2006 yılında, Fransa'nın bir köyünde yalnız yaşayan 57 yaşında bir adam, evinde yanmış halde bulundu. Başı, göğsü, kolları ve ayakları neredeyse sapasağlamdı, ama vücudunun karnından bacaklarına kadar olan kısmı tamamen kül olmuştu. Yanmış bedenin birkaç santim yanındaki gazeteler, hasır iskemle, ve diğer nesneler isten kararmış, fakat yanmamışlardı. Evin kapısı içeriden kilitliydi ve anahtar içeriden kilide takılmıştı. Kapıyı kırmaktan başka içeri girme yolu yoktu. 2006 yılında, Fransa'nın bir köyünde yalnız yaşayan 57 yaşında bir adam, evinde yanmış halde bulundu. Başı, göğsü, kolları ve ayakları neredeyse sapasağlamdı, ama vücudunun karnından bacaklarına kadar olan kısmı tamamen kül olmuştu. Yanmış bedenin birkaç santim yanındaki gazeteler, hasır iskemle, ve diğer nesneler isten kararmış, fakat yanmamışlardı. Evin kapısı içeriden kilitliydi ve anahtar içeriden kilide takılmıştı. Kapıyı kırmaktan başka içeri girme yolu yoktu. Yine 2006 da, 55 yaşında bir adam Cenevre'deki evinde ölü bulunduğunda bedeninin dizlerinden göğsüne kadar olan kısmı, kemikleri dahil, bütünüyle küle dönmüştü. Fakat başı, bacaklarının alt kısmı ve ayakları çok az zarar görmüştü, çorapları ve ayakkabıları hala üzerindeydi. Ceset halının üzerindeydi ve halının sadece cesede temas eden kısmı yanıktı, vücudun etrafındakı kısmında hasar yoktu. Ahşap mobilyalar, kanepe, masa, çok yakında olmalarına rağmen yanmamışlar ama yağlı, sarımtırak bir maddeyle kaplanmışlardı. Bu vakalar, ve nice benzerleri, adli tıp araştırmacılarının alışık olduğu yanmalardan ve olağan ev kazalarından çok farklı özelliklere sahip. Geçmiş yüzyıllardan bu yana defalarca benzer nitelikte vakalar anlatılageldi. Bu olguya, 19. yüzyıldan kalma bir terimle Ani İnsan Yanması adı veriliyor. Bu tür yanmalara dair bilinen en eski yayın 1663 de, Paris'te yatağında yanarak ölen, ama yatağının çoğu ateşten etkilenmemiş olan bir kadına dair bir rapordur. Ondan seksen yıl sonra, 1745 te Philosophical Transactions of the Royal Society'de başka bir vaka aktarıldı: 62 yaşındaki zarif ve asil Cesena Kontesi Cornelia Baudi, 1731 yılında bir sabah yatağıyla penceresi arasında bir kül yığını olarak bulunmuştu. Kül haricinde geriye sadece çoraplı bacakları kalmıştı, odadaki eşyalar yangından etkilenmemişti. Makalede En iyi açıklama, içten gelen bir ateşle yanmış olduğudur diye yazıyordu. 19. yüzyılda İngiltere ve Fransa'da yeni vakalar rapor edildi. 1832 yılında yazılan bir derleme, 1692 ve 1829 arasında gerçekleşen on dokuz ani yanma vakası listeledi. Kurbanların çoğunun sık sık veya sürekli olarak alkol aldığı belirtildi. Tartışmalar başladı, ama vakaların nadirliği yüzünden veriler yetersizdi. Ani yanma diye bir şey olmadığını, ifadelerin güvenilmez olduğunu söyleyenlerin yanı sıra, kurbanların çoğunun alkolik ve Viktoryen ahlakın sınırlarını zorlayan insanlar olmasına işaret ederek, tanrının gazabı olduğunu ima edenler de vardı. 1888 de British Medical Journal'da yayınlanan bir raporda, samanlıkta uyurken yanarak kül olan bir adamdan bahsedildi. Elleri ve sağ bacağı kopup aşağıdaki ahıra düşmüştü. Doktor, yakındaki saman yığınının ateş almadığına bakarak, ateşin dış sebeplerden değil, kurbanın içinden başladığına kanaat getirdi. Kurban aşırılığa kaçan davranışları ile bilinirdi diye yazarak, arif olan anlar demeye getirdi. Dönemin ruhçuluğa ve paranormale yatkın romantik havasında, cehennem ateşi imgesi ve nokta vuruşlu ilahi gazap algısı, ani yanma olayını mistik bir haleye büründürmüş olsa gerek. Nitekim ani yanma, dönemin edebiyatında Dickens, Zola, Balzac, Twain, Verne gibi yazarların eserlerinde yer bulur. Belki biraz da bu mistik hava yüzünden bilimciler ani yanma olaylarına bir süre sırt çevirdiler. Ancak, 20. yüzyılda benzer vakalar görülmeye devam etti. Adli araştırma yöntemlerinin gelişmesi sayesinde daha ayrıntılı belgelemeler yapmak mümkün oldu. Mary Reeser'in 1951'deki ölümü en iyi incelenen vakalardan biri oldu. Florida'da yaşayan Reeser, 2 Temmuz 1951 akşamı oğlunu ve torununu ziyaretine geldiğinde uyku haplarını almış, uyumaya hazırlanıyordu. Ertesi sabah bir komşusu onu uyandırmaya geldiğinde kapı kolunun tutulamayacak kadar sıcak olduğunu gördü. İçeri girildiğinde odanın dumanla kaplı olduğu görüldü. Odanın ortasında, içinden tek bir bacak çıkan bir kül yığını vardı. Tavandaki kiriş hala küçük alevlerle yanmaya devam ediyordu, ama diğer eşyalar isle kararmalarına rağmen yanmamışlardı. Aynı korkunç kader başka yer ve zamanlarda tekrarlandı. 8 Kasım 1964 de Helen Conway, Pennsylvania'daki evindeki koltukta, bacakları sapasağlam ama geri kalanı kül olmuş olarak bulundu. 5 Aralık 1966 da Dr. John Irving Bentley aynı kadere Coudersport, Pennsylvania'daki evinin banyosunda yakalandı, geriye sadece bir bacağının dizden aşağısı ve giydiği ayakkabısı kalmıştı. Bu şanssız insanların akıbetleri fotoğraflarla kayda geçti. Bu fotoğraflar çok itici ve korkunç olduklarından bu yazıya hiçbirini eklemedim. İlgilenenler verilen isimlerle internet araması yaparak veya kaynaklara bakarak resimleri görebilirler. Jenny Randles ve Peter Hough, tarihi vesikaları tarayarak 1613 ve 1990 arasında 111 tane ani yanma vakası tespit etti. Bunların çoğu İngiltere ve Fransa'dandı. 1988-2000 arasında Fransa'da beş ayrı vaka , 2000-2011 döneminde ise Avrupa ve ABD'de oniki vaka bildirildi . Tarih boyunca bildirilen ani yanma vakalarının toplam sayısı 150-200 arasında. Uzunca bir zaman ani yanma diye birşeyin olmadığı söylenirdi, ama artık adli tıp bu olguyu gerçek olarak kabul ediyor . Elbette paranormal veya ilahi değil, sadece yeterince açıklanamamış nadir ve şaşırtıcı bir olay. Ortak özellikler Ani yanma terimiyle tanımlanan olaylar, başka yanmalardan farklı özellikler taşıdıkları için şaşırtıcı ve ürkütücü. Bu vakaların hepsinde vücudun orta kısmı, kemikler dahil olmak üzere, tamamen kül oluyor, fakat kafa, kollar veya bacaklar sağlam kalmış olabiliyor. Alelade yangınların kurbanlarında ise tam tersine, en büyük zarar kafa, eller ve ayaklarda görülüyor. Başka bir şaşırtıcı ortak özellik, cesedin yanı başındaki eşyaların hiç yanmamış olması. Yanan vücuttaki yağın sıvılaşarak yere akmış olduğu görülüyor. Kurbanların hiç birinin yanında şiddetli bir ısı kaynağı veya ateşleyici madde bulunmuyor; en fazla sigara, çakmak, su ısıtıcısı gibi basit nesneler var. Bu eksiklik garip, çünkü et, çoğunlukla su barındırmasından dolayı kolay ateş alabilen bir madde değildir. Kurbanların hepsinin olmasa da birçoğunun kanında yüksek oranda alkol tespit edildi. Bu yüzden 19. yüzyılda alkolün dokuları yanıcı hale getirmiş olabileceği ileri sürüldü. Ancak, alkol safken bile yandığında güçlü bir ateş yaratmaz. Alkol alevinin içinden elinizi rahatlıkla geçirebilirsiniz. Ünlü kimyacı Justus von Liebig, bu hipotezi test etmek için 1851 de yaptığı bir deneyde, %70 lik alkol çözeltisi içinde muhafaza edilen numunelerin Bunsen ocağı alevinde bile tutuşmadıklarını gösterdi. Ne kadar alkol alırsanız alın, etiniz yanıcı hale gelmez. Kurbanların neredeyse hepsi orta yaşın üstünde, sağlıkları çok iyi değil, ve yalnız yaşıyorlar. Bir kısmı multipl skleroz veya kalp-damar hastalıklarından muzdarip, bir kısmı da sigara ve alkol bağımlısı. Vakaların kundakçılık ve cinayet olduğuna dair hiçbir delil yok. Kendini yakarak intihar muhtemel değil, çünkü kendini yakanların giysilerinde yakıt kalıntısı gözlenir, yakıt kabı da cesedin yakınında bulunur. En büyük acayiplik kemiklerin bile kül olması. Şiddetli yangınlarda veya cenaze ateşlerinde, yumuşak doku tamamen kül olsa da, kemikler geriye kalır. Krematoryumlar, cenazeyi çok yüksek sıcaklıklarda bir iki saat yakarak tamamen külleştirebilirler, ki o zaman bile geriye birkaç küçük parça kalır. Kemikleri külleştirecek kadar güçlü, ama birkaç santim uzaktaki eşyalara zarar vermeyecek kadar zayıf bir ateş nasıl ortaya çıkabilir? Fitil teorisi Vücut yağının ateşi devam ettirecek muhtemel bir yakıt olabileceği 1830 da ortaya atılmıştı, ama daha kapsamlı bir açıklama 1965 te geldi. Adli tıp uzmanı D. J. Gee, yanan bir insanın elbiselerinin vücuttaki yağın tutuşmasını kolaylaştırdığını, böylece uzun süreli, dokuları tamamen tüketen bir ateşin idame ettirilebileceğini ileri sürdü. Bir kap dolusu zeytinyağının içine attığınız bir kibrit söner gider; yağı bütün halde tutuşturmak zordur. Oysa kabın içine bir fitil koyarak onu bir kandil haline getirirseniz, saatlerce yavaş yavaş yanan bir ateş yaratabilirsiniz. Gee'nin fitil teorisi insan yağının da aynı şekilde yandığını öne sürüyor. Eğer vücudun bir noktasında deri altına inen bir yara veya yanık varsa, oradan çıkan yağ giysiye bulaşır. Yanarak kömürleşen pamuk veya yün dokuma, yağı azar azar çeken ince gözenekli bir malzemeye dönüşür. Bu ateş çok kuvvetli değildir, ama uzun saatler boyunca yavaş yavaş yanarak bütün vücudu tüketebilir. Fitil teorisi ani yanma olaylarının birçok ortak özelliğini açıklayabiliyor. İnsan yağı epeyce su barındırdığı için, yandığında fazla ısı vermiyor. Bu yüzden şiddetli alev görülmüyor ve yakındaki eşyalar tutuşmuyor. Deri altında fazlaca yağ barındıran göğüs-karın-kalça bölgesi kül olurken, daha az yağ barındıran veya giysiye temas etmeyen kısımlar etkilenmiyor. Ateşin hükmü sınırlı kalıyor . Bu teoriyi denemek için yapılan ilk deneylerde, bir parça insan yağı, önce bir parça insan derisine, sonra birkaç kat kumaşa sarıldı ve açık alevle tutuşturuldu. Yağ, açık alev olmadan bir saat için için yanarak tükendi. Harici bir ateşleyici fitil teorisinde kilit rol oynuyor. Ama ev şartlarında böyle bir ateşin nasıl oluştuğu konusunda görüş birliği yok. Bazıları, kurbanların sigara alışkanlığından yola çıkarak düşen bir izmaritin tutuşmaya yol açtığını söylüyor, ama bir sigara yanığının deri yağını açığa çıkarabilecek kadar derin bir yara açıp açmayacağı meçhul. Başka vakalarda yakındaki bir odun sobası, hatta cesetten altı metre uzakta bulunan bir su ısıtıcısı, ateşleme kaynağı olarak gösterildi. Görünüşe göre, her türlü basit ısı kaynağını ateşleyici olarak görme hevesi var. Adli araştırmacı John DeHaag, fitil teorisini daha gerçekçi şartlarda denemeye tabi tuttu. Domuzların doku ve yağ yapısı insanınkine benzediği için, ilk deneylerinde, temizlenmiş ve buzdolabında saklanmış bir domuz bedenini kullandı. Yeni bir çalışmasında ise insan kadavraları kullandı . Her iki deneyde de, bedendeki yağ yanmanın çok uzun süre devam etmesini sağlıyor, yanan bedene temas etmeyen eşyalar zarar görmüyor. Tavanda, bedenin üstüne denk gelen yerde çok yüksek sıcaklıklar oluşabiliyor. Bu gözlem, tavanın nasıl ateş aldığını açıklayabiliyor. Böylece, ani yanma olaylarının adli tıpta genel kabul gören açıklaması ortaya çıkıyor: Genellikle kurbanlar kalp krizi vb. doğal bir sebeple can veriyorlar, ya da uyku ilacı veya aşırı alkol alımından dolayı hissizleşiyorlar. Yakındaki bir ısı kaynağından gelen bir tutuşturma sonucu deri deliniyor, yağ açığa çıkıyor. Kurbanların giydikleri veya örttükleri kumaşlar bu yağı emiyor, ve yağın yavaş yavaş yanmasına, bedenin kül olmasına yol açıyor. Vücudun giysili olmayan baş, el gibi kısımları bu yüzden zarar görmüyor. Yakıt vücudun içinden dışarı çıktığı için ve büyük alevler oluşmadığı için çevreye zarar gelmiyor. Bu açıklamanın kabulünden sonra ani yanma terimi artık kabul edilmiyor, onun yerine devam eden yanma terimi teklif ediliyor. Zaten yanmanın ani olduğunu gören kimse yok; tarihteki hiç bir vakada bedenler alevler içinde gözlenmemiş. Gel gör ki, kadavralı deneylerde ortaya çıkan manzara, olay yeri fotoğraflarındakilere hiç benzemiyor. Gerçek vakalarda eller ve bacaklar bir vitrin mankeninden kesilip konmuşçasına sağlam kalabiliyorken, DeHaag'ın deneyinde bütün vücudun kömürleştiği görülüyor . Bu muhtemelen kadavranın bir yatağa yatırılmış olması ve yatağın dokumasının fitil etkisi yapmasından ileri geliyor. Ancak, daha önemli olan nokta, deneylerde kemiklerin sağlam kalmış olması. Oysa ki olay yeri raporlarına göre kemiklerin kül olması gerekiyor. Aseton teorisi Araştırmacı Brian J. Ford, etin tutuşturulmasının çok zor olduğuna, ve fitil etkisiyle bile kemiklerin sağlam kaldığına dikkat çekti ve alternatif bir teori teklif etti . Ford, çok daha hızlı ve kuvvetli bir yanma gerektiğini savunarak, metabolizmadaki bir dengesizliğin böyle bir yanıcılık sağlayabileceğini ileri sürdü. Karbonhidrat içeren gıdalar aldığımızda kanımızdaki glikoz artar. İnsulin hormonu, bu glikoz moleküllerinin başlıca karaciğerde bir zincir haline yani glikojene dönüştürülmesini sağlar. Karaciğerde depolanan glikojen gerektikçe parçalanır ve glikoz olarak kana salınır. Glikojen depoları tükendiğinde, vücut enerjiyi yağlardan elde etmeye yönelir. Yağlar metabolize edilirken hücrelerin enerji üretmekte kullandığı çeşitli moleküller ortaya çıkar. Uzun süren bir açlığın sonunda karaciğerde bu moleküllerin bazıları, keton cisimleri adı verilen moleküllere dönüştürülür ve hücreler enerji üretiminde bu molekülleri kullanırlar. Metabolizmanın bu acil durum planına ketoz adı verilir. Keton cisimleri vücutta beş saat içinde kullanılmazlarsa kendiliklerinden parçalanarak asetona dönüşür. Bu aseton idrarla ve nefesle vücut dışına atılır. Ketoz, uzun süren açlık ile ortaya çıkabilir. Nefesle atılan aseton açlıktan nefesimizin kokmasına sebep olur. Ayrıca uzun süren egzersiz, Atkins gibi karbonhidratsız diyetler, aşırı alkol alımı, ve tip-1 diyabet ketoza yol açabilir. Ketosis durumunun sağlığa zarar verdiği düşünülmüyor, ancak aşırı olması kandaki asit-baz dengesini bozacağı için zararlı olabilir. Ford'a göre, ketoz durumunda vücudun her yerinde çok miktarda aseton bulunacağı için, etin alev alması mümkün olabilecekti. Ani yanma olaylarının ortak özelliği olan bütünüyle külleşme bu şekilde sağlanabilirdi. Dahası, Ford ani yanma raporlarında güçlü mavi alevlerden bahsedildiğini, fitil teorisinin bunu vermediğini söyledi. Ford, bu teorisini denemek için, bir domuzun karnından, bir insanın 1/12 ölçeğinde biçimlendirilmiş bir parça aldı ve beş gün aseton içinde bekletti. Asetonu iyice emmiş olan et parçası, bir alevin yaklaştırılmasıyla hemen ateş aldı. Yaklaşık bir saat içinde numune kül oldu, fakat iskemleye oturur şekilde yerleştirilen modelin ayakları sağlam kalmıştı. Sonuç Ford'u çok etkiledi. Eldeki ceset modelinin bacakları sağlam kalmış, üst kısmı kül olmuş görünüyordu. Beklediği gibi, çok hızlı bir yanma gerçekleşmiş ve mavi alevler çıkmıştı. Bununla beraber, aseton teorisinin açıkları ve eksikleri, alternatifi olmayı iddia ettiği fitil teorisine göre çok daha fazla. Ford aseton yanışındaki yüksek hızın ve mavi alev fışkırmasının ani yanma raporlarına uygun olduğunu, fitil etkisinde böyle alev görülmediğini, dolayısıyla kendi teorisinin daha doğru olması gerektiğini iddia ediyor. Oysa bilimsel makalelerde ve tarihi kaynaklardaki vakalarda böyle bir gözlem yok. Ford'un verdiği mavi alevli yanma örneklerinden birinin ani yanma olduğu şüpheli, diğeri için ise literatüre değil, bir TV haber programına atıf yapıyor. Ford'un deneyinde modelin bacakları, alevler yukarı doğru uzandığı için sağlam kalıyor. Eğer yatar durumda olsaydı tamamının kül olması beklenirdi. Aseton teorisi kol, bacak ve kafanın neden sağlam kaldığını açıklamakta yetersiz kalıyor. Ford yanlış olarak, 1/12 ölçekli model ile gerçek bir kadavranın aşağı yukarı aynı sürede yanacaklarını iddia ediyor. Bu, bir ağaç kütüğü ile ince bir çıtanın aynı sürede yanacağını söylemek gibi birşey. Tam ölçeğe taşındığında hem yanma süresi, hem de yanmanın biçimi çok değişecektir. Daha da önemlisi, yaşayan insan dokusunda bulunabilecek azami aseton miktarının bu tür bir yanma için yeterli olup olmayacağını bilmiyoruz. Ford beş gün marine ettiği on beş santimlik et parçasının içinde ne miktarda aseton bulunduğunu ölçmemiş, ama canlı dokuda bulunabilecek miktardan çok fazla olduğunu tahmin edebiliriz. Yani, aseton teorisi fos çıktı. Kötü bilim Biraz konu dışına çıkıp, bilimsel görünen her şeye inanmamak hakkında ahkam keselim. Aseton teorisini Ford 2011'de ortaya attı, deneyini ise 2012'de yayınladı. Teori, muhtemelen zayıf noktaları yüzünden, bilimsel çevrelerde pek bir tesir yaratmış gibi görünmüyor. Ford'un yazdığı makalenin, bilimsel dergilerdeki başka makalelerin aksine, hakem incelemesinden geçmediği çok açık. Bağımsız gözlerle değerlendirilseydi, kolayca bulunabilecek hatalarla yayınlanamazdı. Ford'un The Microscope isimli, pek tanınmayan bir dergide, serbestçe yazabildiği düzenli bir köşesi bulunduğu anlaşılıyor, bu hipotez de bu köşede yayınlanmış . Ford'un hipotezi, popüler bilim dergisi New Scientist'te yayınlanmasından sonra internete ve çeşitli haber sitelerine yayıldı . Konuya meraklı olup da bir internet araması yaptığınızda öncelikle bu haberlere ulaşırsınız. Teorik bir mekanizma belirlemiş, deneyini de yapmış, demek ki şüpheye yer bırakmadan ispatlamış diye düşünebilirsiniz. Oysa bu iddiaya, önceki çalışmaların da ışığında, eleştirel bir gözle baktığınızda açıklarını görmeniz kolaylaşıyor. İnternette sık sık Cambridge profesörü olarak anılsa da, Ford aslında profesör filan değil . Herhangi bir konuda uzmanlık diploması yok, hatta üniversite diploması da yok. Cambridge ile tek bağlantısı Sürekli Eğitim Enstitüsü'nde mikroskop meraklılarına üç günlük bir ders vermiş olması . Ford iki yıl Cardiff Üniversitesi'nde biyoloji okumuş, sonra da kendi ifadesiyle bilimin gidişatı onu tatmin etmediği için üniversiteyi bırakıp bilimsel araştırmaya yeni bir disiplinlerarası yaklaşım getirmek için kendi laboratuarını kurmuş . Bunda kötü birşey yok, ama bağımsız çalışan bir bilimci de genel bilimsel kriterlere uymak zorundadır. Ford'un yazdığı çeşitli kitaplar, bilimsel konulara dair hazırladığı radyo ve TV programları var, ama kendisini bir bilim yazarından çok araştırmacı gibi göstermeyi tercih ediyor. Birçok değişik alanda spekülasyon yapmaya bayılıyor, ancak hepsine yabancı olduğu için temel hatalar yapıyor. Sözgelişi, büyük dinozorların karada değil suda yaşamış olması gerektiğini iddia ediyor. Bu iddia paleontologlar arasında yüz küsur sene önce yaygındı, ama artık çürütüldü. Alandaki temel bilgilere sahip olmadan özgüvenli iddialarda bulunması yüzünden epeyce tepki çekti. Ford ayrıca hücrelerin bireysel zekaya sahip oldukları, Darwinizm'in bir din haline geldiği gibi spekülasyonlar yapıyor. Aseton teorisinin de diğerleri gibi kafasına esiveren bir fikir olduğu anlaşılıyor. Skepticblog'dan Donald Prothero, Ford'u abartılmış amatör bilim meraklısı ve medya meşhuru olarak tanımlıyor. İngiliz bilim camiasında, hiç bir alanda ileri seviye eğitimi veya niteliği olmayan bir çatlak olarak biliniyor. Anlaşılan bütün olayı, pek bilgi sahibi olmadığı farklı bilim alanlarına bulaşıp parlak birşeyler ortaya atarak medyaya konu olmak, ve sonra başka bir şeye geçmek. Yani, bilimsel terimler kullanan, bilimsel görünen her şey bilimsel değildir. Bilim disiplininin gerektirdiği özenle yapılıp yapılmadığına bakmak gereklidir. Bu elbette kolay bir şey değil. Ani yanma olayını merak edip okumaya başladığımda aseton teorisine rastlayıp ondan çok etkilenmiştim, ama biraz daha düşünmeye vaktim olması sayesinde açıklarını görebildim. Herkesin bu kadar vakti olmayabilir, veya daha derin inceleme hevesi olmayabilir. O yüzden Yalansavar gibi siteleri takip etmeniz, ve Palavra Tespit Kiti'ni aklınızın bir köşesinde bulundurmanız çok faydalı olur. Bu yazı, Açık Bilim dergisinin Aralık 2012 tarihli sayısında yayınlanmıştır. Kaan Öztürk, Oturduğu Yerde Kül Olanlar: Cehennem ateşi mi, metabolik bozukluk mu? Yalansavar'ın Notu: Bir Kendiliğinden Yanma olayı olmasa da, benzer bir fenomen Türkiye'de yaşandı. Bundan birkaç ay önce Siirt'de yaşayan bir ailenin evinde son bir ayda 300 kere yangın çıktığına dair haberler basında yer aldı. Söz konusu eve kameralar yerleştirilince yangın olayları mucizevi bir şekilde sonlandığı gibi, Siirt Üniversitesi yakın zamanda yangınların çıkışında, iddia edildiği gibi metafizik unsurların etkili olma ihtimalinin zayıf olduğu kanaatine varılmıştır. diye bir açıklama yaptı. Bu yazı ilginizi çektiyse, konuk yazarımız Kaan Öztürk'ün kişisel blogunda bu konuya ilişkin Yangın Çıkaran Cinler! ve İn misin? Cin misin? başlıklı yazılarını da okumanızı tavsiye ederiz. Kaynaklar Thierry W. Levi-Faict, Gerald Quatrehomme. So-called Spontaneous Human Combustion, J. Forensic Sci, September 2011, Vol. 56, No. 5. Cristian Palmiere, Christian Staub, Romano La Harpe, Patrice Mangin. Ignition of a human body by a modest external source: A case report. Forensic Science International, 188 (2009), e17-e19. Virve Koljonen, Nicolas Kluger. Spontaneous Human Combustion in the Light of the 21st Century, J. Burn Care & Research, Vol. 33, No. 3, May/June 2012, e102-e108. Brian J. Ford. Solving the Mystery of Spontaneous Human Combustion. The Microscope, Vol. 60:2, 63-72 (2012) S. Gromb, X. Lavigne, G. Kerautrut, N. Grosleron-Gros, P. Dabadie. Spontaneous Human Combustion: A sometimes incomprehensible phenomenon. J. Clinical Forensic Medicine (2000), 7, 29-31. John D. DeHaan. Commentary on: So-called Spontaneous Human Combustion, J. Forensic Sci, September 2012, Vol. 57, No. 5. John D. DeHaan. Sustained Combustion of Bodies: Some Observations, J. Forensic Sci, November 2012, Vol. 57, No. 6. SmartPlanet: Spontaneous combustion might be real, and pigs might help us figure out why it happens.http://www.smartplanet.com/blog/science-scope/spontaneous-combustion-might-be-real-and-pigs-might-help-us-figure-out-why-it-happens/13542 Cambridge News: Professor's breakthrough on human combustion theory http://www.cambridge-news.co.uk/News/Professor-gets-crackling-on-human-combustion-theory-21082012.htm Institute of Continuing Education, Cambridge University http://www.ice.cam.ac.uk/components/tutors/?view=tutor&id=1955&cid=4036 Brian J. Ford, özgeçmiş http://www.brianjford.com/wcvgen.htm Skepticblog: Bad Science Journalism 101 http://www.skepticblog.org/2012/04/04/bad-science-journalism-101/ Yalansavar: Palavra Tespit Kiti https://yalansavar.org/2012/08/22/palavra-tespit-kiti/ How Stuff Works: How Spontaneous Human Combustion Works http://science.howstuffworks.com/science-vs-myth/unexplained-phenomena/shc.htm io9: 10 Cases of Spontaneous Human Combustion http://io9.com/5855700/10-cases-of-spontaneous-human-combustion


Herhangi bir yerdeki adaletsizlik başka yerlerdeki adalet için tehdittir. Martin Luther King Jr. Televizyonda yayınlanan suç ve polisiye dizilerinden en çok Law & Order'ı severim. Sonuna ek almış olan SVU ve Criminal Intent'i değil ama 1990'da yayınlanmaya başlayanı. 45 dakikalık dizi bir cinayet kurbanının bulunması ile başlar; ilk 20 25 dakikasında New York dedektiflerinin suçluyu yakalayışlarını izleriz. Kalan sürede ise Amerikan adalet sisteminin yargılama, savunma, iddianamenin hazırlanması gibi süreçleri gösterilir izleyicilere. Dizinin bu basit akışı polis suçluyu yakaladı ve adalete teslim etti cümlesinin ne kadar yanlış olduğunu, polisin takip ettiği delil toplama, sorgulama, görgü tanıklarının ifadelerini alma süreçlerinin adaletin nasıl ayrılmaz bir parçası olduğunu gözler önüne serer. Mahkeme önüne gelen sanığın suçlu ya da suçsuzluğunu gösterecek, polisin çalışmaları ile elde ettiği deliller içerisinde belki de en makbul olanı son yıllarda en geçerli delil haline gelen DNA analizlerini saymazsak- görgü tanıklarının ifadeleri olsa gerek. Oysa, 90'lı yıllardan bu yana suçluların bulunmasında adaletin en önemli aracı haline gelen DNA analizleri ve psikoloji araştırmaları, masum insanların, görgü tanıklarının bilmeden yaptıkları hatalardan korunması gerektiğini gösteriyor. Örneğin Innocenceproject.org isimli site A.B.D.'de 1989 yılından bu yana suçsuz oldukları halde ceza aldığı ispatlanan 302 masum insanın adaletsizliğe uğramasında en büyük katkının, görgü tanıklarının suçluyu yanlış teşhis etmesi olduğunu aktarıyor. Az bir oran değil verilen; 302 vakanın % 72'sinde görgü tanıklarının hatası rol oynamış . Bilimsel çalışmalara azıcık değer verilmekle önlenebilecek bu adaletsizlikler bilime ve biliminsanlarının çalışmalarına kulak kabartılmasının önemini vurguluyor, neresinden bakılırsa bakılsın. Görgü tanıklarının sorgulama sırasında yönlendirmeye açık oldukları iddiası ilk olarak 1900 yılında Alfred Binet tarafından ortaya atılıyor olsa da görgü tanıklarının doğruluğunu ve güvenilirliğini ciddi anlamda sorgulayan ilk araştırmacının Hugo Munsterberg olduğu biliniyor. 20. Yüzyılın başlarında çeşitli araştırmacılar görgü tanıklarının olayları yanlış hatırladıklarına dair yayınlar yapıyorlar. Bu araştırmalar daha çok bir fikri test eden ilginç deneyler olarak kendilerini gösteriyorlar. Nitekim modern veri toplama standartlarına göre oldukça zayıf verilerle yayınlanan bu araştırmalar pek kabul görmüyor ve adalet sisteminde herhangi bir etki yaratmıyorlar . Yine de bu ilginç deneylerden birinden örnek olması için kısaca bahsetmekte fayda var: 1901 yılı sonunda Prof. Franz von Liszt ders verdiği sınıfta bir tiyatro oyunu sergiliyor. Sınıfta ders içerisinde iki öğrenci aniden ateşli bir tartışmaya tutuşuyorlar. Tartışmanın hararetinin arttığı bir anda öğrencilerden biri tabanca çekiyor ve araya girmeye çalışan profesörü vuruyor. Dersi izleyen öğrenciler korku içerisinde bakınırken profesör ayağa kalkıyor ve olayın düzmece olduğunu açıkladıktan sonra öğrencilerden gördüklerini yazmalarını istiyor . Öğrenciler gerçekte hiç olmayan konuşmaları kavgacıların ağzından duyduklarını anlatıyorlar. En doğru şekilde olayı anlatanın bile ifadesinde olmamış olayların oranı %25'i buluyor. İşin ilginç tarafı hikayesini anlatan öğrenci ne kadar çok kendine güveniyorsa anlattıkları o kadar hatalı oluyor . Hafızamızın sanıldığı kadar güvenilir olmadığını gösteren çalışmalar yapan deneysel psikologlar içerisinde Elizabeth Loftus'un özel bir yeri var . 1970'li yılların ortalarında başlayan araştırmalarında Loftus, hafızanın olayları nasıl hatırladığı konusunda çeşitli yayınlar yapıyor. 1974 yılında yayınlanan çalışmasında Loftus deneklere bir araba kazasının videosunu izlettiriyor; daha sonra denekleri aracın hızı konusunda sorguya çekiyor. Deneklerden araçların hızını tahmin etmelerini isterken, sorduğu sorunun biçimini değiştirerek dışarıdan verilen bir bilginin bir olay hakkındaki anılarımızı nasıl etkilediğini belirlemeye çalışıyor. Araçlar birbirine dokunduğunda yaklaşık hangi hızda gidiyorlardı? sorusunu sorduğunda aldığı tahminler, araçlar birbirine girdiğinde yaklaşık hangi hızda gidiyorlardı? sorusuna verilen tahminlere göre çok daha düşük oluyor; ilk soruya verilen ortalama hız 31.8 mil/saat iken ikinci soruya verilen yanıtların ortalaması 40.5 mil/saat . Bu çalışması ile sorunun soruluş biçiminin olayları hatırlayış şeklimizi değiştirdiğini, yönlendirici soruların hafızamızda önemli etkileri olduğunu gösteriyor. Loftus, The Formation of False Memories isimli makalesinde ise, hiç yaşanmamış olayların bile yaşanmış gibi hatırlanmasının mümkün olduğuna dair güçlü kanıtlar sunuyor, olmamış olayların hafızamıza yerleştirilebileceğine işaret ediyor . Bir olayı hatırlarken dışarıdan gelen hatalı ya da gerçek dışı bilgilerin anılarımızı çarpıttığını gösteren çalışmalara imza atan Loftus'tan farklı olarak, insan hafızasının insanları nasıl hatırladığı üzerinde çalışan başka bir biliminsanı Robert Buckhout, insanları nasıl hatırladığımız ile ilgili çalışmalar yapıyor. Çalışmaları çok prestijli dergilerde yayımlanmasa da, görgü tanıklarının şüpheliyi teşhis etme süreçleri konusunda bir çok genç araştırmacıyı etkileyen Buckhout, filmlerden aşina olduğumuz Amerikan karakollarında 6 kişi içinde şüpheliyi teşhis eden görgü tanıklarının sıklıkla hata yaptığını ilginç bir çalışma ile kamuoyuna göstermiş. Buckhout, New York şehir televizyonu tarafından yayınlanan bir kapkaç olayı sahneliyor. Daha sonra 6 kişilik bir şüpheli grubu içinden izleyicilerden doğru kişiyi teşhis etmelerini istiyor. Geri dönüş yapan 2145 izleyicinin yaklaşık 2000'i yanlış kişiyi saldırgan olarak teşhis ediyor . Loftus, Buckhout ve yüzlerce başka araştırmacı 1900'lerin başından bu yana hafızanın bir video kamera olmadığını, anılarımızın her anlatılışta tekrar tekrar yaratıldığını, bazı detayların eklendiğini/çıkarıldığını, hatırladıklarımızın zaman içinde değiştiğini gösteren çalışmalar yapmış olsalar da, bu çabaların meyvelerini vermeye başlamaları 1999 yılını buluyor. Amerikan Adalet Bakanlığı o yıl, görgü tanıklığı konusunda uzman olan değişik dallardan 34 kişilik bir ekibin önerileri doğrultusunda Görgü Tanıklığı: Kanun Uygulayıcılar için Kılavuz isimli bir dokümanla ilgili birimlere yol göstermeye başlıyor. 34 kişilik ekibin içerisinde kriminal psikoloji alanında önde gelen araştırmacılarından Gary Wells de var. Gary Wells görgü tanıklarının güvenilirliği ile ilgili çalışmalardan ziyade görgü tanıklarının performanslarını etkileyen faktörler üzerinde çalışıyor. Profesör erken dönem deneylerinden birinde bir suça tanık olan 100 kişiye içlerinde gerçek suçlunun da bulunduğu 6 kişi arasından suçluyu teşhis etmelerini istemiş. 54 kişi gerçek suçluyu seçerken, 25 kişi masum birini suçlu olarak teşhis etmiş. Kalan 21 kişi ise suçlunun grup içinde bulunmadığını belirtmiş. Bu rakamlar oldukça iç karartıcı ama aynı suça tanıklık eden başka 100 kişinin verdiği yanıtlar kadar değil. İkinci denek grubuna gösterilen 6 kişi içerisinde gerçek suçlu bulunmamasına rağmen, sadece 32 kişi gerçek suçlunun altı kişi arasında olmadığını söylerken, kalanların nerede ise tamamı suçluya en çok benzeyen masum birini teşhis etmiş . Benzer sonuçlar veren diğer çalışmalarının ışığında Wells, görgü tanıklarının performanslarını etkileyen 2 ayrı grup değişken olduğunu söylüyor: sistem değişkenleri ve kestirici değişkenler. Kestirici değişkenler tanıkların suçluyu teşhis ederken hata yapmalarına yol açan fakat adalet sisteminin kontrol edemediği faktörler. Suça tanık olmanın getirdiği stres, başka ırktan bir suçluyu teşhis etmenin getirdiği zorluklar, suç esnasında silaha odaklanmanın olumsuz etkileri, suça tanık olunan sürenin uzunluğu, tanıklık ile ifadenin alınması arasında geçen süre kestirici değişkenlerden bazıları. Sistem değişkenleri ise adalet sisteminin üzerinde etkisi olan doğru uygulamalarla tanıkların hafızaları üzerindeki olumsuz etkileri en aza indirilebilecek faktörler. Örneğin aynı suça tanık olan kişilerin olaydan sonra detayları birbirleri ile paylaşırken karşı tarafın hafızasını kirlettikleri çeşitli araştırmalar tarafından ortaya koymuş. Suç mahalline ilk olarak intikal eden polislerin tanıkları birbirinden ayırması tanıkların hafızasının mümkün olduğunca dış faktörlerden etkilenmemesini sağlıyor . Adalet sisteminin, tanıkların ifadesini alırken ya da tanıklar suçluyu teşhis ederken dikkat edeceği, tanığa gereksiz bilgi vermemesi, yönlendirmemesi, hatta tanığa suçlu bu grubun içinde olabilir de olmayabilir de diye küçük bir hatırlatma yapması bile tanıkların doğru kişiyi teşhis etme, olayı gördükleri gibi anlatma olasılıklarını arttırıyor. Prof. Wells teşhis sürecinin bilimsel bir deney gibi düşünülmesi gerektiğini söylüyor ve David A. Harris'in Failed Evidence: Why Law Enforcement Resists Science isimli kitabında aktarıldığı şekliyle bu fikrini şöyle açıklıyor: Polisin bir hipotezi vardır ; hipotezlerini test etmek için materyal toplarlar ; bir deney sistemi hazırlarlar , deneklere gerekli talimatları verirler; deneyi yaparlar ; verileri kaydederler ; elde edilen veriler ışığında hipotezlerini değerlendirirler . Biliminsanlarının bir bilimsel deney gibi gördükleri suçluyu teşhis etmenin, ve hafızamızın oyunlarına ve yanılgılarına açık olan sorgulama süreçlerinin toplumsal adaletin sağlanmasındaki rollerinin önemi sadece masum insanların suçlu ilan edilmesini önlemekle sınırlı değil. Gerçek suçlu yerine masum birinin ceza çekmesi aslında gerçek suçlunun yakalanıp adalete teslim edilmediği ve suç işlemeye devam ettiği anlamına geliyor. Gerçek suçlunun yakalanamamış olması masum insanların hayatlarından çalar, belki de ölüme sürüklerken, başka birinin yakalanmış ya da şüpheli konumunda olmasından faydalanarak serbestçe aramızda dolaşabiliyor ceza alması gerekenler. Görgü tanıklarının hataları nedeni ile A.B.D'de idam edilmeyi beklerken DNA testleri ile aklanıp cezaevinden kurtulanlar şanslı olanlar. Ülkemizde kaç kişinin görgü tanıklarının hatası nedeni ile ceza aldığını gösteren bir çalışmaya rastlamadım. Hatta ceza aldıktan sonra DNA testi ile aklanan var mı yok mu onu dahi bilmiyorum. Ancak 28 Mayıs 2011'de tecavüze uğrayan 85 yaşındaki kurbanın kendine tecavüz eden kişi olarak gösterdiği, teşhisin ardından tutuklanıp mahkemeye sevk edilen ve kefaletle serbest bırakılan Hamdi Kayar'ın bu tutuklanmayı gururuna yediremeyip yaşamına son verdikten 2 sene sonra DNA testi ile aklanması, ülkemizde de benzer adaletsizliklerin yaşandığına işaret ediyor . Umarım kanun yapıcı olan T.B.M.M bundan sonraki yargı paketlerini hazırlarken bilimi ve biliminsanlarının çalışmalarını bir parça inceler ve gerekli önlemleri alma yönünde az da olsa adımlar atar; yoksa aman beni şahit yazmasınlar diyerek olay yerinden hızla uzaklaşanları ayıplamak yerine, olası bir adaletsizliğe sebep olmadıkları için alkışlamamız gerekebilir. Kaynaklar: - http://www.innocenceproject.org/Content/Facts_on_PostConviction_DNA_Exonerations.php 16 Şubat 2013 tarihinde ziyaret edildi - Eyewitness Evidence: Improving Its Probative Value, Gary L. Wells, Amina Memon, and Steven D. Penrod - Seeing Is Believing, Steve WeinBerg, The American Prospect Nov/Dec 2012, - Psikonevrotik Keçiler, Alex Boese - http://en.wikipedia.org/wiki/Franz_von_Liszt 18 Şubat 2013 tarihinde ziyaret edildi - Reconstruction of Automobile Destruction: An Example of the Interaction Between Language and Memory, Elizabeth F. Loftus & John C. Palmer - 7. The Formation of False Memories, Elizabeth F. Loftus, Jacqueline E. Pickrell - Eyewitness Evidence A Guide for Law Enforcement Research Report, U.S. Department of Justice - False Eyewitness Who are you going to believe? Me or your lying eyes?, Douglas Starr, http://discovermagazine.com/2012/nov/04-eyewitness 18 Şubat 2013 tarihinde ziyaret edildi - Failed Evidence: Why Law Enforcement Resists Science, David A. Harris - http://gundem.milliyet.com.tr/mugla-da-komsu-tecavuz-iddiasi/gundem/gundemdetay/30.05.2011/1396487/default.htm 1 Mart 2013 tarihinde ziyaret edildi - http://www.gundem724.com/3-sayfa/masumiyeti-intihar-ettikten-sonra-anlasildi-h755201.html 1 Mart 2013 tarihinde ziyaret edildi


Cep telefonları kanser yapar mı? Bu sorunun doğurduğu yersiz bir fobi, düzenli aralıklarla, neredeyse bir bahar şenliği rutiniyle manşetleri işgal ediyor. Oysa, etraflı ve dikkatli araştırmalara rağmen, cep telefonunun kanser yaptığına dair bir deneysel delil bulunmadı. Dahası, madde ve ışığın etkileşimine dair temel fizik kuralları da bunun teorik olarak mümkün olmadığını söylüyor. Ocak 2011'de TBMM Kanser Araştırma Komisyonu bir rapor hazırladı. Rapor da birçok gerçek kanser riskine dair makul açıklamalar mevcuttu. ama basın bunları bir yana bıraktı, cep telefonları, baz istasyonları ve yüksek gerilim hatlarının direkt olarak kanser yapıcı yönde bir delil ortaya koymadığı, ancak mevcut dolaylı veriler nedeniyle dikkat edilmesi gerektiği ifadesi büyütüldü de büyütüldü. Ardından, Sağlık Bakanlığı yangına körükle gitti, hiç bir bilimsel temeli olmamasına rağmen, cep telefonlarının ciddi tehlike yarattığını ilan etti. Oysa ki geniş çaplı araştırmalar, cep telefonu kullanımının kanser ihtimalini artırmadığını gösteriyor. Sağlık Bakanlığı'nın komisyon raporuna kendi imkanlarımla ulaşamadığım için ne gibi araştırmaları değerlendirdiklerini inceleyemedim. Onun yerine kendi araştırmamı kendim yaptım. Çok uğraşmam gerekmedi; başta World Health Organization olmak üzere birçok kurumun desteğiyle çok kapsamlı araştırmalar yapılmış bile. Sonuç: Cep telefonları kanser yapmıyor. Hiç bir cep telefonu şirketiyle, normal ücretli abonelik dışında, doğrudan veya dolaylı bir çıkar ilişkim yoktur. Bu yazının tek amacı kitle histerisi haline dönüşen bir safsatayı çürütmek, kafası karışanlara mevcut tıp ve fizik bulgularının rehberlik etmesini sağlamaktır. Burada yazılanların hepsi baz istasyonları ve yüksek gerilim hatları için de geçerlidir. İlginçtir, bugün yerleşim yerlerindeki baz istasyonlarının çevresinde koparılan fırtına, 1970'lerde yüksek gerilim hatları konusunda da koparılmıştı. Artık yüksek gerilim hatlarının hiç lafı geçmiyor, unutuldu gitti. Toplumsal panikler gelip geçiyor, ama sıklıkla yeni elbiselerle tekrar karşımıza çıkıyorlar. Tıbbi bulgular Cep telefonlarının kanser yapıp yapmadığı uzun zamandır inceleniyor ve sonuçlar hep negatif. Bu konuda yakın zamanda tamamlanan en kapsamlı inceleme, Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı tarafından koordine edilen Interphone araştırması. Bu araştırma 13 ülkede beş binden fazla beyin kanseri vakasını inceledi. Araştırmanın sonuçları International Journal of Epidemiology dergisinin 17 Mayıs 2010 sayısında yayınlandı. Interphone araştırmasının sonucuna göre, cep telefonu kullanımı en yaygın iki beyin tümörünün oluşma riskini artırmıyor. Ayrıca telefonla konuşma süresi veya kaç yıl telefon kullanıldığı da riski artırmıyor. Telefonda en çok zaman geçirenler arasındaki küçük bir grupta glioma riskinde biraz artış görülse de, araştırmacılar bu farkı istatistiksel olarak anlamlı bulmuyor. (İstatistiksel anlamsızlık şu demek: Hilesiz bir parayı on kere atarsanız yazı ve tura her zaman beşer beşer gelmez; mesela altı kere yazı dört kere tura gelebilir. Bu farktan yola çıkarak para hilelidir demek anlamsızdır çünkü parayı bir milyon kere atarsanız yazı-tura oranı eşit olmaya çok yaklaşır, 6:4'de kalmaz.) Başka araştırmalar, akustik neuroma denen bir tümörün riskinin de cep telefonu kullanımı ile artmadığını gösteriyor. Bazı araştırmalarda başın telefonun tutulduğu tarafında daha fazla tümor oluştuğu ifade edilse de, bu sonuç güvenilir değil, çünkü hasbelkader telefonu tuttuğu tarafta tümörü çıkan hastalar onay yanılgısı ile telefonumu o tarafta kullanıyordum demeye daha eğilimli oluyorlar. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü'nün hazırladığı Cell Phones and Cancer Risk sayfasında beyin kanseri ve cep telefonu ilişkisine dair benzer araştırma sonuçlarının özetleri mevcut. Bütün araştırmalar ya hiç bir ilişki bulamıyor, ya da çok zayıf ve tekrarlanamayan sonuçlar bildiriyor. Kesin sonuçlar olmayınca, Xkcd'nin güzel karikatüründe olduğu gibi, kanserin cep telefonlarının artmasına yol açtığını bile iddia edebiliriz. Kanser oluşumunun fiziği Kanserin molekül seviyesindeki sebebi, genetik malzemeyi barındıran DNA'da kopmalar olması ve DNA'nın sağlıklı yapısının kaybedilmesidir. Kimyasallar, virüsler ve enerjik radyasyon sonucunda DNA molekülü kırılıp yanlış şekilde birleşebilir. Bu mutasyonların bazıları kansere yol açar. Fizikte radyasyon terimi genel olarak bütün elektromanyetik dalgaları tarif eder. Görünür ışık, radyo dalgaları, mikrodalgalar, morötesi, X ışınları, vs. hepsine birden radyasyon denir . Radyasyon ile madde etkileşebilir, ama sadece ve sadece molekül için müsait olan dalga boylarında. Vücudumuzu oluşturan organik moleküllerin bağlarının belli dalga boylarındaki radyasyon ile kırılması mümkündür. Söz gelişi, görünen ışıktan daha kısa dalga boylu olan mor ötesi ışınlar deriye nüfuz ederek, deri hücrelerindeki DNA'yı kırıp deri kanserine yol açabilirler. Daha da enerjik olan X ışınları vücudun içinden geçebildiği için, vücut içinde herhangi bir yerde tümör yaratabilir. Ama her radyasyon aynı değildir. İletişimde kullandığımız mikrodalga ve radyo dalgaları organik moleküllerle etkileşmeden geçer giderler. DNA'nın molekül bağlarını kıracak enerjiye sahip olmadıkları için kansere yol açmazlar. Su moleküllerinin iyonlaşması sonucu oluşan serbest radikaller de DNA'nın kırılmasına yol açabilirler, ama radyo dalgaları ve mikrodalga suyu iyonlaştırmaz. Az miktarda radyo dalgası birşey yapmayabilir, ama şimdi her alet radyasyon yayıyor, bunların birikmesi bir zarar verebilir mi? Hayır; ve bunu aslında Einstein cep telefonlarından çok önce, 1905 yılında ispatladı. Fizikteki fotoelektrik etkiye göre, eğer radyasyon maddeyle etkileşiyorsa, verilen ışının şiddetini artırmak etkileşen molekül sayısını artırır. Fakat etkileşme yoksa, daha fazla ışın vermek hiç bir şeyi değiştirmez. Eğer dalga boyu uygun değilse, gücü ne kadar artırırsanız artırın birşey olmaz. Üsküdar'da durup Boğaz'ın öte yakasına, 1 kilometre mesafedeki Beşiktaş'a taş attığınızı düşünün. Bir milyon taş bile atsanız hiç biri Beşiktaş'a ulaşmayacaktır, birikme etkisi söz konusu değildir. Radyo dalgalarının DNA'yı kırma ihtimali ise, attığınız taşın 20 kilometre ötedeki Yeşilköy havaalanına ulaşma ihtimali kadardır. Peki ama mikrodalga fırınlar et pişiriyor. Cep telefonları mikrodalga kullanıyor. O zaman beynimiz pişmez mi? Ona da hayır. Birincisi, fırınlardaki mikrodalga şiddeti 1000 Watt kadar, telefonlardaki ise bunun binde birinden az, sadece 1 Watt seviyesinde. Fırındaki mikrodalga ışınlar yemeğin dış kısmını ısıtır, ısı içeriye doğru iletimle nüfuz eder. Telefonun yaydığı mikrodalgalar da derimizi azıcık ısıtır, ama bu ısıtma mesela güneşin kafamızı ısıtmasından çok daha zayıftır. Doğal soğutucumuz olan kan dolaşımı bu fazla ısınmayı hemencecik dengeler. Yani, cep telefonlarının beyne etkisi deneysel olarak gözlenmediği gibi, teorik olarak da böyle bir etki olması beklenemez. Robert Park'ın Cellular Telephones and Cancer: How Should Science Respond? makalesinde ve Voodo Science kitabında daha fazla ayrıntı bulabilirsiniz. Peki bu yok mu demek? Bir şeyin yokluğunu ispatlamak çok zordur; en fazla bulamadık diyebilirsiniz, o zaman da daha iyi arayın karşılığı alabilirsiniz. On yıllık kullanım yetmez, yirmi yıl olsun, beş bin kişi yetmez, elli bin olsun, ve saire. Diyelim telefonunuzu kaybettiniz ve evde olduğuna inanıyorsunuz. Ceplerinize baktınız, başka telefondan arayıp çaldırdınız, her tarafı didik didik ettiniz, yine de bulamadınız. Evde hiç bir yerde olmadığını ispatlayamazsınız, ama hayatınızı onu aramakla geçiremeyeceğinize göre, makul bir arama çabasından sonra yok diyebilmeniz ve işinize bakmanız lazım. Kanser bağlantısı konusunda da çizgiyi bir yerde çekmek lazım, ve uzmanların gözünde bu araştırmalar, en azından beyin kanseri konusunda, cep telefonlarının masum olduğunu gösteriyor. Öyleyse hekimler neden dikkat edin diyorlar? Hekimliğin en önemli prensibi, zarardan kaçınmaktır. Hekim için insan sağlığını garantiye almak önemlidir, o yüzden yeni ve tartışmalı konularda emniyetli olmak yönünde hata yapmayı tercih ederler. Cep telefonlarının hiç bir zararlı etkisi olmayabilir, ama hekimler ne olur ne olmaz diye mesela kulaklık kullanmayı tavsiye edebilirler. Muhafazakarlık en garantili yoldur. İleride haksız da çıksanız, hiç bir zarara sebep olmadığınız için başınıza bir şey gelmez. Haklı çıkarsanız da Ben söylemiştim! diyebilirsiniz. Ancak tarih, yersiz emniyet meraklısı aşırı muhafazakarlığın gelişmeyi baltaladığı örneklerle doludur. Emniyet temel bir insan ihtiyacıdır, ama uydurma hayaletlerden korkarak hayatı aksatmak uzun vadede zarar getirir. Tedbir almanın ne zararı var? Cep telefonu ve radyo dalgaları fobisinin iki sebepten dolayı topluma ciddi zararları olduğunu düşünüyorum. Birincisi pratik, ikincisi daha felsefi. Pratik zarar, varolmayan bir şeyin korkusunun günlük hayatımızda yarattığı gereksiz zahmet ve stres. Bazı tedbirler zahmetli olmayabilir: Mesela telefonu uzak tutmanın ve kulaklık kullanmanın bir zararı yok . Keza, gülünç olmaktan korkmuyorsanız kafanıza alüminyum folyo sarmanın da hiç bir zararı olmaz. Ancak, korku aklı baştan alır; fazla korkanlar kolaylıkla sahtekarların tuzağına düşebilirler. Radyo dalgalarını engelleyen koruyucuların pazarlandığı web sitelerini görmüşsünüzdür. Bunlar, özellikle annelerde ve hamilelerde irrasyonel korkular yaratarak pazarlama yapıyorlar. Şarlatanlığa kurban gidip işe yaramayan şeylere dünyanın parasını harcayabilirsiniz. Dahası, bu gereksiz korku yüzünden insanlar mahallelerindeki baz istasyonlarına karşı ayaklanıyorlar. Türkiye gibi cep telefonu delisi bir ülkede bu tavır çok ironik. Belki şebeke olsun, ama benden uzak olsun gibi bencil bir düşünce mevcut. Baz istasyonlarını istemiyorsak, mantıken diğer radyo dalgalarını da reddetmeliyiz. Gel gör ki, kablosuz internet, TV yayını, uydu bağlantıları, vb. her türlü iletişim radyo dalgalarıyla sağlanıyor. Yüz yıldır radyo dalgaları içinde yüzüyoruz. Eğer bu hezeyan devam ederse çok meraklı olduğumuz iletişim ağını kendi elimizle tahrip edeceğiz. Felsefi zarara gelince: Bu yüzyıldaki iletişim imkanlarına bakarak, bir bilgi toplumu olmamız gerektiğini düşünürüz. Bilgiye ulaşmanın kolaylığına rağmen, doğru bilgi edinmeye çalışmıyor, iletişimi dedikodu yaymak için kullanıyor, kulaktan dolma lafları gerçek zannediyoruz. Teknolojinin nasıl işlediğini anlamaya çalışmıyoruz. Taş devri insanları şamanlarına nasıl bakıyorsa, biz de bilim ve teknolojiye öyle bakıyoruz. Mistik hisler içinde kah ona hayran oluyor, kah ondan korkuyor ve nefret ediyoruz. Oysa ki isteyen için doğru bilgiye erişmek nispeten kolay. Sadece sap ile samanı birbirinden ayıracak sabır gerekli. Faydalı bağlantılar: - Brain tumour risk in relation to mobile telephone use: results of the INTERPHONE international case control study International Journal of Epidemiology. - Cell Phones and Cancer Risk National Cancer Institute - No link found between mobile phones and cancer Nature - Electromagnetic fields Skeptic's Dictionary - Electromagnetic fields and public health World Health Organization - Cellular Telephones and Cancer: How Should Science Respond? - Frankenştaynın Dönüşü Kaan Öztürk Blog Bu yazı ilk olarak yazarın blogunda Cepteki Frankenştayn başlığıyla 5 Şubat 2011 tarihinde yayınlanmıştır. Buraya aktarılırken anlamı değiştirmeyen küçük düzeltmeler yapılmıştır. Bu yazı bence biraz erken olmuş. Neden: 1. Konu ile ilgili araştırmalar henüz devam etmektedir ve hüküm vermek için henüz erkendir. Gelecekte sizin yazınız da sizin benzeri bir sitede, hatta sizin sitenizde ti'ye alınabilir.


Sevgili okurlar, 100. yazımızı büyük bir sevinçle yayınlamamızın hemen ardından, can sıkıcı bir haber aldık. Bir okurumuz, Yalansavar web sitesinin Milli Eğitim Bakanlığı tarafından sakıncalı içerik gerekçesiyle erişimi engellenen siteler kategorisine alındığını, ve MEB ağı içinden siteye ulaşılamadığı haberini verdi bize. Bugün itibariyla MEB ağından Yalansavar'a giriş yapmak isterseniz aşağıdaki ekranla karşılaşacaksınız: Eleştirel düşünce ve bilimsel yöntem üzerine içerik üreten sitemizin hangi gerekçe veya algoritma ile sakıncalı içerik sağlayan siteler arasında girdiğini bilmiyoruz, ancak adetimiz olduğu üzere, bu konuda da eleştirel düşünce ve kanıta dayalı kanıya varmak gerektiği görüşündeyiz. Biraz araştırma yaptık ve pekçok sitenin çeşitli nedenlerle bu filtreye katıldığını gördük. Bunlar arasında bazı gazete web siteleri, pekçok blog, içinde video olan farklı içerikte pekçok site, bazı politik partilerin ana sayfaları ve hatta tuhaf ama en yaygın kullanılan arama motoru olan Google bile var! Daha önce Agos Gazetesi'nin yasaklı olduğu ortaya çıkınca epey bir haberde konu olmuş. Bir haber metninde, MEB yetkilisinin benzer yasaklar için yorumu şu şekilde yer alıyor: MEB Basın Müşavirliği'nden yapılan açıklamada ise filtrelemenin bakanlık tarafından değil Türk Telekom'un uluslararası standartlara göre belirlediği başlıklar üzerinden yapıldığı anlatılarak şu bilgiler verildi: Mesela okullardaki internet ağına çok fazla yük olmasın diye kişisel siteleri filtreleyin diyoruz. Tescilli olduğu uzantıya bakarak filtreliyorlar. Birkaç sınıflandırma var. Oradan bakıp sınıflandırmalara göre 'filtre uygulanması iyi olur' diyoruz. Türk Telekom otomatik olarak filtreliyor. Agos'a yönelik kasıt yok. Bu bilgiler çerçevesinde, Yalansavar'a uygulanan erişim engelinin benzer bir genellemeyle mi, yoksa site içeriğine ilişkin özel bir uygulama mı olduğunu henüz bilmiyoruz. MEB'e başvurarak konu ile ilgili bilgi talep ettik, beklemedeyiz. Ülkemizdeki eğitim sisteminin büyük eksikliklerin biri de okul müfredatlarında eleştirel düşünce ve skeptisizm ile ilgili herhangi bir içerik olmaması. Yalansavar ekibi olarak bu siteyi kurarken en büyük amacımız, bu konudaki eksikliği biraz olsun giderebilecek bir bilgi dağarcığı sunmaktı. Bu nedenle, özellikle okullardan sitemize erişimin gerekçesi ne olursa olsun oldukça üzücü. Ama konunun takipçisiyiz, gelişmeleri bu yazının altındaki yorumlar kısmında sizlerle paylaşacağız. Bize bu konuda vereceğiniz en büyük destek, Yalansavar'ı tanıtarak daha çok kişinin eleştirel düşünme alışkanlığı ile tanışmasını sağlamak. İnanıyoruz ki, bu tip uygulamalar ve sansürcü zihniyet ancak toplumda eleştirel düşünce yetisi gelişmiş bireylerin sayısı arttıkça ortadan kalkacak. Ayrıca hatırlatmak isteriz ki, internet sansürünün genişletilmesi amacıyla yasal düzenlemelerin de gündemde olduğu bir zaman dilimindeyiz. Bu olay vesilesiyle, biz de Alternatif Bilişim Derneği'nin çağrısını yineliyoruz: Tüm yurttaşlarımızı internet'e sahip çıkmaya, sansür, denetim ve gözetim çabalarına karşı yapılacak etkinliklere etkin şekilde destek olmaya çağırıyoruz. -Yalansavar Ekibi- GÜNCELLEME 10 Ocak 2014 - Konu ile ilgili olarak MEB ile iletişime geçerek engelleme nedenini araştırdık. MEB bize kısaca şu yanıtı verdi: Filtreleme, Bakanlık tarafından değil, Türk Telekom'un uluslararası standartlara göre belirlediği başlıklar üzerinden yapılmıştır. Program 24 saatte bir güncelleniyor ve her hangi bir sakıncalı kelimeye rastlandığında sistem otomatik olarak siteyi engelleyebiliyor. Sitenin girdiği kategoriden kaynaklanan bir sorun var. Yalansavar.org sosyal medya kapsamına giren bir site olduğu için okullardan erişim mümkün görünmüyor olabilir. Bunun sebebi biz değiliz. Bunu http://www.fortiguard.com/ip_rep.php yapıyor. Fortiguard'a başvurulup, form doldurularak sitenin tekrar değerlendirilmesi istenebilinir. Sakıncalı görülen içerik kaldırıldığında, okullarımız tarafından siteye ulaşım yeniden sağlanacaktır. Kısaca, size özel bir uygulama değil, site kategorizasyonu ile ilgili bir durum dediler. - Bunun üzerine site kategorizasyonunun değişmesi için Fortiguard'a başvurduk. Biz, eğitim kategorisini önermemize rağmen Fortiguard bu talebi kabul etmedi. Ama yine de sitenin mevcut kategorisini değiştirerek Society ve Lifestyle kategorisine geçirdi: Subject: URL Rating Update Notification: Thu, 9 Jan 2014 14:58:02 -0800 Dear Fortinet customer, The website you submitted below has been reviewed and updated: Submission Date: Thu, 9 Jan 2014 14:08:06 -0800 URL: https://yalansavar.org/ Suggested Category: Education Customer Comment: This site provides educational information about science, critical thinking and scepticism. Incorrectly marked as social networking. Updated Category: Society and Lifestyles Update Date: Thu, 9 Jan 2014 14:57:55 -0800 If the suggested category does not meet your expectation, kindly contact us through http://www.fortiguard.com/contactus.html, our Web Filtering team would be happy to assist you. Note that FortiGuard Web Filtering Service categorizes websites, but it is your IT manager who decides what categories to block or allow. Therefore, if you would like access to the site, please contact your IT manager. The rating update may not be effective immediately on your network because of the Web filtering cache. If you would like to have the update effective immediately, please contact your network administrator. Thank you for using FortiGuard Web Filtering Service. Regards, FortiGuard Web Filtering Service Fortinet Inc. - Şimdilik hafta başını bekliyoruz. Umuyoruz, bu değişiklik MEB engelinin ortadan kalkmasını sağlar. GÜNCELLEME 14 Ocak 2014 Bugün MEB'den gelen resmi cevap elimize ulaştı. Buna göre, başvurumuz ışığında sitemizin kategorisi değiştirilmiş ve tekrar erişime açılmış. Destek olan herkese çok teşekkür ederiz! MEB'in yanıtı aşağıda: From: <be@meb.gov.tr> Date: 2014/1/14 Subject: Başvurunuz Cevaplanmıştır To:xxxxxx@gmail.com Kurum Adı : T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Başvuru No : 818502 Cevap Metni : Sayın İlgili Bahsi geçen site ile ilgili daha önce yapılan başvuruda gerekli bilgilendirme yapılmıştır. Bu bilgilendirme sonucunda bahsi geçen site kategori değişikliğini yaptırmıştır. BU değişiklik sonucu MEB ADSL hattından erişime kapalı değildir. İyi çalışmalar. İstediğiniz belgeler Email'a eklenmiştir Öncelikle sitenizi severek takip ettiğinizi belirteyim.. İşin içinde olan ve bu konuda biraz bilgi sahibi biri olarak şunu söylemek istiyorum ki eğer siteniz kategorilendirirken blog vs. gibi meb tarafından filtrelenen bir şekilde sınıflandırıldıysa maalesef engellenebiliyor.


Eserleri ile edebiyat dünyasında çığır açmış ve büyük kitleleri etkilemiş Nobel ödüllü büyük yazar Gabriel Garcia Marques dün hayata veda etti... Doğduğumuz andan itibaren ölmeye doğrudur yolumuz. Bunu en iyi bilenler sanatçılardır, bu yüzden Aşık Veysel demiştir ki: Her kim ki olursa bu sırra mazharDünyaya bırakır ölmez bir eser. Marquez de bu dünyaya bıraktığı eserler ile daha hayatta iken ölümsüzleşmiştir. İnternet üzerinden hızla yayılan yalan türlerinden biri de edebiyatçılara atfedilen ama aslında onlara ait olmayan eserlerdir. Muhtemelen Can Yücel'in internet üzerinde dolaşan şiir sayısı kendisinin yazdıklarından kat be kat fazladır. İşte bu metinlerden biri de Marquez'e ait olduğu iddia edilen Veda mektubu başlıklı metin. Google'da Marquez mektup diye aradığımızda yaklaşık 165.000 sonuç çıkıyor. Hatta bazı haber siteleri bile hiç bir kontrol ihtiyacı duymadan, bu metni haber olarak yayınlamakta sakınca görmemişler. Metinin girişi şöyle: Tanrı bir an için paçavradan bebek olduğumu unutup can vererek beniödüllendirse, aklımdan geçen her şeyi dile getiremeyebilirdim, amaen azından dile getirdiklerimi ayrıntısıyla aklımdan geçirir vedüşünürdüm... Metin uzun uzun ve klişelerle dolu olarak devam ediyor ve artık ölebilir miyim? sorusu ile bitiyor. Ancak internette bir iki dakika araştırma yaptığıımzda bu mektubun Marquez ile ilgisiz olduğunu keşfediyoruz. İlk olarak 29 Mayıs 2000 tarihinde bir Peru gazetesinde şiir şeklinde yayınlanan metin hızla yayılmış hatta dostları bile edebiyatçının o tarihlerde ölmek üzere olduğunu zannetmişler. Fakat bu metin/şiir Marquez'e ait değil kesinlikle. Eser Meksikalı bir vantrolog olan Johnny Welch'e ait, bir şekilde Marquez imzası atılmış ilk yayınlandığında. Peki şiir niye yazılmış? Şiirin ilk dizesi bize büyük bir ipucu veriyor aslında, Tanrı bir an paçavradan bir bebek olduğumu unutup can vererek beni ödüllendirse diyerek. Şiir vantrolog'un tahta bebeği Mofles için yazılmış! Yazarın öldüğü gün böyle bir yalanı savmak belki bazı okurlarımıza garip gelebilir, bu şiir/mektubun onun olmadığını ortaya çıkarmak neden bu kadar önemli diye sorabilirler. Yanıt Marquez'den gelsin: Beni ölümden çok, bu kadar zevksiz bir şey yazabileceğime inanmalarından duyduğum utanç içinde ölmek korkutuyor. Kaynaklar: - Museum of Hoaxes: Gabriel Garcia Marquez's Final Farewell


Doğan Haber Ajansı'nın bugün geçtiği bir haber yeni bir uzaylı itirafı içeriyor. Radikal vakit kaybetmeden yayınladıktan kısa bir süre sonra, daha biz bu yazıyı yazıp yayınlayana kadar da pek çok haber portalı tarafından Ünlü bilim adamının ölmeden önceki itirafları başlığıyla paylaşıldı. Önce haberimize göz atalım: Ünlü bilim adamı ölmeden önce kendisini kayıt altına alarak ABD'de çok gizli projelerin yürütüldüğü Nevada eyaletindeki Area 51 olarak adlandırılan askeri üste dünyaya ziyarete gelen uzaylıların varlığıyla ilgili çarpıcı itiraflarda bulundu. Geçtiğimiz Ağustos ayında kaydedilen videoda ABD'li ünlü bilim adamı Boyd Bushman bu merkezde mühendis olarak çalışırken gizlice ele geçirilmiş uzaylıların fotoğraflarını yayınladı. Bushman, ABD'li yetkililer tarafından sürekli inkar edilen Area 51 merkezini gördüğünü ve orada uzaylıların yapısı ile ilgili çalışmalar yapan bir grup bilim adamının varlığına şahit olduğunu söyledi. Boyd Bushman çekilen fotoğrafları delil olarak göstererek kayıt altına aldığı videoda Area 51 merkezinde ele geçirilen uzaylıların iki tür olduğuna işaret etti. Uzun parmaklara ve perdeli ayaklara sahip olanların Quintumnia adlı bir gezegenden dünyaya geldiklerini ileri süren Bushman Nevada'daki üste çalışanların bunları iki gruba ayırmasının nedeni olarak da birinin dünyalılara daha yakın olduğunu diğer grubun ise daha düşmanca bir tavır gösterdiğini iddia etti. HENÜZ YALANLAMA GELMEDİ 40 yılı aşkın tetkik ve patent üzerine çalışmalar yapan Boyd Bushman aralarında Hughes Aircraft, General Dynamics, Lockheed Martin ve Texas Instruments gibi şirketlerde önemli araştırmalarda bulundu. Bushman'ın bu itiraflarına ABD'den henüz bir yalanlama gelmedi. Haberde bahsi geçen videonun orijinali ise şu: Haberde fotoğrafını gördüğünüz Boyd Bushman, daha önce pek çok havacılık ve uzay şirketinde çalışmış oldukça deneyimli bir mühendis. Stinger füzesinin kritik sistemleri de dahil pek çok silah, algılama ve havacılık teknolojisinin mucidi. 1936 doğumlu olan Bushman geçtiğimiz Ağustos'ta gözlerini hayata yumdu. Bahse konu mülakat videosu, Bushman'ın son röportajı olarak sunuluyor. Youtube'da yer alan video, kendini Linked in'de bağımsız uçak mühendisi olarak tanımlayan Mark Q Patterson tarafından çekilmiş ve Youtube'a da bizzat kendisi tarafından koyulmuş. Altında videoyu yayınlayanın yazdığı detaylı bir açıklama yok. Onun yerine Emekli bilim insanı Bushman, UFO'lar, 51. Bölge ve Yerçekimini Yenebilme ile ilgili fikirlerini açıklıyor diyor. Gerçek olamayacak kadar gerçek görünen bu iddiaların emekli bir havacılık & uzay personelince sarf edilmiş olmasının basında yarattığı heyecanı anlayabiliyoruz; ama üzücü gerçek şu ki, Bushman tüm şöhretli geçmişine rağmen bir süredir bu tip röportajlarla ilgi çekme derdine düşmüş yaşlı bir amcamız. Gelin bu videoyu tahlil edelim ve Bushman'ın söylediklerine niçin şüpheyle baktığımızı da basitçe ifade edelim: 1. Her ne kadar haberlerde ölmeden önce itiraf etti gibi bir hava verilmiş olsa da -ve hatta bazı haber siteleri bu minvalde başlıklar atasalar da- Boyd Bushman bu iddialarını yıllardır tekrarlıyor (2012, 2007). Önceki videolar, Bushman iddialarının niçin deli saçması olduğuyla ilgili daha çok fikir veriyor bize (Bkz: Madde 4 ve 5). 2. Haberde adı geçen videoda gösterilen resimler taranarak detaylı olarak görünebilecekleri şekilde dijital ortama aktarılabilirdi, ama yapılmamışlar. Kamera resimlere yakın çekim girme imkanı olmasına rağmen bunu yapmıyor. Üstelik bu resimlerden her nedense Bushman'in daha önceki videolarında hiç bahsedilmiyor. Ayrıca fotoğrafların arkasında ya da önünde, kısaca hiçbir yerinde gizli olduğuna yönelik ya da belgenin sınıflandırılma türüne dair hiçbir ibare bulunmuyor -ki askeri gizli belgelerde bu kesinlikle yapılır-. Üstelik resimler herhangi bir belgeyle de desteklenmiyor. 3. Bushman'in gösterdiği uzaylı fotoğrafları bildiğimiz ET temasına fazlasıyla uyuyor. Daha evvel Açık Bilim'de yazdığım Uzaylılar Neye Benzer? Hollywood Uzaylıları adlı yazımda ifade ettiğim gibi: Başka bir gezegende farklı koşul ve şartlarda evrimleşmiş ya da yaşama adapte olmuş yaratıklara, iki göz, iki kol, iki bacak ve beş parmak vermek (evet Bushman bahse konu son videosunda 5'er el ve ayak parmakları olduğunu söylüyor) insan merkezli bakış açısıdır. Mantıklı değildir. Genel ve rahatlıkla kabul edilebilir uzaylı temasına uyduğu için sözdebilimcilerce de daha başkası hayal edilememektedir, ya da daha rahat kabul göreceği düşüncesiyle bu iddialar daima bu minvalde uydurulmaktadır. 4. Boyd Bushman bugüne dek anlattıklarıyla hiçbir başka bilim insanı ya da mühendisin değil, daha çok paranormal olaylarla ilgilenenlerin dikkatini çekmiş. Neden? diye sorarak bilhassa Yerçekimsiz UFO teknolojisi videolarını dinlediğimizde görüyoruz ki, anlattıklar tutarlı değil. Tutarlı olmadığı gibi, antigravity teknolojisi olarak anlattığı teknolojiyi bir süre sonra magnetik kuvvetlerle açıklamaya başlıyor ve bu yönde bir kaç gösteri yapıyor. Bu bir anti-gravity teknolojisi değildir. Yerçekimini magnetik kuvvetle yenmektir. Herhangi bir eşyayı elimizde kaldırarak yer çekimini yenmek gibi bir şey yani. Bu mantıkla bakıldığında mevcut hava araçlarının tamamına anti-gravity araçlar derdik, ama değiller. 5. Zaten iddia edildiği gibi Bushman'in daha evvel çalıştığı Lockheed Martin'de bu teknoloji mevcutsa ve sayın Bushman de bu bilgilere vakıfsa kendisini açık maaş karşılığında işe alacak bir çok rakip şirket biliyorum. Hiç olmadı herhalde Putin kendisini saraylarda yaşatırdı. Dediğim gibi, söyledikleri birazcık fizik bilen birine mantıklı gelmiyor. Bir bilen safsatası yapmak istemem ama ben bir uçak mühendisi olarak anlattıklarından bırakın ikna olmayı, ciddiye bile almakta zorlanıyorum. Örneğin kendisi tarafından Lockheed Martin'in uzay araçlarından yaptığı ve tersine mühendislikle geliştirdiği iddia edilen aracın planı diye gösterdiği fotoğraf, bir plan olmaktan çok uzak ve konuya vakıf insanları ikna edemez. Neden Boyd Bushmen? Peki Boyd Bushman gibi, 20'den fazla patente sahip, son derece zeki ve akıllı olduğunu tahmin ettiğimiz birisi niçin bu işlere merak sarmış olabilir? Neden çeşitli youtube röportajları ile sürekli aynı iddiaları tekrarlıyor? Yapılan araştırmalar gösteriyor ki, insanlar yaşlandıkça mevcut maddi dünyadan maneviyata, spritüalizme ve mistik deneyimlere daha çok yöneliyorlar (Kaynak1, Kaynak2). Bu kaynaklarda ifade edilen şeyler, tam olarak Bushman'ın eğilimlerini açıklamıyor olabilir. Ancak bunca yıl önemli patentlere imza atmış bir bilim insanının maddi dünyadan kopuşu manevi deneyimlere yönelmek biçiminde değil de, bu şekilde, yani kendi teknik alanının mistik tarafında olmak biçiminde ortaya çıkmış olabilir. Burasını kesin olarak bilemeyiz; zira bunlar -şahsıma ait- yorum ve tahminler. Kesinlik arz etmez. Dediğim gibi, yukarıdaki nedenler şüphe etmek ve inanmamak için mantıklı nedenler. En azından daha dün NASA'nın gönderdiği Antares roketi infilak edip milyonlarca doları çöp etmişken, ABD'nin elinde hal-i hazırda UFO teknolojisi bulunduğuna inanmak bile son derece mantıksız görünüyor. Bushman ne kadar süreyle gündemi meşgul eder bilinmez... Rahat uyu Bushman. GÜNCELLEME: Bushman'ın gösterdiği fotoğraftaki yaratık K-mart'ta satılan bir ürünmüş meğer! Tevfik Bey, Biz neyiz üstadım, uzaylı değil miyiz bizde? Evrenin tamamı bize mi tahsis edilmiş, eğer öyleyse Mars'a bile anca giden İnsanoğlu için biraz fazla israf olmamış mı koca evren? Dünya üzerinde yaşamaktan burayı ve burada olanları kanıksıyoruz. Atmosferimizin dışına dış uzaya çıkma gibi bir durumda kendi kendinize neler soracağınızın hayalini kurdunuz mu hiç? Ben bazen düşünürüm, bu gezegene uzaydan bakınca bile görünmeyen küçücük insanların akılalmaz ve kocaman düşünceleri var ! Teleskopların haricinde de gerçekte neler olup bittiğini bile bilmediğimiz bir büyüklük var orada. Ama bu bilinmez içinde şundan çok çok eminiz ki, uzaylı denilen dünya dışı varlıklar YOK kesinlikle. Elbette karmaşık kavramlardan daha çok basit olanı düşünün, Tanrı insanı yarattı ve bu form yerçekimi olan gezegenlerde olabilecek bir form. Neden diğer yerlerde hayat bulan canlıların da yapısal sütürüktürleri bize yada gezegenimizde yaşayan diğer hayvanlara benzemesin, bu konuda sizin fikrinizi de duymak isterim açıkcası? Sonuçta 2 yumurta ve 1 un karışımı değiliz. Protein ve karbonhidrat gibi binlerce maddenin ve kimyasalın bir araya gelmesinden oluşmuş bir canlıyız. Bir plan dahilinde olan ve CNC tezgahından çıkmış bir halimiz yok. Deri rengimizden tutunda tipimize kadar inceleyin çeşitliliğimizi derim. Zenci ve Beyaz ırkı aynı anda gören dünya dışı varlıklar bunların ikiside aynı demeyebilir... Gözümüzü düşünün yapısında protein , vitaminler vs vs birsürü madde var. Neticede organik bir lens ve beyin tarafından algılanan görüntüler. Üstelik ilizyon denilen olay bile mevcut , ama aynı göz hayvanlarda da mevcut , yani belli bir yapısal meleke var , fazla dışına çıkılmamış gibi değil mi? Öyleyse evrende biz varsak ve bu kadar çeşitlilik varsa neden başka alemlerde olmasın ve yapısal olarak bu gezegendeki canlılara benzemesin? Teknoloji ve ışık hızında seyahat gibi bölümleri çok irdelemeyeceğim ama günümüzde bilim adamları bu konuları kurcalar nitelikte işler yapmıyor mu? Bizimde belki bu tür bilimsel keşifleri yapmamız an meselesi olamaz mı? Neden benzer duygularla çalışan bir sürü bilim adamı var, madem bu hızlara çıkmak ve maddenin temel yapıtaşına kadar inmek mümkün değil , CERN de ki Bilim adamları senden benden daha az şey biliyor olamaz sanırım, değil mi? Gördüğünüz gibi toplumun doğru bildiklerine sorulacak birsürü mantıklı yada mantık dışı sorular var. Bende sizin aldığınıza benzer bir eğitim aldım ve Jeoloji Mühendisiyim. Gezegenimiz hakkında biraz da olsa bilgim var. Ve hiç gidilip bilinmese de Fizik kurallarına göre Dünyanın bir çekirdeği var ve maddenin katı halinde. Yine basınç- sıcaklık sabit değer eğrilerine göre sıvı ve akışkan olan Manto bölümü de olmak zorunda. Peki ben üzerinde bulunduğumuz bu taş tabaka tamamen sıvı bir küresel yüzeyin üzerinde ve belli bir yönü olacak şekilde hareket ediyor tektonizma denilen olay, depremler ve kıta hareketleri bu yüzden oluyor değidiğimde bana inanıyor musunuz? Cevabınız evet ise , Galileo yu dünya yuvarlaktır dediğinde neden ve niçin yargıladılar, Cepornicus o zamanlarda bahsettiği güneş merkezli bir evren teorisinde yanlışmıydı? Hani dünya tepsiydi? Neticelersem; onlar maket oyuncak kullanmış, bense sorularımda hepimizin bildiği bilimsel verileri ve şu an yapılmakta olan deneylerden bahsederek şüphe yaratıyorum, yani umarım şüphe uyandırabiliyorumdur. Ayrıca bu tür çok gizli verileri saklamak için o maket uzaylının ne kadar zaman içerisinde yapılıp satılacağı konusuna da hakim olabiliriz değil mi? Sırf bu saman altı operasyonu için oyuncaktan 10.000 adet bastırıp dağıtsalar yeterli etkiyi yapar sanırım. En azından diğer yalanlama ve unutturma operasyonları kadar mali külfiyetide olmaz. Süper gizliliği olan resim ve dosyalarada kanaatimce bir numara verilmez çünkü en iyisi halkın gözü önünde olmasıdır yani birseyi saklamak istiyorsan göz önünde bir yere koy demişler. Eğer benim kendimide dahil ederek yaptığım şu nacizane eleştirimide anlayışla karşılarsanız memnun olurum Biz bence bilgi yetersizliği nedeniyle irdeleyemeyeceğimiz konulara girmeyelim üstadım, toplumları aydınlatırken belli bir birikim seviyesinde olalım. Bilmeyen kişiyi sorgulamayalım, onlara bildiklerimizi öğretelim ve aynı yaradılışta olduğumuz bu kişilerden öğrendikleriyle kendi sorgularını kendilerinin oluşturmasını isteyelim. Size de olayları kaynakçalarla araştırıp incelemeniz ve interneti bu şekilde kullanmalısınız öğretisini insanlara aşıladığınız için ve bu bilgi kütüphanesini doğru kullanmak adına verdiğiniz mücadele için teşekkür ederim Tevfik Bey.


Sevgili Yalansavar okurları, Zaman ne kadar hızlı geçiyor! Bir yıl daha göz açıp kapayıncaya dek bitti ve 2015 yılının ilk ayını devirdik bile! 2014 yılı biterken Yalansavar da 5. yaşını doldurdu. Bu beş yıllık maceramızda bizleri destekleyen, okuyan, takip eden, gerek yorum gerek eleştirilerini ileten herkese çok teşekkür ediyoruz. Bize ilettiğiniz her yorum, sorduğunuz her soru bizim açımızdan çok önemli bir geri bildirim oldu. Sizlerden gelen görüş, öneri ve eleştiriler ışığında Yalansavar gelişti, yer yer yeniden şekillendi. Bu yıl, daha önceleri sıklıkla değindiğimiz hurafe ve sözdebilim iddialarını incelemenin yanısıra, eleştirel düşünce ve skeptisizm ile ilgili temel konulara da yer verdik. Özellikle eleştirel düşünce yoksunu gazetelerin ve gazetecilerin aslını araştırmadan yaptığı sahte haberleri yakaladık, facebook ve diğer sosyal medyada viral bir şekilde yayılan anketlere değindik, bu yıl yitirdiğimiz ünlüler hakkında çıkan safsataları çürüttük, vizyona giren popüler filmlerle gündeme gelen beyinle ilgili hurafeleri inceledik, korku tüccarlarının elektromanyetik alan hakkındaki asılsız iddialarını çürüttük, mantıksal safsatalar ve plasebo gibi skeptisizme ait temel kavramları irdeledik, skeptisizm tarihindeki ünlü kandırmacaları anlattık, astrologların kehanetlerinin ne kadar tuttuğunu somut verilerle hesap ettik. Sitemizin MEB tarafından okullardan erişiminin engellenmesi ile kısmen can sıkıcı başlayan 2014, ilerleyen aylarda sitemizin okuyucu ve okunma sayısının artması ve sizlerden gelen desteklerle daha keyifli bir hal aldı. 20 Kasım 2014 tarihinde tam 1 Milyon kere okunma hedefine ulaştık!!!! 2014 yılı içinde Yalansavar toplam 503.798 defa ziyaret edildi ve günlük ziyaretçi sayımız yaklaşık 2013 yılına göre %30 artarak ortalama 1.350 kişiye ulaştı. Okurlarımızın ikamet ettiği ülke sayısı ise 124'ten 146'ya çıktı. Dünyayı ele geçirme planımız başarılı bir şekilde ilerliyor 🙂 2014 yılında en çok okunan yazımız, Serdar'ın yazdığı ve muhtelif gazelerde yayınlanmış olan 179 yaşındaki adam haberinin asıl kaynağının zaytung benzeri bir yabancı site olduğunu gösteren 179 Yaşında Olduğum Yalan makalesi oldu. Yayına çıktığın gün olan 27 Nisan tarihinde 26.781 defa okunan bu makale, toplamda 53.708 defa okundu, farklı web siteleri ve sosyal medyada sıklıkla paylaşıldı. 2014'te en çok okunan beş yazımız şunlar: - 179 Yaşında Olduğum Yalan: Gazetelerde yayınlanan 179 yaşına dek yaşamıs her türlü belgeye sahip adam haberinin aslı nedir? - Küçük Kareler, Büyük Anlamlar: Kozmetik ürün tüplerinin dibindeki renkli karelerin anlamı ne? - Tavşanın Suyunun Suyu: Homeopati nedir? : Homeopati denen alternatif tıp uygulaması nedir? İşe yarar mı? - Kulağakaçan, kulağa kaçar mı?: Kulağakaçan adıyla bilinen böcek ve adının kaynağı nedir? - Gıda Alerjisi, Gıda İntoleransı ve Gerçekler: York testi ve benzer gıda alerjisi testleri işe yarıyor mu? Bu yıl da sitemiz hararetli tartışmalara sahne oldu. En hararetli tartışmalara konu olan yazılarımız ise şöyle: - Tavşanın Suyunun Suyu: Homeopati nedir? : Homeopati denen alternatif tıp uygulaması nedir? İşe yarar mı? - Astrolojiye inanmak için 10 yanılgı: Ünlü bir astrologun, astroloji hakkındaki iddiaları ne kadar doğru? - Gıda Alerjisi, Gıda İntoleransı ve Gerçekler: Intolerans testlerı ve benzer gıda alerjisi testleri işe yarıyor mu? - C Vitamini: Mucize mi yoksa safsata mı? : C vitaminin kanserden gribe dek her tür hastalığa iyi geldiği iddiası ne kadar doğru? - Biz Kimiz? : Yalansavar ekibi kimlerden oluşur? Sitenin amacı nedir? Sitemizin sınırlarını aşıyoruz! Bu yıl, ana amaçlarımızdan biri gerek sosyal medya, gerek internet gerek internet dışı farklı ortamlarda bilinrliğimizi arttırarak daha fazla kişiye ulaşmaktı. Bunda da oldukça başarılı olduğumuzu düşünüyoruz. Sosyal Medya'da Yalansavar Geçtiğimiz yıllarda olduğu gibi, bu yıl da sosyal medyada aktif olmaya devam ediyoruz.Yalansavar'ın bilinirliği sizlerin desteği ile bu yıl da artmaya devam etti. 2014 yılı sonu itibarıyle, facebook grubumuzda 16.000'in üzerinde, twitter hesabımızda ise 4.000'den fazla takipçimiz var. Yalansavar Youtube'da Bu yıl, Yalansavar Youtube Kanalı'nı aktif hale getirdik ve gerek kendi aramızdaki Yalansavar sohbetlerini, gerek skeptisizmle ilintili diğer konuşma, sohbet, ders ve filmleri Türkçe veya Türkçe altyazılarla yayınlamaya başladık. Şu anda 1.000'den fazla Youtube kullanıcısının abone olduğu Yalansavar kanalı, yaklaşık 40.000 kişi tarafından izlenmiş durumda. Yalansavar Sohbetleri Ekip olarak, uzun zamandır yapmayı planladığımız podcast/cepyayın projesini geliştirerek sadece sesli değil, video görüntülü bir podcast olan Yalansavar Sohbetleri serisini başlattık. Yıl içinde pekçoğumuzun öngöremediği yoğunluklar nedeniyle istediğimiz sayıda sohbet yayınlayamadık. Ama bunu 2015 yılında mutlaka telafi edeceğiz. Halen Youtube kanalımızda Yalansavar ekibinin iki sohbet kaydı mevcut: - Bir bilene sormalı mı?: Bir bilen her zaman haklı mıdır? Uzman kimdir kime denir? Astrolojinin uzmanı olur mu? Galileo'ya kimler gülmüş? C vitamini her derde deva mı? Bu ilk görüntülü sohbet denememiz Bir bilen safsatasından başlayıp, bu safsatanın ilintisi olan bir dizi ilginç konuya değiniyor. - Bilimsel makaleler: Bilimsel makale nedir? Ne işe yarar? Niye yazılır? Kim yazar? Bilimsel makaleleri okuyunca ne gibi sonuçlara varabiliriz? Her bilimsel makale kesin sonuç içerir mi? Yalansavar ekibi olarak, ikinci sohbetimizde bilimsel makaleler konusunu ele aldık. Biraz teknik konulara girdik, kendi aramızdaki akademisyenlere sorduk, makalelerin bölümlerini inceledik, makale yayıncılığı ile ilgili detayları konuştuk. Homeopati Denemesi 2014 yılının belki de en çok ses getiren aktivitesi Youtube kanalımız üzerinden canlı olarak yayınladığımız Homeopatik İlaç Denemesi idi. Daha önce yazdığımız homeopati yazımıza cevap veren bir homeopat, önerdiği arsenik bazlı ilacını, önerdiği doz ve şekilde alırsak göz ardı edemeyeceğimiz etkiler gözlemleyeceğimizi, sonucunda homepatinin aslında etkin olduğuna inanacağımızı iddia etti. Biz de bu iddiayı kabul ettik. Homeopatin belirlediği ilacı (Arsenicum album 30C) önerdiği dozda (saatte 1, 10 tablet) alarak tüm tabletleri alış anımızı ve gözlediğimiz etkileri kaydettik. Yazarımız Işıl'ın her saat başı arsenikli homeopati ilacı içerken çektiği videoları bu listeden sırayla seyredebilirsiniz. Yakın zamanda bu denemenin özetini anlatan bir yazımız da yayınlanacak. TEDxReset 2014: Bilim Yeterince Heyecanlıdır Aynı zamanda Açık Bilim kurucularından da olan y azarımız Tevfik 18- 19 Nisan tarihinde İstanbul'da düzenlenen ve TED konferanslarının bir uzantısı olan TEDxReset 2014 etkinliğine katılarak burada bir konuşma yaptı. Tevfik, bu güzel konuşmasında bilim haberciliğinin önemi, medyanın bu haberleri sunması sırasında gözlemlediğimiz sorunları ve bilimin aslında bu tip manipülasyonlara ihtiyacı olmadan da eğlenceği olduğunu keyifli bir üslupla anlattı. İzlemediyseniz kaçırmayın. TEDxReset videolarının tamamı, TEDxReset web sitesinde mevcut. Bilim ve Sözdebilim Bu yıl katıldığımız bir başka etkinlik de 29 Mart 2014 Ankara ve 5 Nisan 2014 İstanbul'da gerçekleşen Bilim, Özgür Düşünce ve Sekülerizm konulu kongre oldu. Yazarımız Işıl, bu kongreye her iki oturuma da Bilim ve Sözdebilim konulu ekteki konuşması ile sunucu olarak videokonferans ile katıldı. Işıl, bu konuşmada sözdebilim nedir, bilimden nasıl ayrılır, bir iddianın sözdebilim olduğunu hangi özelliklerine bakarak anlayabilirizi anlatıyor. Ayrıca sözdebilim ve bilimi birbirinden ayırmanın neden önemli olduğuna değindi. Paneldeki diğer konuşmaları ise etkinliğin Youtube listesinden dinleyebilirsiniz. Türk skeptiklerini temsil etmeye devam! Yalansavar ekibi, bu yıl da geçen yıl olduğu gibi dünyanın en büyük Eleştirel Düşünce, Skeptisizim ve Bilim kongresi olan TAM The Amazing Meeting konferansına katıldı. Bu yıl da geçmiş yıllardaki gibi eleştirel düşünce, bilim ve skeptisizm ile ilgili konuşmaları dinlemek ve bu alanda çalışan dünyanın önde gelen isimleriyle tanışma ve sohbet etme fırsatını yakaladılar. Geçen yıl olduğu gibi konferans boyunca katıldıkları oturumları okurlarla paylaşmaya çalışan Işıl ve Cüneyt'in @yalansavar twitter hesabından attıkları konferansa ilişkin tüm tivitleri burada toplu halde okuyabilirsiniz. Bunlar dışında ekip olarak ufak tefek başka etkinlikliklerimiz de oldu: ALS hastalığına fon toplamak için yapılan ALS Buz Kovası Etkinliği'ne katıldık, yazarımız Işıl, San Fransico körfez bölgesinde eleştirel düşünce ve skeptisizim üzerine çalışan köklü bir vakıf olan Bay Area Skeptics yönetim kuruluna seçildi ve Bay Area Bilim Festivali kapsamında Nisan ayında Türkiye'de Skeptisizim isimli bir konuşma yaptı. Ve biraz gülümseyelim... Bu yıl bizi en çok gülümseten olaylardan biri de aldığımız ortaklık teklifiydi. Ayağımıza gelen kısmeti teptik galiba! Kısaca sizlerden gelen destek sayesinde dolu dolu bir yılı daha geride bıraktık. Verdiğiniz destek, ilettiğiniz görüş ve her türlü eleştirileriniz için çok teşekkür ederiz. Sizlerden aldığımız her tür geri bildirim inanın bizim için çok kıymetli. Lütfen bize yazmaktan çekinmeyin, görüş, eleştiri öneri ve her tür geri bildiriminizi gerek e-posta, gerek diğer kanallardan iletmeye devam edin. 2015 yılında da birbirinden farklı, eğlenceli ve umuyoruz ki sizin için hem okuması keyifli hem öğretici makalelerimiz, podcastimiz, yeni videolarımız ve görüntülü sohbetlerimizle hurafeleri savuşturmaya ve eleştirel düşünce ile mantığın sesi olmaya çalışmaya devam edeceğiz. Sevgilerimizle! Yalansavar Ekibi Nice 5 yıllar dilerim Işıl Hanım. Sitenizi severek okuyor ve çevremdeki herkese tavsiye ediyorum. BeğenLiked by 1 kişi Selamlar ve tebrikler. Site Yalansavar olunca bunu yazma gereği duydum: 1M okuyucu değil 1M görüntülemeye ulaşmışsınız. Büyük ihtimalle bundan çok çok daha az okuyucu var. Gerçekte kaç kişiye ulaştığınızı anlamak için uzun bir süre zarfında (mesela 1-2 sene gibi) Absolute Unique Visitor rakamına bakabilirsiniz. Çalışmalarınızda başarılar, saygılar. BeğenLiked by 1 kişi Haklısınız. Tam bir yalansavar okuyucusu dikkati göstermişsiniz 🙂 Düzelme için teşekkürler, gerekli değişikliği yaptım. Sevgiler.