Gazetelerde görürsünüz; Şunu yapmaya yarayan gen bulundu, Meğer bunun da geni varmış... Uzun yaşamın, çapkınlığın, sadakatin, yumuşak başlılığın, sertliğin hatta sevimsizliğin... Hepsi DNA'yla izah edilmeye çalışılıyor, biliyorsunuz. DNA, atalarımızdan bize geliyor, insanlığın bin yıllardır gelişen ama bir yandan da belli bir temel üzerinde yükselen yanını hatırlatıyor bize. Yani hem sürekliliği hem de geleneği. Hem kökeni hem değişimi. Tuhaf olan, her şeyin kendi yaşam dönemimize sıkıştığını zannetmemiz. On binlerce yıllık süreci on yılda yaşıyormuşuz gibi. Mesela sakal... Üç yıldır sakal bırakıyoruz diye, onu yeni keşfettiğimizi sanıyoruz. Halbuki biz yeniyiz; eski olan dünya. Erkekler de kadınlar da on binlerce yıldır dünyada dolanıp duruyor ve kendilerini geliştiriyor. Genlerimizin bizi getirip bıraktığı bir yer var. Bugünün kısa pantolonları, biçimli sakallarıyla bunu karşılaştırmaya gerek yok. Bakın da öğrenin çocuklar, 'cool' budur! Robert de Niro ve Anne Hathaway'in başrolleri paylaştığı 'Stajyer' geçen yılın en iyi komedilerindendi. Filmin tek marifeti Hollywood'un güldürürken hafiften duygulandıran, hem akıllı hem dozunda saçma, ama hep ferahfeza, doksan dakikalık formülünü iyi uygulaması değildi. Film, ufak ufak yitip gitmekte olan bir erkek kuşağını şimdiki erkeklerle karşılaştırarak bir tavır da koyuyordu. De Niro'nun canlandırdığı 'Ben' şu an pek ortalarda görünmeyen bir ekolden geliyordu. Sosyal medyanın neye benzediğinden belki ancak haberdar ama Facebook nasıl kullanılır bilmeyen, işe grand tuvalet gelmekten başka bir seçenek görmeyen, her sabah tıraş olan, ofiste karşılaştığı insanlara selam veren, sohbet eden, eski kasa bir adam... 74 yaşındaki, güngörmüş bu adam, 'yaşlı ve tecrübeli stajyer' programı çerçevesinde girdiği start-up'ın kurumsal, onun patronununsa duygusal sorunlarını çözüyordu. Hep bildiği, yapageldiği işi yaparak. Yani o 'eski usul' erkeklerden biri olarak... Filmin de sık sık üzerinde durduğu ilk işaret gibi, örneğin takım elbisenin cebindeki mendili kullanarak... Filmde De Niro, bunun sümkürmek için olmadığını anlatarak bir 'gusto' dersi veriyordu. Hollywood'un görgü öğreten ender sahnelerinden birinde, onun o mendili esasen ağlayan ya da gözleri dolan bir kadına uzatmak için taşıdığını öğreniyorduk. Hathaway'in canlandırdığı Jules ise, De Niro'nun karakteri Ben'in bu eski tarz centilmen hallerinden bir evlat gibi etkilenirken, çevresindeki erkeklerde neyin 'eksik' olduğunun farkına varıyordu. Böyle olmamalı. Neyse ki cevaplar var. Hem de DNA'da. Cary'nin başka hiç kimseyle karıştırılamaz profilini kapıda gördüğümde, bayılacağımı düşündüm. Parlak yakalı smokini, hafifçe beyazlamış saçları ve zarif hali nefesimi kesmişti. Ekrandan az önce çıkıp gelmiş gibi görünüyordu: Bir rüya gerçek olmuştu. Bu tanışma hadisesi Benim diyen erkek için epey malzeme barındırıyor. Cary Grant'ten birinci ders ilk tanışma anı için: İyi giyinme, özgüvenli durma... Daha ağzını açmadan avantaj sağlıyor. İkisinden harmanlanabilecek bir üçüncü ders daha var aslında: Herkesin peşinde koştuğu o 'efsane' erkek; atletik yeteneklerden ve sürekli aksiyondan ibaret değil. Özgüven ve iyi bir izlenimle başlıyor; gustoyla, görgüyle ve yaşama sevinciyle noktayı koyuyor. Madem Cary Grant dedik, aynı dalga boyunda devam edelim. O eski güzel filmlerin en güzel detaylarından birine, şapkalara gidelim. Erkekler o dönemlerde dışarıya şapkasız çıkmazdı. Boşuna değil; güzelliği bir yana avantajı çoktu şapkanın. Bir dirhem kumaş bin ayıp örtüyordu. Halen de öyle. Ne tür 'ayıplar'? Bir defa, seyrek saçlar şapkayla dert değil. Karışık, yağlı, karman çorman saçlar da. Kışın sıcak, yazın serin tutan da şapkadır; ufka bakarken siper olan, zalim güneş altında gölge veren de. Her şeyden evvel tarza tarz, stile stil katan da şapka... Bir düşünün, onu çıkarıp selam verirken de üslubunuz zenginleşir; hiçbir şey söylemeden, sessizce alıp giderken de. Dahası var; hakkıyla taşıdığınız iyi bir şapka sizi bir 'marka' haline getirir. Frank Sinatra, Şapkanızı kaldırın; edası açısındadır demiş. Çok basitçe koymuş meseleyi ortaya yani. Yeterli. Bir başka örnek: Neil Gaiman'ın 'Anansi Çocukları'nda, başkahraman Şişko Charlie, aksiyona ancak bir fötr şapkayı doğru dürüst takmayı öğrendiğinde girişebiliyordu. Bunu da kendi kökenlerine, kendi DNA'sına dönerek, babası gibi şarkı söyleyerek yapabiliyordu. Erkeklerin DNA'sında şapka var... Hep oldu. Tarihe tuhaf, şapkasız bir çağ olarak geçecek son elli sene hariç. Peki neden? Şapka neden birdenbire gözden düşmüştü? Neden artık başımızın üzerinde yeri yok? Bunu kimse bilmiyor. Uygulamalı dersler: Buluta, yaprağa, ağaca sorduk! Bir kayıp sanat olarak doğanın işaretlerini okumak... Kendini 'doğa seyrüsefercisi' sıfatıyla tanıtan İngiliz yazar Tristan Gooley bu sanatın sanatçısı işte... İki yıl evvel yayımladığı kitabı 'The Lost Art of Reading Nature's Signs'ta da neleri kaybettiğimizi detaylarıyla anlatıyor. Bu pratik bilgilerin elbette erkek-kadın ayırmadan herkese faydası var ama 'kaybedilen' bir şeyden söz ediyorsak madem, bu mağlubiyeti evvela bin yıllar boyu dışarıda olmakla, avlanmakla, eve et ve ekmek götürmekle övünen erkeklerin hanesine yazmak lazım. Bunlar DNA'da vardı. Dahası, 'ideal' erkek, ideal insan olma yolunda, doğada nasıl davranacağını bilmek de lazım zaten. Hatta şimdi seyahatlerimizde 'az bilinen yol'a, ücra coğrafyalara her zamankinden fazla saptığımız için bu bilgiler ziyadesiyle faydalı. Bir ağacı pusula olarak nasıl kullanabilirsiniz? Birçok yolu var; en etkililerinden biri 'tik etkisi'. Ağaçların güney tarafında daha çok dal bulunur; yine güneydeki dallar yatay büyümeye meyilliyken, kuzey tarafındakiler daha diktir; bu şekilde 'tik atılmış' gibi bir görüntü verirler. Sadece yapraklara bakarak yönünüzü tayin edebilir misiniz? Kuzeye bakan yapraklar güneye bakanlara göre daha büyük ve koyudur. Gökkuşağının renklerinde hangi sırlar gizli? Size havanın iyiye mi kötüye mi gideceğini gökkuşağı nasıl anlatır? Çok kısa ve özlü bir bilgi verelim: Bir gökkuşağında kırmızı hakimse büyük yağmura hazırlanın. Bulutları gerçekten anlıyor musunuz? Örneğin genelde dost canlısı görünen kümülüs bulutlarının, yola çıkıyorsanız sizin için pek iyi niyetli sayılmayacak birtakım yakın arkadaşları vardır: Kümülüs kongestus ve kümülüs kastellanus. Tatlı, şirin bir koyun gibi görünen bu bulutlar, giderek büyüyorsa durum ciddiye dönmüş olabilir. Mevzuyu anlamak için bulutların üst ve alt kısımlarına bakın; aşağısı düz, üstü karnabahar gibiyse sorun yok; üstü ufak altı şişkinse kamp yapma planınızı bir süreliğine gözden geçirin; büyük yağmur geliyor. Yıldızlarla yön tayin ediliyor tamam da; onlara bakarak zamanı da öğrenmek mümkün mü? Evet, Büyük Ayı ve Kutup Yıldızı'nı kullanarak kendinize bir yıldız saati kurabiliyorsunuz. Peki Ay'a bakarak yönümüzü bulabiliyor muyuz? Bunun birçok yolu var; biri şu: Kuzey yarımküredeyseniz, hilalin iki ucunu birleştirip, ufkunuza çektiğiniz hayali çizgi kabaca güneyi gösterir. Bir başkası: Dolunay o günkü gün batımının tam aksi yönde doğar. Hayvanların hareketlerini nasıl yorumlamalı? Elbette mantığımızı kullanarak. Örneğin kuşların bir ağaçtan havalanma yönü, o ağaca yaklaşan başka canlıların tam zıddını gösterir; bu basit. Ama esas kuşları dinleyerek o ortamda neler döndüğünü ya da döneceğini anlayabiliriz. Kuşlar haberleşir; her ötüşleri bir nevi konuşmadır. Yakınlarda bir yırtıcı olduğunu da onlardan öğrenebilirsiniz, havanın değişeceğini de. Bahçenizde bulacağınız daha tanıdık türlerin sesleri dikleşiyorsa en azından onlar adına bir tehlike var demektir. Kızılgerdanın 'tıktıktıktıktık' diye giden ötüşü, saksağanın makineli tüfek gibi 'rakarakarakararak'ı birer alarm zilidir. Mad Men'in bir bölümünde, Pete Campbell'in evde verdiği partide mutfaktaki lavabonun bozulduğunu gördük. Campbell uğraştı uğraştı beceremedi ve sonunda aksiyon adamı Don Draper devreye girdi: Gömleğini sıyıran Don, tahmin edeceğiniz üzere bu işin altından da kolayca kalktı ve çevredeki kadınlardan Oooo Süpermen! iltifatlarını aldı. Bu, o kadar önemsiz bir şey sayılmaz. İnsan kendine itiraf edemese de, bu tip anların hazzı için yaşıyor. Bir aksaklığı hakkınca düzeltmek ve ardından iltifat almak için. Nereden baksanız, bir tatmin vesilesi... Don Draper için bile böyle bu. Erkekliğin kitabını yeniden yazmaya gerek yok; zaten yazılmış. Üstelik tarih boyunca üzerine düşeni yapan, halden vazife çıkaran, olduğu gibi davranan ama en önemlisi kendisini geliştirmeye çalışan erkekler tarafından. 'Art of Manliness, Classic Skills and Manners for Modern Men - Erkeklik Sanatı, Modern Erkekler İçin Klasik Beceriler ve Yöntemler' kitabı, adı üstünde, eski usul bu yolları, taze nüfusa anlatmak için var. Bazılarına burada yer veriyoruz. Bir kravatı doğru dürüst bağlayın. En basiti 'dörtlü düğüm' ama 'kent düğümü, 'yarım Windsor', 'çifte Windsor'u da öğrenin. Doğada ateş yakmayı bilin. Bonus bilgiler: Doğru odunu seçmek, elde kibrit-çakmak vs. yoksa doğru kavı bulmak ve akla ilk gelen şey olmasa da, doğru istifi yapmak. Ayakkabılarınızı güzelce parlatmayı öğrenin. Bez ayakkabılarımızla da mutluyuz ama her ortamda geçmiyor onlar, kundurasız gidemeyeceğiniz yerler öncesinde lostra bulamayabilirsiniz; o bezi, o cilayı ve o fırçayı kullanmaya alışın. Yılan ısırığını tedavi etmeyi öğrenin. Siz yine de bu işi doktora havale etmenin bir yolunu bulun. Doğada bir başınaysanız, durum değişir tabii. Bu anlarda kumanda sizdeyse soğuktan donmaya karşı çareleri de bilmelisiniz, güneş çarpmasına karşı olanları da. Kendi kendinize tıraş olun ama tıraş makinesiyle değil. Batı'da Aman, düzenli olarak berbere gidin de deniyor. Neyse ki hepimiz berber bilen bir gelenekten geliyoruz. 'Paralel park'ı becerin. Arabayı herkes sürüyor, dört teker ayağımızı yerden kesiyor zaten; şehir denen cangılda iki dakikada o iki aracın arasına sıkıntısız -ve kimseye de sıkıntı vermeden girebiliyor musunuz, mesele şimdi o. Bir nevi 'survival'. Mangaldan anlayın. Sıkıntı yok, zaten ata sporumuz. İlkyardım bilin. Her zaman ihtiyaç olabilir; hele kalp masajına, unutmayın, kalp masajı ritmi ile Bee Gees'in 'Stayin' Alive' şarkısının ritmi birbirine benziyor, yardımı olacaktır. Bir başka acil müdahale bilgisiyse boğazına bir şey kaçması suretiyle nefessiz kalan bir insanı kurtarmak için gereken 'Heimlich Manevrası'; manevranın yetişkinler ve bebekler üzerinde nasıl kullanıldığını öğrenin. Kendi söküğünüzü dikin, düğmenizi de. Yoksa bir gün bir toplantı öncesi, elinizde kopmuş düğmeyle bir otel odasında kalıverirsiniz; ütü yapmayı kıvırmanızı da hararetle tavsiye ederiz. Çevrenizdekileri, o yeni gömlekteki kat izi kadar rahatsız eden az şey vardır mesela. Odun kırın! Kamp ateşinden bahsetmiştik hani; işte bunun için malzemeyi de siz sağlayın. Hem bir odunu iki düzgün parçaya ayırmanın verdiği haz çok az şeyde var. Patlayan lastiği değiştirin. Çok zor değil, üstelik çok da havalı. Kendinizinkini değiştirirseniz, çekici beklemezsiniz; başkasınınkini değiştirirseniz hayır duası alırsınız. Bir bebeğin altını değiştirmeyi becerin. Birincisi, gerçekten kolay; ikincisi, saadet puanları hanenize gürül gürül akacak. Doğada yönünüzü bulun. İster Google Map, ister eski usul pusula, ister ağaca buluta bakın ama kuzeyi, güneyi saptamayı öğrenin. Takım elbise giyin, taşıyın. Centilmenliğin kodlarından biri iyi giyinmek; bunun yolu da takım elbiseden geçiyor, sakın tartışmayalım. İşiniz el vermese bile takım elbise giyecek fırsat yaratın. En önemli kural: En iyi takım elbise sizin için özel dikilendir -tıpkı gömlekler gibi-; terziye gidin! Sizin ölçülerinizi bilen bir terziniz olsun. Durumsal farkındalığınızı geliştirin. Birçok şey sizin dışınızda gelişiyor ama siz yine de işleri şansa bırakmayın. 'Durumsal farkındalık', sadece etrafınızda ne olup bittiğinin farkında olmak anlamına gelmiyor; aynı zamanda bir şeyler ters giderse ne yapacağınızı önceden bilmenizi de içeriyor. Bir barınak inşa edin. İki şey için. Bir: Ya gerekirse gerçekten? İki: Gerekmezse içinde çoluk çocuk oynar. Zehirli bitkilerden anlayın. Sadece onlardan değil, ağaçlardan, yapraklardan, çayır çimenden de anlayın. Kart karmayı öğrenin. Çünkü kartlar yeniden dağıtılacak! Dağıtan kişi de siz olun madem. O kartların iki el arasında fıııııııırrrrrrrrrrppppp diye salınması havalıdır hem. Bir-iki sihir numarası bilin. 'Erkeklik görevleri' içinde sadece kadınları etkilemek yok; arada bir çocukları da eğlemeniz lazım; kulaktan madeni para çıkarmak bu işlerin sevindirme garantili standardıdır. İtfaiyeci tutuşunu deneyin. Bir yaralıyı, ne kadar ağır olursa olsun, olay yerinden çıkarmak için birebir; marifeti, kişinin ağırlığını düzenli bir şekilde dağıtmasında. Dinlemeyi bilin. Bugünlerde daha zor bir beceri yok. Altından kalkan inanılmaz takdir görüyor; istediğiniz her kadına sorabilirsiniz. Cep telefonunuz olmadan kendinizi eğlendirin. Sosyal medya yok, canlı TV, film seyretmek; oyun oynamak yok. Meraklarınızı geliştirin; okuyun, yazın. Parmaklarınızla ıslık çalın. Bir restorandan çıktınız, az ötenizden bir taksi geçti; ıslık çalamadığınız için kaçırdınız. Yazık. YouTube'da videosu da çok; öğrenin ıslık çalmayı. Tepeden tepeye bile duyulan, tatlı bir beceridir; hem bu kadar kolay keyif veren de az şey var.


Sayfanızın Sadece Selfie Dolu Olması: Doğrusunu söylemek gerekirse Instagram sayfanızda hep selfie paylaştığınız zaman, hayatınız biraz kendi etrafınızda dönüyor hissi veriyor. İlişkiye girmek istediğimiz erkeğin de hayatında başkalarına yer vereceğini görmek bizi iyi hissettirebilir. Keşke Yüzünü de Görsek Dedirten Erkek Modeli: Kendi fotoğrafınız hiç olmadığı zaman da kafamızda soru işaretleri oluşmuyor değil. Anlıyoruz kendinize düşkün değilsiniz ama profilinize baktığımızda sizi de bir görmek isteriz açıkçası. Hayat dengeden ibaret, biraz ondan, biraz bundan, biraz da kendinizden olursa tadından yenmez. Çok Aktif Olmamanız: Açıkçası sosyal medyada çok aktif olmamanız bizler tarafından pozitif algılanıyor. Sadece yakınlarınızı takip etmeniz, çok az fotoğraf paylaşmanız, hesabınızın gizli olması falan derken gösteriş meraklısı olmadığınızı ve gizliliğe önem verdiğinizi anlıyoruz. Dürüst olmak gerekirse sosyal medyadaki görüntünüzden çok hayatınızdaki anlara değer vermeniz bizce çok güzel. Sürekli Hikaye Paylaşmak: Yaptığınız şeyleri takipçilerinizle paylaşmak istemeniz gayet normal, fakat bunun da bir sınırı var. Her adımı, her öğünü, her tatili Instagram'dan paylaşınca bu da bize biraz itici geliyor. Sanki birilerinin hikayenize cevap vermesini bekliyormuşsunuz da çaresizce paylaşım yapıyormuşsunuz gibi oluyor. Her şeyde olduğu gibi, hikaye paylaşımında da aşırıdan kaçınmak lazım. Bu sayede daha öz güvenli ve daha gizemli görünürsünüz. Materyalist Fotoğraflar Paylaşmak: Lütfen bu görgüsüzlükten kaçınalım. Masanın üstünde son model araba anahtarı, belinizde marka marka bağıran kemerler, ayağınızda pahalı sneakerlar... Bunlar yanlışlıkla kadraja girmiş gibi yapsanız da bizi kandıramazsınız :) Biz bunları gördükçe sizi yanlış da olsa kompleksli gibi tanıyoruz. Siz kendiniz olun, bırakın biz öz halinizi beğenelim. Erkeklerin Yaptığı Hatalar 101: Ayrılık Sonrası Yapılmayacak 8 Şey'i de okuyabilirsin.


Dünya'nın önde gelen galerilerinden David Zwirner'ın geçtiğimiz haftaki podcast konuğu, son birkaç haftadır ismi sürekli zikredilen, çiçeği burnunda milyoner NFT sanatçısı Mike Winkelmann nam-ı diğer Beeple'dı. Konuşmaya Herhalde bir sanatçıyım diyerek başlayan Beeple, bir buçuk saatlik söyleşi boyunca dijital sanatın geleneksel sanatla kıyaslanmasının yanlış olduğundan ve iki sanat dünyasının kuralları arasındaki farklardan bahsetti. Birkaç istisna dışında, ne akademisyenler, ne sanat eleştirmenleri, ne galericiler, ne de koleksiyonerler, dijital bir NFT sanat eserini kendi kuralları içinde değerlendirebilecek birikime sahip değil. Sanat tarihi dersleri doktora seviyesinde değilseniz genelde dijital sanata çok değinmiyor. Gerekli birikimi oluşturmak istenen sanatın kendisi zaten fazla yeni. İlkokul sanat dersinde hepimiz elimize kalem veya fırça aldığımızdan, geleneksel resim en azından kavram olarak daha yakın, daha anlaşılır. Kaçımız bilgisayarda sıfırdan üç boyutlu bir Star Wars karakteri çizmeyi biliyor? Gerçekçi olmak gerekirse, dijital sanata dair en güncel kıyaslama noktamız Pixar filmleri ve Windows 95 ekran koruyucuları. Geleneksel sanatla NFT üretilerinin ayrı tutulması gerektiği gerçeği de buradan doğuyor. Kaç kişi sizi takip ediyorsa, hatta sizi beğendiğini belirtiyorsa, o kadar kıymetlisiniz. Sosyokültürel değeriniz, takipçilerle büyüyüp, takipçilerle küçülüyor. Instagram şöhretinin en önemli kurallarından biriyse her gün içerik paylaşmak. Beeple söyleşisinin satır aralarını okuduğumuzda ortaya çıkan mesaj: yaşadığımız post-internet devrinde dijital sanatın ve sanatçının değeri kültürel etkisiyle değil, istatistiki başarısıyla ölçülüyor. Abidin Dino'ya duyduğunuz hayranlığın sergi açılışına 1 milyon kişi gelmediği için azaldığı, Fahrelnissa Zeid'in her gün bir resim bitirmediği için hor görüldüğü bir dünya hayal edin. Çağdaş sanat dünyasına girmek zordur, doğru insanları tanımak, doğru partilere gitmek, doğru küratörlerle doğru insanlar tarafından tanıştırılmak gerekir. Herkese eserlerini sergileme imkanı tanıdığı için NFT pazar yerlerinin varlığı heyecan verici bir gelişme bile diyebiliriz. Fakat anlaşılan o ki kendini söyleşide bilirkişi ilan eden, yaşayan en pahalı ve en zengin dijital sanatçı Beeple'ın saygı duyduğu koşullar ve dijital hiyerarşik düzen, geleneksel sanat dünyasınınkiler kadar acımasız. NFT teknolojisiyle sanatçılığa soyunan dijital yaratıcıların büyük bir bölümü, bir internet alışkanlığı olarak ilgi çekici içerik üretme yarışındalar. Onları geleneksel sanatçılardan ayıran en önemli farklardan biri de bu. Her sanatçının ilgiye ihtiyacı var ancak pek çok geleneksel sanatçının ana amacının tepki çektirmek veya beğeni toplamak olmadığını söyleyebiliriz. Daha adil sandığımız NFT pazar yeri size sadece bir TikTok fenomeni kadar ilgi topladığınız zaman değer veriyorsa, görünürlüğünüz aldığınız like'lar sayesinde artıyorsa, dijital devrim sandığımız kadar demokratik bir devrim midir? Galeriye eş dost çağırabilirsiniz, fakat gelen insanlara eserlerinizi zorla beğendiremezsiniz. NFT pazar yerindeki kıymetinizi belirleyen Instagram'da ise beğeni ve takipçi satın almak pizza sipariş etmek kadar kolay. Belki Beeple gibi konuya hakim sanatçılar üretilen sanatın teknik değerini biz ölümlülerden daha iyi tartabilir, fakat küresel anlamda bir dijital sanat birikimi eksikliği varken, hala neye baktığımızı ve ne satın aldığımızı tam olarak çözememişken herkes bir gecede veya bir satışta fenomen olabilir. İnternette popüler olan kişiler bu kurallar çerçevesinde her daim kazanacaktır. Henüz başlamamış olsa da, NFT pazar yerlerini önümüzdeki aylarda çok hızlı bir yozlaşma bekliyor. Ortada bu kadar açık bir gaye uçurumu ve şikeye bu kadar müsait bir pazar yeri varken sorulması gereken soru, en azından şimdilik, dijital sanatla geleneksel sanatı aynı şekilde değerlendirmeye devam etmenin doğru olup olmadığı.


Bu sorunun kısa cevabı, çünkü böylesi daha kolay. Değişim zor ve rahatsız edici bir süreç. Bugün yapmamız gereken şeyleri hepimiz yarına ertelemeye eğilimliyiz. Karşılaşılması gereken sorun ne kadar büyükse, insanları yapmaları gereken şeyi yapmaya ikna etmek de bir o kadar zor. Ve bu sorun ise devasa. 1.5 Derece Yaşam Biçimleri: Yaşam biçimi karbon ayak izini azaltmak için hedef ve seçenekler raporu, ne kadar değişmemiz gerektiğini ve hangi değişimlerin daha etkili olacağını ölçüyor. İklim değişikliği üzerine yapılan çoğu yorum, bizi sihirli bir şekilde kendi davranışlarımızdan kurtaracak olan yeni teknolojilere dayanırken bu rapor, eğer küresel ısınmayı Paris'teki 2015 Birleşmiş Milletler İklim Konferansı'nda (COP 21) önerildiği üzere 1.5 derecenin altında tutmak istiyorsak birer birey, aile ve topluluk olarak hepimizin yapması gereken değişiklikleri ele alıyor. Rapor, gelişmiş ülkelerin 2030 (2050) için yapmaları gerekli olan karbon ayak izi azaltımı besinde en az %47 (%75), gayrimenkulde %68 (%93) ve taşınırlıkta %72 (%96) demektedir. Rapor aynı zamanda Gelişmekte olan ülkeler için Çin'deki güncel 4.2 tonluk karbon ayak izi, Brezilya'daki 2.8 ton ve Hindistan'daki 2.0 ton 2050'ye kadar ülkeye ve duruma bağlı olarak %23-84 azaltılmalıdır bilgisini veriyor. Bu azaltmalar nasıl yapılacak? Rapor en önemli alanları: Et ve süt ürünleri tüketimi, fosil yakıta dayanan enerji ve aynı zamanda araba kullanımı olarak tanımlamakta. Benim en aşina olduğum alan moda ve bu alan, teknoloji ve ekonomik gelişmenin mükemmel fırtınasına kapılmış bir endüstri. Tahminler değişebiliyor, fakat moda endüstrisinin küresel karbon emisyonlarının %10'undan sorumlu olduğuna inanılıyor. Endüstrideki birçok insan karbon ayak izlerini iyileştirmek için çok çalışıyor ve çok aşama kaydedilmiş durumda, fakat daha yapılacak şeyler var. Tekstil üretiminde kullanılan kimyasallar ve nihai ürün için harcanan enerjiye müdahale başta geliyor. En çok zarar veren endüstri listelerine baktığınızda moda endüstrisini enerji tüketimi, ulaşım ve tarımla beraber sıralamada ilk beşte görebilirsiniz. İnsanlar az miktarda kaliteli ürün almayı hedeflemekten, yüksek miktarda hızlı moda ürünü tüketmeye geçiş yapmış durumda. Şirketler istek arttıkça üretimi artırdı ve bu istek dünya çapındaki kültürel değişimlerle inanılmaz bir derecede çoğalmakta. Dünya nüfusunun %60'ının internete erişimi olduğu tahmin ediliyor. Artık kimsenin mağazalara gitmesine gerek yok, birkaç butona tıklayarak kendilerine yepyeni bir dolap satın alabilirler. Bu artan tüketim aynı zamanda küçük, oldukça zengin elit kesim dışında eskiden yoksulluğun evrensel olduğu piyasalarda filizlenen bir orta sınıfın gelişmesiyle de hızlanmıştır. İnsanlar kendi ve çocuklarının hayatlarındaki gelişimi güzel şeyler alabilme kapasitelerinin artması ile hesaplıyorlar. Bu kötü bir davranış değil, doğal bir istek. İnsanların kafasında hayatlarını iyileştirmekle, bu tüketimin verdiği zararı birleştirmek oldukça zor bir şey. Bu yeni piyasaların çoğu, insanların geleneksel olarak kendi çevrelerinden kıyafet alma ve yaratmaya odaklı oldukları ülkelerde. Şimdiyse birdenbire bunu yapmalarına gerek kalmadı. Problemler iki şekilde karşımıza çıkar: Elle tutulabilen ve uzak olan. Britanya'da yaşayan biri havanın normale göre daha ıslak, yazların daha sıcak ve kışların daha ılımlı olduğunu fark eder. Türkiye'de eskisine göre daha fazla kuraklık ve sıcak hava dalgaları var; kendi ülkem olan Gana'da yağışlar daha az öngörülebilir hale geldi ve deniz seviyeleri yükseldi. Bunların hepsine bakıp iklim değişikliğinin suçlu olduğunu söyleyebiliriz, fakat hepimiz sadece kendi hayatımızda oluşan küçük, bazen anlaşılamayan değişimleri tecrübe ederiz. Kaliforniya ve Bangladeş'teki trajedi ve felaketler birbirlerinden çok uzak. Ölümlerin yasını tutabiliriz, fakat bu olayları kendi hayatımıza bağlamak neredeyse imkansız. Başkalarının yaşadığı bir felaket, bizim kendi hayatımızı ölçümlememiz için yeterince teşvik edici değildir. Sadece kıyamet bizim kapımızı çaldığında harekete geçmeye karar veririz. Türkiye bunun için mükemmel bir örnek. Bu yıl İzmir, Şırnak, Burdur, Edirne, Antalya ve Muğla'da yaşanan kahredici ve trajik orman yangınları, hükümetin iklim krizi konusunda daha keskin bir şekilde hareket etmesi adına bir talep deryasının ortaya çıkmasını sağladı. Burada pandemiye verilen tepki ile çıkarılabilecek güzel bir paralellik var. Dünyanın her bir yanından ülkelerde hükümetler insanların hayatlarının oldukça kısıtlanması, özgürlüklerinin bastırılması ve COVID virüsünün bulaşmasının yavaşlatılması konusunda ne kadar işbirlikçi olduklarına hayret ettiler. Evde kalmak, derinden sevilen kültürel aktiviteleri kenara bırakmak, sevilenlerden uzun süre uzak düşmek; krizden önce bir çoğumuzun bu kuralları takip edeceğini düşünmek imkansızdı. Eğer bu kurallar iklim değişimi için konulsaydı, bu derece uyulur muydu? Esas olarak dünyanın ihtiyacı olan tepki bu, fakat COVID'in daha elle tutulabilir bir tehdit olduğu da söylenebilir. Bu hastalığa kapılmış, hastaneye kaldırılmış, hatta vefat etmiş insanlar tanıyoruz. Bu hastalık hayatlarımızda ve gözümüzün önünde. Ellerimizle kulaklarımızı kapamamız bir işe yaramayacak. Tehdit burada, ve buna göre hareket ediyoruz çünkü başka bir şansımız olduğunu düşünmüyoruz. Toplu taşımada maske takmak ile güvende kalmak arasındaki psikolojik ilişkiyi çizmek kolay. Klimayı veya ısıtıcıyı açmak ve küresel facia arasındakini çizmekse pek değil. Bu ilişkinin insanlara belli edilmesi, çözüm yolunda büyük bir engel. Kasım'da tüm dünya Glasgow, İskoçya'da 2021 Birleşmiş Milletler İklim Değişimi Konferansı, yani COP 26 için bir araya gelecek. Gezegendeki en güçlü insanlar korkularını, çözümlerini ve değişim için dileklerini paylaşacaklar. O toplantı ve konferans odalarında birçok konuda anlaşma olacak, özellikle bir şey yapılması gerektiği konusunda. Fakat geleceğimizi kontrol eden bu insanlar hep arkalarını kolluyor olacaklar, tıpkı politikacıların her zaman yapması gerektiği gibi. Onların en önemli seyircisi evdeki halk olacak. Uluslararası çözümleri üstlenmek başka, toplumunu kendi hayatlarını değiştirmeye ikna etmek ise başka. İngilizce bir kelime vardır, whataboutery. Bu kelimenin anlamı insanların bir zorlukla karşılaştıklarında konuyu değiştirmek amacıyla tamamıyla farklı bir yöne doğru yönelmeleridir. Bazıları Peki ya Çin? diyeceklerdir, Onlar en büyük çevre kirleticilerinden biri. Ah, diyecek Çinliler, peki ya Batı? Onlar hepimizden çok daha uzun süredir fosil yakıt yakıyor; değişim onların sorumluluğu. Bize bakmayın, diyecek gelişen ülkeler, biz daha yeni çıkan piyasalarımızla yolun çok başındayız. Problemi biz yaratmadık, yani bunu çözmek bizim sorunumuz değil. Parmakla başkalarını göstererek onları suçlamak bir politikacı için kendi toplumuna fedakarlık yapması gerektiğini söylemekten çok daha kolaydır. Her ülke bir başka ülkeyi suçlayabilir, bizler de bireyler olarak kurumsal düzeyde tıpatıp aynısını yapıyoruz. İklime zarar vermekten kar eden fosil yakıt şirketleri, yeryüzünde büyük yaralar açarak onu kirleten madencilik şirketleri, ve evet, savurgan üretimi ve çöpe atılan kıyafetleriyle moda endüstrisi -hepimiz gözlerimizi kısıp, söylenip, bunların gerçek kötüler olduğunu savunabiliriz. Ne de olsa durdurulabilirler, değil mi? Yine de... Hepimiz ışıkları ve ısıtıcıları açmak istiyoruz. Hepimiz arabalarımızı kullanıp eğer ödeyebilecek kadar şanslıysak tatiller için uçmak istiyoruz. Hepimiz son moda kıyafet istiyoruz. Günün sonunda bir tişört almak ne kadar zararlı olabilir ki? Kolaylıkla kalpsiz soyguncu olarak tanımlanan bu şirketler aslında sadece bizim ürünlerine ve servislerine olan isteklerimize cevap olarak hareket ediyorlar. Eğer ürettikleri şeyi istemeseydik, bu üretimi durdururlardı -tekrarlamak gerekir ki onların hareketleri ile bizimkiler arasındaki ilişki, bizim silkelenip durumun farkına varmamız için fazla soyut. Eğer iklim değişikliğine karşı savaşılacaksa ülkeler daha iyi hareket edebilmek adına büyük ittifaklar kurmalı, fakat bu savaş anca biz bireyler de tutum takınıp kişisel karbon ayak izimizi azaltınca kazanılacak. Count Us In Birleşmiş Milletler tarafından desteklenen ve hepimizin yavaşlamak ve sonunda küresel ısınmanın en kötü etkilerini geri çevirmek için atabileceği 16 adımı çizen; bizi daha az et yemek, daha az uçmak, evlerimizi izole etmek gibi bariz adımları atma yönünde destekleyen bir proje. Bu adımlar yapmamız gerektiğini bildiğimiz halde yapmamayı tercih ettiğimiz şeyler. Proje, kayıt olanları tek bir hayat biçimi değişimiyle, insanların problemin gerçek ölçeğinden korkmaması adına, basit bir şeyle başlama konusunda destekliyor. Önerilen davranışsal değişimlerin hepsi küçük ve bir etkisi olmayacakmış gibi gözükebilir. Ve işte yolumuzdaki en son, en sinsi engel ile burada karşılaşıyoruz. Bu kadar büyük güçlerin içinde olduğu küresel bir problemin kişisel kontrolümüzden çıktığını düşünmek oldukça kolay. Mesela bazı ürünleri tekrar kullanmak veya geri dönüştürmek boş jestler gibi gözükebilir. Fakat eğer Count Us In bir milyar insanı hayatlarında küçük bir değişiklik yapmaya ikna etme hedefini yerine getirirse bunun etkisi inanılmaz belirgin olabilir. Artık yaptığım şeyler hiçbir işe yaramayacak demek kabul edilebilir bir şey değil. Bir gün çocuklarımız ve torunlarımız bize dönüp Gezegeni iklim değişikliğinden korumak için sen ne yaptın? diye soracaktır. Bu soruya iyi bir cevabımızın olmasını isteyeceğiz.


Haftalardır Amerika'yı kasıp kavuran 'Black Lives Matter' hareketi, yıllar içinde giderek biriken ve farklı formlar kazanarak kendini sürekli olarak yeniden üreten ırkçılığın pek de şaşırtıcı olmayan bir sonucu. Yasalarla on yıllar önce sağlanan eşitliğin günlük yaşamda pratiğe dönüşememesi yetmezmiş gibi siyahların hala sistematik olarak polis şiddetine maruz kalması, ırkçılık tartışmalarını Amerika'dan başlayarak tüm dünyada yeniden alevlendirdi. Minneapolis'te nefessiz kalarak öldürülen George Floyd'un görüntüleri hala hafızalarımızdayken, zihinlerimiz ister istemez bu topraklardan aşina olduğumuz başka bir 'siyah'a yöneldi. James Baldwin, 60'lı yıllarda şiddetini iyice artıran ırkçılığa karşı başlatılan sivil hak mücadelesinin ön saflardaki isimlerinden biriydi. Belki de yazar olmasının getirdiği empatiyle, mücadelede yer alan diğer arkadaşlarına göre Baldwin daha 'romantik' ve hassastı. ''Doğduğun ve kimliğini taşıdığın ülkede sana yer olmadığını öğrenmek, hele genç yaşlarda, insanda şok etkisi yapar. Ben büyürken bana Afrika'nın tarihi yoktur diye öğretildi''. Arkadaşı Zeynep Oral'ın deyimiyle, ''Baldwin siyahtı ve eşcinseldi; siyahların hakları için savaşırken aslında kendiyle de hesaplaşıyordu. Kendisiyle yüzleştikten sonra toplumsal mücadelesini sürdürmeye hız verdi''. ''Kişinin kim olduğu, ne olduğuyla ilgili imgesiyle gerçek kişiliği arasında hep bir çatışma vardır. Bu çatışmayı yok saymak sizi boğup yok edecek bir fantezidir. Çatışmayı göğüslemek sizi gerçek kimliğinize kavuşturabilir'' demişti Baldwin. Sürekli savaş halinde olmaktan yorgun düşer insan; ölen, yaralanan, savrulan yine kendisidir. Ara sıra durup dinlenmelidir ki güç toplayabilsin. 60'lar Baldwin için kolay geçmedi. Amerika'daki siyahi özgürlük hareketine yaklaşımları her ne kadar birbirinden farklı olsa da Martin Luther King, Medgar Evans ve Malcolm X gibi mücadelenin sembol isimlerinin arka arkaya hayatını kaybetmesi Baldwin'in hassas ruhunu iyice hırpalamıştı. Kimliğine karşı yapılan saldırılardan nefes alamaz hale geldiği dönemlerde İstanbul'a geldi Baldwin. Baldwin'in yarım kalan eseri ''Remember This House''tan uyarlanan ''I am not Your Negro'' belegeselinde de sıklıkla belirttiği gibi, ırkçılık öğrenilen bir şeydi ve 60'lı yılların Türkiyesi'nde yaşayan insanların büyük çoğunluğu için ne Amerika'daki sivil hareket ne de renge dayalı ırkçılık pek bir anlam ifade ediyordu. Belki de bu yüzden burası Baldwin için güvenli bir limandı. Baldwin, Actor's Studio'da beraber çalıştığı yakın arkadaşı Engin Cezzar ve eşi Gülriz Sururi sayesinde İstanbul'un entelektüel kalabalığının merkezinde kendine konforlu bir alan yarattı. En bilinen romanlarından biri olan 'Bir Başka Ülkede' dahil birden çok eserini İstanbul'da, Boğaziçi Üniversitesi'nin denize nazır özgür ortamında kaleme aldı. Baldwin kendini yalnız hissettiği zamanlarda ''Engin Cezzar'ın kan kardeşi, Yaşar Kemal'in 'Arap' Jimmy'si'' oldu.


Kayıplar karşısında elimizde kalan iki seçeneği konuşalım: Yas ve melankoli. Yıllarca emek verdiğimiz o işten çıkarılmak, uzun zamandır hayalini kurduğunuz, kredi alarak, borçlanarak açtığınız restoranın iflasını vermek, başka bir ülkeye taşınmaya cesaret edemediğinizden hayır dediğiniz teklifi, listedeki ikinci adayın hiç düşünmeden kabul ettiğini duymak, mahkeme salonu çıkışında o andan itibaren eski eşiniz olacak insanla vedalaşmak, doktorunuzun hastalığınızın kronikleştiğinin bilgisini vermesi, sudan nedenlerle görmeyi ötelediğiniz arkadaşınızın ölüm haberinin gelmesi, yediğimiz penaltının sonucunda takımımızın küme düşmesi, kısa vadede ödemeniz olanaklı görünmeyen borcunuz nedeniyle yurt dışı yasağı almak... Ortak noktaları hepsinin bir çeşit kayıp olması. İş, fırsat, özgürlük, itibar, sağlık kaybı, bir insanı, ilişkiyi kaybetmek. Avusturyalı psikanalist Sigmund Freud'a (1856-1939) göre kayıplar karşısında verdiğimiz iki tür tepki var: yas ya da melankoli. Yas, acımızı fark etmek, üzülmek, belki bir süre inkar etmek, öfkelemek ama zamanla kaybı kabul etmek. Yeni bir sayfa, bir başka deyişle, yeni fırsatlara, ilişkilere, ihtimallere alan açmak. Hatta kayıpla büyümek: İflas hikayemizi ve bu sürecin sonunda öğrendiklerimizi genç girişimci adayları ile paylaştığımız konuşmalar yapmak, o penaltıyı ve öncesinde yaşananları anlatan bir kitap yazmak, boşanma üzerine bir blog açmak, aynı kronik hastalığı yaşayanların hak savunuculuğunu yapacak bir dernek kurmak, yurt içinde hiç görmediğimiz şehirlerin listesini yapıp sırayla ziyaret etmek. Melankoli ise kaybı asla kabul etmemek, kendini, karşıdakini suçlamak; kayıp hissinin, üzüntünün hayatın diğer alanlarına siyaret etmesine izin vermek; kendini fırsatlara, yeni ilişkilere kapamak; o noktada takılıp kalmak. Burada küçük bir parantez açıp Yunanca kara safra anlamına gelen melankoli kelimesinin köklerine de değinmek istiyorum. Kara safranın hikayesi ise Hippokrates'in (M.Ö. 460-370) insan karakterini, ruh halini ve biyolojik yapısını belirleyen dört sıvı -kan, balgam, sarı safra ve kara safra - olduğunu iddia ettiği Sıvılar Teorisi'ne dayanıyor. Kara safranın yüksek olması aşırı üzüntü haline neden oluyor yine bu teoriye göre. Karalar bağlamak deyiminin hikayesi de de buradan geliyor aslında. Zaman içinde, tıpkı batı dillerinde olduğu gibi, Türkçe'de bu teoriden gelen melankoli kelimesini isteksizlik, çökkünlük, genel bir umut kaybı, kendini dış dünyaya, ilişkilere, insanlara kapama hali anlamında kullanmaya başlıyoruz. Kaybı kabullenmek kolay değil. Hepimiz zaman zaman kendimizi suçlayan - böyle değil şöyle yapsaydım, eğer o fırsatı geri çevirmeseydim..., eğer o hafta buluşmak için ısrarcı olsaydım..., eğer vergi borcumu önceliklendirseydim..., eğer çocuk yapmayı istediğini söylediğinde böyle tepki vermeseydim..., daha iyi konsantre olsaydım o penaltı kaçmazdı... -cümleleri kurarken buluyoruz elbette. Melankoliye düşmememin yolu ise zaman içinde bu çok da yapıcı olmayan ve sayfayı çevirmemizi engelleyen düşünceleri bunu fark edip, kaybı kabullenmek; kendi hatamızla barışmak, her ne yapmış olursak olalım, kendimizi affetmek ve devam etmekten geçiyor. İşte yas sürecini tamamladığımıza işaret eden bu aşamaya geldiğimizde açacağımız sayfanın renginin belki bembeyaz değil de hareli beyaz olmasını daha iyidir. Yaşanmışlıkların, hatıraların ve kayıplardan, hatalardan öğrediklerimizin izlerini taşıması için. Hippokrates, Hippokrates Külliyatı, çev. Nur Nirven, İstanbul: Pinhan Yayıncılık, 2018. Bu yazı GQ Bahar 2021'de yayınlanmıştır.


Hani yayla çalınan, çeneyle omuz arasına sıkıştırılan. Boş bakışlar... Halbuki kemanı biliyordu. -Kemanı hatırladın mı? -Evet, ama kocaman nasıl? -Benim boyumdan bile büyük! -Ama nasıl? Baba canavar saate bir kez daha göz attı. Gece yarısına yaklaşmaya devam ediyordu. Yataktan fırladı. Alelacele giyindi, sonra kızını giydirdi . Temmuz. Festival ayı, Taksim'de bir otelin altındaki kafe, festival süresince konser sonrası uğrayabileceklere geç saatte caz dinletisi sunuyordu. Kafenin önüne geldiklerinde, saat çok yakınlaşsa da henüz gece yarısı olmamıştı, arabaları balkabağına dönüşmeden yetişmişlerdi ve müzik devam ediyordu. Babanın içi çalan grubu görünce rahatladı. Bu tür gruplar ucuz olsun, bir kişi eksik olsun diye kontrbas almaz genellikle. Ama bu sefer nasıl olduysa vardı. Kızını kontrbas çalan sevimli gencin tam karşısına bir tabureye sığdırdı, İşte kontrbas dedi. Kendisi son boş yere, en arkada bir masaya geçti. Kızı iki avcunun arasında, şimdiye kadar babasının hiç görmediği bir konsantrasyonla müziğe daldı. Hala balkabağına dönüşmemiş arabalarına bindiklerinde saat en küçük olmuştu. Kzı arka koltuğa oturur oturmaz uyumuştu bile. Baba, henüz beş yaşına bile girmemiş minik kızının uyurken beşinci kata çıkarıldığında ne kadar ağır olabileceğini hatırladı, sağlamlığı tartışmaya açık belini yine zorlu bir sınav bekliyordu. Öte yandan, kendi hayatında çok önemli olan müziğin kızı için de önemli olması için gösterdiği çabaların karşılığı olarak görüyordu olan biteni. Bazen bu yüzden zor durumlarda kaldığı da oluyordu tabii. Uzun yıllardır tanıdığı arkadaşının, sadece kendisinin yerini bulabildiği milyonlarca plak ve kasetin içine nasıl sığdırıldığını muamma olan minnacık dükkanına uğramışlardı. Dükkana bir tek dükkancı sığdığı için kaset kolilerinden oluşan öbeklerden birinin üzerinde otururyordu. Dükkancı, sekiz numara miyop gözlüklerinin ardından babayla Sende şu var mı, şu da geldi, bunu dinledin mi, ikisi beraber ne acayip olmuş, herifler çalmıyor ayin yapıyor muhabbetine girmişti. Albüm albüm, grup grup, müzisyen müzisyen, ansiklopedi yazıyorlardı! Kolilerin üzerinde bacak bacak üstüne atmış, konuşmayı takip eder gibi yapan kız nihayet akıllarına geldi. Biraz da dükkandaki çeşit bolluğunu göstermek için adam Sana göre çok güzel şeyler geldi dedi. Ünlü televizyon spikerinin çıkardığı masal kasedi? Cevap omuz silkmeden ibaret. Çocuk şarkıları derlemesi? Cevap omuz silkme. Şu? Omuz silkme. Bu? Yine omuz silkme! Baba bu omuz silkmenin ne demek olduğunu iyi biliyordu. Sevilmeyen yemekler, gidilmek istenmeyen filmler, görülmek istenmeyen akrabalar, oynanmak istenmeyen oyunlar sayıldığında Yukarıdakilerden hiçbiri anlamına gelen, doğru soru bulunana kadar amuda kalkılsa başka cevap alınmayan klasik hareketti. Dükkan sahibinin miyobu bir milyona fırladı, dürbünleşti, dürbünün diğer tarafından kıza baktığını anladı. Dürbünü saygıyla düzeltti. Bayılmasına ramak kalmıştı.


Ligin gelmiş geçmiş en iyi şutörlerinden Stephen Curry, Kevin Durant ve Kyrie Irving... Sayısız kez All-Star seçilmiş, 30 yaş üstü üç yıldız... Bir yıllık sakatlıklarının ardından lige döndüklerinde kimse ne yapacaklarını bilmiyordu. Sürpriz! Hiç sakatlanmamış gibiler. Toplamda altı şampiyonlukları bulunan üç yıldızın yakaladıkları istatistiklere bir bakın... Stephen Curry, 29.7 sayı, 6.3 asist, 5.5 ribaund. Kyrie Irving 27.2 sayı, 6 asist, 4.8 ribaund. Kevin Durant 29 sayı, 7.3 ribaund, 5.3 asist. Üstelik Durant ve Irving, bir başka süper star James Harden'la birlikte bu sezon şampiyonluğu kovalıyor. Curry ise 32 yaşında bir kez daha All Star üç sayı yarışmasının kazananı oldu! Peki ya 35 yaşındaki Chris Paul'e ne demeli? Phoenix Suns'ın diğer yıldızı Devin Booker'la birlikte Batı Konferansı'nda takımını zirveye oynatan tecrübeli oyuncu maç başına 16 sayı, 8.8 asist, 4.7 ribaund ortalamalarında... Muhteşem bir skorer olan Booker'ın ise NBA'in önümüzdeki 7-8 senesine damga vurmasına kesin gözüyle bakılıyor. Curry, Irving, Durant ve Paul kendilerine tertemiz birer sayfa açarken, Julius Randle kariyerinin zirvesine 26 yaşında çıktı. Sezon öncesi kimsenin beklentisi olmayan New York Knicks'i Doğu Konferansı'nda 5. sıraya taşıdı. 2012-2013 sezonunda bu yana ilk kez playoff potasına giren Knicks'in ana taşıyıcısı olan Randle, sayı, asist ve ribaund rakamlarında kariyerinin en tepe noktasında. Daha yeni 22 yaşına girdi ve şimdiden MVP adayı. Geçen yılki akıl almaz istatistiklerini daha da geliştiren, triple double'ı alışkanlık haline getiren Sloven yıldız Luka Doncic'ten bahsediyorum. Kariyerinde kaç şampiyonluk yüzüğü alacağı tartışılırken, o mutsuz. Takımı Dallas Mavericks kötü giderken MVP'yi hak etmediğini düşünüyor. 23 ve 24 yaşındaki Boston Celtics yıldızları Jason Tatum ve Jaylen Brown, şampiyonluğa ulaşmak için zamanlarının geldiğini düşünüyor. Birlikte ortalama 50 sayı, 13 ribaund ve 8.5 asist üretiyorlar. 36 yaşındaki LeBron James'li Los Angeles Lakers'dan tacı almak için en üst düzeyde basketbol oynasalar da Celtics istenen seviyeden uzak. NBA draft'ında 3. sıradan seçilen ve Michael Jordan'ın sahibi olduğu Charlotte Hornets'ın geleceğini üzerine inşa ettiği 2001 doğumlu LaMelo Ball da Sıra bizde diyenlerden. İnanılmaz asistler yapmasının yanında, ligin en çok top çalan oyuncularından ve daha da önemlisi 19 yaşında takıma liderlik ediyor. 22 yaşındaki Trae Young ise Atlanta Hawks'ın tartışmasız lideri. Sadece takımına değil, artık tüm sahaya hükmediyor. 9.4 asistle ligin en çok asist yapan 3. oyuncusu. Young ortalama 26.4 sayı ile ligin en çok sayı atan 11. oyuncusu. Ligin göze en çok hitap eden oyuncularının başında 21 yaşındaki Ja Morant geliyor. Morant'in driplingleri, havada süzülüşü ve atletik özellikleri benzersiz. Morant etrafında yeniden yapılanan Memphis Grizzlies'in ise başarı için tek ihtiyacı zaman. Ara jenerasyondan ligi domine etmeye devam eden yıldızları da atlamayalım... Ligin en iyi uzunlarından Joel Embiid 26, Denver Nuggets'ın 2.11 boyundaki pivot oyun kurucusu Nikola Jokic 25, All Star yetenek yarışmasını kazanan Domantas Sabonis 24, geçen sezonun şampiyonu, LeBron James'in taktığı isimle Anthony Jabbar Davis 27 yaşında. Geçtiğimiz sezonun MVP'si Giannis Antetokounmpo 26 yaşında uçmaya devam ediyor. Son olarak All Star maçının da MVP'si olmayı başardı. 29 yaşındaki Damian Lilliard ve 30 yaşındaki Kawhi Leonard'ın hızları ve istekleri hiç azalmıyor. Bu yazı NBA'de Benim Dönemim Düelloları başlığıyla #GQBahar21 sayısında yayınlanmıştır.


Bugün canın çok sıkkın, her şey sana zor geliyor olabilir... Bugün aşkın bitmiş, O seni terk edip gitmiş, olabilir... Hayatımın en uzun seyahatinden yeni geri döndüm, yorucu ama unutulmayacak bu yolculukta herşeyin yeşil, kahverengi, sarı ve kırmızı göründüğü yerleri gördüm. Daha önce hiç görmediğim bulutlarla karşılaştım. Adını bilmediğim, hiç görmediğim renkteki ve şekillerdeki bitkilerin arasında, isimlerini hatırlayamadığım dünyanın en güzel canlıları ile tanıştım. Taşların yapılarını, şelalelerin çığlıklarını, dağların kokusunu, canlıların seslerini beynime kaydettim. Güney Afrika seyahatimde sonunda farklı düşünen insanlarla vedalaştım ve güzel ülkeme geri geldim. Bilgisayar ekranının karşısına oturdum ve kaldığım yerden devam ediyorum. Aslında dedem söyler bu tarz şeyleri ama ben 14 yaşındayım. Pandemi öncesinde ne yaptığımı çok da net hatırlamıyorum. Şu andaki durumdan farklı olduğunu biliyorum. Bir dede yorgunluğum yok ama umutsuzluğu görebiliyorum. Hatta bazen her şey daha önce görmediğim kadar düzgün ve hayat her canlı için adil ve güzel olmayacak diye korkuyorum. Sonra korkum umutsuzlukla karışıyor ve yorgunluğumun üstüne dökülüyor. Afrika yolculuğum bana hiç bir şeyin sonsuza kadar hareketsiz kalamayacağını öğretti. Doğada sürekli bir hareket var. Gözümün gördüğü canlıların çoğu Güneş batarken sessizleşiyor ve doğuşuyla birlikte hareket başlıyor. Rüzgar yüzünden sürekli bir şeyler hareket ediyor. Bulutlar geçiyor, kayalar aşınıyor, canlılar uyuyor, uyanıyor, üretim başlıyor. Ben bir iklim aktivistiyim. Hareket etmek, ikilm değişikliğini insanlara anlatmak benim ürettiğim şey. Hareketsiz kaldığım zamanlarda Güneş'i, kayaları, canlıları ve rüzgarı hatırlamak işe yarıyor. Hava kapalı olsa da, dışarıda hiç rüzgar esmese de bazı şeylerin daha iyi olacağını biliyorum. Çünkü Dünya, içindeki diğer bütün canlılarla yaşamaya mecbur olduğumuz bir yer biliyorum. Bana bunu hatırlattığı için Güneş'e, rüzgara ve Afrika'ya, bu yazıya ilham verdiği için de Bulutsuzluk Özlemine teşekkür ediyorum.


Yirmili yaşlarını erkek dergileri okuyarak geçirmiş, erkek dergilerinde yazan kadınların siyah gözlük- kırmızı ruj-göğüs dekoltesi üçlemesi ile öğütler verdiğini görmüş ve erkek gibi kadın olmayı çok seksi, çok özgürlükçü, çok radikal bulup pembe giymeyi reddetmiş genç kadınlardandım ben. Erkeklerle kadınlardan daha rahat arkadaş olabilen, bunu da Kuzenlerimin hepsi erkek, onlarla büyüdüm diyerek açıklayan ama öte yandan kadın haklarını delice savunan bir ara nesil kadını. Çünkü Mad Men dünyasının ebeveynleri tarafından büyütülürken, Hem anne olacaksın hem de kariyer kadını, güç budur diye ezberletilmiş, ikisinden biri eksik olursa sen de eksik olursun zehri bilinç altına işlenmiş, öte yandan güçlü olmayı hep erkek gibi güçlü olmak şeklinde öğrenmiş bir kadın. 20'lerde en güçlü, en radikaldim; tam olarak It's A Man's World yani Bu dünya erkeklerin dünyası ve sen de bu dünyada ayakta kalacaksın fikri vücudumun her zerresine işlemişti. Ancak, dahil olduğum kuşağı bekleyenler başkaydı: Sürekli değişen kavramlara, tıpkı seksek oynar gibi sekerek uyum sağlamamız gerekliydi ve biz, geçmişte kalmamak için Counter Strike'da mermilerden saklanır gibi çevik olmalıydık. 30'larda kadınlığımı benimseme, pembe renkle barışma ve gücün erkek gibi olmakta değil; kadınlığın zevkine varmakta olduğunu fark ederken bir baktım ki, aslında Hepimiz yaşıyoruz, rahatsızız ama bu böyle normal dediğimiz durumlar hiç de normal değilmiş! Meğer çalıştığım gazetenin restoranında, kıdemli erkeklerin oturduğu masanın önünden geçerken o erkeklerin Yeni çıtır gelmiş demesi gerçek bir tacizmiş. Sus kızım, ayıp, karşına alma adamları diyen seslere inat, #metoo diye bağırabilmek mümkünmüş. Bir erkekle eve gidince sırf ayıp olmasın diye sevişmek gerekli değilmiş mesela, canımız istemiyorsa hayır diyebilirmişiz ve kimsenin o hayırı naz olarak algılamasına izin vermek mecburiyetinde değilmişiz. Eve gelen misafir gibi davranmamız gerekmiyormuş hayatımıza giren erkeklere. Küçük bir dipnot: 1966 tarihli şarkıyı seslendiren, dört kez evlenmiş, resmi olarak dokuz, rivayete göre 13 çocuğu olan siyahi efsanevi şarkıcı James Brown'dur. Bu yazı Bahar 2022 sayısında yayınlanmıştır.


Geçtiğimiz yılbaşı, ünlü Amerikalı yazar ve konuşmacı Fran Lebowitz'in çağdaş yaşama dair gözlemlerinden oluşan, Martin Scorsese'nin yönettiği Netflix mini-belgesel serisi Pretend It's A City yayınlandı. Bu serinin 6. bölümünde aktris Olivia Colman ile konuşurken, Fran Lebowitz bir sanat galericisinin konuğu olduğu bir yemeği anlatıyor. Galerici bu yemekte internet üzerinden sanat almanın bir saçmalık olduğunu savunuyor. Ona göre bu alışverişi yapanlar sanatı gerçekten deneyimlemiyorlar. Lebowitz'in bölüm boyunca vurguladığı şey de bu yeni insanlar; kuşaklar arası farklar ve insanların sadece kendi kuşaklarını anlayabilecek kapasiteye sahip olmaları. Hiç unutmuyorum, bundan yaklaşık 10 yıl önce en iyi arkadaşımın küçük kardeşi Playstation'da bir oyun oynarken, gözümüzün önünde, oynadığı karakterin giydiği kıyafeti değiştirmek için $2.99 gibi bir miktar para harcamıştı. İnternete bağlanmayan konsollarla büyümüş olan biz, dehşet içinde bu alışverişe tanıklık ederken, oyunda kendiyle aynı ortamda olan ve okuldan tanıdığı arkadaşlarının da benzer şekilde, özel renkli veya desenli kıyafetler giydiklerini görmüştük. Daha sonra oyunun yenisi çıktı, derken o $2.99'luk kıyafet tarihe karıştı. Fakat o gün gördüm ki, Z kuşağı mensubu bir grup çocuk için geçer akçe, oyundaki karakterine yatırım yapmaktı, hele o karakter başkaları tarafından görülüyorsa. O kuşağın mensupları artık 18-20 yaşlarındalar, yakında kendi paralarını kendileri kazanmaya başlayacaklar, hatta bazıları başlamış bile olabilir. Yani internetle büyümüş ilk neslin, daha büyük ölçekte yatırımlara başlayacakları bir döneme giriyoruz. Bir alışkanlık olarak elle tutmadıkları, tutmayacakları şeyleri almaya hazır bir kitle geliyor. Ve belki de NFT dünyası bizlerden ziyade onların. Geçtiğimiz hafta David Zwirner galerisinin İçerik Direktörü olan Lucas Zwirner ile NFT piyasasını konuştuk. Kendisinden daha önce Beeple adlı dijital sanatçıyla yaptığı podcast vesilesiyle bahsetmiştim Lucas Zwirner'a göre NFT sanat piyasası sanat dünyasının yerine geçmeyecek. Daha ziyade, sanat dünyasına paralel olarak var olacak bir yapılaşma öngörüyor. Fiziksel olarak sanat deneyimlemenin kıymeti değişmese de, internetten satın almayı ana alışveriş biçimi olarak benimsemiş kuşağı hor görmemenin önemini vurgulayan Zwirner, bu doğrultuda bir dijital sanat platformu bile başlatmış. NFT olarak değil ama geleneksel internet alışveriş mekanizmalarıyla işleyen bu sitenin belki de en ilginç tarafı, tıpkı NFT gibi, bir ön sayımı takiben belli tarihlerde satışların başlatılması. Terminoloji olarak Nike'ın sınırlı sayıda üretilen özel ayakkabıları veya NFT eserler için kullanılan drop kelimesini kullanan bu site, eserlerin kültürel boyutundan ziyade, satın alınmasını vurgulayan, yeni kuşak internet alıcılarını hedefleyen bir yapı. Belki de çare bu mekanizmayı ve sevenlerini anlamaya çalışmak değil. Ancak, bu paralel dijital furya giderek büyürken, sanata sahip olmak yerine destekçi olmayı benimseyecek yeni kuşak mensuplarını bulup yetiştirmezsek, sanat dünyası hiç olmadığı kadar ürünleşebilir.


Amazon, 2013 yılında kitap, mobilya, diş macunu vb. içeren geniş envanterine ek olarak sanat eserleri satmaya başlayacağını anons etmişti. Aslında, 2000'lerin başından beri çevrim içi sanat eseri satışını tekelinde tutan ünlü İngiliz galeri Saatchi'nin internet sitesi Saatchi Online'a bir meydan okumaydı bu. Bugüne kadar Amazon'dan eser alan tek bir kişiyle tanışmadım. Saatchi gibi sanat dünyasından gelen platformlara kıyasla, Amazon'da satılan eserlerin çoğu zaten ucuz motel duvarlarını süsleyen suluboya gün batımlarından hallice. Bugün Amazon'da sanat eseri almak istediğinizde açılan sayfa önce içerik ve malzeme türü şeklinde kategoriler sunuyor, sonra da eserleri ebatlarına ve renklerine göre listeliyor. Kültürel anlamda sanata yatırımdan ziyade, bir dekorasyon hizmeti sunuyor aslında. Kurulduğu 2013 yılından beri Amazon'a rakip pek çok dijital sanat satış sitesi türemiş olsa da, çağdaş sanat dünyasına rakip veya paralel bir pazar yerinden söz etmiyoruz. Bu siteler daha çok üniversiteden yeni mezun, belki ilk defa maaş kazanmaya başlayan 20-25 yaş arası kitleye, poster almaktan bir tık daha ilginç ve bir lokma daha sanatsal bir alternatif sunuyor. Günümüzün NFT sanat pazar yerleri için de benzer bir yorum yapmak mümkün. Sonuçta haftanın en iyi basket smaçı türevi spor odaklı kısa videoları ve Pokemon misali oyun kartlarını da açık arttırmayla satan bir dijital pazara, sanat galerisi veya müze diyemeyiz. Aynı şekilde geçtiğimiz haftalarda bahsettiğim gibi, NFT olarak çok pahalıya 3-5 saniyelik animasyon satabileceklerini keşfeden dijital çizerler bu pazar yerlerine akın ettiğinden beri, baktığınız şey sanat mı, veya sanatsal mı, kestirmek çok güç. NFT siteleri halen kendilerini sanat odaklı göstermeye çabalıyorlar. Ancak sundukları ürün yelpazesine baktığımızda görülen o ki, bu sitelerin hepsi giderek dijital alışveriş merkezlerine, bilemediniz Kapalıçarşı'ya dönüyor. Bu kaosu ayıklamaya nereden başlarız diyemeden, NFT pazarına bir de rönesans tabloları girdi. The Art Newspaper'a göre 2019'da 4,4 milyon ziyaretçi ağırlamış olan Floransa'nın ünlü müzesi Uffizi Gallerie'yi pandemi esnasında sadece 1,2 milyon kişi ziyaret etti. Belki bu zararın açığını kapamak için, belki de NFT piyasasını bir fırsat olarak gördüklerinden, kendi koleksiyonlarındaki orijinal rönesans eserlerinin NFT kopyalarını yaptırıp satışa çıkarmaya karar verdiler. İlk satılan eser, Michelangelo'nun 1505 tarihli Doni Tondo adlı tablosuydu. $170,000'e satılan NFT kopyanın teknik adı NFT değil, DAW. Digital Art Work'ün kısaltması olan DAW, Cinello adlı bir şirket tarafından yapılıyor. Henüz sadece İtalyan müzelerle çalışıyor olsalar da, Cinello veya benzeri şirketlerin, 2021 bitmeden MoMA, Tate, veya Louvre ile proje anons etmeleri kimseyi şaşırtmayacaktır. Sonbahara kalmadan Mona Lisa'nın, Guernica'nın, Yıldızlı Gece'nin dijital kopyalarının satış haberlerini görebiliriz. Sanat tarihinin en çok konuşulan eserlerinden Mona Lisa'nın bire bir kopyasını satarlarsa, Louvre'a saygımız düşer mi? Teknik olarak satılan şeyin çok pahalı bir dijital poster olduğunu düşünürsek, belki de omuz silkmek daha doğru. Fakat gün gelir de gerçek dünyadaki Mona Lisa'ya bir şey olursa, tek dijital kopyasının, elinde kripto para birikmiş olan bir bilgisayar dehasının elinde olması, kültürel mirasımızın korunması açısından biraz olsun insanı ürkütüyor. Ortada, giderek büyüyen ve anonim bir dijital koleksiyoner kitlesi var.


Oğlan rutin hafta sonu ziyaretine bir de arkadaş katmıştı. Çocukları kolay yoldan doyurmak için yasak yemekleri söylemekle başlayan kaçamak, sert bir savaşa dönüştü. Ama taraflar eşit, baba da en fazla oğlu yaşındaydı. Bombalar hafif sağa düştü. Bildiğimiz makineli tüfeğin yedi göbek torunu akıl dışı silah, ayrı namlulardan ateş kusuyor, bomba atıyor, ışık fışkırtıyordu. Zavallı baba kendini Irak-Suriye-Afganistan bir şeykıra konmuş, on doz gürültü, beş doz özel efektle iyice çalkalanmış da kulaklarından içeri sivri hunilerle dökülüyormuş gibi bir halde buldu. Ateş altında kalanların türlü çeşitli robot, humanoid yaratık olması durumu değiştirmiyor, baba her ateş sesinde kafasını eğiyor, gerçeklik hissine kendini kaptırıyordu. Oğlunun ve sınıf arkadaşının iki saattir kesintisiz süren oyunu hafta sonunu nasıl geçireceğinin özetiydi. Ara vermeleri için getirdiği her öneri senkronize baş sallayışlarıyla reddedildi. Yemek, onları durdurabilecek tek şey olabilirdi. Çünkü ikisi de tek elle joystick tutarken diğer elle ağzına bir şeyler atabiliyordu. Babanın canı yemek yapmak, sonra da bulaşık yıkamak istemiyordu. Daha hafta sonunun ilk akşamından! Bir şeyler yiyelim mi? dedi. Ne yaptın? diye sordu oğlu alışkanlıkla. Onun için baba dediğin yemek yapmalı. Hep, farklı farklı. Hadi! Bu sefer bir şeyler söyleyelim. Baba sanki sihirli kelimeler söylemişti. Oyun bir anda durdu, kendisine dönen kafa ve kocaman gözler Gerçekten mi? diye bağırdı. Hemen Her istediğimizi söyleyebilir miyiz? arkasından da Hem de istediğimiz yerden? soruları geldi. Gizli formülü bulmanın rahatlığıyla kabul edince iki hafta babanın bilgisayarına çöktü. Onlar oynarken yazmaya çalıştığı yazıyı save etmeden hedefe kilitlendiler. Nevzat'ın sitesinde Yeni Zelanda, Hawaii sahillerinde görülmemiş bir sörf başladı. Hamburger, pizza, suşi, etsiz çiğ köfte önerilerinde dolaşıldı. Birlikte ve ayrı ayrı tekrar sordular: Gerçekten istediğimizi yiyebilir miyiz?. İnanamamışlardı. Benim annem bunları yememe hiç izin vermiyor, O bir şey mi, benimki raftan hiçbir şey yememi istemiyor! Baba da istemiyor aslında ama raf neydi? Rafta satılan yani sanayi işi, yani doğadan olmayan, yani zararlı, yani kötü Aerobik, cim, pilates milates derken hatunlar GDO'lu beyinlerini organik gıdayla bozmuşlardı. Çocukların üzerinde de korku imparatorluklarını genişletecek meşru sebepler bulmuşlardı. Oğlu babaya göz kırptı. Arkadaşına da gururla Burada her şey serbest dedi. Oğlunun arkadaşı ona büyük tezahüratla sarılırken, baba içinden sınırların neler olabileceğini tahmin etmeye çalışıyordu. Önce uzun uzun ne yiyeceklerini tartıştılar. Jargon babaya yabancıydı: Bildik şeylerin markalara göre farklı adları, büyük seçim, kombo, ring... Tabii ki veletler farklı markalardan acayip şeyler istediler. Tabii ki iki ayrı mekanın kural tanımaz motosikletçileri farklı zamanlarda geldi. Tabii ki ilk geleninki paylaşılırken ağır pazarlıklar yapıldı. Aranılan kapı ertesi gün ardına kadar açıldı. İki öğün daha sepet sitesinin altı üstüne getirilerek yine farklı şeyler istendi. Anneler yüzünden nelerden yoksun kaldıklarını düşündülerse ısmarladılar. Pazar günü geldi. Öğün aralarındaki çikolata, cips, ıvır zıvır bulamacına yasak teferruatla eklenince aldıkları milyon kaloriyle çocukların patlamamış bombalara dönüşmüş olması gerçeği babanı kafasına balyoz gibi indi. Veletleri televizyon, cep telefonu, konsol, bilgisayar ve diğer tüm ekranlardaki Lucas türevleri kesmiyordu. Fiziki azgınlık başlamış, koltuk tepesinden tavana el izi bırakmacalı atlamadan babanın çalışma masasını kale yapıp evdeki yastıklarla şut çekmeye, bu arada babanın vicdan azabı okunmamış kitaplar kulesini devirme, kediyi çift taraflı sıkıştırıp deliye döndürme gibi muzır faaliyetlere başlamışlardı.


Uyurken yatakla aranıza göbeğiniz girdiğinde rüyanın yönetmenlik koltuğuna Tinto Brass oturabiliyor. Hong Kong Shue Yan Üniversitesi'nin 2012'de yaptığı araştırmaya göre yüz üstü yatmak daha sık nefes almaya neden oluyor ve bu durum genelde maceralı ya da kırmızı noktalı rüyalarla sonuçlanıyor. Rüya hadisesinde genetiğin gücünü de atlamamak gerekiyor. Helsinki Üniversitesi'nin 1998'de yaptığı çalışma, tek yumurta ikizlerinin neredeyse aynı frekansta kabus gördüğünü söylüyor. Dundee Üniversitesi'nin 2008 tarihle araştırmasına göre çocukluk döneminde siyah-beyaz televizyon izleyenlerin hayatları boyunca gördükleri rüyaların yüzde 20'si siyah-beyaz olmakta. Bu araştırmalardan çocukken maruz kaldığımız TV programlarının ömür boyu uykumuzda bizi takip edeceği sonucunu çıkarmak da mümkün. İngiliz Peynir Üreticileri Birliği'nin 2005 yılında İngiltere'de yaptığı bir çalışma çedar peynir yiyenlerin rüyalarında daha çok ünlü kişi gördüğünü, küflü peynir yiyenlerin rüyalarının daha tuhaf olduğunu, kaşar peynirinin rüyasız uyku getirdiğini öne sürüyor. Bu araştırma da Türk bilim insanlarından. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nin 2004 tarihli çalışmasına göre sola dönerek uyuyanların kabus ve tuhaf rüya görme oranı daha fazla. Sağa dönerek uyuyanların sabahları genelde daha dinlenmiş uyandıklarını da ekleyelim.


Baba üç buçuk yaşındaki kızının zor sorusuyla köşeye sıkıştı: Sonsuz nedir? Koca koca insanların bile anlamakta zorlandığı bir şeyi ona nasıl izah edecekti? Hafızasını yokladı, kızını onun silahıyla alt etme zamanı gelmişti. Baba başını gazetesinden kaldırmak zorunda kaldı. Babaaa sonsuz nedir?. Boş boş baktığı minicik kızı soruyu tekrarladı. Doğru duymuştu, üç buçuk yaşındaki kızı ona sonsuzun ne olduğunu soruyordu! Nereden çıkmıştı şimdi bu? Akşam akşam. Aslında olay basitti. Kızı ayağa kalkabildiği günden beri değebildiği her şeyi kurcalıyordu. Yüksek sehpanın üzerinde duran, henüz uzaktan kumanda yaratılmadığı için bol düğmesi olan televizyon, en önemli hedefti. Uzanamadığı için, açılma kapanma kararı kontrolünde değildi. O düğmeye uzanmak onun için sadece yeni bir hedefe ulaşmak değil, önemli ve kıt, dolayısıyla stratejik bir kaynağı ele geçirmekti. Ve o gün gelmişti. Bu operasyon derhal günlük spor haline geldi. Olur olmaz durum ve saatler çat! Bazen haber, belgesel, bazen de yüksek hışırtı eşliğinde milyonlarca nokta... Ama birkaç gün sonra, her açıldığında görüntü vardı. Televizyon her seviyede uzaktan eğitim aracı ilan edilmiş, Açıköğretim, açık dershane dönemi başlamıştı. Ufaklık ekran karşısına geçip, birkaç dakika için de olsa konuya kilitleniyordu. Seyretmese bile biri gelip bu gürültü kirliliğine son verene kadar iks, ye, logaritma, Dandanakan, ivme, bangır bangır kulak resmi geçidi yapıyordu. Bu sonsuz sorunsalı da o gün işlenen konudan kaynaklanıyordu. Baba minik kızının tüm sorunlarına, onun anlayacağını varsaydığı şekilde cevap vermeye kararlıydı. ne de olsa her fırsatta Babacıklar her şeyi bilir ödülü almaktan, kendine bile itiraf etmekte zorlandığı bir gurur duyuyordu. Ama bu sefer iş biraz yaştı. Sonsuzu kavram olarak kendi arkadaşlarına bile nasıl anlatabileceğini bilemezken, minik velete ne diyecekti? Biz her şeyin bir başı ve sonu olduğunu zannederiz ama olmayabilir. I-ıh. Boş gözler. Şimdiii, bir yol olsa, biz yürüsek, yürüsek ama bitmese... Cevap net: Nasıl yani? Baba onlarca tanım yaptı. İmkansız. Bugüne kadar babanın her açıklamasını kolayca anlayan kız, işin içinden çıkamadıkça bozuluyordu. Ona göre baba her şeyi bildiğine göre anlayamayan kendisiydi. Ama o gün kızı pek adeti olmadığı şekilde Babacık seni çok seviyorum yaaa! deyiverdi. Şımaran baba, pek değil, hiç adeti olmadığı şekilde, başkası söylese kızacağı soruyu soruverdi: Ne kadar? Genelde çocuklar bu soruya, iki kolunu açıp Bu kadaaar ya da Dünyalar kadar gibi standart cevaplar verirdi. Ama kızı standart değildi, cevabı tahmin edilir soru onu bayağı şaşırtmıştı. Ciddileşti, sessizleşti. Zor durumda olduğunu düşündüğü zamanlarda yaptığı gibi, kulağının üzerine düşen saçları avcunun içine alıp burnuna değdirdi. Avcunu önce kafasına, sonra yüzünde bastırdı. Hiç aklından çıkmayan bu cevap, işte şimdi kurtarıcısı oluyordu. O da cevabı uzun uzun düşünmüş, çok farklı şekillerde formüle etmiş ama başaramamıştı. Kızını onun silahıyla alt etme zamanı gelmişti. Durdu, muzip bir ifade takındı. Gözlerinin içine baktığı kızı, her şeyi bilen babasının cevabını bekliyordu. Pür dikkat. Baba patlattı: Sonsuz, sokağın tavanıdır! Kızı cıvıl cıvıl Hah, tamam anladım dedi. Anlamıştı. Gerçekten.


Bundan tam 16 yıl önce, G.O.R.A. hala vizyondayken, birinin kulağında beyaz kulaklıklar gördüğünüzde bunun tek bir anlamı vardı. Bunların hepsi internette eski iPod'larını tamir eden, hatta modifiye eden bir grup hobi tutkununun olduğu forumları keşfetmem ile başladı. Zira benim iPod hikayem güzel anılarla dolu değildi, o dönemde ortaokuldaydım ve babam bir arkadaşına rica ederek bana ABD'den bir iPod Video getirtmişti. Ben kullanmaya başladıktan bir hafta sonra ise iPod'um bir anda bozulmuştu. O dönem Türkiye'de iPod Video bulunmadığı için bir teknik servis de yoktu. Bu nedenle o iPod'u hiçbir zaman kullanamadım. iPod'un ortalığı kasıp kavurduğu, sevgililerin birer kulaklık paylaşarak Feel Good Inc. dinlediği günleri ben o heves içimde kalmış bir şekilde izleyerek geçirdim. İşte o iPod son 16 senedir çekmecemde toz topluyor. Birkaç iPod tamiri videosu izledikten sonra kararı verdim. Öyle ya da böyle, ben bu iPod'u tamir edeceğim ve hevesimi alacağım. İşin ilginç kısmı, şu anda cep telefonumdan sonsuz şarkıya anında erişebilmeme rağmen, 2021'de iPod kullanmak hiç beklemediğim kadar nostaljik, keyifli ve tatmin edici bir deneyim çıktı. iPod'umun içini açıp inceledikten sonra üç parçanın değişmesi gerektiğine karar verdim. Hard disk, pil ve kulaklık girişi. 16 yıl önce iPod'um hard diskindeki bir hata yüzünden çalışmayı durdurmuştu, ancak pili ve kulaklık girişi de uzun yıllar çekmecede durmaktan sağ çıkamamışlardı. İnternette gerekli tüm parçaları kolayca buldum ve Çin'den sipariş ettim. Bir ay sonra parçalar elime ulaştı. Yeni parçaları takmam bir saatten az zamanımı aldı ve çok kolaydı. Bu minik ameliyattan sonra iPod'umu şarja taktım ve bam! iPod'um hayata döndü! iPod günlerini hatırlayanlar o dönem mp3 indirmek için ne hallere düştüğümüzü bilir. Spotify ve Apple Music'e alıştıktan sonra bu kısımdan biraz korkuyordum. Evdeki favori CD'lerimi tarayarak iPod'a yüklemeye başladım. Yavaş bir süreç olduğu için her albümü tek tek inceledim; o şarkıları dinlediğim yılları andım. Kendime koyduğum tek kural, bu iPod'a sadece kendi döneminden şarkılar yüklemek oldu. Böylece kendime bir zaman kapsülü yaratmak istedim. Öncelikle iPod'un orijinal pilinin üç katı gücünde bir pil ve hard disk yerine SSD depolama ile tamir ettim. Bunun anlamı, iPod'umun şarjı tamı tamına bir ay gidiyor. Günümüzde her şeyi her gün şarj etme döngüsünden çıkmak çok hoşuma gitti. Uygulamalar, bildirimler, dikkat dağıtıcı hiçbir şey yok. Sadece müzik. Açıkçası bunu çok özlemişim. Yanımda sadece iPod'um ile çıktığım yürüyüşlerde tekrar bir çocuk gibi kendimi şarkılarda kaybolurken, etrafı izleyip hayaller kurarken yakaladım. Telefonumun beni sürekli dürtmesi ve içine çekmesinden bir kaçış niteliğindeydi adeta. iPod'lar dönemin pahalı oyuncaklarıydı. Ben iPod'umun yerine yenisini koyamamıştım, birçok insan ise hiçbir zaman bir iPod edinememişti. 2021 yılında ise durum çok farklı. 100-300 arası iyi durumda bir ikinci el iPod bulmak mümkün. Benim gibi hevesini almak isteyenler için ideal. Elbette iPod'un tasarımına değinmeden edemeyeceğim. Teknoloji ürünlerine göre resmen bir dinozor yaşında olmasına rağmen iPod hala o ilk günkü sihrini koruyor. Resmen insanın sürekli müzik dinleyesi, eline alıp oynayası geliyor. 16 yıllık başka hangi teknoloji ürünü için bunu söyleyebiliriz gerçekten bilmiyorum. Tamir ve şarkı yükleme süreci 2021 yılında aklı ve mantığı olan birinin uğraşmak istemeyeceği kadar meşakkatli. Her zaman en son çıkan ve erişmesi çok kolay olmayan ürünlerden konuşuyoruz. Ancak ürün tasarımına olan aşkı yaşamak için bu şart değil. Bazen o heyecanı eski, kısmen unutulmuş bir üründe bulmak hepsinden daha keyifli olabiliyor. Umarım bu yazı sizi de geçmişinizde sevdiğiniz bir ürünü tekrar keşfetmeye, belki de tamir ederek yaşatmaya teşvik eder. Her zaman hayatımıza yeni şeyler eklemek, tüketmek zorunda değiliz. Bazen sadece ıvır zıvır çekmecemizi aralamak yeterli.


Çağdaş sanat dünyası hayal edemeyeceğiniz kadar ufaktır. Kendinizi Ekim ayında Londra'da tanıştığınız biriyle altı ay sonra Mexico City'de yemek yerken bulabilirsiniz. Göçmen kuşlar gibi, yıllık sanat takvimini takip eden bu kitlenin Türk mensupları, tahmin edebileceğiniz üzere sık sık birbirleriyle karşılaşırlar. Ne komiktir ki hayatımın yarısından çoğunu bu yıllık takvimin bir mensubu olarak geçirmeme rağmen Murat Pilevneli'yle yollarımız 2016 yılına kadar kesişmedi. Contemporary Istanbul'un İsviçre'de Art Basel vesilesiyle düzenlediği bir yemekteydik, o dönem ben Türk fuarın uluslarası sanat kurumlarıyla olan ilişkilerine ve özellikle de mezunu olduğum Art Institute of Chicago ile ortak bir eğitim programının yaratılmasına destek oluyordum. Fuarın kurucusu Ali Güreli beni Murat Pilevneli'ye tanıttığında sanatçı kimliğimin yanı sıra bu görevimden söz etmiş, Pilevneli de masanın karşısından elimi sıkarken Peki Ali sana para veriyor mu? demiş, şaşkınlığımı görünce de kahkaha atmıştı. Mesleğim ve bahsettiğim uluslararası parkur gereği çok insanla tanışırım, her zaman herkesle elektriğimiz uyuşmasa da hayatımda kimsenin bendeki kredisi Murat Pilevneli kadar hızlı tükenmedi. Türk kültürü çerçevesinde yeni tanıştığım kişilere para sormamayı geçtim, çağdaş sanat dünyasının nabzının attığı Basel kentinde, kendi ülkesinden gelen bir sanatçıyla tanışan bir galericinin memnun oldum diyemediği ve beni fuarın bütçesinin bir uzantısı olmaya indirgediği bir andı bu. Sanatı da aynı şekilde paraya indirgeyen bu zihniyet ne yazık ki haftalardır bahsettiğim NFT dünyasına egemen. O yüzden bir yazımda eserlere değil kültüre ve sanatçılara yatırım yapmanın ve bunu görev bilecek nesiller yetiştirmenin önemini vurgulamıştım. Belki de kimse ona 2017'de Tate Modern'de retrospektifi gerçekleşen Fahrelnissa Zeid'den, MoMA PS1'da sergilenmiş olan Nil Yalter'den, LACMA'da eserleri bulunan Hayal Pozantı'dan, 53. Venedik Bienali'nde gösterilen Ahmet Öğüt'ten, Sao Paulo Bienali'nde sergilenmiş olan Servet Koçyiğit'ten, Berlin Hamburger Bahnhof Müzesi'nde gösterilmiş olan Gülsün Karamustafa'dan ve dünyaya mal ettiğimiz daha nice sanatçıdan söz etmemiştir. Haluk Akakçe, Taner Ceylan, Abidin Dino gibi dünyanın her yerinde küratör ve koleksiyonerlerin saygıyla andığı diğer isimleri saymıyorum bile. Türkiye'nin dünyaca ünlü sanatçısı yok cümlesi, o emeğe hayranlıkla bakarak büyümüş ve kendi gözlemlerimce gümbür gümbür gelen yeni kuşaklar için de şevk & onur kırıcı bir cümledir. Tercümesi, Sizin büyürken gittiğiniz müze sergileri aslında birer kandırmaca, hatta Türk sanatçı gösteren müzeler de aslında müze değil anlamı taşır. Türkiye'yi hiç bir şekilde temsil etmeyen dev bir Kaws heykeli ve eleştirmenlerine çanak anten gönderen Refik Anadol animasyonları önünde böylesine acımasız ve üstten bakan bir röportaj vererek Pilevneli neyi amaçlıyor bilmiyorum.


Yalnızca ormanlar, bitkilerle hayvanlar değil biz de yanıyoruz. Bu yangın hepimizin yangını. Dünyada olan her şey bizde de olur, bizde olan da onda. O kadar derinden bağlıyız ki birbirimize. Kendi acımızı uyuşturmaya, duygularımızı bastırmaya devam ettiğimiz sürece, yangına körükle gidiyoruz. Biz kendi içimizdeki yangını söndürmeyi becerebildik mi ki, ormanlara uzansın kollarımız. Orman yangını kontrol altına alınıp söndürülse de, içindeki yangınla ne yapcaksın? Asıl o çoktan alıp başını gitmiş. Bütün yaşam alanın yanıp kavruluyor. Bu dünyadaki evin, benliğin sarsılıyor. Uzaklara değil, içine bak. Çevrene. Yaşadığın ortama. En yakınındaki kişilerin gözlerinde gör kendini. Ateş evine çağırıyor seni. Görevi arındırmak ve dönüştürmektir ateşin. Kendisi var olan en güçlü şifacılardan biridir. Denge dışı bir hareket gördü mü devreye giriverir. Her şeyin bir olduğu bilinciyle, bu yangının hepimizde bir şeyler dönüştüreceğine yürekten inanıyorum. Yanarız. Soğuruz. Yenileniriz. Aynı bizim gibi, tıpkı doğadaki gibi. Küçücük ellerimle değiştiremeyeceğim şeylere öfkelenmektense, elimin uzandıklarına bakarım. Çaresizliğimin içinde otururum. Yasımı tutarım. Ateşin dinginliğe, biraz serinliğe ihtiyacı olduğunu bilirim. Az demlenirim. Sonra gün gelir devran döner, ateş söner. Ve biz çok daha güçlü bir şekilde küllerimizden doğarız. Aynı doğadaki gibi.


Tabii ki her mevsim güzel. Kış deyince insanın aklına battaniye altında izlenen filmler, ateş başında sohbetler geliyor. Hatta biraz şanslıysak balkondan baktığımızda sokağı kaplayan beyaz bir örtü, sessizleşen sokaklarda yere düşen kar tanelerinin sesleri, buharlanan camlar, demlenen çaylar, elini tutacak bir sevgili... Dur tamam betimlemeyi burada kestim. Olan var olmayan var. Geride bıraktığımız yazın da bambaşka bir tadı var. Evet, biraz sıcak biraz kurak ama güneşin parlak ışıkları, incecik kıyafetler, deniz, kum ve güneş, hafif yanık kokusu... Harekete geçen duygular, yaz aşkları, MFÖ'nün dediği gibi biraz duygu bütün isteğim buydu. Biraz deniz biraz uyku... Bu da tamam. İlkbahar zaten Geldi bahar ayları, gevşedi gönlümün yayları mevsimi. Kış geride kalmış. Çiçekler açmış. Her yer rengarenk. Güzel kokular, sokağa çıkmaya başlayan insanlar... Açık hava ve bolca kahkaha. Bir de Eylül var. Üstüne psikolojik roman bile yazılmış olan ay. Sonbahar... Benim en sevdiğim mevsimdir. Havası ne sıcaktan bunaltır, ne soğuktan üşütür. Ayrıca doğum günümdür :) Artık sıcaktan bunalmış insanlar, akşamları üstüne bir şeyler almaya başlar. Kurumuş, dallarında yük olmaya başlamış yapraklar dökülür. Yazın miskinliği geride kalır. Dinlenmiş olan doğa artık çalışmaya başlar. İnsanlar da öyle... Özetle her mevsim bir öncekinden dolayı vardır ve bir sonrakine hazırlıktır. Biri olmadan diğerinin anlamı yoktur. Bu yüzden mitolojide Horae isimli dört peri tarafından tasvir edilir ve bu periler her resimde bir arada, büyük bir uyum içinde dans ederler. Aynı mevsimler gibi. Mevsimlerin hikayesi bu coğrafyada yer alan her mitolojide benzer şekillerde tasvir edilir. Amaç, her dönemin, her güzelliğin geçici olduğunu anlatmaktır. Adonis, Aphrodite ve Persephone ile aşk yaşamış olağanüstü yakışıklı bir gençtir. Öldükten sonra yeniden doğar. Bugün karın bölgesini Dövüş Kulübü'ndeki Brad Pitt gibi gösteren ve ortaya çıkarması en zor olan yan karın kaslarının adı da Adonis kasıdır. Erkeksi güzelliğin vücut bulmuş hali olan Adonis'e Doğu Akdeniz bölgesinde tahıl tanrısı olarak da tapınılmıştır. Adonis, Yunan mitolojisine Fenike'den, bitkilerin filizlenmesi, mevsim ve hayat- ölüm döngülerinden sorumlu bereket tanrısından girmiştir. Sami dillerindeki Adonai, efendi, tanrı kökünden gelir. Adonis'in Sümer mitolojisindeki karşılığı Dumuzi veya sonraki adıyla Tammuz'dur. Temmuz ayına adını vermiştir. Sıcak yaz aylarında Tammuz'un öldüğüne, baharda gelen serinlikle birlikte de doğduğuna inanılır. Özetle her mitolojik anlatım, güzelliği ve mevsim geçişlerini vurgulamak için Adonis benzeri bir ölüp dirilen tanrı tasviri kullanır. Sadece en popüleri Adonis'tir. Gelelim Ado'nun hikayesine. Aşk tanrıçası Aphrodite'i görür görmez aşık olur. Çocuğu yetiştirmesi için yeraltının kraliçesi, Hades'in eşi Persephone'a verir. Ado büyüdükçe serpilir. Sırma gibi saçları, dilim dilim baklavaları iyice iştah açmaya başlar. İki tanrıça arasında delikanlı kimde kalacak diye kavga çıkar. Olay büyümeden kavgayı bitirmek isteyen Zeus sorunu çözmek için aracılık ederek Adonis'in yılın dört ayını Aphrodite, dört ayını Persephone, kalan dört ayı ise istediği yerde geçirmesine karar verir. Böylece Adonis her yeryüzüne çıktığında bahar gelir. Ölüler diyarına gidince kış gelir. Yaz aylarında da Çeşme'de filan takılıyordur herhalde orasını bilmiyoruz. Bahar döneminin Hıristiyanların Hz. İsa'nın öldükten sonra dirilişini kutladığı Paskalya ile aynı tarihlere denk gelmesi, Mısır'da Isis ve Osiris'in de benzer bir hikayesinin olması, her inanışın bir şekilde bahar aylarını tasvir ettiğini açıkça gösteriyor. Adonis'in bu hikayesi mevsimlerin mutlaka değişeceğini, güzelliğin de gelip geçici olduğunu aynı hikayede anlatır. Hazların hepsi gelip geçici. Eğer hazzın peşinde koşuyorsan yakaladığında o mutluluk geçecek. Çünkü biteceğini bilince her şey güzel. Bak hedonizmin kurucusu Aristippos ne diyor; Zevke esir olan değil, hakim olan mesuttur. Bugün sana satılan tüm zevkler geçecek, sen tadını çıkarmayı bilirsen yerine tatmin gelecek... Hayatında yaşadığın en ateşli zamanlar bir gün soğuyacak, en zorlu soğuklar da bir gün geride kalacak. Bugün dökülen yaprakların yerine yenileri çıkacak. Önemli olan kurumuş yaprakları inatla üstünde tutmaya çalışmamak. Her şeyin, yeni bir başlangıca yer açmak için bittiğini kabul edebilirsek geriye her mevsimin tadını çıkarmak kalır. Tek bir mevsimde, tek bir duyguda inat etmek, Don Kişot gibi değirmenlerle savaşmak demek. Ey kör! Bu yer, bu gök, bu yıldızlar, boştur boş! Bırak onu bunu da gönlünü hoş tut hoş! Şu durmadan kurulup dağılan evrende Bir nefestir alacağın, o da boştur boş!


Özellikle benim için yaz demek, zaten bir hayli hızlı yaşam stilime tam gaz vererek daha da yoğun bir programa balıklama atlamak demekti. 2020 yazı ise kelimenin tam anlamıyla zıttı oldu, tatile çıktık mı desek, bazı şanslılarımız çıktı. Denize de girdik ama her yerde, her şeyde olduğu gibi hep sosyal mesafe ile. Takvime bakıp ne ara Ağustos'un sonuna yaklaştık diye düşünürken belirli aklıma bir soru belirdi. İlk olarak yeni bir eve taşındım, hayatımda ilk kez evi sadece otel gibi sadece uyumak için değil, gün içinde de vakit geçirebildiğim bir konuma getirdim. Evde uzunca vakit geçirdim, ev kavramı ile ilgili içimde ilk kez bir bağlantı hissettim. İstanbul'da da yaz geçirilebildiğini öğrendim hatta hayatımda ilk kez İstanbul boğazında yüzdüm. Bazı şeylerin geçici olduğunu, sabretmeyi ve şükretmeyi tekrardan öğrendim. Artık gezemiyorum diye şikayet etmek yerine, zamanında ne kadar güzel gezmişim, güzel anılar biriktirmişim dedim. İyi ki hayallerimi ertelememişim dedim. Biz yine yurt dışı seyahatleri yapacağız ama etrafı denizlerle çevrili harika bir coğrafyada yaşıyoruz. Bu yaz Güney'de daha önce hiç gitmediğim yerlere gitme şansım oldu. Örneğin Akyaka'da kitesurfing öğrenmek bu yazın en eğlenceli hareketiydi. Uzun sure boyunca da bu sporu yapacağım gibi duruyor. Gezerken bir o kadar yeni yerler deneyimlemeye çalışsam da İstanbul'da genelde daha önce gittiğim yerlere gider, yeni yerlere pek de uğramazdım. Bu yaz İstanbul'u tekrardan keşfettim. İstanbul'un kuzeyinde ormanlarda koştum, yeni keşfettiğim rooftoplarda yemekler yedim. Cihangir'deki Tanrı Misafiri, Galata'daki Mavra ve Kızıltoprak'taki Herise çok doğru keşiflerdi. Roadtrip! Her ne kadar yolda uzun zaman geçirmeyi seven biri olmasam da bu sene bol Ege ve Akdeniz yolları kat edildi!! Uzun playlistler, üçlü beşli arkadaş gruplarıyla bağıra bağıra şarkı söyleyerek yollara çıkmak çok güzel oldu. Bir de dura dura gidip, tostçusundan menemenine, portakalından karpuzuna adeta çocukluğuma dönmüş gibi dura dura gitmek çok güzeldi. Madem konferanslara gidemiyoruz o zaman farklı seçeneklere yöneleyim diyerek normalde pek yanaşmadığım podcast ve online eğitimlere başladım. Nilay Örnek'in Nasıl Olunur ve Fularsız Entellik podcastlerini bu yaz bol bol dinledim. Ayrıca Masterclass ile online eğitim macerasına başladım. Özellikle Bob Iger'ın Business Strategy and Leadership dersi bana baya farklı bakış açıları kattı. Disney gibi büyük firmanın, Pixar'ı satın alması ama Pixar'in kendi içindeki kültürünü aynı şekilde devam ettirmesini izin vermesi bana kendi hayatımda da kullanabileceğim birçok şey kattı. Bir diğer derste Anna Wintour'un Creative Leadershipti ve bir konuda benim fikrimi değiştirdi. Normalde çok fazla data odaklı birisiyimdir ama Anna'nın verdiği örnekler: datanın bizi kontrol etmemesi, sadece datanın bizi yönlendirmesi gerektiği, sezgileri ve duyguları da karar alırken hesaba katmamız gerektiğini söylemesi fikrimin değişmesine neden oldu. Sonunda 2 yıldır uzatmalı kitap maceramı bitirebildim. Yurt dışı seyahatleri olsaydı, yine zaman bulamayacak ya da odaklanamayıp bir türlü kitap için masa başına oturamayacaktım. Seyahatlerin azalması ile, kitabı bitirmek için gerekli vakti buldum ve bir süre eve kapanıp 250 sayfalık dokümanı bitirdim. Ekim'de geliyor! Kısacası hayatımın en tuhaf yazı bana beklemediğim bir şekilde iyi geldi! 2020 yazı bana durmayı, anda kalmayı ve yetinmeyi öğretti!


Amerika seçim koşusunun başka sonuçları da oldu. Dünyanın en göz önünde ülkesinin başına bir kadının geçme olasılığı, her alandaki kadın-erkek rollerinin yeniden tartışılmasını sağladı. Mevzu bir süredir harlı zaten. Toplam nüfusun yarısını oluşturan kadınlar nihayet bir noktaya geldikçe, cinsiyet rolleri yeniden tanımlanıyor; erkekler cephe kaybediyor. Dünyanın hemen her yerinde kadın aile reislerinin sayısı artarken, erkekler evlerine dönüyor. Erkek dünya giderek aşınıyor. Şu soru önemli. Eve ekmeği kim getiriyor? Konunun çok rağbet gördüğü ABD'de her on aileden dördünün reisi kadın (Türkiye'deyse Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi'nin araştırmasına göre aile reisinin kadın olduğu yaklaşık 4 milyon aile var, erkek reisli aile sayısı ise 17 milyon). Yine ABD'de kadınların yüzde 95'i ailelerin finansal durumu hakkında bir noktada esas karar verici olarak rol alıyor. Şimdi gelelim esas meseleye. Sizin aranızda da eşi, sevgilisi, partneri kendisinden daha fazla kazanan vardır . Sayınız giderek artacak. Bu uygunsuz bir durum mu? Ne münasebet! Ama zaten mesele o değil. Durum şu ki, bildiğimiz dünyanın sonuna geldik. İş orada kalmayacak tabii. Toplumsal roller de değişecek. Mundy'ye göre kadın iş yemeklerinde sosyalleşirken, erkek eve girecek, yemeğini yapacak; evinin adamı, çocuklarının babası olacak. Zaman hızlı akıyor. İnsanoğlu daha mağaralarda ağaç kovuklarında takılırken, rol dağılımını kabaca yapmıştı. Erkekler dışarı çıkıp geyik, domuz ne bulursa vurup getirecekti. Kadınlar da kenardaki çalılıktan böğürtlen toplayacaktı. Sonrasını uzun uzadıya anlatmaya gerek yok. Milyonlarca yıl, artı son yüzyıl diye düşünün yeter. Makasın nerede değiştiğini biliyorsunuz. Erkeğin kabaca hallettiği meseleyi, kadın uzun bir mücadele sonucu yeniden düzenlemeye çalışıyor. Mevcut duruma bir bakalım. Bu konunun en fazla gündemde olduğu Batılı ülkelerde kadınlar gitgide daha çok yönetim pozisyonuna sahip oluyor, üniversiteye gitme oranlarında erkekleri geçiyorlar. Sadece Batı'yla ilgili değil, küresel bir trend bu . The Atlantic Monthly'nin zamanında epey gürültü koparan Erkeklerin Sonu isimli makalesinde de ivmenin aynen bu şekilde devam edeceği haberi verilmişti zaten. Küreselleşme, dijital devrim ve verimlilik artışı, iş tanımlarını kadınların lehine değiştirdi diyordu makalenin yazarı Hanna Rosin. Bugün, hizmet ve bilgi sektörü esas işler haline geldi. Yani erkeğin gücüyle sağladığı katkıya artık eskisi kadar ihtiyaç yok. Kalan işlerde de kadınlar öne geçiyor. İşte sonuçlar: Kısa bir Google araştırması yapın; alfa kadın-beta erkek makalelerinin pıtrak gibi çoğaldığını göreceksiniz. Boşanma avukatlarına Gelirleri arttıkça, kadınlar erkekleri boşuyor mu diye soruluyor. Evlilik danışmanlarına Acaba kendini hakir gören erkek daha mı çok aldatıyor diye danışılıyor... İnsan kaynakları uzmanlarına Kadın patronla çalışan erkeklerin işyerindeki verimleri düşer mi, düşmez mi temalı yazılar yazdırılıyor. Erkeklerin kuruntuları hepsi de. Geçelim bir kalem. Kadınlar binlerce yıldır hak ettiklerini alacak, burası belli. Bize kalan, en fazla geleceğin nasıl şekilleneceği üzerine fikir yürütmek. Örneğin Mundy'nin kristal küresinde şu ayrıntılar vardı: Eve ekmeği getirenler daha çok kadın olunca erkeklerin yaşam tarzı ve seçim öncelikleri de değişecek. Yeni bir tür domestik erkek yetişecek. Bu erkek çocuk bakımı, temizlik, yemek yapma gibi ev içi görevlere daha çok katılacak. Kariyer planlarını karısına göre ayarlayacak. Hatta bazıları, benzer işi yapan eşleriyle gelir açısından kaybedeceği bir rekabete girmektense paşa paşa evinde oturmayı seçecek. Mundy, kitabı için konuştuğu birçok erkeğin bu durumdan memnun olduğunu söylüyor. Ofislerinden ayrılıp mutfağa giren mutlu erkekler bunlar. Yalnız bir noktada muhalefet şerhi düşeyim; gül gibi işini bırakıp ek gelir için Avon ürünleri pazarlamaya başlayan Juan örneği çok da inandırıcı değil. Dengeler değişiyor. Bu konuda kalem oynatanlara göre erkekler arasında rekabet arttı, artık kazanan kadınlarla birlikte olmayı daha çok istiyorlar. Güzellik ve hamaratlığın üstüne, yeni bir kriter olarak geliri de yazıyorlar. Kadınlarsa erkekte güzelliği daha çok aramaya başladı. Sonuç: Erkek dergileri, erkeklere yönelik kozmetik ürünleri daha çok satıyor. Kısacası erkek bundan böyle böğürtlen topluyor, kadın ava gidiyor. Karısı evde, yemeği tasta, erkek-erkeklerin dönemi geçti gitti. Yalnız durum şu ki, o dönem sadece ekonomik olarak geçip gitmedi. Erkeğin av ehliyeti zaten uzun zaman önce elinden alınmıştı. 2010'da New York'ta erkeğin toplumda giderek önemsizleşen rolü üzerine çalışan Erkek Araştırmaları Enstitüsü kurulduğunda, tabuta son çivi de çakılmış oldu. Yani erkek, kadına ekonomik olarak yenildiğinde bitmedi, zaten çoktan tedavülden kalkmıştı. Bundan sonrası nostalji... Nerede o eski adamlar sorusu, popüler kültür alanını son yıllarda yankılar vadisi haline getirdi. Yeni nesil erkeklerin nasıl bir türlü büyüyemediğinden, hedefsiz ve anlamsız bir kitle haline geldiğinden, kadınlar karşısında sürekli bir mağlubiyet hissi yaşadığından bahseden filmler çekildi, kitaplar yazıldı. Aranızda erkeklerin bu yeni hallerinden şikayetçi olanlar bulunuyorsa bu tür dertlere derman sunanların olduğunu da söyleyeyim. Gözde internet sitesi Art of Manliness, bu hissi ortadan kaldırmak için görev başında. Sitenin yazarları, geçmişin Beyoğlu'na kravatsız çıkmayan erkeğini alıp bugüne getiriyor. Getiriyorlar ki, bu eski tüfekler PlayStation'dan kafasını kaldırmayan üşengeç torunlarına biraz usul erkan öğretsin. Usturayı nasıl kullanacaklar, ayakkabılarını nasıl temizleyecekler, kravatlarını adam gibi nasıl bağlayacaklar, nasıl ıslık çalacaklar, alet kutularında neler olacak, vergi işlerini nasıl düzenleyecekler; kulaklar biraz bükülsün. Buna gelene kadar, rahatsız olmamız gereken çok şey var. İlk olarak da çifte standart... Hillary Clinton bahsine dönelim de standartların erkek-kadın rollerinde ne kadar aşındığına bir bakalım. Amerikan siyaset bilimci Dan Cassino'nun kendi üniversitesi Fairleigh Dickinson'da yürüttüğü bir anketin sonuçları epey rahatsız edici. Basit bir seçim anketi aslında bu. Benzerlerinden tek farkı, ankete katılanlara standart soruların yanı sıra Eşiniz mi daha çok kazanıyor, siz mi diye sorulmuş olması. Yöntem de önemli elbette. Cassino bu soruyu, katılımcıların yarısına anketin başında, yarısına da sonunda sorduklarını söylüyor. Sırf bu soru bile anketin sonuçlarını değiştirmeye yetmiş. Şöyle ki: Gelir sorusunun ardından Trump mı, Clinton mı sorusuna muhatap olanlar, çoğunlukla Trump'ı tercih ederken, gelir sorusunu en sonda duyanlar ezici biçimde Clinton'cı çıkmış. Bu işin bir de sağlaması var. Sorudan Clinton'ı çıkarıp Demokrat Parti'nin önseçimdeki diğer adayı Bernie Sanders'ı koyduklarında, sonuçlar, gelir sorusuna bağlı olmaksızın birbirine denk gelmiş. Sonuç maalesef riyakarlık. Rolünü tehlikede gören erkekler direksiyonu hemen riyakarlığa çevirmiş. İşte bu kadar kırılgan bir şey erkeklik. Ama zaman akıp gidiyor, hayat müşterek; çoluk çocuk, torun torba aileler büyürken, kırılgan şeyleri etrafta bırakmamak lazım.


Tüketim çağında yaşayıp her şeyi tüketiyoruz ; en çok da zamanımızı. Bazen akışın içerisinde kayboluyoruz. Önceliklerimiz yer değiştiriyor ya da dikkatimizi dağıtan birçok unsura takılıyoruz. Bu tüketimi üretime geçirmek adına zaman yönetimi üstüne sıkça konuşulan bir konu. Sorumluluklarımızı yerine getirmemek her zaman bizi sıkıntıya sokar. İş/okul, ev, hele ki metropolde yolda harcadığımız vakitler, ekrana bakarak geçirdiğimiz saatler derken günün sonunda bazen kendimizi hiçbir şey yapmamış gibi bulabiliriz. Yapılan bir araştırmaya göre modern bir insan zamanını, iş dışında, günde 4 saat ekrana bakarak geçiyormuş. Yani 1 yılda neredeyse 2 ayımızı tablet, telefon ve bilgisayara bakarak geçiyoruz. Bu 2 ay belki de yetiştiremeyince kendimizi yetersiz ya da kötü hissettiğimiz durumları hafifletebilir. Telaşın ve sorumluluklar artıyor, zaman daralmış gibi geliyor. Belki bu pratik öneriler günü biraz ferahlatabilir. Sabah kalktığınızda ilk öncelik yapılacaklar listesi oluşturmak. O gün içinde yapacağınız şeyleri öncelik sırasına göre dizdiğinizde hem herhangi bir işinizi unutmaktan hem de 'ne yapacağım?' kararsızlığının getirdiği vakit kaybından kurtulursunuz. Liste hazırlamak organize olmanın kilit noktasıdır. En fazla değeri yaratan veya önemli ve acil olanı tanımlamak için Pareto prensibi veya Eisenhower yöntemi gibi yöntemleri uygulayabilirsiniz. Görsel düzen zihinsel düzeni sağlar. Zihinsel sakinlik ise motivasyonu artırır. Dağınık bir çalışma masası, karışık bir ajanda, bilgisayarınızın düzensizliği, karışık dosyalar sizin iş yapmanızı engelleyecektir. Bu kargaşa yapacağınız işi gözünüzde büyütmenize sebep olacak ve daha başlamadan sizi yoracaktır. İş yapmaya başladığınız zaman gereksiz e-postalardan ya da telefon bildirimlerinin dikkatinizi dağıtmasından kaçınmak için bu dikkat dağılmalarını ortadan kaldırmak önemlidir. İster bir cep ajandası ya da masanızda duracak bir not defteri, isterseniz de cep telefonunuza yüklediğiniz bir aplikasyon olsun, etkili ve doğru zaman yönetimi yapabilmek için mutlaka bir ajanda kullanın. Atacağınız her adımı önceden bu ajandaya not ederseniz hem unutma riskini ortadan kaldırırsınız hem de işlerinizi doğru sırayla yapabilirsiniz. Sık sık not alın. Ajandanıza veya not defterinize alacağınız notlar, fikirler, planlar zihninizi temiz tutar. Daha az şey düşünüp daha çok verimli olmanızı sağlar. Sınırlarımızı zorlamak, kapasitemizin hepsini kullanmak ne kadar önemli olsa da hedeflerimizi gerçekleştirememek motivasyonu düşürecek ve dikkatinizi dağıtacaktır. Önünüzdeki uğraşla ilgilenirken aklınız yapamadıklarınızla oyalanması uğraşınızda ki verimi azaltacaktır. İrademizi korumak için en çok motivasyona ihtiyaç duyarız. Bizi tetikleyen bir unsur olmadığında vazgeçmek, bırakmak daha kolaydır. Bu yüzden hedeflerinizin sonuna kendinize küçük ödüller koyabilirsiniz. Ve belki de en önemlisi kendinize vakit ayırmak. İş ve özel hayat arasında denge kurmak için de zaman yönetimini en doğru şekilde yapmalı. Sadece sorumluluklara adanmak oldukça sıkıcı ve südürülebilir değil. Hobilerimiz, sevdiklerimiz ve kendimizle ilgilenmek, gündelik stresi azaltıp daha huzurlu, dingin bir hayatı hem de sonrasında daha verimli çalışmayı sağlayacaktır. O yüzden zaman yönetimi yaparken en önemlisini, yani kendinizi atlamayın. Zamanın önemini daha iyi anlayabilmek için bir kitap önerisi: Çocuk kitabı olarak yazılan kitap aslında yetişkinlere de hitap eder. Zaman hırsızlarını ve zaman tasarrufunu imgesel bir dille anlatmıştır. 'Momo' zaman yönetiminde zorlananlara yaratıcı anlatımıyla rehber olabilir. Ekran karşısında geçirdiğin süreyi azaltmak için bu ipuçlarına göz atabilirsin.


Bu ayın başlarında Journal of the American Medical Association'da yayınlanan ve cinsellik içermeyen "ABD'de Balık Yağı Takviyelerinin Sağlık İddiaları ve Dozları" başlıklı kesitsel bir çalışma raporu, birçok kişinin zaten sezdiği bir şeyi ortaya çıkardı: balık yağı takviyeleri genellikle çeşitli organ sistemlerinde yaygın sağlık yararları öneren etiketlere sahip, ancak bunu destekleyecek deneysel verilerden yoksun. Rapor, balık yağı takviyelerindeki omega-3 yağ asitlerinin her takviye çeşidine göre farklılık gösterdiğini ve bunun da "takviyeler arasında güvenlik ve etkinlik açısından potansiyel değişkenliği" artırdığını belirtiyor. Balık yağı kullanımı, belki de bilimden çok pazarlama nedeniyle yaygın. Aslında, ABD'de 60 yaşın üzerindeki her beş yetişkinden biri, raporun da belirttiği gibi, "takviye dozları için kardiyovasküler fayda sağlayan hiçbir veri göstermeyen çok sayıda rastgele klinik araştırmaya rağmen", "genellikle kalp sağlığı için" balık yağı takviyesi alıyor. Takviyeler geçen yıl 163 milyar dolarlık bir endüstri haline geldi ve sosyal medya algoritmalarımız, takviyelerin çok fazla işe yarayıp yaramadığına bakmaksızın, düzenlenmemiş hap ve toz tavsiye motorları olarak hizmet vermeye devam ettikçe bu rakamın artmasını bekleyebiliriz. Elbette yazarlar, tüketicilerin yanlış bilgilendirilmesini önlemek için besin takviyesi etiketlemesinin, daha fazla düzenlenmesinin gerekli olabileceğini öne sürüyorlar ki bunun sağlık alanında özellikle zararlı olduğunu biliyoruz. Her nasılsa, JAMA çalışmasının yayınlandığı aynı gün, ResearchAndMarkets.com'un ilgisiz bir basın bülteninde riskler netleştirildi: küresel balık yağı pazarının 2030 yılına kadar 3,62 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Bu rakam geçen yıl 2,29 milyar dolardı. Bu içerik GQ US websitesinde yayınlanmıştır. Bu içerik tıbbi bir yönlendirme amacı taşımamaktadır. Herhangi bir takviye kullanımı için doktorunuza danışınız.


Küçükken ağaçlara, banklara, sıralara, tuvalet duvarlarına ve hatta insanların üzerine orada olduğunu bilmemizi isteyenlerin ben buradaydım demek için bıraktıkları izleri büyük bir ilgiyle incelediğimi hatırlıyorum. A harfinin biçimine, tarihi atarken tire mi taksim mi kullandığına bakarak o güzelim ağacı nasıl bir kesici cisimle deşmiş olabileceğini düşünürdüm. Neden insanlar burada olduklarını bilmemizi istesin ki diye kendime sorduğumu hatırlıyorum. Sonra kendi cevabımı kendime büyük bir ukalalıkla zihinsel olarak yapıştırdığımı da hatırlıyorum. O sırada ne yapıyor bu gerizekalı çocuk dercesine bana bakan adam bunları bilmiyor tabii. Bu yazıyı okumadığından emin olduğum için, bugün de öğrenmiş değil. O zamanlardan bu yana, nerede olduğumuzu diğer insanlara ifade ediş biçimimiz çok değişti. Hele ki bugün, orada olduğumuzu sadece, oraya gelip de üzeri kapatılamayacak derinlikte kazıdığımız ismimiz ve o günün tarihi dışında başka yöntemlerle de belirtebiliyoruz. Yapabildiklerimiz bununla da kalmıyor aslında, işin daha önemli kısmı, artık oraya gelen insanlara orada bulunduğunuzda edindiğiniz tecrübeleri de paylaşabiliyorsunuz. Bunlar dışında o an orada gördüğünüz şeylerin resmini, videosunu veya sadece yazılı olarak bilgileri paylaşabiliyorsunuz. Buna konum bazlı içerik diyoruz ve toplumsal dönüşümümüzde çok önemli bir etkisi var. Fakat, biz bu yazıda işin bu kısmını değil, yine eski usul: ben buradayım kısmını inceleyeceğiz. Niye mi? Siz işin bu kısmıyla daha çok ilgileniyorsunuz da ondan. Ben gittim mi işte böyle giderim... Burada kullanıcı, sadece gittiği klas mekanlarda çekin yapar ve bu tarz yerlerle takipçilerinin onu bilmesini sağlamaya çalışır. Verilen mesaj: Ben kaliteli bir insanım. Ona göre davranılmayı beklerim. Güzel zaman geçirdiğimi bilmenizi isterim... Burada kullanıcı, kendini iyi hissettiği anları takipçileriyle paylaşarak onlarla daha çok mutlu anlarda nerede bulunduğunu göstermektedir. Güzel bir yerlere gidecek olursanız onu da davet edersiniz artık. Verilen mesaj: Ben yaşamdan zevk alıyorum. Ben bu gecelerin adamıyım... Burada kullanıcı, geceleri yaşayan bir tür olduğunu ve türünün avlanma rotasını bilim adamlarının öğrenebilmesi için av ortamlarında onların anlayabileceği sinyaller gönderir. Verilen mesaj: Yakalarsam, muck muck. Yenilik peşindeyim... Burada kullanıcı, sadece yeni yerlere gittiği zaman hiç çekinmeden çekin yapar. Yaptığı çekinleri bir kaşifin define haritası gibi kullanır ve takipçileri onun gittiği yerlere bakarak, yazdığı yorumlara bakarak yola çıkarlar. Verilen mesaj: Takıl bana, hayatını yaşa. Ayemet bir gün burada, iki hafta sonra alakasız bir yerde Arkadaşa bakıp çıkıyorum... Burada kullanıcı, aynı ortamda bir vesileyle hasbihal olmak istediği bir kişiye denk geldiği zaman, Bak ben buradayım, n'aber? demek için çekin yapar. Karşı taraftan ses gelmesini bekler. Baktı olmuyor, mesaj atar. Sonra birkaç hafta sonra tekrar başka yerde başka kişi ile aynı durum. Verilen mesaj: İletişim kurmayı beceremiyorum da. Bunun gibi başka, kişilik biçimleri daha var, ama şimdilik burada bırakalım. Belki daha sonra konum bazlı iletişim üzerine biraz daha derin, biraz daha detaylı bir inceleme yaparız. Şimdilik bu konuya eğlenceli bir girizgah olmuş olsun. Siz de kendi gördüğünüz ayemet kişilik biçimi analizlerini Twitter'dan #ayemet yazarak @paktin'e gönderebilirsiniz.


Yaşadığın Anıların Kaldığı Bir Şehir Burası. Konservatuvardayken izlediği siyah-beyaz bir Agnes Varda klasiğini hatırlıyor: Cleo from 5 to 7'da açılış sekansında aktris takside ve kamera taksinin ön camından uzun bir süre Paris sokaklarını takip ediyor. İlk geldiğimde ben de onu hissetmiştim. Anılar yok edilmiyor burada. Bir kafede yaşadığını yıllar sonra tekrar hatırlıyorsun. Boran farklı rollere hayat verirken kendi hayatının başrolü olmaktan vazgeçmiyor. Kulağa bencilce gelebilir lakin konuşmamızın devamında bunun daha çok başkaları için olduğu fark ediliyor. Hiçbir zaman göz önünde olmayı seven biri olmadım. 'Maalesef' bu benim mesleğime alışma sürecimi de çok zorlaştırdı. Buraya geldiğim zaman sakin ve nefes aldığım hayatı oluşturup bir konfor alanı yaratabiliyorum. Bu konfor alanında beslendiği ne varsa performansında kendini gösteriyor. Buradaki arkadaşlarıyla günlük güzelliklerden bahsetmenin iyiliğini seviyor. Röportajı hemen her geldiğinde uğradığı otelin lobisinde yapıyoruz ve tümden siyah giyinen aşırı havalı otel ekibinden herkes Boran'ı gördüğünde eski bir dostlarını görmüşçesine yaklaşıyor. O esnada gelen bir mesajla günün kalanı için belli ki bir plan yapılıyor. Bileğindeki Cartier Tank Française'de zaman 'Parisien' akıyor. Şehirde uzun süre boş kaldığındaki dönemleri hatırlıyor; Burada uzun bir öğle yemeği için buluşulur, akşam yemeği öncesi aperativo ve akşam yemeği için buluşulur. İki şehir arasındaki dengeyi bulmak kolay olmadı ama bulabildiğim için seviniyorum diyor. Hayatını bu şekilde tasarlamış olması hem günlük hem de uzun vadede bir nevi motivasyonu. Tüm bu sosyal ortamlarda kreatif sektörlerden birileriyle tanıştığında tamamen birbirini daha fazla yükseltmek üstüne bir iletişimin başlamasını vurguluyor ve Türkiye'deki sektöre dair masum bir sitemi oluyor. Çok Fazla İşe 'Hayır' Diyorum. Çektiği ve vizyon tarihini bekleyen filmi, yeni dizi projeleri, Cartier'nin marka dostu olması derken Boran Kuzum için 2023/24 takvimi çok parlak görünüyor. Boran, Cartier'nin Türkiye'deki ilk marka dostlarından biri. Cartier 1800'lü yıllardan beri alanının öncü markası. Bu kadar uzun bir geçmişe ve güçlü bir mirasa dayanarak çağı yakalayan, yenilikçi, sınırları zorlayan bir marka. Bir iş birliği yaparken benim için en önemli noktalardan biri markanın vizyonu. Cartier ile bu vizyonda yeni sınırları aşacağımıza, stili olabildiğince iyiye taşıyacağımıza inanıyorum diyerek heyecanını dile getiriyor. Bir diğer yeni sezon işi 'Kimler Geldi Kimler Geçti' dizisi. Farklılaşan karakterler Boran'ı beklendik rollerden ve tahmin edilebilir oyuncu prototipinden ayırıyor. Üst üste butik işler yaptığım için oynadıklarımın farklı olmasını seviyorum. N'olursa olsun her karakter senin dünyaya bakışından çıkıyor. Bu karakter hayattaki tercihleri, arkadaşlıkları, ilişkileri, verdiğin kararların sonuçlarını nasıl yaşadığını anlatan bir iş. İzleyenlerde bir perspektif açacağını düşünüyorum. Günün sonunda 'sen yanındaki insanlarla da varsın ama asıl kendi kendine kaldığın zaman kendinden emin olabilirsen ayakta kalabilirsin' benim de ihtiyacım olan bir düşünce ve hikayeyi bir kadın bakış açısından anlatıyor. Lafı öyle bir yere getiriyor ki bu kez koltuğu terapi kanepesine ben çeviriyorum ve bu güncelleme sana ne zaman geldi diye soruyorum. İstanbul'da yalnız geçirdiğim bir yılın ardından 19 yaşında diyor. Yalnız başına bir hayat kurmaya çalışmak, yeni bir meslekte kendini var etmeye çalışmaktan, insan tanımaya çalışmaktan ötürü gün sonunda yalnızsın. İşleri halletmek için yanında bir aile yok, kendin halletmek zorundasın. O esnada kahveler bitiyor, tazelemek aklımıza gelmiyor. 'Le Marais'deki sokak hareketleniyor. Muhabbetin son bölümünde Boran'la mecburi ve tercih edilmiş yalnızlıklar konusunda uzlaşmaya çalışıyoruz. Kimseye Faydası Olmayacak İletişimlere Eforum Kalmadı. Tanımayanlar biraz soğuk olduğumu düşünüyor. Bu da tamamen insanın kendine geliştirdiği bir gard olabilir çünkü ben, sosyal ortamlarda özellikle sektör organizasyonlarında herkesle çok iletişim kurabilen biri olamadım. O yüzden tanıdığım insanlarla eğleniyorum ama biriyle daha tanışmıyorum. Gerçek bir şey olmuyor. Bu iletişim seni bir yere taşımıyor. Benim de gerçekten hayatımda 'yaşla, belki de deneyimle gelen bir şey sonrasında' fazladan ve kimseye faydası olmayacak iletişimlere eforum kalmadı. İstemiyorum. Bu yayından sonra sınırların daha da keskinleşeceği konusunda gülerek hemfikir oluyoruz. Neyse ki hayat 'küçük konuşmalardan' ibaret değil. Yakın çevresiyle birlikteyken nasıl kendi olabiliyor? Yakınımda olan insanlarla da şunu yaşıyorum: hayatta bazı kayıplar yaşamak, kendinle kalmak istediğin dönemlerin olması derken arkadaşlık iki taraflı verici olman gereken ve empati gerektiren bir durum haline geliyor. İstanbul'da sabit bir hayatım olmadığı için, sürekli mobil olmam bazı arkadaşlarım tarafından hoş karşılanmıyor. Her zaman burada değilsin sonra kopuyoruz gibi bir durum ortaya çıkıyor... Geldikçe görüşüyoruz diyorlar ama bu bir hayat yolculuğu; benim o an ona ihtiyacım varsa onu anlayabilen insanlar olsun istiyorum. Aslında karşısındakine gösterdiği empatiyi bekliyor.