22 yaşında motor yarışlarından kazandığı parayla oyunculuk dersleri almaya başlayan Steve McQueen, tiyatro sahnesinde istediği ünü yakalayamayacağını anlayınca şansını Hollywood'da denemeye karar verdi. Küçük dizilerde büyük, büyük filmlerde küçük rollerde yer aldı. Ünlü oyuncu Sammy Davis'in büyük bir gafı, McQueen'in kariyerinin dönüm noktası oldu. Bir Frank Sinatra filmi olan Never So Few'un kadrosundaki Sammy Davis, filmin tanıtımı için katıldığı bir radyo programında, Frank'i severim ama bu benim ondan daha büyük bir isim olduğum gerçeğini değiştirmez dediğinde, dikkat çekti. Ama sadece Frank Sinatra'nın dikkatini... Birkaç saat içinde kadrodan çıkarıldığı açıklanan Davis'in rolü için devreye giren McQueen'in menajeri, istediğini elde etti. McQueen'in doğuştan sahip olduğu serseri tavırları Bill Ringa rolünde harikalar yarattı, eleştirmenlerden tam not aldı, kadınlar bu çekici adamın büyüsüne kapıldı. Yıllar sonra Malboro reklamlarında kullanılan efsane müziğiyle ünlü The Magnificent Seven filmindeki rolü, onu dünya sinemasının yıldızları arasına taşıdı. Meksika'da bir köyü yağmalayan haydutlara karşı savaş veren Amerikalı silahşör rolü adeta McQueen düşünülerek yazılmıştı. 2. Dünya Savaşı'nda Naziler tarafından tutuklanan müttefik subayların tutuldukları kamptan kaçışlarının anlatıldığı Great Escape için de ondan daha iyi bir başrol oyuncusu düşünülemezdi. Eleştirmenler Steve McQueen'in motosikletiyle sınırdan geçmeye çalıştığı kovalama sahnesinin, sinema tarihinde ilk defa bir filmin hareket eden resimlerden fazlası olduğunun hissedildiği an olduğu konusunda hemfikirdiler. 1966 yılında ünlü yönetmen Robert Wise'ın üzerinde dört sene çalıştığı filmi The Sand Pebbles'daki hayata küsmüş denizci rolüyle Oscar'a aday gösterildi. İki sene sonra Amerikan yapımı polisiye gerilim filmi Bullitt'le ortalığı kasıp kavurdu. Film, en iyi kurgu dalında Oscar ödülüne layık görüldü. Kültürel, tarihi ve estetik olarak önemli filmler arasına seçilerek ABD Ulusal Kütüphanesi'ndeki film arşivinde muhafaza edilmesine karar verildi. San Francisco polis teşkilatının nevi şahsına münhasır dedektifinin 68 model Ford Mustang'iyle nefes kesen araba sahneleri dünya sinemasında yeni bir çağ açtı. McQueen tehlikeli sahnelerin birçoğunda dublör kullanmasına rağmen, filmin en ünlü bölümü olan ve sinema hilelerine başvurulmadan tam üç haftada çekilen 10 dakikalık kovalama sahnesinde direksiyonu profesyonel araba yarışçısı Bud Ekins'e bırakmıştı. Bunu hiçbir zaman saklama ihtiyacı duymadı, aksine sinema tarihinin en iyi araba takibi sahnesine imza atan yakın arkadaşı Ekins'e minnet borcunu, 210 motosikletten oluşan koleksiyonunu miras bırakarak ödeyecekti. Ford da Mustang markasına olan ilgiyi zirveye taşıyan McQueen'e minnet borcunu adına özel bir koleksiyon çıkararak ödemişti. 1971 yılında yarış severlerin gönlünü fethettiği Le Mans isimli film, dönemini mükemmel yansıtan bir belgesel niteliğindeydi. Filmde dünyanın en ünlü otomobil yarışlarından biri olan Le Mans 1970 yarışından gerçek görüntüler kullanılmıştı. Hatta McQueen gerçekten yarışa katılmak istemiş ancak filmin sigorta şirketinin itirazı nedeniyle bu isteği gerçekleşememişti. Bugün hala Le Mans'dan daha iyi yarış sahneleri olan bir film yapılmadığı iddia edilir. McQueen bu filmde taktığı TAG Heuer Monaco 1971 model saatiyle dünyada dikdörtgen saat akımı başlattı. Ancak gerçek hayattaki tercihinin Rolex olduğu öğrenildiğinde markanın tasarım ekibi bu duruma kayıtsız kalamadı ve efsane The McQueen Rolex modelini piyasaya sürdü. Steve McQueen'in yardımcı rollerde yer aldığı birçok filmin başrol oyuncusu, kendilerinden çok daha fazla ilgi uyandıran bu adamla ilgili arıza çıkarırdı. Franklin Schaffner imzalı Papillon'da Dustin Hoffman'la birlikte kamera karşısına geçti. Kusursuz bir uyum yakalayan ikili, otobiyografik bir romanı hakkını fazlasıyla vererek beyazperdeye taşımayı başardı. McQueen ise kariyerinin bu en önemli rollerinden biriyle, birlikte oynadığı hiçbir aktörün gölgesinde kalmayacağını bir defa daha kanıtlamış oldu. Paul Newman, Charles Bronson gibi rakiplerinin aksine 22 yıllık kariyerinde sadece 27 film olan bu serseri, 70'lerde film başına 5 milyon dolarla en yüksek ücret ödenen aktörlerden biriydi. Neredeyse her filmi klasikler arasındaki yerini alıyordu. Karşı konulamayan çekiciliğiyle dünyaca ünlü markaların ilham kaynağıydı. Karizmasını anlatmaya düz yazı yetmez, hakkında besteler yapılırdı. Milyonlarca kadının hayallerini süslemesinin yanı sıra Faye Dunaway, Mamie Van Doren, Ann-Margret, Judy Carne, Jacqueline Bisset ve Sharon Tate gibi birbirinden güzel ve ünlü kadının da gözbebeğiydi. Hikayesinin beyazperdeye düşen kısmı hayranlık uyandırıcıydı; kıskanılacak bir hayata sahip, yakışıklı, başarılı, zengin, dünyaca ünlü bir yıldızdı. Ancak o hikayenin hiç de kenara atılamayacak bir de kamera arkası vardı... Terence, doğumundan hemen sonra onu terk eden babasını hiç tanımadı. İlk kelimesi de anne değildi. Yürümeye başlar başlamaz onu amcasının yanına bırakıp kaçan kadınla 12 yaşında tanıştı. Yıllar önce bıraktığı bebeğinin yokluğunda usta bir yankesiciye dönüştüğü gerçeğiyle yüzleşmek istemeyen bu kadın, oğlunu asi çocukların gönderildiği bir ıslahevine gönderdi. Hayatımın aşkı dediğiniz kadın, yıllarca aynı yastığa baş koyduğunuz adam, zor günlerinde elinden tuttuğunuz can dostunuz ya da doğar doğmaz sizden vazgeçen ebeveyniniz... Kim olduğunun önemi yok, nedeninin ya da kaç yaşında olduğunuzun da. Terk edilmek kişiliğinizde derin yaralar açar. O yaralar hiçbir zaman tam olarak iyileşmez, sadece kabuk bağlar. Hayat sizi her zorladığında kabuk bağlamış bu yaralarınızı kaşırsınız, kanar. Kanatırsınız, izi kalır. Steve McQueen annesiz ve babasız büyümüş olmasının izlerini ömrü boyunca taşıyanlardandır. O izlerden biri, kimsesiz büyüyen, altı yaşındaki bir çocuğun, tanısı geç konulan, tedavisi eksik yapılan hastalığının duyma yetisinde bıraktığı hasardı. Aidiyet duygusunun eksikliğiyle boğuşan o çocuğun, gençliğinde kendini ABD Deniz Kuvvetleri'nin kollarına atması çok da şaşırtıcı değil aslında. 20'li yaşlarında tatbikat dalışı sırasında kulağındaki hasarın kalıcı hale gelmesi ve bir kulağının işitme yetisini tamamen kaybetmesiyse trajik. Kadın hayranlarının etrafında dört döndüğü bir adamın ısrarla aile kurmaya çabalaması da o izlerden bir diğeri. Neile Adams'la 16 sene süren ilk evliliğini bitirir bitirmez yeniden evlenmesi, dünya yıldızı Ali MacGraw'la beş yıllık evliliği bitince, kanser olduğunu bilmesine rağmen yarı yaşındaki manken Barbara Minty'yle sadece 10 ay sürecek üçüncü evliliğini yapması, çocukluğundan gelen yalnız kalma korkusunun, birine bağlanma telaşı olarak dışavurumu. Hayatının aşkı, güzeller güzeli oyuncu Ali MacGraw, McQueen'le tanışınca Paramount film şirketinin sahibi Robert Evans'la evliğini ve dolayısıyla da oyunculuk kariyerini bitirmeyi göze alan cesur kadın. Yine de hayatını birleştirdiği bu üç kadından ilki, iki çocuğunun annesi, diğer evlilikleri sırasında bile hep yanında, hep bir şekilde hayatında. Kim bilir, belki de çocukluğunda annesine duyduğu özlemin bir sembolü olarak... Adının anıldığı ama aralarında olan biteni hiçbir zaman itiraf etmediği Sharon Tate'in hayatında bıraktığı izse bambaşka. 8 Ağustos 1969 günü ünlü yapımcı ve yönetmen Roman Polanski'yle evli ve hamile olan Tate'in yemek davetine katımaktan son anda vazgeçen McQueen, bir ölüm kalım kararı verdiğinin farkında değildi. O gece şizofren seri katil Charles Manson'ın müritleri partiyi basarak Sharon Tate ve dört kişiyi vahşice katletti. Richard Burton, Tom Jones, Frank Sinatra gibi yıldızlardan oluşan bir ölüm listesi olduğu bilinen Manson, basına bu katliamdaki esas hedefinin Steve McQueen olduğunu açıkladı. Cenazeye katılmayan, bir süre evinden çıkmayan Steve McQueen, o günden sonra sürekli silah taşımaya başladı. Aynı dönemde tüm oyuncu arkadaşlarının aksine Robert F. Kennedy'nin başkanlık seçimi kampanyasında boy göstermeyi reddetmesi de dönemin en cesur davranışlarından biriydi. Richard Nixon tarafından hain ilan edildi. FBI tarafından takibe alındı ve evinin önüne astığı dev Amerikan bayrağı haricinde konuyla ilgili hiçbir açıklama yapma ihtiyacı hissetmedi. Aslında onun karakterinde, böylesine keskin köşeleri olan bir adamın ordudan ayrılıp oyunculuğa başlamaya karar vermiş olması riskliydi. Kadınların sevgilisi olmak gibi bir derdi de yoktu, hayranlarıyla sıcak ilişkiler kurmaya, davetlerde boy göstermeye, reklam kampanyalarında kılıktan kılığa girmeye niyeti de. Üzerindeki tüm ilgiye rağmen yalnızdı; sette fazla konuşmaz, çekim aralarında tek başına bir odaya kapanırdı. İyi bir oyuncu olmadığını, sadece kendini oynayabileceğini iddia ederdi. Kapasitesi sınırlı olduğu için rol alacağı filmleri özenle seçmek zorunda olduğunu söylerdi. Ocean's Eleven, Dirty Harry, The French Connection gibi önemli filmlerdeki rolleri bu nedenle reddetmişti. Farklı roller deneyerek oyunculuğunu geliştirmeye hiçbir zaman heves etmedi. Oynadığı karakterlerin filmin sonunda ölmesini seven nadir oyunculardan biriydi. İnsanların kendisinde tam olarak ne bulduğunu anlamakta zorlandığını da itiraf etmekten çekinmezdi. Özel bir çaba sarf etmese de, kamera önünde gülüşünü, bakışını, vücudunu kullanmayıiyi biliyordu. Şöhretinin getirilerinin tadını çıkarıyor ama fazla da umursamıyordu. Bu umursamaz tavırlarının altında yatan zayıflıkları vardı. Fiziğine fazlasıyla dikkat eden, her gün mutlaka iki saat düzenli antrenman yapan bir adamın alkolizmin kenarında gezinmesi, marihuana ve kokain bağımlılığı kendinden kaçış biletiydi. Belki hız tutkusunun, motosiklet ve araba yarışlarına olan merakının temeli de o kaçışlardı. Set öncesinde kafasını toparlamak için LSD kullanıyordu. İçinde motor sesi olan tehlikeli her sahneyi dublör kullanmadan çekmek için direten bu gözü pek adam, Le Mans'ın çekimleri sırasında setteki birkaç kişiye pistte bir tur attırmak istedi, ağır bir kaza geçirdiler. Hastanede McQueen'in kanında yüksek dozda uyuşturucu olduğu tespit edildi. Belki de aslında umursamadığı şöhreti değil, kendisiydi. Çok nadir görülen bir kanser türü olan akciğer zarı kanseri olduğunu öğrendiğinde başlarda aynı umursamaz tavırları sergiledi. Hayatına hiçbir şey yokmuş gibi devam etmek istedi. Yarış arabalarını kullanırken giydiği giysiler, yanmaya dayanıklı bir kimyasal olan asbest isimli bir maddeden yapılıyordu. Akciğer zarı kanseri, bu maddeye yoğun olarak maruz kalanlarda görülüyordu. Hayattaki en büyük tutkusunun onu ölüme sürüklediğini kabullenmek istemedi. ABD ordusunda giydiği kıyafetlerin neden olduğuna inanmayı tercih etti. Doktorları kemoterapi seçeneği olmadığını, ameliyat olması gerektiğini söylediler, reddetti. Meksika'ya, sağlık bakanlığınca onaylanmayan doğal yöntemlerle tedavi olmaya gitti. Sağlıklı beslenme ve vücut direncini yükseltme mantığına dayanan tedavi olumlu sonuç veriyordu ama bu korunaklı hayata daha fazla tahammül edemeyeceğini fark etti. Meksikalı doktorlarının ısrarla karşı çıkmasına rağmen ameliyat olmaya karar verdi. Ameliyat sonrası arka arkaya geçirdiği iki kalp krizine yenik düştü. 50 yaşındaydı. Onun hayatını anlatan filmin kamera arkası ne kamera önü kadar görkemli, ne de hızlı yaşa, genç öl klişesine sığdırılabilecek kadar yüzeyseldi. Sarı saçları, mavi gözleri, heykel gibi vücuduyla dünya sinemasının en çok kazanan aktörlerinden biri olsa da, bugün McQueen için Bir o, bir bu değil diyebilirsiniz. Ama bir konuda hemfikir olduğumuzu biliyorum. Hayatın ona attığı her yumruğa Islahevinde büyüdüm. Yamuk bir burnum, eksik dişlerim, dudağımda dikiş izleri var. Bir kulağım tamamen sağır. Bir kavgada ne kaybedebilirim ki? bakışlarıyla karşılık veren bu adam, cool kelimesinin bir faninin bedeninde can bulmuş haliydi.


Para, kullanılmadığında sadece bir kağıt parçası; hatta artık çoğu zaman o bile değil, banka hesap ekranındaki birtakım rakamlar. Bu mühim rakamların kişinin durumuna göre pek çok belirleyicisi var. Harcamanın bireysel limiti çok yüksek olabilir ama tüketirken dünyanın ödediği bedeli göz önünde bulundurmak daha mühim hale geldi. Davranışlarımızın kolektif sonuçları aşikar. Mesela bu jenerasyonun yaşadığı ilk pandemi deneyiminde büyük büyük markalardan bazıları, artık senede beş-altı koleksiyon yok, iki sefer yeter dedi. Yeni sezon bir çantaya 10 bin lira vermeye hazırsan bile, dünya bu algını tetikleyecek adımları seyreltmeye gitti. Zaten sevmediğin bir işte ömür tüketilen ve satın alınanlar üstünden tatmin aranan bir durum söz konusuysa, ödenen bedelin o rakamlar olmadığı bir' beş yıl öncesinin mevzu bahsi. Sadeleşme akımının son yıllardaki popüler figürlerinden Marie Kondo şöyle diyor: Eğer size 'zevk'' vermiyorsa o şeyi atın gitsin. İyi güzel söylüyorsun Kondo'cum ama ben evdekilerin yarısını atmak üzereyim. Sonra ne yapacağım yüzleşmesini yaşayınca da şunu fark ettim: Yıllar içinde değişen/gelişen zevklerim ve eşyaları hor kullanmama gibi özelliklerim var. Çok severek aldığım lüks kategorisindeki cüzdan da hala benimle, sonra değiştiririm dediğim TV sehpası da. Zamana yayılmış bilincimde, gereksiz tüketimin gizli faktörü ise: en çok beğendiğim veya istediğim yerine; çok ihtiyacım olmasa bile, diğer opsiyonlara yönelmek. Az ama öz akımı, altyapısız 'zenginliğin' bel kemiği şovenist sosyal medya kültüründe çok nesneye sahip olmamanın espri malzemesi. Sürdürülebilir üretimi de hakkıyla uygulayan kaç marka vardır bilinmiyor ama genel olarak bir PR hareketi çünkü esas olan minimum tüketim hali. İdeal tüketim için otomasyon bir çözüm yok, kişisel algılar, ihtiyaçlar ve Dünya'nın gerçekleri var. Her satın alma işlemi yaptığımda kafamda adeta bir analitik düzlem beliriyor ve sorgulama başlıyor. Bazen satın alma sürecim biraz uzun sürüyor. Hedeflediğimden değil ama 100 eşya ile yaşama noktasına kişisel ölçeğimde hala epey uzağım lakin uzaklaşma hızım oldukça yavaşladı. Heyecanımı küresel ve kişisel gerçeklikle dengelemeye çalışıyorum. Yıllardır GQ sayfalarında, mağaza katlarında ve İtalya'nın artizan butiklerinde karşılaştığım güzellikler var. 4500 liralık tasarım aydınlatma da, 50 liralık mobilya marketi ürünü de işlevsel olarak denk, farkındayım. Ve fakat estetik olarak göz ardı edilemeyecek bir heyecan da hissedebiliyorum. Analitik düzlemde vardığım optimum nokta: Bir ürüne sahip olmanın hazzı iyi bir deneyime eşlik edecek formdaysa ne ala. Eksikliğini hissetmeden devam edebilmek ise gerçekten daha az ile mutlu olmak.


Kimse bunu tahmin etmezdi. Havva ortaokulu bitirip Kahramanmaraş'tan gideli 5 yıl olmuştu. Okuldan yakın arkadaşı Baki hayatına aynı şehirde devam etti. Hayat işte, araya birçok şey girmiş, iki yakın arkadaş kopmuş. Geçtiğimiz 5 yıl boyunca Havva ve Baki hiç konuşmamışlar. Havva artık Nevşehir'de yaşarken 5 Şubat gecesi ailesini görmeye Kahramanmaraş'a geliyor. O gece Türkiye'de yüzbinlerce insanı evsiz bırakan 7.7 şiddetindeki deprem olup da Havva ve Baki'nin evleri içine girilemez hale gelince ikisi de aileleri ile birlikte kendilerini bir futbol sahasının içine kurulan geçici bir barınma merkezinde tam olarak arka arkaya iki çadırda buluyorlar. Birbirlerini 5 yıl aradan sonra gördükleri an : Aah Havva! Aah Baki! şeklinde özetlenebilir. Bu hayatın bizim için halihazırda yaptığı planın bir parçası mı yoksa biz planlar yaparken başımıza gelen şeylerin bazen yan yana gelince yarattığı bir garip durum mu; meçhul. Baki karşımda yutkunarak : Belki de böylesine yakın arkadaşlıklar olmasa her şey daha kolay olurdu. Depremde hayatını kaybeden arkadaşlarıma bu kadar yakın olmasaydım şimdi böylesine zorlanmazdım diyor. Neyse ki şimdi tam yanında önce kaybedip sonra depremle bulduğu yakın arkadaşı Havva oturuyor. Ve de artık hayatına yeni girmiş arkadaşı Uğur var. O, Baki'nin her gün görüştüğü, depremden sonra edindiği bir diğer yakın arkadaşı. Baki arkadaşlıklarının başlarında Uğur'u her gün arayan tarafmış. Ama Uğur onu pek arayıp sormuyormuş. Baki ekliyor: Arkadaşlıkta bazen bir tarafın daha çok emek vermesi gerekebilir. Her şey her zaman karşılıklı değil. Bazen arkadaşlık tanımlarımız farklı oluyor, mesela Uğur'u tanıdıkça anladım ki onun arkadaşlık tanımında birisini aramanın bende karşı geldiği gibi bir anlam yok. Uğur benim tanımımdaki arkadaşlığın ne demek olduğunu bilmiyordu yani. Eğer ben onu aramayı bıraksaydım o arkadaşlık başlamadan bitecekti. Baki bunları söylerken içimden arkadaşlık ilişkilerindeki denge hakkında düşünüyorum. Bir arkadaşlıkta hangi taraf ne kadar emek vermeli ve bir ilişkinin tek taraflı bir arkadaşlığa dönme anını nasıl anlarız? Havva içimden geçirdiklerimi duymuş gibi ekliyor: Hepimizin hayattaki zamanları farklı, bazen bazı dönemlerde birimizin bir diğerimizden daha farklı bir şeye ihtiyacı olursa doğru soru şudur ; o kişi için karşılıksız olarak, hiçbir şey beklemeden orada olmak istiyor muyuz, huzurlu olduğumuz bir noktada o ilişkiye emek vermeye hazır mıyız ? Gerçek arkadaşlığı zaten hissederiz. Baki sabırsızca ve kararlı bakışlarıyla ekliyor: Arkadaşlarla yapılan her şeyi seni değiştirir ve sana anlam katar. Aile ve arkadaşlar, başka neyimiz var ki zaten ? Bu deprem hayatta aslında başka hiçbir şeye sahip olmadığımızı gösterdi. Sahip olduğun her şey bir anda gidebiliyor. Bak evler ve bütün maddi varlıklar kayboldu. Ama arkadaşlıklar hala burada. Ve biz onu avucumuzun içinde sıkıca tutuyoruz. Ve o bizim hayata tutunmamızı sağlıyor. Arkadaşlıktan bahsetmişken, bizimkiler kamp yapmayı çok sever. Ben de gitmiştim ve gece yatamadım çadırda. Soğuktu, nefesim daralıyordu. Depremden sonra şimdi her gece çadırda uyurken diyorum ki, yapabilirmişsin, eğer mecbur kalırsan her şeyi yapabilirmişsin. Şimdi istediğin zaman duş alabilmek bile lüks. Bir futbol sahasının içinde yüzlerce çadırın yan yana dizildiği Kahramanmaraş'tayız. Burası depremden etkilenen 11 ilden sadece biri ve ülke genelinde yaşanan depremler 9.1 milyon kişiyi yardıma muhtaç bıraktı ve 50 binden fazla kişi hayatını kaybetti. Depremin merkez üssü Kahramanmaraş'taki geçici barınma merkezindeki UNICEF'in desteklediği çadır Baki ve Havva ile buluşma yerimiz. UNICEF şu ana kadar 391.420 kişiye hijyen kitleri, kışlık giysi, elektrikli ısıtıcı ve battaniye gibi hayat kurtarıcı malzemeler ile ulaştı. Bu kişilerin 222.000'den fazlası Baki ve Havva gibi çocuk ve gençlerden oluşuyor. Ortakları aracılığıyla UNICEF, afetten etkilenen bölgelerde ve diğer şehirlerde psikolojik ilk yardım ve rekreasyon faaliyetleriyle de 149.000'den fazla kişiye ulaştı. UNICEF toplamda 1.5 milyon çocuğa ulaşmış olacak. Bir insanın hayatının kurtulması her zaman gözle görünür olmuyor. Psikososyal destek insanların ruh sağlıklarını koruyarak onların hayatlarını kurtarıyor. Havva ve Baki'de olduğu gibi. Aldıkları yardıma ek olarak onların hayatını kurtaran şey arkadaşlıkları olmuş. Şimdi ülkedeki birçok arkadaşlığın desteğe ihtiyacı var. Siz de UNICEF e katılın, depremden etkilenmiş yüz binlerce çocuk ve genci destekleyin.


Çağdaş sanat dünyasının sayılı performans sanatçılarından Marina Abramovic, 2010 yılında New York'taki Museum of Modern Art'ta herkesi şaşırtan bir ilke imza atmıştı. The Artist is Present adlı sergisi için üç ay boyunca her gün müzeye gelip, kendi varlığını sanat olarak ortaya koyan Abramovic, ziyaretçileri teker teker bir masada karşısına oturmaya davet etmiş, seyircilere rağmen baş başa, çıt çıkarmadan göz teması kurarak günlerce beklemişti. Bu performansın sanat olup olmadığı çok tartışıldı. Sanatçıyla 5 dakika oturduktan sonra hüngür hüngür ağlayan, kahkahalara boğulan, kıpkırmızı olup bağırmaya başlayan insan sayısı arttıkça, Youtube'da paylaşılan videolar sayesinde dünya belki de ilk defa küresel ölçekte performans sanatının gücüne tanıklık etmiş oldu. Hatta bu fikirden çok etkilenen Jay-Z, 2013 yılında Picasso Baby şarkısı için Pace Gallery'de Abramovic'i de davet ettiği bir performans sanatı kısa filmi çekmişti. Sanat tarihi bunun gibi, mali değerinin tam olarak nitelendirilemediği, ancak kültürel dalgalanmalarının inkar edilemez olduğu anlarla dolu. Geçtiğimiz günlerde Christie's müzayede evinin $70 milyona bir JPEG satması, sanatın tanımını bir kere daha dünya çapında sorgulattı. Beeple adlı sanatçının çizdiklerinden ziyade, dijital eser üreterek ve sosyal medyada ünlenerek zengin olması hala gündemden düşmeyen konu. Kimsenin o 3 boyutlu animasyonlara bakıp bir Caravaggio tablosuna bakarmış gibi etkilenmesi beklenmiyor, anlaşılan günümüzde bir sanatçının o denli bir etki yaratması da gerekmiyor. Neresinden bakarsanız bakın, sanat tarihi aslında satın alınan eserlerin tarihi. NFT'lerle beraber her türlü yaratıcılığın ürünleştiği ve satın alınabildiği bir çağa giriyoruz. Tehlike de burada başlıyor. Çağdaş sanatın 1917'de başlayarak neredeyse 100 yıl süren Marcel Duchamp'ın pisuvarından heykel olur mu?dan Abramovic'le bakışmak sanat mıdır? evrimi, NFT platformlarında daha hızlı gerçekleşti. Dünyada giderek büyüyen siber güvenlik alanında Vulnerability Researcher yani saldırıya açıklık araştırmacısı olarak bilinen bir meslek var. Bu mesleği edinen mühendislerin görevi, Twitter, Google, Facebook gibi dijital şirketlerin güvenlik açıklarını yakalamak. Bir bankanın, kasası güvenli mi değil mi anlamak için profesyonel hırsız tutması gibi de düşünülebilir. Böyle bir hizmet sunan Hacker House şirketinin sahibi Matthew Hickey, istismar edilebilecek güvenlik açıklarını birer sanat eseri olarak gördüğünü belirterek, Mart ayında bir hacki NFT olarak satışa çıkardı. Satılan ürün bir virüsten ziyade, 1999-2010 dönemine ait bir kaç bilgisayar oyunun ortak yazılımındaki bir açığı ifşa eden bir hackleme kılavuzuydu. Eski oyunları sevenlerin dışında kimseye bir tehdit teşkil etmeyen bu kodun satışa çıkarıldığı OpenSea NFT platformu, hiç bir açıklama yapmadan açık arttırmayı durdurdu. Hickey bunun üzerine kendisini sansürlenmiş hissettiğini ve hakkını arayacağını anons etti. Ancak OpenSea, daha tehlikeli ve hukuki sorunlar yaratabilecek hack'lerin alınıp satıldığı bir pazar yerine dönüşmemek adına böyle bir hamle yapmış olabilir. Bu tarz hazır kodlar Twitter üzerinden bile satılabilecekken, Hickey'in sanat odaklı ve ulu orta diyebileceğimiz bir NFT platformunu tercih etmesi ilginç. Bu hem geleneksel sanat eseri anlayışımıza, hem de NFT pazarına bir meydan okuma aslında. Bilgisayar kodları ve programların çökmesine sebep olacak güvenlik açıkları, sanat olarak görmeyi öğrendiğimiz şeyler değil. Oysa, bir araba motoru misali, bozulmadığı sürece nasıl çalıştığını sorgulamadığımız ve içine bakmadığımız dijital bir dünya var.


Sürdürülebilirlik Adımları Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Emrah Kurum; Çevre ve iklim krizi artık daha fazla gündemimizde. İletişim çalışmaları içerisinde olumludan çok olumsuzluk ve umutsuzluk içeren haberler daha fazla. Artan bu olumsuz haberler sonrasında her şey kötüye gidiyor ve bunun çözümü için çalışan kişi ve kurumlar yokmuş gibi bir algı oluşuyor. Bu algı ise çözümün parçası olmaktan öte bizleri sorun odaklı olmaya itiyor. Çevre ve iklim konusunda her bireyin ve kurumun yapacağı çok fazla şey var. Burada kritik konu, ben ne yapabilirimin yanıtını aramakta. Maya Angelou'nun dediği gibi; bir şeyi beğenmiyorsan, onu değiştir. Değiştiremiyorsan, kendi davranışını değiştir diyerek aslında bir bireyin yapabileceklerinin düşündüğünden çok daha fazlası olduğuna dikkat çekiyor. Kurum; Konu çevre ve iklim olduğunda değiştirebileceğimiz çok fazla şey var. Atık dönüşümü, enerji kullanımı, su tüketimi, yerel üreticilerin desteklenmesi bunlardan birkaçı. Bu konularda kendi yaşantımdan örnek vermek isterim. Kişisel etkimi azaltmak için düzenli olarak yaptığım şeyleri düşünüyorum ve o alanlarda olumlu yönde adım atmaya çalışıyorum diyor ve aslında hepimizin yapabileceği çok sıradan gibi görünen ama etkisi bir o kadar fazla öneriler sunuyor ne yapabilirim diyenlere... Daha az atık oluşturmak adına şampuan yerine katı sabun kullanıyorum. Bu sabunları, yerel üreticiler ve kadın kooperatiflerinden almaya özen gösteriyorum. Böylece onları da desteklemiş oluyorum. Su tüketimimi azaltmak adına duşta kısa süre kalmaya çalışıyorum. Kullan at tıraş bıçakları yerine klasik tıraş bıçağı kullanıyorum. Tutma yeri sabit olduğu için sadece jiletini satın alıyorum. Odamda aydınlatma konusunda 60W'lık ampul yerine tasarruflu ışık şiddeti de ayarlanabilir olan 6W'lık masa lambası kullanmaya başladım. Bu ve buna benzer konularda enerji tasarrufu yapmaya çalışıyorum. Böylece enerji tüketimini azaltarak, karbon ayak izimi küçültüyorum. Kullanmadığım kıyafetlerimi Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği'nin ikinci el satış mağazalarına bağışlıyorum. Bu sayede bağışladığım ürünlerin satışından elde edilen gelir öğrencilere burs olarak veriliyor. Ekşi mayalı ekmek, sirke gibi ürünleri evde kendim yapıyorum diyor. Milliyet Gazetesi Köşe Yazarı Zeynep İşman ise iklim krizinin geldiği noktanın önüne geçmek için, hükümetler arası bir politikanın uygulanması gerektiğini ancak her bireyin de kendi küçük dünyasında alacağı basit önlemlerle katkıda bulunabileceğini söylüyor. Zeynep İşman, çocuklarımızı çevre konusunda bilinçlendirerek, geleceklerine sahip çıkmaları gerektiğini anlatabileceğimizi söylüyor. İşman Ne yazık ki çocuklarımıza böylesi kötü bir dünya bıraktığımız için de suçluluk duyuyoruz. Bu da eko-anksiyetenin sebeplerinden biri. Ancak sadece durup kaygılanmak bir işe yaramaz. Elimizi taşın altına koyup, küçük veya büyük kendi adımlarımızı atmalıyız. Küçük yaştan itibaren, dünyanın tüm canlıların evi olduğu bilincini aşılayarak, ihtiyaç ve istek arasındaki farkı öğretip, ihtiyaç dışı tüketimi azaltarak, hiçbir çöpü doğaya atmayarak, plastik, cam gibi atıkların geri dönüşüm şeklinde değerlendirilmesini sağlayarak, doğada daha çok vakit geçirip, doğa ile barışık çocuklar büyüterek, sokak hayvanlarına yardım ederek, karbon ayak izi konusunda daha çok bilgilenip, daha çok konuşarak, su tüketimi konusunda hassas davranarak, evsel gıdalardan çıkan çöpleri, kompost yöntemi ile toprağa gübre yaparak çevreye birey olarak verdiğimiz zararı en aza indirebilir, bu konuda duyduğumuz endişeyi azaltabiliriz diyor. Kaynak, Çevre ve İklim Derneği Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Onur Akpulat İklim değişikliği uzun süredir kapımızı zorlayan küresel bir kriz. Yıkıcı etkileri dünyanın çeşitli bölgelerinde net bir şekilde gözlemlenmesine rağmen, kapımızı kırıp içeri girene kadar görmezden gelmeye devam ettik. Son aylarda ülkemizde yaşadığımız, daha önce görülmemiş şiddet ve sıklıktaki, iklim değişikliği ile ilişkili afetler bu konudaki endişelerimizin artmasına neden oldu. İklim değişikliğini ciddiye almamanın nelere sebep olabileceğini maalesef acı bir şekilde tecrübe ettik diyor. Akpulat; İklim değişikliği ile mücadele için elbette hükümetlerin, yerel yönetimlerin ve iş dünyasının yapması gerekenler çok fazla. Ancak bizler de birey olarak bu mücadelede elimizi taşın altına koymalıyız. İklim değişikliğiyle ilgili kaygılarımızı azaltmanın en etkili ilacının bu yöndeki mücadeleye bireysel olarak katkı vermek olduğuna inanıyorum diyor. Akpulat ilkokul sıralarında öğrendiğimiz ancak sorumlu olmayan üretim ve tüketim alışkanlıkları ile zamanla unutulan aslında kolay diyebileceğimiz bazı eylemleri hatırlatıyor bizlere. Akpulat, Bozulan bir elektronik eşyamızı yenilemek yerine onarımı tercih etmek, değişim zorunlu ise enerji verimli ürünleri tercih etmek, hususi araba kullanımı yerine toplu taşıma, bisiklet, araç paylaşımı ya da yürümeyi tercih etmek, daha az kırmızı et yemek, sebze ve meyveleri mevsiminde tüketmek, porsiyonları küçültmek, gıda atıklarını azaltmak, binalarda yalıtım yapmak, klima ve kombi kullanımını makul seviyelere çekmek gibi küçük ama kitlelerce benimsenecek ve tekrarlanacak alışkanlıklar orta ve uzun vadede iklim ve çevrenin yenilenmesine büyük katkı sağlayacak. Bazı şeyleri iyileştirebilecek güce sahip olduğumuzu bilmek ise kısa vadede çevresel kaygılarımızı yönetmemize destek olacak diyerek aslında bireylerin yapabileceklerine ışık tutarken bir yandan da yaşadığımız kaygıyı yönetmemize umut oluyor. Tüm bunlara benzer dönüşümleri düşünüp yaşantımıza uyguladığımızda ve yaşam şeklimiz haline getirdiğimizde; öncesinde bireysel bir duyarlılık ile başlayan bu sorgulamalar, alışkanlık haline geldikten ve tüm topluma yayıldıktan sonra fark gözle görülür hale geliyor.


Birine dokunma ihtiyacımız aslında doğduğumuz andan itibaren başlıyor. Araştırmalara göre daha çok fiziksel temas kurduğumuz bebekler daha az ağlıyor, daha iyi uyuyor ve beyin fonksiyonları daha iyi çalışıyor. İlginçtir ki yaşımız ilerledikçe daha az dokunuyoruz. Oysa birinin bize dokunması yalnızlığımızı azaltıyor, dertlerimizi unutturuyor. Yokluğunu yalnızlıkla ödediğimiz dokunma hissi, bize güven duygusu veriyor hatta stresi azaltıyor. Pandemi döneminde yakınlarımıza bile dokunmaktan korkarken para üstü aldığımızda birinin elimize değmesiyle irkiliyoruz. Bazılarımız sarılmaya, öpüşmeye hasretken kimileri ise fiziksel temasta sınırlar koyuyor. Ancak dokunmanın tamamen yokluğu başka bir boyut. Sosyal izolasyonla geçen günlerimizde evinde yalnız kalan birçok kişi dokunma açlığıyla baş başa. Maske, mesafe, hijyen kurallarına uymamız gereken günlerde akciğerlerimizin sağlığından endişe duyarken, akıl sağlığımızın ciddi bir şekilde etkilendiği çok net göremiyor gibiyiz. Ocak 2021'de İngiltere'de yaşları 13-25 aralığında 2438 kişiyle yapılan araştırmaya göre, katılımcıların %67'si karantina döneminin getirdiği panikatak, gelecek kaygısı ve anksiyete sorunun pandemi bittiğinde de süreceğine inanıyor. Üstelik Dünya Sağlık Örgütü'nün Haziran-Ağustos 2020'de 130 ülke arasında yaptığı bir ankete göre mental sağlığımızın etkilendiği pandemi zamanında bizi iyileştirecek kurumlarda %93 oranında bir azalma var. Hepimizin psikolojisinin sınandığı ve kendimizle baş başa kaldığımız bu zamanda, salgının sağlık kurumlarına yıkıcı etkisini görüyoruz. Peki, bu psikolojiyle nasıl başa çıkacağız? Elbette bir gün maskelerimizi rafa kaldırdığımız, saat sınırlaması olmadan gezdiğimiz günler gelecek. Aynı araştırmadaki %79'luk kesim pandeminin bitmesiyle akıl sağlığının iyileşmeye başlayacağına inanıyor. O günlerin hayalini kurarken bilim insanlarına kulak verdiğimizde sosyal izolasyonun yanı sıra, pandeminin getirdiği ekonomik sıkıntıların ve sevdiklerimizi kaybettiğimizde onları anamamanın getirdiği bir bunalımın da hakim olduğunu söylüyorlar. Amerikalı psikiyatrist Sue Varma'ya göre yaşadığımız psikolojik sıkıntılarla baş etmenin birkaç yolu var. Yürüyüşe gitmek, spor yapmak sadece karantinada aldığımız kilolara değil mental sağlığımıza da iyi geliyor. Eğer yürüyüşe çıkamam diyorsanız bilgisayar ekranında saatler geçirdiğiniz sandalyenize yaslanın, gözlerinizi kapatın, derin bir nefes alın ve avcunuzu yumruk yaparak sıkın ve gevşetin. Uzmanlara göre uyku düzeni de psikolojimizi etkileyen önemli bir etmen. Gün içinde hobilerimizle uğraşmak, yürüyüşe çıkmak, iyi beslenmek ve iyi bir uyku çekmek şu anda izleyebileceğimiz en iyi metot. Öte yandan dokunmanın bizde yarattığı iyiliklere döndüğümüzde hayvanlar bunun en iyi örneği. İnsanlarla uzun süredir fiziksel mesafemizi koruyoruz ancak hayvanların virüsü taşımadığı bilimsel bir gerçek. Evcil hayvanlarımızla zaman geçirmek hem yalnızlık hissini hem de anksiyeteyi azaltıyor. Bundan dolayı ki pandeminin başlangıcından beri hayvan sahiplenmesinde büyük bir artış var. Karantina döneminde 1. yılımızı doldurmak üzereyiz. Dünyanın her yerinde yaşı, ırkı, ekonomik durumu farklı olmaksızın tüm insanlar sağlık endişelerinin yanı sıra akıl sağlığından da daha endişeli hale geldi. Aşı yapılan kişi sayısı arttıkça kısıtlamalar gevşeyecek, biz de eski günlerimize döneceğiz. Dokunma ihtiyacımızın hat safhada olduğu bugünlerde unutmayın, bu yolda yalnız değilsiniz. Akıl sağlığınızı korumak için 20 öneri yazısı için linke tıklayın.


Walt Disney, dünyayı sallamadan önce başarısızlığa doymamıştı. İlk gençliğinde çalıştığı Kansas City Star gazetesinden kovulma sebebi şunlardı mesela: Hayal gücü yoksunluğu ve masaya iyi fikir koyamama! Yine o yıllarda satın aldığı bir animasyon stüdyosunu kısa sürede batırmayı da becerdi. Sonra da Hollywood'a gidip bildiğimiz Walt Disney haline geldi! Şeytan marka giyer tamam da, şeytan olana kadar biraz zaman geçiyor. Vogue dergisinin efsane editörü Anna Wintour'dan, çuvallamaktan korkanlar için gelsin: Hepinize kovulmanızı öneririm! Wintour'un bu önerisi esasen moda öğrencilerineydi. Kendisi genç yaşında Harper's Bazaar'da işe girmiş, dokuz ay çalışmış, ardından da şutlanmıştı. Jerry Seinfeld, kariyerinin henüz başındayken Benson isimli bir sit-com'da ufak bir rol kapmıştı. Üç bölüm oynadı ama yapımcılar performansından hiç memnun kalmadı. Onu diziden çıkarmaya karar verdiler. Çıkardılar da. Sorun, kimsenin bu yeni durumu Seinfeld'e iletmemesiydi. Genç komedyen okuma provasına geldiğinde kendi kısmının senaryodan çıkarılmış olduğunu gördü. Ezildi. Ardından da kös kös geldiği gece kulüplerine, stand-up yapmaya döndü. İyi ki de döndü. Tonight Show'un yetenek avcıları onu orada keşfedecekti. Bunu okurken zihninizde Cheek to Cheek'in melodisi çalsın. Dünyanın en iyi dans eden iki adamından biri olan Fred Astaire , MGM Stüdyoları'nda deneme çekimine gittiğinde, sorumlu yönetmen onun hakkında şu notu yazacaktı: Oynayamıyor. Şarkı söyleyemiyor. Kelleşmek üzere. Yakışıklı değil. Azıcık dans edebiliyor. Astaire, döneminin en ünlü sanatçısı haline geldiğinde o notu evinin en görünür köşesine astı. Sebebi, inat etmeyi unutmamaktı! Sektör öldü, Devir değişti, Artık işler eski günlerdeki gibi değil diyenlere... Devir aslında tarihin her döneminde olduğu gibi adaptasyon devri. Örneğin, Traf-O-Data isimli bir şirket duymuş muydunuz? İki hevesli girişimci, şehirlerin dört yanındaki trafik sayaçlarından bilgi çekip, altyapı uzmanlarına bilgi aktarmayı sağlamak için bu şirketi kurmuşlardı. Kısa sürede parayı vuracaklarını düşünüyorlardı. Sorun şu ki, devlet kısa zaman sonra bu bilgiyi bedavaya sağlamaya başladı. Yani koca yatırım yandı, hevesler kırıldı. Ama hikaye burada bitmedi... Bu iki girişimci, trafik işindeki modeli kullanarak yeni bir şirket kurdu. Bu defa çağın ruhunu yakalamışlardı. Adamların isimleri Bill Gates ve Paul Allen'dı; taze şirketlerinin ismiyse Microsoft. Reddedilmek efsane olmanın düsturunda var. Jack London'ın ilk hikayesinin 600 defa reddedildiğine dair rivayetler mevcut. Eski devirler tabii, her bilgiye güvenilmiyor. Ama Stephen King'in ilk kitabı Carrie'nin 30 defa reddedildiğini kesin olarak biliyoruz. J.K. Rowling'in Harry Potter serisini ancak 13'üncü yayınevinin bastığını da... Üstelik Rowling'e Aman yazar olacağım diye işinden ayrılma diye öğüt de vermişlerdi . Elvis Presley'e, bir konserinden sonra mekanın yöneticisi Sen iyisi mi memleketine dön, kamyonlarda direksiyon sallamaya devam et demişti. The Beatles üyeleri, tırmaladıkları günlerde, her kapının yüzlerine kapanması yetmiyormuş gibi, Gitar müziğinin devri bitti, Sizin gelecekte yeriniz yok gibi laflara muhatap olmak zorunda da kaldılar. 90'ların başında Jay-Z de hemen her plak şirketinden ret yemiş, bir de yeterince sert olmamakla ilgili öğütler dinlemişti . Adam kadınla buluşur, bir şeyler içilir, sonra bir şeyler daha içilir, derken film kopar... Adam öğleye doğru bir ürpertiyle uyandığında kendini bir otel odasında, buz dolu bir küvette bulur. Bir yanı feci ağrıyordur, eğilip baktığında vücudunda derin bir kesik görür. Hastaneye kaldırıldığında böbreğinin çalındığını anlayacaktır. Hepiniz bu hikayeyi en az birkaç defa duydunuz. İçinizi ferahlatacaksa buradan da işin aslını duyun. Böyle bir şey yaşanmadı! Ya da en azından Las Vegas'ta, Londra'da, Moskova'da, Sydney'de, hep aynı anda yaşanmadı... Dünyanın en hızlı yayılan şehir efsanelerinden böbrek mafyasının ne zaman, nerede çıktığı bilinmiyor ama 90'ların sonunda tüm dünyada hız kazandığı kesin. Tanımadığı insanlarla buluşanlara bir ufak korku verdiği de! İşte bu, şehir efsanelerinin en efsanesi... Üstelik hakiki yerli malı. 1988'de Tan gazetesinde çıkan bir haber, o günleri hatırlayacak kadar aklı başında olan herkesin aklını başından almıştı. Kısacık olan haberin özeti şuydu: Sakallı doğan bir bebek Kurban Bayramı'nın ikinci günü kıyametin kopacağını söylemişti. 1982-83 bandından önce doğan kime isterseniz sorun, size bu hikayenin kendi versiyonunu anlatacaktır. Beğendiğinizi alın ama şunu sakın unutmayın: Sakallı bebek o günlerde dindarıyla, ateistiyle, batıla meyledeniyle, rasyoneliyle her vatandaşın aklına bir çizik attı. Şimdi bu mail'i 10 kişiye forward'la; yaparsan dilediklerin olacak, yapmazsan başına kötü şeyler gelecek! Mail zinciri efsanesi internetin ilk dönemlerinin gözdesiydi. Posta kutularımız böyle ıvır zıvırla doldu taştı. Eh, bunda ne sıkıntı var, yaz adres kutusuna 10 kişiyi, gönder tuşuna bas, gitsin. Kolay! Zor olan, internet öncesi dönemdi. Sokak kapısının altından içeri itilen notlardaki yazının 10 defa kopyalanıp 10 ayrı kapının ardından tekrar itilmesi beklenirdi . İşte bu sistem, batıl inançları gerçekten besledi, üstelik mahalleler dolusu insanı harekete geçirip zahmete soktu... Her iki dönem de azalarak bitti şükür; şaşırtıcı olan, bunun dahi bize dışarıdan gelmesiydi. Aynı mevzu daha 1930'larda iyi veya kötü şans getiren bir mektup zinciri olarak bütün dünyayı dönüp duruyormuş. Batının teknolojisini değil, mektup zincirlerini de almışız demek. Yeşilçam'ın bir numaralı loserı Ofsayt Osman mahkemede başına gelen talihsiz olaylar serisini, kendisinin bir can kurtarmaya çalışırken nasıl oyuna getirildiğini anlatıyor. Dünyanın en yanlış çalınan ofsaytını, en namussuzca çekilen bayrağını, iptal edilen en güzel golünü Türkiye sinemasının insanı en çok perişan eden sahnelerinden birinde anlatırken döktürüyor Alışık. Dilediğiniz kadar seyredin, erkekler ağlamaz klişesine ister inanın ister inanmayın; bu ofsayt ağlama garantili! Tek bir cümleye sıkıştırmayalım, Osman'ın konuşmasının finalini tekrar yaşayalım: Hepiniz hakem olun abiler. Ya bu maç be, tıpkı bir maç, hayat sahasında oynanıyor, oyuncusu da bizleriz, topumuz da namusumuz, vicdanımız, insanlığımız. Ben Osman. Ofsayt Osman. Söyleyin be, Allah rızası için söyleyin be, gene mi atamadım golü? Bu da mı gol değil be? Gol güzel kardeşim Osman, gol. Üstelik bu defa sadece hakem değil hakim bile veriyor golü! Benim adım Tatar Ramazan, ben bu oyunu bozarım! Eloğlunun insandan bozma, mutanttan olma süper kahramanları var; bizim Tatar Ramazan'ımız... Ama söyleyin, hangi süperin bu kadar süper repliği var? Adaletin olmadığı yerde, yani tüm dünyada, Tatar'ın, Kadir İnanır'ın ağzından cezaevi müdürüne karşı söylediği bu lafı ödünç alabilirsiniz: Ben bu oyunu bozarım! Harbiden bozuyor da üstelik. Bu dünyanın bütün günahları bana mı yazılacak ulan! Adam kötü, adam zalim, tamam da... Yine de bir zalimin bu kadar içten haykırışı ancak Türkiye'de mümkün olabilirdi. Salkım Hanım'ın Taneleri filminin baş kötüsü Durmuş'a kendi zulmü bile ağır gelmiş, haykırıyor: Bu dünyanın bütün günahları bana mı yazılacak ulan! Karar seyircinin... Komik değil. Hiçbir zaman da komik olmayacak ama gerçek. Hem de bir komedi filminde, absürt sinemanın kralı Arabesk'te... Ertem Eğilmez'in son eserinde Müjde Ar'ın repliği, baştan sona dram. Kamyoncunun tecavüzünden kaçan Müjde Ar, üzerinde gelinliğiyle yol üstündeki bir kahveye girip sorar: Beyler ağalar, İstanbul ne tarafta? Erkekler arsız arsız hep birden hem de uçkurlarını çözerek ayaklanır: Gösterelim anam! Sahne biter. Bu sahnenin gerçekten de gerçek anı, bütün kafalar Müjde Ar'a dönmüşken, bir erkeğin düşünce balonunun sese kavuşmasıdır: Karı! Halen de aynı noktadayız maalesef. Sadece bir temenni değil, aynı zamanda bir intikam yemini. Bir yandan da kavuşma arzusu... Aynı kısacık cümleye bu kadar anlam sıkışır mı? Olacak şey değil. Hem de popüler bir bilimkurguda. Hem de bir robotun ağzından. Ama olmuş işte. Önce Terminator serisinin birincisinde, sonra ikincisinde, derken cılkını çıkarmak pahasına hepsinde kullanıldı. Ama afili olanı Arnold'ın söylediği tabii. Üstelik biliyorsunuz, sözünü tutuyor. Her defasında geri dönüyor. Dinle, kim sana Barzini'yle buluşalım diye gelirse, hain odur; bunu unutma! Don Corleone , oğlu Michael'a hayatının öğüdünü veriyor. Michael, babası öldükten sonra bu öğüt sayesinde hayatta kalıyor ve ailenin başına gerçekten geçebiliyor. Mesele şu: Bir adam düşünün, girdisine çıktısına aldanmadan bütün bir alemin fotoğrafını çekmiş, iki saniyede oğlunun önüne koymuş. Filmin isminin Baba olmasının birden çok anlamı var: Don Corleone öncelikle kendi oğlunun babası! Bir gün bir kitap okudum ve bütün hayatım değişti. Ulema, cühela ve ehli dubara; ehli namus, ehli işret ve erbab-ı livata rivayet ve ilan, hikayet ve beyan etmişlerdir ki kun-ı kainattan 7079 yıl, İsa Mesih'ten 1681 ve hicretten dahi 1092 yıl sonra, adına Konstantiniye derler tarrakası meşhur bir kent vardı. Toros dağlarının etekleri ta Akdeniz'den başlar. Kıyıları döven ak köpüklerden sonra doruklara doğru yavaş yavaş yükselir. Akdeniz'in üstünde daima, top top ak bulutlar salınır. Kıyılar dümdüz, cilalanmış gibi düz killi topraklardır. Killi toprak et gibidir. Bu kıyılar saatlerce içe kadar deniz kokar, tuz kokar. Tuz keskindir. Düz, killi, sürülmüş topraklardan sonra Çukurova'nın bükleri başlar. Örülmüşçesine sık çalılar, kamışlar, böğürtlenler, yaban asmaları, sazlarla kaplı, koyu yeşil, ucu bucağı belirsiz alanlardır bunlar. Karanlık bir ormandan daha yabani, daha karanlık! Altı yaşındaydı ve altı yaşında ölecekti. Korkudan titriyor, gözlerini böcekten ayıramıyordu. Ay çekirdeği tarlası kadar bir tavana bakıyor ama sadece onu görüyordu. Ay çekirdeği kadar bir böcek. Sinema tarihinin gelmiş geçmiş en etkili viral kampanyası. Bir kuşağın öncüsü. Ve itiraf edelim, hepimizi ürpertip kafalayan bir buluş... 1999 yazında, Blair Witch kampanyasının ardındaki isimler internet siteleri açarak, forumlara notlar bırakarak düşük bütçeli bir filmi uçurmayı becerdi. Belgesel çekmek için ormana giden gençlerin başına ne gelmişti? Dünya öğrenmek için sinemaya gittiğinde gişeye tam 249 milyon dolar bıraktı. Yapımcıların keyfi de yerine geldi. Ridley Scott'ın hevesle beklenen filmi Prometheus vizyona girmeden hemen önce, filmle bağlantılı bir reklam filmi izledik. Weyland şirketinin ürünü android reklamda ne iş yaptığını, nasıl biri olduğunu bir bir anlatıyordu. Son teknolojiydi, becerikliydi, itiraf ettiği üzere bazı konularda insanlar gibi davranmıyordu ve savaş, yoksulluk, zulüm ya da gereksiz şiddetle karşılaştığında bazılarımızın aksine çok üzülüyordu... Hepsinden iyisi, bu robot anlı şanlı Michael Fassbender'dan başkası değildi. Buraya kadar mükemmel. Peki film? Alien serisinin hatırına, reklam daha iyiydi deyip geçelim. Direkten dönen efsaneleri de atlamayalım. Bileşenindeki her unsur ayrı bir güzellik olan Fight Club, film vizyona girmeden çok önce yayılıp gidecekti ama olmadı. Kelli felli yapımcılar araya girdi, oldurmadılar! Hikaye şöyle: Yönetmen David Fincher, filmin promosyonu için kısa ve sürprizli kamu spotları hazırlamıştı. Sinemalarda reklamlarla gösterilmesi planlanan spotlarda filmin yıldızları Brad Pitt ve Edward Norton, bir devlet adamı titizliğiyle konuşmayı elden bırakmıyor ama seyircileri bazı hassas konularda uyarmaktan da geri kalmıyordu. Norton'ın spotunda Dikkat edin, kimse size sinemada dokunmasın mesajı patlarken, Pitt çiş hijyeni konusunda ahkam kesiyordu. Bu spotlardan son anda vazgeçildi, şimdi YouTube'da yaşıyorlar. Bilenler bilmeyenlere göstersin! Angelina Jolie nerede bitiyor, Lara Croft nerede başlıyor; muamma. Bildiğimiz, PlayStation'ın 1996'da çıkardığı Lara Croft karakterinin devrim yaptığı. Croft, erkeklere uygun bulunan tüm o define avcılığının, serseriliğin, hazırcevaplığın altını oydu; kendine video oyunu sahasında bileğinin hakkıyla yer açtı. Bu tazyikle oyunun ardından gelen filmler için Angelina Jolie'nin seçilmesi kimin fikriyse bravo; Croft karakteri, Jolie'ye eldiven gibi oturmuştu. Filmleri de iyi çekselerdi keşke ama o ayrı konu... Bu kategoride kimi saysak, biri çıkar O değil bu der, kaçış yok. Ama Pac-Man'e itiraz edecek bir Allah'ın kulunu bulmak zor. Kendisi piyasaya sürüldüğü 1980'den beri gönlümüzde. O tarihten bugüne yiyor da yiyor, kaçıyor da kaçıyor... Arada sahibine 2.5 milyar dolar da kazandırıyor. Şimdiki gençler bilmez belki; işte o servet, bizim harçlıklar sayesinde birikti ama helal ettik gitti Pac-Man'e. Yanlış hikaye doğru yaşanmaz. New York Polis Departmanı'nın loser dedektifi Max Payne'in esas problemi buydu. Ama bir şekilde video oyunu kahramanı olduğunu bize unutturup hikayenin tadını çıkarıyordu. 2001'de Windows için üretilen, ardından tüm platformlara yayılan Max Payne'de kara polisiye janrının klişeleri topyekun kullanıldı. Paltomu giydim ve dışarı çıktım, usul usul bir yağmur yağıyordu diyen boğuk dış ses de vardı, birdenbire beliriveren mistik güzeller de. Alkol, sigara, dumanlı ortamlar; üstüne biraz mitoloji, çizgi roman estetiği, bir tutam da Matrix usulü dövüş sahnesi... Eyvallah Max. Özledik! BBC'nin internet sitesinin en çok sorulan 101 soruya 2009'da verdiği cevaplardan seçilmiştir. Evet. Bunları içtiğinizde vücudunuz olduğundan daha sıcak olduğunu zanneder ve bu yüzden daha çok terlersiniz. Bu da ısı kaybına yol açar. Hayır. Enerji ve hücrelerin tamiri için yağ, karbonhidrat ve proteine ihtiyacımız var. İyi bakılırsa, iyi ortam bulursa bazı bitkiler sonsuza dek yaşayabilir. İki açıklama var. İlki, all correctin oll korrect olarak yanlış yazılmış versiyonun kısaltması olma ihtimali . Bir senaryoya göre de zamanının ABD başkan adayı Martin Van Buren'in lakabının kısaltılmış hali. Siyasi kampanya için kullanıldığı söyleniyor.


Ekonominin resesyona doğru hızla ilerlediği bir ülkede, konut maliyetlerinden tüketici davranışlarına kadar her şeyin etkilenmesini bekleyebilirsiniz. Ve görece yoksunluk dönemlerinde modaya zaman, ilgi ve para harcamanın ilk kesilecek harcamalardan biri olacağını düşünebilirsiniz. Ancak finansal trendler ve harcama alışkanlıkları üzerine yıllarca süren araştırmalara dayanarak, en çarpıcı moda trendlerinin ekonomik krizlerden doğduğunu gösteren birçok kanıt var. 1982'de moda yazarı John Duka, 1980'lerin başındaki ekonomik durgunluk sırasında tüketici alışkanlıklarının nasıl değiştiğini özetledi. Şimdiki dönem ile ana benzerlikler apaçık ortada: işsizlik yüzde 10'un üzerine çıktı ve petrol fiyatları yükselirken, emlak fiyatları ve perakende satışlar düştü. Tüketicilerin intikam harcamalarına başlamasıyla 2021'de perakende harcamalarında bir artış görmemize rağmen, perakende satışların artık düştüğünü görmeye başlıyoruz. Perakende harcamalar yavaşladığında bunun ciddi bir zincirleme etkisi olur: Şirketler üretmeyi, dağıtmayı ve işçi çalıştırmayı göze alamaz. Bu işçiler, sırayla, ceplerinde daha az para görmeye başlar ve 2022'de kira ödemek ile yeni bir moda iş birliğinin ürünlerini satın almak arasında tercih yapmalıdır. Ancak perakende harcamaları için genel olarak doğru olan, moda dünyasında mutlaka doğru değildir. Tarihsel olarak, üst sınıf modanın üst sınıf alıcıları, harcama alışkanlıklarını çok fazla değiştirmezler, hatta durgunluk sırasında gösterişli servetlerini belli etmekten kaçınmazlar . Duka'nın 1982'de belirttiği gibi, "Perakendeciler, bu kadar pahalı malları alabilen müşterilerin, daha seçici olmalarına rağmen, ekonominin iniş çıkışlarından hala çok az etkilendiğini söylüyorlar." Öte yandan, daha ucuz tasarımcılardan alışveriş yapan alıcılar genellikle harcamaları durdurur ve satın alımlarını ya gerçekten ihtiyaç duydukları ya da sadece yüksek kaliteli "heyecan verici" parçalarla sınırlar. Bazı şeyler değişmiyor: Bu "yenilik", durgunluğa girdiğimiz günümüzde moda tasarımcıları için hala özel bir meydan okuma. WGSN Insight'ın Kıdemli Stratejisti Allyson Rees, " tüketicileri satın almak için heyecanlandırmalı, çocukların dediği gibi yeniliği - bir "vibe" - sunmalılar" diyor. Daha büyük ekonomik güçler bu "vibe" değişimlerini şekillendirebilir. Tüketiciler, enflasyon nedeniyle kişisel tarzlarını değiştirdikçe, yeni tasarımların ortaya çıktığını görüyoruz. Daha yakın zamanlardaki durgunluklar kendi yeni giyinme biçimlerini de beraberinde getirdi. 1980'ler cesur neon renkleri, soyut baskıları ve hip hop ve punk modasının ortaya çıkışını gösterirken, 2008 ekonomik krizini takip eden yıllarda "indie sleaze" ortaya çıktı. Hyland'a göre; "Dönem sıkıcı olduğunda, maksimalizm standart tepki gibi görünüyor". İlk olarak, şimdiye kadarki trendlere bakmamız gerekiyor. Covid resesyonunu ve teorik olarak yaklaşan 2022 resesyonunu tek bir uzamada toplayabilirsiniz. Bu üç yıllık pandemi döneminde tüketici olarak değerlerimiz değişti. Müşterilerin sürdürülebilirliğe ve sosyal politik konularla ilgilenmeye olan ilgisini fark eden ve bunları somut ürünlere ve anlatılara dönüştürmeyi başaran moda tasarımcıları başarıyı yakaladı. Bu durgunluğun bir farklılaştırıcısı, yeni alışveriş yollarının yükselişi. Bunun da ötesinde, tasarımcıların bu müşteri değerlerine uygun ölçekte hitap edebilecek platformlarla rekabet etmesi gerekiyor. Büyümeye devam eden giyim satış uygulaması Depop, 2020'de 70 milyon doların üzerinde gelir elde etti ve modadaki trendleri öğrenirken daha ucuz alternatiflere göz atma yöntemlerimizi değiştirdi. Depop gibi platformlar, büyük ölçekli bir sürüm gerçekleştiğinde markalarla da rekabet eder. Depop, 2021 Temmuz ortası ile 2021 Ağustos ayının ilk haftası arasında "Yeezy" aramalarında %62,7'lik bir artış bildirdi ve Yeezy, Gap işbirliği lansmanı ile zamanlandı ve tüketicilerin kutudan yeni çıkan ürünleri daha az önemsediğini ve daha ucuz ikinci el alternatifler aramaya istekli olduğunu gösterdi. Yani: olası bir durgunlukta başarılı olacak markalar, muhtemelen müşterilerinin uzun süredir devam eden yenilik arzusunu, anlık tekniklere ve inançlara olan yeni ilgileriyle dengelemeyi başaran markalar olacaktır. Brendon Babenzien'in yönetiminde yeniden piyasaya sürülen J.Crew, taslağa uygun gibi görünüyor: Uzun zamandır nostaljiyi çağdaş çevresel ve sosyal kaygılarla birleştirmekle ilgilenen Babenzien, vintage'a selam vererek yeni duygulu parçalar tasarlıyor gibi görünüyor. Bunlar tüketicilerin görmeye ihtiyaç duyduğu bakış açıları. Gucci alıcıları hala Gucci satın alacak olsa da, değer odaklı orta-lüks markalar, modayı yeni alanlara yönlendirmek için başlıca adaylardır.


2020 yılına tüm insanlık olarak zorlu bir giriş yaptık. Pandemi sürecinin başlamasıyla hayatımızda zaten var olan el yıkama aktivitesi pik yaptı. Virüs hayatımızda yer edindiği sürece kolay kolay sönümlenmeyecek gibi duruyor. Hepimizin çevresinde ellerinin buruş buruş olduğundan yakınan insanlar vardır. Değdiği her objeden sonra ellerini, kapı kollarını, bilhassa telefonunu dezenfekte ettiği için baş ağrısı yaşayan insanlardan bahsediyorum. Belki de bu insanlardan biri sensin ve bu yüzden bu yazıyı okuyorsun. Dokunulan her şeye virüs gözüyle bakmak, insanlara sarılmamak, dokunmamak, bir yere girerken kapıyı elle değil dirsekle açmak, asansörün tuşuna peçeteyle basmak... Tanıdık geliyor değil mi? Farkındayım. Tüm bunlar pandemi sürecinin hayatımıza kattığı alışılmışın dışında alışkanlıklar. İşin ciddi bir boyutta olduğunu varsayalım. Meseleye faydacı yaklaşabiliriz. Diyelim ki günde yarım saatten fazla ellerini yıkıyorsun. Bu durum enfekte olmaktan, virüsü yakınlarımıza bulaştırmaktan daha mı zararlı? Hayır değil. Tavsiye edilen en az 20 saniye ellerimizi iyice yıkamak ve mümkün olduğunca sabunu elimizin her bölümüyle temas ettirmek. Yanlış teknikle ellerimizi çokça yıkamak yerine doğru teknikle doğru sayıda el yıkamak sanırım daha mantıklı bir çözüm olur. El yıkama paranoyası kötü hissettirebilir. Ancak Acaba ellerimi normalden fazla mı yıkıyorum? sorusu şimdilik yerini başka sorulara bırakabilir. Çünkü böyle bir dönemde el yıkama paranoyasını garip karşılamak, içinde bulunduğumuz 2020 yılında garip karşılanacak son şeylerden biri olabilir.


Bazen hiç ummadığın bir yerde, duvarda, masada bir cümle yakalarsın ve hayatın değişir. Tüm dertlerini, sorularını, korkularını örtecek güçlükte bir cümledir bu. Mıhlanır aklına. Yüzün gevşer, omuzların çözülür bir anda. Tamam, 'hayatın sırrı'nı çözecek kadar bir aydınlanma yaşamazsın belki ama en azından tutunacak bir dal ya da cümle bulmanın hafifliğini hissedersin. Bin fırın kitap yutsan yine de bulamayacağın türden bir ilham, bir rahatlama... 'Aydınlanmasının' üzerinden 11 sene, birkaç kıta, yüzlerce köşe yazısı, televizyon programı ve 8 aylık bir anchorman'lik macerası geçmiş; bugün New York'taki hayatından geriye, o ana baktıkça içi ısınıyor, yüzü gevşiyor. yürüyüşlere elverişli değil. Whitney Müzesi'nin girişindeki restorana, Untitled'a sığınmak mecburi. Isınma yollarımız farklı: Bana koyu filtre kahve, ona Dirty Martini... Küskünlüğü kolay kolay omzundan sıyrılıp düşecek hafiflikte değil; varlığını kabul etmiyor: Kime küseyim ki? Küsecek biri de kalmadı. Yapıcı olmaya, çözüm üretmeye, farklı yollarla hayatına devam etmeye bakıyor. Kitap da belgesel de bunların sonucu. İnsanları istediğiniz kadar engelleyin, yasaklayın; içlerindeki umudu, ışığı ellerinden alamazsınız. Siz yasak koydukça o yine de üretir. Ben daha umutlu bir yerden bakıyorum. Geçmişe küfretmek ya da baş edemeyeceğin gerçeklere öfkelenmek bana biraz lüks gibi geliyor. Kendinden mutsuz olduğu, 'kötücüllük'ten eğlendiği, dedikodusu bol durumlar ve ortamlar artık çok geride, binlerce kilometre uzaklıkta. Geçmişin de değişkenliğinden bahsediyor. Bir Roma gününe dönüyor ve içinde yaşadığı büyük zaferleri anıyor, ikinci kadehini bitirirken.


Ali - onun hakkında size söyleyebileceğim tek şey Batı Avrupa'da yaşayan yirmili yaşlarında genç bir adam olduğu - Roma sokaklarında bir aşağı bir yukarı volta atarak zaman öldürüyor. Ali şehre son gelişinde biraz gezmeyi başarmış: Vatikan'ı ziyaret etmiş, Kolezyum'u gezmiş. Ama bu sefer gladyatörleri ya da çarmıha gerilmeleri göremeyecek kadar gergin hissediyor. Gerçi çenenizi kırması için birine 17.500 Sterlin (20.000 Avro) ödemeden önceki gece siz de gergin hissedersiniz. O zamana kadar, Ali zaman öldürüyor. Bu yüzden benimle konuşuyor. Dışarıda yalnız, evinden uzakta, anesteziye doğru ilerliyor. Görüntülü konuşuyoruz ama kamerası kapalı olduğu için yüzünü göremiyorum. Henüz paylaşmaya hazır olmadığını düşünüyorum. Ayrıca, bu "öncesi" aşaması. Şansımız yaver giderse yarın ameliyathaneden bambaşka biri olarak çıkacak. Prosedürlerinin tıbbi terimleri bilateral sagittal split osteotomi, Le Fort 1 osteotomisi ve genioplasti. Yani, Ali'nin sırasıyla alt çenesini, üst çenesini ve gıdı kısmını böldükten sonra, cerrahlar kemik parçalarını tekrar bir araya getirerek Ali'nin çene hattını yeniden yapılandıracak - ve bir sonraki seviyeye taşıyacak. Ali , pandeminin durağanlığı ortasında estetik cerrahlara ulaşmaya başladığı 2020'den beri bugünü bekliyordu. Ancak fikrin tohumları çok daha önce, Ali'nin kendisini "daha iyi görünümlü" arkadaşlarının gerisinde hissettiği ilk gençlik yıllarında ekilmişti. Ona göre, onlar kız arkadaş edinmekte sorun yaşamazken, o zorlanıyordu. Kendini çirkin olarak görmüyordu ama etrafındaki erkekler farklı bir enerji yayıyor gibiydi. Genetik piyangonun iş başında olduğunu görmek çok üzücüydü; hatta bazı arkadaşlarının model olarak seçildiğini görmek daha da üzücüydü. İnternet üzerinden flört - düşük eşleşme sayısının soğuk, sert istatistikleri - duyguyu aslında rakamlara döküyordu. Ali kendini derin düşünen, "felsefi" biri olarak görüyor. Gençliğinde biraz tembel olsa da zeki bir çocuktu, iyi bir hafızası ve ayrıntılara dikkat eden bir gözü vardı, bu da mühendislik kariyerine başlamasına yardımcı oldu. Profesyonel olarak bu becerisini teknik çizimlere, inşaat planlarına uyguladı. Özel olarak, bu içgüdüsü yüzünün yapı taşlarına işledi. 2019 yılında Ali, erkeklerin "estetik potansiyellerine" ulaşmak için çabaladıkları çevrim içi bir forum olan Looksmax.org'da takılmaya başladı. Looksmaxing, genellikle toksik erkeklik, erkek hakları ve kadın düşmanlığının güçlü bir karışımı olup çevrim içi toplulukların bataklığı olan 'manosferin' bir parçası. Burada, Jordan Peterson gibi kışkırtıdı provokatörlerden Andrew Tate gibi kendini kadın düşmanı ilan edenlere kadar bir dizi insanla karşılaşabilirsiniz. Manosferde, Matrix'te Neo'nun mavi hap yerine kırmızı hapı almayı seçtiği ve böylece dünyayı gerçekte olduğu gibi gördüğü sahneye atıfta bulunan "kırmızı hap" ideolojisi hakimdir. "Kırmızı kapsüllü" olmak rahatsız edici bir uyanış anlamına gelebilir; bu özel bağlamda, modern erkeklerin cinsel partner bulamamalarına neden olan feminist güç değişimi nedeniyle dezavantajlı hale geldikleri bir toplum anlayışını tanımlamaktadır. Bu arada kadınlar - ya da çarpıtılmış mantık böyle söylüyor - istediklerini seçebilirler. Kırmızı haptan daha derin ve daha tehlikeli olan ise "siyah hap" olarak bilinen bir dünya görüşü. Siyah hapçılar yaşamın neredeyse her unsurunun fiziksel görünümünüz ve size dağıtılan genetik el tarafından belirlenebileceğine inanırlar. Onların biyolojik özcülük anlayışına göre ilişkiler büyük ölçüde ilkel bir alışverişten ibarettir. Redpillers kadınların "alfa" bir eşe yönelik sözde bilinçaltı arzusunu tetikleyerek - para veya sözde "oyun" yoluyla - bir partneri çekebileceklerine inanırken, blackpillers belirli bir çekicilik eşiğini karşılamayanların hiçbir şansı olmadığına inanıyor. İçinden bu fikirlerin geçtiği bir forumdan bekleyeceğiniz üzere Looksmax.org, cinsiyetçi ve ırkçı vitriol sayfalarının yanı sıra ayrıntılı cilt bakımı ipuçlarına ve bağırsak sağlığı hakkında derinlemesine tavsiyelere de ev sahipliği yapıyor . Ali 'incel' grubu ile özdeşleşmemiş; "gerçek sorunlu ruhlar" dediği bu grup fazla umutsuzmuş. Ancak "görünüşçülük" -görünüşe dayalı önyargı- hakkındaki tartışmaları ikna edici buldu. Rehberlerin derlenmesine yardım ederek ve tavsiyeler sunarak ciddi bir şekilde katkıda bulunmaya başladı. Kendisi üzerinde çalışmak iyimser hissettiriyordu. Kendi karanlık yolunda, güçlendirici bir deneyimdi. Ali bu grup için "Daha iyi görünmeye ve birbirlerine yardım etmeye çalışan insanlardan oluşan bir topluluk" diyor. Aşk hayatından kariyerine kadar her şey, yüzünün bu kısmına yapılacak bir ayarlamayla daha iyi hale gelebilirmiş gibi görünüyordu. Incel grubunun sık sık vurguladığı gibi, seksi olup olmamak arasındaki o "birkaç milimetrelik kemik". Ameliyat için rezervasyon yaptırdı ve uçağına bindi. Henry Cavill. George Clooney. Robert Pattinson. Rastgele bir Hollywood filmini izleyin, herhangi bir moda dergisine göz atın, Love Island'ı açın ve karşılaştığınız erkek yüzlerinin hepsinin aynı, köşeli biçimde oyulduğunu göreceksiniz - yüzün altında asılı duran katı bir kemik bloğu, inatçı bir tuğla duvar gibi yumrukları engellemeye hazır. Bu her zaman böyle değildi. Ayrıca bu, küresel olarak birleşmiş bir ideal de değil: Çin ve Kore'de erkekler çene hatlarını yumuşatmak için ameliyata akın ediyor ve bunun için kendilerini daha az erkeksi hissetmiyorlar. Yüz cerrahı Hermann Sailer'e göre, 1930'lu ve 40'lı yıllara kadar "anteface" olarak adlandırılan yüz hatlarının öne doğru çıkıntı yaptığı bir yüzün arzu edilirliği Batı'da kabul görmeye başlamamıştı. Ancak Hollywood ve giderek daha fazla görsel medya tarafından güçlendirilen bu çene hattı - sıfır yanak yağı, çene bölgesine 'cheesewire' operasyonu, gamzeli/çukurlu çene - bir stereotip haline geldi ve belirli bir baskın erkekliğin simgesi oldu. Zamanı yüz yıl geriye sardığınızda yapabileceğiniz pek bir şey yoktu; çene hattınız ya da eksikliği genetiğe bağlıydı. Sonra, 20. yüzyılın sonlarında, ticari plastik cerrahi geldi ve - iyi ya da kötü - aniden yeterli parası olan herkes istediği yüzü satın alabildi. Teknoloji ilerledikçe, enjekte edilebilir dolgu maddeleri ve Botoks gibi daha ucuz ve daha az invaziv prosedürleri beraberinde getirdi, "süper kahraman çene çizgisi" veya bir cerrahın pazarladığı şekliyle "GI Jaw" giderek herkes tarafından kullanılabilir hale geldi. Çene cerrahisi tipik olarak düzeltici bir prosedür olmuştur - tıbbi sorunları gidermek için veya trans erkekler arasında kullanılır. Ancak ameliyat ya da şırınga yoluyla kozmetik değişiklikler isteyen erkekler, "Zoom etkisi" olarak adlandırılan ve tüm gün kendine kötü açılardan bakmanın konsültasyon taleplerinde artışa yol açtığı pandemiden bu yana çığ gibi büyüdü. (The Aesthetics Society'ye göre Zoom etkisi, 2021'de yüz prosedürü yaptıran kadın ve erkeklerdeki yüzde 55'lik artışı açıklıyor). Geçen yıl Newsweek'te yazan plastik cerrah Dr. Richard Westreich, çene implantlarının "submentoplasti; çene hattının cerrahi olarak sıkılaştırılması ve daha belirgin hale getirilmesi" ile birlikte en yaygın ikinci erkek prosedürü olduğunu söyledi. Looksmaxing topluluğu içinde, çene estetiği konusundaki bu saplantı, içine düşülecek geniş bir girdap. Ali bana, lateral kantusun medial kantusa göre açısının önemini tartışan "Gözlerin çekiciliği nasıl değerlendirilir - bölüm 3 " adlı bir videonun bağlantısını gönderdi. İlk yorumlardan biri, " çenenin mutlak" ve zayıf bir çenenin "ölümcül bir etken" olduğunu savunduğu deneme uzunluğunda bir yanıttı. (Eğer merak ediyorsanız, ideal çene açısı - çene çizginizin kulağınıza doğru kıvrıldığı köşe - 112-118 derecedir). Diğer konu başlıklarında Brad Pitt, David Gandy ve Jeremy Meeks gibi ünlüler, maksimuma çıkarılmış masseterleri ve yüzlerinin alt üçte birlik kısımlarının hatları nedeniyle idol olarak görülüyor. 'Inceller' özellikle sivri kemik çene yapısına takıntılıdır: Geniş, köşeli çeneleri ve "avcı gözleri" olan "alfa" erkekler idealize edilir. Birçoğu, İngiliz ortodontist Jonathan Mew tarafından geliştirilen ve çene hattını keskinleştirdiği iddia edilen, bilimsel açıdan tartışmalı bir dizi dil egzersizi olan "mewing" ile vakit geçiriyor; TikTok'ta #mewing videoları şu anda iki milyardan fazla izlendi. Jawzrsize gibi şirketler de bu trendden faydalanarak alfa-dom'a giden yolda çiğneyebileceğiniz silikon bir egzersiz topu pazarlıyor. Ted ameliyatını Mayıs 2021'de Connecticut'ın önde gelen çene cerrahlarından Derek Steinbacher'a yaptırdı. Bu konuda hala oldukça heyecanlı. Ameliyattan sonra yüzünü ilk kez gördüğünde tuvalete gitmek için kalkmış, aynaya bakmış ve "bir uzaylının" kendisine baktığını görmüş. Sonra ameliyat sırasında takılan bir kateter nedeniyle her yere kan işediğini fark ediyor ve acı içinde kıvranıyor, çünkü beş saat önce yüzü kesilip açılmıştı. Bir de Miguel var , 30'lu yaşlarının ortasında, İspanya'da yaşıyor ve turizm sektöründe çalışıyor. Miguel 2020'de Looksmaxing topluluğunu keşfetmiş ve "troller ve cinsiyetsiz gençler" arasında estetikle ilgili teknik tartışmalardan etkilenmiş: yüz oranları, ameliyatlar, anatomi, çenenin "bir yüzü nasıl yaptığı ya da bozduğu". Dünya çapında çene cerrahisi ustası olarak ün yapmış çok sayıda uzman çene cerrahı var. İsviçre'de bulunan Profesör Hermann Sailer; İtalya'da Profesör Mirco Raffaini; Avustralya'da Dr. Paul Coceancig. Bu isimler forumlarda dolaşıyor ve konuştuğum insanların dilinden düşmüyor. Miguel en iyilerden birine gitmek istediğini biliyordu ve estetik operasyon listesinin başındaydı, bu yüzden Barselona'daki Instituto Maxilofacial'da Dr. Federico Hernandez Alfaro ile bir konsültasyon ayarladı. Eğer estetik cerrahlar bir figür olsa, Alfaro olur: parlak bir cilt, beyaz dişler, bileğinde parıldayan bir Rolex. Çekici, kendine güvenen, atletik - birçok erkeğin olmak istediği türden bir adam. Boş zamanlarında uçurtma sörfü yapmayı seviyor, boşandıktan sonra edindiği bir alışkanlık . Bazı günler esintiyi yakalamak için hastaneden scooter ile sahile iniyor. Alfaro kariyeri boyunca yaklaşık 5.000 ameliyat gerçekleştirmiş. Geçmişte, ısırıkla ilgili ciddi sorunları düzeltmek veya uyku apnesi gibi nefes alma sorunlarını gidermek için çoğunun iyileştirici operasyonlar olduğunu söylüyor. Ancak Alfaro, hastalarının kendisine "Isırığımı düzeltebileceğinizi biliyorum ama yüzümü daha iyi gösterebilir misiniz?" diye sorduğunu fark etmiş. Alfaro yıllar içinde kendi "ortofasiyal" yaklaşımını geliştirdi. . Ona göre, diğer insanların Botoks, dolgu, implantlar ve gerdirmelerle peşine düştüğü ince ayarların hepsi kafatasının sanatsal mühendisliğiyle çözülebilir. Çeneyi yeniden konumlandırmanın yüzü "uyumlu hale getirebileceğini" açıklıyor. Çeneyi öne doğru hareket ettirmek büyük bir burnu dengeleyebilir; dudakları dolgunlaştırabilir; çift çeneyi yok edebilir. Alfaro şu anda yılda 200 ortofasiyal ameliyat gerçekleştiriyor. Hasta sayısı son beş yılda, büyük ölçüde uluslararası hasta akını sayesinde iki katına çıkmış. Bu hastaların çoğunluğu eskiden kadındı; şimdi ise 50/50 oranında. "Nasıl ki erkekler artık cilt bakımlarıyla, nasıl giyindikleriyle daha fazla ilgileniyorlarsa, bence yüz estetiğinde de aynı durum söz konusu" diyor. Alfaro, erkek hastalarının çoğunun avukat, mühendis ve doktor olduğunu söylüyor. Ancak teknoloji çalışanları da uluslararası müşterilerinin önemli bir bölümünü oluşturuyor. "Hayatlarını bilgisayar başında geçiriyorlar ve çok kolay bir şekilde kaynak arayabiliyorlar" diyor. "'Evet doktor, saat yönünün tersine rotasyonlu bir maksillomandibular ilerletmeye ve altı, yedi milimetrelik bir genioplastiye ihtiyacım var' diyerek geliyorlar..." Bazen beni korkutacak derecede yüzlerini inceleyebiliyorlar. Pandemi bu etkiyi daha da hızlandırdı. Alfaro bana, zayıf çene kemiğine veya çift çenesine bakarak bilgisayar başında saatler geçirmek zorunda kalana kadar bir sorunu olduğunun farkında olmayan bir hastadan bahsediyor. "Giderek daha fazla sayıda hasta bana gelip Instagram'a üzerinde oynama yapmadan bir fotoğrafını yükleyemediğini söylüyor" diyor. Yakın zamana kadar çoğu insan tıbbi nedenleri olmadıkça böylesine ciddi bir ameliyata başvurmazdı. Hastalar ameliyathanede saatler geçirir, muhtemelen kan nakline ihtiyaç duyar ve iyileşmeleri haftalar, hatta aylar sürerdi. Ancak Alfaro üst ve alt çeneyi 90 dakika içinde yeniden konumlandırabiliyor; hastalar genellikle ertesi sabah taburcu ediliyor. Yaptığı işten gurur duyuyor ve beni de izlemeye davet ediyor. Alfaro için ameliyat günü soğuk bir duş ve spor seansıyla başlıyor. Bugün de farklı değil. Ameliyathaneye zihni açık bir şekilde geliyor, telefonunu ve Rolex'ini masanın üzerine koyuyor, bir kafa feneri takıyor ve bir anlık meditasyon için başını öne eğiyor. Genç bir adam yatakta tekerlekli sandalyeyle getiriliyor ve anestezist yüzüne bir maske yerleştiriyor. Gülümseyen yüzünün bir fotoğrafı, kafatasının 3D taramalarıyla birlikte bir monitörde görünür. Bu beyefendi çenesinin geliştirilmesi için burada. "Daha iyi bir görünüm için burun estetiğine de ihtiyacı var" diyor Alfaro, "ama önce yaptığımız işlemin sonuçlarını görecek." Ekip işe koyuluyor, lidokain ve adrenalin enjeksiyonlarını uygularken birbirlerinin etrafında dönüyorlar. Tedirgin edici aletlerden oluşan bir masa yaklaştırılıyor. "Kahvaltı yaptınız mı?" Alfaro soruyor ve ultrasonik neştere uzanıyor. Ameliyat ağızdan yapılıyor. Önce yirmilik dişler çıkarılıyor. Sonra çene kemiği kesilirken daha fazla uğultu duyuluyor. Alfaro müziğin sesinin açılmasını istiyor - Britpop ve indie - ve ardından çekiç ve keskiye uzanıyor. "Kendimi sofistike bir marangoz olarak görüyorum" diyor. Bir ıstakoz kabuğunun parçalanması gibi bir çatlak oluşuyor ve adamın alt çenesinin ön kısmı tamamen ayrılıyor. Alfaro, üst çeneyle eşleştirmek için bir atel kullanarak onu öne doğru hareket ettiriyor ve vücutta kalabilen titanyum plakalarla yerine sabitliyor. Aynı işlem, Alfaro'nun iyileşmeyi hızlandıran bir dizi "minimal invaziv" tekniğin bir parçası olarak diş etinde küçük bir kesi yoluyla ayırabildiği üst çene olan maksilla için de gerçekleştiriliyor. Arka planda Big Thief'ten "Shark Smile" çalıyor. Üst çene başka bir atelle yerleştiriliyor ve yerine kilitleniyor. Pulp'ın "Common People" şarkısı eşliğinde Alfaro çenedeki boşluğu kapatmak için bir blok yapay kemiği tıraş ediyor ve işimiz bitiyor. Saate bakıyor. Bir saat 32 dakika. "Burnunun artık o kadar büyük görünmediğini görüyor musun?" Alfaro yaptığı işe hayranlıkla bakıyor. "Ve dudakları da oranlanmış." Hastanın yüzüne bir soğuk su maskesi sarılıyor ve tekerlekli sandalyeyle iyileşme odasına götürülüyor. Yaklaşık 30 dakika sonra bir sonrakinin zamanı gelmiş olacak. Alfaro ameliyattan sonra her zaman iştahlı oluyor , bu yüzden daha sonra öğle yemeği için yan taraftaki özel bir sağlık kulübüne gidiyoruz. Alfaro'ya Looksmaxing topluluğuyla ya da 'Incel'llerle' karşılaşıp karşılaşmadığını soruyorum. "Sanırım bazılarından haberdarız" diyor. Bazı insanlar telefonlarında ünlülerin 20 fotoğrafıyla geliyor ve onlara tıpatıp benzemek istiyor. Ya da ırksal görünümlerini değiştirmek istiyorlar. Ya da gerçekleştirilmesi imkansız olan radikal değişiklikler istiyorlar. Alfaro'nun pazarlama asistanı Maya Martinez, tehlike işaretlerini tespit etmeye çalıştıklarını ve bu kişileri bir psikoloğa yönlendirdiklerini söylüyor. Ancak ruh sağlığı sorunlarını ya da vücut dismorfisi olan kişileri tespit etmek, estetik cerrahlar için en büyük zorluklardan biri. Bana Instituto'nun potansiyel hastaların yaklaşık yüzde 15'ini geri çevirdiği söylendi. Evrakları imzaladıktan altı saat sonra Ali Roma'daki ameliyathaneden çıktı. Bilinci yerine gelmiş ve kendini şaşırtıcı derecede enerjik hissediyordu ama yürüyemiyor, tuvalete gidemiyor ya da yemek yiyemiyordu. Ameliyat sonrası, şişmiş yüzü bandajlarla sarılmış bazı fotoğraflarını paylaşıyor. Bir tutam dağınık saç. Burnunun etrafında koyu renkli kan. Ayrıca "önceki" fotoğraflarından bazılarını, flört profili için kullandığı portreleri de paylaşıyor. Bakımlı, desenli bir gömlek giymiş, bir parkta pozlar veriyor. Kendi formunda biraz rahatsız olsa da tatlı ve ciddi görünüyor. Bu savunmasız bir yan yana geliş. Ali o ilk günü arkadaşlarını ve ailesini görüntülü arayarak geçirdi, ardından Airbnb'sinde birkaç gün daha iyileşmek üzere taburcu edildi. Orada bana aynaya bakarak zaman geçirdiğini söyledi. Bandajlarla sarılmış şişmiş yüzünün kendisine baktığını görünce endişesinin arttığını hissetmeye başlamış. "Büyük bir kumar oynadım," diyor. "Zihinsel olarak mücadele etmeye başladım, 'Ne yaptım ben? Daha iyi görünmek için tüm yüzümü kırdım ve şu anda bile daha iyi görünmüyorum." Tek yapabildiği sıvıları yudumlamak ve şişliğin inmesini beklemekmiş. Kırmızı hap ve siyah hap ideolojileri bu kızgınlığı kullanabilir, onu yok edebilir ve insanları umutsuzluğa sürükleyebilir. Kendilerini "incel" olarak tanımlayanlar için , siyah hap yutulması gereken özellikle nihilist bir gerçektir. İntihar düşüncesine, şiddete ve hatta terör eylemlerine yol açabilir: 2014 yılında silahlı bir saldırgan, bir ilişki kuramadığına dair paylaşımlarda bulunduktan ve kadınlara yönelik daha fazla şiddet çağrısı yaptıktan sonra kendini öldürmeden önce Kaliforniya Üniversitesi'nde altı öğrenciyi öldürdü. Bu çağrı, 2018 yılında Toronto'da bir minibüsle 10 kişiyi öldüren başka bir saldırgan tarafından da benimsendi. 2021 yılında, kendini 'incel' olarak tanımlayan bir kişi Plymouth'ta beş kişiyi öldürdü. Bazı erkeklerin çene ameliyatını seçmesine yol açan bir erkeklik vizyonuna saplanma, diğerlerini nefrete sürükleyebilir. Manosfer topluluklar genellikle yalnızlık, güvensizlik ve güçsüz olma hissinden kaynaklanır. Rekor sayıda erkeği saç ekimi, botoks ve hatta bacak uzatma ameliyatı için para ödemeye iten de aynı kaygı; sağlıklı, genç ve rekabetçi görünme arzusu. Dış görünüşe dayalı önyargılar gerçektir . Ancak bu etkiyi Beauty Pays adlı kitabında ölçen ekonomist Daniel Hamermesh bile, ister ameliyat, ister moda ya da kozmetik yoluyla olsun, dış görünüşe yapılan yatırımın getirisinin genellikle sınırlı olduğu sonucuna varmıştır. "Kötü görünüm, çok önemli bir dezavantaj değildir, kendi eylemlerimizin en azından kısmen üstesinden gelemeyeceği bir şey değildir ve yükü ruhumuzu ezecek kadar ezici olmamalıdır." diye yazmıştır. Mirror, Mirror Off the Wall kitabının yazarı Kjerstin Gruys'un da dediği gibi, güzellik skalasının uç noktalarında yer alanların hayatta çok farklı deneyimleri olsa da, çoğumuz oldukça ortalamayız. Erkeklerin uzun zamandır kadınlar tarafından hissedilen kaygılara karşı giderek daha duyarlı hale gelmesi ve bu kaygılar doğrultusunda hareket etmeye zorlanması, erkeklikle ilgili fikirlerin değiştiğinin bir işareti. Her ne kadar manosfer çene ameliyatını tehdit altındaki "alfa" erkekliğini geri kazanma şansı olarak satsa da, erkeklerin kozmetik işlemler yaptırma motivasyonları da kendileri kadar çeşitlilik gösteriyor. İsveçli 35 yaşındaki Michell Miodek, hayatı boyunca ruh sağlığını etkileyen dış görünüşüyle ilgili güvensizliği nedeniyle çene ameliyatı geçirmiş. Sokakta kendisiyle alay edildiğini ve arabada insanlarla konuşurken profilini görebildikleri için tedirgin olduğunu hatırlıyor. Alfaro'nun kliniğinin Instagram reklamına rastladıktan sonra prosedür içi karar veriyor. Ameliyattan sonraki ilk randevusuna çıktığında hala diş teli takıyormuş ama yaşadıklarını anlatacak kadar kendine güveniyormuş. Çok iyi anlaşmışlar; şimdi evliler ve ilk çocuklarını bekliyorlar. Birkaç hafta sonra Ali'yi tekrar kontrol ediyorum. Annesinin evinde, iyileşme sürecinde ve yeni yüzüyle kendini daha rahat -ve kendinden emin- hissediyor. Gri bir kapüşonlu giyiyor ve sakal bırakmış, bunun için özür diliyor; çenesinin etrafı hala tıraş olamayacak kadar hassas. Biraz şiş görünüyor ama değişim çok açık: alt üçte birlik kısmının hatları daha belirgin. Sonuçlardan memnun olup olmadığını soruyorum. "Daha da ileri gidebilirdi," diyor kıllarını ovuşturarak. "Cerrahım daha tutucuydu." Ama daha iyi sonuçlar elde edecek olsa bile geri dönmezdi. Bana ameliyatın psikolojik etkisini hafife aldığını söylüyor. Zorlu birkaç hafta oldu. Son zamanlarda Looksmaxing forumlarında daha az zaman geçiriyor. "Forumdaki şeylerin yarısını gerçekten sevmiyorum," diyor. "Bir podcast dinliyordum, sunucu bu forumlarda nasıl bir hırsız gibi olmanız gerektiğine dair ilginç bir noktaya değiniyordu - tüm bilgileri çalıyorsunuz ve sonra topluluğu terk ediyorsunuz, böylece toksisiteye maruz kalmıyorsunuz... içeri girmeniz ve yararlı olan küçük miktarı alıp uzaklaşmanız gerekiyor." Öğrendiği her şeyden yararlanarak daha iyi görünmek isteyen erkeklere yardımcı olmak için bir danışmanlık başlatma planları var. Ali'nin artık bir yaşam koçu var. Bir de flört koçu. İkincisine daha önceki profil fotoğraflarını gösterdi ve koç onlarda yanlış bir şey göremedi, bu da güven vericiydi, ancak eşleşme eksikliğinin nedenini merak etmesine neden oldu. Gerçek dünyada daha fazla sosyalleşmek için sabırsızlanıyor. "Hobilerimi yeniden yapılandırmaya çalışıyordum çünkü ekran başında çok fazla zaman geçiriyordum," diyor. "Kendimi yeniden keşfetmeye çalışıyorum." Bana yakın zamanda gittiği bir drama dersinden bahsediyor. "Duygularımızı nasıl hareket ettiğimizle ilişkilendirmemiz gerekiyordu. Mesela, eğer baskınsanız belli bir şekilde yürürsünüz, belli bir şekilde konuşursunuz. Sonra elementleri de keşfettik... toprak, su, ateş. Ve affetmeyi." Ameliyatı nedeniyle dersleri askıya almak zorunda kaldı ama geri dönmeye hevesli. Will Coldwell Londra'da yaşayan bir gazeteci.


Ülkemizde futbol halen "erkek oyunu". Oğlan çocuklar bunu evde, okulda, mahallede top oynarken işitmeye başlıyor. Oyun kuralları itibarıyla nizami ya da gayrınizami darbelere maruz kaldıklarında, yere yıkıldıklarında, suratlarına, böğürlerine, pipilerine okkalı bir top yediklerinde, özellikle kendilerinden büyük çocuklar, Danyal Topatanvari naralanırlar: 'Erkek oyunu oğlum bu!' . Futbol oynamak, oyunu yönetmek, maç sonrası basın açıklamaları yapmak ve maçı hakkıyla izlemek erkek işi. Hegemonik erkekliğin alanı. Hegemonik erkeklik saldırganlık, fiziksel güç ve dayanıklılık, rekabet, rasyonellik, kontrol, pragmatik düşünce, kendini/duygularını ifade etmeme ve heteroseksüellik gibi kavramlarla tanımlanır. Kadınların ve hegemonik erkekliğin dışında kalanların futbolun dışında bırakılıyor hala; marjinalize ediliyor. Bunu sonucunda da hegemonik erkeklik kendisini futbolun ve tribünlerin doğal sahibi olarak konumlamaya devam ediyor. Bunu hegemonik kimliklerin yaratılmasına ve yeniden üretilmesine katkı yapan "stadyumun seslerinde" --küfürlerde, tezahüratlarda- de gözlemleyebiliriz. Oyuncuların, yöneticilerin, rakiplerin ve hakemlerin erkeklikleri eşlerine, sevgililerine, annelerine edilen edilen küfürler üzerinden sorgulanıyor. Onları aşağıladıkça kendileri kutsal hegemonik erkeklik mertebesine yükseliyor. Taraftarlar tuttukları takımın "adam gibi" oynamasını bekliyor. Tezahüratların önemli bir kısmında "karşı taraf" eşcinsellik çağrışımları ile küçük düşürülmeye çalışılıyor. Diğer sesler ise, tribünlere ait olmadıkları gerekçesiyle, ötekileştiriliyor. Örneğin, kadınların seslerini tarif ederken en çok kullanılan kelimeler "tiz" ve "çığlık". Erkek futbol taraftarların maçlar sırasında ve sonrasındaki çıkardıkları olaylara sık sık yer verildiğini görüyorüz spor basınında. Söz konusu haberlerde yer alan taraftarlar, stadyuma yürürken yoldan geçenleri taciz ediyor sahaya yabancı maddeler atıyor, meşale yakıyor, şişme bebek yakıyor, küfrediyor, tuvaletlerin aynalarını kırıyor. Hegemonik erkeklik değerleri çerçevesinde bir güç gösterisine dönüşen bu davranışlar genellikle erkeğin doğasıyla, hormonlarıyla açıklanıyor. Aynı sayfalarda yer alan kadın taraftar temsilleriyse oldukça farklı. Güzelliğiyle dikkat çeken, ofsayt kuralını bir türlü anlayamayan, hatta kimi zaman kendi tuttuğu takımın oyuncularını rakip takımınkilerden ayırmakta bile zorlanan, kafası karışık bayan taraftar en sık rastladığımız temsiller arasında. Genellikle öteki olarak temsil edilen bu taraftar stadyuma geldiğinde de küfürlerden, kalabalıktan, soğuktan, tuvaletlerin durumundan sürekli şikayet ediyor. Tezahüratları anlamaz, hatta duymakta bile güçlük çeker, stadyum kültürüne tamamen yabancı ama yine de, maç izlemekten farklı bir motivasyonla da olsa tribünlerde yerini almış. Ofsayttan ve genel olarak futboldan anlamayan kadın stereotipi reklam sektöründe de sıklıkla karşımıza çıkıyor. Bir reklamında tarifenin ne kadar ucuz olduğunu göstermek için seçilen senaryoda bir adam telefonda saatlerce kız arkadaşına ofsayt kuralını anlatmaya çalışıyor mesela. Bir başka reklamda beş erkek televizyonun önünde heyecanla maçı izlerken eşleri salonun diğer ucunda dedikodu yapıyor ve erkeklerin futbol sevdasından yakınıyor. Ülkemizde tablo buyken, bazı ülkelerde de, örneğin ABD'de, futbol neredeyse tamamen kadın oyunu, kız çocuğu sporu. Cinsiyet kalıpları ve rolleri nedeniyle toplumun bize uygun gördüğü branşlara yöneliyoruz. İyi haber: Dönüşüm başladı. Kızlar Sahada'yı mutlaka duymuşsunuzdur. Kız çocukları için futbol okulu, lise öğrencileri ve yetişkin kadınlar için turnuvalar, kız - oğlan karma gruplar için futbol ve sosyal gelişim kampları, spor kulüpleri, okullar ve firmalar için kurumsal eğitimler düzenleyen büyük bir oluşum Kızlar Sahada. Meslektaşım ve arkadaşım sosyolog Yağmur Nuhrat ile Kızlar Sahada üzerine etnografik bir çalışma yaptık. İki sene arka arkaya düzemledikleri turnuvaya katıldık ve AÇEV takımında biz de oynadık. Katılan kadınların %95'i daha önce hiç futbol oynamamış olduğunu gördük. Oyuncular, paydaşlar, hakemlerle derinlemesine görüşmeler yaptık; soyunma odası sohbetlerine dahil olduk. Sonrasında, ben gönüllü ve eğitmenler için hazırlanan Eğitici Eğitiminin içinde aktif olarak yer aldım. Türkiyeli ve göçmen kız çocuklarının birlikte futbol öğrendiği etkinliklere katıldım. Evet, halen kadınların futbol oynamak ile ilgili tereddütleri var. Erkekleşmekten, bacakların çarpılmasından korkuyorlar; neden futbol oynadıklarına dair soruları bezdirici buluyorlar. Ancak katılıyorlar, iş arkadaşları ile takımlar kuruyorlar; turnuvaya kadar halı saha kiralayıp antrenman yapıyorlar. Futbol oynayan kadınların da, kız çocuklarının da, karma futbol oynanan alternatif liglerin de sayısı her geçen gün artıyor. Banu Yelkovan gibi futboldan çok iyi anlayan kadınlar kız çocuklar için rol model oluyor. Kulüpler takım kurmak; sponsorlar desteklemek için adımlar atıyor. Futbol üzerinden yaratılan cinsiyetçilik, homofobi tepki çekiyor. Markalar içeriklerini kaldırmak, özür dilemek zorunda kalıyor. Yukarıdaki tablo dönüşüyor. Buna tanıklık etmek de sporun cinsiyetinin olmadığını savunan, herkesin onu heyecanlandıran, merak ettiği branşları denemesinin önündeki engellerin kalkması için mücadele veren bizleri çok heyecanlandırıyor. Bu yazı #GQyaz21 Summer of Sports sayısında yayınlanmıştır.


Yaptığı hareketle futbol dünyasının gündemine oturan Mourinho'nun bu hareketleri ilk kez yaşanmıyor. Daha önce de kavgaya kadar varan olaylarıyla gündem olan ünlü teknik adamın geçmişte yaptığı yaramazlıkları mercek altına alıyoruz. Geçtiğimiz yıl oynanan Manchester United-Tottenham karşılaşmasını 1-0 kazanan Jose Mourinho, maçın bitmesiyle kameranın kendisine doğru geldiğini fark etti. Kameraya karşı sus hareketi yapan ünlü teknik direktör maç sonunda bu hareketini neden yaptığını açıklamadı. Aldığı kötü sonuçlardan sonra basına bir tepki vermek için yaptığı tahmin edilen hareket futbol efsaneleri arasına girdi. Porto'da hem Avrupa Şampiyonu hem de Portekiz Ligi Şampiyonu olan Jose Mourinho, görevinden ayrılarak Chelsea'nin başına geçti. İlk basın toplantısında hiç de mütevazi olmayan Mourinho, basına karşı şu sözleri söyledi; Ben özel biriyim. Ukalalık olarak algılamayın ama ben bir Avrupa Şampiyonuyum ve özel biriyim. Mourinho, Real Madrid'in başında yer alırken Barcelona ile oynanan bir maçta yine gündem yaratacak bir olaya imza attı. Maçta yaşanan tartışmaların arasında Barcelona yardımcı teknik direktörü Tito'nun gözüne parmağını sokan ünlü teknik direktörün bu olayı yine unutulmazlar arasında yer aldı. Chelsea'nin başındayken beraber çalıştığı takım doktoru Eva Carneiro'nun futbolu bilmemesinden yakınan Mourinho, bir maç sırasında Hazard'ın sakatlanmasıyla hemen sahaya giren Carneiro'ya tepki gösterdi. Bu maçın sonunda takım doktoru işinden kovuldu. Çok yakın bir zamanda oynanan Chelsea-Manchester United maçının son dakikalarında 2-1 üstün giren Jose Mourinho'nun takımı United, son dakika da yediği gol ile maçı berabere tamamladı. Chelsea'nin teknik direktörü Maurizio Sarri'nin asistanı Marco Ianni son dakika golünden sonra Mourinho'nun önünde sevinmeye başladı. Çileden çıkan ünlü teknik direktör güvenlik görevlilerinin araya girmesiyle olayı daha fazla büyütmedi. Aslında aralarından su sızmayan bu ikilinin arası geçtiğimiz haftalarda bozuldu. Pogba bir maçın sonunda verdiği demeçte Manchester United'in atak yapması gerektiğini dile getirmişti. Otoritesinin sarsıldığı düşünen Mourinho, Pogba'yı takım kaptanlığından alarak ünlü futbolcuyu cezalandırdı.


Baba birlikte geçirilecek saatleri özel kılacak tüm hazırlıklarını tamamlamış, camda kızını beklemektedir. Kız uzaktan görünür. Kaba sakallı, kıllı, rasta saçlı bir adamla el ele! Baba için flashback'ten başka bir seçenek kalmamıştır. Ama kızı bu akşam gecikti. Bir saat önce birazdan geleceğini söylemişti. Yola bakan camı açtı, kızı uzaktan gördüğünde yemeğin son rötuşlarını yapıp sıcak servis etmek istiyordu. İkici sigarayı, birincide vuramadığı elektrik direğine iki parmağıyla nişanlarken kızı yolun ucundan göründü. Direği ıskaladı. Çünkü kızının yanında bir adam vardı! Nefessiz bakakaldı. El eleydiler! Bir gün olacağını düşünmüştü ama başına gelince gerçeklerin ağırlığını hissetti. Yaklaştıkça adam daha net görünmeye başladı. Yumruk yemiş gibi oldu. Adam rasta saçlı! Palmiye gibi! Kocaman sakallı. Nefret ettiği, dizinin hemen altında biten pantolon giymiş. Belinden çıkıp, kıçına doğru giden bir zincir sarkıyor. Kaba sakallı, kıllı, çok esmer! Minicik, birtanecik kızının elini ayı gibi tutmuş bir de! Midesi, bitirildikten sonra buruşturulan bir meşrubat kutusu gibi duruyordu. Durdu. Zorda kalmış senaristlerin başvurduğu yola çıktı: Flashback! Hatırladı. 17 yaşındaydı. Şirin, tatlı bir sevgilisi vardı. Sevgili dediyse, o yıllar birkaç saniyelik el ele tutuşmanın tarafları sevgili sayılırdı! Kız o zamanın en havalı semti Nişantaşı'nda kocaman bir dairede oturuyordu. Hem annesi hem de babası arabalı birkaç aileden birinin kızıydı. İkisi Cuma günleri Maden Fakültesi'ndeki senfoni orkestrası konserlerine, cumartesi ve bazen pazarları Spor Sergi'deki basket maçlarına giderlerdi. Hafta içi pek görüşmez, telefonda konuşurlardı. Telefonu genellikle kızın annesi, bazen babası açardı. Kendisini hiç görmemişlerdi. Ama telefondaki dublaj sesi ve memur çocuğu Türkçesi ikisini de etkilemişti: İyi akşamlar efen'im, ben şu, rahatsız ediyorum ama eğer müsaitse...ile görüşmem mümkün mü acaba? formülü o yaş gençlerinden beklenmeyen bir düzgünlüktü. Babası bu detaylı talepten hoşlanmıştı. Bu çocuk pek yamandı! O akşam evde misafirleri olduğunu söyledi, kızının kapıdan alınıp kapıya bırakılmasını özellikle istedi. Oğlan konser günü tam söylediği saatte kapıyı çaldı. İçeriden misafir uğultusu geliyordu. Zili çaldı. Bond erkeğini bekleyen anne, gençliğinden kalma gülümsemesiyle kapıyı ardına kadar açtı. Hemen kapattı. Araladı. Gözü görünecek kadar: Evet? genç oğlan her zamanki dublaj sesiyle kendini tanıttı. Kapı kapandı. Anne bağırarak kocasını çağırdı. Kapı tekrar açıldı. Baba ve arkasında siper almış, kocasının omzunun ucundan görünen anne, çocuğun ayak parmaklarından tepesine, saçlarından yere kadar kocaman gözlerle baktılar. Baktılar. Ses çıkarmadan. Çocuk her günlü kıyafetiyle gelmişti. Yaz-kış çıkarmadığı saboları, dizine kadar gelen, güve delikli, rengi atmış kazağı, o zamanlar pek revaçtaki duffle coat'u çalınmış olduğu için kapüşonlu tek giyeceği olan bornoz, ham derileri kesip yorgan iğnesiyle diktiği eğri büğrü deri açnta, 1 liraya Japon pazarından aldığı, her saniye vuruşunda, yerden mısır alırmış gibi yapan tavuk da barındıran, boynuna asılı çalar saat, beline yaklaşan saçlarıyla bir karış sakalını iki koltuk altında düğümleyen yeşil ve kırmızı iri boncuklar! Kızın anne ve babasının gözündeki Bond imajı taş sıçramış araba camı gibi önce çıtır çıtır bir baştan bir başa çatladı, sonra büyük bir şangırtıyla koridora, merdiven boşluğuna dağıldı. Kızları o an tatlı bir gülümsemeyle geldi. Çok şıktı. Babası daha önce izin vermiş olduğu için kendini affedemiyordu. Son çaba: Kızım kar yağıyor. Çıkmasan? çok geç. Apartman kapısından çıkarken kız yukarı el salladı. En üst katın camlarından sarkan, hiç ses çıkarmadan çocuğa yiyecek gibi bakan çok süslü misafir kadınlardan sadece biri kıza ürkekçe el salladı. Konser harikaydı. Tam çıkarken kızın anne-babasının kapıda beklediğini gördüler. Lüks arabalarının camında buğudan bir süredir bekledikleri anlaşılıyordu. Elbiseleri değişmişti. Belli ki evdeki misafirleri hemen göndermiş, buraya koşmuşlardı. Daha vedalaşamadan, kızı ellerinden tutup arabaya tıktılar. İki sevgili bir daha da hiç görüşmediler. Karşılaşmadılar.


Baba, karşısında oturan dar kafalı adamlara bulduğu akılcı çözümü anlatamadığı sıkıntılı bir toplantıdaydı. Ama küçük oğlunun okuldan gelen telefonuyla iş dünyası sıkıntılarını bütün hafta sonuna yayacağını henüz bilmiyordu. Baba zor toplantının ortasında telefonu kulağına götürüp en sessiz sesiyle, sinir ve merak içinde Efendim dedi. Karşısından minik oğlunun sesi geldi. Toplantı fazlasıyla gergin geçiyordu. Karşısındaki adamların ne kafa yapısı ne de zekaları anlatılanları takip etmeye yetiyordu. Onlarca yılın gri hücre katliamından damıtılmış, bugüne kadar görülmemiş, net çözümü ortaya koymuştu. Karşısındaki at gözlüklü, cahil, Spiderman'in büyükdedelerinin kapladığı kafalar karşısında, taharet Niagara'ları senfonileri bestelemeye çalışan ter içindeki baba, sesi kapalı telefonunun masada attığı parendeleri fark etti. Aynı sabit numara dördüncü defa arıyordu. Karşısındaki, iki kapı ve üç pencereye kolaylıkla hammadde olarak tomruk, zaten daha önce birkaç kere söylemiş olduğu güdük eleştirilerini kendi adamlarına anlatırken, baba telefonu kulağına götürüp en sessiz sesiyle, sinir ve merak içinde Efendim dedi. Karşıdan minik oğlunun sesi geldi. Okulun sekreterini nasıl olduysa ayarlamış, arıyordu. Genelde dünya yıkılmadıkça aramaz, aramaya kalkışsa okul izin vermezdi. Ne oldu? Baba ses tonunu düşürememişti, tomruk konseyi ona baktı. -Baba senden bir şey isteyebilir miyim? -Başına bir şey mi geldi? -Öyle sayılır. Babanın gülümsemesi dondu. Yüzü düştü. Veletler birazdan gelecekler ve bütün hafta sonu onda kalacaklar! Hafta sonunun tamamı öldü. Bekar olmanın iki güne sıkıştırılmış nimetleri de uçtuuu, gittiiii. Halbuki ne zorluklarla milimetrik ayarlamalar yapmış, kişiye özel programları en ince detayına kadar planlamıştı. Kader! Elini, kaldığı yerden alıp başına destek yaptı ve fizik olarak birkaç çay servisi turu daha sürecek, sonuç alınmaz toplantıya geri döndü. Hiçbir zaman keresteye bile dönüşemeyeceklerini düşündüğü tomrukgilleri geçirmek üzere beklenen asansörün kapısı açılır açılmaz, arenaya fırlayan, sağı solu iple bağlanıp sıkılmış boğa misali iki dana dışarı fırladı. Birlikte babanın üstüne atladılar. Bunu beklemeyen baba yere yuvarlandı, danalar da üzerine. Yüzlerine bir gülümsemeyi çengelli iğneyle bile iliştirmekten aciz tomrukgiller asansöre binerken, Çocuklar işte, özlemişler, görüşmek üzere... falan demeye çalıştı. Asansör kapısı, başlarıyla selama benzer hareket yapan kenef suratların üzerine kapandı. -Rezil ettiniz beni! -Boşveeeer, sen alışkınsındır. -Çüş! Yaptığı işin düştüğü mertebenin, bit kadar çocuklar tarafından bile biliniyor olması mı yoksa hala tahammül ediyor olması mı daha kötüydü, bilemedi. Gençlerin girişimci olması konusunda yaptığı çalışmaların bu kadar erken, bu kadar büyük sonuç vermesi getirmesini görünce Ali Sabancı'nın başarısına şapka çıkardı.


Senden nesli tükenen kutup ayıları ile empati kurmanı beklemiyorum. Bu sefer başka bir teklifim var. Bir an için ne olduğunu düşünme, umursama bütün bu olanları. Gelecek için kaygılanmayı bırak ve keyfini çıkar yaşamın. Ekmek elden, su gölden demiş atalarımız. İstediğin gibi ye, canını hiç sıkma. Dert etmeyi bırak. Izdırap çekmemelisin. Anı hissetmelisin. Yapabilirsin! Aşırı sıcaklardan yere düşmeyen elmayı bulana kadar kendinin efendisi olabilirsin. Kasırgaların bataklığa çevirdiği topraklardan gelen çekirgeler ihtiyacın olan ekmeği yiyene kadar uyuyabilirsin. Uzaklardan gelmeyen, neden olduğu umursanmayan silah sesleri uyandıracak seni. Göldeki su kuruyup, yıkamak istediğinde kendini hatırlatınca endişelenebilirsin. Ama çok değil! Çünkü biraz daha para verirsen, eskisi gibi yapabilirsin. Nefes almana izin vermeyen gökdelenlerin kaçıncı katında olursan ol, yağan yağmur seni rahatsız edecek. Pencereyi kapat, perdeyi kapat. Şimdi güvendesin. İşsizlik hayat pahalılığı, salgınlar, nesli tükenen canlılar, hepsi perdenin arkasında. Yani senden uzakta. Doğanın anlamı kaçmak olsun senin için. Arkadaşların gittiğin tatil, kamplar, ailenle yaptığın pikniklerin yerlerinde kurak, çorak, bataklık görebilirsin. Lütfen üzülme. Biraz uzakta aynısını yine yapabilirsin. Belgesel izlemekten sıkılırsan, hayvanat bahçelerini gez. İnsan yapımı buz kalıplarının içinde serinleyen ayıları selamla, klimaların altında uyuyan Aslan Kral'a seslen. Ne söylediklerini zaten anlamayacaksın, o yüzden umursama. Hatta mutlu ol onlar için. Milyonda bir de olsa, rahatlıkları için keyif al, destek olmak için bol miktarda bağış bırak. Bir sonraki ziyaretine kadar gördüklerini unutabilirsin. Haberlere bakmana gerek yok. Buzdolabın, cüzdanın ve arabanın deposu dolu. Bazen ağzına kadar, hınca hınç dolu. Stadyumlar, okul çıkışı metrobüs durakları hafta sonu restoranları gibi tıklım tıklım dolu. Amazon ormanlarında çıkan yangın, evinin bahçesine gelene kadar umursama, sahte aynaların önünde ne kadar büyük olduğunu düşünerek. Bırak kutup ayıları için kaygılanmayı, onlar senin için kaygılanana dek. Bu teklif başka teklif; Görme, duyma, koklama yaklaşmakta olan şeyi. İlla heyecanlanmak istiyorsan; görme, duyma, koklama yaklasmakta olan tehlikeyi. İzledigin filmde dunyayi yok edecek göktaşını düşün, kurtulacak dünya. Daha önceki filmlerde kurtulmuştu başı derde giren dünyayı her zaman bir kahraman kurtarmıştı. Cayır cayır yanarken ormanlar, kahramanlara ve yangın söndürme uçaklarına güven, kılını yalnızca kendi rahatın için kıpırdat. Olsun bu da başlangıç olabilir. Belki bu rahatlığın ne olduğu esinti diğerleri ile birleşir. Sonra büyür, çoğalır ve yayılır ve kocaman bir kasırgaya dönüşür. İstemesen de kendini içinde bulduğun kasırga ile ne yapacağını sor şimdi kendine. Dur, dur... Daha çok erken. En iyisi şekerli bir şeyler ye. Kahramanlar bir yolunu bulacaktır, çünkü hep buldular. Reklam arasında ya da bölüm sonunda sen istemesen de kutup ayıları bulacak seni. Belki çoktan buldular, ya da bulmaları an meselesi. Nesli tükenen kutup ayıları seni bulduğunda senin için, olduğun durumla empati kurmak için geldiklerinde koş! Yaşamı kurtarmak için koş! Ya da Gezegen B'deki yazlığına koş! Boşver şimdi, düşünmene gerek yok. Yolda karar verirsin. Yık perdeyi, fırlat mouseu, kır televizyonu, çık dışarı, Her zaman geçtiğin yollardan bir daha yürü, Belki kimse sana iyi şanslar dilemedi,


Pandemi ile birlikte, işe gitme, spor yapma, arkadaşlarımızla sosyalleşme, tiyatro izleme hallerimiz gibi, cinsel karşılaşmalarımız, aşk ve cinsellik hallerimiz de değişti. Bunda kısıtlamaların, yasakların, kapanmaların etkisi de var, ihtiyaç listelerimizde yaptığımız güncellemelerin de. Çoğumuz için güvende olma/güvenlik, bir başka değişle, virüsü kapmama, listebaşı olurken, hareket, oyun gibi, sevgi ve cinsellik de sıralamada alt sıralara iniverdi. Tam anlamıyla güvende olmak için kimseyle görüşmemek gerekiyordu. Buna aplikasyonda tanışacağımız yeni insanlar da, işe gidip gelen, ailesini ziyaret eden partnerimiz de dahildi. Bazılarımız sevgi ve/ya da cinsellik ihtiyaçlarını karşılamak için güvenlik riskleri aldı. Bu riskli davranışların öncesinde ve sonrasında da tedirgin, endişeli, korkmuş hissetti. Bazılarımız ise güvenlikten hiç ödün vermeden sevgi ve cinsellik ihtiyaçlarını karşılamayı tercih etti: Zoom'da karşılıklı yemek yedi, film izledi, yeni dijital seks araçları keşfetti, iki parçadan oluşan ve uzaktan kumanda edilebilen seks oyuncaklarıyla gerçek zamanlı deneyimler yaşadı. Genel olarak evlerimizde geçirdiğimiz bu süreçte sevgiyi, aşkı, cinselliği, nerede, nasıl, kiminle/kimlerle yaşamış olursak olalım, bir bakıma, eşitlendik. Hepimiz konfor alanlarımızın dışına çıktık. İkilemler yaşadık, risk hesapları yaptık. Bu hesapların ardından ise tercihler ve vazgeçişler geldi. Şimdi tüm bu yaşananlara, yaşadıklarımıza başka bir açıdan bakmayı deneyelim. Tinder 29 Mart 2020 günü rekor sayıda (3 milyar) swipe gerçekleştiğini açıkladı. 2020'de uzaktan sosyalleşmeye imkan veren çok sayıda oyun ve uygulamala da satış, indirme rekorları kırdığını açıkları. Dünyadan ve Türkiye'den çok sayıda basılan Covid partisi haberi duyduk, izledik. . Tüm bu veriler, haberler, hikayeler gösteriyor ki, bu yıl boyunca, farklı ve yeni deneyimlere alan açtık. -Pandemiye rağmen değil, pandemi sayesinde yeni beceriler geliştirdik, büyüdük. -Yalnız kaldık. İhtiyaçlarımızla, karşılanmadıklarında hissettiğimiz duygularla bağlantı kurduk. Neyin, kimin bizim için gerçekten vazgeçilmez olduğunu anladık. - Belki fiziksel olanın çok ötesinde bir bağla bağlı olduğumuz biri olduğunu fark ettik ya da yanında çok yalnız hissettiğimiz bir insanla aynı mekanı paylaştığımızı... Son söz niyetine: Pandemiyi ve bizi zorlayan, konfor alanımızdan çıkaran tüm durumları bir büyüme fırsatı olarak görebilmekte yatıyor galiba işin sırrı. Bu yazı özelinde düşünürsek de, yeni tanışma, flört etme, paylaşma, birbirini yaşama, cinsellik deneyimlerine alan açma fırsatı olarak görebilmekte.


Bazı şeyler yolunda gitmiyor; iklim değişiyor, hem de her yerde. Türkiye'de şubat ayında hava sıcaklığı 24-25 dereceydi ama haberler sağanak sel, fırtına, yıldırım uyarıları yapılıyor. Himalayalar'dan bir buzul koptu ve baraj gölüne düştü. Sel yüzünden mega baraj saniyeler içinde yıkıldı. Yüzlerce kişi öldü. WWF, yapılan analizler sonucu Türkiye'deki 10 şehirde su kıtlığı olduğunu ve şehirlerde yaşayan insanların su bulmasının güçleşebileceğini söyledi. İklim değişikliği beraberinde başka sorunları da getiriyor. Sorun çarpanı gibi düşünün. Yiyecek sorununu, su sorununu, işsizliği, savaşları ve göçleri hızlandıran bir çarpan... İnsanlar için de durum böyledir; güzel bir havada, temiz su içip, sağlıklı yiyecekler yediğiniz zaman sağlıklı olursunuz. Her şeyden önce sağlıklı olmak mükemmel bir şeydir. O nedenle her önce sağlıklı olmayı istemeliyiz. Hem kendimiz hem de gezegen için... Bunun için de iklim değişikliği ve beraberinde gelen diğer sorunların çözümüne dair istekli olmak, aktif olmak gerek. Nereden başlamak istiyorsanız başlayın. İsterseniz annem gibi çöpleri ayrıştırın, isterseniz Elon Musk gibi karbon yakalama teknolojisi geliştirene 100 milyon Dolar ödül verin. Karbon iklim değişikliğine neden oluyor, ayrışmayan atık kıyıya vuran balinaların karnından çıkıyor. Yani çeşit bol. Ben arkadaşlarımla birlikte iklim değişikliğini gündemde tutmak için etkinlikler düzenliyorum. Yurtdışındaki iklim aktivistleriyle röportaj yapıyorum. Radyo programım var. Yazı yazıyorum. Çöp ayrıştırma konusunda anneme destek oluyorum. Elon Musk'ı takip ediyorum. Harcayamadığım harçlıklarımla kripto para alıyorum. #ETH'de heyecan büyük. #ADA'da iklim değişikliği ve yenilenebilir enerji ile alakalı ilginç projeler var. Özetle: Bu sorun nasıl çözülür? diye düşünmeye devam ediyorum. Zaten düşünmeye başladığınız zaman ilk adımı atmış oluyorsunuz. Ama harekete devam edip değişmek de gerek. Çöpleri ayrıştırmak da, karbon yakalayan projelere ödül vermek de yetmeyebilir. Çünkü iklim değişikliği düşündüğümüzden çok hızlı ve artarak devam ediyor. Her geçen gün daha fazla tüketiyoruz, daha fazla atık çıkarıyoruz. Fakat pandemi ve iklim krizi bir yandan değişim için bir fırsat doğduğu fikrine de işaret ediyor. Her ne kadar Krizi fırsata çevirdi sözü kulağa biraz kötü gelse de bu sefer iyi anlamda kullanabiliriz. Çünkü her şey yolundayken; kimsenin bir değişiklik yapmak için sebebi olmuyor. İşler düzelince kaldığımız yerden oyuna devam etmek de kolay. Ama bir şeyleri düzeltme şansımızı kaybetmemek için pandemi koşullarını atlattığımızda kirletmeye ve tüketmeye devam etmememiz, değişmemiz gerekiyor. Sevmediğimiz kişilerin ve canlıların bile iyiliğini düşünmek gerçekten bir şeyleri değiştirebiliyor. Rakip ekibi kaybetti diye üzülün demiyorum ama her zaman yaptığımızı yapmaya biraz ara verebiliriz. Nasıl ki Mustafa Kemal Samsun'a çıkışıyla, Martin Luther King'in özgürlük yürüyüşüne başlamasıyla bir şeyleri değiştirdiyse, evdeki çöpleri ayırarak ve iklim değişikliği hakkında konuşarak da bir şeyleri değiştirmek mümkün.