2016 Nobel Ödülleri Nobel Ödülleri pek çoğumuzun bildiği gibi 27 Kasım 1895 tarihli ve 30 Aralık 1896 tarihinde Stockholm'de açıklanan vasiyetnamesiyle Alfred Nobel tarafından kurulan derneğin verdiği, insanlığa hizmet edenleri ödüllendirmek amacını taşıyan prestijli bir ödüldür. İlk Nobel Ödülleri 1901 tarihinde verilmeye başlanmıştır. Nobel Barış Ödülleri politik yönü dolayısıyla çok tartışılırken biz daha çok somut kanıtlara dayanan pozitif bilimler tarafıyla ilgileniyoruz. Tıp veya fizyoloji alanındaki Nobel Ödülü Bu sene bu alanda Nobel'in sahibi gereksiz veya hasar görmüş hücrelerin kendi kendilerini yeme mekanizması olan otofaji sürecini aydınlatan Japon bilim insanı Yoshinori Ohsumi oldu. Hücreler çok yaşlanıp işlev göremez hale geldikleri, zarar gördükleri durumlarda kendi kendileri yeme ve yok etmeye başlarlar. Otofaji adı verilen bu süreçte hücrenin tüm organelleri, genetik materyalleri lizozoma taşınır ve burada ayrıştırılır ve tekrar kullanılmak üzere paketlenip geri dönüştürülür. Ohsumi maya hücrelerinin sinyal mekanizması üzerinde çalışarak hücrelerin otofajiyi nasıl gerçekleştirdiklerini keşfetti. Hücre içi sinyal mekanizması ile kalmadı otofaji ile ilgili genleri de tanımladı, otofajiye benzer kendi kendini yeme mekanizmalarını buldu. Ohsumi'nin 1990'larda yaptığı çalışmalar çok sayıda metabolik hastalığın kökenini aydınlatmada ve tedavi sunmada çok önemli rol oynadı. Örneğin otofaji genlerinde meydana gelen mutasyonlar Parkinson hastalığı gibi çok sayıda nörolojik hastalık ve kansere neden olabiliyor. Fizik alanındaki Nobel Ödülü David J. Thouless, F. Duncan M. Haldane ve J. Michael Kosterlitz topolojik faz geçişlerinin ve maddenin topolojik fazlarının teorik keşfinden dolayı bu sene Nobel'e layık görüldü. Topoloji adım adım değişen özellikleri tanımlayan bir matematik dalıdır. Araştırmacıların yaptıkları teorik keşifler maddenin çok farklı ve tuhaf haller alabildiği tuhaf bir dünyanın kapısını aralıyor. Gelişmiş bir matematik kullanarak maddenin sıradışı hallerini buldular. Maddenin bu tuhaf hallerinden bazıları süper iletkenlik, tam akışkanlık veya sıvı gibi davranıp aslında hiç akışkanlığa sahip olmamaktır. Tam akışkanlarda sıvının akışına engel olabilecek hiç sürtünme yoktur ve bu yüzden maddenin parçacıkları tek bir süper parçacık gibi davranır. Bu muhteşem üçlünün keşifleri sayesinde hem malzeme biliminde hem de elektronik dünyasında yepyeni uygulamalar başlatılabilir. Bilim insanlarının öncü çalışmaları sayesinde maddenin yeni ve ilginç hallerini keşfetmek için çok sayıda bilim insanı da bu alanda çalışacaktır. Kimya alanındaki Nobel Ödülü


2016 Yılında Bilimde Ne Oldu? 2016 bilimsel gelişmelerin daha da hız kazandığı ve dünya çapında daha fazla ülkenin iştirak ettiği çok verimli bir yıl oldu. Her geçen sene bilimsel ve teknolojik ilerlemeler ivmelenirken insan ister istemez 2017'den çok şey bekliyor. 2017'ye girmeden önce kısaca 2016'da ne olduğunu bir özetleyelim. - Albert Einstein'ın 100 yılı aşkın bir süre önce öngördüğü yer çekimi dalgalarının gerçekten var olduğu doğrulandı. Brian Greene 2013 yılında basılan Evrenin Zarafeti kitabında yer çekimi dalgalarının araştırıldığını ve bulunması halinde bir devrim yaratacağını söylüyordu. - Vücudun içinde kalp olmadan, sırt çantasında kan pompalayan yapay kalp ile bir kişi bir yıl yaşamayı başardı. . Kalp olmadan bu kadar uzun süre yaşamak mümkün. - Beynin 90%'ı olmadan normal bir hayat yaşamanın mümkün olduğu ortaya çıktı. - Dünya'nın en derin yeri olan Mariana Çukuru'ndan tuhaf metalik sesler geliyor. Araştırmacılar bunun yeni bir balina çağrısı olabileceğini düşünüyor. Yeni Bir Nükleer Fizyon - Almanya'da denenen yeni bir nükleer fizyon makinesi başarıyla çalıştırıldı. Şimdi bu makine sayesinde temiz ve sınırsız enerji elde edilmesi planlanıyor. - Alpha Centauri yıldız sisteminde bizden 4.2 ışık yılı uzaklığında Dünya benzeri bir gezegen bulundu. Bilim insanları orayı ziyaret etmeyi planlamaya başladılar bile. - Dünya'nın etrafında dolanan benzer uydu olarak bilinen 2016 HO3 adlı ikinci bir ay var. - Güneş Sistemi'mizde Plüton'un haricinde dokuzuncu bir gezegen olabilir. - Sürtünme kuvvetini anlatan ilk yazılı kayıtlar Leonarda Da Vinci'nin karalamalarının arasında bulundu. 500 yıldır orada saklı halde duruyorlarmış. - Güney Amerika'da yaygın olarak görülen Zika virüsü seks yoluyla da bulaşabiliyor ve gerçekten bebeklerde mikrosefaliye neden oluyor. - Bilinen en büyük asal sayı 274,207,281 1'dir. 22 milyon basamak uzunluğunda olan bu sayı kendisinden sonra en büyük asal sayıdan 5 milyon rakam daha uzundur. - Kuzey kutbu gezegenin değişken su kütlesi yüzünden yavaş yavaş Londra'ya doğru yaklaşıyor. 2016'da Çok Buz Kaybettik - Son ölçümlere göre Dünya bu yıl Hindistan'ın tüm kara kütlesini kaplayacak kadar buz kaybetti. - Yapay zeka artık insan zekasıyla yarışır hale geldi, ünlü strateji oyunu Go'da yapay zeka insanı yendi. - Su ayıları o kadar dayanıklı canlılar ki onlarca yıl boyunca donmuş halde yaşayabiliyor, ve çözündüktek sonra hayatına devam edebiliyor ve uzaydaki radyasyondan etkilenmiyor. Radyasyona karşı dirençli olmasının sebebi DNA'larını radyasyondan koruyan bir proteine sahip olmaları. - Suyu sıvı olarak biliriz ama bu sene 2 tane sıvı hali olduğu keşfedildi. - Armut şeklinde bir atom çekirdekleri keşfedildi. Zamanda yolculuk dosyasını sonsuza kadar kapatabiliriz artık. - Dinozorların yumuşak ve ihtişamlı kuyruk tüyleri vardı. - Gezegenimizin 3'te 1'i artık yaşadığı şehirden Samanyolu galaksisini göremiyor. - Tanzanya'da 1,5 milyar metre küp kaliteli helyum gaz sahası bulundu.


Yüz İfadelerimiz 22 Farklı Duygu Aktarabilir İnsan yüzünün duyguların bir yansıtıcısı olduğu biliniyordu ama son yapılan araştırmalara göre yüzden anlaşılabilen duyguların sayısı bilim insanlarının düşündüğünden daha fazla çıktı. Sık rastlanan 6 yüz ifadesini birbiriyle kombine ederek araştırmacılar insan yüzünde okunabilen yeni duygu ifadeleri oluşturdular. İnsan beyni bilim insanlarının şu ana kadar varsaydıkları duyguların 3 katından daha fazlasını sadece yüz mimikleriyle dışarıya yansıtabilir. Yıllarca araştırmacılar insanların bir defada sadece şaşkınlık, mutluluk, kızgınlık gibi duyguları yansıtabileceklerini düşünüyorlardı. Burada şunu belirtmekte fayda var. Beyin duyguları bir arada yaşayamaz değil sadece birden fazla duyguyu kombine etmiş halde yüzde gösteremez diye biliniyordu. Temel Duygulardan 16 Karmaşık Duygu Amerika'nın Ohio Eyaleti'nde Columbus Üniversitesi'nde çalışan Aleix Martinez ve ekibi öncelikle temel duygulardan kombine edilmiş 16 karmaşık duygu tanımladılar. Ekip daha sonra katılımcılardan bu duyguları tetikleyen durumları düşünmelerini istedi. Örneğin, aniden karşınıza bir köpek çıktı veya sevdiğinizden birinden çok güzel bir hediye aldınız. Ekip katılımcıların yüz ifadelerini karşılaştırdığında duyguların yansıtılmasını sağlayan kas hareketlerinin ve mimiklerin analizini yaptılar. Elde edilen bulgulara göre Martinez bütün duyguların oluşumunda nerdeyse herkesin aynı yüz kaslarını kullandıklarını söylüyor ama tek bir kasın fazla kasılması bile yansıtılan duygunun değişmesine sebep olabiliyor. Martinez ve ekibinin yapmış oldukları bu çalışma ileride bilgisayar temelli yüz okuma programlarını gelişmesine yardım edebilir hatta şizofreni gibi duyguları algılamayla ilgili rahatsızlıkları tedavi etmede araştırmacılara yardım edebilir. Duygunun Yoğunluğu Değişebilir Her bir duygumuz belirli bir olayla başlar ve genellikle duygunun başlangıcını tanımlamak kolaydır. Ancak bu durum hep böyle devam etmeyebilir. Belirli bir duyguyla başlayan süreç zaman içinde farklılaşabilir tamamen farklı bir hal alabilir. Bazen duygunun yoğunluğu birden bire ortadan kalkabilir ve geri gelmeyebilir bazı zamanlar ise daha güçlü bir şekilde tekrar ortaya çıkabilir. Belçika'da Leuven Üniversitesi'nde yapılan araştırmalarda bilim insanları 233 lise öğrencisine son zamanlarda yaşadıkları duygusal olayları zamanlarıyla birlikte kaydetmelerini söyledi. Katılımcılar arasındaki kız erkek oranı neredeyse yarı yarıyaydı ve yaş ortalaması 17'ydi. Araştırmacılar daha sonra katılımcılara duygularınızla nasıl başa çıkıyorsunuz gibi detaylı yanıt gerektiren sorular sordu. En Uzun Süren Duygu Mutsuzluk Gelelim araştırmanın sonuçlarına. Katılımcıların bahsettiği söz konusu 27 duygudan en uzun süreni mutsuzluk çıkarken, utanç, şaşırma, korku, tiksinme, can sıkıntısı, küçük düşürme gibi duygular çok daha kısa süreli olduğu görüldü. Mutsuzluk duygusu eğer yoğun yaşanırsa diğer duygulardan 240 kat daha uzun sürebiliyor. Araştırma ekibi aynı zamanda benzer duygular arasında duygunun yaşanma süresinin önemli bir ayırıcı unsur olduğunu da keşfetti. Örneğin, suçluluk duygusu utançtan daha uzun sürerken, endişe duygusu da korkudan daha uzun süreliydi.


3 Ebeveyne Sahip Bebek Doğdu Dünya'da 3 ebeveyne sahip bir bebek doğdu ve şimdiden 6 aylık oldu bile! New York'ta New Hope Doğum Merkezi'nde çalışan doktorlar DNA değişim tekniğini kullanarak çaresiz bir çiftin çocuk sahibi olmasını sağladılar. Bu çocuk bilinen tüp bebeklerin aksine hem annenin hem de babanın genetik materyalini taşımasına rağmen mitokondriyel DNA'sını taşımıyor. Umutsuz çift böylece biyolojik olarak çocuk sahibi oldular. Çocuğun kromozomal DNA'sı asıl çiftimizden gelirken, mitokondriyel DNA'sı ikinci bir kadından geliyor. Üç ebeveynle dünyaya gelen bu bebek ip ipliği çekirdek aktarımı adı verilen teknikle doğan ilk bebek olma özelliğini taşıyor. Reaktif Oksijen Türleri Normal koşullar altında bebeğe aktarılacak 46 kromozomun 23'ü anneden, 23'ü ise babadan gelir. Buna ilaveten mitokondriyel DNA'da aktarılması gerekir. Anne karnında yumurta hücresi sonrasında zigot hücresi olacağından mitokondriyel DNA neredeyse her zaman anneden gelir. Spermin içindeki mitokondriler yumurta hücrelerine ulaşana kadar çok enerji harcarlar. Mitokondrilerdeki enerji üretimi yüksek olacağından dolayı elektron transfer zincirinde elektron kaçakları olur ve reaktif oksijen türleri oluşabilir. Bu reaktif oksijen türleri DNA'da mutasyona sebep olup bebeğin hayatını tehlikeye bile atabilir bu yüzden spermden gelen mitokondriyel DNA kullanılmaz. Yine de yapılan incelemeler 10,000'de 1 oranında sperm mitokondriyel DNA'sının zigota geçtiğini gösteriyor. Araştırmacıların bu tekniği kullanmasının sebebi çiftin biyolojik olarak kısır olması değil annenin nadir bir mutasyon taşıyıcısı olmasıydı. Bu mutasyon hücrelerin mitokondriyel DNA'sının küçük bir bölümünde taşınır ve kişinin ölümcül nörolojik bir rahatsızlık olan Leigh sendromuna yakalanma ihtimalini oldukça artırır. Aslında anne sağlıklı bir bireydi ama daha önce iki çocuğu bu rahatsızlığa yakalanmış ve yenik düşmüştü. 2002'de Yasaklanmıştı Bilim insanları eğer mitokondriyel DNA'yı farklı bir kişiden alabilirlerse bebeğin sağlıklı doğacağını öngördüler ve çalışmalara başladılar. Bundan önce 1990'larda üç ebeveynli bebeklerin doğması için öncü çalışmalar yapılmıştı ama hepsi 2002'de Amerika'da gelişimsel bozukluklar oluşabileceği endişesiyle yasaklanmıştı. Dünya çapında hala onlarca 3 ebeveyne sahip kişinin yaşadığı düşünülüyor. 2015'te İngilitere yeni bir DNA aktarım yönteminin zigot üzerinde kullanılmasına izin verdi. Bu protokolde döllenmiş yumurta hücresinin çekirdeği dönor yumurta hücresine aktarılıyor ve anne rahmine de dönor embriyo yerleştiriliyor. Bu yöntemle oluşturulan 5 embriyodan biri hayatta kalmayı başardı. Ancak bu tekniğin Amerika'da onaylanmaması üzerine Zhang ve ekibi bunu hiçbir kuralın olmadığı Meksika'da yaptı. Leigh Sendromu


3D Besinler Disfaji Hastalarına İmdadına Koşuyor PERFORMANCE adlı projede çalışan Avrupalı araştırmacılar, disfaji hastalarının daha rahat yemesi için 3D yazıcıda besleyici, çiğnemesi ve yutması kolay besin ürettiler. Disfaji, tıpta yutkunma güçlüklerine verilen genel bir isimdir. Disfaji; ağızda, farinkste veya özefagusta yemek yolunun yapışması ya da tıkanması duygusu olarak tanımlanır. Aslında bazı hastalıkların bir belirtisi olarak görülür ama çok sıkıntı verici olduğundan kendi başına bir rahatsızlık olarak değerlendirilir. Yutma ile ilgili diğer semptomlardan ayrı tutulmalıdır. 3D Besinler Disfaji Hastalarının Beslenme Sorunlarına Çözüm Olabilir Evde bakıcı veya bir yakın tarafından bakım gören kişilerin %60'ı disfajiden muzdariptir veya yutkunma güçlüğü yaşar. Bu durum da zamanla iştahın azalmasına ve beraberinde gelen sağlık sorunlarına yol açar. Araştırmacıların Foodjet 3D Besin Yazıcısı ile ürettikleri besinler, eklenmiş besin değeri ile, yapı ve tat olarak normal besinleri taklit ediyor. Günlük olarak yediğiniz yiyeceklerde ne kadar vitamin, mineral, protein ve yağ varsa bu yiyeceklerde de aynısı var. Sağlık açısından da hiçbir sorun teşkil etmiyor. Bilim insanları uzun vadede, bu proje için besin tedarik zincirlerinde yemeye hazır et üretmek istiyorlar.


6 Dakika Kitap Okuma Stresi %68 Azaltıyor Stres özellikle şehir hayatı yaşayanlar için kaçınılmaz bir gerçek haline gelmeye başladı. İş yeri, okul günlük hayatta insanlarla olan etkileşimlerimiz her biri artık birer stres kaynağı olmaya başladı. Hiçbir şey olmasa bile trafikte bir yarım saat geçirmek insana yetiyor da artıyor. Madem bu kadar stres kaynağı var o zaman biz de stresin baş düşmanlarını tanıyalım. Bazen tatlı bir müzik, iyi bir uyku gün içindeki bütün stresi alıp götürebilir. Biz ise bu yazımızda farklı bir formül vereceğiz: kitap okuma. Hem de saatlerce okumanıza gerek yok. Sadece 6 dakikalık kitap okuma bile stresinizin üçte ikisinden fazlasını alıp götürebilir. Kitap Okuma Dikkat Mekanizmalarını Harekete Geçiriyor İşten veya okuldan eve geldiğinizde ilk ne yapıyorsunuz? Güzel bir müzik ve bir bardak çay/kahvenin çok iyi geldiğini söyleyebilirim. Araştırmalar bundan çok daha iyisinin var olduğunu söylüyorlar. Kitap okuma stresi öyle bir azaltıyor ki, müzik dinleme, yürüyüş yapma veya bir bardak çay bile bunun yanına yaklaşamıyor. Peki, beynin ödül mekanizmasını uyaran müzik stresi daha kolay yok edebilecekken kitap nasıl oluyor da favori şarkımızın önüne geçiyor? İşin sırrı dikkat mekanizmalarında! Koltuğa uzanıp müzik dinlerken beyniniz müziğe odaklanmak için pek fazla çaba harcamıyor. Aslında müziğe odaklanmanız bile gerekmiyor. Size keyif veriyor ve bu gerçekten müthiş bir duygu, bunu inkar edemeyiz. Kitap okurken ise önünüzdeki cümlelere odaklanmanız gerekiyor. İşte dikkatin stres yaratmayan ve keyif veren bir noktaya odaklanması kalpteki ve kaslardaki gerilimi müzikten ve diğer birçok şeyden daha çok azaltıyor. İleri Okuma: Bu Şarkı Anksiyete ve Stresi %65'e Kadar Azaltıyor 6 Dakikalık Okumanın Önüne Hiçbir Şey Geçemiyor İngiltere'de Sussex Üniversitesi'nde stres seviyelerini en çok düşüren ve en çok yükselten etkenlerin ne olduğu üzerine araştırmalar yapıldı. Çalışmaya katılan kişilerin gün sonunda nasıl rahatladıkları soruldu ve bu yöntemler sonunda kalp atışlarının, stres seviyelerinin ne kadar etkilendiği belirlendi. Tahmin edeceğiniz gibi insanların bazıları televizyon izleyerek, bazıları gazete okuyarak, bazıları müzik dinleyerek rahatlıyordu. Tüm rahatlama yöntemlerinin arasında birinciliği ise kitap okuma aldı. Akşam eve geldiğinizde ne kadar stresli olursanız olun 6 dakika bile kitap okusanız stres seviyeniz %68'e kadar düşebiliyordu. 10 dakikalık bir kitap okuma neredeyse bir antidepresan kadar etkili oluyor. İleri Okuma: Antidepresanların Karanlık Yüzü Stres Reçetesi: Kitap Okuma, Müzik, Çay/Kahve Stres düşmanları yalnızca kitaplar değildi. Araştırmacılar müzik dinlemenin stresi %61 oranında düşürebileceğini belirtirken kahve %54, kısa bir yürüyüş yapmak ise %42'e kadar düşürüyordu. Birçok kişinin müptelası olduğu bilgisayar oyunları ise stresi düşürmede diğer eylemler kadar etkili olamadı. Bilgisayar oyunları stresi sadece %21 azaltabiliyordu. Tüm bu sonuçlara baktığımızda stres için harika bir formül oluşturabiliriz. Arka planda hafif bir klasik müzik, yanınızda çayınız veya kahveniz, kanepede kitap okuyorsunuz. Stresi azaltmak istiyorsanız bunu yapmanız yeterli. İleri Okuma: Klasik Müzik Beynin Genetiğini Etkiliyor


7 Genetik Mutasyon 7 Sıradışı Özellik Pokemonlar gibi uçmak, örümcek adam gibi oradan oraya zıplayıp günü kurtarmak... Çoğumuz süper kahramanlara özenmiş onlar gibi olmak istemişizdir. Aslında öyle genetik mutasyonlar var ki bilim kurgu filmlerinde görülebilecek olayları gerçeğe dönüştürebiliyor. Genetik mutasyonlar ile kazanılabilecek özelliklerden bazıları kırılmaz kemikler veya süper koşma becerileridir. Kırılmayan kemik mutasyonu: LRP5 Sklerosteosis adlı genetik mutasyon yüzünden bazı insanların kemik yapısı ortalamadan birkaç kat daha yoğun ve sert olabiliyor. Teorik olarak düşünürsek bu mutasyona sahip kişiler bir araba kazası geçirseler hiçbir kemiği kırılmadan arabadan çıkabilirler. Kırılmayan çok sert kemikler başta güzel gibi görünüyor ama aşırı kemik büyümesi kranyel sinirler ve beyin üstünde fazla baskı yaratabiliyor. Ayrıca bazen duyma kaybına da sebep olabiliyor. Diğer taraftan doktorlar kalın kemik mutasyonunu kullanarak osteoporozu ve diğer kemik hastalıklarını tedavi etmek için yeni yöntemler arıyor. Düşük kolesterol mutasyonu Vücudumuza aldığımız birçok yiyecek ve içecek kanımızdaki kolesterol seviyesini etkiler. Ancak genetiğimiz de bu kolesterol miktarını ayarlamada çok önemli bir yere sahiptir. Çoğu insanda PCSK9 proteini LDL adlı kötü kolesterol miktarını artırır ama bazı insanlarda PCSK9 geninde oluşan mutasyon yüzünden bu protein işlev göremez ve dolayısıyla kötü kolesterol olan LDL miktarı her zaman çok düşük seviyelerde kalır. Şu ana kadar bu genetik mutasyon sadece birkaç Afrikalı Amerikan insanlarda bulundu. Bu mutasyona sahip kişilerin kalp hastalıklarına yakalanma olasılığı 90% düşebiliyor. Acı hissetmeme: Konjenital analjezi Elinizi sıcak bir sobaya değdiriyorsunuz ama acı hissetmiyorsunuz veya bacağınıza bir iğne batıyor ama hiçbir ağrı hissetmiyorsunuz. Nadir görülen bir genetik mutasyon yüzünden görülen konjenital analjezi adlı tıbbi durumda kişi asla ağrı ve acı hissetmiyor. Bu durum çok süper gibi görünebilir. Baş ağrısı yok, adet günlerinde karın ağrısı yok, sırt ağrısı, bel ağrısı yok. Hayat çok güzel olurdu diye düşünebilirsiniz ama aslında bu tıbbi durum çok tehlikeli sonuçları doğurabilir. Vücudumuzdaki ağrılar bize o bölgede ters giden bir şeylerin olduğunu haber verir. Örneğin eğer başınız ağrıyorsa beyninizdeki kan dolaşımında veya elektriksel dengede bir sorun olabilir. Süper uyku mutasyonu: hDEC2 Genellikle insanlar günde 7-8 saat uyurlar ama hDEC2 mutasyonu taşıyan kişiler günde 4 saat uyuyup 8 saat uyuyanlardan daha enerjik bir şekilde yataktan fırlayabilirler. Bilim insanlara bu insanların neden diğer insanlardan daha az uyuyup enerjik kalktıkları üzerinde çalışıyor ve bu olayın moleküler mekanizmasını çözmeye çalışıyor. Düşünsenize her gün sadece 3-4 saat uyuyorsunuz ve 20-21 saatlik bir zaman size kalıyor. HIV'e direnç mutasyonu: CCR5 CCR5 proteini HIC virüsünün insan hücrelerine sızmak için kullandığı bir proteindir. Bazı insanlarda görülen bir mutasyon CCR5 proteininin etkinliğini yok ediyor ve bu sayede virüs hiçbir şekilde hücrelere giremiyor. Eğer CCR5 mutasyonu yoksa virüs vücuda bulaştığı gibi hastalık yapabiliyor. Bu mutasyonun olması halinde ise virüs ne kadar vücuda girerse girsin hücreleri giremiyor. Bu mutasyon Kafkasyalı insanların 1%'inde bulunuyor. Diğer ırklarda ise bu oran çok daha düşük. Sıtmaya dirençli genetik varyasyon Süper güç deyince sadece havada uçmak veya zamanı geri almak aklınıza gelmesin. Bazıları vardır hayat kurtarır. Orak hücre anemisinde hemoglobinler yeteri kadar oksijen taşıyamazlar. Bozuk hemoglobin geninden iki kopya taşıyan bireyler vücutlarında çok daha az oksijen taşıyabilirler. Ancak iki hemoglobin geninden bir tanesi bozuk olup bir tanesi sağlıklı olursa bu durum kişinin sıtmaya yakalanma olasılığını 10 kat azaltır. Araştırmacılar sıtmaya dirençli gen varyasyonunu kullanarak daha etkili sıtma tedavileri bulmak için çalışıyorlar. Süper koşucu genetik değişkeni: ACTN3


9 Mart ve Hayat Eski Haline Geri Döner Keşke böyle olmasa, 8 Marttan sonra 9 Mart geldiğinde de kadınlar hak ettiği değeri görse. Hayatları böyle olmayan çoğu kişi karikatürde durumun abartıldığını düşünebilir ama eksiği var fazlası yok. Aljazeera Türk'ün araştırmalardan bazı kesitler: Dünya Ekonomik Forumu Küresel Toplumsal Cinsiyet Uçurumu Raporuna göre Türkiye 145 ülke arasında cinsiyet eşitliğinde 130. sırada. Toplumsal cinsiyet eşitliğinde en önde gelen ülkeler sırasıyla İzlanda, Norveç, Finlandiya. En son sırada ise Yemen, Pakistan ve Suriye yer alıyor. Her 10 kadından 4'ü de şiddet görüyor. Bu kadar kötü tablolar ülkede neden yaşanıyor? Sorumluluğun çoğunluğu erkeklere ait ama kadınlar çok mu masum ! Facebook ve Twitter'da sürekli görürsünüz, kadın şöyledir, kadın böyledir, kadına bunu versen sana şunu verir, böyle yapsan şöyle yapar. Sürekli kadınlar kendilerini övmeye çalışıyor... ama aslında ötekileştiriyorlar. Bu tür övgü dolu yazılarından erkekler için olan kaç tane gördünüz, çok azdır olanlar da genelde baba figürünü işlerler. Erkekler kendileri için bu tür övgü dolu, aslında ötekileştirici yazılar yazmazlar çünkü toplumda erkek egemenliği olduğu için kendilerini standart kabul ederler. Adam zaten kendini toplumda egemen, sözü geçen kişi olarak görüyor. Eş kavramını anlayamamış eşinin yöneticisi olduğunu düşünüyor, övgüye ihtiyacı yok ki. Kadınlar öncelikle kendilerini normal, sıradan bir insan gibi görmeliler ve ötekileştirmemeliler. Facebook'ta kadın bilmeyene nefs, bilene nefestir yazınca kimse gel evi arabayı üstüne yapayım demeyecek. Sen de herkes gibi hatası, kusuruyla bir insansın. Kadın veya erkek olsun kimsenin değeri cinsiyetiyle ölçülemez.


Abur Cubur ile Beslenmek Depresyon Riskini Arttırıyor Depresyona girdiğimiz için mi abur cubur yeriz, yoksa abur cubur yediğimiz için mi depresyona gireriz? Hepimiz için cevap farklı olsa da hızlı ve yoğun çalışma temposu, kısıtlı zaman ve işlere yetişme kaygısı bizi hazır ve kolay ulaşılabilir gıdalar tüketmeye teşvik eder. Hayatı yakalamaya çalışırken sağlıklı besinlerden verdiğimiz tavizler ruhsal durumumuzu nasıl etkiler? Yemek yediğimizde sadece besin tüketmiş olmayız, aynı zamanda bağışıklık sistemimizi geçici bir inflamasyon yanıtı üretmek için tetikleriz. İnflamasyon, vücudun strese karşı korunmasını sağlayan, enfeksiyona ve hasarlara verdiği doğal bir yanıttır. Bu da her yeme eyleminin, bağışıklık sistemi üzerinde bir dereceye kadar fizyolojik stres kazandırdığı anlamına gelir. Böylece gün boyunca yediğimiz aperatifler, vücudumuzu sıklıkla daimi bir inflamasyon durumu içinde tutabilir. Oluşan daimi inflamasyon ise, vücudumuzu devamlı uyararak ve inflamasyon belirteçleri sitokinler adı verilen kimyasal moleküllerin sürekli salınmasına neden olur. İnflamasyon Nedir? Bildiğimiz anlamda inflamasyon bağışıklık sistemimiz tarafından geliştirilen kısa süreli koruyucu hücum durumu anlamına geliyorken postprandial inflamasyon olarak bilinen yemek sonrası oluşan inflamasyon, modern yaşam tarzlarımızla daha da şiddetlenir. Bu durumun gelişmesine kalorice yoğun yemekler, sık yeme alışkanlığı, aşırı fruktoz ve yağlı yiyeceklerin -özellikle doymuş yağ- neden olduğu bilinmektedir. Peki, konu inflamasyon ve depresyon ilişkisine geldiğinde durum nasıl gelişiyor? Depresyondaki bireyler, depresyonda olmayan bireylerle karşılaştırıldığında inflamasyonu teşvik eden bu sitokin düzeylerinin artmış olduğu görüldü. Bu çok önemli bir gelişme. Bununla birlikte Manchester Metropolitan Üniversitesi'nden araştırmacılar bu ilişkiye açıklık getiriyor. Abur Cubur Tüketmek Beyin Sağlığı İçin İyi Olmayabilir Araştırmacılara göre abur cubur dediğimiz fast food, börek çörek ve işlenmiş etlerden oluşan beslenme tarzı depresyon riskinizi artırıyor. Manchester Metropolitan Üniversitesi Biyolojik Bilimler Araştırma Merkezi'nde yayınlanan bir makale kolesterol, doymuş yağlar ve karbonhidratlar gibi inflamasyonu teşvik ettiği bilinen yiyecekler içeren bir beslenme şeklinin, depresyon gelişimini % 40'a çıkarttığı ortaya koyuyor. Araştırmacılar, depresyon ve inflamasyon tetikleyici beslenme arasındaki bağlantıya odaklanan mevcut 11 çalışmadan elde edilen verileri analiz etti. Bunlar arasında ABD, Avustralya, Avrupa ve Orta Doğu bölgelerini kapsayan, çeşitli yaş (16-72 yaş), cinsiyet ve etnik kökenlerden oluşan 100.000'den fazla katılımcı yer aldı. Tüm çalışmalar, katılımcılardaki depresyon ve ya depresif belirtiler varlığında beslenme tarzlarının içeriği ile ilgili detaylı bir ankette kaydedildi. Her katılımcı besinsel inflamasyon indeksine göre skorlandı. Abur Cubur Yiyecekler Baş Düşmanınız Olabilir Çalışmanın bir kısmında veriler hemen değerlendirilirken diğer kısmında katılımcılar 13 yıla kadar izlendi. Sonunda tüm çalışmalar, inflamasyona yol açan besinlerle beslenen katılımcıların ortalama depresyon veya depresif belirtilere sahip olma olasılıklarının 1,4 kat daha fazla olduğunu gösterdi. Sonuçlar yaş veya cinsiyet gözetmeksizin hem kısa hem de uzun takip dönemlerinde de tutarlıydı. Araştırmacılar böylece enfeksiyonu teşvik ettiği bilinen abur cubur yiyecekler ve artan depresyon riski arasındaki bağlantıyı doğruladılar. Depresyon belirtileriyle savaşmak için Akdeniz diyetine geçmesi gerektiğini bildirdiler. Manchester Metropolitan Üniversitesi Biyolojik Bilimler Araştırma Merkezi'nden Dr. Steven Bradburn şunları ekliyor: Bu sonuçlar depresyon ve temelinde inflamasyon yapıcı bileşeni olan Alzheimer hastalığı gibi hastalıkların tedavisi için muazzam klinik potansiyele sahip. Yediklerimizi değiştirmek, genellikle yan etkileri olan farmakolojik tedavilere daha ucuz bir seçenek olabilir. Bu çalışma, depresyon belirtilerinde yararlı iyileşmeler gösteren beslenme girişimlerine yönelik ilk klinik araştırma olup aynı alandaki son gelişmeler üzerine kurulmuştur. Ancak, bulgularımız nedensellikten ziyade bir ilişki temelini vurguluyor. İnflamasyon ile ilişkili olarak depresyon tedavisinde beslenme düzenleyici modellerin etkinliğini doğrulamak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç var. Buradan yola çıkarak inflamasyonu önleyen lif, vitamin ve doymamış yağ içeren besinlerle beslenmek depresyon tedavisi olarak uygulanabilir. Özellikle zeytinyağı, domates, yeşil sebzeler ve yağlı balıklardan oluşan Akdeniz tarzı beslenme depresif belirtilerin azalmasına yardımcı olabilir.


Aç Olan Aslında Gözümüz Mü? Eğer bir şekilde kilo problemi yaşadıysanız ve yolunuz diyetisyene düştüyse kilo verme konusunda size ilk söyleyeceği muhtemelen 'porsiyon kontrolünü' sağlamanız gerektiğidir. İlk başta kulağa oldukça basit ve yapılabilir gibi gelse de uygulama aşamasında oldukça zorlayıcı bir durum. Uzun yıllar süre gelen beslenme alışkanlıkları bu keskin değişimi yapmanıza mani olacaktır. Servis porsiyonları küçülecek, gözümüzün aşina olduğu dolu tabaklar artık eskisi gibi tatmin edici olmamaya başlayacak. Porsiyon Kontrolü Tam bu konuda sizlere porsiyon kontrolünü sağlamada etkili bir yöntemden bahsedeceğim. Delboeuf Yanılsaması. Bu yanılsama 1865 yılında Belçikalı filozof, matematikçi, deneysel psikolog, hipnotist ve psikofizikçi Joseph Remi Leopold Delboeuf tarafından nesnelerin boyutlarının algılanmasının nasıl göreceli bir şekilde değişebileceğini gösteren bir deneysel çalışmadır. Kısaca yaptığı çalışanın içeriği hakkında sizi bilgilendirmeye çalışacağım. İlk iş olarak Delboeuf özdeş 2 diski yan yana koyarak işe başlıyor ve daha sonra üzerlerine farklı boyutlarda çemberler yerleştiriyor. Çalışmanın içeriği hakkında bilgi sahibi olmayan bireylerden disklerin boyutu hakkında yorum yapmasını istiyor. Sonuç olarak fark ediyor ki diskin çembere olan uzaklığı arttıkça dışardan bakan kişi tarafından daha küçük algılanıyor. Peki, anlattığım bu yanılsamanın porsiyon kontrolünü sağlamada nasıl bir faydası olabilir? Sormuş olduğum bu soru bazı bilim adamlarının da aklına takılmış ve bununla alakalı bazı çalışmalar yapılmış. Bu çalışmaların birinde deneklere 3 farklı boyutta kase verilerek yemeklerini doldurmaları istenmiş. Denekler üç farklı kaseden birini seçerek yemeklerini doldurmuş. Sonuçlar değerlendirildiğinde küçük kaseyi alanlar kasenin % 77 sini, orta boyuttaki kaseyi alanlar %74 ünü, en büyük kaseyi alanlar ise %64 ünü doldurmuşlar. Çalışmanın sonuçları değerlendirildiğinde küçük kaseyi alanların büyük kaseyi alanlardan yaklaşık olarak % 66 daha az yemek yediği görülmüş. Delboeuf Yanılsaması ile Porsiyon Kontrolü Yapılan bir başka çalışmada ise özdeş 2 tabağın iç kısmında ikinci bir çeperin olması ve tabak rengi ile besinin rengi arasında bir ilişkinin olup olmadığına bakılmış. Bu çalışmada da sonuçlar oldukça ilgi çekici çıkmış. Öncelikle tabağın iç kısmında ikinci bir çeper olması yemeği tüketen bireylerin eş değer porsiyona sahip düz tabaklara göre daha fazla yemek yenildiğine inanılmasına neden olmuş. Renk farklılığının da aynı şekilde çarpıcı sonuçları olmuş. Besin ile tabağın farklı renklerde olması yemeği tüketen bireylerin daha fazla yemek yediğine inanılmasına sebep olmuş. Şimdi isterseniz buraya kadar anlattıklarımı Delboeuf yanılsaması kapsamında birlikte inceleyip porsiyon kontrolünü sağlamada nasıl kullanabileceğimize birlikte bakalım. - Büyük çapta bir tabak seçmemiz porsiyon kontrolünü sağlamada bizim için bir handikap oluşturacaktır. Delboeuf yanılsamasında hatırlayacağımız üzere disk ile çember arasındaki mesafe arttıkça bakan kişi tarafından disk daha küçük görünmekteydi. Diski yediğiniz yemek olarak çemberi de tabak olarak düşünecek olursanız küçük tabaklar seçmeniz porsiyonu büyük olarak algılamanıza dolayısıyla tokluk algısı oluşturmada size kolaylık sağlayabileceğini düşünebilirsiniz. - Seçtiğiniz tabakların düz ya da çukur olmasını nasıl faydanıza çevirebilirsiniz? Şöyle düşünelim çukur ya da içerisinde ikinci bir çeper olan tabak seçtiğimizde beynimiz en dış çeperi görmezlikten gelerek besine daha yakın olan iç kısımdaki çepere odaklanıp yemeğinizin porsiyonunu yine olduğundan büyük algılayarak doygunluk hissi oluşumuna katkıda bulunacaktır. - Besin ile tabak arasındaki renk farklılığının porsiyon kontrolü ve Delboeuf yanılsaması arasındaki ilişkisini de şu şekilde kurabiliriz. Renk farklılığı besine odaklanmamızı kolaylaştıracak ve küçük bir tabakta yemek yediğimizi varsayarsak besinin tabağa olan uzaklığı belirginleşerek porsiyonumuzun büyüklüğünü algılamamızı kolaylaştıracaktır.


Aç Olan Mideniz mi, Duygularınız mı? Duygularla başa çıkmak için yemeği mi kullanıyorsunuz? Depresyondayken, sinirliyken, üzgünken deli gibi çikolata yemek isteyenlerden misiniz? Eğer yaşadığınız duyguların sonunda yeme ihtiyacınız sürekli artıyorsa aç olan mideniz değil, duygularınızdır. Yapılan araştırmalar gösteriyor ki çoğu insanın normalin üzerinde yemek yeme sebebi,%75 duygusal durumlara bağlı. Yemek yemek bazı bireyler için kolaydır, yemeği duygusal bir antibiyotik olarak görürler. Oysa yemeğin yarattığı iyi duygular genellikle kısa sürelidir ve sonunda alınan kilolar, insanda daha çok üzüntü, mutsuzluk, stres, kaygı, pişmanlık gibi olumsuz duyguların ortaya çıkmasına sebep olmaktadır. Aslında aç olan mideniz değildir, yemek yemeniz de bu durumu gidermez. Duygusal olarak kendinizi yenilemelisiniz. Duyguya bağlı yemek yeme alışkanlığından kurtulmanın en önemli anahtarı farkındalıktır. Bu farkındalığı kazanmak için kişinin kendini tanıması,hangi duyguların yemek yeme ihtiyacına sebep olduğunu anlaması gerekir. Yaşadığınız duygu durumlarına bağlı yeme alışkanlıklarını bırakmak için yapılması gerekenler: 1)Bir yemek günlüğü tutun:Ne zaman ve ne yediğinizle beraber, yemeği canınızın çektiği sıradaki duygularınızı da yazın. 2) Duygularınızı içinize gömmeyin: Duygularınızı gizlediğiniz her vakit onları yemekle bastırma hissi doğacaktır. Ne hissediyorsanız onu dışarı vurun, iyi gelecektir. 3) Kendinize zaman ayırın: Meditasyon veya sizin için rahatlatıcı etkisi olan bir başka faaliyeti gün içinde yapmaya çalışın. 4) Spor yapın: Spor yapınca ne kadar iyi hissedeceğinizi ve çikolataya ihtiyaç duymadığınızı görünce siz de şaşıracaksınız. 5) Evde hazırda sizi kışkırtan yiyecekler bulundurmayın: Yemesem de bulunsun diyerek onları satın almak, onları yemek için yaptığınız ilk adımdır.


Acı Vermeyen Ağrı: Ağrı Asembolisi Ayağınıza iğne batıyor ama siz hiçbir şey hissetmiyorsunuz. Elinize sıcak su dökülüyor, hiçbir his yok. Hayatımız ne kadar sıkıntılı ve karmaşık olurdu düşünebiliyor musunuz? Ağrıda bağlantısızlık olarak da bilinen ağrı asembolisi, acıyı deneyimlerken ağrı hissetmemeyi tanımlar. Siz de herkes gibi bir kaktüse ilk defa dokunduğunuzda iğnelerinin acı verici olduğunu görürsünüz. Doğal olarak parmağınızı hemen geri çekersiniz. Ağrı asembolisi olan biriyse, dikenlerin deriyi geçişini hisseder ve bunun farkındadır ancak bu deneyimi ağrı verici bulmaz. Böylece duraksamadan sevimli kaktüse dokunmaya devam edebilir. Ağrı asembolisi nörolojik bir bozukluktur. Çoğu nörolojik bozukluk gibi, ilgili beyin bölgesinin hasar görmesiyle ortaya çıkar. Bu bozuklukta, beyne yapılan lobotomi, singulatomi gibi operasyonlar sonucunda insular korteksin hasara uğraması rol oynar. Ağrı Asembolisi Duygudurum Sisteminin Hasar Görmesiyle Ortaya Çıkıyor İnsular korteks, iç organlardan ve deriden ağrı bilgisi de dahil olmak üzere, duyumsal sinyaller alır. Ağrının duygu yüklü bileşeni, insular korteks tarafından limbik sisteme iletilir. Ağrı asembolisisinde, acının duyumsal ayrımı sağlam bir şekilde yapılırken, duygudurumsal ayrım bileşeni ise hasara uğramıştır. Bu demektir ki, yaşanılan deneyimin acı içerdiği bilgisi hastaya ulaşır. Ancak, bunun ağrılı veya acı veren bir uyaran olduğu bilinmesine karşın, davranışsal boyutta paralel bir çıktısı gözlenmez. Başta kulağa süper kahraman gücü gibi gelse de, bu durum birçok riski de beraberinde getirmektedir. Kaynar suyun tepeden üzerinize döküldüğünü ama ağrı hissetmediğinizi düşünün. Bunu umursamayıp gündelik işlerinize devam etmek akıllıca olur muydu? Kuşkusuz hayır.


Adderall ile Zekanızı Artırmayı Düşünüyorsanız Yanılıyorsunuz Öğrencilik yıllarının en büyük kabusu final sınavlarıdır. Lisansın son sınıfında gelişimsel biyoloji dersinin finali var. Tavuk, kurbağa, balık, insan aklınıza gelebilecek her model hayvanın gelişim aşamalarını ezberlememiz gerekiyor. Çalışılacak 600 sayfa var. Normal bir insanın normal koşullar altında böyle bir şey yapması mümkün değil. Çaresiz çoğumuz Adderall, Ritalin gibi haplara koşuyor, onlarda derman arıyorduk. Öğrencilerin birçoğu özellikle sınav zamanlarında bu tür uyarıcı özelliğe sahip ilaçlara başvururlar. Metilfenidatlı Ritalin, amfetamin içeren Adderal veya Concerta bunların en bilinenleridir. Normal koşullarda bu ilaçlar dikkat eksikliğine bağlı hiperaktivite bozukluğu olan hastalara yazılıyor. Öğrencilerin Adderall gibi uyarıcı ilaçları kullanmalarının en büyük nedeni ya notlarını artırmak için verimli çalışmak oluyor. Bu ilaçları içen kişilerin odaklanma becerileri kesinlikle artıyor. Ancak sağlıklı insanlarda bilişsel işlevleri geliştirip geliştirmediği biraz meçhul. Bir konuya odaklanmak onu kolayca anlamayı ve akılda tutmayı kolaylaştırır. Odaklanmak güzel ama bilişsel kapasitenizin üstündeki problemler için size bir faydası olmaz. Kısacası, Adderall gibi ilaçlar sizi daha zeki yapmaz, sadece odaklanmanızı kolaylaştırır. Tabii onun da acı bir faturası vardır. Bu tip ilaçlar bir de plasebo etkisi yaratabilir. Kendisini daha zeki yapacağını düşündüğü ilaçları alan kişilerin özgüveni artar. Bu yüzden daha iyi bilişsel performans gösterebilirler. Adderall ve Plasebo Etkisi 13 sağlıklı üniversite öğrencisi üzerinde yapılan bir deneyden bahsedelim. Öğrenciler 2 farklı bilişsel performans testine sokuluyorlar. Birine girerken 30 mg Adderall alıyorlar, diğerinde de plasebo hapı yutuyorlar. Tabii iki hapın içeriği de kendilerine söylenmiyor. Oturumlar bittikten sonra öğrencilerin bilişsel işlevleri inceleniyor ve karşılaştırılıyor. Bunların içinde çalışma hafızası, dil becerileri, idari işlevler, okuma yetkinliği ve dikkat yer alıyor. Öğrencilerden kendi kendilerini değerlendirmeleri de isteniyor. Test esnasında kendilerini ne kadar iyi hissettikleri ve tahmini başarı düzeyleri soruldu. Sonuçlar masaya yatırıldığında dil ve okuma becerileri konusunda Adderall ile plasebo arasında anlamlı bir fark bulunmuyor. Uyarıcı ilaç almanız okuma ve dil becerilerinizi geliştirmiyor. Adderall'ın asıl etkili olduğu alan araştırmacıların da tahmin ettiği üzere dikkat oluyor. Bu ilaçların dikkati artırdığı artık herkes tarafından bilinen bir gerçektir. Plasebonun önde olduğu tek yer ise bir sayı dizisinin hatırlanması oldu. Çalışma hafızasını ölçen bu testte Adderall öğrencilerin performansını düşürdü. Öğrenciler gerçek ilacı aldıklarında yaşadıkları değişime bakarak bunu anladılar. Adderall vücuda girdikten sonra yaklaşık 90 dk içinde etkisini tam anlamıyla gösteriyordu. Ancak katılımcılar ilacın bilişsel işlevlerini artırdığını reddettiler ve bu duruma inanmadılar. Dikkat Eksikliği Tedavisi Nasıl Olmalı ve Nelere Dikkat Edilmeli? DEHB Hastası Olmayanlar Adderall Kullanmamalı Araştırmayı yürütenler DEHB hastası olmayan kişilerde Adderall kullanımının kişiyi daha iyi hissettirebileceğini söylüyor. Ancak motivasyonunuzun artması zekanızın da artacağı anlamına gelmiyor. Yukarıdaki sonuçlarda da gördüğümüz üzere dikkat haricindeki bilişsel işlevlerde Adderall hiçbir etki göstermiyor. Hatta bazı alanlarda uyarıcı ilaçlar becerilerinizi kısıtlıyorlar. Tabii bir de durumun metabolik kısmı var, şimdi oraya geliyoruz. Adderall Nedir? Adderall içinde amfetamin ve dekstroamfetamin içeren bir ilaçtır. Bu maddeler beyinde hiperaktivite ve dürtü kontrolüyle ilgili kimyasal maddeleri etkiliyor. Böylece merkezi sinir sistemini uyarılıyor. Bunlar temel olarak DEHB ve narkolepsi tedavisinde kullanılır. Yukarıda bahsettiğimiz gibi çok farklı amaçlar için de kullanılabilir. Adderall alışkanlık yapabilen bir ilaçtır. Bu yüzden dikkatli kullanmak gereklidir. Ayrıca başka ilaçlarla ve maddelerle etkileşebilir. Örneğin alkol kullanımı veya bazı bitki çayları bu tür ilaçlarla etkileşime girip istenmeyen sonuçlara neden olabilir. Merkezi sinir sistemini etkileyen ilaçların çok sayıda metabolik yan etkileri vardır. Felç, kalp krizi, tansiyonun bir anda çıkması gibi ciddi sonuçlara yol açabilir. Dikkat Edilecek Noktalar Eğer depresyon gibi bir zihinsel rahatsızlığınız varsa Adderall'ı kullanırken çok dikkatli olmalısınız. Beyin kimyası çok hassas bir dengede durur. En ufak bir müdahale çok ciddi sorunlara neden olabilir. Psikoz hastalarında metilfetamin kullanımı hastalığın daha da şiddetlenmesine yol açar. Sadece zihinsel rahatsızlıklar değil, kalp damar rahatsızlıkları da uyarıcı ilaçların etki alanına giriyor. İlaç kullanan kişilerde parmaklarda uyuşukluk, ağrı ve rengin solması görülen yan etkilerdendir. İlacı kullanırken şu belirtilerden bazılarıyla karşılaşırsanız mutlaka doktora gidin. Kalp sorunları, göğüs ağrısı, nefes darlığı, davranışsal sorunlar, doktor müdahalesi gerektirebilir. Bunun haricinde psikoz işaretleri, hayali şeyler görmek veya duymak da önemlidir. Kalp hastalığı, yüksek tansiyonu olan hastaların Adderall kullanması tavsiye edilmez. Bazı ilaçlar amfetamin ile etkileşime girerek serotonin sendromu adlı bir medikal duruma yol açar. Doktorunuza ilaç yazdırırken kullandığınız bütün ilaçları söylemelisiniz. Opioid hapları, bitkisel takviyeler, antidepresan kullanıp kullanmadığınızı mutlaka söyleyin. İlaçları kullandıktan sonra beklenmedik şeyler yaşarsanız yine en kısa zamanda doktorunuzu arayın. Ayrıca ailenizde kalp damar hastalığı olan, tansiyon hastası varsa bunu önceden söyleyin. Ailede depresyon gibi bir zihinsel rahatsızlık varsa doktorunuzun bunu bilmesi gerekir. Adderall Nasıl Kullanılmalı? Kullandığınız bütün ilaçları doktorunuz nasıl dediyse öyle kullanın. Doktorunuzun talimatları dışında ilaç prospektüsleri de yardımcı olabilir. Doktorlar bazen ilacın dozunu değiştirebilirler. Önerilen dozun altında veya üstünde sakın kullanmayın. Beyin yapısını hedef alan ilaçların olması gerekenden az veya çok kullanılması ciddi sorunlara neden olabilir.


Adenozin Reseptörleri ve Kahvenin Uyarıcı Etkisi Kahve uykunuzu kaçırıyor mu? Kimileri bir bardak kahve içtiğinde sabaha kadar uyuyamaz, kimisi de bir tanker içse mışıl mışıl uyur. Bu nasıl oluyor? Tamam açıklıyoruz, her şey zamana ve sizin kafeine karşı ne kadar hassas olduğunuza bağlı. Gelin şu işin moleküler mekanizmasına inelim. Kahve içerdiği kafein molekülü ile bir uyaran olma özelliği taşır ve uykunuzu kaçırabilir. Ancak 20 dk.lık bir kısa uykunun hemen öncesinde alındığında tam ters etki yapar. Bu duruma kahve uykusu denir ve kahvenin etkisini en yüksek seviyeye çıkarak uyku sonrası uyanıklık durumunu daha fazla arttırır. Adenozin Reseptörleri Kafeinin uykuyu açma ve vücudu zinde tutma mekanizması beyindeki adenozin reseptörleri üzerinden olur. Kafein ve adenozin molekülleri adenozin reseptörlerine bağlanmak için birbirleriyle yarışırlar. Vücudun bir yan ürünü olan adenozin, kendi reseptörlerine bağlandığında vücutta yorgunluk ve uyuşukluk hissi baş gösterir. Adenozin yerine kafein bu reseptörlere bağlandığında hem reseptörü işgal eder hem de adenozin gibi olmadığından hücre içi sinyal tepkimelerini başlatmaz. Böylece uyuşukluk hissi oluşmaz. İşte kahvenin uyarıcı etkisi buradan kaynaklanır. Şimdi bunu enerjimizi tazelemek için nasıl kullanabileceğimize bir bakalım. Uyku adenozin moleküllerini temizlediğinden kısa bir uyku sonrası reseptörler boş kalacaktır. Sizin içtiğiniz kahve ve aldığınız kafein molekülleri de yaklaşık bir 15 dakika sonra beyne ulaşacağından tam uyanmaya yakın bütün adenozin reseptörleri bloke olur. Böylece kahvenin uyarıcı etkisini en yüksek seviyede hissedebilirsiniz. Saygın bilim dergileri olan Psychophysiology ve Clinical Neurophysiology'de yayınlanan araştırmalar 20 dakikalık bir şekerleme ile kahvenin etkisini birleştiren kişilerin yaptıkları işlerde çok daha az hata yaptıklarını belirtiyor. Ayrıca bu kişilerin hafızaları da çok iyi çalışıyor. Sadece 20 Dakika Yapmanız gereken tek şey bir bardak kahve içip 15-20 dakika güzelce uyumak. Aslına bakarsanız bulunduğunuz yerde kolunuzun üstüne yatıp yarı uyumak bile yeterli olacaktır. Sadece abartmayın. Çok fazla uyumak sizi derin uyku evresine sokabileceğinden sersemleştirebilir ve uyanma zorluğu yaşayabilirsiniz. Bununla ilgili kısa uykular infografiğimize bakabilirsiniz. Şimdi kahvemizi hazırlama işine dönelim. Gün içinde yorgun düşüp enerjinizi tazelemek istiyorsanız uyumanız şart değil, kaliteli bir kahve de yalnız başına iş görebilir. 2006 yılında yapılan bir araştırma bu konuda kahve hazırlama yönteminin önemli olduğunu söylüyor. Araştırmacılar bir bardak suya eklenecek kahve çekirdeği miktarının etkisini incelediler. Ayrıca kahve ne kadar demlenmeli? Tüm analizlerin sonucunda ekip su miktarı arttıkça kahve çekirdeklerinin daha fazla sıcak su molekülüyle etkileşime geçtiğini buldu. Bunun anlamı daha fazla kafein molekülü açığa çıkıyordu.


Adenozin Adenozin vücudun tüm hücrelerinde bulunan temel enerji deposu adenozin trifosfatı ve DNA'nın yapısını oluşturan pürin bazdır. ATP'nin etkinleşmemiş hali olan ADP ve hücre içinde ikincil haberci molekül cAMP'nin yapısında da bulunur. Hücre içi metabolik olaylarda doğrudan çok büyük etkisi vardır. Hücresel faaliyette 2 ADP molekülünden ATP'nin oluşması sırasında bir adenozin molekülü serbest hale geldikten sonra hücre dışına çıkarılır. Nöronlarda da görülen bu adenozinin hüre dışına taşınması çok fazla olursa patolojik bir vakaya neden olabilir. Hücre zarları üstünde farklı reseptörler üzerinde etkinliğe sahiptir. A1 ve A3 reseptörlerine bağlandığında inhibitör etki gösterirken, A2a ve A2b reseptörlerine bağlandığında aktifleştirici etki gösterir. Kalp hücrelerinde kalp atışını düzenleyen pacemaker hücrelerindeki A1 reseptörlerine bağlanarak kalp atışlarını yavaşlatabilir. Özellikle iskemi ve hipoksi yaşayan hastalarda bu durum koruyucu bir etki gösterir.


Adrenalin Hormonu Nedir, Hangi Görevleri Vardır? Adrenalin beyin ve vücutta görev yapan çok önemli bir hormon ve nörotransmitterdir. Bazı kaynaklarda ismi epinefrin olarak da geçer. Adrenalin vücutta böbreküstü bezlerinden beyinde ise beyin sapı civarında bazı nöronlardan salgılanır. Vücudun harekete geçirilmesinde çok önemli bir hormondur. Savaş ya da kaç davranışının ortaya çıkmasını, kalp atışlarının hızlanmasını ve kan şekerinin yükselmesini sağlar. Kasların kasılması ve enerji harcaması gereken ortamı hazırlar. Vücutta doğal olarak üretilirken dışarıdan ilaç olarak da verilebilir. Belki filmlerde izlemişsinizdir, kalp krizi gibi durumlarda hastaya hemen koca bir iğne yapılır. İşte o kalbi harekete geçirmesi için verilen adrenalindir. Bir de solunabilir adrenalin vardır. Astım hastalarında diğer tedavi seçenekleri işe yaramadığında adrenalinin bu formu uygulanabilir. İlaç olarak verildiğinde anksiyete, titreme ve terlemeye neden olabilir. Bazen taşikardi gibi kalp aritmilerin ortaya çıkmasına da yol açabilir. Sempatik Sinir Sistemindeki Görevleri Vücutta dolaşan adrenalinin %90'ı böbreküstü bezlerinde üretilir. Bu bezlerin alınması durumunda adrenalin seviyesinin çok azaldığı görülmüştür. Adrenalin sempatik sinir sisteminde çok sayıda kas ve nöronu etkiler. Etkilerini alfa ve beta reseptörleri üzerinden gerçekleştirir. Adrenaline yanıt veren hücrelere adrenerjik denir. Adrenerjik nöron ifadesini belki görmüşsünüzdür. Ancak şunu unutmayın, sempatik sinir sistemindeki nöronların çoğu adrenaline değil, noradrenaline yanıt verirler. Adrenalin salgısının artacağı bir örnek ile öğrendiklerimizi pekiştirelim. Akşam 8'de havanın kararmaya başladığı bir vakitte yolda yalnız yürüyorsunuz. 100 metre ileriden bir köpeğin size doğru koştuğunu farkettiniz. Farkettiğiniz anda köpeği bir tehdit olarak algılayıp adrenalin salınımını başlatabilirsiniz. Kaslarınız kaçmak veya savaşmak için kasılır. Kan şekeriniz yükselerek hücrelerinizin daha fazla beslenmesi sağlanır. Kalp atışı hızlanarak vücudun oksijen ihtiyacı karşılanır. Sonra köpek size yaklaşırken bir anda yolu değiştirdi ve tehlike geçti. Hormonlar yavaş etki gösteren moleküller olduğu için kalp atışlarınız hemen normale dönmez. Bunun sebebi adrenalin gibi hormonlar hücre içi sinyal mekanizmasını G-coupled proteinler üzerinden etkilemesidir. Eğer sadece iyon kanallarını etkiliyor olsaydı, etki çok daha çabuk kaybolurdu. Adrenalin Ne Zaman Salgılanır? Vücutta adrenalin salgılanmasını tetikleyecek etkenlerden biri egzersiz ve spordur. Ancak adrenalinin salgılanması için kalp atışlarının biraz hızlanması gerekir. Kaslarınız biraz zorlanmaya başladığında vücut işinizi kolaylaştırmak için hormonları devreye sokar. Karaciğerdeki kan akışı biraz azaltılır ve kan daha ihtiyaç duyulan alanlara yönlendirilir. Adrenalinin salgılanması ile kas hücrelerinin kullanması için kana daha fazla glikoz veriliyor. Nefes alıp vermeyi kolaylaştırmak için akciğer bronşları genişliyor. Araştırmalar astım hastalarındaki bronş daralmasının adrenalin verilmesi ile tersine döndüğünü gösteriyor. Adrenalinin beyin ve vücuttaki miktarını artıracak ikinci etken stres ve korkudur. Bu konu ile ilgili sayısız deney yapılmıştır. Bir çalışmada bir gruba adrenalin verilir, diğer gruba hiçbir şey verilmez. Enjeksiyon sonrasında her iki gruba da film izletilir. Vücuduna adrenalin verilen katılımcıların kontrol grubuna göre filmlerde daha fazla olumsuz yüz ifadesi takındığı görülmüştür. Adrenalin miktarı arttıkça hissedilen olumsuz duygunun da arttığı görülmüştür. Adrenalin ile korku arasında çok açık bir bağlantı vardır. Hafızadaki Rolü Korku filmlerinde duyguları uyaran olayların belleğe kaydedilmesinde de adrenalinin rolü olduğu görülmüştür. Adrenalin gibi adrenerjik hormonlar insanlarda uzun süreli belleği geliştiriyor. Gün içinde çok sayıda şeyi beynimize alıyoruz ve uykumuzda gereksiz olanları siliyoruz. Beynin bu bilgi filtre sistemi sayesinde bellek sadece önemli olanları kayda alıyor. Hangi olayların önemli olduğuna nasıl karar veriyor? Bu noktada serotonin, adrenalin gibi hormonlar bizi duygusal olarak uyaran olayları, bilgileri etiketliyor. Bu bilgiler uykumuzda pekiştiriliyor ve uzun süreli belleğe alınıyor. Ayrıca adrenalinin uzun süreli stres uyumunda ve duygusal bellek kodlamada da rolleri vardır. Travma sonrası stres bozukluğu gibi patolojik durumlarda uyarılma ve korku belleğini harekete geçirebilir. Şimdiye kadar yapılan hayvan ve insan deneyleri adrenalinin bellek üzerinde güçlü bir etkisi olduğunu ortaya çıkardı. Öğrenme süreci esnasında veya sonrasında katılımcılara adrenalinin verilmesi bilginin kodlanmasını kolaylaştırdı. Araştırmacılar bilginin kodlanması sürecinde adrenoseptörlerin görev aldığını buldu. Adrenalinin kan beyin bariyerini geçme gibi bir yeteneği olmadığından çevresel sinir sisteminde adrenoseptörler aracılığıyla etkisini kısmen gösterebilir. Adrenalin Nasıl Çalışır? Böbreküstü bezlerinde üretildikten sonra adrenalinin kana karışıp, hedef organlara gitmesi gerekir. Neredeyse her organda reseptörleri bulunan bu hormon doku tipine göre farklı işlevlere sahiptir. Örneğin, astım hastalarına verildiğinden bahsettik. Solunum yolu etrafındaki kasları gevşetme özelliğine sahiptir. Ancak küçük damarlar olan arteriollerin çoğunun etrafındaki kasların kasılmasını sağlar. Hormon aynı olsa bile reseptörler farklıdır. Anahtarınız aynı ama kapılar farklı. Her kapı farklı bir eve çıkıyor.


Ağız Yaraları Neden Daha Hızlı İyileşir? Ağzınızın içinde ortaya çıkan bir apse veya başka bir yara sizin için çok can sıkıcı olabilir. Bir şeyler yiyip içerken sürekli insanı rahatsız eder. Neyse ki ağız yaraları vücudumuzun diğer bölgelerindeki yaralara göre daha hızlı iyileşiyor. Ama neden? Çok basit bir konu gibi görünüyor ama çok uzun süredir ağız yaraları neden diğer yaralardan hızlı iyileşiyor bilmiyorduk. Kağıt kesikleri, diz çürükleri ve benzeri yaralar en az bir hafta boyunca iyileşmez. Ameliyat gibi büyük vakalardan dolayı açılan yaraların iyileşmesi ise haftalar sonrasını bulabilir. Ancak ağız yaraları diğer yaralardan çok daha hızlı iyileşebiliyor. Araştırmacılar şimdi bu hızlı iyileşmenin sırrını çözdü. Ağzımızda bir yara olduğu zaman ağız hücrelerindeki genetik faaliyetin düzenleyicileri mesai yapıyor ve yarayı iyileştirmek için var gücüyle çalışıyor. SOX2, PITX1, PITX2 ve PAX9 gibi düzenleyiciler ağızdaki keratinosit adlı hücrelerde etkin bir şekilde çalışıyorlar. Ancak bu genler vücudumuzun diğer bölgelerindeki hücrelerde pek etkin değildir. Düzenleyici genler bir yerde yara oluşmasından dolayı ortaya çıkan inflamasyonu engellerler. Bunun yanında yaranın kapanmasını ve hücrelerin yaralı bölgeye hareketini sağlayacak moleküler programları başlatırlar. Başta basit bir şey gibi görünüyordu ama ağızdaki yaraların kapanması için çok çaba sarfediliyor. İleri Okuma: Yaraları İyileştirecek Bir Örümcek İpeği Üretildi Ağız Yaraları ve Düzenleyici Genler Amerika'da California Üniversitesi ve Ulusal Sağlık Enstitüsü'nde çalışan bilim insanları bulgularını dünyanın en itibarlı dergilerinden biri olan Science Translational Medicine'da yayınladılar. Ağız yaraları hepimiz için ciddi sorunlar yaratabiliyor. Bu bölgedeki hücrelerin davranışlarını çözmek ve yaraları nasıl daha hızlı iyileştirdiklerini öğrenmek birçok tedavinin de önünü açıyor. Eğer ağız yaraları SOX2, PITX1, PITX2 ve PAX9 gibi düzenleyiciler sayesinde daha hızlı iyileşiyorsa vücudun diğer bölgelerinde bu genleri harekete geçirerek bütün yaraları hızlı iyileştirebiliriz. Ancak burada dikkat edilmesi gereken çok önemli bir konu var. Gen düzenleyicileri bir organizmada çok sayıda biyolojik işleve sahiptir. Bu genlerin çalışma mekanizması tam olarak aydınlatılmalı ve yan etki görülmeden yaraları daha hızlı iyileştirmenin yolları aranmalıdır. İleri Okuma: Ejder Kanı İle Yaraların İyileşmesi Hızlandırılabilir Gelelim araştırmanın nasıl yapıldığına. Ekip 30 katılımcının ağız ve üst kol bölgesinde küçük kesikler açtılar. Ağız yaraları, üst koldaki yaralardan üç kat daha hızlı iyileşme gösterdi! Koldaki kesikler günde 0.1 mm'den az kapanırken ağız yaraları günde yaklaşık 0.3 mm kapanıyor. Bir sonraki aşamada araştırmacılar çeşitli genleri susturarak yaraların kapanma hızını ölçmeye başladı. Laboratuvarda yetiştirilen keratinositlerde PITX1 ve SOX2 genlerini susturduklarında hücre hareketini sağlayan genlerin faaliyetinde değişme gözlendi. Fareler üstünde yapılan çalışmalarda SOX2 transkripsiyon faktörünün miktarını artırdıklarında yaraların iyileşme süresi 9 günden neredeyse 3 güne düştü. Kesiklerin iyileşme süresinde çok ciddi bir azalma var. İleri Okuma: Yara İzlerini Tamamen İyileştirmenin Yolu Bulundu Etkili Teknikler Geliştirmeliyiz


Ağlamanın Faydalarını Bilseydiniz Yine de Ağlamaktan Bu Kadar Çekinir Miydiniz? Bebekken çok kolay ağlayabilir, duygularımızı çok rahat ifade edebilirdik. Yargılanma ya da eleştirilme korkumuz yoktu çünkü. Büyüdükçe duygularımızdan kaçmaya hatta onları bastırmaya başladık. Toplum içinde ağlamak zayıflık olarak görüldüğü için sadece dış dünyaya karşı değil kendi içimizde de taştan duvarlar ördük. Gardını sürekli yüksek tutmanın gerekliliğini her gün defalarca hatırlattık kendimize. Bu gerçeklikle yaşamak en çok da erkeklerin payına düştü. Erkek adam ağlamaz! sözünü bilirsiniz. Yazılı olmayan bir kural niteliği taşır bu söz. Neredeyse bütün erkekler bu kurala harfiyen uymak için and içmiş gibidir. Gözyaşlarını dışarı akıtmamak için kendi benlikleriyle amansız bir mücadele verirler. Aksi durumlarda başkalarının gözünde küçük duruma düşeceklerine inanırlar. Duygusal açıdan dayanıklı olmadıkları yönünde bir hisse kapılırlar. Çocukluktan gelen bu öğreti, aslında büyük bir yanılgıdır. Ağlamak da duyguları ifade etmenin oldukça doğal yollarından biridir. Bir zayıflık göstergesi değildir hatta oldukça sağlıklı bir eylemdir. Doğada fiziksel acı duyabildiği için ağlayan başka canlı türleri olsa da duygusal yoğunluk nedeniyle ağlamak tamamen insana özgüdür, insana verilmiş en güzel hediyelerden biridir. Yine de aksini düşünenlerin çoğunlukta olduğu bir toplumda yaşadığımızın farkındayım. Bu yazıyı onları bir nebze de olsa ikna edebilmek için yazıyorum... Pandemi Sürecinde Her Zamankinden Daha Çok Ağladığınızı Fark Ettiniz Mi? 2020 ve 2021 yılları, sıkça gözyaşı döktüğümüz zamanlar olarak hafızalarımızdaki yerini aldı. Daha önceki senelere göre daha fazla ağladığımız bilimsel olarak da kanıtlandı: Amerika'da kadınlar ayda ortalama 3.5 kez ağlarken, erkeklerde bu sayı 1.9 olarak kayıtlara geçti. Bu artışın en büyük nedenlerinden biri, hiç kuşkusuz Covid-19 nedeniyle yaşanan can kayıpları oldu. Ülkemizde sadece bugün yaklaşık bir uçak dolusu insan, virüse bağlı olarak gelişen komplikasyonlar yüzünden hayatını kaybetti. Aralarında belki sizin de anneniz, babanız, yakınlarınız, arkadaşlarınız var. Belki de şu an derin bir yas döneminin içindesiniz. Böyle anlarda duygularınızın yüzeye daha yakın olması hiç şaşırtıcı değil. Önceden ağlamaya meyilli biri değilken artık kendinizi kolayca ağlarken buluyor olabilirsiniz. Pandemiyle birlikte böylesine belirgin duygudurum ve davranış değişikliklerinin yaşanması zaten beklenen bir durumdu. Duygularını toplum içinde göstermenin, bunu gizleyememenin yeni normalimiz haline gelmiş olabileceği söyleniyor. Erkekler Neden Daha Az Ağlar? Marvin Gaye'nin I Heard it Through the Grapevine isimli ünlü şarkısında şu sözler yer alıyor: Bir erkeğin ağlamaması gerektiğini biliyorum ama gözyaşlarımı içimde tutamıyorum. Bu cümle, erkeklerin duygularını ifade etmekle ilgili dilemmasını kısa ve öz bir şekilde anlatıyor. Toplumun çoğunluğu tarafından kabul gören erkeklik normlarına göre, erkek dediğin kaba ve duygusuz olmalıdır. Ağlamak, kadınlara yakışan, erkeklikle bağdaşmayan bir eylemdir. Ağlayan erkeklerin gerçek dünyada kendine sağlam bir yer edinmesi mümkün değildir. Erkekler, küçük yaşlardan itibaren bu tarz söylemlere maruz kalarak büyürler. Erkek adam ağlamaz, Kız gibi ağlama, Adam gibi davran gibi klişe sözleri duymayan erkek yok gibidir. Erkeklere belirli bir davranış çerçevesi çizen, etiketler yapıştıran ifadeler, onların duygusal gelişimlerine zarar vermekle kalmayıp öz değer algısını da önemli ölçüde tahrip eder. Neticede hissetmekten/hislerini ifade etmekten korkan, aynadaki görüntüsünden utanan çocuklar çıkar ortaya. Bu çocuklar, büyüdüklerinde duygularını içlerine gömebilir, sevdikleri insanlarla bile duygusal bağ kurmaktan kaçabilirler. Duygusal açıdan yaşadıkları yoksunluk hissi, onları alkol ve sigara kullanımına hatta intihara bile meyilli hale getirebilir. 25-34 yaşlarındaki erkeklerde intihar oranları, aynı yaştaki kadınlardan dört kat daha yüksektir. Bu nedenle pek çok erkeğin, duygularıyla iletişim kurma becerisi kazanması gerekiyor. Uzun süredir içlerinde bir yerlere hapsettikleri üzüntü, keder ve yas gibi duygularla yeniden temasa geçmeyi öğrenmeleri büyük önem arz ediyor. Uzmanlar, böylesi bir eğitimin erken yaşlarda başlaması gerektiğini dile getiriyor. Çocukların evde ailesiyle ifade edilmesi zor duygular hakkında konuşmaları, ihtiyaç duydukları zaman açıkça ağlayabilmeleri hayati önem taşıyor. Ünlü Psikanalist Sigmund Freud, hemen hemen bütün psikolojik rahatsızlıkların temelinde bastırılmış duyguların, düşüncelerin ve arzuların yattığının altını çiziyor ve şöyle devam ediyor: İfade edilmemiş duygular asla ölmez, sadece diri diri gömülür ve sonradan daha korkunç şekillerde tezahür ederler. Ağlamak, Fiziksel ve Psikolojik Sağlığa İyi Geliyor! Ağlamanın tıbbi faydaları Klasik Antik Çağ'dan beri biliniyor. Antik Yunan ve Romalı filozoflar ile doktorlar, ağlamanın stresten ve duygusal acıdan kurtulmada bir nevi müshil ilacı vazifesi gördüğünü söylediler. Günümüzde ise ağlamanın altında yatan fizyolojik mekanizmalar üzerinde konuşuluyor. Psikologlar, düzenli olarak ağlamanın iyileştirici gücüne vurgu yapıyor. Ağlamanın hayatınız üzerindeki etkisi, tıpkı anahtar-kilit ilişkisine benziyor. Bir film, bir müzik, bir anı ya da gündelik hayatın akışı içinde gerçekleşen herhangi bir olay, içinizde bir yerlere dokunmayı başarıyor ve ağlıyorsunuz. Böylece kendinizi dış dünyaya açma konusunda önemli bir adım atmış oluyorsunuz. Japonya'nın bazı şehirlerinde rui-katsu olarak adlandırılan ağlama klüpleri bulunuyor. Ağlama klüplerinde insanlar bir araya geliyor, birlikte acıklı filmler izliyor ve ağlıyorlar. Bu tür yerler, kişisel ya da kültürel nedenlerden dolayı duygularını bastırmak zorunda kalan kişilere güvenli bir ortam sunarak onları ağlama konusunda motive etmeyi amaçlıyor. Ağlamanın herkes tarafından kolaylıkla yapılabilecek bir eylem olduğunu uygulamalı olarak göstermeye çalışıyor. Bilim insanları, üç ayrı gözyaşı türünden bahsediyor: refleks gözyaşı, sürekli gözyaşı ve duygusal gözyaşı. İlk ikisi, %98 oranında sudan oluşur. Gözdeki toz ve kir kalıntılarını ortadan kaldırmaya, gözü sürekli nemli tutarak enfeksiyondan korumaya yarar. Duygusal gözyaşı, diğer gözyaşı türlerinden farklı olarak yüksek oranda stres hormonu içerir. Duygusal bir nedenden dolayı ağlamak, stres hormonlarının ve çeşitli toksinlerin vücuttan atılmasını sağlayarak stresi ortadan kaldırmaya yardımcı olur. Stres, kas-iskelet sistemi üzerindeki gerilimi artırır ve kaslarda spazma neden olur. Ağlamak, parasempatik sinir sistemini harekete geçirerek vücudun yeniden dengeye gelmesi için bir onarım süreci başlatır. Akıtılan gözyaşlarıyla birlikte vücut, oksitosin ve endorfin gibi kimyasal maddeler de salgılar. Bu maddelerin hem fiziksel hem de duygusal acıya iyi geldiği biliniyor. Psikologlara göre duygularınızı bastırmak ya da içinizde tutmak etkili bir baş etme yöntemi değildir. Dertlerini, kederlerini içinde yaşayanların bağışıklık sisteminin daha zayıf olduğu biliniyor. Ayrıca bu kişiler hem kalp damar hastalığı ve yüksek tansiyon gibi fiziksel hastalıklara hem de depresyon, anksiyete ve stres gibi mental problemlere önemli ölçüde yatkınlık gösteriyor. Ağlamak ise bunlara karşı emniyet supabımız...Ağlamak, insanların empati yeteneklerini geliştirirken yakın çevresiyle kurduğu ilişkileri de güçlendiriyor. Ağlamaktan çekinmeyen kişiler, ailesinden ve arkadaş çevresinden daha kolay yardım talep ediyor, dolayısıyla daha çok destek görüyorlar. TÜİK tarafından açıklanan hayat tabloları 2017-2019 sonuçlarına göre; doğuşta beklenen yaşam süresi, kadınlarda 81,3 yıl, erkeklerde 75,9 yıl oldu. Genel olarak kadınlar erkeklerden daha uzun süre yaşıyor. Bunun pek çok nedeni olabilir, tek bir nedene indirgeyemeyiz tabi. Peki ya erkekler daha az ağladıkları için daha az yaşıyorsa? Bunun da önemli bir parametre olabileceğini göz ardı etmemek gerekir. Ağlamak Ne Zaman Bir Sorun Teşkil Eder? Ağlamak da ağlayamamak da psikolojik bir soruna işaret ediyor olabilir. Çok sık ağlıyorsanız, ortada belli bir neden yokken ağlıyorsanız; ağlamak, kontrol edilemez bir hale geldiyse veya gündelik işlerinizi etkilemeye başladıysa bir doktora görünmenizde fayda var. Aynı şey ağlamak istiyor ama ağlayamıyorsanız da geçerli. Klinik depresyonun bazı tiplerinde bu durum görülebiliyor. Ağlamakta Zorlananlar İçin Minik Tavsiyeler Üzüntü, keder ve hayal kırıklığı gibi derin duyguların üstesinden gelmek zordur, öncelikle bu duyguların varlığını kabullenmek, onlarla yüzleşmek gerekir. Yok saymak bir çözüm yolu değildir. Ağlamak istiyorsanız ağlamalısınız, daha doğrusu bunun için kendinize izin vermelisiniz. Tıpkı mutluluk gibi acıyı da en saf en gerçek haliyle yaşamalısınız. Duygusal acı yüzünden akıtılan gözyaşları çoğu zaman depresyonla ilişkilendirilse de aslında bir iyileşme belirtisidir. Negatif duygulardan arınmak, dönüşümün, değişimin temelidir. Bu yüzden kendinize ağlamak için de zaman ayırın. Rahatça ağlayabildiğiniz, kendinizi güvende hissettiğiniz bir yer bulun ve doya doya ağlayın. Eğer gündelik yaşamda düzenli olarak ağlayabileceğiniz bir yer bulabilirseniz, ağlamanın fiziksel ve mental açıdan size sunduğu ödüllerin tadına varmanız daha kolay olacaktır. Üstelik bu sayede yargılanma ya da eleştirilme korkusu da yaşamazsınız. Anne/babalar, en çok da size sesleniyorum! Özellikle erkek çocuklarınıza ağlamanın oldukça normal bir davranış olduğunu küçük yaşlardan itibaren öğretin. Onları duygularını açıkça ifade etmeye teşvik edin. Bu konuda yapıcı bir tavır takınmanız, onların olumsuz sağlık davranışlarını azaltacak, daha dolu bir yaşam sürmelerini sağlayacaktır. Son olarak, eğer omuzlarınızda dünyanın yükünü taşıyormuş gibi hissediyorsanız, böyle anlarda yeteri kadar iyi ağlayabildiğiniz takdirde çözüme her zamankinden daha yakın olduğunuzu asla unutmayın.


Agorafobi İlk defa Rose adlı kadının kendini evine kapatmasıyla başladı. Amerika'da 1980 yılında korku Rose'u yıllarca evine kilitledi. Alışveriş yapmak için dışarıya çıkmayı düşündüğü zaman kollarına ve göğsüne ağrı giriyordu. Ateşi çıkıyordu ve terlemeye başlıyordu. Kalbi hızla atmaya, bacakları titremeye başlıyordu. Sokağa çıkma düşüncesinin bazen günler süren güçlü bir dehşete yol açtığını söylüyor. İki çocuk annesi, 39 yaşındaki bu kadın; milyonlarca Amerikalının yaşadığı ve agorafobi olarak bilinen halka açık alanlara çıkma korkusu yaşıyor. Agorafobi Nedir? Agorafobi, panik atak veya panik benzeri belirtilerden bağımsız olarak insanlardan kaçmanın zor veya utandırıcı olabileceği yerlerde ve durumlarda bulunma kaygısı ile karakterize edilir. Bu her yerde olabilir. Bazen açık alanlar, toplu taşıma araçları, bir alışveriş mağazası veya evin bahçesi olabilir. Önceden agorafobi, bir panik atak yaşamak veya panik benzeri belirtilerin aniden meydana gelmesi korkusundan kaynaklanıyor diye biliniyordu. Son DSM ve ICD kılavuzlarında bu ibare kaldırıldı. Artık panik durumundan tamamen ayrı olarak değerlendiriliyor. Bu fobiler ortaya çıktıktan sonra oldukça kalıcı hale gelir ve tedavi edilmediği sürece yıllarca devam edebilir. Bu tür fobilerin giderilmesinde bazı ilaçlar ve bilişsel davranışsal terapi kullanılıyor. Eğer müdahale edilmezse çok şiddetli vakalarda insanlar evinden dışarı çıkamaz hale gelebilirler. Agorafobinin temelinde genetik ve çevresel etkenlerin kombinasyonunun olduğu düşünülüyor. Bu rahatsızlık çoğu zaman ailede genetik olarak aktarılıyor ya da çok stresli durumların sonrasında çıkıyor. Örneğin bir kazada sevdiğiniz birini kaybetmek veya saldırıya uğramak gibi travmatik olaylar agorafobinin oluşmasına neden olabilir. Buna ek olarak ayrılık kaygısı, travma sonrası stres bozukluğu ve majör depresyon da agorafobinin görülmesine neden olabilir. Agorafobiden muzdarip kişilerde depresyon ve madde kullanma eğilimi daha yüksektir. Agorafobi Tedavisi Şimdiye kadar bilim insanları agorafobi için etkili, kesin bir tedavi yöntemi bulamadılar. Tedavi sürecinde kişilere yardımcı olmak amacıyla danışma ve bilişsel davranışçı terapi uygulanabiliyor. Agorafobi yetişkinlerin %1.7'sini etkiliyor ve kadınlar bu konuda biraz daha şanssızlar. Kadınların agorafobiye yakalanma oranı erkeklerin yaklaşık iki katı kadar yüksek. Rahatsızlık genelde 20'li yaşların başında başlıyor. İleri yaşlarda görülme sıklığı daha düşük. Çocuklarda ise nadiren görülüyor. Kaynak https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/agoraphobia/symptoms-causes/syc-20355987


Agrafi Agrafi sonradan oluşan bir nörolojik rahatsızlık olup, kişinin yazı ile iletişim kurmasını ve sözcükleri hecelemesini engeller. Çok sayıda nedeni olabilir ancak bilim insanları hala daha rahatsızlığın tam kaynağını belirleyemediler. Bu nörolojik hastalık yazı kabiliyetinin yanında pek çok beyin işlevini de etkiler çünkü yazı sadece bir motor hareket değil düşünme, görme, görsel konumsal hesap yapma gibi pek çok işlevin bir ortak sonucu olan bir faaliyettir. Bu da agrafinin temel kökenini bulmayı çok zorlaştırıyor. Alzheimer hastalarında da sık rastlanan bu rahatsızlık agrafinin nörodejenerasyonla da ilgili olabileceği ihtimalini ortaya çıkarıyor. Agrafi Diğer Dil Sorunlarıyla Bağlantılıdır Hastanın yazı yazma kabiliyetini kaybetmesi, bu rahatsızlığın diğer dil sorunlarıyla da ilişkisi olabileceğini gösteriyor. Örneğin agrafi hastalarının birçoğunda aleksi, afazi, disartri ve apraksi görülür. Agrafi hastalarının beyinleri incelendiğinde araştırmacılar hem dil hem de motor bölgelerin yazma ile olan bağlantısı hakkında çok şey öğrendiler. Maalesef agrafi doğrudan tedavi edilemiyor ama hastalar rehabilitasyonla eski yazma becerilerini kısmen de olsa kazanabiliyorlar. Tüm bu teknikler agrafinin türüne ve şiddetine göre değişiyor. İki Tür Agrafi Vardır: Merkezi ve Çevresel Agrafi, merkezi ve çevresel olmak üzere farklı kategorilere ayrılır. Merkezi agrafiler genellikle beynin dil alanlarını etkiler ve hecelemede zorluklara neden olur. Yani bir nevi hasta kekemelik yaşar. Bu durum günlük hayatta kişinin akıcı bir şekilde iletişim kurmasını zorlaştırır. Çevresel agrafiler genellikle motor ve görsel-konumsal becerileri hedef alarak kişinin yazma ile ilişkili el hareketlerini yapmasını güçleştirir. Merkezi agrafiler afazik olarak nitelendirilirken periferal türleri nonafazik olarak adlandırılır. Agrafinin geçmişi 14. yüzyılın ortalarına kadar uzanır ama 19. yüzyılın ikinci yarısına kadar bu rahatsızlığın tam olarak ne olduğu klinik açıdan anlaşılamamıştır. 20. yüzyılda inme geçiren hastaların beyin fizyolojileri incelendiğinde rahatsızlık daha fazla dikkat çekmiş ve araştırılmıştır. Agrafi Neden Olur?


AGRP Nöronları Diyet Sırasında Yağ Yakımını Önlüyor! Neden her diyet yaptığınızda kilo veremiyorsunuz? Bazı insanlar diyetlerine uydukları halde bir türlü kilo veremezler. Bu soruların cevabı anahtar beyin hücrelerinizde yatıyor olabilir. Anahtar beyin hücreleri, yiyecek kıt olduğunda kalori yakmamızı önlemek için bir tetik görevi görmektedir. İngiltere'de Cambridge Üniversitesi'nde Metabolik Araştırma Laboratuvarı'ndan Dr. Clemence Blouet Diyet sırasındaki kilo verme stratejileri çoğu insanda yetersiz olmaktadır, çünkü vücut bir termostat gibi çalışır, vücut yakılan kalori miktarını aldığımız kaloriye koyar. Daha az yemek yendiğinde, vücudumuz daha az kalori yakar, bu da kilo kaybetmeyi zorlaştırır. Beynin bu kalorili termostatı düzenlemesi gerektiğini biliyoruz, ancak kaloriyi yaktığımız yiyecek miktarını nasıl ayarladığını hala keşfedemedik dedi. AGRP Nöronları İştahı Belirliyor ELife açık erişim dergisinde yayınlanan araştırmalarda bir grup araştırmacı, vücudun düşük kalorili besin alımına uyum sağladığını ve farelerde kilo vermeyi sınırlayan yeni bir mekanizma olduğunu tanımladı. Fareler, insanlarla önemli biyolojik ve fizyolojik benzerlikleri taşır ve böylelikle vücudumuzun çalışma biçimini belirlemek iç yararlı bir modeldir. Araştırmacılar, hipotalamus olarak bilinen beyin bölgesinde bir grup nöronun rolünü test ettiler. Bu Agouti ile ilişkili Nöropeptid nöronları, iştahın düzenlenmesinde önemli rolleri ile bilinirler. Faaliyete geçtiklerinde yemek yememize neden olurlar, ancak tamamen inhibe edildiklerinde neredeyse anoreksiye yol açabilirler. Ekip, farelerde AGRP nöronlarını açık ve kapalı konuma getirmek için genetik bir hile ile, nöronların aktivitesini hızla tersine çevirebilecekleri şekilde kullandılar. Özel haznedeki farelerin enerji harcamalarını daha iyi ölçmek ve onlara gıda kullanılabilirliğinin farklı durumlarda enerji harcamasının bir temsili olan sıcaklıklarını uzaktan ölçmek için sondalar yerleştirdiler. Açlık Hücrelerin Kendi Kendilerini Yemesine Neden Oluyor Araştırmacılar, AGRP nöronlarının kilomuzu düzenleyen kalorik termostatı düzenlediğini farketti. Bulgular, nöronlar aktive edildiğinde bizi acıktırıp, yemek yemeğe yönlendirdiğini ortaya koyuyor. Ancak mevcut hiçbir yiyecek yokken, nöronlar yedek enerji için harekete geçer ve yaktığımız kalorilerin sayısını ve kilo kaybını sınırlarlar. Açlıkta otofaji adı verilen bir sürece giren nöronlar bu süreçte yaşamak için kendini organellerini yerler. Organellerinde ve sitoplamasında biriktirdiği yağ damlacıklarını dışarı verirler. Bu yağlar serbest yağ asidi adı verilen daha küçük parçalara bölünmekte ve gidip açlığı hissettiren AGRP ile ilgili ne kadar nöron varsa hepsini daha fazla uyarmakta ve bireyin yemeye saldırmasına neden olacaktır. Çalışmalara öncülük eden Dr. Blouet, bulguların, beyindeki bir grup nöronun iştah ve enerji tüketimini koordine ettiğini ve çevrede bulunan etkenlere bağlı olarak bir kaloriyi yakmak için açık kapayabildiğini belirtti. Eğer gıda mevcutsa, bizi yemeye ikna eder ve eğer besin yetersizse, vücudumuzu tasarruf moduna geçirerek yağ yakmamızı durdururlar. Bu mekanizma açlıkla baş edebilmemiz için evrimleşmiş olsa da günümüzde çoğu insan kilo vermek için diyet yaparken böyle bir durumla karşı karşıya kalmaktadır. Bu mekanizmayla vücudumuz kalorinin azalmasını telafi etmektedir. Araştırmanın ilk yazarı Dr. Luke Burke şunları eklemektedir: Bu çalışma, aşırı yorucu ve obezitenin azaltılmasına yardımcı olmak için gelecekte yeni veya geliştirilmiş tedavilerin tasarımında yardımcı olabilir. O ana kadar insanların kilo vermek için en iyi çözümü egzersiz ile birlikte kalori alımında ılımlı bir azalma olmalıdır.


AIDS AIDS HIV'in yol açtığı insanda bağışıklık sisteminin tamamen çökmesine neden olan bulaşıcı bir hastalıktır. AIDS'in türkçesi edinilmiş bağışıklık eksikliği sendromudur. HIV'in vücudu enfekte etmesinin ardından kişi uzunca bir süre hiçbir şey farketmeyebilir veya sadece nezle gibi belirtiler ile karşılaşabilir. Hastalığın ilerlemesi devam ettikçe bağışıklık sistemi üzerindeki baskı artar ve tüberküloz gibi ciddi enfeksiyonlar, hatta tümör bile görülebilir. Artık bağışıklık sistemi görevini yerine getirememeye başlamıştır. Vücuda her saniye giren binlerce patojen maddenin hepsi artık ciddi bir tehlike unsurudur. Sadece dış etkenler değil vücudun kendi içinde kanserleşme sürecine girmiş hücreler de T hücreleri tarafından denetlenmediği için kanserin ortaya çıkma riski çok artar. HIV'in yol açtığı enfeksiyonlar bu aşamaya geldiğinde hastalığa AIDS denir ve hastada sıklıkla kilo kabı görülür.


Akciğerler İçin Şaşırtıcı Yeni Bir Rol: Kan yapımı Erişkin bir insanda kan hücreleri kemik iliğinde üretilir. Embriyonik hayatın ilk birkaç haftasında kan hücrelerinin yapım yeri vitellus kesesidir. Gebeliğin ilk üç aylık döneminde ise kan hücreleri karaciğer ve dalakta üretilmeye başlanır ve artık gebeliğin son ayı ile doğumdan sonra ise kan hücreleri tümüyle kemik iliğinde yapılır. Diye biliyorduk! Şimdi ise yeni ve oldukça ilginç bir araştırma akciğerlerde kan yapımının gerçekleştiğini gözler önüne seriyor! Şimdi araştırmayı inceleme zamanı. San Francisco'da ki bilim insanları, canlı fare akciğerinde video mikroskobu kullanarak akciğerlerin kan üretiminde daha önce fark edilmemiş bir rol oynadığını ortaya koydular. 22 Mart 2017'de Nature'da çevrimiçi olarak yayınlanan araştırmada, araştırmacılar farelerin akciğerlerinin dolaşımında kanamaları durduran ve pıhtılaşma için gerekli olan trombositlerin yarısından fazlasını ürettiğini buldular. Başka bir sürpriz bulguda, daha önce kan üretiminin ana alanı olduğu düşünülen kemik iliğinin kök hücreleri tükendiğinde, kan üretimini geri yükleyebilen kan kök hücrelerinin önceden bilinmeyen bir havuzunun akciğerlerde olduğu idi. Pulmonolog Mark R. Looney,Bu bulgu kesinlikle akciğerlerin sadece solunum için değil, aynı zamanda kanın önemli özelliklerini oluşturan ve kemik iliğinin önemli bir ortağı olan bir yapı olduğunu dile getiriyor ve Farelerin akciğerlerinde gözlemlediklerimiz, insanlarda da akciğerin kan oluşumunda önemli bir rol oynayabileceğini kuvvetle ileri sürüyor. diye ekliyor. Bulgular, milyonlarca hastayı etkileyen, tehlikeli ve kontrolsüz kanama riskini artıran düşük trombosit sayılarının olduğu hastalıkları anlamada önemli etkilere sahip olabilir. Bulgular ayrıca, akciğerlerde bulunan kan kök hücrelerinin, akciğer nakillerinin alıcılarını nasıl etkileyebileceği konusunda soruları da ortaya çıkarıyor. Fare akciğerleri saatte 10 milyondan fazla trombosit üretiyor: Canlı Görüntüleme Çalışmaları Yeni çalışma, patoloji profesörü Looney ve eş yazar Matthew F. Krummel tarafından geliştirilen, iki fotonlu intravital adı verilen görüntüleme tekniğinin geliştirilmesi ile mümkün oldu. Bu görüntüleme tekniği, araştırmacıların yaşayan bir fare akciğerinin minik damarlarındaki hücrelerin tek tek davranışlarını görselleştirmek gibi son derece hassas bir görevi yerine getirmelerini sağladı. Looney ve ekibi bu tekniği trombositlerin, megakaryosit olarak adlandırılan ve trombosit üreten hücrelerin şaşırtıcı derecede büyük bir popülasyonunu fark ettiklerinde farelerin akciğerlerindeki trombositlerinin parlak yeşil flüoresan yayınlayacak şekilde tasarlanmış bir fare soyunu kullanarak bağışıklık sistemi ve dolaşımdaki trombositler arasındaki etkileşimleri incelemek için kullandılar. Megakaryositler daha önce akciğerde görüldüğü halde, esasen kemik iliğinde trombositleri ürettikleri düşünülüyordu. Araştırmacılar; Akciğerde yaşayan bu büyük megakaryosit popülasyonunu keşfettiğimizde bunu takip etmek zorunda olduğumuzun farkına vardık dedi. Daha detaylı görüntülemeler ile, akciğer damarlarında saatte 10 milyondan fazla trombosit üreten megakaryositlerin varlığı ortaya çıktı; araştırmacıların uzun süredir varsaydığı gibi, bir farenin toplam trombosit üretiminin yarısından fazlasının kemik iliğinde değil de akciğerde gerçekleştiğini düşünüyorlardı. Video mikroskop tekniği deneyleri, daha önce gözden kaçan megakaryosit öncü hücreler ve akciğer damarlarının dışında sessizce bekleyen kan kök hücrelerinin fare akciğerlerindeki varlığını yaklaşık 1 milyon olarak tanımladılar. Akciğerde Yeni Keşfedilen Kan Kök Hücreleri Hasar Görmüş Kemik İliğini Onarabilir Akciğerdeki megakaryositlerin ve kan kök hücrelerinin keşfi, bu hücrelerin akciğer ve kemik iliği arasında ileri ve geri hareketleri hakkında sorular ortaya çıkardı. Bu soruları ele almak için, araştırmacılar bir akciğer nakli çalışması örneği hazırladılar. İlk olarak ekip; normal donör farelerdeki akciğerleri, flüoresan megakaryositleri olan alıcı farelere nakletti ve alıcı farelerdeki floresan megakaryositlerin akciğerlerin damarlarında artmaya başladığını buldu. Bu, trombosit üreten megakaryositlerin akciğere kemik iliğinden geldiğini düşündürdü. Araştırma baş yazarı: Megakaryositlerin kemik iliğinden akciğerlere kadar tüm yol boyunca trombosit elde etmeyi etkilediği büyüleyici dedi. Akciğerin, kanın mekanik kuvveti veya belki de henüz bilmediğimiz bazı moleküler işaretlerden dolayı trombosit üretimi için ideal bir biyoreaktör olması mümkündür. Başka bir deneyde araştırmacılar akciğerleri, floresan megakaryosit progenitör hücreleri ile düşük trombosit sayısına sahip mutant farelere nakletti. Nakil yapılan farelerde, normal seviyeleri hızla eski haline getiren trombosit üretimi gerçekleşti; bu gözlem birkaç ay boyunca devam etti. Araştırmacılar, bu nakledilen akciğerlerde yerleşik megakaryosit progenitör hücrelerinin, alıcı farenin düşük trombosit sayıları tarafından aktive edildiğini ve uygun trombosit üretimini düzeltmek için sağlıklı yeni megakaryosit hücreleri ürettiğini gösterdi. Son olarak araştırmacılar tüm hücrelerin, kemik iliğinde normal kan kök hücrelerinden yoksun olan mutant farelerde etiketlendiği sağlıklı akciğerler nakletti. Alıcı farelerin kemik iliğinin analizi, nakledilen akciğerlerden hasar gören kemik iliğine ilerlediğini ve yalnızca trombositlerin değil, nötrofiller gibi bağışıklık hücrelerini de içeren çok çeşitli kan hücrelerinin üretimine katkıda bulunduğunu gösterdi. Bu deneylerin sonuçları akciğerlerin, hasar gören kemik iliğini tekrar işlevsel hale getirme ve kanın birçok bileşeninin üretimini geri yükleme yeteneğine sahip çok çeşitli kan öncü hücrelerine ve kök hücrelere ev sahibi olarak rol oynadıklarını ileri sürmektedir.


Akdeniz Diyeti Dikkat Eksikliği Riskini Azaltabilir Çocuklarda ve gençlerde görülen dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ve akdeniz diyeti arasında yapılan ilk araştırma olan bu çalışmada, amaç sağlıksız bir diyet şeklinin psikiyatrik hastalıklarda önem taşıdığını göstermek ve neden sonuç ilişkisi aramak yerine, belli bir beslenme şeklinin bu hastalığa iyi gelmesini sağlamaktır. DEHB, dünya genelinde çocuklar ve gençlerin %3,4'ünü etkileyen en yaygın zihinsel sorundur ve yetişkinliğe kadar sürebilir. Ana belirtileri dikkat eksikliği, düşünmeden hareket etme ve hiperaktivitedir. Tedavisinde ise psikologlar tarafından, psikolojik ve farmakolojik müdahaleler uygulanır. Hala düşük kaliteli diyet ile DEHB arasındaki ilişki bulunabilmiş değildir. Tabii, düşük kalitedeki beslenme tarzı kişinin belli başlı gerekli besin ögelerinden (omega 3, çinko, demir, magnezyum gibi) mahrum kalmasına neden oluyor. Bu da psikolojik ve bilişsel hastalık yolaklarını harekete geçirebildiği için DEHB için de muhtemel zemin hazırladığını düşünüyorlar. 120 çocukla yapılan araştırmada, psikiyatrist Jose Angel Alda bunun kötü bir döngü olduğunu düşünüyor. DEHB'li çocuklarda görülen düşünmeden hareket etme eylemi, çocukları sağlıksız besinleri daha çok tüketmelerine neden oluyor ve sağlıksız beslendikleri için de hastalığa bağlı görülen semptomlar daha sık görülüyor. Peki Akdeniz Diyeti?


Akılalmaz Beyin Helen Thomson Kitabı elimden bırakamadım Helen Thomson'ın Akılalmaz Beyin kitabını hediye ettikleri için April Yayıncılık'a minnettarım. Başta kitabın sinirbilimdeki popüler konuları ele alıp ticari kaygıyla yazıldığını düşünmüştüm. Ancak okudukça daha önce farkına varmadığım bir şeyi farkettim. Psikiyatrik rahatsızlıkları olan insanların neler yaşadıklarını öğrendim. Bob, Ruben, Sylvia, Sharon ve diğerlerinin yaşadıkları rahatsızlıkları okumuştum. Sinestezi, oryantasyon bozukluğu, her şeyi hatırlama durumu, kişilik değişimleri, beyin tümörleri gibi pek çok konuda bilgim vardı. Yaşam kağıtta okunduğu gibi akmıyor. Unutkanlık çağımızda çoğumuzun sorunu haline geldi. Herkes belleğinden şikayet ediyor, onu güçlendirmek için uğraşıyor. Jill ise herkesin ulaşmaya çalıştığı Nirvana'da saltanat kurmuş yaşıyor ama bu saltanat keyifli mi? Onlarca yıldır her günün her dakikasını ayrıntılı bir şekilde hatırlayabilen Jill için bu durum dur durak bilmeyen, kontrolü imkansız, yıpratıcı bir şey. Unutmanın ne kadar büyük bir nimet olduğunu aslında bilmiyoruz. Gün içinde 10.000'e yakın reklama maruz kalıyoruz. Gereksiz binlerce görsel ve sese maruz kalıyoruz. Hayatımızın belirli zamanlarında utanç verici, bazen travmatik anılar yaşıyoruz. Hepsini hatırlamak ister miydiniz? 9 Kişi, 9 Akılalmaz Beyin Kitapta çeşitli beyin rahatsızlıkları yaşayan insanların hayat hikayeleri anlatılıyor. Helen Thomson bir bilim muhabiri olduğu için dünyanın dört bir tarafındaki ilginç vakaları araştırıyor ve yazıyor. Entorhinal korteks ile hipokampus arasındaki ilişki iyi olmazsa veya ızgara hücreler düzgün çalışmazsa çevremizin haritasını beynimizde oluşturamayız. Evimizin içinde banyoya gitmek bile ormanda kaybolmaya benzer. Bu şekilde okuyunca bunun nasıl hissettirdiğini pek anlamıyorsunuz. Bir de Sharon'un penceresinden bakın. Çevresinin haritasını beyninde oluşturamadığı için sürekli kaybolan Sharon salondan mutfağa gitmek için bir sürü işareti ezberlemek zorunda kalıyor. Evden dışarı çıkmak ise apayrı bir macera.


İlaç Furyasına Karşı Akılcı İlaç Kullanımı Biliyor musunuz Akılcı İlaç Kullanımı çalışmaları dünyada 30 yıldan beri sürdürülmektedir. Akılcı ilaç kullanımını hiç duydunuz mu ya da sağlık bakanlığının bu konuda ki posterlerine denk geldiniz mi? Son 6 ay içinde hastanenin acil kapısından dahi giriş yaptıysanız muhakkak karşınıza çıkmıştır bu posterlerden biri fakat görmediğinizi düşünüyorsanız bu demektir ki; dikkatiniz çekilmeyi başarılamamış. Aslında çok mühim bir konu olmasına karşın dikkatinizi çekemememiz bu konuda ki birey, toplum ve devlet olarak eksiklerimizi gözler önüne sermektedir. Akılcı İlaç Kullanımı nedir? Dünya Sağlık Örgütü'ne göre akılcı ilaç kullanımı bireylerin sağlık durumlarına göre uygun ilacın doğru doz ve sürede, en düşük fiyatta temin edebilmeleridir. Bu uygulamanın amacı bireyleri ilaçlara özellikle antibiyotiklere, ağrı kesicilere düşkünlüğünden kurtarmak, bireyi bilinçlendirmek, bilinçsizce ve yanlış ilaç kullanımının önüne geçmektir. Her baş ağrısında ağrı kesicilere koşulmasını, her öksürükte antibiyotiğe sarılmayı önlemeyi amaçlayan bir uygulamadır. Geçmişte ağızdan alınan antibiyotikler ile kısa sürede iyileşen bir enfeksiyon, örneğin boğaz enfeksiyonu için günümüzde hastanın hastaneye yatarak damardan tedavi alması gerekebiliyor. Bunun nedeni mikropların antibiyotiklere karşı geliştirdikleri dirençtir. Bakterilerin antibiyotiklere direnç geliştirmesi genel olarak gereksiz yere, yetersiz dozda veya sürede antibiyotik kullanımı ile ilişkilidir. Antibiyotikler mikrobik hastalıkların tedavisinde çok önemli yer tutan ilaçlardır. Ancak günümüzde bazı hastalıkların tedavisinde kullanılacak antibiyotiği seçerken hekimler zorlanmakta, hasta kişiler de tedavi güçlükleri ile karşı karşıya kalmaktadır. Gereksiz antibiyotik kullanımının ciddi sağlık sorunlarına yol açtığının farkına varmalıyız. Özellikle çocuklarda bakterilere karşı direncin azaldığını ve iyileşemeyen hastalarla, geçmeyen hastalıkların her geçen gün arttığını hekimlerimiz ve hastane verileri söylüyorlar. Herkesin Evinde Küçük Bir Eczane Var Maalesef buzdolabı kapaklarımız artık ecza dolaplarından farksız durumda. Bunu düşünelim. Ne ara bu kadar ilaç biriktirdik dolap kapaklarımızda? Yanlış anlaşılmak istemem tabi ki ilaç elzem olduğunda kullanılmalıdır. Birçok hastalığı engelleyen, durduranda ilaçlardır. Hastalığın tedavisinde kullanırız. Benim burada ele aldığım ilaç bağımlılığı. Belki bu tabiri ilk defa duyanlarımız vardır ama üzülerek belirtmeliyim ki günümüz hastalıklarından biri olmak konumuna gelmiş bulunmakta bu durum. Aslında hekimimize gitmek varken neden evdeki ilaçlar ya da internet, medya ve arkadaşlardan edinilen bilgilere güveniyoruz? Oysaki doktorlarımıza bu kadar güvenirken onlara danışmamak neden? Yapılan anketlerde bireylerin reçetesiz ilaç kullanma nedenleri arasında baş ağrısı, nezle ve gribin en fazla yer aldığı saptanmıştır. Üniversite öğrencileri arasında yapılan bir araştırmada bireylerin yarıdan fazlasının son bir ayda ilaç kullandıkları ve bunların %23,2'sinin reçetesiz ilaç kullandığı, reçetesiz olarak kullandıkları ilaçların %61,5'inin ağrı kesici , %39,5'inin antibiyotik olduğu belirlenmiştir. Bilinçsizce İlaç Almak Ülkemizde bireyler ekonomik sıkıntılar gibi çeşitli nedenlerle sağlık kurumuna başvuramama veya sağlık kurumuna gidecek zamanı bulamamadan dolayı hekime gitmemektedir; Stres ve psikolojik sorunlar gibi nedenler yüzünden bireylerin ilaçları bilinçsizce ve yanlış tükettikleri gözlenmiştir. Bu durumların önüne geçmeyi kendimize bir borç bilmeliyiz. Kendimize ve ülkemize bu iyiliği yapmalıyız. Ülkemiz dedim evet çünkü bilinçsiz ilaç kullanımı ülkemizde ekonomik kayıplara neden olmaktadır. Türkiye İlaç Sektörü 2017 raporunu okunuz mu? Türkiye İlaç Sektörü 2017 raporuna göre, 2016 yılında Türkiye'de 2 milyar kutu ilaç satışı gerçekleşti. İlk sırada ağrı kesiciler yer aldı, hemen arkasında da antibiyotikler. Rapora göre, Türkiye ilaç pazarı geçtiğimiz yıl 2015 yılına kıyasla yüzde 17 büyüdü ve 2016 yılında Türkiye'de 2 milyar kutu ilaç satışı gerçekleşti. Cem Baydar; 2020 yılında Türkiye'nin dünyanın 14'üncü en büyük ilaç pazarı olacağının altını çizerek önümüzdeki 5 senede çift haneli büyümenin devam edeceğini bildirdi. Bu uçuk rakamların her birimizin cebinden çıktığını unutmamalıyız ve bu tasarrufu aslında kendimize ve ailemize yaptığımızın farkına varmalıyız. Bilinçli ve doğru ilaç nasıl kullanılır bunu da dile getirelim yazımızın sonunda. Hekimimize başvurduğumuzda reçetemizde yazan ilacı, yazan dozajda ve öngörüldüğü süre boyunca kullanılması doğru ilaç kullanımıdır. Herhangi bir rahatsızlık durumunda hemen dolap kapağımızdaki ilaçlara koşmamak ise bilinçli ilaç kullanımıdır. Akılcı İlaç Kullanımı Nasıl Fayda Sağlar?


Kanserli Dokuyu Tespit Edebilen Akıllı Bıçaklar Teknoloji dünyasında akıllı telefonlarla başlayan 'akıllı' aletler serisine bir yenisi daha ekleniyor; akıllı bıçaklar. Cerrahların ameliyatlarda kullanacağı akıllı bıçaklar kestikleri dokunun kanserli olup olmadığını anında tespit etme özelliğine sahip. iKnife adı verilen bu bıçaklar laboratuar ortamında gerçekleştirilen ilk testte 91 hastanın doku örneklerindeki kanserli hücreleri %100 başarıyla tespit etme başarısını göstermiştir. Akıllı bıçakların birkaç dakikada yaptıkları incelemeleri geleneksel yöntemlerle yapmak en az yarım saat sürüyordu. Yarım saat belki gözünüze küçük görünebilir ama ameliyat anı göz önüne alındığında dakikalar bile büyük önem taşıyor. Kanserli Doku Ameliyat Esnasında İnceleniyor Belirgin bir tümör kitlesine sahip kanser türlerinde, kanserin cerrahi müdahaleyle yok edilmesi genellikle en iyi tedavi seçeneğidir. Tümörün kaldırılırken sağlıklı dokunun da ufak bir kısmı alınır ancak bu feda edilmesi gereken bir paydır çünkü kanserli dokuyu çıplak gözle tespit etmek çoğu zaman imkansızdır. İngiltere'de meme kanseri istatistiklerine baktığımızda her 5 meme kanseri hastasından biri kanserli doku tamamen kaldırılamadığı için ikinci bir ameliyat geçiriyor. Eğer dokunun kanserli olup olmadığı hususunda belirsizlik varsa, doku incelenmek üzere ilgili laboratuvara gönderiliyor ve bu süre içinde hasta genel anesteziyle uyutulmuş bir halde ameliyat masasında bekletiliyor. iKnife'ın temeli 1920'lerde icat edilip günümüzde yaygın olarak kullanılan elektrocerrahi teknolojisine dayanıyor. Elektrocerrahi bıçaklar kan kaybını en aza indirmek amacıyla dokuyu keserken onu hızlıca ısıtacak bir elektrik akımı üretiyorlar. Bu şekilde akıllı bıçaklar dokudaki sıvıyı hemen buharlaştırıyor ve evlerimizde kullandığımıza benzer bir buhar çekme makinesiyle dokudan çıkan buhar özel bir kaba alınıp saklanıyor. Akıllı Bıçaklar Bize Dokuyla İlgili Önemli Bilgiler Verebilir Londra Kraliyet Üniversitesi'nden iKnife'ın kaşifi Dr. Zoltan Takats dokudan çıkacak dumanın biyolojik bilgi açısından zengin bir kaynak olabileceğini fark etti. iKnife'ı üretirken elektrocerrahi bıçağı bir kütle spektrometre cihazına bağladı. Burada kütle spektrometre cihazının görevi bir örnekte hangi kimyasal maddelerin bulunduğunu belirlemek. İnsan vücudunda farklı tip hücreler değişik yoğunluklarda binlerce biyolojik madde üretiyorlar bu nedenle alınan bir doku örneğinde bulunan kimyasal maddeler bize dokunun ne halde olduğuyla ilgili önemli bilgiler verebilir. Cihazın test edildiği başka bir çalışmada, araştırmacılar 302 hastanın vücudunun çeşitli organlarından kanserli ve sağlıklı hücreler içeren doku örnekleri topladılar ve bunları iKnife ile incelediler. İncelenen organlardan alınan sağlıklı ve kanserli dokuların kaydı tutularak bir araştırma kütüphanesi oluşturuldu. iKnife dokular üzerinde yaptığı okumaları araştırma kütüphanesinde tutulan bilgilerle eşleştirerek kesilen dokunun tipini üç saniyeden kısa bir sürede belirleyebiliyordu. Akıllı Bıçaklar ile Doktorların İşi Kolaylaşıyor Yeni geliştirilen akıllı bıçak teknolojisi şimdiye kadar ki bütün testleri başarıyla atlattı. Şimdi sıra ameliyat esnasında yapılacak en doğru sonuçları verecek teste gelmişti. Laboratuvarda gerçekleşen bundan önceki testlerde iKnife dokunun tipini ve kanserli olup olmadığını başarıyla tespit etmişti. Ameliyat ortamında gerçekleştirilen en son testte cerrahların iKnife'ın sonuçlarını anında görebilme imkanı yoktu. Çünkü dokunun ısıtılmasıyla oluşan buharın kimyasal incelemesi başka bir odada gerçekleşmişti. Araştırmacılar ilerde cerrahların bu bilgilere anında ulaşarak ameliyat esnasında hastaya daha doğru şekilde müdahale etmesini öngörüyor. Dr. Takats iKnife ile ilgili şunları söylüyor: Laboratuvar ve ameliyathane deneylerinden elde ettiğimiz sonuçlar iKnife'ın kanser cerrahisinde kullanımıyla ilgili çok olumlu ve güçlü veriler sunuyor. iKnife şimdiye kadar ulaşılamayan kesinlikte bilgiler sunarak ameliyatlarda cerrahların işini kolaylaştırıyor. Tüm kalbimle inanıyorum ki geliştirdiğimiz bu cihaz kanser hastalarında tümörün tekrar görülme olasılığını düşürecek. Ayrıca daha fazla hastanın yaşamına devam etmesine olanak sağlayacaktır. Akıllı Bıçaklar Şimdilik Sadece Kanser Teşhisinde Kullanılacak Şu an akıllı bıçaklar sadece kanser teşhisinde görev alıyor. Dahası var. iKnife'ın sahip olduğu teknoloji dokuda bulunan bakteri tipini belirleme, oksijen eksikliğini tanıma gibi daha pek çok işlevi yerine getirebilir. Takats ayrıca iKnife'ı kullanarak at etini sığır etinden ayırt etmeye amaçlayan deneyler de yapmıştır. Ancak akıllı bıçakların diğer alanlardaki kullanımı hala geliştirilme aşamasındadır. Dr. Takats'la aynı üniversitede görev alan kanser ve cerrahi bölümünün başkanı profesör Jeremy Nicholson şunları söylüyor. iKnife'ın ortaya çıkışı uzun zamandır laboratuvarlarımızda yürüttüğümüz cerrahi karar verme ve gerçek zamanlı teşhislere katkı sağlamak üzere gelişmiş kimyasal belirleme teknolojilerinin bir göstergesidir. Ameliyatlar Daha Verimli Geçecek Üniversitenin cerrahlarından Prof. Lord Darzi araştırmayla ilgili şunları söylüyor: Kanser ameliyatlarında siz aldığınız sağlıklı dokunun mümkün olduğu kadar küçük olmasını istersiniz. Ancak tüm kanserli dokuyu kaldırdığınızdan da emin olmak zorundasınız. Ameliyatlarda cerrahların işi hiç kolay değil ve gerçekten dokunun ne kadarının kesilmesini belirleyecek bir teknolojiye ihtiyaç duyuluyor. Bu çalışma iKnife'ın bunu gerçekleştirecek potansiyele sahip olduğunu ve artık kanser ameliyatlarının çok daha verimli bir şekilde yapılacağını gösteriyor.


Akkumbens Çekirdeği Akkumbens çekirdeği korpus striatumun sınırında bulunur ve hipotalamusun arka tarafında kalır. Beynin iki yarımküresi de kendi akkumbens çekirdeğine sahiptir. Bu çekirdekler merkez ve kabuk olarak iki yapıdan oluşur. Her birinin ayrı hücre morfolojisi ve işlevi vardır.