonomik strateji uzmanı olmadan başarı sağlamak imkansız. Farklı kültür ve ırkların nasıl bu gezegende var olabilecekleri, ülkelerin hangi koşullarda ayakta kalabileceği, tarihin akışı içinde insanoğlunun sosyolojik, siyasi, ekonomik ve psikolojik evrimini anlamak, Civilization gibi oyunlarla mümkün (Crusader Kings 2, Europa Universalis gibi daha da detaylı benzerleri de mevcut). Civilization oyuncusu ülkeyi yönetmek için doğmuştur. Kendi halkının refahı için komşularıyla sıfır sorun politikasını bir kenara koyabilir. Milliyetçilik anlayışı kendi vatandaşlarına sahip çıkma değil, kendisinden olmayanlar üstünden yükselme şeklindedir. Yeni adımlarını tarihte yaşananlardan çıkardığı derslerle planlar. StarCraft, Command&Conquer gibi anlık acil kararlar vermeniz gereken real time stratejiler bir yana, Civilization serisi gibi turn based oyunlarda, üzerine iyice düşünülmüş kararlar vermeniz gerekiyor. Bu da dünyayı yönetecek Civilization oyuncusunu önemli hamleler için acele etmeyen sabırlı bir karakter haline getiriyor. Yazının tamamı ve çok daha fazlası GQ Türkiye Kasım sayısında ve GQ Türkiye iPad edisyonunda.


Sadece iş güç ve ekonomi değil, futbolun geleceği de Asya'da deniyordu. Öyleymiş. Şubat'ta, transferin son günlerinde 300 milyon dolar civarında para harcadı Çin kulüpleri. Burak Yılmaz üzerinden Galatasaray'ın , Ersan Gülüm üzerinden Beşiktaş'ın da kasasına giren milyon dolarlar... Öyle emekli olmaya giden isimler değil, nereye koysan oynayacak futbolcular seçiyor artık Çin'i. Sadece onlar da değil! Ya şu teknik direktör nerede acaba dediğinizde, Çin'de çıkıyor mesela. Çin Süper Ligi, mart ayında başlıyor. Doğu'nun adını yeni yeni ezberlediğimiz kulüpleri 26 Şubat'a dek süren transfer sezonunda, kendi ülkelerinin rekorlarını kırarak bir anda 300 milyon dolarlık harcama yaptı. Atletico Madrid'den Jackson Martinez, Chelsea'den Ramires, Shakhtar Donetsk'ten Alex Teixeira'nın üst üste fahiş transfer bedelleriyle Çin'e gitmesi, birçok başka futbolcu hakkında da Çin kulüpleriyle flört ettikleri yönünde dedikodu çıkması, herkesin ilgisini Doğu'nun dev ülkesine yöneltti. Bu trend yeni değil. Daha önce de Didier Drogba, Nicolas Anelka, Robinho gibi ünlü futbolcular kısa süreliğine de olsa Çin'de top koşturmuştu. Daha geçen sene Demba Ba, Beşiktaş'tan Shanghai Shenhua'ya transfer olduğunda Çin, bizim de gündemimize girmişti. Bu futbolcular orada boş tribünlere oynamıyor. 50-60 binlik stadyumları hıncahınç dolduran seyircilerin önündeler. Ortalama seyirci sayısı 22 bin (geçen sezona göre yüzde 17 artmış; Avrupa ligleri sayısına çok yakın, İtalya ve Fransa'dan sadece birkaç yüz daha az). Bu rakamın bu sene 25 bini aşması bekleniyor. Esas hedefse yakın zamanda Almanya'nın Bundesliga'sı ve İngiltere'nin Premier League'inden sonra dünyanın en çok izlenen üçüncü ligi olmak. 1.4 milyarlık ülke; potansiyeli düşünün artık! Ülkedeki futbol motivasyonunun nedenleri sadece ekonomik değil; ardında siyasi irade de var. Çin'in lideri Xi Jinping'in futbola düşkünlüğü, milli takımın aldığı başarısız sonuçlara canının sıkıldığı biliniyor. Bu yüzden 2025'te Çin'i dünyanın en büyük spor ekonomisi yapacağı yönündeki bildirisine futbolu da eklemesi sürpriz değil. Bir başka istediği de, Çin'de düzenlenecek bir dünya kupasında ülkesinin şampiyon olması. Bu hedef, bir günde gerçekleşecek gibi değil. Çin, 2008 Beijing Olimpiyat Oyunları öncesinde atletizme, yüzmeye ciddi yatırım yapmış, bunun meyvelerini de toplamıştı. En son Houston Rockets'ta oynayan dev Çinli basketbolcu Yao Ming de NBA üzerinden basketbolun popülerleşmesine büyük katkı sundu. Sırada futbol var. Ülkenin handikapı bu alanda geniş nüfusa hizmet verecek altyapının henüz mevcut olmaması. Büyük şehirlerde yaşayanlar dışındaki Çinliler de futbola pek aşina değil. Ünlü futbolcuların, hem altyapı hem de popülerlik açısından motivasyon sağlaması bekleniyor. Bu iş ters yönlü de işliyor. Ülkeye dışarıdan futbolcuların gelmesi işin bir yönü; Çinli iş insanlarının dışarıya açılması da bir başka boyut. Çin sermayesi geçen sene Hollanda'nın ADO Den Haag, İspanya'nın Espanyol, Fransa'nın Sochaux kulüplerini satın aldı. Çin'in en zengin insanlarından Wang Jianlin Atletico Madrid'in yüzde 20'sini satın alırken, China Media Capital grubu ise Manchester City'nin hisselerinin yüzde 13'ünü ele geçirdi. Ülkedeki kulüplere de yatırımcı eli değiyor. Alibaba'nın kurucusu Jack Ma, son şampiyon Guangzhou Evergrande'nin ortaklarından. Ersan Gülüm'ün gittiği, aynı zamanda Gervinho ve Lavezzi transferlerine de imza atan Hebei China Fortune, bir emlak grubunun eliyle daha bu sene Süper Lig'e çıkan, beş senelik bir kulüp. Transferler sıklıkla ABD'nin futbol ligi MLS'tekilerle karşılaştırılıyor. Doğru bir yöntem sayılmaz. ABD'ye genelde Henry, Drogba ya da Pirlo gibi ununu elemiş, eleğini asmış futbolcular gidiyor. Sayıları da çok fazla değil. Takımın esas yükünü ABD'nin eğitim kurumlarından bursla gelen genç futbolcular çekiyor. Bu sene Çin'e transferleriyle gündeme gelen futbolcular, dünyanın her kulübünde hemen oynayacak derecede genç ve nitelikli isimler. Çin'de futbolun gelişimi, Asya'daki genel futbol kalitesini de önemli ölçüde etkileyecek. Bugüne dek Güney Kore Ligi iyi futboluyla, Japonya da zenginliği ve yine Batı'dan spektaküler transferleriyle dikkat çekiyordu. Katar gibi Körfez ülkeleri ise harcadıkları paralarla biliniyordu ama ülke çapında bir futbol hamlesi gerçekleştirmemişti. Çin, dengeleri değiştirecek. Ülke futbolunun önünde duran en büyük problem şike. Asya futbolunda kangren gibi yayılan bu bela henüz önlenebilmiş değil. En büyük takımların bile geçmişleri şikecilikle kirli. Üstelik şimdi, kara para aklamaya çalışacak yeni zenginlerin futbola da el atacağı düşünülüyor. Çin sermayesi, şüpheli yollardan kazanılan parayı transferler ve kulüp satın alma yoluyla dışarıya çıkarabilir. Bizde Beijing, Şanghay, Hong Kong bilinir de, Guangzhou'yu haritada gösterecek kişi pek azdır . Her neyse, bu dev ülkenin güneyinde, Hong Kong'a, Makao'ya yakın, İnci Irmağı üzerinde, Guangdong Eyaleti'nin merkezi bu şehir; inşaat, teknoloji ve ticaret hamleleriyle yeni Çinin simgelerinden. Nüfusu 13 milyon civarı. Nüfus açısından bilmek gereken bir başka unsur daha var: Bu metropol alanı içinde Hong Kong'un da dahil olduğu altı şehir bulunuyor. Hepsi beraber yaklaşık 55 milyonluk bir nüfusa ulaşarak dünyanın en kalabalık şehrini oluşturuyorlar. İşte Guangzhou Evergrande'ye ev sahipliği yapan şehir böyle bir yer. Son şampiyon Evergrande, transfere en çok parayı harcayan kulüplerden. Geçen sezon Brezilyalı efsane teknik adam Scolari'nin yönetiminde, dört Brezilyalı Robinho, Elkeson, Paulinho ve Goulart'lı kadrosuyla ipi göğüslemişlerdi. Başarıya abone kurt hoca Scolari'nin varlığı önemli; 2002'de yarı finalde Türkiye'yi eleyerek Japonya'da Dünya Şampiyonu olan Brezilya'nın hocası, öğrencilerine o zaman Çinli yazar Sun Tzu'nun Savaş Sanatı'nı okutmuştu; şimdi meseleyi kaynağında gördü; ülkedeki ilk senesinde de belki bu aşinalık sayesinde zirveye çıktı. Sadece altı aylık kontrat imzalayan Robinho, zafer kazandıktan sonra ülkesine dönerek Atletico Mineiro'ya imza attı. Elkeson, geçen seneki en büyük rakipleri Shanghai SIPG'ye gitti. Ama artık bu senenin flaş transferi, Atletico Madrid'den gelen Kolombiyalı Jackson Martinez var. Asya'nın en iyi defans oyuncusu olarak lanse edilen Güney Koreli Kim Young-gwon da kadroda. Yani takım hala iyi. Böyle kalmaya da muhtemelen devam edecek. Çünkü internet dünyasının en büyük, en karlı şirketlerinden Alibaba'nın sahibi Jack Ma, Evergrande'nin ortaklarından biri. Paraya acımayacağı ortada! Eylülde Evergrande ile başa baş giderlerken favorilerdi ama Scolari ne yaptı etti, İsveçli teknik adam Sven-Göran Eriksson'un elinden kupayı kaptı. Bu sene Eriksson işi daha sıkı tutmak istiyor. Geçen sezonun en önemli golcülerinden Elkeson artık onlarda (Shangai'ya 20 milyon dolara patlayan transfer, ülkede kaşların kalkmasına yol açtı, Evergrande'nin en iyi oyuncularından birini neden rakibine kaptırdığını anlamak güç ama devletin yukarılarından birilerinin işe karıştığı tahmin ediliyor). Ganalı forvet Asamoah Gyan, Arjantinli oyun kurucu Dario Conca ve ülkenin en iyi hücumcularından Wu Lei de halihazırda kadroda. Rekabet kızışacak. Bu sene transfer piyasasında esas gürültüyü koparan takım, ne başkentten ne de Hong Kong civarından geldi. Yıllardır orta sıralarda mücadele eden Jiangsu Suning, Jiangsu eyaletinin başkenti Nanjing'in ev sahipliği yaptığı bir ekip. Bugüne dek, en çok coğrafi açıdan yakın oldukları Şanghay'ın takımlarıyla oynarken heyecan yaratıyorlardı; bu sene gündemleri değişti. Rumen teknik adam Dan Petrescu tarafından yönetilen Jiangsu Suning, önce tam 36 milyon dolara Chelsea'nin orta sahadaki dinamosu Ramires'i transfer etti. Bu bile yetmedi! Paraya para demeyen kulüp, Evergrande'nin Jackson Martinez transferiyle gölgede kaldı. Ama son gülen yine Jiangsu oldu. Liverpool'un da uzun süredir peşinde koştuğu, Shakhtar Donetsk'in orta saha oyuncusu Brezilyalı Alex Teixeira'yı 50 milyon dolara bağlayınca, dünya transfer piyasasının tavanı çatladı. Bu gidişle gelecek sene yerinde yeller esecek Çin rekoru da böylece kırılmış oldu. Bu rekorların ardında perakende mağazalar grubu Suning duruyor. Grup takımı güçlendirip Nanjing'e üç sene içinde Çin Süper Ligi şampiyonluğunu, beş sene içinde de Asya Şampiyonlar Ligi kupasını getirmeyi kafaya koymuş. Bunun için yapmayacakları şey yok gibi görünüyor. Örnekse örnek: Ramires'le Teixeira'yı alan Suning, esasen Zlatan Ibrahimoviç'in peşinde koşmuştu. Para pul mesele değil ama anlaşılan Çin piyasası henüz o kadar etmiyor! Henüz Zlatan'ı getirecek seviyede değiller. Zaten bu seviyeye gelirlerse Messi'lerin, Ronaldo'ların'da yolu açılır; dünya futbolu iyice karışır! Başkentin takımını şimdi biz de yakından takip ediyoruz. Burak Yılmaz'ın Galatasaray'dan ta oralara gitmesi sürpriz belki ama Çinliler ona çok güveniyor. Forvet ve orta saha hattında genellikle Güney Amerikalı yabancı oyuncu tercih eden bir takımın bu seneyi bir Türkiye'den bir oyuncuyla kapatması, işte bu güvenin ifadesi. Karşılığında da şampiyonluğa giden yolu golleriyle açmasını bekliyorlar. Hanesine 2009'da şampiyonluk yazan Guoan, o gün bugün zirvenin civarında dolaşıyor. Dördüncülük, üçüncülük, ikincilik, o sene bu sene derken bir türlü olduramıyorlar. İşte Burak, bu stresle de mücadele edecek. Takımda Burak'tan başka, bir dönem Bayer Leverkusen'de izleyenleri büyüleyen Brezilyalı orta saha Renato Augusto'nun da ter döktüğünü not edelim. Oyuncuların başındaysa ünlü İtalyan hoca Alberto Zaccheroni bulunuyor. Başkent takımı, bu aralar Guangzhou Evergrande'yle yoğun mücadele halinde ama geleneksel rakipleri bir başkası; Beşiktaş'tan geçen sene Demba Ba'yı alan Shanghai Shenhua. Guoan ile Shenhua arasındaki maç Çin'in büyük derbilerinden biri. Ba ile Burak yine bir derbide karşılaşıyor yani! Demba Ba orada. Nijerya'nın en hızlı forvetlerinden Obafemi Martins orada. Yolu Porto'dan ve Inter'den geçmiş Kolombiyalı Fredy Guarin orada. Onların varlığı önemli ama Şanghay'ın çiçeği her zaman popülerdi... Drogba ve Anelka orada oynamıştı. Tigana orada hocalık yapmıştı. Yine de şampiyonluk ihtimali zorda. Yıllardır arıyorlar, deniyorlar, olmuyor. 2003'teki son şampiyonluklarının da şike yüzünden ellerinden alındığını not edelim. Çin Süper Ligi'nin gerçek sürprizi, Beşiktaş'tan bu sene giden Ersan Gülüm'ün takımı. 2010'da kuruldu, büyük bir emlak şirketi tarafından alındıktan sonra bu sene Çin Süper Ligi'ne yükseldi. Roma'dan Fildişi Sahilli Gervinho'yu, Paris Saint-Germain'den Arjantinli Ezequiel Lavezzi'yi transfer ettiler. Avustralya vatandaşlığı sayesinde Asyalı pasaportuyla oynayan Ersan'dan başka, Trabzonspor'dan tanıdığımız Stephane Mbia da orada. Bu iddialı kadroyla bu sene ne yapar, bir iddia ortaya koyar mı bilinmez ama Ersan hiçbir şey yapamazsa gittiği şehri biraz gezsin. Hebei China Fortune'a ev sahipliği yapan Çin'in kuzeydoğusundaki Qinhuangdao, dünyanın bilinen en eski yerleşimlerine yakın. Hebei eyaleti, ülkenin tarihi merkezlerinden biri. Biz Ortadoğu, Afrika versiyonlarına daha aşinayız ama en eski atalarımız oralarda da boy gösteriyordu. Ersan'a naçizane tavsiye: Futbolu bıraktığında Çin'de ya Bear Grylls tarzı hayatta kalma belgeseli çeksin ya da kültür insanı olsun, başına Indiana Jones şapkası geçirip etrafta rahat rahat dolaşsın; bize Doğu'nun kültürünü getirsin.


15 yaşımda kot kumlama işçisi olarak başladım ve yıllar sonra ölümcül silikozis teşhisi aldım. Akciğerlerimin %46,2'si çalışmaz hale geldi. Benim ve diğer bütün işçiler için bu bir tramvaydı. İnsanlar bir bir hayatlarını kaybediyorlardı. Hepsi tanıdığım, akrabam, arkadaşlarımdı. Düşünün, insanlar iyi bir gelecek için, ailelerine bakmak için çalışıyorlardı ve adını hiç duymadıkları ölümcül bir hastalığın pençesine düşmüşlerdi. Bizler ölüyorken aynı iş devam ediyordu ve yeni insanları hasta ediyordu. Hem işi durdurmak hem de adalet mücadelesi vermek için başladım aslında. Ama şunun farkındaydım, bu mücadele ettiğimiz tekstil sektöründeki bir problem; bunun mücadelesini verirken sektöre zarar vermemeliyiz. Yani 10 bin kot işçisinin mücadelesini verirken diğer alanlarda çalışan 90 bin kot işçisini mağdur etmemeliyiz. O yüzden hedefimiz kot kumlama tekniğini yasaklatmaktı kotu değil. O dönem belki sürdürülebilirlik gibi terimler henüz yoktu veya çok yeniydi ama insanların hayatlarını kaybettikleri hassas bir konu vardı ortada. Bu konuyu insanlara duyurmak gerekiyordu. 2008 yılında sağlık durumum travma ile beraber ciddiyetini korurken bu yaşadıklarımızı başkaları da duymalı diye Leyleğin Atılmış Yavruları adlı bir mektup yazmıştım. Mektubum o dönem çok popüler olan bir gazetenin ilk sayfasında yayınlandı. Bu mektup ekseninde birçok insan bizimle bir araya geldi ve Kot Kumlama İşçileri Dayanışma Komitesini kurduk. Komitede doktorlar, sanatçılar, gazeteciler, avukatlar, aktivistler ve daha nice meslekten insan vardı. Kot kumlama mücadelesi yerelde bir başarıya ulaştığında birçok markanın kot kumlama için bu kez başka ülkelere gitmesiyle tekstilin global olduğunu fark etmiş oldum. Uluslararası Temiz Giysi Kampanyası'nın davetiyle birlikte global bir kot kumlama kampanyası için İngiltere'deki bütün moda okullarında sunumlar yaptım. İngiltere'deki sivil toplum kuruluşları ve öğrencilerin önderliğinde Killer Jeans diye bir kampanya başladı. Bu Avrupa'da Deadly Denim olarak devam etti. Sonunda, dünyada 100'den fazla marka ikna olarak tedarik zincirinde kot kumlamaya son vereceğini açıkladı. 2012'de Amerikalı bir gazeteci Bangladeş'te kot kumlama atölyelerini çekmişti. Durum aynıydı. Oradaki bir STK ile iletişime geçerek işçilere ulaştım. İsviçre'deki Berne Declaration'ın desteği ile bir grup işçiyi Cenevre'ye davet ettik. Hem buradan bir doktor götürüp teşhis için kontrol edelim hem de Dünya Sağlık Örgütü ve Dünya İşçi Örgütü'nü de toplantıya çağırıp dikkatlerini çekelim istiyorduk. Oraya gelen bütün işçilerde silikozis hastalığı çıktı. Bunun üzerine Bangladeş'e gidip bir kot kumlama kampanyası başlatma kararı aldım. Tam gidiyorken o yıl Bangladeş'te Rana Plaza yıkıldı ve maalesef içinde 1138 işçi can verdi. Tekstildeki kırılgan gurubun sadece kot kumlama işçileri olmadığı ve bütün tekstil işçilerinin kötü koşullarda çalıştığını fark etmiş oldum. Ve Temiz Giysi Kampanyası Türkiye'yi kurarak bütün tekstil işçilerin haklarını korumak, çalışma koşularını iyileştirmek ve tekstil sektörünü sürdürülebilir hale getirmek için çalışmaya başladım. En önemlisi 2009'da kot kumlama yasaklandı. Devamında, silikozis için yardımcı tedaviler ücretsiz hale geldi. 2011 yılında bütün silikozis hastalarına emeklilik hakkı verildi. 2017'de Türkiye'de iflas eden bir fabrikadaki çalışanların alacakları için üretim yaptıkları Zara, Mango ve Next markalarından alacaklarını istedik. Bir buçuk yıllık bir diyalog çözüm olmayınca işçileri örgütleyip ürünlere tükecileri harekete geçirmek için etiket koydurduk. Ve dünyada bir ilk olarak tedarik zincirinde yasal olarak sorumlu olmayan ama etik olarak sorumlu olan markalar, işçilerin alacaklarını ödemiş oldu. Yine önemli bir konu olan şeffaflık kampanyamıza 200'den fazla marka katıldı. Son olarak da, ayda 450.000 işçinin ziyaret edip bilgi aldığı www.meslekhastaligi.org platformunu kurduk. Bego Jeans, bu bütün yukarıda konuştuklarımızın bir çıktısı. Tekstildeki bütün sorunların, bir ürünün adil üretilmemesinden kaynaklandığını görünce bir örnek yapmak istedik. Bego Jeans çevreye-doğaya-insana saygılı geri dönüştürülebilir ürünler üreterek Temiz Moda Hareketi'nin öncü markası oluyor. Var oluş amacı toplumsal bir sorunu çözmek ve zarar veren bir düzene alternatif yaratmak. Jean insana fayda sağlamak üzere üretilen bir ürünken, hızlı moda ve taşlama metotları onu zarar veren bir hale getirmiş. Bego Jeans, bir ürünün bütün süreçlerini başından sonuna takip ediyor ve her adımın adil ve dönüştürülebilir olduğunun garantisini verir. Bego Jeans, kurduğu tedarik zincirinde kendi temel prensipleri olan; İşçi Sağlığı İş Güvenliği önlemlerinin alınıp iş kazaları ve meslek hastalığı riskinin sıfıra indiğinden emin oluyor. Asla çocuk işçi emeğinin sömürülmesini kabul etmiyor ve tedarik zincirinde çalışan her işçinin geçinebilir bir ücret almasını şart koşuyor. Bego Jeans ürünlerinde su tüketimi minimize edilerek asla bir kimyasal veya kanserojen maddenin kullanılmasına izin verilmiyor. Kullandığımız düğmeyi dahi %100 pirinçten üretiyoruz. Bego Jeans'in kurulum amacındaki prensiplerden biri de şeffaflık ilkesi. İpliğinden, tedarikçisine, üretim aşamaları ve dağıtımına kadar olan tüm süreçleri hem resmi kanallarımızda, hem de birçok platformda açıkça anlatıyoruz. Kenevir en sürdürülebilir hammaddelerden biri. Geçmiş tarihimizde kullanımı yaygınken son 80-90 yıl kullanımı yok denecek raddeye gelmiş. Sürdürülebilirliğe ilgisi olanların yaklaşımı çok sevindirici. Sürdürülebilir bir materyal olduğunun farkındalar. İlk kez duyanlar biraz duraksıyor sonra detayı okuyunca hoşuna gidiyor; tabii söz konusu kenevir olunca bazı muzip mesajlar da almıyor değiliz.


Çok büyüdü. Ama bu festival aşırı popüler oldu anlamında bir büyüme değil, kendi büyümemiz gibi yaş aldı. Yaş aldıkça bir şekilde deneyim kazandı. Aslında biraz bizimle büyüdü festival. O anlamda onun serüvenini yaşayan bir organizma olarak görüyorum. O yüzden festivalin kendi serüvenini de gözlemleyebiliyorum. Biraz yaş aldı ilk gününden bugüne ama o yaş alırken ve tecrübelenirken de enerjisini ve o genç, dinamik halini de kaybetmedi. Yolculuğunda hiçbir zaman bırakmadığı bazı konular vardı. Bunlardan bir tanesi de kendi enerjisini bırakması. Festivalin ilk gününden bugüne daha somut bir cevap vermem gerekirse, soyut ve romantik bir yerden çıkıp, programında çok fazla katlanarak büyüme olduğunu söyleyebilirim; müzikal programından bu sene artık iyice genişlettiğimiz keşif programındaki içeriklere kadar. Orada kendi halinin dışına katlana katlana giden bir form içinde. Bu sene bayağı bir kabuğu zorladı ama zorlamaya da devam edecek. O ilk günden bugüne oluşan farklarından bir tanesi, giderek büyüyor, çoğalıyor olması. Çoğalma halini sayısal olarak şöyle ifade edebilirim: Keşif programında ilk sene üç tane olan etkinlikler, bu sene elli sekiz taneydi. Ağırladığımız konuklar, söylemlerimiz... Bir topluluk oluşturdu festival. Zaten bir cazibe merkezi vardı. Bizim kişisel network'ler de öyle oluyor ya, sadece yarattığın değil biraz kişisel olan taraftan da geliyor. Ama o kişisel network festivalle de birleşiyor ve bu sene onu iyice gözlemleme fırsatım oldu. Gerçekten orada üç yıldır olan seyirciden, tanışmadığımız insanlardan sektörde birlikte çalıştığımız ya da direkt çalışmasak da bir ilişkimiz olan ya da bunların dışında kendisini bir topluluk gibi orada konumlandıran çok fazla insan vardı bu sene. İlk seneden bugüne bir topluluk oluşturdu diyebilirim artık. Bir de aslında bu bir fark ya da gelişim gibi bir şey değil, kendimi kurcalama ve merak etme halini sürekli pekiştirdi festival. Bir de öyle bir dönüşümü ve yolculuğu var. Ototelik ve akış kavramını bu sene festivale tema olarak belirlememizin sebebi, adanın kendisi. Ben yaklaşık 3.5 sene yaz-kış Bozcaada'da yaşadım. Ve Bozcaada çok zamansız bir yer. Bir gün zamanın çok hızlı geçtiğini hissediyorsunuz, ertesi gün ne kadar yavaş diyorsunuz. Böyle sizi kendisi içine alıyor ve biraz kendisi yönetiyor oradaki sürece. Burada telepatik biraz gerçeklikten bir kara parçasında olma hali gibi bir tanımlı ama tanımsız bir zamansızlık hali var. Ototelik de biraz oradan bize geliyor. Kişisel olarak yaşadığın o akışı bulunduğun kara parçasının kendisi de destekliyor ve hatta oraya doğru götürüyor. Aslında benim hayatımda ototelik kavramını bilmeden de bir ototeliklik hali vardı. Ama bunu tanımladığınız zaman tema olarak kendime durup benim ototelik olduğum anlar, yani içerisinde olduğum, odaklandığımda geri kalan her şeyi unuttuğum ve bir akış halinde olduğum anlar var mı, ben ototelik biri miyim diye kendime sorduğumda cevap bulamadım. O da çok ilginçti. Yemek yapmak, yemek yemek gibi tutkulu cevaplar verebilirsin ama tam o değil. Ototelik, tıpkı bir caz müzisyenin doğaçlama bir şey çalmasından, bir dağcının dağa tırmandığı andaki girdiği konsantrasyon anı gibi bir şey. Sonra fark ettim ki ben çalışırken böyle oluyorum. Aslında dışarıya açık ama bir andan da çok orada bir halde. Tamamını oluşturuyor diyebilirim. Çünkü biraz ada dolayısıyla festival fikri bizim hayatımıza girdi. Biz zaten festivaller yapan bir ekibiz. Ortaklarım şu an Almanya'da ve İstanbul'da da yaşıyorlar. Üniversiteden arkadaşız. Büyük festivaller, Rock'n Coke'lar, One Love'lar, böyle projelerle birlikte çalıştık, başka festivalleri hayata geçirdik derken benim adaya taşınmamla birlikte neden burada kendimizin olan bir festivali hayata geçirmiyoruz gibi bir fikir oluştu. Hadi bir festival yapalım neresi olsun? gibi bir yolculukta değil, Bozcaada'dayız, burada ne yapalım? gibi bir temelden doğduğu için zaten çok büyük bir kısmını oluşturuyor, bütün kimyasını oluşturuyor. Bu sene belirlediğimiz savunuculuk alanlarını da tasarlarken, ada bunun çok büyük bir yerindeydi. Onlardan bir tanesi iklim krizi ve ekolojik dönüşümdü ve ada bizim çok büyük bir odağımızdı. Aynı zamanda programı tasarlarken içeriklerinde de yine çok büyük bir kısmını oluşturuyordu. Bu sadece mistik olarak oradaki güzel anların değil, orada kurcalanması gereken, oranın ekolojisiyle ilgili, kültürüyle ilgili çeşitli sorgulamalar yaptığımız, festivalin bu alandaki etki alanını kurcaladığımız bir temele dayanıyor. Bu sene biz üç tane savunuculuk alanı belirledik. Bunu belirlememizdeki sebep şu, Bozcaada Caz Festivali popüler bir festival ve biz de derdi olan ve popüler bir festivali olan insanlarız. Bu noktada Elimizdekileri buna dair nasıl faydalı bir yere çekebiliriz? sorusunu sormaya ve bunu kurcalamaya başladık son iki senedir. Festivali neden yaptığımızı ortaya çıkardık. Bir neden bulmaya çalıştık. Evet yapıyoruz, her şey çok güzel, güzel bir program, katlanarak giden bir iletişim alanı var ama biz bunu neden yapıyoruz diye kurcaladığımızda, bu savunuculuk alanlarını bulduk. Direkt savunuculuk alanlarını bulmadık, savunuculuk alanlarımız değişebilir. Ama dedik ki Biz elimizdekilerle, farkındalık yaratmak istediğimiz konulara bir platform oluşturmak ve bu etki alanıyla bir şekilde o tarafa döndürmek istiyoruz. Bu yolculukta da bu sene için belirlediğimiz savunuculuk alanlarından ilki ekolojik dönüşüm ve iklim krizi, ikincisi toplumsal cinsiyet eşitliği, üçüncüsüyse erişebilirlik. İlkinin ekolojik dönüşüm ve iklim krizi olmasının sebebi aslında yine adayla alakalı. Çünkü bir sürü yer çok biricik ama Bozcaada, bir ada olması sebebiyle çok kapalı bir sisteme sahip. Çok biricik iklimli bir coğrafyada. Bizim esasen nasıl müzik programını genişletiyor, gastronomiyi işin içine katıyor, başka disiplinleri koyuyor ve eğlence dünyasında bir etki yaratıyorsa ve bunun aslında hem finansal olarak hem kültürel olarak devamlılığı üzerinde kafa yoruyorsak, bunu hayata geçireceğimiz o kara parçasının da bundan altmış sene sonra hayatta olmasını istiyoruz ki bu festivali yapmaya devam edelim. Beşinci senemizde bizim kendimize söylediğimiz şey şu oldu, eğer yaşlılığımız yeterse festivalin ellinci senesini görmek istiyoruz. Bizim için böyle bir hedef var ama festivalin ellinci senesini görmek için oturup konuşmamız gereken bir sürü başka şeyden çok daha önemli bir konu olan iklim krizi var. Bundan altmış yıl sonra yenilebilecek hasat olmamasına giden bir dünyadan bahsediyorsak, hangi müzik, hangi gastronomi, hangi konuları konuşuyoruz ciddiyetinden hareketle temele iklimi koyduk. Ama bu da şu demek değil, orada kendimizi de kandırmıyoruz: Kuzey Ege'nin tatlı bir adasında yapılan güzel bir festivalin iklim krizini durdurması tabii ki söz konusu değil. Bozcaada Caz Festivali'ni yaparken karbon ayak izine tabii ki sebep oluyoruz. Bunu düşürmek için adımlar atıyoruz. Çok ciddi uygulamalar yapıyoruz. Temel konu şu, festivali hayata geçirirken karbon ayak izine sebep oluyor ve iklim krizini besliyor olsak dahi yapmaya çalıştığımız, panellerden bir tanesi veya kullanıcı pratiklerini değiştirecek adımlardan bir tanesi ya da söylediğimiz bir cümle, etki alanına sahip olduğumuz insanlara sirayet edebilmesini sağlayalım. Olabildiğince hem kendimizi hem de dokunabildiğimiz insanları manipüle edelim. Belki bir şeylere sebep oluruz ve bu toplama baktığında oradaki tahribatı daha olumlu bir şeye döndürebilmeye doğru gider. Aslında söylemek istediğim şeyleri festivalde söylüyorum ama çok büyük adımlar atılması gerekiyor. Çok fazla problem var dünyada, insan gerçekten çok tahribat yaratan ve çoğu zaman tatsız bir varlık. Değişik duygular hissediyorum bizimle ilgili bazen. Ama bu iklim konusu, evini tahrip etme anlamında çok ciddi. İçinde bulunduğun koltuğu yırtıyorsun, duvarlarını kazıyorsun, masanı deviriyorsun ve onun içinde yaşamaya devam etmek zorundasın. Masa örtünü çırpıp temizleyerek düzenleyemezsin, çok büyük adımlar atman lazım. O tahribattan daha büyük adımlar atılmalı ki yavaş yavaş toparlanmaya başlansın. Çok benciliz ve bu yüzden içten içe belki de iklim krizi ile ilgili nasılsa bize denk gelmez diye düşünüyoruz. Altmış sene sonra hasat olmayacakmış, yiyecek yemek bulamayacakmışız. Altmış sene sonra muhtemelen bu dünyada olmayacağım, çocuk yapmam gibi düşünüyorsun. Kimse de Ben bunu düşünmüyorum demesin. Sanayiyle yıllarını geçirmiş ve dünyanın bütün kaynağını yemiş topluluklar Afrika'ya Senin de iklim kriziyle ilgili büyük adımlar atman lazım diyor. Orası da Ben daha gözümü yeni açtım, ben bu dünyanın kaymağını yemedim, sen tükettin diyor. Bunları düşündüğün zaman Ben bu dünyanın kaymağını yemeye devam edeyim diyorsun. Bunu çözmek lazım, ben de çözemedim. O bencil güdünü nasıl körelteceksin çözmek gerekiyor. Belki bu sene yaşadığımız bir sürü şey, anlık iklim değişiklikleri, krizler bize Bu altmış sene sonra olmayacak, şu an oluyor ve sen bunun içindesin diyor. Ağlamak artık bana bu seçenek gibi gelmiyor. Bir şeyler yapmak zorundayız.


Desantralizasyon fikri benim çok hoşuma gidiyor. Her şey fazla merkezi gibi geliyor ancak merkezde olmayan insanlar var; bu insanlar bazı şeylerin dışında kalıyor. Anadolu zaten çok zor bir durumda uzun süredir. Çünkü modern sanata, eğitime erişim biraz zorlaşmaya başladı. Baksı Müzesi var Bayburt'ta, bir de biz varız. Çok fazla kültürel etkinlik olmuyor Anadolu'da. Burada yapmaya çalıştığımız biraz Bilbao etkisi gibi. Çok fazla gencin olduğu çok dinamik, çok açık kafalı, entel bir şehir Eskişehir. Her yere de yakın; Ankara'dan, Bursa'dan insanlar gelebiliyor. O yüzden dediğim gibi desantralizasyon hep bizim kafamızda. Bizim için sürdürülebilirlik çok önemli bir konu çünkü ben hep şöyle açıklıyorum; insan yoksa hiçbir şey yok. Benim için öncelik, yaşayabileceğimiz nefes alabileceğimiz bir dünyanın var olması. Çok uzun süredir para, yaşamın önüne geçiyor ama aslında yaşam yoksa para da yok. O yüzden bana çok saçma geliyor bu öncelik sırası; yani paranın yaşamdan önce geliyor olması. Çok uzun bir süre dergide çalıştım. O dünyadan çıktığım zaman çok büyük bir arayış içine girdim. Bu dünyaya ne katmak istediğimi, her gün efor sarf ettiğim şey dünyaya bir şey kazandırıyor mu yoksa aksine kaybettiriyor mu, öğrenmek istedim. Bu sorgulama sürecinden sonra OMM'da bu konuda sergiler yapabileceğimizi, insanlara ilham olup daha iyi hissettirecek alanlar yaratabileceğimizi fark ettim. Vaaz vermek yerine iyi bir örnek sergilemenin her zaman daha doğru olduğunu düşünüyorum. Önce bu konuyla ilgili bir grup sergisi yapalım dedik. Çünkü Türkiye'de yeterince bu konu konuşulmuyor. Bu konuda çalışmalar yapan sanatçılarla konuştuk. Sonra bunun da yeterli olmadığını düşündüm çünkü bir sergi yaptığın zaman güzel bir mesaj veriyorsun ama günlük operasyonların sürdürülebilir olması en önemlisi. Broşür basmak dijitalleşmiş dünyada çok büyük bir atık, gereksiz bir masraf. Broşürleri QR kodla değiştirdik. Şu an hiçbir şekilde katalog basmıyoruz. Oradan artan paramızı sürdürülebilirlik konusundaki giderler için harcayabiliyoruz. Artık herkesin telefonu var çok rahat bir şekilde telefonlarından broşürdeki bilgiye ulaşabiliyorlar. Podcast yaptık mesela, insanlar sergiyi gezerken podcast'imizi dinleyebiliyor kataloğu okumak yerine. Bütün kafelerimiz vegan artık. Hiçbir şekilde hayvansal ürün kullanmıyoruz. Bu çok büyük bir adım bizim için çünkü vegan olmak çok şeytanlaştırılan bir konu burada. İlk başta nasıl reaksiyonlar alacağımızı bilemeyerek başladık. Vegan kelimesini kullanmamızın insanları rahatsız etme, uzaklaştırma ihtimalini bile düşündük. Bence daha sürdürülebilir olmak isteyen çok fazla insan var ama erişimleri az. Mesela ben veganım, şu anda vegan kahvaltısı söyleyebileceğim sadece bir yer var Kadıköy'de. Aynen öyle çünkü insanlarda bu konuda çok istek var. Bana sürekli soruyorlar ben ne yapabilirim diye. Benim en çok verdiğim cevap et yemeyi azaltarak başlayabilirsin oluyor. Sürdürülebilirlik hakkında çocuklarla çalışıyorum. Birlikte belgeseller izleyip sürdürülebilirlik hakkında tartışmalar yapıyoruz. Bu seanslarda yer alan bir çocuk günlük hayatta yapılabilecek küçük ve basit şeylerle ilgili bir uygulama yaptı. Aslında benim için en önemli şey, müze olarak bunu bir diyalog haline getirmek; bu şekilde genç insanların kafasının daha alternatif yollara çalışmasını sağlamak. Çünkü o kadar çok alternatif var ki etrafımızda. Ama şöyle de bir gerçek var; asıl bu değişiklikleri yapması gereken kişiler şirketler. Çünkü bu atığın çoğunu yaratan onlar. Bu yüzden müzeyi ve içinde yer alan diğer mekanları daha sürdürülebilir, sertifikalı bir oluşuma dönüştürmemiz bence başka müesseseler için örnek teşkil ediyor. İnsanlara daha yeşil olmanın yollarını göstermiş oluyoruz. Mesela Contemporary İstanbul beni aradı. Contemporary İstanbul'u daha sürdürülebilir yapmak istediklerini söylediler. Biz de onları sürdürülebilirlik danışmanımızla buluşturduk. Biz çok yeni bir müze olduğumuz için şanslıydık. Hollandalı bir danışmanla çalıştık. Başka sertifikalara başvurmamız için hem yol gösteriyor hem de dediğin gibi önce bir rapor çıkartıyor nerelerde değişiklikler yapabiliriz, neler fazla diye. Enerji, atık, tüketim gibi kriterler var. Mesela sensörlü aydınlatmalara geçtik önce. Sürdürülebilir yaşama geçebilmek için bir yatırım yapıyorsun ama o yatırım çok kısa sürede sana geri dönüş yapıyor zaten. Müzenin mağazasında mikroplastik kullanılan bütün ürünleri çıkarttık. Daha sürdürülebilir paketlere geçtik. 80 tane tasarımcı var mağazamızda. 80 tasarımcıya e-mail atıp artık ürün ve paketi sürdürülebilir değilse biz mağazamızda bunu satamıyoruz dedik. Sırf bizimle devam edebilmek için insanlar bunları değiştirdi. Bu da bir domino efekti sağlıyor. Hiç düşünmeyen insanları düşündürmeye başlıyorsun. Su konusu beni çok zorladı çünkü Türkiye'de su depoziti yapan hiçbir şirket yok ve ben bunu öğrendiğimde şok oldum. Yani şişe su kullanıyorsan şişeleri geri alan hiçbir yer yok. Bunu otel ve müze bazında düşündüğün zaman, yüzlerce hatta binlerce su şişesi çıkıyor her gün. Bu durum beni ciddi anlamda uğraştırdı. İlk başta şişeleri alan bir su markasıyla çalışıyorduk ama onlar da geçen sana kapattılar. Eskişehir'deki bütün şirketlerle konuştuk ancak bir tane bile bulamadık. Her şirket ortaya çıkardığı çöpten sorumlu olmalı. Ya çıkardığın çöpü geri toplayacaksın ya da çıkardığın çöp kadar dünyayı temizleyecek aktivitede bulunacaksın. Bu bir kural olmak zorunda. Ben bir politikacı olsam bunu yasalaştırırdım. Problem o zaman kendiliğinden çözülür. Bu konuyu belediye başkanına kadar götürdüm, şu an hala konuşuyoruz. Elbette sanatçının düşünce şekli, bu konulara karşı yaklaşımı çok önemli. Düşünce yapısı olarak bütün sanatçılar genel olarak bu konulara karşı çok hassas. İleri dönüşüm yapan sanatçılarla çok fazla atölye yapıyoruz; çünkü şu anda atıkları kullanarak başka şeyler yaratmak insanların radarında olan bir aktivite. Bu konuda çocuklarla atölye çalışmaları da yapıyoruz. Sanatçılar zaten herkesin önünden gittiği için iklim konusunda ciddi bir uyanış var o tarafta. Bizim için ekstra zorunlu. Çünkü bizim otellerimiz de var. Müze, oteller kadar atık üretmiyor. Otelle müze kardeş gibi, ortak bir toprak alandalar. O yüzden bizim işimiz biraz daha büyük. Sadece müze olsaydı iki senedir danışmanlık alıyor olmazdık. Bunların yanında üç tane de mağazamız var. Şu an online satışa geçiyoruz. Artık kargolamayı İstanbul üzerinden yapıyoruz. Restorandaki vegan yemekleri paket servise açmak için elektrikli araçlar alıyoruz. Çünkü erişilebilirlik gerçekten çok önemli. Hangi müze restoranının dışarıya servisi var? Ben bunu yaparak bu tip yemekler yemek isteyen insanlara erişim sağlamak istiyorum. Evinden de sipariş verebilsin ama bunu da yine sürdürülebilir bir metotla yapabilmenin yollarını araştırıyorum. Elektrikli scooter'lar seçeneklerimiz arasında. Ne kadar atık, çöp çıkardığıma kendi hayatımda da dikkat ediyorum. Kendi hayatımda bu kadar dikkat ettiğim için bu işe atılınca çok daha fazla stres yaşamaya başladım. Ben bir tane şişeyi nereye atacağım diye düşünürken şimdi elimde 100 bin şişe var. Ancak çok kolay kararlarla çok ciddi farklılıklar yaratabiliyorsunuz. Mesela oteldeki havlularımızın boyutunu küçülttük ve çok ciddi bir deterjan ve su masrafından kurtulmuş olduk. Odalara çamaşır sepeti koyuyorsun, insanları artık çamaşırları yerlere atmıyorlar. Odalara askı koymak bile mesela seni bir çamaşırdan kurtarıyor. Çok ufak ancak işe yarayan adımların yanında bu su mevzusu gibi çok daha fazla uğraştıran kısımları da oluyor. Sürdürülebilirlik kılavuzu hazırlarken bir bölümü İnsan Hakları'na ayrılıyor her zaman. Onda da işe alma kriterleri var. Bahsettiğin tuvalet durumu da dahil. Bu konu ile ilgili bayadır savaş veriyorum. Bunu da hayata geçireceğiz, çünkü burada bir alan yaratmaya çalışıyoruz. Mesela erkeklerin makyaj yapmasıyla ilgili bir bölüm bu kılavuzda yer alıyor. Bunu rehber kılavuzuna koyuyoruz ki biri gelip o kişiye: sen neden makyaj yaptın demesin diye. Çünkü insanın konforu ve sürdürülebilirliği hem psikolojik hem de fiziksel. Bir yandan da konuşmamız gereken şeylerden biri dediğin gibi cinsel yönelimler olabilir; kişinin birlikte çalıştığı insanla ilgili nasıl hissetti çok önemli. Bunun üzerine çalışmalar yapan bir takım kuruyoruz. Bu konuları devamlı tartışan ufak bir takımımız zaten var. Bizim takımdan insanlar ne kadar değişti görsen çok şaşırırsın. Çünkü biz bu konuları çok sık konuşuyoruz ve insanlar haydi müzeye gitsek de yemek yesek diyor heyecanla. Herkes kendini bazı konularda kötü hissediyor artık. Erişilebilirlik çok önemli; mesela evlerine gidiyorlar ve et yemek zorunda kalıyorlar. Sonra beni arayıp: bu hafta çok kötü yemek yedim diyorlar. Genelde insanlar üç belgeselde değişiyor. Benim babam çok et yerdi, ben babamı bile değiştirdim. Babam değiştiyse herkes değişir. Bir sergi üzerinde çalışıyorum, 2023 yılında gerçekleşecek bir tasarım sergisi. Tasarım Bienali ile aynı anda açmayı planlıyoruz. Türkiye'de bugüne kadar tasarım üzerine bu kadar uluslararası, kapsamlı ve eğlenceli bir sergi yapılmadı. Farklı bir şey olacağı için çok heyecanlıyım. Dünyanın en iyi tasarımcılarını bir araya getireceğiz. Kendimize çok vakit verdik, bir sürü yerden bir sürü şey gelecek. Bu sergi burayla kalmasın, bizden sonra İstanbul Modern'e gitsin, Orta Doğu'da başka yerleri gezsin ve insanlar bu sergiden keyif alsın diye araştırmalar yapıyorum şu an. Bizim radarımızdaki büyük olaylardan bir tanesi de sertifikalar konusu. Bu ayın sonunda bir sertifikamızı alıyoruz, üç tane daha alacağız. Bir de Climate Clock'u getirmeye çalışıyoruz. Biraz pahalı ama şu an her yerde var. Bu saat geri sayım yapıyor. Geri dönüşü olmayan bir değişime girmemize ne kadar vakit olduğunu sayıyor. Çok güzel bir sanat eseri aslında. Dünyanın her yerine koyuyorlar bu saati. Biz de bu saati müzenin girişine koymaya çalışıyoruz. Bu benim için heyecan verici bir gelişme ancak sponsor bulmaya çalışıyoruz çünkü ucuz bir şey değil. Belki meteor düşüyormuş gibi gelmiyor insanlara ama Climate Clock insanlara o acil durumu hatırlatıyor. Dünyada her gün yaptığımız her aktivite bu geri sayıma katkıda bulunuyor. Şu an bu saat New York'ta ve Londra'da var.


Bir işi hem kendine hem de başkalarına iyi gelecek şekilde yapmaya çalışan herkes, yalnız kara odaklanmış günümüz düzeni içinde farkında olarak ya da olmayarak direniyordur. İşlere ayırdığımız vakitler, bu muazzam dünya üzerinde bize ayrılan kıymetli sürenin bayağı bir kısmını kaplıyor. Neden bu zaman heba edilmiş gibi geçsin ki? Yayıncılık işinde, onun nasıl yapılacağını belirleyen onlarca şeyin para odaklı olmamasına, işle kurduğumuz kişisel ilişkimizi beni ya da çalışma arkadaşlarımı ya da yaptığımız ürünleri verdiğimiz hizmetleri talep eden birini tüketen bir biçimde/içerikte olmamasına direniyorum. Çünkü yaşayan şeyleri seviyor ve onlardan besleniyorum; onlara iyi gelmek beni iyi yapıyor, başka şekilde yaklaşamıyorum. Zihnim ve bedenim, dinlenebilirse kendini yeniliyor. Sessizlik, uyarana maruz kalmamak, derin uyku, karanlık, uyum içindeki bir doğanın içine olmak, onu dinlemek iyi geliyor. Durmak, ara vermek bazen bırakmak denen basit eylemlerin önemini yıllar içinde öğrendim. Bu konuda yayıncılık yapma gereği, doğanın bir parçası olan biz insanların, aramızdaki ilişkiyi, onu ayrı bir şey gibi ele alacak kadar yanlış yorumlamasıyla başladı. Kitapların bir tür sessiz terapi yapıp, onları okurken arkada çalışan zihnimize, nerede yanlış yaptığımızı farkettirmesini diliyorum. Yayıncılığı böyle bir amaçla kullanıyorum, doğayla bağlantılı kitaplar, onları okuyan kişilerin içine nüfuz etsin ve o kopuklukları göstersin, onarılabileceğini hissettirsin, bu işi yapıyor olmamın merkezinde duran cümle işte bu. Sinek Sekiz bir makina değil yaşayan insanlarla varolan bir şey olduğundan, o insanlar başkalarına bir şey veremeyecek bir durumdayken, örneğin yorulduklarında, çok üzgün ya da kaybolmuş hissettiklerinde bunun sonucu olarak duruyor. Hepimizin hayatında mevsimler var. Zorlu bir kış gelince yaprakları döküp, tüm gücümüzü içimizde topluyoruz. Soğanlı bitkiler toprağın altında zamanlarını bekliyor. Koşullar meyve verecek kadar iyi olduğunda hareket başlıyor. Sinek Sekiz'de de böyle oldu, oluyor. Bu coğrafyada yaşayan, duyumsayan ve anladıklarını paylaşılabilir bir metin olarak ortaya koyan insana aracılık etmek benim için bir gurur. Bu aracılığı hakkını vererek yapmak için bazı koşulların oluşması gerekiyor. Bunun için çalışıyorum. Süreç hem bizden hem de yazarlardan belli bir pişme süreci talep ediyor. Umutluyum ama ufak ufak ilerliyoruz karşılıklı. 22 farklı kitap yayınladım, toplamda 100 bine yakın adette baskı yapmışız. Maliyet konusu ise bir sürü şeyin bir toplamı: Hammadde yani kağıda, kartona, üretim yani baskı öncesi ve baskı süreçlerinin gerekliliklerine, ulaştırma işinin merkezindeki petrole göre çok değişkenlik gösteriyor. Ama tek bir değişmez var; üretimde dışarı bağımlılığımız yıldan yıla katlanarak artıyor, kitapla bağlantılı neredeyse her şeyi Euro ile dışarıdan almak zorunda bırakılıyoruz ve son 10 yılın yönetiminin Türk Lirası'na kaybettirdiği değer artık kompanse edilemez noktada. 2011 yılında yayınevinin kurduğum, ilk çalışmaya başladığımız zamanlar Dolar 1,5 tl idi. İki yıldır neredeyse bunun sekiz katı. Hayatımı çok az giderim, harcamam olacak şekilde düzenlememiş, çok sade bir yaşam biçiminde olmamış olsam bu farklarla işi devam ettirmem mümkün olmazdı. Yaşadığım yerde bir antik kent var, buranın da bir tanrıçası. Adı İris. Paraların üzerine figürünü basmışlar yüzyıllar boyu. Onu araştırıyorum bir süredir. Mitolojideki her tanrı/tanrıça gibi İris de insanların önem verdiği konuların sembolleşmiş hali. Denmiş ki İris aracıdır, ulaktır, sembolü gökyüzüyle yeryüzünü birleştiren gökkuşağıdır, su döngüsünü temsil eder. Akışkan su da aslında bilgidir, İris de kafamızın üzerinden ve ayaklarımızın altına kadarki alemlerdeki bilgiyi insanlara taşır. Elinde şifalı bitkilerden yapılmış bir taç ve uzlaştırmaya yarayan bir sopa tutar. Bendeki yayıncılığın karşılığını, yaşadığım köyde binlerce yıl önce yaşayanlar çok iyi bir şekilde tanımlamış. Yayıncılık aracılık etmek üst başlığının altında özel bir tür. Bilginin paylaşılmasına, dolaşmasına aracılık etmeye yarayan bir iş. Dolayısıyla bilgiyi ayırt etmeyi, iyi tanımayı, paylaşmanın, dolaştırmanın da nasıl olacağıyla ilgili bir yapı kurmayı gerektiriyor. Öncelikle hayatın içinde bu alanlarda yetkin olmaya dair marifetler edinerek sonra da yaparak öğrenilir bu iş. Binayı, öncelikle bir çalışma alanına ihtiyacımız olduğu için istemiştik. Ama farklı alanlardan beslenemeden, arada dinlenemeden sürekli çalıştığınızda, işlerin sorumluluk kısmı da çoksa, ne kadar severek de yapsanız bir noktadan sonra çok yıpratıcı oluyor. Bu yüzden çalışırken bizi ruhen hafifletecek, başkalarıyla bir araya gelmemizi sağlayacak ve binanın giderlerine destek olabilecek faaliyetleri mekana dahil etmek istedim. Şehirde yaşayanlar için çok olağan gelebilir ama kırsal diyebileceğimiz bir noktada sosyalleşme ve kültür sanat üretme çok kısır. Bunlar sadece bizim değil burada yaşayan birçok kişi için eksikliği duyulan güzellikler. Sağlıklı yiyecek ve içecekler sunan bir mutfak, hem bizim hem bölgedeki küçük üretici dostlarımızın ürünleri sergileyebildiğimiz bir dükkan ve üst katta da ofis faaliyetleri yoğun olmadığında kullanabileceğimiz bir etkinlik alanı. Bu etkinlikler film gösterimlerinden, beden pratiklerine, yazar, çizerlerle atölyelere kadar çok çeşitlenebiliyor. Kış sezonunda bina ayda bir özel bir atölyeye, hafta iki gün yoga çalışmalarına, bir gün küçük çiftçilerin zehirsiz besin tezgahına, bir gün de çocuklar için film gösterimlerine evsahipliği yapıyor. Uzun yolda bisiklet sürmek gibi, her gün biraz biraz giderek oluyor. Üzerinde durmaktan hoşlandığınız bir nokta buluyorsunuz. Bunu bulmak sizi köklendiriyor, güven duygunuzu çok derinden besliyor. Sonra sevdiğiniz şeyin içinde dura dura dolup biriken yaşam enerjinizin akmasına izin veriyorsunuz. O zaman bir meyve oluşuyor. Sonra o meyveye çekilenler oluyor, onlarla yeni maceralar başlıyor. Özümsediğim şeyi ortaya iyi bir şekilde koymaya çalışıyorum, böyle bir gayretim var. Reseptörlük, aracılık, dünyadan emip ondan bir şey ortaya çıkarmak... Misyonum, marifetim, becerim bu. Bir de içine birikeni kendinden çıkarmak rahatlıyor, boşluğun artıyor, boşluk açıldıkça yeni şeyler doldurabiliyorsun. Bazı tür çiçekleri kopardığında yeni çiçekler açar ya, mevcudiyeti zora girince tohum saçma hikayesi işte.


Reklam panolarından çok farklı, gerçek hayatın içinden kişisel stil ve tercihleri paylaşabiliyor olmak heyecanlandırıyordu beni. Markaların içinde olmadığı sadece tüketiciye ait bir platformdu o zamanlar moda blog'ları, mağazadan alınan ürünün sokakta gerçekten nasıl giyildiğini gösterebiliyorduk. Şov amacı olmaması, blogların o ham ve dokunulmamış hali benim için kesinlikle heyecan vericiydi. Üretim deneyimi ve satış amacı güden bir tasarım oluşturmak bambaşka. Kendi terziliğini yapan bir ailede büyüdüğümden benim için kıyafet üretmek büyülü bir şey iken, fabrikasyon bir üretimle tanışmak hızlı moda markalarının bu üretim şeklini kar için nasıl sömürdüğünü öğrenmemi sağladı. Benim için insanların ihtiyaçları kadar üründen tatmin olmaları da bir o kadar önemli; bu sebeple kendimizi bunu gözeten bir üretim yapmaya adadık ama iş böyle olunca maliyet de artıyor tabii. Daha fazla satış yapmak için markaların nelere baş vurduğunu detaylıca öğrenmiş oldum işin bu tarafına da geçince, bu sebeple nelerden uzak durmam gerektiğini de biliyorum. Kendi açımdan temel olarak sürdürülebilir alışveriş mantığı, içinde büyüdüğüm kültürün adı konmamış haliydi zaten. Ama herkes gibi ben de hızlı modanın büyüsüne -arka planında olan bitenin farkına varmadan- kapıldım. Blog yazdığım zamanlarda takip ettiğim yayınlarda üretim fabrikalarında yaşanan trajedileri ya da parasını alamayan işçileri duymaya başladıkça bakış açım da değişmeye başladı. Ayrıca aldığım ürünlerin kalitesinin gittikçe düşmeye başlaması, 1-2 yıkamadan sonra giyilmez hale gelmesi de beni rahatsız etti ve böylece hızlı üretim yapan mağazalardan alışveriş yapmayı bıraktım. Radarımı yerel markalara döndürdüm. Pandemi sırasında insanların kendilerini normal ve güvende hissetmek için tutunduğu dalın alışveriş olduğunu fark edince işlerin artık çığrından çıktığını fark ettim. Herkes korkularını bastırmak, yaşananlar olmuyormuş gibi yapmaya odaklanmış gibiydi. Bunun üzerine içimize bakmak ve bizi buna iten asıl problemi bulmaya çalışmakla ilgili paylaşımlar yapmaya başladım. Ben kendi içimde bu yoldan geçmiş olduğum ve kendi sessizliğimde yaşadığım için sadece tüketim için kullanılan bir platformda bunlardan bahsetmek ne kadar gerçekçiydi bilemiyordum bir yandan da. Ama çok fazla sayıda kişiden aynı konudan şikayetçi olduklarını söyleyen mesajlar aldım. Takipçilerime hızlı moda markaları yerine bu zor zamanlarda ülkemizde bolca bulunan lokal markalardan alışveriş yapmalarını önerdim ama bu markalarla ilgili çok fazla soru geldi, hepsini bir hesapta toplayarak insanlara seçenek sunmak istedim. Kısıtlamalar bitince de seçili bazı markalara yer verdiğimiz mağazayı Karaköy Fransız Geçidi'nde hayata geçirdik. Bir kere üretim sürecinde malzeme tedariği, işçiliği, satış kanalları ve benzeri konular ele alındığında karbon ayak izi global markalara göre çok daha az. Okyanusları geçip, uçak yakıtları kullanıp, uzun zaman dayanması için kimyasallara maruz kalmış ürünler çevre için çok zararlı. Sizin o ürünü kullanmanız için ne kadar az doğal kaynak kullanılıyorsa, ürün o kadar çevre dostu oluyor diyebiliriz. Lokal Mağaza'nın 7 maddelik bir alışveriş manifestosu var. Herkesin sadece bizim mağazamızda değil her yerde alışveriş yapmadan önce aldıkları ürünle ilgili kendilerine belirleyici sorular sormayı alışkanlık haline getirmelerini istiyoruz. Biz mağazamıza doğal ve temiz içerikli, yavaş ve etik üretilen, geri dönüştürülebilir ya da geri dönüştürülerek yapılmış ürünler seçmeye özen gösteriyoruz. Kısa ömürlü ürünlere yer vermiyoruz ya da ürün kalitesi çok iyi olsa da marka çekimlerinde çalışan emekçilere -model/fotoğrafçı gibi kişilere- ödemelerini yapmadığını öğrendiğimiz markalarla da çalışmıyoruz. Markanın ulaşabildiğimiz kadarıyla her aşamasında etik tercihler yapmasına önem veriyoruz. Öncelikle, üretim konusunun başlı başına çevreye zarar veren bir şey olduğunu kabul etmek gerek. Bu sebeple en iyi üretim az ya da var olan malzemeleri değerlendirerek yapılan üretimlerdir. Markalarımızın hepsi çok az üretim yapan, üretim aşamalarında yaptıkları adil ödemeler sebebiyle çok fazla indirim yapmayı göze alamayan etik markalar. Daha fazla satış yapmak için bakış açılarından taviz vermek istemeyen, tüketicisini eğitmeye çalışan, atıksız üretim yapma çabasında olan markaları destekliyoruz. Şu anda kesinlikle tüketicinin işine geliyor diyebilirim. Özellikle bu durum bir trend olduktan sonra hızlı moda markaları sadece bu etiketi takıp daha yüksek fiyata ürün satabildiklerini fark etti. Öncelikle bir hızlı moda markasının, -istediği kadar doğal materyal kullansın- sürdürülebilir olmasının imkanı yok. Çok sayıda üretim yapan hiçbir marka sürdürülebilir olamaz ve pamuklu bir tişört sadece içinde polyester yok diye çevreci değildir. İnsanlar vicdanlarını rahatlatmak istiyorlarsa sürdürülebilir alışverişe odaklanmak yerine hiç alışveriş yapmamayı denemeliler. Ben bu konuda paylaşım yaparken insanları alışverişe yönlendirmemek için kendi hesabımdan yaptığım paylaşımları da durdurdum. Bana gelen çevreci koleksiyonlarının tanıtımını dahi yapmıyorum. Çünkü insanlar ne olursa olsun gördükleri her şeye sahip olma güdüsü içindeler. Oysa bir şeye gerçekten ihtiyacınız varsa o size hayatınız içinde bir ihtiyaç olarak belirir, birinin sizi kendi ihtiyacınızdan haberdar etmesi gerekmez. Ve ancak o zaman yapacağınız tercihin sürdürülebilir olmasını istiyorsanız, büyük reklam bütçeleri olmayan, az ve öz insana satış yapma kapasitesi bulunan markaların takipçisi olup onların üretmeye devam etmeleri için onlara destek olun derim. Lokal Hareket manifestosunu kaydedip her alışveriş yapma dürtüsünde okumalarını öneririm. Bunun dışında gerçekten ilgili olanlar @thesustainablefashionforum ya da @unwrinkling gibi hesapları takip edip moda markalarının gerçek yüzü hakkında daha fazla bilgi sahibi olabilirler.


Friends'in yapımcıları uzun zaman sonra yeniden kalabalık bir arkadaş grubunu merkez alan ve The Class adını taşıyan iddialı bir sitcom hazırlamıştı ve heyecanla yayın gününün gelmesini bekliyordum. Daha önce çeşitli işlerde irili ufaklı rollerde izlediğimiz sekiz oyuncu dizinin başrollerinde yer alıyordu ve aralarında daha sonradan çok büyüyecek isimler de vardı. Yıllar sonra yolları yeniden kesişen bir grup okul arkadaşının günümüzde geçen hikayesini anlatan dizide, başrollerden bir tanesi, bölümler ilerledikçe hem komedi yeteneği, hem cazibesi, hem de rolündeki ikircikli durumla benim için diğerlerinden daha çok parlamaya başladı. Dizinin reytingleri başladığı kadar iyi gitmeyip ilk sezonunun 19. bölümünde bu çok sevdiğim diziye veda etmek zorunda kaldım ama ışıltısı ve yeteneğiyle bu genç oyuncunun bundan sonraki işlerini takip etmek ve adını aklıma kazık farz oldu. Sonradan fark ettim ki bu benim Jon Bernthal ile ilk maceram değilmiş. Daha önce How I Met Your Motherdan Boston Legala, Law & Orderdan CSI: Miamiye pek çok ünlü dizide konuk oyuncu olarak karşımıza çıkmış aslında beyefendi. Ve sonraki televizyon maceraları da kendisini yıldız mertebesine ulaştıran The Walking Deadden, Marvel'ın efsane karakterine hayat verdiği Punishera kadar epey büyük işlerle dolup taştı. Beyaz perdedeki ilk büyük rolü bir Oliver Stone filmiyle gerçekleşti ve kısa süre sonra Martin Scorsese'den Denis Villeneuve'e, Edgar Wright'tan Steve McQueen'e pek çok usta yönetmenin filminde önemli rollerde yer aldı. Şu sıralar hem The Sopranosun öncesini anlatan heyecan verici Many Saints of Newark filmindeki başrolüyle, hem de yakında izleyeceğimiz American Gigolo'nun televizyon dizisi uyarlamasıyla gündemde olan Jon Bernthal'i bu yıl King Richard, Sharp Stick, The Unforgivable gibi iddialı filmlerde de izleme şansına erişeceğiz. Uzun zamandır zevkle takip ettiğim bu oyuncuya merak ettiğim soruları sorunca kendisinin tüm bu kariyerin yanında bir de pırlanta gibi bir kalbe de sahip olduğunu öğrenmiş olmak benim bu hikayeden en büyük kazancım oldu. Sizi de işine ve ailesine aşık bu tutkulu adamı biraz daha yakından tanımanız adına bu sorulara verdiği içten yanıtlarla baş başa bırakıyorum şimdi. Yaptığım seçimler üzerinde ciddi bir neden olduğunu düşünmüyorum. Eğer elimdeki materyal beni etkiliyorsa, beni korkutuyorsa, bana meydan okuyorsa ve beni daha önce bulunmadığım yerlere götürüyorsa projede bulunmak için karar veriyorum. Bana ilham veren, beni mutlu eden ve çalışmayı çok istediğim insanlar ile bir arada olmayı seviyorum. Benim için iyi adam-kötü adam ayrımından öte olarak hepsine aynı olarak yaklaşıyorum. Bana göre hepimiz karmaşık ve kusurlu, çok katmanlı kişilikleriz ve bu derinliği çevremizdeki insanlardan, sevdiklerimizden ve ailemizden de bekliyoruz. Bazı karakterler daha sert ve güçlü karakterler olabiliyor - bana göre herkesin vahşi veya kendini yeterince güçlü hissetmedikleri zayıf anlar olabiliyor. Onlara meydan okunan ve onları korkutan anlar. Bana göre bir aktörün işi bir karakteri tüm yönleriyle öne çıkarmak ve olabildiğince ince ayrıntıyı karaktere sığdırabilmek. Hiç kimsenin sabah uyandığında Bugün sert bir karakter olacağım, bugün kötü adam olacağım diye düşündüğünü sanmıyorum, herkes kendi elinden geleni ortaya koyuyor. İyi yazılmış ve üzerine çalışılmış bir karakter ile bu derin, karmaşık karakterleri karmaşık durumlara sokarak bu çok katmanlılığın ortaya çıkabildiğini düşünüyorum. Çalıştığım projelerde aradığım derinlik ve bu projeler ile ortaya çıkarmaya çalıştığım iş buradan geçiyor. Kesinlikle büyük bir onur! Aktörlüğe yeni başladığımda The Sopranosun kesinlikle bir parçası olmak istemiştim, dünyada eşi benzeri olmadığını düşündüğüm bir hikaye anlatımını ve oyunculuğu barındırıyor. Bu seviyede bir işin yerini doldurmak imkansız. Many Saints Of Newark aslında The Sopranosa bir övgü niteliğinde, dizinin bir parçası değil ve dizi ile aynı şekilde ilerlemiyor. Tamamıyla tevazu ve saygı ile yaklaştık ve böyle ilerledik. Bu evrene adım atmak ilk andan bu yana sıkı sıkı sarıldığım ve büyük bir onur duyduğum bir olay. Bu işi yaptığım için inanılmaz derecede minnettarım, yaptığım işi çok seviyorum. Sahnede, bir okulda veya tek başıma bir odada dahi oyunculuğu çok severdim. Sevdiğim işi yaparak para kazandığımı ve aileme geçim sağladığımı, onlara destek olduğumu hissediyorum, gönül verdiğim sanat ile hayatımı kazanabiliyorum. Bu benim için gerçeğe dönüşen bir hayal. Bunların hepsi için minnettarım. Hiçbir zaman kesinlikle favorim olan bir rol seçemedim, bulunduğum yerde olmayı ve sevdiğim işi yapmayı, sevdiğim karakterleri sevdiğim insanlar ile hayata geçirmeyi seviyorum. Her şeyin herkes için düzgün bir şekilde ilerleyeceği bir yol bulmaya çalışıyorum ve bunun için kendime ve çevremdeki herkese meydan okuyorum; daha sıkı çalışmak ve daha derine inmek için. The Class benim için adeta sihirli bir dönemdi. Düzenli bir rol aldığım ilk TV dizisiydi. 20li yaşlarında 6 genç insandık ve çoğumuz New York'ta tiyatrolardan gelmişti, oyun sergilemeye alışıktık. Dizinin kültürü etkileyiciydi. Sitcom tarzında, stüdyoda seyirci önünde çekildiği için anında geri bildirim alabiliyorduk, hepimiz orada oturup birbirimizi güldürmeye ve birbirimize fikirler vermeye çalışıyorduk. Gerçek bir özgürlük hakimdi. Bazen, bazı setlere girersiniz ve insanların çok değerli egoları, fikirleri, önyargıları ve düşünceleri önünüze çıkar; dikkatli olmanız gerekir. Bunların hepsini dışarıya atabildiğimiz bir ekip ile çalışmak beni heyecanlandırıyor. Şimdiye kadar çalıştığım tüm projelerde her zaman bunu deneyelim / böyle bir fikrim var / bence burada yanlış yapıyoruz denebilecek ortam vardı. The Class setinde de herkes bu tarz fikirlere çok aç ve açıktı, ve bunun bir parçası olmak çok keyifliydi. Bana göre The Walking Dead de tam olarak bu şekildeydi. Birbirine çok yakın bir grup insandık. The Walking Dead mütevazı bir şekilde başladı - hiç kimse dizinin bu kadar büyük olacağını düşünmüyordu. Hepimiz senaryoya, dizinin yaratıcısı Frank Darabont'a ve birbirimize, birbirimizin ortaya koyduğu işe inanmıştık. Birlikte yemek yerdik, sette ve set dışında hep bir arada olurduk ve hep iş üzerine bunu yapsak ne oluru konuşurduk. Herhangi bir toplulukta - sanatta, sporda, iş hayatında ve ailede - egonu bırakıp serbest bir tartışmaya girebildiğin ve karşındakine gücenmediğin noktada ekip olarak optimize olduğunu hissediyorsun. Bana göre hepimiz; bir grup, bir takım, bir aile ve bir ülke olarak davranışlarımız ve işlerimiz hakkında bu seviyede bir iletişimin peşinde olmalıyız. Bir ekibin içindeki cevheri çıkarmanın en iyi yolu budur. Bu işi bu kadar uzun bir süre boyunca yaptığım için hem hala şaşkın hem de minnettarım. Bir aktör olarak alacağın en iyi hediye yaptığın işi bir daha, başka yerlerde yapmaya davet edilmek ve bu işi yapmayı sürdürebilmektir. Ve benim de tek isteğim bu. Yıllar boyunca bu işi yapmak dışında bir isteğim yok. Bir insan olarak, bir baba olarak, bir eş olarak, bir sanatçı olarak büyüdükçe her rolüme yeni bir perspektif katabiliyorum. Bu dünyadaki günlerim bitinceye kadar bu işi yapmak istiyorum. Buna minnettarım. Bir yapımcı olmak bu işin içinde ayrıca büyük bir onur. Bir aktör olarak anlatılan hikayenin bir askeri olduğunuza inanırım. Eğitimimi aldığım Moskova Sanat Tiyatrosu bir yönetmen ortamıydı. Bir aktör yönetmenin tam olarak istediğini vermek ile sorumludur. Bu şekilde eğitim gördüm ve kendime hep bu gözle baktım. Bununla birlikte hikaye anlatmayı - kendi hikayelerimi anlatmayı çok seviyorum. Diğer hikaye anlatıcıları ile aynı masada bulunmaktan keyif alıyorum. Martin Scorsese gibi yönetmenlerle çalışırken onlar sizi de bir hikaye anlatıcısı yapar, kendi hikaye anlatımınızı role katmanızı isterler. Denis Villeneuve de böyledir. Sadece bir oyuncu olmanızı değil bir hikaye anlatıcısı olmanızı isterler. Sanırım hikaye anlatımı beni kendine aşık etti. Anlatmak istediğim çok fazla hikaye var. İnsanların anlatmalarına yardımcı olmak istediğim çok fazla hikaye var. İnandığım çok fazla hikaye anlatıcısı var. Bir yapımcı olarak bunun bir parçası oldukça, yapımcı olarak insanlara ulaşıp başarıyı yakaladıkça bunu yapmaya devam edebileceğim ve bunun için minnettarım. Devamı #GQStyle'da. GQ Sonbahar 2021: İklim Sayısıyla birlikte ücretsiz.


Bu hafta, ilk GQ yazım için planlayıp ertelediğim bir konu hakkında karalamak istiyorum. Enteresan bir konu çünkü, herkesi bir yerden yakalıyor. Dünya, yerel küçük işletmeler düzeyinde ilerleyen ticaretin ardından sanayi devrimi ile birlikte, tüm dünyaya yayılan kurumsal markalarla tanıştı. Adım adım neredeyse tüm ülkelere erişen dev markalar, sokak afişinden gazeteye, tv'den internet devrimini takiben cep telefonumuza kadar uzayan reklam ve pazarlama aksiyonlarıyla her eve girmeyi başardı. Bunu yaparken de on binlerce çalışanı, yüz binlerce paydaşı olan dev organizmalara dönüştüler. Markadan markaya insan kaynakları stratejileri değişse de tüm kurumsal markalar haliyle bireysellikten çok takım oyununa odaklandılar. Bu anlayış Amerikan kültürünün hakim olduğu şirketlerde biraz daha esnek olsa da bireylerin kurumun önüne çıkması çok da hoş karşılanan bir durum değildi, aslında hala değil. Fakat dünyada değişmeyen tek şey değişimin kendisi. Şu an sosyal medyanın körüklediği bireysellik, takım oyununun kurallarını tekrar yazıyor. Artık insanların büyük markalara ve kurumlara saygısı sorgulanabilir düzeyde. Kişisel markalara, yerel organizmalara her geçen gün yenisi eklenirken, yerele olan güven de her geçen gün artıyor. Bu yerelliğe ve bireyselliğe teknoloji, alan, pazar yeri, medya sağlayan kurumlar ise, şu an dünyanın en büyük markaları haline geldi. 100 yılı aşkın bir sürede kurumsal markalar güveni domine etse de günümüzde kanlı canlı insanlara olan güvenimiz kurumsal markalara olan güvenimizle yarışır durumda. Bu değişimi sosyal medyanın yarattığını söylemeye dahi gerek yok. Markalar net ve eğlenceli olmaktan ne kadar uzaksa bireyler o kadar güvenilir ve eğlenceli hale geldi. Günümüzde bir ürününün yarattığı farktan çok, onu kimlerin tavsiye ettiğini konuşuyoruz ve buna göre satın alma kararı veriyoruz. Bu eskisi gibi sadece bir ünlünün tv reklamında yer alması ile de olmuyor. Takip ettiğimiz kişilerden de teyit almak istiyoruz. Bu süreçte bazı dinamikler temelinden sarsıldı. Önce büyük markalar, kategorisinde ilham verme gücü yüksek influencerlarla çalıştı. Daha sonra influencer'lar güçlerinin farkına varıp kendi markalarını kurmaya başladı. Şimdi ise dünyada influencer markalarının payı her geçen gün artıyor. Global hale gelen influencer markaları olduğu gibi collablerle de kişiler tüm dünyaya yayılıyor. Hal böyle olunca markalar artık kurumsal duruştan adım adım uzaklaşarak yarattıkları persona gibi gözükme eğilimindeler. Burada şirketlerin kurucuları veya CEO'ları PR çalışmalarının merkezinde. Hem de sadece iş kararlarıyla değil çok daha fazlası kendi kişisel yaşantılarıyla. Kaç yaşında, evli mi, nasıl bir evliliği var, çocuğu var mı, onlarla arası nasıl, spor yapıyor mu, hayvan besliyor mu, arabası ne marka, nasıl giyiniyor, tatile nereye gidiyor, siyasetle ilişkisi ne, +lgbt haklarıyla ilgili ne düşünüyor, evi nerede, nasıl bir ev.... Kişinin bu konulardaki tercihleri şirketin hisse değerini bile belirler durumda. Günümüzün En Etkili İmaj Yönetimi: Liderler. Dev şirketler artık en hızlı yayılımı, verdikleri reklamlarla değil, liderlerinin sosyal medya hesaplarındaki iş ve kişisel paylaşımlarıyla sağlayabiliyor. Bunun en kötü örneğini yakın zamanda Trump ve Elon Musk'la, yerel örneğini ise Nusret'le yaşadık. Facebook, Mark Zuckerberg sayesinde hala insanların gözündeki sırt çantasıyla gezen, minimal hayatlı, nerd bir teknoloji meraklısı imajını korumaya çalışıyor. Milyar dolarlık dev krizlerde bile mahkeme salonlarında Mark'ı masumca tüm dünya kamuoyundan özür dilerken görüyoruz. İki önemli değişimden bahsettik. Yerel markaların güveni ve ekonomiyi geri kazanma yolunun açılması, ikincisi lider iletişiminin ne kadar hızlı ve etkili olduğu. Bu iki şey birleştiğinde konu hepimizin masasına geliyor. Biz ailelerimizden geride kalmanın bir tevazu göstergesi olduğunu öğrendik. Fakat çağ, görünür olma ve yarattığın markayı bir lider olarak yaşama çağı. Markan seninle birlikte eskisinden çok daha hızlı ilerleyebilir. Ve sen aslında kendi markanın aynasısın. İkiniz de tek başına eksiksiniz ama birlikte tüm dünyaya kafa tutmamanız için sebep yok. Özetle kendime ve ekibime tavsiyem daha fazla görünür olmayı tercih etmek ve içinde olduğumuz markanın aslında biz olduğumuz gerçeğini unutmayarak çalışmak. Gerisi bir olmak ve daha ileri gitmek! Bu yazı "Görünür Olmak" başlığıyla #GQyaz21'de yayınlanmıştır.


Aura yaşayan varlıkları çevreleyen, zihinsel, fiziksel, duygusal durumu ve genel yaşam deneyimini etkileyen ve bunlardan etkilenen, içerden dışarı yayılan akışkan elektromanyetik bilgi alanıdır. Aura veya enerji alanı kelimeleri, zihni enerji, titreşim ve frekans alemini algılamaya yönlendirmek için kullandığım bir dilin parçası. Evrende her şeyin diğer her şeyle nasıl bağlantılı olduğunu görebilmek için gereken açık görüşlülüğü temsil ediyor. Bu benim yaptığım işte çok önemli çünkü benim işim özünde bireyleri ve kurumları mümkün olan en ileri denge, sağlık ve refah seviyelerine doğru güçlendirmek. Bireylerin iyi oluş ve iyi hissediş hali enerjinin vücudun farklı merkezlerine ve sistemlerine ne kadar iyi aktığıyla doğrudan bağlantılıdır. Daha önce göremediklerimizi gördüğümüzde, daha önce yapamadıklarımızı yapmaya başlayabiliriz. Bu nedenle Youniversity ve AwareHouse'da birlikte çalıştığım kişilerin uyanış süreci daha önce farkında olmadıkları şeylerin farkına varmalarına rehberlik etmekle başlar. Ancak o zaman daha önce değiştiremediklerini değiştirebilirler. Newton fiziği yaklaşımı görülmeyeni yok saydığı için Aura kelimesinin bazı kişilerde negatif bir çağrışımı olabileceğini bilmek gerek. Bu yüzden danışanlarımla enerji alanı hakkında konuşurken sözcüklerin ve çağrışımlarının sürecin önüne geçmemesi ve sınırlama yaratmaması adına aura kelimesini çok kullanmamayı tercih ediyorum. Artık enerji alanının farklı katmanlarını ve bunun duygusal ve fiziksel sağlığı nasıl etkilediğini ölçecek farklı teknolojilere sahibiz. Artık bu veriler sayesinde enerji sistemimizi nasıl yöneteceğimizi ve destekleyeceğimizi biliyoruz. AwareHouse, bireylere enerji alanlarıyla bağlantı kurabilmeleri, hayatın içinde daha fazla mevcut kalabilmeleri, davranış kalıplarını daha iyi fark edebilmeleri, titreşimlerini yükseltebilmeleri için kaynak sağlamak amacıyla Enerji Tıbbı, Nörobilim, Bilişsel ve Davranış Bilimlerini bir araya getiren travma bilgisi içeren metodlara yer veren yeni fonksiyonel wellbeing merkezi. AwareHouse'da Bio-feedback, Neuro- feedback, Biofotonik ölçüm, HeartMath HRV monitörü gibi Aura üzerinde çalışan, duygusal, fiziksel ve zihinsel alanı düzenleyen inovatif teknolojileri kullanıyoruz. Bağlantı şu ki, travma ve stresin zihinsel, duygusal ve fiziksel durumlarımızı nasıl etkilediğinin bireysel olarak farkına vardıkça, bu durumları nasıl düzenleyeceğimizi anlamaya başlıyoruz, Aura'mızı destekleyip güçlendiren enerji akışını artırıyoruz. Dr. Joe'dan öğrendiğim en büyük ders, geçmişlerimizin üstesinden gelebilmemiz için gelecekte olmak istediğimiz halimizle tutkulu bir ilişkiye başlamak gerektiği. Kime dönüşmek, ileride hangi versiyonumuz olmak istiyoruz? Nasıl bir hayat yaşamak istediğimiz konusunda ne kadar netiz? Geleceğimiz ile ilgili net bir niyetimiz olmadığında bilinçaltımız otomatik olarak geçmişimizin travmalarıyla bağlantılı tanıdık eski kalıpları, alışkanlıkları, zihniyetleri ve tüketen duyguları arayacaktır. Tüm dönüşüm farkındalıkla başlar, farkındalığın olmadığı yerde değişim olmaz. O halde kendimize soracağımız soru şudur: Farkında olmadığınız şeyin farkına nasıl varırsınız? Son 25 yıldır sürekli sorduğum bir soru bu. İnsanlığın genel refahı üzerinde en büyük etkiye sahip olacağını düşündüğüm şey, insan duygularına ilişkin farkındalığımızı ve anlayışımızı artırmak olacaktır. Duygularınızı tanıyın, isimlerini öğrenin, onları tüketene kadar hissedin! Doktor ziyaretlerinin %99 sebebi bastırdığımız ve hissetmeye izin vermediğimiz duyguların yarattığı enerjetik blokajlardır. Bir dakikalık konuşmama, Aristo'nun bir sözüyle başlardım: Kalbi eğitmeden aklı eğitmek eğitim değildir! Kalp ve zihin arasındaki bağlantı insanlığın takip edebileceği en kadim yolculuktur. Aslında direkt olarak hayatı tecrübe etmiyoruz, zihnimizde hayat hakkında oluşan düşüncelerimizi tecrübe ediyoruz. Kalbimize girmeyi öğrendiğimizde, yaşam enerjisine temas etmeyi yani hayatı direkt olarak deneyimlemeyi öğreniriz. Kalbimize girmeyi de ancak duygularımızı hissederek başarabiliriz. Duygular kalbin lisanıdır.


ÖMER SEYFETTİN: Dizi senaryosu yazar ve müthiş başarılı olurdu. Televizyon trendlerini onun belirleyeceği kesin. Yeri geldiğinde Yüksek Ökçeler hattından melodrama, yeri geldiğinde Pembe İncili Kaftan üzerinden kahramanlık hikayelerine girerdi. AB grubunu sallamaz, işi direkt totalde bitirirdi. Kendi yapım şirketini kurar, paraya para demezdi. REŞAT NURİ GÜNTEKİN-HÜSEYİN RAHMİ GÜRPINAR-HALİT ZİYA UŞAKLIGİL: Üçü de televizyonda Ömer Seyfettin'e sağlam rakip olurdu. Eserleri halihazırda senaryolaştırılıyor, şimdi doğrudan kendileri oturup yazardı. Ek olarak, Reşat Nuri sinemaya, Hüseyin Rahmi şarkı sözü işine bulaşırdı. Halit Ziya ise önce politikaya girer, sonra ondan da sıkılıp küçük bir Batı kasabasında inzivaya çekilirdi. AHMET HAMDİ TANPINAR: En büyük hayallerinden biri Paris'i görmekti. Çok geç gidebildi. Bugünün imkanlarıyla çok gezer, gördüklerini kaleme alırdı. Yedi kıtadan seçkilerle gezi kitapları yazardı. Huzur yine Emirgan'da geçerdi ama Mümtaz'ın muhtemel Paris günleri uzun uzun anlatılırdı. YAHYA KEMAL: Yemeğe düşkünlüğü dillere destan. Bugün olsa, iki-üç kitabın belini kırmadan bırakmazdı. Modern şiirler bir kenara, Michelin yıldızlarını da ondan sorardık. Televizyon programının tutması garanti. Günümüzde yaşamaması Vedat Milor'un şansına. SAİT FAİK ABASIYANIK: Yaşadığı dönemde koşulları gözeterek biraz ürkek davrandı; bugün olsa eşcinselliğini daha açık yazar, hatta bir eşcinsel edebiyatı hattı üretirdi. Cüretkarlığı nedeniyle muhtemelen okul kitaplarına giremezdi. Türkiye'den bıkıp dünyayı dolaşmaya çıkar, her defasında yeni bir kitapla dönerdi. Vereceği röportajlarda edebiyat dünyasında taş üstünde taş bırakmayacağı kesin. CEMAL SÜREYA: Son dönemi gördü sayılır ama 2000'lerde yaşasaydı Twitter'a girdiği an sansasyon yaratırdı. Şairliği bir yana, düz yazıda kısa cümlelerle meseleleri onun kadar isabetli tarif eden yok. Twitter mesajları, okurlar için günün tatlısı olurdu. Siyaseti düşünür müydü bilinmez ama milletvekilliği teklifi alacağı kesin. ABDÜLHAK HAMİT TARHAN: Makber şairinin herhangi bir şey yazmasına bile gerek yok, fırtınalı hayatının ağırlığı yeterdi. Hem cemiyet hayatı, hem politika hem de kültür sanat sayfalarında habire ismine rastlar, bir süre sonra onunla aşk-nefret ilişkisi yaşamaya başlardık. O da bizi pek sevmezdi aslında. New York'taki evinde vereceği geniş röportajlarda, aklı fikri futbolda olan ve çok muhafazakar bulduğu topluma çatardı. NAZIM HİKMET: Kendi ifadesiyle, vatan hainliğine devam ederdi hala... Sistemle barışması mümkün değil. Yakası mahkemelerden kurtulmaz, üstüne bir de ölüm tehditleri alırdı. Kazandığı Nobel yüzünden Orhan Pamuk gibi eleştirilir ama çapkınlıkları hoş görülürdü. Peki ne yazardı? Eskiden ne yazdıysa, aynısını.