Sebze sever misiniz? Ben severim... Ama bozuk sebzeye de dayanamam... Bozuk sebzeler çürüdükleri zaman bir garip oluyorlar. Rusya'da bir teyzemiz de bozuk sebzelerden güzel bir sanat icra etmiş ve onu kolları, kafası olan bir canlıya benzetmiş. Rusya garip bir yerdir ve mistik, gizemli şeyler insanların çok ilgisini çeker. Bunun Sovyetler Birliği dönemlerinde hakim olan materyalist felsefeye bir tepki olabileceği konusu ayrı bir yazı konusudur ama gerçekten de böyledir. Hatta Rusya'da astrologlar pek bir dinlenir. Hukuk bürosu gibi Astroloji büroları vardır. Astrologlara gider danışırsınız, onlar da size hizmet verir, fatura keserler. Emin değilim ama vergiden bile düşüyor olabilirsiniz. Bu yüzden Rusya'dan senede ortalama ki defa uzaylı haberi gelir. Ya da dereden ağzında somon balığı ile geçen bir ayının görüntüleri bulandırılarak Sibirya Tüylü Mamutu yaşıyor minvalinde haberlere de rastlayabilirsiniz. Neyse ki Rusya vatandaşları, 2011 yılının son altı ayını da boş geçmediler ve Kasım ayında vejetaryen bir sanatın nadide bir eserini basınla paylaştılar. Haber şöyle: Rusya'nın Petrozavodsk kentinde yaşayan yaşlı bir kadın, uzaylıya ait olduğu ileri sürdüğü cesedi iki yıl buzdolabında sakladı. Rusya'nın saygın internet haber portalı Newsru.com, Petrozavodsk kentinde yaşayan Marta Yegoravna adlı yaşlı bir kadının iki yıl önce Petrozavodsk kenti dışındaki bağ evinin bahçesinde duyduğu doğal olmayan bir ses üzerine avluya çıktığı ve avluda demir hurda yığının yanında ilginç bir ceset bulduğunu söylediği kaydedildi. Rusya'nın saygın internet haber portalı Newsru.com, Petrozavodsk kentinde yaşayan Marta Yegoravna adlı yaşlı bir kadının iki yıl önce Petrozavodsk kenti dışındaki bağ evinin bahçesinde duyduğu doğal olmayan bir ses üzerine avluya çıktığı ve avluda demir hurda yığının yanında ilginç bir ceset bulduğunu söylediği kaydedildi. Yegoravna, bahçesinde karşılaştığı 40-50 cm uzunluğunda, iri kafalı, büyük ağızlı ve üzerinde ilginç bir giysi bulunan cesedi arabasına atıp kent merkezindeki evine götürerek buzdolabında sakladığını söyledi. Rus yetkililerin bu yıl evindeki cesetten haberdar olduğunu ve evine gelerek cesedi götürdüklerini ileri süren Yegoravna, bahçedeki hurda yığınına da yetkililer tarafından el konulduğunu savundu. Yetkililer, yaşlı kadının iddiasını doğrulamazken, Yegoravna, cesedin fotoğraflarını yerel basına dağıttı. Dedektiflik yapmayı sevmem, ama yalan didiklemeye bayılırım. Bu belki paranoyak doğamdan kaynaklanıyor olabilir. Biz paranoyaklar kuşkucuyuz, septiğiz falan deriz. Yemeyin sakın. Bizimki güvensizliklerle dolu bir doğadan kaynaklanıyor. Kandırılmaya tahammülümüz de yoktur. Bu teyze benim sevgilim olsaydı yanmıştı. Ben hemen adama sorarım; hurda olmuş bir aracın yanında ceset ne arar? İçinden çıkarsan anlarım. Tofaş Şahin ile kaza yapıp camdan fırlamadı ya? Bir de teyze giysiden bahsetmiş ama fotoğraflarda ya giysi yok, ya da kazaya rağmen bütün bir halde kalmış. Yani uzaylı cesedini buzdolabında saklayan teyzenin giysiyi çıkarıp fakire fukaraya giysin diye verdiğini düşünmeyiz herhalde. Ben olsam giysiyi ayrı sergilerdim: Yıka deterjan ile makinada, mis gibi, bir kenarda dursun... Geyiği bir kenara bırakalım... Fotoğrafı analiz edelim: 1. 2 yıldır buzdolabında saklandığı iddia edilen ve gazetecilere buzdolabında teşhir edilen bir nesnenin çevresindeki plastik poşet içerisinde -ya da dışında- yoğunlaşma olmaması, yani su damlacığı ya da herhangi bir buğulanma olmaması pek mümkün değildir. 2. Kazazedenin görünsün diye dışarı çıkartılmış kolu uzay aracı kullanabilecek bir canlıya ait olması gerektiği kadar işlevsel görünmüyor. . Kolun o rijit görüntüsü bize bu kadar benzeyen bir canlıya yakışmıyor. Ölmüş bir canlının hala kastakı bir kola sahip olacak kadar kas tonusunu barındırması da ilginç. Aynı şey açık kalmış ağzı için de geçerli. İnsanın Ağzını kapat, sinek kaçar diyesi geliyor. 3. Misafirliğe gelen bir düşmanın bile altına çarşaf serilirken uzaylının kafasının buzdolabı tellerine değecek şekilde koyverilmesi bana pek de mantıklı gelmedi açıkçası. Teyzemizin buzdolabı kokusu sinmesin diye üstü açık tabak bile koymadığı alttaki tabaktan seçilirken üstelik... 4. Elimizde tek fotoğraf olması ilk başta dikkat çekiyor... Uydurma şeyler en iyi göründükleri açıdan çekilirler zira... Ama ikinci bir fotoğraf da buldum. Açımız biraz değişmiş, ama her şey yerli yerinde...Yine de 2 yıldır buzdolabınızda tuttuğunuz uzaylının araç yanında, eve ilk getirildiğinde, birinci yıl sonunda vb. herhalde 50 adet fotoğrafı olması gerekiyordu. Teyze uzaylının fotoğrafını çekmiş ama nedense aracınkini çekmemiş. Siz söyleyin lütfen: İnsanların tek bir gününde 100'lerce fotoğraf çekip Facebook'a koyduğu bir zamanda, uzaylının vesikalık fotoğrafının bile olmaması ayıp değil mi? 5. Bu fotoğrafta da uzaylı dostumuz buzdolabından çıkarılmış olmasına rağmen beyaz zeminde hiçbir vücut ifrazatına rastlamıyoruz. Temiz çalışılmış doğrusu. Uzaylıyı poşetinden ayırmamışlar hala. 6. Uzaylıyı bu hale getiren kazanın kıyafetine niçin zarar vermediği, parmaklarını ve kolunu niçin kırmadığını anlayamıyoruz. Şanslı veletmiş. 7. Veeee en önemlisi: Uzaylıların da Dünya'lılara benzeyeceği yanılgısı. El, kol, parmaklar, göz, ağız ve bunların konumları... Bu konuda detaylı bir yazı için sizi başka bir yere yönlendirelim: Tevfik Uyar, Hollywood Uzaylıları: Uzaylılar Neye Benzer?, Açık Bilim Çevrimiçi Bilim Dergisi, 2. Sayı, Aralık 2012. Bu haber de benzer bir çok haber gibi Şok Eden Görüntüler, Dünya bu fotoğrafı konuşuyor, Dünya'nın Hayret Ettiği bilmemne vs. tarzında başlıklarla sunuldu. Ben Dünya bu fotoğrafı konuşuyor demenin çok saçma olduğunu hep düşünürüm. Bu, ilgili yayın organının bir tür ben beceriksizim itirafıdır. Neden? Dünya fotoğrafı görmüş, konuşmuş, ama bizim ilgili haber organı tüm bunlar olduktan sonra haberi bize sunuyor, gibi bir anlam çıkıyor ortaya. Tabi asıl amaç daha en baştan insanı şok olmaya, hayret etmeye, konuşmaya hazırlamak, belki sadece abartmak... Geçin bunları efendim. Geçin... Yapmayın... Etmeyin... Dalga geçmeyin insanlarla. Tamam... Tüm bunlara rağmen söylediklerimin hepsinin aksini geçerli kılacak çok özel bir durum oluşmuş olabilir ve tüm aksi yöndeki kanıtlara rağmen fotoğraf hakiki bir uzaylıya da ait olabilir. Ancak, niçin böyle bir iddia ve yanında bu fotoğraf ile ortaya çıkan teyzeye inanacağımız sorusu da önemlidir. Hangisi daha muhtemel? Uydurma olması mı? Yoksa gerçek mi? Yani... Gerçekten insanların ilgi çekmek için yalan söylemeyeceği, bazı muzur muhabirlerin eğlenmek ya da belki sırf haber yapmak için asparagas bir şeyler uydurmayacağı düşüncesi gerçekçi midir?


Hepimiz yaşamımızda falımıza bakan, bize gelecekten haber veren birileri ile tanışmışızdır. Bu kişi içtiğimiz kahveden geleceğimizi okuyan sevimli Jale ablamız -selam olsun ona-, sokakta baklaları yere atıp 3 çocuğunuz olacak diyen çingene ya da televizyonlarda işi soytarılık mertebesine taşımış olan medyumlar olabilir. Ancak hepsinin neredeyse bir ortak özelliği var; adını İngilizceden Türkçe'ye direk Soğuk Okuma olarak çevirdiğim teknikleri bilinçli ya da bilinçsiz şekilde ustaca kullanmaları. Soğuk okuma falcıların, medyumların, sihirbazların, illüzyonistlerin ve harcı alem üçkağıtçıların genellikle karşılarındaki tanımadıkları kişiler hakkında bilgi toplama ve bu bilgileri sanki hiç bilmiyormuş gibi aktararak soğuk okuma kurbanını aldatmaları ya da kandırmalarıdır. Burada hemen bir not düşmekte fayda var; her soğuk okuma yapan kişi art niyetli değildir. Kahve fallarımıza bakan yakınlarımız, bazı astrologlar, medyumlar, kuantum bilgeleri gerçekten doğaüstü güçleri olduğuna içten bir şekilde inanmaktadırlar. Bu naif, iyi niyetli kişiler müşterileri, dostları kadar çok etkilenirler doğru tahminlerinden. Neyse konuya dönelim. Soğuk Okuma teknikleri konusunda ustalaşmış biri daha önce hiç tanımadığı bir kişi hakkında sadece kişinin vücut dilini gözleyerek ya da kıyafet, konuşma, yaş, cinsiyet, hatta saç şekline bakıp analiz ederek hedefleri hakkında çok fazla miktarda bilgiye ulaşabilir. Genelde ustalar toplumun geniş bir kısmını kapsayan çok genel ve olasılığı yüksek ifadelerle işe başlarlar, yakınlarda bir ziyaretçi görüyorum, D harfine benzeyen birşey hissediyorum gibi. Hedeflerinden aldıkları tepkilerle doğru tahminlerinin daha da özele indirirken yanlış tahminlerden hızla uzaklaşırlar.Ancak soğuk okumanın işe yaraması için çok önemli bir şart vardır; o da istekli ve hevesli bir hedef. Okumacının verdiği muğlak bilgileri okumacının daha sonra daha derin bilgiler edinmek üzere kullanacağı bağlama oturtan, bu muğlak bilgilere anlam yükleyen aslında hedefteki kişidir. Konuşmanın çoğunu usta yapsa da bu konuşmalara anlam yükleyen, mimikleri, jestleri hatta direk söyledikleri ile hedeftir. İstekli hedefini bulan okumacı daha sonra olta atmak adını vereceğimiz metotlarını devreye sokar. Okumacı yakınlarda bir ziyaretçi görüyorum ya da aralık ayı ile ilgili birşeyler hissediyorum gibi genel ifadelelerle oltasını atar. Hedef vereceği pozitif ya da negatif sinyallerle ya da ifadelerle okumacının devam edeceği yolu seçmesini sağlar. Örneğin: hedef, aralık ayında kızım doğmuştu dediğinde Evet , bunu görüyorum diyerek ilk attığı oltanın açtığı yolda ilerlemeye devam eder; ya da aralık ayı birşey hatırlatmıyor dendiğinde bu tutmayan tahminden yumuşak bir şekilde hedefe çaktırmadan uzaklaşır. Olta atmak gerçekten bilgi ve ustalık gerektiren bir iştir. Okumacının dağarcığında kullanabileceği bir sürü gereksiz gibi görünen küçük bilgiler saklıdır: popüler isimler, evde, arabada bulabilecek şeylerin listesi, giyim tarzları v.s. gibi. Bütün bu bilgiler yeri geldiğinde okumacı tarafından hedefini etkilemek ya da hedefinden daha fazla bilgi kalmak için kullanılır. Okumacının astrolog, tarot falcısı, medyum, illüzyonist v.s olmasına göre daha değişik taktikleri olabilir ancak olta atmak en temel tekniktir.


Subliminal mesaj kavramı uzun bir süredir gündemimizi meşgul ediyor. Yalansavar okurlarından gelen talepler eşimin ricasıyla birleşince bu konuyu da Yalansavar'a taşımak şart oldu 🙂 Öncelikle subliminal mesaj nedir, neden bu kadar tartışılıyor ve ne zamandan beri hayatımızda? Subliminal kelimesi Türkçe'de de aynı şekilde geçiyor ama bulduğum en Türkçe karşılık 'alt algısal' idi. Bu kelime aslında güzel açıklıyor. Bilinçli algılama düzeyimizin altında, bilinçsiz algı düzeyimizin üstünde kalan uyaranlara subliminal uyaran diyebiliriz. Örneğin izlediğimiz bir filmde milisaniyeden daha kısa bir süre boyunca ekranda belirip kaybolan bir görüntü ya da dinlediğimiz bir müzik parçasında maskelenmiş arkaplan sesi/melodisi bilinçli algımız dışında beynin belirli bölgelerini uyarabilir ve belli sonuçlar doğurabilir (1). Tartışmanın nedenini anlamak için çıkış noktasına dönmemiz gerekiyor. Biraz gerilere, 1957 yılına dönüyoruz ve tarihe Vicary Deneyi olarak geçen bir olaydan bahsediyoruz. James Vicary, New Jersey'de bir sinema salonunda Piknik isimli bir film gösterilirken özel bir cihazla 5 saniyede bir, saniyenin üç binde birinde görünüp kaybolan Coca Cola iç!, Aç mısın? Patlamış mısır ye! gibi mesajlar gösterdiğini ve bu sayede Coca Cola satışlarında %18,1 ve patlamış mısır satışlarında %57,8 artış kaydettiğini iddia ediyor (2). Bu olay epey fırtına koparıyor olmalı ki CIA bu deneyi temel alarak Subliminal algılamanın operasyonel potansiyeli adlı bir rapor yayınlıyor ve 1958'de bu tip reklamlar yasaklanıyor (3). Gel gelelim bu deney değişik bilim adamlarınca tekrarlanıyor fakat belirgin bir etki gözlemlenemiyor. Psychological Corporation başkanı Dr. Henry Link Vicary'ye bu deneyi birlikte yapmak konusunda meydan okuyuyor (2). Ama sonuçta 1962'de James Vicary bu deney sonuçlarını dikkat çekmek için abarttığını, aslında elde edilen sonuçların anlam ifade etmeyecek kadar küçük farklara dayandığını itiraf ediyor (3). Tabi bu sonuçlar çok tartışma yaratıyor. Birçok tüketici markaların kendilerini manipüle ettiğinden endişeleniyor. Daha ötesi, 1980'lerde dini grupların Rock gruplarına subliminal mesaj yapıyorsunuz iddiası. İki grup aile İngiliz müzisyen Ozzy Osbourne'a, şarkılarında geri maskeleme yöntemi kullanarak çocuklara intihar etmelerini telkin ettiğini iddia ederek dava açıyor. Mahkeme iki davayı da bu yöntemin işe yaradığına ilişkin kanıt olmaması nedeniyle reddediyor (8). 2000'de George Bush'un A.B.D. seçimlerinde subliminal mesaj kullandığı iddiası da bu konudaki toplumsal paranoyanın sonuçlarından birisi. Bush, seçim kampanyası sırasında rakiplerine 'sıçan' demekle ve bunu subliminal mesajla sağlamlaştırmaya çalışmakla itham ediliyor (8). Kampanya reklamında flu bir şekilde ekrana çıkan Bureaucrats yazısının son dört harfinin ekranda 30 milisaniye boyunca tek başına göründüğü görüntü kanıt olarak sunuluyor. Cumhuriyetçiler pardon diyerek reklam filmini geri çekiyorlar. Videoya buradan ulaşabilir ve 25'inci saniyesine dikkatlice bakabilirsiniz. Konuyla ilgili bir espri de South Park'tan gelsin: 15.sezonda yayınlanan Broadway Bro Down bölümünden şu alıntıyı izleyebilirsiniz... Bilimsel Açıdan Subliminal mesajlarla ilgili sorunlardan birisi nesnel algı seviyesiyle ilgili. Algının birkaç seviyesi var ve uyaranların bu seviyelere nasıl sızdığı tartışmalı bir konu. Algının ölçümlenebilmesi de çok zor. Örneğin zaten susuz hissediyorsanız izlediğiniz filmde su içen herhangi birisi de sizi su içmeye yöneltebilir. Benzer şekilde aç hissettiğinizde kokuların sizi belirli bir yiyeceği tüketmeye yönelttiği bilinen bir gerçek. Algıladığınız bu kadar çok uyaran arasında subliminal olanları özel olarak ayırmak kontrollü deney açısından zor bir süreç. Özellikle Vicary'nin pardon demesinden sonra bilim dünyası subliminal mesajlar konusunda çok da pozitif olmayan bir yargıya sahip oldu. Çünkü bu deney ne kadar tekrarlansa da anlamlı sonuçlar üretilemedi. Öte yandan son yıllarda şaşırtıcı bazı gelişmeler oluyor ve bildiklerimizi gözden geçiriyoruz. En yakın örnek, geçtiğimiz yıl yapılan bir çalışmada belirli subliminal uyaranların beyinde farklı bölgeleri aktive ettiğinin fMRI görüntüleme sistemiyle tespit edilmesi oldu (6). Yakın zamanlı başka bir çalışmada daha ilginç bir bulgu elde edildi. Subliminal uyaranların beynin farklı bölgelerinde farklı motivasyonlar oluşturabileceği ve daha ilginci motivasyonların bile bilinçdışı çalışabilecekleri iddia ediliyor (5 ve 7). En son Scientific American Mind dergisi bu olayı daha geniş kapsamlı olarak ele aldı(8). Aslında subliminal mesajlar bizi etkiliyor. Fakat görünen o ki beynimizin karar verme mekanizması o kadar karmaşık ki subliminal mesajlar bizim kararlarımızda bir bileşen olmaktan öteye gidemiyor. ...Subliminal mesajlar bizim eğilimlerimizin dışında bizi yönetecek önergeler veremezler. Hatta biz bu çok basit önerilere son derece kısıtlı ve özel şartlar altında açığız. Çünkü bu bilinçaltı ipuçları bizim hafıza sistemimizin içinden tıpkı ekranda anlık beliren uyaran kadar büyük bir hızla geçiyor. Eğer bizim nihai amacımızla uyuşmuyorsa veya doğal eğilimlerimizi yansıtmıyorsa sanıldığı kadar güçlü değiller... (8) Aynı makalede anlatıldığı kadarıyla, bilim insanları Vicary deneyine benzer bir kurulum yapmış fakat mesajların yerleştirilmesi konusunda birkaç varyasyon denemişler. Örneğin mesajlarda Coca Cola gibi yaygın bir marka yerine Lipton Ice-tea gibi daha az tüketilen bir marka kullanılmış. Mesaj hem Madagaskar filminin eğlenceli sahnelerinin arasına, hem de Trainspotting filminin rahatsız edici uyuşturucu sahnelerinin içine yerleştirilmiş. Önceden aldıkları tabletlerle susatılan deneklerin Madagaskar filminde aldıkları mesajdan etkilendikleri görülmüş. Ama dikkat edilirse susuz hissetmeyen ve subliminal mesajı uygun şartlar altında almayan seyircilerde herhangi bir talep yaratılamıyor. Ayrıca mesajın verilme anının karar verme anına olan uzaklığı da önemli bir parametre. Bu konu son yıllarda çeşitli şirketlerin sigara bıraktıran ya da zayıflatan 'kaset' satışına başlamasıyla da gündeme geldi. Sözde bu kasetler subliminal mesajlar yoluyla bilinçaltımıza etki ediyorlarmış. Hemen heveslenmeyin, çünkü bilimsel olarak, subliminal mesajlarla sigarayı bırakmak ya da zayıflamak plasebo etkisi dışında bir işe yaramıyor. Yapılan bazı çalışmalar (9,10) bu konuda bir neden sonuç ilişkisi olmadığını net olarak gösteriyor. Zaten yukarıda anlattığımız gibi, subliminal mesajlar çok kısa bir süre beyne etkide bulunuyor. Bunların kalıcı etki yaratabildiğine dair bir kanıt yok. Karar vermeyi belli şartlarda etkilese bile yaşam stilini değiştirecek kadar güçlü bir etki yaratmaları olası görünmüyor. Sonuç: Subliminal mesajlar kullanarak bilinçaltında alınan kararlara etki etmek mümkün olabilir ama bu yöntem abartıldığı kadar güçlü değil. Kaynaklar: Wikipedia: Subliminal Stimuli Snopes.com: Subliminal Advertising Wikipedia: James Vicary Simon the Scammer Blog: Subliminal Advertising: Does it Exist? Neurologica Blog: Subconcious Motivation ScienceDirect: Exposure to subliminal arousing stimuli induces... Association for Psychological Science: Is Your Left Hand More Motivated Than Your Right Hand? Scientific American Mind: How Advertisements Manipulate Behavior Psychology and Marketing: The case against subliminal manipulation Journal of Applied Psychology: Subliminal self-help audiotapes: A search for placebo effects. Not: Bu konunun doğası gereği bazı bilimsel makalelerin tam metinleri herzaman erişilebilir olmuyor. Bunlara üniversite ağlarından erişebilirsiniz. Birçok üniversite, kendi kablosuz ağlarından bu tip makale sitelerine sınırsız erişim sağlıyor... Bart Simpson resmi bartsblackboard.com sitesinden alınmıştır, The Simpsons dizisinin tüm hakları Fox'a aittir. Vicary'nin calismasiyla ilgili en buyuk problemlerden biri buyuk ihtimalle gercek bir deney olmamasi, yani bir kontrol gurubu kullanilmamis olmasi. Bir digeri de bu calismanin asil amaci. Subliminal mesajlarin isleyip islemedigini test etmekten ziyade, patentini almak istedigi bir tur tachistoscopeun calisip calismadigini test etmek istemesi. Dolayisiyla calisma medyaya buyuk ihtimalle Vicary'nin istegi disinda olmadigi bir sekilde yansitilmis ve bayagi bir sansasyon yaratmis zamaninda (kaynak: http://muse.jhu.edu/journals/asr/v006/6.4unit03.html). Kendisi zaten orjinal calismanin sonuclarini hic yayinlamamis; dolayisiyla bildigimiz kadari genelde kulaktan dolma ve medya tarafindan abartilmis bilgiler. Genel olarak yukarida yazdiklariniza katiliyorum. Subliminal mesajlarin etkisi varsa bile ne yonde olacagini kestirmek, genellemek ya da uzun sureli davranis degisiklikleri beklemek cok zor. Yalniz son on yilda hem psikoloji hem pazarlama alaninda subliminal ve supraliminal priming konusunda bilimsel calismalar cok artti. Hala daha cok guclu ve kalici etkiler bulunamamakla beraber cok ilginc bulgular yayinlandi ve yayinlanmaya devam ediyor. Ornegin, istah acici, bastan cikarici yemeklerle ilgili mesajlara maruz kalan biri kendini tutamayip kontrolsuzce yemek yemek mi ister yoksa sagligini dusunup daha kontrollu tercihler mi yapar? Arastirmalar farkli durumlarda ya da farkli insanlar icin iki sonucun da ortaya cikabilecegini gosteriyor (ornegin, Fishbach, Friedman ve Kruglanski'nin 2003 Journal of Personality and Social Psychology makalesi). Belki daha da enteresan baska bir calismaysa Fitzsimons, Chartrand ve Fitzsimons tarafindan 2008'de Journal of Consumer Research'te yayinlandi. Bu calismada arastirmacilar Apple markasiyla prime edilen deneklerin onlerine koyulan basit bir gorevi tamamlamak icin daha yaratici cozumler urettigini gosterdi. Bir diger deneyde ise Disney Channel markasiyla prime edilenlerin sorulan sorulara daha durust cevaplar verdigi bulundu. Dolayisiyla subliminal marka mesajina maruz kalmak o markayi satin alma istegi yaratiyor ya da yaratmiyor olabilir ama onun yaninda, beynimizde markayla ilgili baska kavramlarin aktive olmasina yol acabiliyor. Bu kavramlar da sonraki bazi davranislarimizi etkileyebiliyor. Bu tur enteresan deneylerin sayisi gun gectikce artiyor. Dolayisiyla, her tur hakli kuskuya karsin, subliminal mesajlar etkili degil diye bir sonuc cikarmamak gerekir. Su anki bilgimiz dahilinde bu tur mesajlarin etkili olduklari durumlar, etki edebildikleri kisiler, etkileyebilecekleri davranislar ya da kararlar oldugunu biliyoruz. Bu tur bulgular genelde kontrollu laboratuvar deneylerinden geldigi icin alanda ne sekilde tekrarlanabilir, ne kadar guclu etkileri olabilir henuz kesin bir bilgimiz yok. Gun icinde farkina varmadan o kadar cok mesaja maruz kaliyoruz ki , hepsinin bizde bir iz birakacagini dusunmek anlamsiz olur. Ama aralardan birileri siyrilip o gun verdigimiz bazi kararlari bir yone cekmeyi basariyor olabilir.


Dikkat bu yazı bilimsel bir yazı değildir. Sadece çabuk bir Google araması sonucu edinilmiş gözlemlerin paylaşımıdır. Ziyaret edilen sitelerin içerisindeki yazılar bilimsel olarak irdelenmemiş ve bilimsellikleri konusunda bir yorum yapılmamıştır. Geçenlerde popüler bir internet annesinin blogunda aşı karşıtlığının tehlikeleri ve aşılanmanın gerekliği üzerinde tartışıyorduk. Internet annesinin kaynaklarının genel olarak ABD kaynaklı aşı karşıtı web siteleri olduğunu farkettim. Hemen aklıma bütün bu web sitelerinin ortak noktaları nelerdir diye bir soru takıldı. Acaba bilime karşı olan temelsiz güvensizlikleri nedeni ile bu siteler homeopati, kiropraktik, naturapati gibi bilimdışı, sözde bilimsel uygulamaları da destekliyorlar mıydı? Bir Google taraması yapmadan önce bu sitelerde aranacak kelimelerin listesini çıkardım. Bunlar - Naturapati - Homeopati - Kiropraktik - Holistik Sağlık - Akupunktur Sonra Google'da nasıl tarama yapacağıma karar verdim ve Resim 1'de göreceğiniz anti vaccine websites'ta karar kıldım. Resme tıkladığınızda ilk 10 arama sonucunu göreceksiniz. Çok vaktim olmadığından ve nasıl olsa bilimsel bir makale yazmayacağımdan sadece ilk 10 sonuç içerisindeki sitelere ve bu siteler içinde linkine rastladığım ilk aşı karşıtı sitelere bakmaya karar verdim. Listenin birinci sırasındaki sitenin BookStore linkine tıkladığımda iyi ki bu işe kalkışmışım ile yok canım arasında gelip giden bir ruh hali içine girdim. Bookstore'un Önerilen Kitaplar' kısmı kendi adına konuşuyor zaten: Dünyalararası Elçiler: Yeni Dünyaya Açılan Galaksilerarası Kapı. Kitabın tanıtım yazısı şöyle: Bu kitapta aydınlanmış dünyadışı canlıların bir çok soruya yanıt verdiklerini okuyacaksınız. Ruh sağlığı kökünden bozuk, zırdeli iddiaları olan bir siteden aşıların güvenliği ile ilgili fikirlerini kimse oluşturmaz herhalde dedim ve bu sitede bulduğum ilk linke tıkladım. Karşıma çıkan site anahtar kelimelerim ve benim listeme dahil etmediğim biri sürüsü konusunda bir maden gibiydi ve aşı karşıtı içeriği amansızca pazarlıyordu. Homeopati'den, manyetik terapilere, enerji sağaltımına, komplo teorilerine ve hatta UFO'lara dair her türlü bilimdışı iddia büyük bir itina ile sunuluyordu naif okuyucularına. Hatta Boiron'un işe yaradığını ispatlayamıyorum dediği ilacı savunan bir yazıya bile rastladım bu sitede. Google sonuçlarında 2. sıradaki site, açıkça söylemeliyim ki daha derli toplu gözüken bir siteydi. Ancak site holistik sağlık başlığı altında homeopati, naturapati, kiropraktik organizasyonlarına linkler ve kitaplar kısmında ise gene bu bilimdışı uygulamalara ilişkin kitapların tanıtımları hemen göze çarpıyordu. 3. sıradaki site Jenny McCarthy'nin Katlettikleri diye çevirebileceğimiz Jenny McCarthy Body Count isimli bir siteydi. Bu site aşı karşıtı olanlara karşı bir site ve resmini gördüğünüz anasayfası özetle şöyle diyor: JENNY MCCARTHY'nin KATLETTİKLERİ(3 Haziran 2007 2 Haziran 2012 arası) Önlenebilir Hastalıkların Sayısı: 97924 Önlenebilir Ölümlerin Sayısı 892 Aşılarla Bilimsel Olarak İlintilendirilmiş Otizm Vakalarının Sayısı 0 Listenin 4. sırasında gelen whale.to websitesi ise ağırlıklı olarak Komplo Teorileri ile meşgul olan ve Türk aşı karşıtı sitelerde refererans gösterildiğine şahit olduğum bir site. Anahtar kelimelerim bu sitede de oldukça sıklıkla geçiyordu. İlaç firmalarının komploları, medikal mafya, medikal zihin kontrolü, mamogram aldatmacası gibi konuların büyük bir heyecanla ele alındığı sitede Müzik Mafyası başlığı altındaki yazının ilk cümlesi site yazarlarının zihinlerinin nasıl çalıştığına ya da çalışmadığına bir örnekti sanki. Many stars appear to have been 'manufactured' . Any star not with the programme get's Assassinated , or replaced with Clones/Doubles/Walk ins/Possessed , as they lose their spark . Birçok star imal edilmiş gibi görünüyor . Satanik programa dahil olmayan her star suikaste uğruyor ya da klonu/dublörü/taklidi/ele geçirilmiş ruh ile değiştiriliyordu............. Bir komplo teorisine inananların diğer komplo teorilerine de inanma eğilimi vardır genellikle. Bu nedenle böyle çılgınlık derecesinde bir teoriye inanan sitenin aşılarla ilgili komplo teorilerini desteklememesi düşünülemez tabi. Ama aşılar gibi sağlımızla ilgili önemli kararlarımızı ve fikirlerimizi bilişsel önyargılarının farkında olmayan, paranoyak ve akıldışı iddiaları gerçekmiş gibi sunan sitelerden edindiğimiz bilgilerle oluşturmak ne kadar sağlıklı siz karar verin. Aşı karşıtı içerik içimi acıtsa da sitede Hitler İngiliz Ajanı idi isimli bir kitabın tanıtımı günümü neşelendirdi diyebilirim. whale.to sitesinin zırvalamalarını tanıtımını yaptıkları Hitler İngiliz Ajanı İdi isimli kitaptan verdikleri alıntı ile bitireyim. Feminism was invented in Russia as a method of war, and during the Cold War feminists in Russia were deported to the west. Feminists break down the family, reduce breeding and create infighting. p.153 Feminizm Rusya tarafından bir savaş yöntemi olarak keşfedilmiştir ve Soğuk Savaş sırasında feministler Rusya'dan batıya sürgün edildiler. Feministler aileyi dağıtır, üremeyi azaltır ve içsavaş çıkartırlar. s. 153 5. sırada Science-Based Medicine isimli blogdan bir link vardı. Bu blogu düzenli takip ettiğimden içeriğinde anahtar kelimelerin hepsinin geçtiğini biliyorum. Ama bu bilimdışı iddiaları öven bir anlamda değil yerin dibine sokan anlamda. O nedenle tıklamadım bile. Listenin 6. ve 7. sırası aynı siteden iki farklı sayfanın linkiydi. Sitede anahtar kelimelerimle yaptığım taramanın sonuçları beni çok şaşırtmadı, kiropraktik, naturapati, homeopati kelimeleri geçen yazılar, homeopati, kiropraktik sitelerine linkler bolca bulunuyordu. 8. sırada ise egomu yerle bir eden, bu dünyadaki tek akıllı ben değilmişim dedirten bilimsel bir makaleye link vardı. ABD Ulusal Aşı Bilgilendirme Ağı' sayfalarında Aşı Karşıtı Web Sitelerinin İçerik ve Tasarım Karakteristikleri isimli makalenin tüm metnini Journal of American Medical Association web sitesinde buldum. Bundan sonraki linkler Şüpheci Sözlük ve Forbes web sitelerine yönlendirdiği için amacımın dışında sitelerdi. Bu nedenle JAMA'da yayınlanan makaleyi okumaya başladım. Makalenin sonuç kısmından alıntılar ve grafiklerini bir sonra ki gönderide vereceğimden kendi sonucumu yazıp bu yazıyı kapatıyorum. SONUÇ: Aşı karşıtı siteler bilimdışı olarak kabul edilen iddialara değer vermekte, bilimin metotları ve standartlarını sağlamayan uygulamaları açıkça desteklemektedirler. Sadece sağlık alanında bilimdışılığa meyilli olmakla kalmayıp gerçeklikten uzak UFO, dünya dışı yaratıklar gibi konular ile değişik komplo teorileri de bu sitelerin ilgi alanlarındandır. DİKKAT: Bu yazıda verilen bilgiler sadece bilgilendirme amaçlıdır. Hiçbir şekilde uzman görüşü yerine geçmez. Özellikle sağlık konusunda uzmanına danışın. Mümkünse bu yazıyı referans göstermeyin .) : nasıl çevrileceği konusunda bir uzlaşma yok galiba, şiropraktik, kayropratik olarak kullanımları da var Bu yazıda ziyaret edilen siteler: - http://www.thinktwice.com - http://thinkchoice.com/ - http://www.naturalnews.com/ - http://www.nvic.org/ - http://jennymccarthybodycount.com/ - http://www.whale.to - http://www.immunizationinfo.org/


Bilimseverler hayatlarının bir döneminde evrende yalnız olmadığımız fikrinden ve dünya'nın da zaman zaman uzaylılar tarafından ziyaret edilmiş olabileceğinden heyecan duymuşlardır. Hatta çocukluğunuz Erich Von Daniken kitaplarıyla geçtiyse, uzun bir süre eski uygarlıkların eserlerini uzaylı ziyaretlerine yormuş olabilirsiniz. Saadettin Teksoy'un Teksoy Görevde adlı programını da heyecanla izlemiş olabileceğinizi tahmin edebiliriz. Bilinmeyene olan merak doğal bir güdü. Üstelik bilimi sevmek de aynı güdüden kaynaklanan bir duygu. Doğa son derece ilginç şeyler içeriyor. Auroralar, süpernova patlamaları gibi artık ne oldukları bilinen fenomenlerin yanısıra, Tunguska olayı gibi hala aydınlığa kavuşmamış gerçek olaylar da söz konusu. Bilimkurgu filmlerinin konularıyla insanların ilgisi arasında bir parallelik olduğunu varsayarsak neticede sinema da bir endüstridir ve daha çok insana satış yapmak ister- uzaylıların, kıyamet senaryolarının ve zaman yolculuğunun bilimin en çok merak edilen kısımlarını oluşturduğunu iddia edebiliriz. Uzaylılar, bugünkü popüler deyişiyle UFO'lar, her dönem insanların ilgisini çekmiştir. Bunun sebebine ister yalnızlık duygusu deyin, ister sadece merak deyin, ister de korku deyin, insanların büyük bir yüzdesinin, inansın ya da inanmasın bu tip haberlere ilgi gösterdiği aşikardır. Belki de bu yüzden her ay bir iki haber ajanslara düşer. Öncelikle kemikleşmiş bir terminolojik hatadan bahsetmekte fayda var: UFO , kelime anlamıyla Tanımlanamayan Uçan Nesne demektir ve ABD Hava Kuvvetleri'ndeki bir tanımlama ihtiyacından doğmuştur. Öncülleri Gizemli Hava Gemileri (20. yüzyıl başları), Foo Savaşçıları , Uçan Tabaklar idi. 1952'de Albay Edward J. Ruppelt tarafından UFO olarak tanımlanmasıyla bu ad bu kavrama yapıştı. Teknik anlamda ne olduğu anlaşılamayan uçan nesnelere verilen bu ad bugün uzaylılara ait hava aracı anlamında kullanılıyor. Ne isim verildiği mühim değil. Gerçekte bizden başka, bizim kadar zeki, hatta gezegenimizi ziyaret edebilecek kadar gelişmiş ve bizden de zeki canlılar olabilir; fakat şunu ifade edelim ki, bugüne dek somut, kimsenin inkar edemeyeceği bir kanıt öne sürülememiştir. Uzaylıların varlığına fanatik bir biçimde inanmış kişiler, diğer pek çok kanıtlanamamış şeyde olduğu gibi, devletlerin ellerinde kanıtlar olduğunu ve bunları gizlediklerini iddia edebilirler. Bizler işin burasıyla da ilgilenmeyeceğiz ve sadece inanan kişilerin ortaya attığı sahte fotoğraflarda dikkat edilebilecek bir kaç noktaya bakacağız. Bir kaç püf nokta Sahte fotoğrafları ayırt etmenin bir kaç püf noktası vardır. Bazı fotoğraflardaki açıklar ise ancak daha detaylı bir incelemeyle bulunabilir. Fotoğrafları mutlaka dönemine göre incelemek gerekir. Dijital fotoğraf teknolojisi ve bilgisayarlarımızdaki görüntü işleme yazılımları ve teknolojisi elbette çok şey değiştirdi. Bu yüzden eski fotoğraflardaki sahteliği anlamak yenilerine göre daha kolay. Yeni fotoğraflarda ise daha çok detaya bakmak gerekebilir. En azından eski fotoğrafların pek çoğunun sahteliğini anlamada kullandığım bir kaç püf noktadan bahsedeyim: Tek kanıt Genelde şehir, stadyum, kasaba, yol gibi yerlerde çekilmiş çok sayıda uçan daire fotoğrafı bulunmaktadır. Bir defa insanların yoğun olarak yaşadıkları bölgelerde sadece bir tane UFO video ya da fotoğrafı çekilmiş olması oldukça kafa karıştırıcıdır. Eski fotoğraflar için aynı şeyi söyleyemesek de hepimizin cebinde kamera monteli telefonların olduğu bir çağda uzun süreli ve kalıcı bir UFO görüntüsünün sadece tek bir kişi tarafından fotoğraflanmış ya da videoya alınmış olması imkansızdır. Bir çok fotoğrafta UFO'nun çok hızlı olduğu, fotoğrafın aniden çekildiği iddia edilebilir. Böyle durumlarda da aşağıda bahsettiğimiz diğer problemler açığa çıkar. Tek açı Özellikle durağan, yani cismin varlığını hep korduğu sahte fotoğraflar ilgili nesneyi tek bir açıdan fotoğraflar. Bu cismin sahte olduğuna yönelik kanıtların gizlenmesi amacıyla cismin en iyi göründüğü açı kullanılır. Özellikle uzaylı yaratık görüntülerinde buna rastlanır. Muhtemelen kendisini oluşturan bağlantılar belli bir açıdan görünmeyecektir ve bu açı onun en iyi göründüğü açı olduğundan fotoğraf da bu açıdan çekilir. Solda görülen fotoğraf, Rus bir kadının bahçesinde bulduğu enkazdan çıkarıp buzdolabında sakladığı bir yaratığa ait. 2011 yılı sonlarında ajanslara düşmüştür. (Konuyla ilgili Yalansavar'a yazmış olduğum yazıya ulaşmak için tıklayın: https://yalansavar.org/2012/02/14/buzdolabinda-uzayli/) Kadraj Bazen öyle fotoğraflara rastlarsınız ki, fotoğrafın hem UFO'yu ya da yaratığı içermesi, hem de sıradan bir fotoğraf gibi görünmesi için özellikle uğraşılmıştır ve bu mantıksız bir kadraj ortaya çıkarır. Hatta zaman zaman bu kadraj oldukça komik de olabilir. Bu tip fotoğraflara daima şurada çekmiştik, eve gelince farkettik açıklamaları takip eder. Habersiz fotoğraflarda kadrajın niçin öyle ayarlandığını açıklayabilmek çok zordur. İlerleyen satırlarda verdiğim örnekler oldukça komik olan kadraj durumlarını yansıtmaktadırlar. Hız ve Hareketli Cisim Hızla uçtuğu iddia edilen bir uçan dairenin fotoğrafını net bir şekilde çekmek kolay değildir. Bilindiği üzere hareketli resimler fotoğraflarda hareket yönünde bulanık çıkarlar; çünkü fotoğraf makinasının diyaframı açılıp geri kapanana dek cisim yer değiştirmiştir ve bu yüzden pozlama süresi içerisinde sabit durmayan cismin görüntüsü net çıkamaz. Enstantane değeri çok düşük ayarlandığında hareketli cismin görüntüsü iyi bir şekilde yakalanabilir ancak bu defa da fotoğrafta yeteri kadar ışık olamaz ve aydınlık çıkmaz. Çok hızlı hareket ettiği iddia edilen bir cismin hem görüntüsü net, hem de fotoğraf aydınlık ise bu fotoğraftan rahatlıkla şüphelenebiliriz. Işık ve Gölgeler Şimdilerde bilgisayardaki görüntü işleme yazılımları fotoğrafa ilave edilmiş bir cismin ışık ve gölge durumunu muhteşem bir biçimde ayarlasa da geçmişte bunu ayarlamak o kadar kolay değildi. Eski fotoğraflarda ışık ve gölge hatası pek çok kez yapılmıştır. Işığın geldiği yönün daha aydınlık olma gerekliliği ya da metal olduğu iddia edilen cismin ışığı pek de metal ve dairesel bir cisim gibi yansıtamıyor olması bu fotoğrafların açıklarıdırlar. Cisim havada ise, fotoğrafta ilk önce kalan nesnelere ışığın nereden geldiğine bakılır ve cismin durumuyla karşılaştırılır. Cisim yerde ise bir de gölgesi için aynı araştırma yapılabilir. Gölgelerin yönleri farklı ise bu önemli bir açıktır. Özellikle bulandırma Hız ve Hareketli Cisim altbaşlığımızda yazdıklarımızın aksine, bazen montajın ya da sahteliğin anlaşılmaması için cisim özellikle bulandırılabilir. Diğer cisimlerin netliği ile UFO'nun netliğini karşılaştırmak bir çözüm olduğu gibi, eğer tüm fotoğraf net değilse, durağan cisimlerin neden net çıkmadığı sorgulanmalıdır. Örnekler: Bu fotoğraf ufoevidence.org web sitesinde gökte 9 adet cismin tespit edildiği şekilde anlatılıyor. Fotoğraf makinasına ait leke ya da pixel kayıpları gibi duran cisimlerin ne olduğu mühim değil; ancak başka kimsenin bu dokuz cisimden birini bile tespit edememiş olması düşündürücüdür. Bu fotoğraf yine ufoevidence.org web sitesinden. Quebec'te alınan fotoğrafta gökyüzünde bir nesne görünüyor. Fotoğrafı çeken kişi fotoğraftaki nesneyi evde farkettiğini söylüyor. Bu yüzden cismin gökyüzünde uzun bir süre kaldığını söyleyemeyiz, ancak eğer öyleyse, fotoğrafı çeken kişinin neyi çektiğini sorgulayabiliriz; çünkü çekmeye değer tek yapı olan kilisenin tamamı kadraja girmemiş bile. Aynı web sitesinden bir başka fotoğraf. Vancouver adasındaki liman üzerinde çekilmiş olduğu iddia edilen fotoğraf zaten perspektif olarak hatalı. Üstelik netliği de hatalı ve ilginç bir şekilde limanda başka kimsede fotoğraf makinası yokmuş ki, başka kimse cismin fotoğrafını çekememiş ve bu olaydan geriye kalan tek kanıt Robs adlı kişinin fotoğrafı olmuş. Ülkemizde faaliyet gösteren Sirius UFO ve Uzay Bilimleri Araştırma Merkezi'nin websitesindeki galeride yer alan bu fotoğraf en sevdiklerimden. Çeken kişi kardan adamı ortalasaydı gerçekçi bir fotoğraf olabilirdi. Kardanadam bir UFO manzarasında kenara koyulmuş bir süs gibi duruyor. Uzaylıyı çekerken niçin kardanadamı da fotoğrafa alma ihtiyacı duyulmuş olabilir ki? Yok eğer kardan adam çekilirken UFO tesadüfen orada yer aldıysa, kardan adamı kadraja almama ihtiyacı nereden doğmuştur? Muhteşem fotoğraflardan birisi daha. Bu fotoğraftaki mantığı anlamak çok güç. Acemice ayarlanmış bir kadraj olduğu söylenebilir. Fotoğrafı çekilen çocuk kameranın başka bir yere dönmüş olmasına hiç tepki vermiyor. Çeken kişinin bir anda cismi farkedip onu çekmeye karar verdiği düşünülebilir, ama bu sırada illa ki küçük arkadaşını da fotoğrafa dahil etme isteğine ne demeli? Bu fotoğraf gerçekten de UFO'lar hakkında bilimsel çalışmalar yaptığını iddia eden bir kurumun sitesinde yer alıyor! Bu kadar bariz bir şekilde, salondan alınmış bir süs eşyası olduğu anlaşılan nesne zaten fotoğraf makinasının bir, bilemedik iki metre uzağında yer alıyor. Ne fotoğrafa oturmuş, ne de gerçekçiliği var. Uzaylılara ait bir uçan daire olduğu iddiası illa ki doğru olacaksa, söz konusu cisim onların en iyi sanatçısının elinden çıkmış olmalı. İşte bir gerçeklik testi: Şimdi... Aşağıdaki fotoğrafa dikkatle bakalım: Oldukça gerçekçi değil mi? Bir gazete küpüründe ya da internet sitesinde 2012 yılında Adapazarı semalarında çektim. Cisim bir süre yavaşça uçtuktan sonra ortadan kayboldu dense idi, bir an için inanmayı düşünürdünüz belki de. Ancak... İşte böyle gerçekçi fotoğrafların nasıl kolaylıkla yapacağınızı gösteren bir makale: http://www.instructables.com/id/How-To-Fake-A-UFO-Picture/?ALLSTEPS Bilgisayar tekniği ile metal bir duş kafası ya da kültablası ayağı muhteşem bir UFO'ya dönüşebiliyor.Bu da bir başkası: http://www.instructables.com/id/UFO-Hoax-Picture/?ALLSTEPS Sonuç Gezegenimizde kendilerini Ufolog olarak tanıtan bir grup insan var. Ufoloji ve Ufolog kelimeleri bize bir bilimi çağrıştırsa da Ufoloji sözdebilim alanında sınıflandırılır. Aslında böyle olmayabilirdi. Ufoloji hakikaten de bilimsel bir araştırma alanı olabilirdi, fakat kendilerini Ufolog olarak tanıtan kişiler genelde bu tip fotoğraflara kuşku ile yaklaşmak ve onların açıklarını bulmak yerine, somut bir kanıt olmadan onların gerçekten de uzaylılara ait uçan dairelere ait olduğunu iddia etmekte ve kanıtlamaya çalışmaktadırlar. Oysa ki bilimin en önemli yöntemlerinden birisi yanlışlamaya ve çürütmeye çalışmaktır. Ayrıca, gezegenler arası seyahat etme, radarlara ve daha başka pek çok askeri teknolojiye yakalanmayacak kadar gelişmiş bir teknolojiye erişmiş bir ırkın, bir türlü bizim kamera ve fotoğraf makinalarımıza yakalanma konusunu halledememeleri, bugün karbon ve kompozit gibi, metaldan daha sağlam ve hafif malzeme teknolojisine erişilmişken, onların hala metal kullanıyor olmaları bana pek gerçekçi gelmiyor. Bu yazıyla ortaya koyduğumuz herhangi bir iddia yok. Şahsım adına kainatta bizden başka varlıkların olduğuna ve bunların gezegenler ve yıldızlar arasında seyahat edebilecek teknolojiye ulaşma ihtimalleri bulunduğuna inanmaktayım. Hatta ve hatta bu kainat hemşehrilerimiz gerçekten Dünya'yı da ziyaret etmiş olabilirler. Herhangi bir kimsenin kesinlikle etmemiştir ya da kesinlikle etmiştir diyebilmesi mümkün değildir; ancak ortaya konan fotoğraflar, daire tasavvurları büyük ölçüde sahtedir ve hiçbirisi somut kanıt teşkil etmemektedir. Emin olunuz bir çok bilim adamı gerçekten de somut bir şekilde elde edilecek o kanıtın geleceği günü de beklemektedir. Tevfik Uyar, Sahte Uçan Daire ve Uzaylı Fotoğrafları, Açık Bilim, Nisan 2012. http://www.acikbilim.com/2012/04/incelemeler/sahte-ucan-daire-ve-uzayli-fotograflari.html


Yalansavar'da savılan yalanlara baktığımızda bir çoğunun komplo teorileri dayanak yapılarak oluşturulduğunu görüyoruz. Zaten günümüzde etrafımız komplo teorilerinden geçilmiyor. Eskiden bilgiye ulaşmak için çabalarken artık her gün bize ulaşan bilgi dalgalarında gerçeği sahtesinden ayırmak için uğraşıyoruz. İnternette sıkça gördüğümüz Prenses Diana'yı İngiliz gizli servisi öldürdü ya da Amerikalılar aslında aya gitmediler gibi iddialar hala etrafta uçuşur durur. Yalansavar ekibi olarak bu sefer de komplo teorilerini irdeliyoruz. Komplo teorileri nedir, nasıl ve neden ortaya çıkarlar, ne kadar etkili olurlar, paranoya ya da şüphecilikten farkları nedir, bu yazı dizisinde hepsini sizin için araştırdık. Komplo Teorisi Ne Demek? Önce kısaca 'komplo' ve 'teori' kelimelerine bakalım. Komplo kelimesi, dilimize geçtiğimiz yüzyılın başında, Fransızca'da küçük entrika anlamına gelen 'complot' kelimesinden geçmiş. (1) Bugün bu kelimeyi gizli tertip anlamıyla kullanıyoruz. 'Teori' kelimesi de yine aynı dönemde aynı ülkeden ithal. Fransızca orijnali 'theorie' olan kelimenin Türkçe'de iki temel anlamı var. İlki, 'bilimsel teori' dendiğinde kastedilen anlam, yani geçerliliği ve güvenilirliği bilimsel yöntemlerle gösterilmiş olan, iç tutarlılığı bulunan bilgiler ve açıklamalar bütünü. (2) Mesela 'Einstein'ın İzafiyet Teorisi' ya da 'Newton'un Yerçekimi Teorisi' gibi. Bunun yanısıra 'teori' kelimesinin akademik ortamların dışında kullanılan ikinci bir anlamı var: Daha çok gözlem ve akıl yürütmeye dayanan, bilimsel olarak test edilmemiş öznel varsayımlara ve iddialara da teori deniyor. Bir başka deyişle, bilimsel yöntemde 'hipotez' olarak adlandırılan adıma halk arasında daha çok teori deniyor. 'Komplo Teorisi' dediğimizde kullanılan anlamı bu ikincisi. Bir komplonun ortaya çıkması için iki ya da daha fazla sayıda kişinin yasadışı ya da haksız bir eylem için gizlice anlaşmış olmaları gerekir. Gerçekten olmuş ya da olmamış böyle bir gizli anlaşma hakkındaki ispatlanmamış önerilere komplo teorisi diyoruz (3). Bir başka deyişle komplo teorileri, kamuoyu tarafından belli bir şekilde algılanmış herhangi bir olay hakkında geliştirilmiş, kamuoyundan saklandığı iddia edilen bilgilerle, gizli bilgilere veya olayın arkasındaki görünmeyen güçlerle ilişkilendirilen alternatif açıklamalara verilen addır. (4) Komplo teorilerini, Haliç'in dibinde altın var, Japonlar 'temizleriz ama altının yarısı bizim olur' demiş, bizimkiler kabul etmemiş ya da Neil Armstrong uzayda ezan sesi duymuş gibi şehir efsanelerinden de ayırmak lazım. Komplo teorileri çok daha ciddi fenomenlerdir. Öncelikle, komplolar vardır. İnsanlar belli amaçlara ulaşmak için planlar yapar, senaryolar tezgahlarlar. Bu gerçek komploları yanıltıcı komplo teorilerinden ayırt etmek bazen çok güç olabilir. Şurası bir gerçek ki, komplo teorileri, şehir efsanelerine kıyasla daha fazla sayıda insanı sözde kanıtlarla uzun bir süre etkileri altında bırakabilirler. Üstelik, bir komplo teorisini ortaya atan kişi bu teoriye herkesten çok inanıyor da olabilir. Komplo Teorilerinin Ortak Özellikleri Komplo teorileri genelde şu tip şüphe uyandıran çıkarımlar içerir: - Çoğu kez bu tip iddialar somut deliller sunmak yerine, olaylar arasında mantıklı gördükleri ilişkilendirmeleri delil olarak gösterirler. (5) Örneğin, Almanya bu işten kar etti, demek ki bu işin arkasında Almanlar var, gibi. - İşin içinde olduğu iddia edilen insanların ya da kurumların olağanüstü yetenekleri olduğu varsayılır. Mesela, Atatürk'ü Masonlar öldürdü diyen birisi Masonların bu tip bir suikasti kotarabilecek güçleri ve yetenekleri olduğunu, ispata gerek duymadan varsayar. - Komplo teorilerinde, komplonun arkasındaki insanların son derece akıllı ve bilgili oldukları gibi, gerektiğinde çevrelerindeki zayıf iradeli insanları da kandırdıkları ya da ikna ettikleri varsayılır. (6) Mesela diş macunlarının zehirli olduğu bilgisini yayan kişiler, dünyadaki milyonlarca diş hekimi, bilim insanı ve resmi görevlinin kandırılmış olduklarını da ileri sürmüş olurlar. - Bu teoriler aynı anda bir çok olayın ve/veya insanın bir araya geldiği karmaşık süreçleri basit gelişmelermiş gibi kullanırlar. Mesela Amerikalılar AIDS hastalığını 1960'larda, dünya nüfusunu kontrol edebilmek için icat ettiler diyen bir kişi, en az yüzlerce Amerikalı politikacı, asker, bürokrat ve bilim insanının bir araya gelip, dünyada nüfusu hızlı artan ülkeleri etkileyecek ancak kendi ülkelerine zarar vermeyecek son derece karmaşık planlar yaptıklarını iddia etmiş olur ve çoğu kez bu ölçekte bir planda ortaya çıkabilecek problemleri gözardı eder. - Komplo teorileri, bütün bu işler olup biterken bir çok kişinin seslerini çıkar madıklarını öne sürerler. Mesela bir önceki örnekte verilen teoriye inanacak olursak, tüm dünyada milyonlarca masum insan ölmüş ama bu işten yıllardır haberdar olan binlerce kişiden bir tanesi bile vicdanının sesini dünyaya duyur mamıştır. - Çoğu kez komplo teorileri bir kurumu, bir ülkeyi, hatta bazen dünyayı yönetmek ya da ele geçirmek gibi amaçlardan bahsederler. Mesela Rothschild adlı zengin banker aile son 200 küsür yıldır dünyayı yönetmektedir. - Komplo teorilerinin en kritik noktalarında tümevarım yöntemi kullanılır ancak tümdengelim yöntemi ihmal edilir. (7) Bir başka deyişle, komplo teorisini oluşturanlar, etrafta gözlemledikleri olayları kullanarak belli bir sonuca ulaşırlar, ancak sonradan geri dönüp, tümdengelim yöntemiyle, ulaşılan sonucun sağlamasını yapmayı ihmal ederler. Örneğin bir önceki maddede verdiğimiz örnekte şöyle bir tümevarım çıkarsaması yapılmış olabilir: 1) Rothschild ailesinin çok parası vardır. 2) Başkanlık seçimlerini en çok parası olan aday kazanır. 3) Demek ki Rothschild ailesi istediği adayı başkan seçtirir. Eğer bu teoriyi öne süren kişi, aynı teoriyi tümdengelim yöntemiyle de açıklayamıyorsa teorinin yanlış olma ihtimali artar. Mesela, 1) Rothschild ailesi istediği adayı başkan seçtirir. 2) Barack Obama başkanlık yapmıştır. 3) Demek ki Obama'yı Rothschild ailesi başkan seçtirmiştir, gibi. - Komplo teorileri anlatılırken, gerçekleşme ihtimali yüksek, sıradan olaylarla başlar, gerçekleşme ihtimali düşük büyük iddialara doğru evrilir. Örneğin şu 4 önermeyi sıralayalım: 1) AtlasJet Havayollarının 30 Kasım 2007 tarihinde düşen İstanbul-Isparta uçağında hayatını kaybeden yolculardan birisi de ünlü bilim insanı Prof. Dr. Engin Arık'tır. 2) Prof. Arık toryum elementi ile ilgili gizli araştırmalar yapıyordu. 3) Dış güçler Türkiye'nin toryumu kullanarak enerji üretmesini engellemeye çalışıyorlar. 4) Isparta uçağı bu sebeple düşürülmüştür. Bu önermelerde her bir önermenin bir öncekine kıyasla daha düşük ihtimalli ama daha sansasyonel bir iddia içerdiğini görebiliriz. - Bu teorileri yazanlar ya da anlatanlar, sıradan ya da doğal olaylara esrarengiz, muazzam ve/veya art niyetli anlamlar yüklerler. Örneğin, 2004 yılında Endonezya açıklarında denizin 30km. altında gerçekleşen deprem ve ardından gelen tsunami felaketinin ardında Amerika ve Hindistan olduğu iddiası gibi. - Komplo teorileri, gerçek bilgileri ve kanıtlanmamış iddiaları hiç bir ayrım yapmadan bir araya getirir ve kullanır. Örneğin, Yoğurtların raf ömrünü arttırmak için içlerine zehirli maddeler koyuyorlar diyen bir kimse, son yıllarda marketlerde satılan yoğurtların raf ömrünün artmış olduğu gerçeğiyle, yoğurtlara zehirli madde konuduğu iddiasını bir arada kullanmış olur. - Bilumum devlet kurumlarının ve bazı özel kuruluşların hemen hemen her zaman komplo teorileri içerisinde rol aldığı görülmektedir. Mesela eski A.B.D. başkanı Kennedy'i kim öldürdü? CIA'den FBI'a, Sovyetler Birliğinden Klu Klux Klan'a herkes listedeki yerini alacaktır! - Bu tip komplo teorilerini ortaya atan kişiler, diğer alternatif açıklamaları atlar ya da önemsiz bulurlar, bunun yerine kendi teorilerine delil bulmaya çalışırlar. Örneğin, 1999'daki Gölcük depreminin nedeninin, oradaki donanma üssünde deney yapan İsrailliler olduğunu iddia edenler, bu fikri kanıtlamak için delil bulmaya çalışırken, Gölcük'ün üzerinde yer aldığı aktif Kuzey Anadolu deprem fay hattı hakkında deprem uzmanlarının verdiği açıklayıcı demeçleri pek önemsemezler. - Çoğu komplo teorisi, ortada olduğunu iddia ettikleri gizemin arkasında herkesi yönlendiren bir merkez olduğunu savunur. (8) İlluminati, Bilderberg grubu, CIA gibi örgütler, Karadeniz'de çıkan kenelerden tutun 11 Eylül saldırılarına kadar her olayda olağan şüphelidirler. - Son olarak, komplo teorilerine inanmayan kişiler cahil ya da saf olmakla itham edilirler. Komplo teorilerinin en önemli özelliklerinden bir tanesi kolay kolay zamanaşımına uğramamalarıdır. 1776'da kurulmuş İlluminati adlı gizli bir örgütün dünyayı yönettiğini (9), ya da A.B.D. başkanı Roosevelt'in 1941'de Japonya'nın Pearl Harbor'a saldıracağını önceden bildiğini iddia edenler, aradan geçen onca zaman karşı popülerliklerini korumaktadırlar. Dünyayı, hatta tarihi, son derece kudretli ve kötü niyetli güçlerin kontrol ettikleri görüşü de komplo teorilerinin merkezinde yer alır. (10) Komplo Teorileri Çürütülebilir mi? Yanlış komplo teorilerini çürütmek bir kaç nedenden dolayı çok zordur: - Öncelikle, yukarıda da belirttiğimiz gibi, bir çok komplo teorisi gerçekleşme ihtimali yüksek, sıradan olaylarla başlar. Bu durum, komplo teorisi sanki gerçeklere dayanıyormuş izlenimi vererek teoriyi çürütmeyi zorlaştırır. Örneğin, aşılar otizme neden oluyor şeklindeki komplo teorisini yayan kişilerin başlıca argümanı, Dr. Andrew Wakefield'in 1998 yılında Lancet adlı tıp dergisinde yayınladığı bir makaledir ve bu makale gerçekten yayınlanmıştır. Ancak bu yanlış teoriyi hala yayanlar, sonradan yapılan bilimsel deneylerin bu çalışmayı çürüttüğünü, Andrew Wakefield'ın yaptığı çalışmanın sonuçlarından parasal çıkarı olduğunun ortaya çıktığını, bunun sonucunda çalışma arkadaşlarının çalışmadan çekildiklerini, kendisinin Doktor ünvanının geri alındığını ve son olarak Lancet dergisinin makaleyi yayından çektiğini anlatmazlar. - Yukarıdaki örneğin aksine, kimi durumlarda komplo teorisini ortaya atan kişinin bu teoriden direkt çıkarı yoktur. Bu sebepten ötürü, iddiaları dinleyenler teoriyi ortaya atan kişinin niyetinden şüphelenmezler ve bu da komplo teorisini daha ikna edici kılar. - Komplo teorileri genelde çok ilgi çekici konular üzerine olur. Uluslararası ilişkiler, uzaylılar, meşhur birinin ölümü ya da öldürülmesi gibi konular hepimize ilginç ve gizemli gelir, bu yüzden de bu tür teoriler daha hızlı yayılırlar. - Bu iddialar, zaman içerisinde yeni bilgiler ışığında kendilerini yenilerler. Bir komplo teorisinin ana argümanı çürütülünce, kısa bir süre sonra ortaya başka bir sözde delil atılır, daha önceden çürütülmüş olan argüman gündemden düşer. Üstelik, kağıda basılmış iddialardan farklı olarak, sayısal ortamda yayınlanmış yazılardaki yalanlanmış bilgiler kolayca değiştirilebilir. Siz komplo teorisini yayan bir internet sitesine girdiğinizde geçmişte yapılmış değişikliklerin izini süremezsiniz. - Komplo teorileri, karmaşık ilişkilerin şekillendirdiği dünyamız hakkında insanlara kavraması kolay açıklamalar verirler. Özellikle insanların çoğunun artık şehirlerde tanımadıkları kişilerle birarada yaşadığını ve ilerleyen iletişim olanaklarının getirdiği çok boyutlu bağlantıların üzerimizde yarattığı baskı ve stresi düşünecek olursak, bu basit açıklamaların ne kadar rahatlatıcı olabileceğini görebiliriz. - Yanıltıcı komplo teorileri, kurumlara ya da belli birey ya da gruplara karşı zaten önceden var olan önyargılardan beslenirler. Din, dil, etnik köken, cinsel tercih, ırk, milliyet gibi kavramlar etrafından oluşturulmuş klişeler ve önyargılar, komplo teorileri için çok bereketli bir zemin hazırlar. - Son olarak, iletişimin, özellikle internetin yaygınlaşması, doğrulanmış ya da doğrulanmamış her türlü bilginin hızla yayılmasına neden olmaktadır. Komplo Teorisi Tespit Kiti Yine de, elimizde yanlış komplo teorilerini gerçek olabilecek komplolardan ayırt etmemize yarayacak bir kaç araç mevcuttur. Öncelikle teoriyi, yazımızın başında sıraladığımız çıkarımlarla karşılaştırabiliriz. Bu şüphe uyandıracak özelliklerden ne kadar fazlası mevcutsa teorinin yanlış olma ihtimali de o kadar yüksek olacaktır. Bunun yanısıra, teorideki eylemin gerçekleşmesi için ne kadar çok kişi ve kurumun üye, ajan, işbirlikçi, kandırılmış vs. olması gerekiyorsa komplonun gerçek olma ihtimali o kadar az olacaktır. Çünkü pratikte, bir eylemden haberdar olan kişi sayısı arttıkça o eylemin gizliliğini korumak zorlaşır. (11) Komplo teorilerini test etmekte kullanabileceğimiz bir diğer yöntem de, felsefede kullanılan Occam'ın Usturası kuralıdır. Bu kural, daha sağlam bir açıklama getirmediği sürece karmaşık açıklamalar yerine basit açıklamalara güvenilmesi gerektiğini söyler. (12) Bir başka deyişle, bir olayın nedenini ararken, önce en az sayıda aşama, karar ya da neden-sonuç ilişkisi içeren açıklamalardan başlamalı, eğer bu açıklama tatmin edici değilse, biraz daha karmaşık diğer açıklamaya geçmeliyiz. Mesela gözlüğüm masanın üstünde umduğum yerde değilse, hemen komşumun Rus ajanı olduğunu ve gözlüğümü, içine sakladığı mikrofilmlerle beraber çalıp, çok sessiz bir helikopterle kaçtığını iddia etmem! Occam'ın Usturası kuralına göre basit nedenlerden başlarım, önce çantama bakarım, eğer orda yoksa eşim başka bir yere mi koymuş, onu araştırırım ve bu şekilde en az sayıda kişi veya karar gerektirecek açıklamadan daha karmaşık açıklamalara doğru ilerlerim. Ancak gerçek olmayan bir çok komplo teorisi, iddialarını açıklarken, birbirinden bağımsız bir çok olayın aslında karmaşık bir şekilde birbiriyle bağlantılı olduğunu ispatlamaya çalışır, çok daha basit ve olası açıklamalara değer vermez. Öte yandan komplo teorileri bu karmaşık açıklamaları nihayetinde çok basit bir genel teoriye indirgeme eğilimindedirler. Bütün medeniyetlerin temelinde uzaylılar var ya da Dünyayı Bilderberg Grubu yönetiyor gibi. Her ne kadar insanların aldıkları çoğu kararın ardında basit sebepler olsa da, bu kararların çokluğu olayları ve hayatı karmaşıklaştırır. Ortaya atılan temel önerme ne kadar çok olayı aynı komplo teorisi altında genelliyor ise doğruluk ihtimali de o kadar azalacaktır. Son olarak, teorinin dayandığı delillerin güvenilirliklerini sorgulamak, bize o teori hakkında iyi bir fikir verecektir. Eğer bu delillerin hangi bulgulara dayandığını sorduğumuzda bunu herkes biliyor, bir yerde okumuştum ya da başka bi sebebi olamaz ki gibi muğlak, öznel veya kaçamak yanıtlar alıyorsak o teorinin pek güvenilir olmadığı açığa çıkacaktır. Eğer iddialara net bir kaynak gösteriliyorsa, bu kaynağın güvenilirliğini de bilimsel açıdan sorgulayabiliriz. Özellikle kaynak olarak bir uzman gösteriliyorsa, o kişinin yayınladığı makalelerin hangi bilimsel dergilerde çıktığına ve meslektaşlarından nasıl tepkiler aldığına bakmak faydalı olacaktır. Yazı dizimizin ikinci bölümünde komplo teorilerini yaratan kişilere odaklanacağız. Kaynakça: 1 Sevan Nişanyan, Etimolojik Sözlük, Everest Yayınları 4. Baskı, s. 336 2 http://tr.wikipedia.org/wiki/Teori 3 Kathryn S. Olmsted, Real Enemies: Conspiracy Theories and American Democracy, World War I to 9/11, Oxford University Press, s. 3 4 http://tr.wikipedia.org/wiki/Komplo_teorisi 5 http://www.michaelshermer.com/2010/12/the-conspiracy-theory-detector 6 http://www2.ucsc.edu/whorulesamerica/theory/conspiracy.html 7 http://www.urban75.org/info/conspiraloons.html 8 Mark Fenster, Conspiracy Theories: Secrecy and Power in American Culture, University of Minnesota Press, s. 23 9 http://www.henrymakow.com/141002.html 10 Michael Barkun, A Culture of Conspiracy, University of California Press, s. 3 11 http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-people-believe-in-conspiracies


Komplo Teorileri yazı dizimizin birinci bölümünde, komplo teorisi nedir, komplo teorilerinin ortak özellikleri nelerdir, bir komplo teorisinin yanlış olup olmadığını nasıl anlayabiliriz, gibi konulara değinmiştik. Dizimizin ikinci bölümünde ise komplo teorilerini kimler neden ve nasıl çıkartır, bu sorulara yanıt aradık. Komploların tarihinin en az insanlık tarihi kadar eski olduğunu söylersek herhalde fazla abartmış olmayız. Tarım öncesi çağlarda bile, bir kaç kötü niyetli kişi bir araya gelerek bir tezgah kurup, başka bir kişinin ya da grubun topladığı meyveleri çalmış olabilir mesela. Ama daha büyük ölçekte komplolar olduğuna dair iddialara ancak son bir kaç yüzyılın tarihini incelerken rastlıyoruz. Ulus devletlerin pıtrak gibi çoğaldığı ve dünyanın ilk küreselleşme deneyimini yaşadığı 19. yüzyıl aynı zamanda komplo teorilerinin de birbiri ardına üretilmeye başlandığı zaman olarak karşımıza çıkar. Ancak komplo teorilerinin toplumun büyük bir bölümünü etkilediği dönem II. Dünya Savaşı sonrasıdır. Gazeteci yazar Daniel Pipes, bu dönemde A.B.D.'de komplo teorilerine iki ana toplumsal grubun itibar ettiklerini ve yakın dönemde bu grupların, doğaüstü güçlere inanan gruplarla güçlerini birleştirdiklerini savunmaktadır. Ancak yine A.B.D.'de yapılan antropolojik araştırmalar, komplo teorilerine inanan insanların, Pipes'ın iddiasının aksine, artık sadece toplumun dışlanmış ya da nev'i şahsına münhasır kesimlerinden değil, kadınlı erkekli farklı etnik, eğitim ve meslek gruplarından da geldiklerini göstermektedir. Günümüzde komplo teorileri, ülkemiz de dahil olmak üzere dünyanın her yerinde farklı sosyolojik gruplardan insanlar arasında hararetle tartışılmakta ve yayılmaktadır. Özellikle internet, doğruluğu ispatlanmamış bir sürü bilginin her gün evlerimize girmesine olanak sağlamıştır. Komplo Teorilerini Kimler Çıkartır? Kanadalı gazeteci Jonathan Kay, komplo teorilerini çıkartan kişileri iki temel grupta toplamaktadır: Saplantılılar ve militanlar. Kay, 'saplantılı' dediği kişileri, komploları ortaya çıkarmayı kendilerine amaç edinmiş, hayatlarını bu şekilde anlamlandıran kişiler olarak tanımlamakta, bu kategorideki kişilerin komplo teorilerileriyle, özellikle orta yaş krizinden geçtikten sonra ilgilenmeye başladıklarını iddia etmektedir. Militanları ise, kendi radikal görüşlerini yaymak ve toplumun ilgisini çekmek için komplo teorilerini yayan insanlar olarak tanımlamakta ve bu kişilerin komplo teorilerini yaymaya daha ziyade üniversite yıllarından itibaren başladıklarını öne sürmektedir. Komplo teorilerini çıkartan kişilerin şu varsayımlarla düşündükleri ileri sürülmüştür : 1) Olayların dış görünümü aldatıcıdır. Komplo teorisyenleri hiç bir olayın göründüğü gibi olmadığını iddia ederler. En sıradan görünen harekette dahi bir komplo vardır. 2) Tarihi, komplo teorileri yönlendirir. Bu teorisyenler için tarih, insan topluluklarının etkileşim içerisinde beraber yazdıkları bir süreç değildir. CIA, Illimunati gibi gruplar tarihin doğrultusunu istedikleri gibi değiştirirler. 3) Hiç bir olay tesadüfen gerçekleşmez. Komplo teorisindeki olayları incelerken, eğer komployu destekleyen bir bağlantı bulunabiliyorsa o olay hemen komploya yorulur. Eğer bi bağlantı bulunamadıysa ya da komployu yalanlayan bir bağlantı mevcutsa, o zaman da o olayın komplocular tarafından bilinçli olarak, komplo yokmuş izlenimi vermek için tasarlandığı iddia edilir. Böylece her olay komplonun bir parçası olur. 4) Düşman gittikçe güçlenmektedir. Komplo teorisyenleri için düşman, sürekli güçlenen, her yerde adamları olan ve her şeye kadir bir güçtür. 5) Güç, şöhret, para ve/veya seks her şeyin sebebidir. Komplo teorisyenlerine göre karşı taraf her zaman kötü ve bencildir. Ahlak, sevgi, şeref gibi değerler düşman tarafında varolamaz. Komplo Teorisyenlerinin Karakteristik Özellikleri Nelerdir? Psikologlar, komplo teorilerini çıkartan kişilerin bir anlam arayışında olduklarını ve bu arayışın, yoktan bir komplo teorisi çıkarttırabilecek kadar güçlü olduğunu düşünmektedirler. Bir kez komplo teorisi kişinin kafasında ortaya çıktığında da, onaylama önyargısı sayesinde teoriye olan inanç gittikçe güçlenmektedir. ('Onaylama önyargısı' psikolojide, önceden var olan inançları onaylayan kanıtları arayıp bulma ve gerisini göz ardı etme eğilimi olarak tanımlanmaktadır. ) Michael Shermer, Scientific American dergisinde yayınlanmış bir yazısında, yukarıda bahsettiğimiz 'onaylama önyargısı'nın dışında, komplo teorisyenlerinde yaygın olan 3 karakteristik özellikten daha bahsetmektedir: - Farklı olaylar arasından anlamlı benzerlikler ve bağlantılar çıkartmak - Dünyayı perde arkasındaki güçlerin yönettiğine inanmak - Beklenmedik şekilde sonlanan olaylara ben zaten biliyordum şeklinde yaklaşmak Neden Komplo Teorileri Çıkartırız? Komplo teorisyenlerinin kafalarında komplolar yaratmalarının nedenlerinden bazıları şunlardır: 1) Her ne kadar komplo teorisyenleri komploları olumsuz bir durum olarak algılasalar da, bu teorilerin varlığı, dünyada gelişen karmaşık olayların kontrol edilemez değil, tam tersine hala insanların kontrolünde olduğu duygusunu vererek teorisyeni rahatlatır. Varlığına inanılan komplo, kişiye o komplonun bir gün bozulabileceği ve etrafımızdaki olayların kontrolünü elimize alabileceğimiz ümidini verir. 2) İnsanların önemli olayların arkasında önemli nedenler olduğunu düşünmek yönünde genel bir eğilimleri de vardır. Örneğin, yapılan bir deneyde iki grup insana, bir politikacıya yönelik suikast girişimi ile ilgili bir gazete haberi gösterilmiştir. Her iki gruba da gösterilen haber neredeyse aynıdır. Tek fark, birinci gruba gösterilen haberde politikacı ölmüş, ikinci gruba gösterilen haberde ise ölmemiştir. Deneyin sonucunda birinci gruptaki kişiler arasında suikastı bir komplo olarak yorumlayanların oranının, ikinci gruba göre daha fazla olduğu gözlemlenmiştir. 3) Komplo teorilerinin çıkışını besleyen bir diğer eğilim ise, insanların faili meçhul bir olayda, o işten kimin çıkarı varsa onu suçlamalarıdır. Genelde dedektiflerin şüphelileri belirlemek için kullandıkları bu mantığı, komplo teorisyenleri bir delilmiş gibi tepe tepe kullanırlar. 4) Psikolojide 'pareidolia' denilen, insanların tesadüfi sesler ya da şekiller arasında varolmayan bağlantılar bulması fenomeni de komplo teorilerinin ortaya çıkmasına neden olabilir: Pareidolia'ya örnek olarak bulut, taş, tepe gibi doğal nesnelerin insan, hayvan, yazı gibi anlamlı şekillere benzetilmesini gösterebiliriz. Geçmişte bir çok kez atalarımızın hayatını kurtarmış olan bu genetik avantaj, bazı insanların bazı koşullar altında, gerçekte varolmayan bağlantıları sanki varmış gibi görmelerine de neden olmaktadır. Bu bölümü paranoyaklardan bahsetmeden geçmeyelim. Paranoyaklar, sürekli olarak çevrelerindeki insanların kendilerine kötülük yapmak istediklerine inanırlar ve sıradan olayların arkasında kendilerine yönelik bir komplo olduğuna inanırlar. Tıpkı komplo teorisyenleri gibi iyi birer gözlemcidirler ve bir kere bir komploya inandıklarında aksini ispatlayacak işaretleri dikkate almazlar. Ancak komplo teorisyenlerinden farklı olarak, paranoyaklar, daha büyük ölçekteki meseleler yerine kendi kişisel şartlarına odaklanırlar ve diğer insanları komplo ile suçlarken din, dil, milliyet vs. ayrımı yapmazlar. En yakınlarındaki kişilerden bile en ufak bir harekette şüphelenebilirler. Bütün bunların yanısıra bir de, yanlış olduğu biliniyor olmasına rağmen ortaya atılan komplo teorileri vardır. Hatta bu tip durumlarda devletler ya da kurumlar da komplo teorisyeni olarak karşımıza çıkarlar. Devletlerin hedef şaşırtmak için çeşitli kanallardan kamuoyuna komplo teorileri saldıkları bilinmektedir. Bu şaşırtmaların bazılarını psikolojik savaş ya da dezenformasyon kategorileri altına da yerleştirebiliriz. Bir başka deyişle, komplo teorileri bazen başka bir komplonun parçası da olabilirler. Örnek olarak, 11 Eylül saldırılarından sonra başta A.B.D. olmak üzere bazı devletlerin, Saddam Hüseyin'in gizlice kitle imha silahları ve nükleer bomba üretmeye çalıştığı ve El Kaide örgütü ile işbirliği yaptığı şeklindeki komplo teorisini yayıp, sonra bu teoriyi Irak'ı işgal nedeni olarak kullanmalarını gösterebiliriz. Yazımızın başında da belirttiğimiz gibi, insanlar ve devletler belli amaçlara ulaşabilmek için komplo kurma yoluna gidebilirler. Dolayısıyla bütün komplo teorisyenlerinin yanlış oldukları sonucunu çıkartamayız. Günümüzde 'komplo teorisi' terimi, özellikle ana akım medyada, küçümseyici bir anlamda kullanılmaktadır. Oysa ki, komplonun olduğu her demokratik toplumda, bu komploları sezecek, araştıracak ve ortaya çıkartmaya çalışacak kişiler ve gruplar olacaktır. Ancak burada, hiç bir gerçek ya da bilimsel veriye dayanmadan, tamamen kendi kuruntuları üzerine komplo teorileri inşa eden kişilerle, gördüklerinden ve buldukları sonuçlardan yola çıkarak toplumda varolan yaygın açıklamalara alternatifler getiren şüpheci insanları birbirinden ayırmalıyız. Peki ya bizler neden tanımadığımız birilerinin ortaya attığı bu komplo teorilerine inanmaya ve onları her türlü ortamda yaymaya bu kadar meyilliyiz? Yazı dizimizin 3. bölümünün konusu da bu olacak. Kaynakça: 1 http://www.freerepublic.com/focus/f-news/1057643/posts 2 Harry G. West, Todd Sanders, Transparency and conspiracy, Duke University Press Durham and London 2003,s 4. 3 James McConnachie, The Rough Guide to Conspiracy Theories, Rough Guides, 2005 4 Jonathan Kay, Among the Truthers, HarperCollins, 2011, s. 168 5 Daniel Pipes, Dealing with Middle Eastern Conspiracy Theories, Orbis, 1992 6 Michael Barkun, A Culture of Conspiracy, University of California Press, s. 4 7- http://ucnoktaaforizma.wordpress.com/category/bilim/ 8- http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-people-believe-in-conspiracies 9- Patrick Leman, The lure of the conspiracy theory, New Scientist, July 2007 10- Michael Shermer, The Believing Brain, Times Books, 2011 11 http://en.wikipedia.org/wiki/Pareidolia#Explanations 12 http://tr.wikipedia.org/wiki/Paranoya 13 http://www.dailykos.com/story/2009/04/01/715274/-Morning-Feature-Conspiracy-Theory-101-Disappointment-Dystopia-Disinformation 14 http://www.globalsecurity.org/wmd/library/report/2004/isg-final-report/isg-final-report_vol1_rsi-06.htm 15 http://en.wikipedia.org/wiki/Saddam_Hussein_and_al-Qaeda_link_allegations


İlkokul yıllarımızda muhteşem Türk mutfağındaki bütün tatların dört temel tadın acı, ekşi, tatlı ve tuzlu değişik miktarlarda bir araya gelmesinden oluştuğunu öğrenmiştik. Yaşımız ortaya çıkacak ama o günden bu yana temel tatların sayısı arttı. Artık umami ve metalik tatlar da temel tatlar arasında kabul ediliyor, Uzakdoğu ülkelerinde ise temel tatlar listesine kekremsi olarak tabir edilen tat da eklenmiş durumda. Umami lezzetli, iştah açıcı anlamına gelen Japonca bir sözcük. İnsan dili üzerinde umami tadını algılayan tat tomurcukları bulunuyor. Bu tat tomurcuklarını en çok uyaran ise bir çoğumuzun kulaktan duyma bilgilerle uzak durduğu Mono Sodyum Glutamat, korkutucu kısaltması ile MSG. Glutamik asit doğal olarak çok miktarlarda bulunabilen bir aminoasit. MSG de bu amino asidin değişik formlardaki tuzlarından biri. Glutamat tuzları suda çözündüklerinde serbet glutamat açığa çıkıyor. Glutamatik asit temel bir aminoasit olmamasına rağmen diğer aminoasitlerin sentezinde çalışıyor. Ayrıca bazı dokularda enerji kaynağı olarak vücutta kullanılıyor. MSG lezzet arttırıcı özellikleri nedeni ile bazı etnik yemeklerde ve konserve, donmuş ve hazır yemeklerin büyük çoğunluğunda kullanılan bir katkı maddesi. Ama sadece katkı maddesi demek yanlış olur çünkü MSG bir çok yiyecekte doğal olarak bulunuyor. Domates , et, parmesan peyniri, mantarlar glutamik asidin yüksek miktarlarda doğal olarak bulunduğu yiyecekler. Eğer doğallık safsatasına kurban olmayı göze alacak olsak hiç araştırma yapmadan MSG çok yararlı bile diyebilirdik :). Aşağıdaki tabloda bazı gıdalardaki serbest glutamat ve proteine bağlı glutamat miktarlarını görebilirsiniz. Tablo 1: Çeşitli gıda maddelerindeki glutamat miktarları: |Serbest Glu mg/100g |Proteine bağlı Glu mg/100g |Bezelye |200 |5583 |Domates |140 |238 |Mısır |130 |1765 |Patates |102 |İnek sütü |2 |819 |Anne sütü |22 |229 |Yumurta |23 |1583 |Tavuk eti |44 |3309 |Ördek eti |69 |3636 |Dana eti |33 |2846 Ne kadar glutamat tüketiyoruz? Günlük glutamat tüketim miktarları ülkeden ülkeye çok değişmesine rağmen Avrupa ve Amerika'da günlük yiyeceklerde doğal olarak bulunan glutamat tüketiminin 0.3 1 g/gün olduğu tahmin ediliyor. Ayrıca buna ek olarak hazır gıdalardan Avrupa ve A.B.D'de 0.3 0.5 g/gün katkı maddesi olarak MSG formunda glutamat alındığı bildirilmiş. Çok hazır gıda tüketen tüketicilerin ek glutamat alımının 1 g/gün'e kadar çıktığı tahmin edilirken gıda sanayinin MSG kullanmayı azaltması nedeni ile 1997'den bu yana ortalama MSG alımının sabit kaldığı düşünülüyor. Ülkemiz için belli rakamlar bulamadım ancak hazır gıda tüketimimizin Avrupa ve A.B.D'ye göre daha az olduğu düşünülürse katkı maddelerinden alacağımız ortalama glutamat miktarının 1 g/gün'den çok daha az olduğunu tahmin ediyorum. Glutamat Vücutta Nasıl Kullanılıyor? Suda çözüldüklerinde MSG ve diğer glutamat tuzları serbest glutamat açığa çıkarıyorlar. Glutamat'ın büyük çoğunluğu (%95) bağırsak hücreleri tarafından enerji kaynağı olarak kullanılıyor. Hepimizin bildiği gibi belirli bir miktarın çok üzerinde alındığında, en masum gıda maddeleri bile zararlı olabiliyor. Bu tam da yan etkinin gözlemlenmediği seviye adı verilen bir kavramla yakından ilgili. NOAEL adından da anlaşılacağı üzere, zararlı etkiler gözlemlenmeden alınabilecek en fazla miktara verilen isim. Her ne kadar katkı maddesi olarak gıdalara eklenen glutamat için bir üst ya da alt limit belirlenmemişse de, serbest glutamat için bu rakamlar hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalarda belirlenmiş. Günlük normal tüketim miktarlarının çok üzerinde serbest glutamat verilen deneklerde dahi yan etkiler görülmemiş. Peki MSG'inin bu kadar tartışılması, MSG'den bu kadar korkulmasının altında yatan ne? Çin Restoranı Sendromu MSG tartışmaları 1968 yılında Kwok tarafından bilimsel bir dergiye gönderilen mektuplarla başlıyor. Kwok 6 mektup süren yazışmaları sırasında kollarından sırtına yayılan bir hissizlik hali ile genel bir zayıflık ve çarpıntı semptomlarından bahsediyor. Kwok mektuplarında bu belirtilerin Çin yemeklerini pişirirken kullanılan şarabın alkolünden, sodyumdan ya da MSG'den kaynaklandığını ileri sürüyor. Bu belirtileri gösteren hastalığı ise Çin Restoranı Sendromu olarak adlandırıyor. 1995 yılında FASEB Tablo 2'de verilen belirtileri gösteren MSG Semptom Kompleksi adı ile yeniden adlandırıyor. Tablo 2: MSG Semptom Kompleksi: |Ensede, kollarda ve göğüste yanma hissi |Yüzde gerginlik |Göğüs ağrısı |Baş ağrısı |Bulantı |Çarpıntı |Enseden kollara yayılan hissizlik |Uyuşma |Yüzde sıcaklık hissi |Astım hastalarında bronkospazm Araştırmalar Ne Diyor? Bu kadar çok yan etkisi olduğu iddia edilen bir maddenin, bilimin araştırmacı ve sorgulayıcı gözünden kaçması mümkün değil şüphesiz. O nedenle MSG konusunda düzinelerce makale bulmak mümkün. Bu araştırmaların büyük çoğunluğu MSG'nin zararlarının bir efsane olduğunu söylerken, bazı araştırmalar da MSG'yi hayatımızdan atmamız gerektiğini iddia ediyorlar. Örneğin bugüne kadar astım hastalarında MSG'nin bronkospazm'a yol açtığı iddiasını araştıran çalışmaların çoğu MSG ve bronkospazm arasında bir ilişki bulamamış. Bu ilişkiyi gösterdiğini iddia eden araştırmaların ise ciddi deneysel sorunları olması nedeni ile MSG'nin astıma yol açtığı iddiasının bilimsel bir desteği yok. Aynı sorunlar MSG'nin migrene yol açtığı iddiasında da mevcut: MSG tüketimi ile migren arasında bir bağlantı tespit edilememiş. Bir çalışmada, araştırmacılar baş ağrısı ile MSG tüketimi arasında bir bağlantı tespit ettiklerini düşünseler de sadece 14 sağlıklı genç erkek denek üzerinde yaptıkları çalışmanın genel topluma uyarlanmasının zor olduğunu belirtmişler. Aynı araştırmacılar yaptıkları çalışmada körleme prosedürlerinin başarısının da test edilmediğini bildirmişler: . Diğer bir deyişle baş ağrısı, migren ve MSG arasında olduğu iddia edilen ilişki henüz tespit edilememiş. MSG tüketimi ile ürtiker ve anjiyo-ödem arasında bir ilişki olduğuna dair emareler olduğu bildiriliyor. Ancak bu sonuçlara ulaşan çalışmaların çoğunun hala az sayıda denek, körleme prosedürlerinin yanlışlığı ve karıştırıcı değişkenlerin göz ardı edilmesi gibi problemleri olduğunu dikkate almak gerekli. Kısacası, şu anki bilgilerimiz bize MSG tüketimi ile ürtiker arasında bir bağlantı olduğunu, ama bu bağlantının miktarının ne olduğunu bilmediğimizi söylüyor. MSG konusunda genel olarak merak edilen iki konu ise MSG'nin kilo almaya ve bebeklere etkileri. Çin'de yapılan bir araştırma MSG'nin obeziteye yol açmadığının tespit edildiğini söylerken bu araştırmanın bir çok eksik yönünün olduğunu belirtmekte fayda var. MSG obezite arasında bilinen bir ilişki yok ama MSG lezzet arttırıcı bir katkı olduğundan MSG'li gıdaları daha çok yeme isteğimizin olacağını düşünmek yanlış olmaz. Dolayısı ile MSG ile obezite arasında bir korelasyon bulunursa şaşırmam ama defalarca tekrarladığımız gibi korelasyon olması sebep sonuç ilişkisi anlamına gelmiyor. Bebekler için ise MSG'nin bilinen bir zararı yok. Aynı yetişkinler gibi glutamatı vücutları kolayca işleyebiliyor. Ayrıca Tablo 1'de göreceğiniz gibi anne sütü inek sütüne göre daha fazla serbest glutamat içeriyor. Keçi sütü için kesin rakamlar bulamamış olsam da çeşitli kaynaklar glutamatça zengin olduğunu söylüyor. Türkiye ve Dünya'da MSG Kullanımı Ülkemizde katkı maddelerinin ne miktarlarda kullanılacağı Gıda Kodeksi ile belirleniyor. Her konuda olduğu gibi bu konuda da kurallar var ama kuralların uygulanıp uygulanmadığını denetleyecek yapılar ya eksik ya da görevlerini tam yapmıyorlar. Denetim eksikliği nedeni ile gıda sektörü içerisinde katkı maddelerini yasalarda belirtilen miktarlardan fazla kullanan üreticiler bulunuyor. Ancak MSG çok fazla eklendiğinde, lezzeti arttırmak yerine eklendiği gıdanın tadını bozuyor. Bu nedenle kuralları ihlal eden kuruluşlar bile MSG'yi çok aşırı miktarda kullanamıyorlar. Kuralların uygulanması konusunda çalışmalar mevcut ancak sandığınız gibi denetimlerin sıklaştırılması yönünde değil. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'nın yeni et ve et ürünleri tebliğ taslağı kabul edilirse E621, E622, E623, E624 ve E625 numaralı glutamat tuzlarının kullanılması kesinlikle yasaklanacak. Ancak bu yasak yalansavar okurlarının hemen kavrayacağı gibi glutamatın zararlı olduğu iddiasına bilimsel bir kanıt değil aksine günlük bir politika uygulaması. (Güncelleme: Yazımız yazıldığında taslak halinde olan tebliğ 5/Aralık/2012 tarihinde resmi gazetede yayınlandı. Katkı malzemeri için bu yasak konmadı ve 29/12/2011 tarihli ve 28157 sayılı 3 üncü mükerrer Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliğine atıf yapıldı.) Tablo 3: Glutamat tuzlarının numaralandırılması |E621 |monosodyum glutamat |tad artırıcı |E622 |monopotasyum glutamat |tad artırıcı |E623 |kalsiyum diglutamat |tad artırıcı |E624 |monoammonium glutamat |tad artırıcı |E625 |magnezyum diglutamat |tad artırıcı Her ne kadar MSG ve glutamat tuzları ülkemizde yasaklanacak gibi gözükse de bütün dünyada MSG'nin yasak olduğunu söyleyemeyiz. Örneğin Amerikan FDA 1958 yılından bu yana MSG'yi genel olarak güvenli katkı maddeleri arasında kabul ediyor. Aynı şekilde Avrupa Birliği de MSG'yi güvenli olarak kabul ediyor. Eğer FDA ve EU Gıda Konseyi taraflı ve MSG üreticileri tarafından yönlendiriliyor iddiaları size acaba dedirtiyorsa yazarımız Tuğsan'ın Komplo Teorileri yazı dizisine göz atmanızda fayda var FDA ve EUFIC'yi mahkum etmeden önce. Sonuç MSG'nin zararlarına ilişkin ortaya atılan bir çok iddianın arkasında sağlam bir bilimsel kanıt ve birikim yok. Zararların var olduğunu iddia eden araştırmalar, ya eksik ya da yazarlarının belirttiği gibi, ek çalışmalar gerektiyorlar. Zarar iddiasında bulunan araştırmalarda MSG deney hayvanlarına deri altına ya da damara enjekte edilmek sureti ile uygulanmış. Bu makalelerin yazarları ağızdan alınan MSG için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu belirtiyorlar . Ağızdan alınan günlük kullanım miktarlarının zararı olduğuna dair elde bulgular olmasa da tabi ki MSG'den uzak durmayı seçebilirsiniz. Ancak unutmayın ki bu, arkasında kararınızı destekleyen kuvvetli deliller olan bir duruştan ziyade kişisel bir seçim olacaktır. Korku tüccarlarının yarattığı panik ortamında böyle bir seçimi yapanları eleştirmek mümkün değil, tabi bu seçim sonrası siz de bir korku tüccarına dönüşmediyseniz. - Consensus meeting: monosodium glutamate an update, K Beyreuther et al., European Journal of Clinical Nutrition (2007) 61, 304 313 - Effect of systemic monosodium glutamate on headache and pericranial muscle sensitivity, L Baad-Hansen et al., Cephalalgia 30(1) 68 76 - Systemic administration of monosodium glutamate elevates intramuscular glutamate levels and sensitizes rat masseter muscle afferent fibers, Brian E. Cairns et al., Pain 132 (2007) 33 41 - Reconsidering the effects of monosodium glutamate: A literature review, Matthew Freeman, Journal of the American Academy of Nurse Practitioners 18 (2006) 482 486 - Monosodium glutamate : A villain and promoter of liver inflammation and dysplasia, Yuko Nakanishi et al., Journal of Autoimmunity 30 (2008) 42 50 - Monosodium glutamate is not associated with obesity or a greater prevalence of weight gain over 5 years: findings from the Jiangsu Nutrition Study of Chinese adults, Zumin Shi et al., British Journal of Nutrition (2010), 104, 457 463 - Monosodium glutamate is not associated with obesity or a greater prevalence of weight gain over 5 years: findings from the Jiangsu Nutrition Study of Chinese adults comments by Samuels, Adrienne Samuels, British Journal of Nutrition (2010), 104, 1729 - Monosodium glutamate 'allergy': menace or myth?, A. N. Williams and K. M. Woessner, Clinical & Experimental Allergy, 39, 640 646 - Wikipedia NOAEL - European Food Informatin Council Web Sitesi - Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Türk Gıda Kodeksi Et Ve Et Ürünleri Tebliği(Tebliğ No: 2012/Taslak) Güzel bir yazı olmuş, elinize sağlık. Yaklaşık bir yıl önce okuduğum MSG katkılarının tehlikeleri hakkındaki bir komplo teorisi kafama takılmıştı. Makaleniz ile aydınlandım, teşekkür ederim. Yalnız bir müddet önce NTVMSNBC'de yayınlanmış bir haber vardı: Avustralya'da yapılan bir araştırmada özellikle çocuklarda tat alma duyularının gün geçtikçe köreldiği tesbiti edilmiş. Daha sonra başka bir kaynakta da bunun asıl sebebinin de MSG olabileceği belirtiliyordu. Makalenizi okurken bu konuya da değinmenizi bekledim ama rastlayamadım. Bunun hakkında bir bilginiz veya en azından bir fikriniz varmı? Bu arada NTVMSNBC'deki haberin linki şudur: http://www.ntvmsnbc.com/id/25205656


Malum, önümüz kıyamet.... Yalansavar ekibi olarak son hızla yaklaşmakta olan Maya Kıyameti hakkında bir yazı yazma konusunda biraz kararsızdık doğrusu. Bu konu hakkında epey yazıldı çizildi, hatta aynı zamanda Yalansavar ekibinin de bir üyesi olan sevgili Tevfik Uyar, Açık Bilim Dergisi için, bu kıyamet söylentisinin kökenindeki konulardan biri olan Maya Uygarlığı ve dünyanın sonunu işaret eden takvimi ele alan çok güzel bir yazı kaleme aldı. Bu konuyla ilgilenenlerin mutlaka okumasını öneririm. Tevfik'in güzel yazısının da rehaveti ile bu konuyu rafa kaldırmıştım ki, bugün evimizde konuk olan bir arkadaşım, ben çay demlerken sesli olarak bana Habertürk'ten 21 Aralık'ta Aslında Ne Olacak? başlıklı haberi okudu. Haberin içeriğiyle çileden çıktıktan sonra, biraz da kendim internette gezerek durumun vehametini görünce, şu an medyanın en çok reyting aldığı konu haline gelmiş olan felaket tellalığı konusuna yalansavar olarak değinmek şart oldu. Kıyamet Alametleri Yıllar boyu, kıyamet senaryoları, insanların aklını ve vaktini en çok meşgul eden şeylerden olmuş. Bunun en önemli nedenlerinden biri, insanoğlunun bilinmezlik karşısında hissettiği korku. Çoğumuz için dünya, etrafımızı saran ve bizi öldürebilecek ya da zarar verebilecek şeylerle dolu. Özellikle dini inancı kuvvetli olan kişiler için, yaşanacak herhangi bir kıyamet, bu dünyadaki belirsizliğin sonu ve onlara söz verilmiş, daha öngörülebilir olan öbür dünyanın başlangıcı. Kıyamet senaryolarının popülerliğinin bir başka nedeni, insanlara yaşadıkları dünyanın dışında, monotonluktan uzak, fantastik bir olay yaşama imkanı sunuyor olmaları. Bir nevi kaçış fantezisi olan bu iddialar, buna inanmaya meyilli kişilere yaşadığımız sıkıcı dünyanın geçici olduğu ve bir gün olağandışı bir şekilde bu sıkıcı dünyanın sona ereceği umudunu aşılıyor. Dahası, bu senaryolara inanan kişiler, kendi aralarında biz sıradan insanların aklının ermediği özel ve kozmik bir sırra vakıf oldukları sanrısını yaratıyor. Bu insanlar, kendilerini bir nevi seçilmiş ekibin bir parçası olarak görüyorlar. Bu hissiyat, sıkıcı olan hayatlarını renklendiriyor ve yaşamlarındaki anlam eksikliğini biraz olsun gideriyor. Az sayıda olsa da, bir grup insan için ise bu kehanetler bir geçim kaynağı. Bu yıl içinde herhangi bir kitapçıya gittiyseniz ne demek istediğimi zaten biliyorsunuz. Her kitapçının raflarını 2012 yılına ait kehanet ve kıyamet kitapları süslüyor. Herkes birden Maya uygarlığı uzmanı kesilmiş durumda. Sene sonuna yaklaştıkça, kitap yazanlara televizyona çıkan kıyamet uzmanları eklenmiş durumda. Bu insanların ortak özelliği, gündeme suni olarak oturtulmuş bu kıyamet senaryoları üzerinden para kazanıyor olmaları. En son kıyamet tarihi olarak belirtilen 21 Aralık 2012 geçince ne olacağını hepimiz biliyoruz. 2012 yılına ait kıyamet kitapları kitapçıların raflarından kaldırılacak, bu kitapları yazanlar açıklanan bir sonraki kıyamet tarihine ilişkin kitapları yazmaya koyulacaklar. Tabi ideal kıyamet tarihinin 3-4 yıl sonra olması gerekiyor. Bu çok kritik bir zaman dilimi. Daha kısa olsa, fos çıkan kıyamet kitapları henüz unutulmamış olacak, daha uzun olursa ekmek kapısından olacaklar. Onun için ben bu günden kendimce şu kehanette bulunayım: şöyle 2016 yılı civarı yeni bir kıyamet olur bence, söylemedi demeyin. 🙂 Bak bu defa kesin kopacak! Yeminle! Tarihe baktığımızda fos çıkmış pekçok sayıda kıyamet kehaneti olduğunu görüyoruz. Bu kehanetlerin hemen hepsi, herhangi bir yazılı kaynaktaki metnin, aklıevvel bir kişi tarafından kendince yorumlanıp, güya şifresinin çözülüp, biz ölümlülerle paylaşılması sonucu ortaya çıkmış. Bu kehanetlerin bir kısmı toplumun gülüp geçtiği olaylar olarak kalırken, bazıları da çok acı olaylara neden olmuşlar. Hepsini buraya yazmak imkansız, o kadar çok sayıdalar ki! Ama gelin belli başlıcalarını kısaca anımsayalım: Mormon Kıyameti, 1891: Mormon kilisesi kurucusu, aynı zamanda eski bir dolandırıcı olan Joseph Smith, 1835'te kilise ileri gelenleri ile yaptığı toplantıda, Tanrı ile konuştuğunu ve 56 yıl sonra İsa'nın dünyaya geri geleceğini ve hemen ardından kıyamet kopacağını açıkladı. Sene 1891 olduğunda, hepimizin fark ettiği gibi herhangi bir şey olmadı. Peki Joesph Smith'e ne oldu? Hiç birşey! Hatta 2012 yılında, hala Mormon dinine inanan, yarısı ABD'de olmak üzere yaklaşık 14 milyon kişi mevcut. Hatta bunlardan biri bu yıl ABD başkanlık seçimlerinde Obama'ya rakip olarak seçime giren Mitt Romney. Halley Kuyrukluyıldızı, 1910: 1881 yılında, bir astronom Halley Kuyrukluyıldızının kuyruğunda ölümcül bir gaz olan siyanojen olduğunu keşfetti. İlk başta bu buluş kimseyi ilgilendirmemesine rağmen, 1910 yılında Dünya'nın Halley'in kuyruğunun içinde kalacağının fark edilmesi halk arasında panik yarattı. ABD'nin en prestijli gazetelerinden The New York Times'e manşet olacak kadar büyüdü. Halley 1910 yılında geldi geçti, ve hiçbirşey olmadı, hatta 1986 yılında tekrar yakınımızdan geçti. Pat Robertson, 1982: ABD'nin tanınmış Hristiyan liderlerinden Pat Robertson, kendine ait TV programında, kıyamet gününün kendisine bildirildiğini duyurdu. Sizi temin ederim ki, 1982 yılında ahiret günü gelecek ve hepimiz Tanrı'ya hesap vereceğiz. diyen Pat Robertson'a ne mi oldu? Hiç! Kendisi 1988 yılında George Bush'a karşı ABD başkanlığına adaylığını koydu ama kaybetti, halen Hristiyanlık ile ilgili programlar yapan Christian Broadcasting Network kuruluşunun yönetim kurulu başkanlığı ve Regent Üniversitesi'nin rektörlüğünü yapmakla meşgul. Boş zamanlarında da deprem ve kasırga gibi doğal afetlerin nedeninin eşcinsellik, pagan inanışlar ve Tanrı yolundan sapmak olduğu yolunda açıklamalar yapmakla meşgul. Ayrıca fos çıkan 1982 kıyamet kehaneti hiç hevesini kırmamış olacak ki, 2006 yılında Amerika'nın batı kıyısında ölümcül bir Tsunami olacağı, 2007 yılında 9/11 benzeri bir teror saldırısı yaşanacağı kehanetlerinde bulundu. 2012 yılında, Tanrı'nın kendisiyle tekrar konuştuğunu ve yeni başkanın Obama olmayacağını açıkladı. Bazı insanların kendileriyle ne kadar barışık oldukları gerçekten de şaşırtıcı olabiliyor. 🙂 Heaven's Gate, 1997: Belki de yaşanan en acı kıyamet kehaneti hikayesi Heaven's Gate tarikatı mensuplarının hikayesi. 2012 histerisine çok benzer gelişen bu süreçte, 1997 yılında gökyüzünde beliren Hale-Bopp kuyrukluyıldızının arkasında bir uzay gemisi olduğu söylentisi yayılmıştı. Elbette, NASA, her zaman yaptığı gibi bunu gizlemekteydi . Tüm astronomların böyle bir şey olmadığını iddia etmesine rağmen, bu söylentiye inanan bir grup kişi Heaven's Gate isminde bir UFO tarikatı kurdular. Kıyamet kopmadı ama, söylentilere inanarak kendi yaşamlarına toplu intihar girişimi ile son veren 39 tarikat mensubu için 26 Mart 1997'de gerçekten de dünyanın sonu geldi. 😦 Nostradamus, 1999: Her okuyanın kendine göre yorumladığı Nostradamus'un kehanetlerinden biri de 1999 yılında, temmuz ayında dünyanın sonunun geleceği idi. Sonuç: Hala hayattayız ve hala Nostradamus kitapları deli gibi satıyor. Harold Camping, 1994, 2011, 2011: En azimli kıyamet tellalının Harold Camping olduğunu söylemek herhalde yanlış olmaz. Dini yayınlar yapan Family Radio isimli bir radyo istasyonunun sahibi ve kurucusu olan Camping, ilk önce 1994 yılında kıyametin kopacağını duyurdu. İncil'deki şifreyi çözerek bu tarihi hesapladığını söyleyen Camping, verdiği tarih geçince hesap hatası yaptığını açıkladı ve tarihi 21 Mayıs 2011 olarak güncelledi. 21 Mayıs 2011'in ardından birkaç gün sessiz kaldıktan sonra yeni bir açıklama yaparak, manevi kıyametin koptuğunu ama biz fanilerin bunu fark etmediğini, esas kıyametin ise 21 Ekim 2011 yılında kopacağını açıkladı. 21 Ekim 2011 geride kaldığında ise kendini sağlık sorunları nedeniyle emekliye ayırdığını ve İncil'i daha dikkatli incelemeye başladığını ilan etti. Camping'in 21 Mayıs 2011 tarihli kıyamet kehanetine inanan kişiler arasında evini satıp mal varlığını Camping'in yönettiği vakfa bağışlayan, kendisini ve çocuklarını kıyamet gününden önce öldürerek bu korkunç olaya şahit olmayı engellemeye çalışan pekçok insan oldu. Maya Kehaneti, 2012 Güncel kıyamet tarihimiz ise 21 Aralık 2012. Mayalar'ın takvim sisteminden köken alan bu söylenti, new-age akımlarının da etkisi ile çığ gibi büyümüş durumda. Güvenilirliği yukarıdaki vakaları aratmayan kıyamet uzmanları her gün gazetelerde ve TV'de boy gösteriyorlar. Bundan birkaç gün önce Habertürk'te yer alan şu haber çok çarpıcı. Haber manşetine göre Fatih Altaylı'nın sunduğu Tek'e Tek programında 21 Aralık 2012 tarihi enine boyuna tartışılmış. Web sitesinde yayınlanan habere göre programa katılan uzmanlar insanlığı bekleyebilecek gelişmeler hakkında tahminlerini anlatmış. Kimmiş bu uzmanlar? Konu Mayalar ve astronomik kehanetler olunca, insanın uzman beklentisi Maya tarihçesi üzerine uzmanlaşmış bir arkeolog, bir gökbilimci oluyor ister istemez. Ama Habertürk ve Fatih Altaylı'nın uzman kavramı bizden epey farklı olmalı ki, programa konuk olan uzmanlar şunlar: Astrolog Öner Döşer, daha önceki bir yazımızda uzun uzun anlattığımız UFO meraklısı Haktan Akdoğan gerçi haber metninde daha fiyakalı görünsün diye kendisine Uzay Bilimleri Araştırmacısı denmiş, duyan da NASA'da çalışıyor zanneder! Son konuk uzman ise ve Habertürk gazetesi astroloji uzmanı Hande Kazanova. Bu gülünç uzman kadrosunun açıklamaları ayrı bir alem. Hiç biri net ve somut bir fikir ifade etmediği gibi, verdikleri beyanatlar muğlak ifadeler, nereye çekerseniz oraya gidecek cümlelerle dolu. Programa ait haber özetinde, Hande Kazanova, herhangi bir astronomi literatüründe yeri olmayan, tamamen uydurma Jenerasyon gezegenleri ile ilgili birşeyler söylerken, Haktan Akdoğan Mayaların beyin ameliyatı yaptığından bahsediyor. İspanyolların niyetini bile anlayamayıp, soykırıma uğrayan Maya'ların beyin ameliyatı yapmış olmaları, 2012 kehanetine nasıl bir kanıt oluşturuyor merak konusu. Astrolog Öner Bey ise yorumlarını bilumum rakamlarla süsleyerek zengin görünmelerini sağlamış ama verdiği bilgilerin pek çoğu asılsız ve desteksiz. Şurada ise daha akıllara zarar bir haber var. Akıl sağlığınıza önem veriyorsanız okumanızı tavsiye etmem, ama kısa bir alıntı ile bu haberdeki uzman hanımefendinin yorumlarının bilimsel dayanaklarını sizin takdirinize bırakıyorum. Bu arada, bahaneyle üç harflilerin enerjisinin bittiğini öğrendim de içime su serpildi. 🙂 22 Aralık'ta uyanıp kahvaltımızı edebilecek miyiz? Büyük oranda evet. Büyük oranda mı? 22 Aralık'ta iki yakın arkadaşım evleniyor, hediye alayım mı almayayım mı? Hediyelerinizi alın, onlar her halukarda evlenecek. Nasıl olacak o? 22 Aralık'ın karanlık olması büyük ihtimal. Zifiri karanlık mı yani? Dünya 26 bin yılda bir, bir döneme girer ve bir geçiş kapısı olur. Bundan 26 bin yıl önce Atlantis'in çöküşü yaşandı. Şimdi o 26 bin yılın sonundayız, bir geçiş dönemi yaşayacağız. Bu geçiş içinde iki alternatifimiz var. Ya karanlığa teslim olacağız ya da değişmeyi göze alıp aydınlığa kavuşacağız. Başka varlıklarla iletişime geçecek miyiz? Bu da ihtimallerin içinde. Üç harfliler mesela? Onların enerjisi bitti, artık yoklar. Yaklaşık 5 yıldır üç harflilerle ilgili bir temizlik var. Çünkü onlar ateş enerjisiyle çalışır. Dünyada sadece iki ateş enerjisi kaldı. Güneş ve magma. Onun dışındakiler temizlendi. Çünkü yeni boyut ve fotonla uyumlu değiller. Görevleri kalmadı. Hoşgeldin yeni yıl! 2012 yılı geçince ne mi olacak? Bu yazılıp çizilenler unutulacak. Televizyonda, gazetelerde boy gösteren bu kıyamet uzmanları, bir sonraki kıyamet tarihini açıklayacak, onun hakkında atıp tutmaya başlayacaklar. Yeni tarih hakkında yeni kitaplar yazılacak, felaket tellallarının, korku tüccarlarının cepleri bir kez daha dolup taşacak. Size bir iyi bir de kötü haberim var. Önce kötü haberle başlayalım:Bir gün gelecek ve Dünyamız yok olacak. Bundan yaklaşık 4 milyar yıl sonra, Güneş merkezindeki hidrojeni yakarak tüketecek, yıldızımız bir balon gibi şişerek bir kızıl dev yıldız haline geçecek ve Güneş Sistemindeki gezegenleri yutacak. Dünya eriyip güneşin içinde kaybolacak... Veya, uzayın derinliklerinden davetsizce gelen bir göktaşı gezegenimize çarpacak, ekolojimizi, iklimleri, belki de dünyanın dönüşünü değiştirecek. Koşullar insan ırkı ve pek çok canlının barınması için elverişsiz hale gelecek, hepimiz öleceğiz... Gelelim iyi habere: Bunlar 21 Aralık 2012 tarihinde olmayacak. Güneşin dünyayı yutmasını ne biz, ne torunlarımız görmeyeceğiz. Muhtemelen 4 milyar yıl sonra ortalıkta insan türü bile kalmamış olacak. Olur da dev bir göktaşı dünyaya yaklaşırsa bunu, UFO meraklılarından veya gazeteye günlük yıldız falımızı yazan astroloji uzmanlarından değil, ana haber bülteninden öğreneceğiz. Kısaca, keyfinize bakın. 🙂 Meraklısına notlar: - Mayaların takvim sistemi ile ilgili detaylar için Tevfik Uyar'ın Açık Bilim Aralık 2012 sayısı için yazdığı 22 Aralık'ta Görüşürüz: Sözde Maya Kıyameti isimli yazıyı okumanızı öneririm. - Gene Yalansavar ekibinden Bahadır Ürkmez, sözde Maya kıyameti ile ilgili güzel bir yazıyı, 2009 yılında kendi blogunda yayınlamış. National Geographic dergisinde yayınlanan bir makalenin çevirisini de içeren 2012- Bir Efsane Çürütüldü isimli bu yazı da, bu konuda ortaya atılan asılsız iddiaları güzelce açıklıyor ve cevaplıyor. - 2012 hoax sitesinde 2012 kıyamet kehaneti ile ilgili detaylı bilgi ve her tür iddiaya kapsamlı yanıtlar mevcut. . - SETI organizasyonunun Kıyamet: Sıkça Sorulan Sorular sayfasında 2012 yılına ait kıyamet senaryolarına, profesyonel astronomlar tarafından verilen cevapları okuyabilirsiniz. - Garajımdaki Ejder'in web sitesinde, NASA'nın 2012 kehanetlerine ilişkin yaptığı açıklamaları özet olarak içeren güzel ve açıklayıcı bir video mevcut. Videoyu izlemek isterseniz ekte, ancak Garajımdaki Ejder'in yazdığı yazıyı da okumanızı öneririm. Kaynaklar: - Why do people love doomsday predictions. New Scientist. - Can science beat the doomsday hype? Discovery News. - Why we believe in doomsday? Llwellyn Journal. - 2012 Mayan Doomsday: One Post to Rule Them All. Exposing Pseudoastronomy. - Heaven's Gate Suicides. Cult Education and Recovery. - 10 Failed Doomsday Predictions. Live Science