Gen Terapisi Nasıl Çalışır ve Neden Bu Kadar Etkilidir? Charlie Gordon'u hatırlıyor musunuz? 1966'da Daniel Keyes tarafından yazılan Flowers for Algernon romanının yıldızıydı. Gordon, romanda 32 yaşında zihinsel engelli olan ve bir genin kaybından kaynaklanan tedavi edilmemiş fenilketonüri hastası biriydi. Bu gen, amino asit fenilalanini metabolize eden bir enzim kodlar. Fenilketonürili insanlar fenilalanin içeren gıdaları tüketirlerse, bu amino asididin bileşik ve yan ürünleri kanında birikir ve toksik hale gelir. Sonuç olarak hastalık beyin hasarına, pigmentasyon kaybına, nöbetlere ve bir dizi başka soruna neden olur. Roman dünyasında, Gordon sonunda zekasını arttırmak için deneysel bir ameliyat geçirerek kalıtsal hastalığın üstesinden gelir. Gerçekte bu durumla doğan insanlar çok farklı bir tecrübeye sahiptir. Her çeşit et, süt ürünleri, fındık, fasulye ve yapay tatlandırıcı gibi fenilalanin içeren gıdalardan kaçınmak için düşük proteinli sıkı bir diyet uygularlar. İdeal çözüm, tehlikeli beyin ameliyatları ile sıkı diyet kısıtlamaları arasında bir yerde olabilir. Aslında, ideal çözüm hatalı geni değiştirmekte de olabilir. Böylece fenilketonürili kişiler yüksek proteinli gıdalardan zevk alabilirler. Gen terapisi son zamanlarda çok popüler oldu ve bu alandaki ilerlemeler sayesinde kişilerin hücrelerine, eksik veya hatalı genlerin yerini alması için yeni genin eklenmesi mümkün hale geldi. Galiba 21. yy'da olanaksız gibi görünen bu rüya gerçek oluyor. Gen terapisi 1990'lı yıllardan bu yana uzun bir yol kat etti. Araştırmacılar son yirmi yılda çok şey öğrendiler. Belki de en önemlileri şunlardı: Gen terapisinin kağıt üzerinde tanımlanması kolay ama insan hücrelerinde uygulanması daha zor. Neyse ki bilim insanları bu bulmaca üzerinde çalışmaya devam ettiler ve nihayet gen terapisi modern tıpta devrim yaratacak şekilde tasarlandı. Gen terapisinde hızla ilerlemeye başlamadan önce DNA'nın işlevinin ve gen ifadesinin temellerini gözden geçirelim. Bir Gen Bir Protein: Gen Terapisinin Temelleri Bu tıbbi tedaviyi anlamak genlerin çalışma bilgisini gerektirir. İyi haber, muhtemelen lisenizde biyoloji dersinde bu bilgileri öğrenmiş olmanızdır ancak unutmanız durumunda burada hızlı bir özet bulabilirsiniz. Bir gen, kalıtsal bilginin tek bir birimini belirtir, belirli bir etkinliği veya özelliği kontrol eden bir faktördür. Genler, hücrelerimizin çekirdeklerinde bulunan kromozomlarda bulunurlar. Kromozomlar, nükleotid olarak bilinen ve tekrar eden alt birimlerle inşa edilmiş uzun DNA zincirleri içerir. Bu tek bir genin, nükleotidlerin spesifik bir dizilimine sahip sınırlı bir DNA uzantısı olduğu anlamına gelir. Bu nükleotidler, çok aşamalı bir süreç kullanarak bir hücredeki belirli bir protein için bir plan yaparlar. -Transkripsiyon olarak bilinen ilk adım, bir DNA molekülünün çözülmesiyle başlar ve tamamlayıcı bir haberci RNA tek bir ipliği oluşturmak için bir şablon olarak görev yapar. -Haberci RNA daha sonra çekirdeğin dışına ve sitoplazmaya gidip ribozom adı verilen bir yapıya bağlanır. -Orada, DNA'nın kodunu yansıtan haberci RNA'da saklanan genetik kod, aminoasitlerin kesin bir dizisini belirler. Bu adım çeviri olarak bilinir ve uzun zincirli bir aminoasit zinciri ile sonuçlanır. İşte uzun zincirli bu aminoasit bir proteindir. Proteinler hücrelerin işçileridir. Fiziksel altyapıyı inşa etmeye yardım eder, önemli metabolik yolları kontrol eder ve düzenlerler. Eğer bir gen arızalanırsa, örneğin nükleotid dizisi bozulursa karşılık gelen protein doğru yapılamaz veya oluşturulmaz. Bu durum mutasyon olarak adlandırılır ve mutasyonlar kanser, fenilketonüri gibi birçok probleme yol açabilir. Gen terapisi, bir hücrenin eksik bir protein yapabilme kabiliyetini geri getirerek kusurlu bir geni onarmaya ya da değiştirmeye çalışır. Kağıt üzerinde basittir: Bir genin doğru sürümünü bir DNA dizisine yerleştirmeniz yeterlidir. Gerçekte biraz daha karışıktır çünkü hücreler, virüs şeklinde dışarıdan yardım istemektedir. Muhtemelen virüsleri, çiçek, grip, kuduz veya AIDS gibi enfeksiyonlara neden olan yapılar olarak düşünebilirsiniz. Gen terapisinde bilim insanları, bu küçük parçacıkları bir hücreye genetik bir yenileme yapmak için kullanıyorlar. Gen Terapisi Araçları Olarak Virüsler Virüsler yıllardır biyologları şaşırttılar. Bu tuhaf varlıkların çekirdekleri veya diğer hücresel yapıları yoktur ancak DNA veya RNA nükleik asidine sahiptirler. Bu küçük genetik bilgi paketi, bazı durumlarda membranöz bir zarf içine sarılmış bir protein tabakası içinde paketlenir. Diğer canlıların aksine, gerekli hücresel mekanizmaya sahip olmadığı için virüsler tek başlarına çoğalamazlar. Bununla birlikte, bir hücreyi istila ederek hücrenin ekipmanlarını ve enzimlerini ödünç almaları halinde üreyebilirler. Temel işlevlerini okumak ve virüsleri daha yakından tanımak için Virüsler Nasıl Çalışır yazımıza göz atabilirsiniz. Genetik bilgiyi hücrelere taşımak, virüsleri gen terapisinde kullanışlı kılar. Peki virüs DNA'sının bir parçası insan DNA'sıyla değiştirildiğinde virüs hala insanları enfekte eder mi? Bu durumda yerleştiği hücrede bu genin kopyalarını üretmeyecek ve insan DNA'sının verdiği talimatları takip edecektir. Kulağa tuhaf geliyor ama virüsleri hastalıktan arındırabilirsek bu oldukça olası bir yöntem. Bu şekilde genetiği değiştirilmiş virüsler gen terapisi için harika bir araç olabilir. Günümüzde araştırmacılar araç olarak çeşitli virüs türlerini kullanıyorlar. En sevilenleri ise insanlardaki soğuk algınlığından sorumlu ajan olan adenovirüslerdir. Adenovirüsler, DNA'larını hücrenin çekirdeğine aktarırlar ancak DNA bir kromozoma tümüyle bağlı değildir. Bu onları iyi bir araç yapar ama genellikle vücutta bir bağışıklık tepkisi uyandırırlar. Alternatif olarak, araştırmacılar bilinen bir insan hastalığına neden olmayan adeno ilişkili virüslere güvenebilirler. Adeno ilişkili virüsler genlerini konakçının kromozomlarına entegre ederek hücrelerin eklenen geni çoğaltmasını ve değiştirilmiş hücrelerin gelecek nesillere aktarmasını mümkün kılarlar. AIDS ve bazı hepatit türlerine neden olabilen retrovirüsler, genetik materyalini istila ettiği hücrelerin kromozomlarında da yaparlar. Sonuç olarak araştırmacılar, retrovirüsleri gen terapisi için kapsamlı olarak incelemişlerdir. Beden Dışı Gen Terapisi Gen terapisi fikri bilim insanlarının beyinlerinde uzun yıllar boyunca yer etti. Aslında genetik hastalıkların genetik mühendisliği ile iyileştirilebileceğini ilk kez 1966'da önermiş olan Amerikalı bir genetikçi Edward Tatum idi. Aynı yıl, başka bir Amerikalı Joshua Lederberg virojenik terapinin ayrıntılarını The American Naturalist'de yayınlanan bir makalede aktardı. Birçok araştırmacı daha sonra gen tedavisini konseptten gerçekliğe taşımak için gayretle çalıştı. 1972'de biyokimyager Paul Berg, insan DNA'sının bir bölümünü kesip çıkardıktan sonra virüsün genomuna ekleyip bakteri hücrelerini enfekte etmeyi öğrendi. Sonunda, insan insülini üretmek için bakteri bulabildi. On yıl sonra, Ronald M. Evans da sıçan büyüme hormonu genini bir retrovirüs içine yerleştirdi ve sonra bu geni fare hücrelerine aktardı. Bütün bu çabalar gen terapisi devrimi için bir aşama oluşturdu. ABD Gıda ve İlaç İdaresi tarafından onaylanan ilk gen tedavisi deneyi 1990'da gerçekleşti. Araştırma, David Vetter'dan sonra şiddetli kombine immün yetmezliği olan hastalar üzerinde yoğunlaştı. Bu araştırmacılar, vücut dışı gen tedavisi olarak bilinen bir yöntem kullandı. İlk olarak, kalça kemiğine özel bir iğne ile ulaşarak kemik iliğinden kök hücrelerin alınmasını sağladılar. Daha sonra laboratuvarda kök hücreler, kemik iliğinden RNA'nın şiddetli kombine immün yetmezlik ile ilişkili geni içerecek şekilde değiştirilmiş retrovirüslere maruz bırakıldı. Retrovirüsler kök hücrelere bulaştı ve işlevsel geni konakçı kromozomuna aktardı. Daha sonra bilim insanları kök hücreleri aldı ve onları hastanın kan dolaşımına enjekte etti. Hücreler, kemik iliği için bir kestirme yol yaptı ve tüm iyi kök hücreler gibi gerekli gen kopyaları olan sağlıklı T hücreleri de dahil olmak üzere farklı hücre türlerinde olgunlaştı. Bu tekniği kullanarak şiddetli kombine immün yetmezliği olan düzinelerce çocuk tamamen iyileşti. Fakat genetikçilerin çalma listesindeki tek hastalık veya yaklaşım bu değildi. Vücut İçi Gen Terapisi Gen terapisini uygulamak için ikinci yaygın yol, gen taşıyan virüsü doğrudan arızalı hücreleri olan bölgeye enjekte etmektir. Pennsylvania Üniversitesi'nden patoloji ve laboratuvar tıbbı profesörü James Wilson, 1990'lı yıllarda in-the-body gen terapisine öncülük etmiştir. Adenovirüsü araç olarak kullanmış ve alıcıdaki bağışıklık tepkisinin sınırlandırılması için zayıflatmıştır. İlk testlerde, değiştirilmiş virüs hiçbir şekilde zarar vermez gibi görünüyordu. Bu durum, genleri birkaç yan etki ile güvenilir bir şekilde verebileceği anlamına geliyordu. 1999'da, ornitin transkarbamilaz eksikliği olarak adlandırılan nadir bir genetik bozukluğun tedavisinde adenovirüs temelli tedaviyi test etmek için bir faz I klinik araştırmaya öncülük etti. Ornitin transkarbamilaz, vücudun fazlalık azotu parçalamasına yardımcı olan bir enzimdir. Onsuz, amonyak seviyeleri beyinde toksik etki oluşturana kadar artar. X kromozomundaki tek bir gen enzimi kodlar ve deneysel tedavi için ideal bir adaydır. Wilson, ornitin transkarbamilaz genini zayıflamış adenovirüs parçacıklarına aktarmış ve bunları 18 hastanın karaciğere enjekte etmiştir. Fikir basitti: Virüs, karaciğer hücrelerini enfekte eder. Bu da ornitin transkarbamilaz genini çoğaltmaya ve enzimi üretmeye başlar. Ne yazık ki hastalardan biri olan 18 yaşındaki Jesse Gelsinger, değiştirilmiş virüs enjeksiyonunu aldıktan üç gün sonra öldü. Bilim adamları şimdi Gelsinger'in vücudunun muazzam bir bağışıklık tepkisi oluşturduğunu ve bunun yaygın organ başarısızlığına neden olduğunu düşünüyorlar ve bu sadece gen terapisinin risklerinden biridir. Gen Terapisi Güvenliği Jesse Gelsinger'in ölümü halkı şaşkına çevirdi ve bilim dünyasına şok dalgaları gönderdi. Beden içi gen terapisinde en büyük sorun hastanın bağışıklık sistemidir. Vücut adenovirüs parçalarını, hatta bir insan geni taşıyan parçacıkları yabancı cisimler olarak görüyordu. Konakçılar konakçı hücrelere girdiklerinde, işgalcilerden kurtulmak için karşı bir saldırı uygulayarak tepki verirler. Jesse Gelsinger'a olanları böyle yaşadık. Bağışıklık sistemi virüslerin yardım etmeye çalıştıklarını anlamadı ve bu süreçte organlarda şiddetli bir saldırı başlattı. Bugün araştırmacılar Gelsinger'e daha düşük terapi dozları verilebileceğini veya bağışıklık sistemini baskılayıcı ilaçlar ile önlem alınabileceğini biliyorlar. Retrovirüslere dayanan vücut dışındaki tedaviler kendi problemlerine sahiptir. Unutmayın, retrovirüsler DNA'larını konakçı kromozomuna ekler; bu, bir cümleden kelimeleri toplayıp daha uzun bir cümle oluşturmak için ekleme yapmak gibidir. Ekleme işlemi doğru yerde gerçekleşmezse ortaya çıkan dil mantıklı olmayabilir. Retrovirüsleri kullanan bazı gen tedavisi denemelerinde hastalar lösemi ve diğer kanser türlerini geliştirdiler çünkü bir gen yerleştirmek çevredeki diğer genlerin işlevini bozabilir. Birçoğu kanseri diğer terapilerle engellemiş olmakla birlikte, bu beklenmeyen etkiler şiddetli kombine immün yetmezlik hastalığına sahip birçok çocuğu etkiledi. Gen Terapisi ile Tedavi Edilen Hastalıklar Jesse Gelsinger'in ölümünün ardından James Wilson'un insan deneklerini kullanarak gen terapisi deneyleri yapması yasaklanmıştı. Bununla birlikte, diğer araştırmacılar aynı kısıtlamalardan ötürü faaliyet gösteremedi. Pennsylvania Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden moleküler genetikçi ve doktor olan Jean Bennett ile Philadelphia'daki Çocuk Hastanesi'ndeki Albert Maguire, 2007'de nadir bulunan bir hastalıkta gen terapisi tedavisi için klinik araştırma başlattı. Bu hastalık; Leber conjenital amaurosis yani görme bozukluğu idi. RPE65 olarak bilinen gendeki bir mutasyon, göz bebeğinin normal işlevi için hayati önem taşıyan bir proteinde eksikliğe yol açar. Bu proteinden yoksun insanlarda hastalığın seyri genellikle 40 yaşına gelene kadar ilerleyici bir görme kaybı ve sonrasında tam görme kaybı ile sonuçlanır. Bennett ve Maguire RPE65 genini adeno ilişkili virüse yerleştirdi. Daha sonra üç hastanın göz bebeğinin içine düşük dozlarda bu virüsü enjekte etti. Virüsler göz bebeğindeki hücrelere bulaştı. Sonuçlar olumluydu. Üç kişinin de görme kaybının ilerleyici seyri azaldı ve tehlikeli bağışıklık tepkileri de dahil olmak üzere kötü niyetli yan etkiler bildirilmedi. Araştırmacılar vücut dışındaki tedavilerde de büyük ilerleme kaydetmektedir. Temmuz 2013'te Science dergisi, gen terapisi araçları olarak lentivirüslerin kullanımını araştıran iki çalışmanın sonuçlarını yayınladılar. Lentivirüsler bölünen ve bölünmeyen hücrelerde genleri etkin ve kalıcı olarak aktarma yeteneğinde benzersizdirler. Belki de daha önemlisi lentivirüsler, konakçının DNA'sına yerleştiklerinde diğer kanserle ilişkili genleri harekete geçirmek için daha az eğilimli görünürler. Araştırmacılar, metakromatik lökodistrofi ve genç erkekleri etkileyen X kromozomuna bağlı adrenolökodistrofi hastalıklarını ele aldılar. Bu hastalıkları lentiviral temelli tedavi ile test edildiklerinde, iki hastalığın da ilerlemesini durdurabildiler ve zararlı hiçbir yan etkisi olmadığını bildirdiler.


Genel Anestezi: Sizi Uyutan İşlem Hakkında İlginç Gerçekler Ameliyat olduysanız muhtemelen anestezistinizden 10'dan geriye doğru saymaya başla bakalım cümlesini duymuşsunuzdur. Siz henüz 3'e kadar gelemeden gözleriniz kapanmıştır bile. İyi uykular! Uyandığınızda genellikle bir şey hatırlamazsınız ve kendinize gelmeniz zaman alır. Genel anestezi ameliyat öncesinde yapılan en önemli işlemlerden biridir. Anestezi, ameliyat ve diğer ağrılı girişimler süresince hastanın ağrı duymasını önlemek üzere geliştirilmiş bir dizi tıbbi uygulamaya verilen genel isimdir. Laparoskopi gibi cerrahi girişimler sırasında kimi zaman yalnızca ağrı duyusunu ortadan kaldırmak yetmez; bilincin de yok olması istenir. Genel anestezi, ilaçlarla oluşturulan bir çeşit koma halidir. Verilen ilaçların insan vücudunda oluşturduğu etkilerin devamlı olarak izlenmesi gerekir. Anestezinin merkezi sinir sisteminde, yani beyin ve omurilik üzerindeki etkileri bu tablonun ortaya çıkmasını sağlar. Sinir hücrelerindeki iletimler ve hücresel faaliyetler yavaşlar ya da engellenir. Bu yüzden beyindeki bilinç ve hafıza belirli bir süre ortadan kaldırılır ve vücuttaki kas hareketleri bir süre engellenmiş olur. Şimdi genel anestezinin etkilerini irdeleme vakti. Genel Anestezi Bellek Kaybına Neden Olabilir Genel anestezi sizi rahatlatır, ağrıyı engeller ancak bellek kaybına sebep olabilir. Annals of Neurology dergisinde yayınlanan 2012 yılındaki bir çalışmada inhalasyon anestezisinin yetişkin farelerin beyinlerinde Alzheimer hastalığı benzeri değişikliklere neden olduğu ortaya çıkmıştır. İlaç, hafıza ve öğrenmeyi kontrol etmeye yardımcı olan dentate girus bölgesindeki hücreler için toksik bir etki yaratır. Araştırmacılar, anestezinin uzun vadeli etkileri üzerinde çalışmaya hala devam ediyorlar. Ancak şunu biliyorlar; bu etkiler ameliyattan sonraki 2 gün boyunca devam ediyor. 2013'teki bir çalışmaya göre, yaşlı hastalar ameliyat sırasında anesteziyi aldıktan sonra normale dönmeleri 6 aya kadar sürebilir. Hastaların zihinsel kapasitelerinde küçük bir değişiklik yaşama olasılığı daha yüksektir. Ancak demans için yüzde 35 oranında daha yüksek bir riske maruz kalmaktadırlar. Araştırmacılar, anestezinin ameliyat sonrası beta-amiloid plak birikimi nedeni ile bilişsel işlev bozukluğuna ve Alzheimer hastalığına yol açan sinir dokularının iltihaplanmasına neden olduğunu düşünüyorlar. Çocukluk Çağında Anesteziye Sıklıkla Maruz Kalınması Nörogelişimsel Problemlere Neden Olabilir Yaşamlarının başlarında ameliyatlarda anesteziye maruz kalan çocuklar bir veya birden çok kez nörogelişimsel problemlere eğilimli olabilirler. Pediatrics dergisinde yayınlanan 2012'de yapılan bir araştırmada anestezinin nörogelişimsel etkileri üzerine önemli bulgular elde edildi. 3 yaşından önce anestezi almış çocukların öğrenme güçlükleri, dil ve akıl yürütme problemlerini 2 kat daha fazla yaşadığı görüldü. Ancak, görsel izleme, dikkat, ince ve kaba motor fonksiyonların anesteziden aynı şekilde etkilenmediği de bildirilmiştir. Genel Anestezi Aslında Uykuya Dalmak Değildir Anestezistler genellikle hastalarına uykuya dalacaklarını söylüyorlar. Ancak gerçek şu ki bedenimiz koma halini alıyor ve bu durum anestezi etkisi bitince normale dönüyor. Araştırmacılar genel anestezi uygulanmış bir beynin, uyku hali bulunan bir kişiye kıyasla bilinçsiz ve düşük bir beyin faaliyetinin olduğunu keşfettiler. New England Journal of Medicineda 2010 yılında yayınlanan bu araştırma o zamanlar oldukça ses getirdi. Oysa uyku esnasında beynimiz oldukça aktiftir. Bu süreçte korteks ve beynin merkezinde bulunan talamus gibi beyin bölgeleri genel anestezi altındaki hastalarda beyin hareketliliğini belirlemek için birbirleriyle iletişim kurarlar. Ameliyat Sırasında Uyanabilirsiniz Genel anestezi altındaki hastalar, anestezi bilinci olarak da bilinen bu durumu yaşayabilir ve ameliyat sırasında uyanabilirler. Bu nadir durum, hastalar anestezi altındayken ameliyatlarına bağlı olarak basınç veya ağrı gibi bir olayı hatırlayabildikleri zaman ortaya çıkar. Bununla birlikte, cerrahlar bu riski azaltmak ve hastalarının bilincini ölçmek için beyin izleme cihazlarını kullanırlar. Bazı İnsanlar Anestezik İlaçlara Karşı Alerjik Reaksiyon Gösterebilirler Hastaların, ilaçlara karşı reaksiyon geçmişi bulunmuyor olsa bile risk sıfıra indirilemiyor. Anestezi maddesini solurken hastaların vücut ısısının aniden yükselmesi ile ölümcül bir alerjik reaksiyon yaşayabilir. MedlinePlus ta yayınlanan yazıda bu reaksiyonların, hastaların vücut sıcaklığında ve kas kasılmalarında hızlı bir artışa neden olduğu bildirilmiştir. Irk Farklılıkları Daha Fazla Anestezi Gerektirmez Kızıl saçlı ırkların melanokortin-1 reseptörü genine sahip olması nedeniyle daha yüksek dozda anesteziye ihtiyaçları olacağı düşünülmekteydi. Anaesthesia and Intensive Care dergisinde yayınlanan 2012 tarihli bir çalışmada bu genin anestezik duyarlılığı azalttığı görüşü kabul ediliyordu. Araştırmacılar, anestezik uygulama dozu, bulantı, kusma veya iyileşme kalitesinde hiçbir fark olmadığını açıklamışlardır. Sigara İçenler İçmeyenlere Göre Daha Yüksek Anestezi Dozlarına İhtiyaç Duyabilir Sigara içen kişilerde ameliyat sırasında daha fazla anestezi gerekebilir. Almanya, Berlin'de yapılan 2015 Avrupa Anesteziyoloji Derneği toplantısında sunulan bir araştırmada sigara ile anestezi arasında ilginç bağlantılara ulaşıldı. Kadın sigara içicilerinin, içmeyenlere oranla anesteziye % 38 daha fazla, pasif içicilerin ise % 17 daha fazla ihtiyaç duyduklarını görüldü. Sigara dumanının, hastanın ağrı kesici ilaçlara olan toleransını bozduğu ve genel anestezi altında iken solunum fonksiyonlarını kötü etkilediği bilinmektedir. Anestezinin Geleceği


Genetik Kusurlar Hamileliğin 5. Haftasında Tespit Edilecek Hamile olduğunuzda her zaman ilk düşündüğünüz karnınızdaki çocuğunuzdur. Her anne baba çocuğunun sağlıklı doğmasını ister ve bunun için bazı testler yaptırır. Doğum öncesi tanı testleri hamilelik sürecinde fetüsün gelişimi hakkında bilgi edinebildiğimiz testlerdir. Bu testler özellikle genetik kusurlar için erken tanıda ve müdahalelerin belirlenmesinde oldukça önemlidir. Yeni geliştirilen bir test ise henüz hamileliğin 5. haftasında doğum kusurlarının her zamankinden daha çabuk tespit edilmesine olanak verebilir. Araştırmacılar Trofoblast Alımı ve Serviks'ten İzolasyon adı verilen yöntemle plasentedan trofoblast hücre örnekleri aldılar ve fetüsün DNA dizilimini yaptılar. Daha sonra bu örnekleri geleneksel yöntemlerle anne, plasenta ve fetüsten elde edilen sonuçlarla karşılaştırdılar. Sonuçların çok büyük oranda eşleştiği görüldü. Bu yöntemde enfeksiyon riski daha azdı ve amniyosentez gibi testlerin sınırlarını aşmıştı. Amniyosentez 14 ile 16 hafta arasında uygulanmaya başlanabiliyordu ancak bu yöntem 5. haftadan itibaren uygulanabiliyor. Genetik Kusurlar Yeni Teknik Sayesinde 5-10 Hafta Önce Belirlenebiliyor Dr. Sascha Drewlo araştırma hakkında şu bilgileri veriyor: Yeni bir dizileme yöntemi kullandık ve nükleotid dizilimini tek bir baza kadar doğru şekilde belirledik. TRIC amniyosentez gibi invaziv testerin doğruluğunu veren ve mevcut yöntemlerden 5-10 hafta daha önce uygulanabilen bir test. Bu yöntem tek gen mutasyonları belirleyebilmenin yanı sıra hücrelerin protein seviyelerinin ölçülmesine de olanak veriyor. Bu sayede belirlenebilecek durumlar arasında intrauterin büyüme geriliği ve preeklampsi (hamilelerin %5'ini etkileyen, yüksek tansiyon ve organ hasarına sebep olan bir bozukluk) gibi bozukluklar yer alıyor. Tek Gen Mutasyonları Hedef Alınacak Araştırmacılar TRIC yöntemi ile fetüsteki genetik kusurlar bulunup bulunamayacağını belirlemeyi amaçlıyorlar. Eğer başarılı olursa genetik kusurlar hakkında anne-babalara mevcut testlerin verdiğinden çok daha erken bilgi verilebilecek. Kısa süre sonra tüm bu testlerin klinik araştırmaları yapılacak.


Genomdaki Virüsler Beynimiz için Önemlidir! İnsan DNA'sının içerisinde bulunan milyonlarca yıllık retrovirüsler, toplam genomun neredeyse %10'unu oluşturmaktadırlar. İsveç'teki Lund Üniversitesi'nden bir araştırma grubu, bu retrovirüslerin gen ekspresyonunu etkilediği bir mekanizma keşfetti. Bu mekanizma, retrovirüslerin, insan beyninin gelişmesinde ve çeşitli nörolojik hastalıklarda önemli bir rol oynamış olabilecekleri anlamına gelmektedir. Retrovirüsler özel bir virüs grubudur. Bazıları zararlıdır, bazılarının ise zararsız olduğuna inanılmaktadır. Johan Jakobsson ve Lund'daki meslektaşları tarafından incelenen ve insan genomunda milyonlarca yıldır var olan bu retrovirüsler, endojen retrovirüsler olarak adlandırmıştır. Önceden önemsiz olarak düşünülen, önemsiz DNA olarak adlandırılan DNA'nın bir bölümünde bulunabilirler ancak ERV'ler araştırmacıların şimdi yeniden gözden geçirmeye başladıkları bir kavram haline gelmiştir. Johan Jakobsson vücuttaki çeşitli proteinlerin üretimini kontrol eden genlerin (yaklaşık %2) endojen retrovirüslere (%8-10) kıyasla DNA'mızın daha küçük bir kısmını temsil ettiğini belirtiyor. Eğer endojen retrovirüslerin proteinlerin üretimini etkileyebilecekleri ortaya çıkarsa, bunun insan beyni hakkında muazzam bir yeni bilgi kaynağı sağlayacağını da ekliyor. Araştırmacıların da bu yönde keşifleri bulunmaktadır. Genomumuzda bulunan birkaç bin retrovirüsün TRIM28 adı verilen bir protein için kenetlenme platformları olabileceği tespit edilmiştir. Bu protein sadece virüsleri değil, aynı zamanda DNA zincirindeki bitişik standart genleri de kapatabilir ve böylece ERV'lerin varlığının, gen ekspresyonunu etkileyebilmesini sağlar. Bu kapanma mekanizması farklı insanlarda farklı işliyor olabilir çünkü retrovirüsler genomun farklı yerlerine bulaşabilen genetik bir materyal türüdür. Bu, onları, evrim için ve nörolojik hastalıkların altında yatan muhtemel bir sebep olmak için olası bir araç yapar. Bunu destekler bir şekilde ALS, şizofreni ve bipolar bozukluk gibi çeşitli nörolojik hastalıklarda ERV'nin sapma gösteren bir düzenlenmesini işaret eden çalışmalar bulunmaktadır. İki yıl önce, Johan Jakobsson'un ekibi, ERV'nin nöronlarda özel olarak düzenleyici bir role sahip olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte, bu çalışma fareler üzerinde yürütülürken, Cell Reports dergisinde yayınlanan yeni çalışma insan hücreleri kullanılarak yapılmıştır. Bu bağlamda fareler ve insanlar arasındaki farklar özellikle önemlidir. İnsan DNA'sının içinde bulunan retrovirüslerin çoğu, en yakın akrabalarımız olan goriller ve şempanzeler dışındaki türlerde yoktur. Primatların evrim soyları Eski Dünya ile Yeni Dünya arasında bölünmüşken, retrovirüsler kendilerini 35-45 milyon yıl önce genomun içine dahil etmiş gibi görünmektedir.


Gerçekten Tuhaf 7 Tıbbi Vaka Bazen bir yerinize bir ağrı girer, nedenini bir türlü çözemezsiniz veya bir sabah kalktığınızda aniden boğazınızı şişmiş bulursunuz. Vücudumuzda zaman zaman çok tuhaf şeyler dönebiliyor ama doktorlar öyle vakalarla karşılaşabiliyorlar ki, okuduğunuzda yok artık demeye hazır olun. Kaç tane tıbbi vaka biliyorsunuz? 5, 10, 20... Sadece tek gen mutasyonlarına bağlı 600 tane rahatsızlık tanımlanmıştır. Tıbbi vaka araştırmalarını derlediğimizde binlerce farklı tıbbi vaka ile karşılaşırız. Morgellons Hastalığı Bu tuhaf hastalığa sahip kişiler derilerin altında böcek, solucan gibi parazitlerin gezindiğini düşünerek sürekli kaşınırlar. Hastalar derilerinde sürekli büyüyen lifler görürler, yorgunluk ve hafıza sorunları yaşarlar ve zamanla kaşımanın da etkisiyle derilerinde yaralar oluşur. Hastalığın ortaya çıkış sebebi tam olarak bilinmiyor. Tıp camiasının bir kısmı bunun zihinsel sorunların bir sonucu olarak ortaya çıktığını düşünüyor, diğer kısmı ise hastalığın bir deri rahatsızlığından türediğini savunuyor. Bir grup uzman ise şimdilik bilinmeyen bulaşıcı hastalık yapıcı mikroorganizmaların varlığından şüpheleniyor. Sürekli Cinsel Uyarılma Sendromu En temel duygularımızdan biri olan üreme davranışının en büyük tetikleyicilerinden biri dopamin salınımını en yüksek seviyelere çıkartabilen orgazm ve uyarılma halidir. Ancak bu 5 dk yerine ya sürekli olursa? Sürekli cinsel uyarılma sendromu daha çok kadınlarda kendini gösteriyor ve en ufak bir şeyde bile orgazm olmaya karşı bireyleri aşırı duyarlı kılıyor. Bu durum birçok zaman kadınlarda utanmaya ve kadınların kendilerini toplumdan sıyırarak stres yaşamalarına neden oluyor. Yabancı El Sendromu Dr. Strangelove filmini izleyen bilir, filmdeki adamın sağ eli beyninden bağımsız olarak hareket ediyor, sanki kendi kendini yönetiyor gözüküyordu. Bir elin bilinçsizce kendi başına hareket etmesi yabancı el sendromu olarak biliniyor. 1998 yılında yaşanan bir olayda 81 yaşındaki kadının sağ eli kendisini boğmaya çalışmış ve yüzüne, omzuna yumruk atmış olduğu polis kayıtlarında bildirilmektedir. İlerleyen yıllarda yapılan çalışmalar beynin sağ parietal lobunun felç olmasının bu sendromun ortaya çıkışında etkili olduğunu ve bilinçli hareketin gerçekleştirilmesinden sorumlu beyin bölgelerinin bu sendromda faaliyete geçtiğini göstermiştir. Ehlers Danlos Sendromu Fantastik filmlerde gördüğünüz vücudun süper esnek yapısı bu sendroma sahip bireylerde gerçeğe dönüşüyor. Bu sendromun görüldüğü kişiler kaslarını inanılmaz şekillere sokabiliyorlar. Ancak kolayca yaralanabiliyorlar ve yaraları diğer insanlara göre daha yavaş iyileşiyor. Ehlers Danlos sendromundan muzdarip bireyler 5000 kişide 1 görülen mutasyonlaraa sahipler. COL5A1 ve COL5A2 adlı başlıca iki gende bulunan mutasyonların sayısı kişiden kişiye göre artabiliyor. Mutasyonlar vücutta bağ dokuda bulunan kolajen miktarında önemli bir azalmaya neden oluyor. Urbach-Wiethe Hastalığı Bu nadir görülen hastalık ilk defa korku duygusu yaşamayan bir kadında keşfedilmiş olup, beyin dokusunun sertleşmesine neden olur. Kadın üzerinde yapılan fizyolojik incelemeler hastalığın kadının beyninde duygu merkezi olarak bilinen amigdalayı yok ettiğini göstermiştir. Bir an için hiçbir şeyden korkmadığınızı düşünün. Bu kadın canlı bir şekilde yılanlara ve örümceklere dokunabiliyor ve hiçbir şekilde korku filmlerinden etkilenmiyor. İlginç Bir Vaka: Haemolacria Haemolacria insanların gözyaşlarının kan damlaları gibi akmasına ve gözyaşının kısmen kandan oluşmasına neden olan bir hastalık. Bu rahatsızlık genellikle adet görmekte olan ve doğurganlığı devam eden kadınlarda görülüyor. Hindistan'da Rashida Khatoon adlı bir kadının kan damlaları şeklinde ağladığı haberlere konu olmuş ancak doktorlar haemolacria'nın haricinde herhangi bir sağlık sorununa rastlamamıştır. Yürüyen Ceset Sendromu


Gereksiz Riskler Alıyor Musunuz? Beyniniz Suçlu Olabilir Risk alma eğilimi ya da bir kişinin olası bir kayıp ihtimali karşısında şansını deneme istediği , başarılı girişimciler için gerekli bir özellik olarak görülmektedir. Ancak aşırı ya da gereksiz risk alma, potansiyel olarak finansal kayıplara, kumar gibi davranış bozukluklarına, yasal sorunlara ve gergin ilişkilere yol açabilecek olumsuz sonuçlar doğurabilir. Beyin taramalarının kullanıldığı yeni bir çalışma, beyindeki bağlantılar ve kişinin ekonomik riski tolere edebilme yeteneği arasındaki bağlantıyı gözlemledi. Amigdalanın Fonksiyonel ve Yapısal Bağlantısının Bireysel Risk Toleransı Öngörmesi başlıklı makale 5 Nisan'da Neuron dergisinde yayınlandı. İleri Okuma: Amigdala Nedir? Medial Prefrontal Korteks Depresyonla da İlişkili Depresyon ve diğer duygu-durum bozuklukları, amigdala ve medial prefrontal korteks olarak bilinen beynin iki alanı arasındaki bağlantılarla ilişkilidir. Bu çalışmada ise Pennsylvania Üniversitesi'nden bilim adamları, bu yapısal ve fonksiyonel bağlantılarda bireysel farklılıklar gözlemlediler ve bu farklılığın kişilerin risk eğilimini yansıttığını belirttiler. Çalışmada 108 katılımcıya 120 senaryo içeren anket uygulandı ve anket sonuçları kişilerin aşırı risk eğilimli ve aşırı risk- karşıtı kadar değişen bir yelpazede nerede durduklarını sınıflandırmak için kullanıldı. İleri Okuma: Prefrontal Korteks Nedir? Çalışmanın başyazarı olan Psikoloji Profesörü Joseph Kable Risk toleransını, insanlara kumar oynama fırsatı vererek ölçtük. Daha fazla para kazanma şansı için kaybetme riskini ne kadar kabul ettiklerini değerlendirdik.diyor. Daha sonra araştırmacılar, özellikle yukarıda bahsedilen amigdala-mPFC sistemi ve beynin farklı bölümleri arasındaki bağlantıları incelemek için MRI ve DTI kullandı. Gri ve beyaz madde hacmi de dahil olmak üzere, amigdalanın büyüklüğü de ölçüldü. Risk Toleransı ve Gri Madde Beyin yapıları ve anket verileri incelendiğinde, risk toleransı yüksek olan katılımcıların daha fazla gri madde sahip oldukları ve daha düşük risk toleransı olanlara göre daha fonksiyonel amigdala-mPFC bağlantısı gösterdikleri bulundu. Dr. Kable, Yapılan ölçümler, amigdalanın gri cevherinin hacmi ve yapısal, fonksiyonel bağlantıları, sistemin işlevine karşı toleranslı insanların risk alma davranışındaki farklılıklarla ilgili önemli bir veri oluşturuyor. Sadece beyninizin bu özelliklerine bakarak, risk alan veya almayan biri olduğunuzla ilgili makul bir fikre sahip olabiliriz.diyor. Araştırmacılar gelecekte finansal planlama organizasyonları ile işbirliği yapma arzusunu dile getirdiler; çünkü bu bulgular daha büyük ekonomik temelli kararlar karşısında risk toleransını ölçmeye yardımcı olabileceğine inanıyorlar. Ancak araştırmanın ilk aşamaları göz önünde bulundurulduğunda, bu sistemin iş yatırımları veya kumar bozuklukları ile ilgili olarak tasarlanıp uygulanması için henüz çok erken. Alberta Üniversitesi, Kanada Sağlık Hukuku ve Politika Araştırma Grubu'ndan Profesör Timothy Caulfield Risk alma davranışı, birçok faktörden etkilenebilecek karmaşık bir tutumdur. Laboratuvar çalışmalarından, finansal kararları değerlendirmek için bu teknolojiyi kullanmak için çok basamak var, diyor. Hazırlayan : Serap Kaya Kaynaklar http://www.cell.com/neuron/fulltext/S0896-6273(18)30196-X https://www.medicaldaily.com/do-you-take-unnecessary-risks-your-brain-structure-could-be-blame


Glia Hücreleri Nöronların Şeklini Değiştirebiliyor Anne karnında bebeğin beyninin nasıl geliştiği ile ilgili çok az şey biliyoruz. Beyin gelişimi ile ilgili en önemli konulardan biri de nöronların nasıl yönlerini bulduğu ve doğru şekli aldığıdır. Beyin araştırmalarında nöronlar her zaman daha öncelikli olmuştur ama onları tek başlarına düşünmemeliyiz. Beynin yarısından fazlası glia hücrelerinden oluşur. Rockefeller Gelişimsel Genetik Laboratuvarı'nda yapılan araştırmalar glia hücrelerinin nöronların şekil almasına yardımcı olduklarını gösterdi. Cell dergisinde yayınlanan çalışmanın yürütücüsü Aakanksha Singhvi nöronlar ile glia hücreleri arasında daha önceden bilinmeyen bir etkileşimi keşfettiklerini belirtiyor. Nöronun sadece şeklini değiştirmek size pek havalı gelmeyebilir ama sinir sisteminde şekil çok önemlidir. Bir nöronun şekli onun nereye yönleneceğini, hangi hücrelerle bağlantı yapacağını hatta o bağlantıların kuvvetini bile belirleyebilir. Şu an nöronlarının şeklinin nasıl belirlendiğiyle ilgili çok az şey biliyoruz. İleri Okuma: Glia Hücresi Nedir? Sıcaklığa Duyarlı Nöronlar Üstünde Çalışıldı C. elegans solucanları üstünde yapılan araştırmalarda 12 nöronun sinir ucunu kaplayan bir glia hücresi çalışıldı. Bu nöronlar arasında sıcaklığı tepki veren sıcaklığa duyarlı nöronları ve koku nöronları da vardı. Bilim insanları glia hücrelerinin aynı anda farklı nöron tipleriyle farklı şekilde etkileşebildiğini keşfetti. Örneğin, glia hücreleri bir iyon taşıyıcı protein olan KCC-3 ile yakınındaki sıcaklığa duyarlı nöronların sinir uçlarının şeklini korumasına yardım ediyor ama başka hiçbir nöron çeşidini bozmuyor. KCC-3 proteini nöronun şeklinin yanı sıra işlevini de etkiliyor. Nöronun hangi sıcaklıkta uyarıldığını hatırlamasını sağlayıp işlevinin kararlı bir yapıda kalmasını sağlıyor. Eğer KCC-3 proteini olmazsa sıcaklığa duyarlı nöronlar doğru çalışmıyor ve hayvanların ısı algısında büyük bozulmalar meydana geliyor. Glia hücrelerinin nöronları şekillendirdiği yeni bir fikir değil aslında ama elimizde yeterli kanıt yoktu. Bu araştırma sayesinde literatüre çok önemli veriler yerleştirildi. KCC-3 proteini sayesinde iyonların bölgesel yoğunluğu sinir uçlarının şeklini etkileyebiliyor. Ekip KCC-3'ün hücre dışındaki klorür seviyelerini düzenleyebildiğini buldu. Hücre dışında bulunan klorür nöronların şeklini ve işlevini kontrol ediyor. Ekip bu bulgudan sonra klor iyonlarının hangi proteinlere bağlandığını ve hücre iskeletini nasıl yönlendirdiğini de gösterdi. Gerçekten kolay bir çalışma değil. Hem KCC-3 proteinin çalışma mekanizması hem de buna bağlı olarak klor iyonlarının hücre şeklini düzenlemedeki rolü aydınlatıldı. Glia Hücreleri Tedavilerin Verimini Artırabilir KCC-3 proteini kulaklarda, retinada ve Schwann hücrelerinde üretiliyor. Schwann hücreleri çevresel sinir sistemindeki nöronlar için miyelin kılıf üreten glia hücrelerinin ismidir. KCC-3 geninde mutasyon taşıyan bireylerde kulak çınlaması, ağrılar, el ve ayaklarda zayıflık görülüyor. Bu protein ayrıca merkezi sinir sistemindeki glia hücrelerinde de bulunuyor ve yokluğunda Huntington hastalığı ile epilepsi görülüyor. Araştırmacılar KCC-3'ün çalışma mekanizmasını anlamanın birçok hastalık için geliştirilmekte olan tedavilerin verimini artıracağını düşünüyor.


Glia Hücreleri Sadece Destek Hücresi Mi? Sinirbilimin hızla ilerlediği yüzyılımızda sinirbilim alanındaki araştırmaların çoğunluğu nöronların üzerinden yapılıyor. Beyin hücresi deyince belki aklınıza hemen nöronlar geliyor olabilir ama glia hücreleri nöronlardan 5-10 kat daha fazla bulunur! Bu destek hücreleri üzerine yürütülen araştırmaların geri planda kalması ve gliaların öneminin anlaşılamaması sinirbilim alanında hala çözüm bulamadığımız pek çok sorunun sebebi olabilir. Akademisyen Andrew Koob'a göre glia hücreleri hakkında yapılan çalışmalar yeterince ilgi çekmiyor ve bu yüzden yeterli ödeneği bulamıyor. Bu yazımızda glia hücrelerinin nöronların şekil almasına yardımcı olduklarını açıklıyoruz. Düşüncenin Kökeni adlı kitabında da bu konuya değinen Koob glia hücrelerinin alt grubu olan astrositler hakkında çarpıcı bilgilere yer veriyor. Canlılarda Ne Kadar Glia Hücresi Bulunur? Memeliler, glianın nöronlara göre fazlalığı bakımından en gelişkin durumdadırlar. En karmaşığı insan olmak üzere, memeliler karmaşıklaştıkça, glianın nörona oranı, astrosit yaygınlığı ve teması artar. Kemirgen beyninin %60'ı ve insan beyninin %90'ı glia hücrelerinden oluşur. Hayvanın zekası artıkça korteksteki astrositlerin hücre sayısının oranı da artış gösterir. Farede her nörona karşılık 0.3 astrosit vardır. İnsan korteksinde bir nörona karşılık 1.65 astrosit bulunur. Aslında astrosit sayısındaki artış, türlerin zeka oranı ile ilişkilidir. Beynin yeni anıların oluşmasından sorumlu bölgesi olan hipokampüste, büyük sinaptik temasların yaklaşık %80'i astrositler tarafından çevrelenir. Astrositler sadece düşünce ve belleğin bulunduğu hücreler değildir, aynı zamanda vücudumuzun hormonal seviyelerine de katkıda bulunular. Astrositler, beynin beyindeki su homeostazı ve küçük kan dolaşımı ile bağlantılı bölgelerinde protein oluştururlar. Kana hormon salgılayan nöronları etkilerler. Hormon salgılamayı etkileyen, tüm vücut sıvılarının denge bölgesi glia hücreleridir. Glianın nöronlar üzerindeki etkisi kandaki vazopressin ve oksitosin salgılanmasına yol açar. Bunlar, tüm vücut sıvılarını düzenlemekte doğrudan sorumludur. Glia hücrelerinin bir türü olan radyal glialar da beyin gelişiminin ilk evrelerinden itibaren aktif rol alırlar. Doğumdan önce radyal glia hücreleri beynin merkezinden dış yüzeyine kadar olan uzun mesafede yayılır. Radyal glia hücreleri, gebeliğin 7. Haftasında, yeni oluşum ve büyüme evresindeki embriyo beyninin bir parçası olarak ortaya çıkar.


Glia Hücreleri Beynin Görünmez Kahramanları Santiago Ramon y Cajal 100 yılı aşkın bir süre önce nöron doktrinini ortaya attı modern sinirbilim çağını başlattı. Beynimizde 86 milyar nöron vardır ve bu hücreler tabiri caizse tüm dünyamızı oluştururlar. Görme, dokunma, düşünme, sevme ve sevilmeyi nöronlara borçluyuz. 100 yıldır kitaplar ve makaleler hep böyle başlıyor: Nöronlar, nöronlar, nöron. Ancak en az nöronlar kadar önemli hücreler de var: Glia hücreleri. Bu yazımızda beyindeki görünmez kahramanların öyküsünü yazdık. Glia hücreleri merkezi sinir sistemi ve çevresel sinir sisteminde bulunan nöron olmayan hücrelerdir. Nöronlar gibi aksiyon potansiyeli üretmezler. Bu yüzden elektriksel sinyal iletiminde doğrudan rol oynamazlar ama dolaylı yoldan etkide bulunurlar. Glia hücreleri beyinde homeostazın sağlanmasında, miyelin oluşumunda ve nöronlara destek olmada görev alırlar. Sinir sisteminde çok farklı türde glia hücresi bulunur. Hepsi özel bir görev için özelleşmiştir. Hücre Türleri Mikroglia ve ependimal hücreler gibi glialar sadece merkezi sinir sisteminde bulunur. Schwann ve uydu hücreleri ise çevresel sinir sistemine özgüdür. Glia hücrelerinin başlıca 4 görevi vardır. Bunlar: Nöronları sarmak ve onları belirli bir yerde sabit tutmak. Nöronlara yeterli oksijen ve besini sağlamak. Bir nöronu diğerinden ayrı tutmak, karışmalarını engellemek. Sinir sistemindeki zararlı mikroorganizmaları yok etmek ve ölü nöronları temizlemek. Mikroglia Hücreleri Mikroglialar makrofaj kökenli beynin bağışıklık hücreleridir. Beyinde travma sonucu doku hasarı veya toksik madde girişi olduğunda mikroglialar hemen devreye girer. Beyni sürekli iç ve dış tehlikelere karşı korurlar. Alzheimer hastalığı, multipl skleroz gibi nörodejeneratif hastalıklarda mikroglialar aşırı aktif hale gelerek vücudun kendi hücre ve moleküllerine saldırırlar. Son yıllarda yapılan çalışmalar beyin gelişiminde mikrogliaların çok önemli roller üstlendiklerini de gösteriyor. Bu hücreler sadece enkaz toplamıyor. Sinaptik budama adı verilen süreçte aktif rol alarak dendrit-akson sinapslarının doğru oluşmasında da rol alıyor. Makroglia Hücreleri Astrositler Astrositler beyindeki nöron olmayan yıldız şekilli hücrelerdir. İsimlerini de şekillerinden ötürü alırlar. Temel görevleri nöronların sağlıklı çalışmalarını sağlayacak ortamı hazırlamaktır. Ortamdaki nörotransmitter miktarını kontrol ederler. Potasyum, sodyum ve kalsiyum gibi iyonların doğru miktarda bulunduğundan emin olurlar. Nöronların doğru bir şekilde konumlanması için fiziksel destek de sağlarlar. Yakın zamana kadar astrositlerin basit işlevleri olan yardımcı hücreler olduklarını düşünüyorduk. Cajal'ın nöron doktrini 100 yıl boyunca nöron olmayan beyin hücrelerinin bir kenara atılmasına neden oldu. Ancak araştırmalar bunun böyle olmadığını gösteriyor. Astrosit sinaps oluşumunda büyük bir rol oynayarak nöronların birbiri arasındaki iletişimi düzenliyor. Uzun süreli potansiyel artışı ve azalışında astrositler doğrudan görev alıyorlar. Astrositler nörotransmitter miktarını reseptörleri aracılığıyla anlayabildiklerinden sinapsların modülasyonuna katılabiliyorlar. Nöral faaliyeti etkileyecek kimyasal iyon ve moleküller salgılayarak sinapsları düzenliyorlar. Oligodendrositler Merkezi sinir sisteminin üçüncü büyük glia hücresi oligodendrositlerdir. Beyinde bazı nöronların aksonları çok uzundur ve sinyal iletiminin uzun aksonlarda daha etkili gerçekleşmesi için bazı mekanizmalar vardır. Aksonların etrafı miyelin adlı yağlı bir madde ile kaplanır ve bir çeşit yalıtım sağlanır. Bu yalıtım malzemesi sayesinde elektriksel direnç azalır ve aksiyon potansiyelin iletimi kayda değer ölçüde hızlanır. Beyinde gri madde ve beyaz madde adlı iki farklı doku tipi bulunur. Gri madde hücre gövdelerinden dolayı gri ismini alırken beyaz madde miyelin kılıfı nedeniyle açık renkli görülür. Multipl skleroz hastalığı bağışıklık sistemi hücrelerinin miyelin kılıfı parçalaması sonucu ortaya çıkan bir rahatsızlıktır. Glia hücreleri arasında astrositler, mikroglialar ve oligodendrositler en temel hücrelerdir. Diğer Glia Hücreleri Ependimal Hücreler: Merkezi sinir sisteminde omurilikte ve beyin ventriküllerinde bulunur. Beyin omurilik sıvısı üretiminden sorumludur. Radial Glia Hücreleri: Nöronları, astrositleri ve oligodendrositleri oluşturan öncül hücrelerdir. Merkezi sinir sisteminde yer alırlar. Schwann Hücreleri: Merkezi sinir sistemindeki oligodendrositlerin yaptığı miyelin kılıfı hazırlama işini çevresel sinir sisteminde yaparlar. Uydu hücreler: Çevresel sinir sisteminde sempatik ve parasempatik ganglialarda nöronların çevresinde bulunurlar. Temel görevleri nöronların düzgün çalışması için gerekli kimyasal çevreyi düzenlemektir. Kronik ağrıda da rol alabilirler. Enterik Glia Hücreleri: Sindirim sistemindeki sinir liflerinde bulunurlar. Glia hücreleri nöronlardan daha küçük hücrelerdir. Yaklaşık 150 yıldır bir nörona karşılık 10, hatta 50 glia hücresi olabileceği söyleniyordu. Ancak 2016 yılında yapılan bir çalışma sayı karmaşasına son verdi. Oran neredeyse bire bir. 86 milyar nörona karşılık ortalama 85 milyar glia hücresi bulunuyor. Beyin ve omurilik hacminin yarısını da bu hücreler kaplıyor. Glia nöron oranı beynin her bölgesinde aynı değil. Bölgesel farklılıklar görülüyor. Örneğin serebral kortekste oran 3,72. 60,84 milyar glia hücresi bulunurken buna karşılık 16,34 milyar nöron bulunuyor. Ancak beyincikte 16 milyar glia hücresine karşılık 69 milyar nöron bulunuyor.


Glokom Otoimmün Bir Hastalık Olabilir Glokom dünyada 70 milyon insanı etkileyen bir göz hastalığıdır. 70 milyon oldukça yüksek bir sayı. Belki sizin de etrafınızda bir glokom hastası olabilir. Yaygın bir şekilde görülmesine rağmen bu hastalığın nedeni tam olarak bilinmiyor. Retina ve optik sinirlere hasar veren glokomun neden ortaya çıktığı ile ilgili bazı düşünceler var ama araştırmacılar şimdiye kadar bir fikir birliğine varamadılar. Amerika'da MIT'de yeni bir çalışma nihayet glokom ile ilgili çok önemli ipuçlarına ulaştı. Çalışma ekibi glokomun bir otoimmün hastalık olabileceğini buldu. Farelerde yapılan araştırmalar glokom hastası olan farelerde vücudun kendi T hücrelerinin retina dejenerasyonuna yol açtığını tespit etti. T hücrelerinin neden kendi retina hücrelerine saldırdığı bilinmiyor. Fare vücuduna giren bakterilerle savaşıp etkinleşen T hücreleri daha sonra retina nöronlarına saldırmaya başlıyor. Glokom Tedavisi İçin Önce Kökenini Anlamalıyız Glokomun etkili bir şekilde tedavi edilmesi için kökenini iyi anlamamız gerekiyor. Öncelikle nasıl çıktığını ve organizmada neler olduğunu bilmeliyiz ki tedavi sürecini de ona göre ayarlayalım. Glokom da otoimmün bir hastalık olduğuna göre vücudun bağışıklık sistemini baskılarsak iyileşme sağlayabiliriz. MIT Koch Enstitüsü'nde Prof. Dr. Jianzhu Chen'e göre bu keşif glokom tedavisi için yeni kapıları aralayacak. Belki bundan 10 yıl sonra Chen'in çalışması sayesinde glokom hastalığı tamamen tedavi edilir olacak. Chen'in makalesinin dünyanın saygın dergilerinden biri olan Nature Communications'ta yayınlanması bilim camiasında çok ses getirdi. Bu makale sayesinde farklı ülkelerden onlarca bilim insanı otoimmün faaliyeti baskılayacak ilaçlara yoğunlaşacak. Glokom Neden Tehlikeli Bir Hastalık? Hastalığın hedef organının göz olması aslında ne kadar önemli olduğunu anlatmaya yetiyor. Gözünüz kapalı yarım saat kalın, ne demek istediğimi anlayacaksınız. Gözler bizim en değerli duyu organlarımızdan biridir ve gözün içindeki basıncın artmasıyla glokom ortaya çıkar. Gözün içinde her daim dolaşan sıvı kanallardaki yapısal tıkanıklık nedeniyle çıkamayınca içeride birikir. Sıvı gözün içinde birikince göz tansiyonu da yükselir ve göze zarar vermeye başlar. Hastalık başlarda farkedilmeyebilir. Hatta retinal gangliyon hücrelerinin yarısı öldüğünde bile henüz bir şey anlamamış olabilirsiniz. Ancak glokom gözünüzü öldürmeye devam ediyor. Şimdiye kadar uygulanan tedavi yöntemleri gözün içindeki basıncı düşürmeye odaklanıyordu. Neden kaynaklandığını bilmediğimiz bir hastalığı sadece var olan belirtiler üzerinden tedavi edebiliriz. Doktorların elinden sadece bu kadarı gelir. Göz içindeki basıncı düşürmek kesin bir tedavi yöntemi değildir. Zaman içinde basınç tekrar eski seviyesine geldiğinde hastalık daha şiddetli seyredebilir. Göz içindeki basıncı neyin arttırdığını öğrenebilirsek tekrar çıkmamasını sağlayabiliriz. Göz Tansiyonu Yükselince T Hücreleri Retinaya Giriyor Bilim insanları yıllardır glokom hastalarında neyin göz sıvısının basıncını arttırdığını araştırdı. Basıncın sürekli bir şekilde artması akla bağışıklık sistemini getirdi. Dışarıdan bir etki olsa onu kestiğinizde basınç artmamalıydı. Ancak basınç her halükarda artıyordu. Araştırmacılar bu sefer düşmanı içeride aramaya başladılar. Bağışıklık sisteminin retinaya zarar verip vermediğini görmek için farelerin retinalarındaki hücreler incelendi. Ekip define avcısı gibi gözde bağışıklık sistemi elemanı arıyordu. Sonunda T hücrelerini buldular. Sağlıklı bir insanda T hücrelerinin retinaya girmesi yasaktır. Kan retina bariyeri adlı kalın bir hücre tabakası retinaya giren ve çıkan maddeleri denetler. Gözde inflamasyon oluşmaması için T hücreleri bu bölgeye sokulmaz. Ancak göz tansiyonu yüksek olduğunda T hücreleri retinaya ulaşabiliyorlar. T Hücreleri Nasıl İnflamasyon Yaratıyor? Araştırmacılar T hücrelerinin retinaya ulaştıklarını tespit ettikten sonra orada neler yaptıklarını takip etmeye başladılar. T hücrelerinin ısı şok proteinlerini hedef aldığı görüldü. Isı şok proteinleri isminden de anlaşılacağı vücut sıcaklığı ile ilgilidir. Vücudunuzun sıcaklığı 40 dereceye çıkmazsa etkin olmazlar. Bu proteinler yüksek stres gibi sıra dışı durumlarda faaliyete geçerler. T hücrelerinin neden bu proteinleri hedef aldığı ile ilgili araştırmacılar şöyle bir görüş öne sürdü. Belki bu hücreler daha önceden bakteriyel ısı şok proteinleri ile etkileşime geçmiş olabilirdi. Bu proteinler evrimsel olarak çok korunmuş olduğu için yapıları organizmalar arasında çok benzerlik gösterebilir. Ekip bakterilerin glokom ile ilişkisini aydınlatmak için MIT'de Biyoloji Mühendisliği Bölümü'nde çalışan Prof. Dr. James Fox'a danıştı. Fox'un laboratuvarında vücudunda hiç bakteri bulunmayan fareler yetiştiriliyor. Bilim insanları bünyesinde bakteri barındırmayan farelerde glokomu tetiklediler ama hastalık hiç oluşmadı. Buradan vücuttaki bakteriler ile glokomun ortaya çıkışı arasında bir bağlantı olduğunu anlıyoruz. Glokom Hastalığında Yeni Tedaviler Geliştirilebilir Araştırmacılar tekrar glokom hastalarını incelediler ve ısı şok proteinleri ile ilişkili T hücrelerinin normalden 5 kat fazla bulunduğunu gördüler. İşler yavaş yavaş aydınlığa kavuşuyordu. Bakteriler T hücrelerini etkiliyor, onlar da ısı şok proteinleri üzerinden bir şeyler yapıyordu. Araştırmacılar bu noktada hangi bakteri veya bakterilerin T hücrelerini etkilediğini mercek altına aldılar. Ortaya çıkan sonuç özel bir bakteri türünün değil, bir bakteri kombinasyonunun T hücrelerini ısı şok proteinlerine yönlendirdiğini anladılar.


Glüten Nedir ve İnsanları Neden Bu Kadar Rahatsız Ediyor? Dünya'nın en çok ekmek tüketen ülkelerinden biriyiz ve ekmeğe bu kadar düşkün olmamızın bir sebebi var. Sadece ekmek değil aslında hamur işlerini de sevmemizi sağlayan çeşitli moleküller var. Bunlardan biri de ekmeğin bir arada kalmasını sağlayan, dağılmasını engelleyen glütendir. Glüten başta buğday olmak üzere pek çok tahılda bulunan bir protein karışımıdır. Bu tahıllar mutfağımızda pek çok yiyeceğin içinde bulunur. Ekmek, makarna, bira ve daha pek çok gıdanın içinde glüten vardır ve bazen fazlası sağlık için tehlikeli sonuçlar yaratabilir. Bugün dünyada çok sayıda insanda glütene karşı alerjik reaksiyon görülüyor ve çölyak hastalığından muzdarip durumda. Çölyak hastalığı bir otoimmün hastalıktır. Glütenli bir yiyecek yediğinizde bağışıklık sistemi glüteni tehlikeli bir madde gibi algılar ve ince bağırsağa saldırır. Çölyak haricinde glütene karşı hassas olunan birçok rahatsızlık vardır. Glüten Bazen Alerjik Reaksiyona Neden Olabilir Glüten bazı kişilerde alerjik reaksiyona sebep olurken bazı kişiler için oldukça faydalıdır. Glütenin yapısı ve potansiyel zararlarıyla ilgili halk bilinçlenirken her gün daha fazla insan ekmek tüketimini azaltmaya çalışıyor. Bunların bazıları sadece modaya uyarken birçok insan ise zayıflayacağını düşünüyor. Motivasyon kaynağı ne olursa olsun milyonlarca insan günlük olarak glüten içeren yiyecekler tüketiyor.Glüteni hayatımızdan çıkaralım desek, bunun için çabalasak bile glütenden vazgeçmek o kadar kolay değil. Çünkü aslında yiyeceği lezzetli yapan maddelerden en önemlilerinden biri budur. Glüten tıpkı bir yapıştırıcı gibi içine girdiği besin maddelerinin bir arada kalmasını sağlar. Örneğin, simidin ağzınızda kurabiye gibi dağılmasını önleyen ve çiğnemenizi sağlayan madde glütendir. Bunun olmadığı besinler ise oldukça yoğun ve kötü bir tada sahip olabiliyor. Son zamanlarda İtalyan bilim insanları yiyeceklerin içinden glüteni çekip almak için glüten tüketen bir bakteri kullanmaya çalışıyorlar. Bu şekilde araştırmacılar sadece alerjik reaksiyona neden olan maddeleri izole ederek hem çölyak hastalarının hem de glüteni sevmeyen kişilerin gönül rahatlığıyla glütensiz besin tüketmesini sağlamayı amaçlıyor. Glüten Nedir? Glüten elastik proteinlerden oluşan bir protein karışımının genel ismidir. Bazı proteinler birbirlerine yapıştıklarında esneyebilen bir yapı oluştururlar ve örümcek ipliği gibi çekildiğinde uzayabilirler. Suyla karıştığında ve yoğrulduğunda glüten proteinleri ekmek hamurunun kıvamını veren o esnek yapıyı meydana getirirler. Glütenin içinde prolamin olarak adlandırılan depo proteinler vardır. Bunlar çeşitli tahılların endospermindeki nişasta ile birleşirler. Buğday prolaminlerine gliadin ve glütenin denir. Arpa prolaminleri ise hordein olarak adlandırılır. Secalin ve avenin diye ifade edilen prolaminler de çeşitli besin maddelerinin içinde mevcuttur. Birçok kişinin bağışıklık sistemi prolaminleri pek sevmez ve alerjik reaksiyon gösterir. Alerjinin miktarı tüketilen prolamin çeşidi ve miktarına bağlıdır. Fırıncılar ekmek yapımında glüteni hamurun dağılmasını önleme ve şekil vermek için kullanırlar. Tek hücreli bir organizma olan maya hücreleri sayesinde şeker fermente edilerek karbondiokside dönüştürülür ve hamurun kabarması sağlanır. Hamurun içinde hava kabarcıkları oluşur ve yediğimiz ekmeğin doğal şeklini oluşturur. Lezzetli ama Sağlığa Neden Zararlı? Gluten pek çok kişi için sağlığa faydalı iken bazı insanlarda alerjik reaksiyonlara sebep olarak ciddi zararlara yol açabiliyor. Örneğin çölyak hastalarında glüten bağışıklık sistemini devreye sokarak ince bağırsak duvarına saldırmasına neden oluyor. Bu durum karın boşluğunda şişme ve ishale neden oluyor. Bağışıklık sisteminin kendi vücuduna saldırması sonucunda ortaya çıkan hasar bağırsakların temel vitamin, protein, şeker ve diğer besinleri almasına engel olurken uzun vadede kanser ve şeker hastalığını tetikliyor. Çölyak hastalığının haricinde daha az bilinen başka bir rahatsızlık da çölyak olmayan glüten hassaslığıdır. Bazı insanlarda ise herhangi bir hastalık olarak tanımlanmayan bir glüten alerjisi mevcut olabilir. Bu tür bir alerjiye sahip insanlarda hayat oldukça zorlaşabilir çünkü yiyeceklerin içeriğini sürekli takip etmek gereklidir. Glüten İçermeyen Ekmek ve Diğer Yiyecekler Çölyak hastaları ve diğer alerjik reaksiyonlarda hastaların yaptığı ilk şey glütenli yiyeceklerden uzak durmaktır. Başta ekmek olmak üzere bazı bisküviler, hamur işleri, bira vb. gıdaları tüketmemelidir. Beslenme düzenini değiştirmek insanları zora sokabiliyor ve oldukça nahoş bir hale gelebiliyor. Zira ekmekten glüteni çıkarmak evi tuğlasız yapmakla eşdeğer bir durum. Yiyecekleri tekrar eski lezzetine kavuşturmak için etkili kombinasyonlar kullanmak gerekiyor.


Gluten Son yıllarda glutensiz yiyecekler yükselişe geçti. Birçok fırın glutensiz ekmek ürettiğini açıklıyor, gıdaların üzerinde glutensizdir ibaresi yer alıyor. Gluten nedir öncelikle onu açıklayalım. İnsanlar neden bu proteinden kaçıyor ya da kaçmalı mı biraz irdeleyelim. Gluten, buğday ve ona benzer tahıllarda bulunan bir protein ailesidir. Bu ailenin en önemli özelliği yiyeceklerin yoğunlaşmasını ve bir arada kalmasını sağlamasıdır. Örneğin ekmeğin bütünlüğünü sağlayan ve hafifçe çektiğinizde esnemesini sağlayan madde glutendir. Simidin ekmekten daha yoğun olmasını sağlayan da içinde daha çok gluten barındırmasıdır. Glutenin içinde prolamin olarak adlandırılan depo proteinler vardır. Bunlar çeşitli tahılların endospermindeki nişasta ile birleşirler. Buğday prolaminlerine gliadin ve glutenin denir. Arpa prolaminleri ise hordein olarak adlandırılır. Secalin ve avenin diye ifade edilen prolaminler de çeşitli besin maddelerinin içinde mevcuttur. Birçok kişinin bağışıklık sistemi prolaminleri pek sevmez ve alerjik reaksiyon gösterir. Alerjinin miktarı tüketilen prolamin çeşidi ve miktarına bağlıdır. Glutenin içinde glutenin ve gliadin adlı 2 önemli protein bulunur. Gliadin vücudumuzda gluten ile ilişkili çoğu sağlık sorununun suçlusudur. Gluten ve Çölyak Hastalığı Glutene bağlı birçok rahatsızlık vardır ama halk arasında en çok bilineni çölyak hastalığıdır. Bunun haricinde çölyak olmayan gluten hassaslığı, buğday alerjisi, gluten ataksiya ve dermatitis herpetiformis de glutene bağlı gelişen rahatsızlıklardandır. Dünyanın pek çok bölgesinde glutene bağlı gelişen rahatsızlıklarda artış görülüyor. Özellikle buğday ağırlıklı beslenmenin yaygınlaşması ve daha yüksek miktarda sitotoksik gluten peptitleri içeren buğday türlerinin yetiştirilmesi glutene bağlı rahatsızlıkların en önemli sebeplerindendir. Bunun yanında birçok fırıncı ekmeğin mayalanma süresini kısalttığı gerekçesiyle ekmekteki glutenin miktarını olması gereken seviyenin üzerine çıkartıyor ve insanların sağlığını tehlikeye atıyor. Çölyak Olmayan Gluten Hassaslığı Glutene hassas her bünye çölyak hastasıdır diyemeyiz. Bazı kişiler gluteni sindirmekte sorun yaşar ama gösterdiği belirtiler bir hastalık olmaya yetecek ölçüde değildir. Gluten hassaslığı olan kişiler ishal, mide ağrısı, yorgunluk ve depresyon gibi şikayetlerle doktora başvururlar. Bu rahatsızlığın tam bir tanımı yoktur. Teşhisi de doktor tarafından oldukça zor olabilir. Hastanın yediklerine göre hangi vücut tepkileri verdiğini anlaması gerekir. Glutenli yiyecekler tükettikten sonra kişinin şikayetleri artıyorsa ve bunun farkına vardıysa teşhis ancak o zaman konulabilir. Teşhis koyulurken çölyak hastalığı ve bazı alerjilerin elenmesi gerekir. Dünyadaki insanların %0,5 13'ünün bu rahatsızlıktan muzdarip olduğu düşünülüyor. Her konuda herkes aynı fikirde olmayabiliyor. Bazı uzmanlar gluten hassaslığını gerçek bir rahatsızlık olarak değerlendirmiyor. Onlara göre yaşanılan durum glutenden farklı maddelerin nede olduğu veya hayali yan etkiler olarak tanımlanıyor. İtalya'da L'Aquila Üniversitesi'ndeki bilim insanları kendilerinde gluten intoleransı tespit eden 400 kişi üzerinde bir araştırma yaptı. Bu kişilern rahatsızlıklarıyla nasıl başa çıktığı, ne sıklıkla doktora gittiği ve ne çeşit bir diyet yaptığı takip edildi. Çalışmanın sonunda 400 kişiden 26'sında (%6,63) çölyak hastalığı olduğu görüldü. 2 kişinin (%0,51) buğdaya alerjisi vardı. Glutene karşı hassas olduğunu bildiren kalan kişilerden sadece 27'sinde gluten hassaslığı ortaya çıktı. 400 kişiden glutenle ilgili sorun yaşayanların sayısı 55'i geçmedi. Ancak sindirim sorunları yaşayan ve glutenle barışamayan 300'den fazla insan vardı. Hiçbirinde bir sağlık sorunu görülmedi. Huzursuz Bağırsak Sendromu


Google Beynimizi Nasıl Etkiliyor? Bilgi çağında yaşadığımız şu günlerde istediğimiz her bilgiye internet vasıtasıyla ulaşabilmekteyiz. Birçok üniversite kaynaklarını halka açmış ve kütüphaneler çevrimiçi olarak hizmet vermektedir. İnternet denilince akla gelen ilk sayfa Facebook ve Twitter'dan bile önce birçoğumuzun ana sayfası olan Google amcadır. İnternet ve arama motorları bilgiye erişim konusunda şüphesiz bir devrim yaratmıştır. Bilgisayarın icadından önce bilgi edinmek için tek seçeneğin kitaplar olduğu eski çağların en büyük kütüphanesi tarihçiler tarafından Büyük İskenderiye Kütüphanesi olarak kabul edilmektedir. Maalesef bu efsanevi kütüphane 2. İslam halifesi Ömer bin Hattap tarafından yakılmış ve kütüphanenin görevlileri de kafir oldukları gerekçesiyle öldürülmüştür. O devirdeki İslam politikası göz önüne alındığında şaşırtıcı bir durum olmasa gerek. Neyse tekrar konumuza dönecek olursak, bugün internetteki bilgi deposunun İskenderiye Kütüphanesi'nden çok daha fazla olduğu bir gerçektir. Google Bilgi Çağında Yeni Kütüphanemiz Oldu Bir arama motoru olarak teknoloji dünyasına adım atan Google bugün dünyanın en büyük şirketleri arasına girmiş ve neredeyse her alanda kendini göstermektedir. Ev hanımlarının bile doktorluk seviyesine yükselebildiği bu ortam size her türlü bilgiye erişim imkanı sağlamaktadır. Ancak burada bizi bekleyen bir tehlike var. Bilgiye ulaşılabilirlik kolaylaştıkça sorulan soruların kalitesi düşüyor ve insanların soru sorma yetenekleri köreliyor. Kate Bussmann'ın Telegraph gazetesinde yazdığı bir makalede insanların Google'da en çok aşk ile ilgili konuları araştırdığını, 'kocam gey mi', 'popo sallama dansı nedir' gibi soruların ise en çok aranılanlar arasında olduğunu belirtiyor. Google arama motoru bölümünün başkanlığını yürüten Amit Singhal makineler ne kadar kesin yanıt verirse soruların o kadar basitleştiğini savunuyor. Google Merak Duygumuzu Öldürebilir Psikologlara göre internet kullanıcılarda bilge, her şeyi bilen havası yaratıyor ancak bu durum kişinin öğrenme isteğini de baltalıyor. Psikolog George Loewenstein bilmediğin bir şeye rastladığında veya her şeyi bilmediğini fark ettin anda içinde bir öğrenme isteği duyarsın diyor. Kitap okumakla Google'da arama yapmak arasındaki fark burada bariz olarak karşımıza çıkıyor. Kitapta araştırdığınız bilgiye ulaşsanız bile kitabın geri kalanını okumadığınız için merak duygunuz hala canlı kalıyor, oysa Google'da bilgiye ulaştıktan sonra genelde sekme kapanır ve görev tamamlanmış kabul edilir. Bilgiye ulaşmak önemli de ulaşırken katedilen yolun hiç mi önemi yok? İnsan beyni her zaman kolay olanı seçme eğilimindedir ama çoğu zaman zor elde edilenler daha değerlidir. Beynin ödül mekanizmasının devreye girdiği bu alanda bilgiye ne kadar kolay ulaşırsak dopamin gibi nörotransmiterlerin daha az salgılanmasından dolayı o bilgiye bağlanma ve dikkat etme daha az oluyor. California Üniversitesi'nden Robert Bjork'un Arzu edilen zorluklar olarak tabir ettiği bu durumda öğrenmenin zor olduğu koşullarda beynin daha verimli çalışarak bilgileri daha iyi işlediği görülmektedir. Meydan Larousse Ansiklopedisi ile Arama Motorları Aynı Etkiyi Yaratmıyor Dijital sözlük ile basılı sözlük kullanımı arasında da ciddi farklar vardır. Uzmanlar basılı sözlüklerde bir sözcüğün karşılığını ararken o sözcükten farklı olarak birçok sözcük daha öğrendimizi ifade ediyorlar. Bir sorunun yanıtını ararken de eğer arama işlemi basılı kitaplarda olduğu gibi zaman alırsa, o sorunun dışında beynimiz bir fener gibi hareket edip, o konuyla ilgili çeşitli düşünceler üzerinde de duracaktır. Bu da kişilerin bilgi kaşifliği yapmasına imkan verebilen bir durumdur. Ancak Google üzerinden yapılacak bir aramada bilgiye erişim çok hızlı ve kesin olacağından bu tip bir kaşifliğin önü kesilecektir. Çocukları ele alalım. Bir çocuk 7 yaşına gelene kadar her gün yüz tane soru sorar. Bu nasıl yapılır? Buna ne denir? O niye böyle dedi? Şu niçin böyle davrandı? Doğada insanoğlu bilgisiz bir şekilde dünyaya gelir ve bu bilgisizlik insanlarda sonsuz bir öğrenme isteği yaratır. Soru sorup cevap aldıkça da yanıtlarla büyüyen bilgi kütüphanemiz bizleri daha kaliteli sorular sormaya yöneltecektir. Burada yine sözlük örneğinde değindiğimiz durum karşımıza çıkıyor. Google'da nokta atışı yapıp istediğimizi öğrendikten sonra sekmeyi genellikle kapatırken, kitap karıştırırken çok sayıda konuya da göz atabiliyoruz ve başka konuları da merak ediyoruz. Büyük Şirketler Çocuklarını Nasıl Yetşitiriyor? Bir de Google ve diğer Silikon Vadisi şirketlerinin yöneticileri çocuklarını bu konuda nasıl yönlendiriyor, ona bakalım. Google'ın CEO'su olsanız çocuğunuzu son teknoloji bir okula mı gönderirdiniz yoksa teknolojinin neredeyse hiç kullanılmadığı bir okula mı? Dünya teknolojisine yön veren bu şirket yöneticileri Waldorf okulları olarak bilinen, öğrencileri sürekli kalemle yazmaya ve teknolojiyi en asgari seviyede kullanmayı amaçlayan okullara gönderiyorlar. Google'da üst düzey bir yönetici olan Alan Eagle oğlunun liseye gelmeden Google kullanmasını istememiş ve kullandırtmamıştır, çünkü bu insanlar teknolojinin genç beyinleri nasıl tembelleştirebileceğinin farkındalar ancak maalesef ülkemizde 3-4 yaşlarındaki çocukların ellerinde cep telefonları çok yaygınlaşmış durumda ve çocuğun bunu kullanabilmesi anne babalar arasında marifet olarak görülüyor. Kaliteli, bilgi kokan ve merak uyandıran sorular sormak toplumumuzda her alanda kazanmamız gereken bir alışkanlıktır. Okulda genellikle öğrencilerden soru sorması değil, sorulara yanıt vermesi istenir. Ancak modern eğitim sistemi öğrencilere sürekli soru yöneltmek yerine onların bilgi dağarcıklarındaki eksikleri bulup o noktaları kapatmayı hedeflemektedir. Bunu gerçekleştirmek için öğretmen öğrenciyi doğru, bilinçli sorular sormaya teşvik etmelidir. İnternet Doğru Kullanılmazsa Tembelliğe Sürükleyebiliyor


Google'da Çalışacak Kadar Akıllı mısınız? William Poundstone


Görme Kaybı Olduğunda Diğer Duyular Güçlenebilir Şimdi bir gözünüzü kapatın ve o halde 10 dakika bekleyin. Beyniniz yeni duruma uyum sağlamaya başladı bile! Bir gözden gelen sinyallerin 5 dakikalığına bile kesilmesi beyinde hemen plastisite süreçlerini başlatıyor. Beyinde görsel bilgiyi işleyen görme korteksi de dahil hiçbir bölgenin tam kesin sınırları yok. İhtiyaç halinde nöronlar hep birbirine yardım ediyor. Bir duyusu eksik insanların diğer duyularının daha gelişmiş olduğunu duymuş veya görmüşsünüzdür. Tam görme kaybında da görme korteksi (V1 alanı) artık görsel bilgiyi işlemediğinden işlevini farklı duyulara aktarıyor. Beyin işlevinde hiçbir azalma olmuyor ancak sadece görev değişimi oluyor. İleri Okuma: Beyni Yeniden Şekillendirmek Mümkün Kısa Süreli Görme Kaybı Bile Değişimi Başlatabilir Beynimizin esneklik kabiliyeti çok yüksektir. Sol gözün faaliyeti geçici olarak 1 hafta bile engellense ve görme kaybı oluşsa beynimizin ilgili bölgesi hemen uyum sağlamaya çalışır. Böyle bir durumda sol gözden gelen sinyalleri işleyen nöronlar sağ gözden gelen sinyallere doğru yönlendirir. Birkaç dakikalık görsel yoksunluk bile beynin plastisite sürecini başlatmak için yeterlidir. Bu sonuç gösteriyor ki beyni anlamada başvurulacak en önemli bilim dallarından birisi evrimdir. Zira her işlev ihtiyaç neticesinde ortaya çıkmakta ve ihtiyaç duyulmadığında ortadan kaldırılmaktadır. Aslında bu durum beynin bütün alanları için geçerlidir. Şundan sadece bir 10 yıl öncesine kadar belirli bir yaştan sonra beyninizin değişmeyeceği, zekanızın sabit kalacağı düşünülüyordu. Bilim insanları insan beyninin hayat boyunca pek bir değişime uğramadığını, nöronlar arasındaki bağlantıların sabit kaldığını zannediyorlardı. Hatta lise kitaplarına bakarsanız hala beyinde yeni sinir hücrelerinin üretilmediği yazar. Nöroplastisite Nedir? Bir insan yedisinde neyse yetmişinde de odur, huylu huyundan vazgeçmez gibi birçok atasözü olmasına rağmen insanlar değişir. Nöronların yeniden yapılandırılması işlemi nöroplastisite olarak bilinir. Bir alışkanlığınız var diyelim, örneğin yatmadan önce mutlaka şeftali suyu içiyorsunuz. Siz bunu zamanla tekrarladıkça ve bundan keyif aldıkça bu davranışınızı tetikleyen nöronlar arasındaki bağlantı güçleniyor. Bu nöral bağlantıların güçlenmesi ve gevşetilmesi işlemleri genel olarak nöroplastisite denir. İleri Okuma: Nöroplastisitenin Önemi


Görsel Karıncalanma Sendromu Nedir? En önemli duyularımızdan biri şüphesiz görmedir. Hayatta kalmamızda, toplumsal ilişkilerimizde, çalışmamızda sürekli gözlerimizi kullanırız. Beynimizin görme bölgesi, oksipital lob uyku hariç her zaman aktif çalışır. Yıllarca nadir görülen bir nörolojik durum olduğu düşünülen fakat artık binlerce insanın hayatını ciddi etkilediğini bildiğimiz bir durumu anlatacağım bu yazıda. Ülkemizde profesyoneller tarafından bile çok fazla bilinmediğinden tanı konusunda sıkıntıların yaşandığı bu durum Görsel Karıncalanma diye adlandırılıyor. Görsel karıncalanma sendromu bireylerin görme ve duyma duyularını ve bilişsel fonksiyonlarını etkileyen bir rahatsızlık. Adı üzerinde, en öne çıkan belirtisi kişilerin görsel bilgiyi anormal bir biçimde işlemesine sebep olması. Yani görsel karıncalanmadan muzdarip bir bireyin gözünün önünde şimşekler çakabilir, ışık huzmeleri ya da noktalar olabilir, görüşü karıncalı bir televizyon ekranı gibi karlı olabilir ve tüm bunları gözleri kapalıyken bile deneyimlemeye devam edebilir. Bu kişiler ışığa aşırı duyarlı olabilirler, gece görüşleri özellikle sorunlu olabilir ya da görüş alanlarından çıkmış olan bir nesneyi hala görmeye devam ediyor olabilirler. Bazen her bireyin göz yorgunluğu ya da başka bir sebepten gözünün önünde bulutsu görüntüler ya da uçuşan noktalar olabilir, fakat görsel karıncalanma bundan farklıdır. Görsel karıncalanmada saydığımız görsel bozulmalar kendiliğinden geçmez, sürekli olarak devam eden bir durumdur ve görme ile ilgili bu semptomlara nörolojik semptomlar eşlik eder. Görsel Karıncalanma Belirtileri Tek başına bu bile bu hastaların hayatlarını çok zorlaştırsa da görsel karıncalanmaya eşlik eden diğer belirtiler arasında kulak çınlaması, kendinden kopuk hissetmek , kas ve baş ağrıları, dikkat problemleri olabilir. Bunun yanı sıra bu kişilerde hastalığın semptomu olarak mı yoksa ikincil bir durum olarak mı kısmı tam bilinmemekle birlikte depresyon ve anksiyete de sıklıkla görülür. Yine bağlantısı tam olarak bilinmemekle birlikte görsel karıncalanma yaşayan kişilerin sıklıkla migren şikayetleri de olduğu söylenebilir. Görsel karıncalanmaya neyin neden olduğu hala tam olarak bilinmiyor. Araştırmacılar beyinde görsel korteksin aşırı çalışması ile alakalı olabileceğini düşünüyor. Burada vurgulanması gereken çok önemli bir nokta bu durumun göz ile ilgili semptomlarının çok baskın olması sebebi ile gözbilim ile ilişkilendirilmesi. Oysa görsel karıncalanma göz ile ilgili değil beyin ile ilgili, yani nörolojik bir durum. Yani gözün yapısı ile alakalı bir problemden ziyade beynin bilgiyi işlemesi ile alakalı bir problemin görme duyusunu etkilemesi ile ortaya çıkan bir sendrom. Dolayısıyla hastaların göz şikayeti ile göz doktoruna başvurması ve göz muayenesinin normal sonuçlar vermesi tanıyı çok zorlaştıran bir durum.


Görsel Yoksunluk ve Beyin Plastisitesi Beynimizin esneklik kabiliyeti çok yüksektir. Sol gözün faaliyeti geçici olarak 1 hafta bile engellense şekilde görüldüğü gibi beynimizin ilgili bölgesi hemen uyum sağlamaya çalışarak sol gözden gelen sinyallerini işleyen nöronları sağ gözden gelen sinyallere doğru yönlendirir. Birkaç dakikalık görsel yoksunluk bile beynin plastisite sürecini başlatmak için yeterlidir. Bu sonuç gösteriyor ki beyni anlamada başvurulacak en önemli bilim dallarından birisi evrimdir. Zira her işlev ihtiyaç neticesinde ortaya çıkmakta ve ihtiyaç duyulmadığında ortadan kaldırılmaktadır. Aslında bu durum beynin bütün alanları için geçerlidir. Şundan sadece bir 10 yıl öncesine kadar belirli bir yaştan sonra beyninizin değişmeyeceği, zekanızın sabit kalacağı düşünülüyordu. Bilim insanları insan beyninin hayat boyunca pek bir değişime uğramadığını, nöronlar arasındaki bağlantıların sabit kaldığını zannediyorlardı. Hatta lise kitaplarına bakarsanız hala beyinde yeni sinir hücrelerinin üretilmediği yazar. Görsel Yoksunluk Gibi Birçok Etken Beyni Değiştirebilir Eski görüşe göre eğer utangaç biri olarak doğmuşsanız hayatınız boyunca öyle kalıyordunuz veya matematiğe ilginiz yoksa bu sizin iyi bir bilim insanı olma şansınızı sıfırlıyordu. Çoğu kişi hala bu tür bilgilere inanıyor ve kendini kısıtlamaya devam ediyor. Yukarıdaki şekilde gördüğünüz gibi bir gözü kapatarak görsel yoksunluk yaratmak beyni hemen değiştiriyor. Aynı şekilde birçok kendi potansiyelinin farkında değildir. Ben de sayısal zeka yok, matematiği istesem de yapamam, ne yaparsam yapayım bir müzik aleti çalamıyorum böyle doğmuşum gibi sözleri siz de mutlaka etrafınızdaki kişilerden duymuşsunuzdur. Son yapılan araştırmalar bu varsayımların artık doğru olmadığını gösterdi. Beyinde var olan nöral bağlantılar gevşetiliyor ve bu esnada yeni bağlantılar oluşturuluyor. Burada bahsettiğimiz nöral bağlantılar sahip olduğumuz davranışları, karakteri, bilgileri kısacası her şeyimizi oluşturuyor. Zamanla beyin aynı bilgilerin üzerinden tekrar tekrar geçer ve artık aşina olunmayan bilgiler tanıdık hale gelir ve en sonunda alışkanlık dediğimiz durum ortaya çıkar. Alışkanlıklar oluştuktan sonra bu alışkanlıktan sorumlu nöronların bağlantıları çok güçlüdür. Tabi işin bir de kimyasal boyutu var. Günlük Davranışlarımızın Birçoğunu Farkında Olmadan Yapıyoruz İnsanoğlunun alışkanlıklarına ne kadar derinden bağlı olduğunu hepimiz biliyoruz. Aslına bakarsanız gün içinde yapmış olduğumuz davranışların %40'ından fazlasını etkin düşünmeyle yapmıyoruz. Yürürken her bir adımımız için düşünmüyoruz, yazı yazarken harfleri nasıl yazsam diye kafa yormuyoruz. Alışkanlıklarımıza ne kadar bağlı olursak olalım onlar vazgeçilmez değiller. Zeki canlılarız ve karşımıza çıkan her sorunla başa çıkmak durumundayız. Ve bunu mantıklı ve sistematik bir şekilde yapmalıyız.


Göz Hareketleri Arkadaş mı Sevgili mi Olacağınızı Gösteriyor Gözler ruhun aynasıdır derler. Göz hareketleri gün içinde bizimle ilgili o kadar çok şey anlatıyor ki. Özel hayatımız da gözlerimizin içinden okunabiliyor. Hepimiz kendimize uygun birini arar dururuz ama ruh eşimizi bulmak hiç de kolay bir iş değildir. Onlarca farklı arkadaşlık sitesi, akıllı telefon uygulamaları ve daha birçok şey partner arayışı içinde olan insanlara yardımcı oluyor. Biriyle tanıştık diyelim. Sohbet gayet güzel gidiyor ama onunla arkadaş mı yoksa sevgili mi kalacağınızı merak ediyorsanız gözler hemen yardımınıza koşuyor. Archives of Sexual Behavior dergisinde yayınlanan araştırmaya göre göz hareketleri insanların çekici buldukları kişilere göre hemen değişiyor. Göz Hareketleri Özel Bir Aletle İzleniyor Amerika'da Wellesley College ve Kansas Üniversitesi'ndeki bilim insanları göz izleme aletini kullanarak kadın erkek ilişkilerine farklı bir açıdan yaklaştı. Birbirlerine romantik ilgi duyan kadın ve erkekler baş veya göğüs bölgesine daha sık ve uzun süre bakıyordu. Ancak karşı tarafı sadece arkadaş olarak gördüklerinde bacaklara ve ayaklara daha sık bakılıyordu. Erkekler daha çok kadınların göğüs, bel ve kalçasına dikkat ederken bu arkadaşça veya romantik ilgide değişmiyordu. Her zaman kadınların göğüs ve kalçaları erkeklerin dikkatini çekmeyi başardı. Ekibin bulguları daha önceki araştırmalarla örtüşüyor. Literatürde yer alan araştırmalarda da erkeklerin tercih ettiği kadın tipinde bel/kalça oranı önemli bir yer tutuyor. Erkekler genelde beli dar, kalçası nispeten biraz daha geniş kadınları tercih ediyor. İdeal bel/kalça oranının 0.7 olması evrimsel süreçte kadının gençlik ve doğurganlığını yansıtıyor olabilir. Bu yüzden erkek karşısındaki kadını arkadaş da görse, ona sevgili gözüyle de baksa dikkati hemen göğüs, bel ve kalça bölgesine kayıyor. Bu evrimsel bir miras. İleri Okuma: Erkeklerin Beğendiği 5 Kadın Tipi Göz Hareketleri Niyeti Belli Ediyor Araştırmada yer alan Yard. Doç. Dr. Angela Bahns birinin göz hareketlerine bakarak karşısındaki kişiye olan niyetini anlayabileceğimizi söylüyor. Aslında insanlar ileriye dönük ilişkilerinde her zaman içlerindeki düşüncelerini yansıtıyorlar. Farkında olalım veya olmayalım göz hareketleri, beden dili, ses tonu gibi unsurlar kişinin niyetini ele veriyor. İnsanlar anlık olarak bunu farkedemeyebiliyor ancak duygulardan yoksun bir algoritma beden ipuçlarını kolayca farkedebiliyor. Göz hareketleri ilişkilerde çok önemli olduğu için karşımızdaki kişiyle teması kurmaktan çekinmemeliyiz. Tanıştığı kişiye arkadaş gözüyle bakan bir kişi sizin için iyi bir sevgili olamayabilir. Birisiyle konuşurken vücudumuza bakış şekli kafasındaki düşünceleri ele verdiği için onun niyetini anlamamıza yardım eder. Eğer konuştuğunuz kişi size romantik bir ilgi duyuyor ve size yakınlaşmak istiyorsa daha farklı davranacak ve bakışlarıyla bunu belli edecektir. Fotoğraflarda Nerelere Bakıldığı İzlendi Bahns ve ekibi yaptıkları araştırmada 105 heteroseksüel üniversite öğrencisinin göz hareketlerini izledi. Katılımcılar 36 erkek ve 69 kadından oluşuyordu. Onlara yabancı insanların fotoğrafları gösterilerek, bu insanlara karşı romantik mi yoksa arkadaşça mı ilgi duydukları soruldu. Katılımcılar önce hem erkek hem de kadınların yer aldığı bazı fotoğraflara baktılar ve bu insanların hangilerini potansiyel arkadaş olarak gördüklerini söylediler. Çalışmanın ikinci kısmında ilk grupta gösterilen insanlardan 5 tanesinin yer aldığı ama diğerlerinin farklı insanlardan oluştuğu fotoğraflar yer aldı. Aynı zamanda bu kişilerin hepsi karşı cinstendi. Bu sefer de araştırmacılar karşı cinsten insanlardan hangilerini sevgili olarak değerlendirebileceklerini sordu. İlk aşamada katılımcılar hem erkek hem de kadınlardan arkadaş olarak gördüklerini değerlendirdi. Onlar fotoğraflara bakarken araştırmacılar da onların göz hareketlerini izliyordu. İkinci aşamada arkadaş olarak gördükleri 5 kişiye ve ilk defa gördükleri insanlara romantik ilgi duyup duymadıklarını sordu. Yine göz hareketleri takip edildi ve karşılaştırıldı. Kadınlar ve Erkekler Farklı Yerlere Bakıyor Kadınlar romantik ilgi duydukları erkeklerin baş ve göğüs bölgesine bakma eğilimindeydiler. Erkekler ise romantik ilgi duydukları kadınların baş bölgesine değil göğüs, bel ve kalçalarına daha fazla bakıyordu. Baş bölgesine daha fazla bakan erkekler kadınlara daha arkadaşça yaklaşıyordu. Erkeklerin bacak ve ayak bölgesine daha sık bakan kadınlar ise onları daha arkadaşça görüyordu. Bir kadının ayakları da gözleri kadar çok şey anlatabilir. İngiltere'de Manchester Üniversitesi'nde çalışan Prof. Geoff Beattie kadın psikolojisini yansıtmada ayakların büyük öneme sahip olduğunu belirtiyor. Karşı cinsten biriyle konuşurken bir kadının ayakları o kişiye karşı romantik ilgi taşıyıp taşımadığını gösterebilir. Kadınların Ayakları Çok Şey Anlatıyor Eğer bir kadın karşısındaki erkeğe karşı duygusal hisler besliyorsa onun yanında bacaklarını daha fazla açarak oturuyor. Diğer bir deyişle kendini daha rahat hissediyor ve ayaklarını ona yakınlaştırıyor. Ancak hoşlanmadığında veya ona karşı romantik ilgi duymadığında bunun tersi oluyor. Bacak bacak üstüne atıp ayaklarını ondan uzaklaştırıyor.


Gri Madde ile İlgili Gerçekler


Gri Madde Sinir sistemimiz iki bölüme ayrılmıştır: Merkezi sinir sistemi ve çevresel sinir sistemi. Merkezi sinir sistemi beyin, omurilik, beyin sapı ve beyincikten oluşur. Merkezi sinir sisteminde iki farklı renkte doku bulunur. Bunlar gri madde ve beyaz madde olarak adlandırılır. Gri madde çoğunlukla nöronların hücre gövdelerinin bulunduğu, miyelin kılıfı olmayan bölümdür. Aksonlar burada hücre gövdelerinden çıkarak beynin değişik bölgelerine uzantılar yaparlar. Gri maddedeki aksonların büyük bir kısmı miyelinsizdir. Renginin gri olması da beyaz renkli miyelin kılıfının olmayışından kaynaklanır. Gri madde beyinde bilgi işlemeden sorumlu bölgedir. Burada üretilen sinyaller gri maddenin diğer alanlarına veya duyusal alanlara gider. Çıkan sinyaller çoğu zaman motor bölgeleri harekete geçirerek vücudun faaliyetini yönetir. Örneğin acıktınız. Acıkma sinyalleri gri maddedeki nöronlara gelir ve bu bilgi önce işleme tabi tutulur. Çok fit spor yapan bir insansanız doyasıya yemek yiyebilirsiniz. Gri madde git ve istediğini ye emri verebilir. Ancak bir tosuncuk olma yolunda emin adımlarla ilerliyorsanız gri madde yemesen daha iyi olur, kendini tut sinyali verebilir. Beynin en üst düzey işlem merkezlerinde hep gri madde yer alır. Gri Madde Nerede Bulunur? Gri maddenin içinde nöronların yanı sıra astrosit, oligodendrosit ve kılcal damarlar da bulunur. Glia hücreleri nöronların besin ve enerjiye ulaşmasını kolaylaştırırken onlardan çıkan atıkları da temizler. Bu hücreler burada nöronların işlevini ve birbirleri arasındaki iletişimi iyi hale getirmeye uğraşır. Çok farklı çeşitte glia hücresi vardır. Astrositler hücreleri korur ve beslerler. Mikroglialar nöronlardan çıkan atıkları temizler, ölü nöronları ortadan kaldırırlar. Oligodendrositler miyelin kılıfı hazırlamaktan sorumludur.


Guanilat Siklaz


Gülmek Nasıl Ortaya Çıkar? Basit Ama Önemli Bir Soru Gülmek gerek kadınlar kendilerini güldüren erkeklerden, erkekler kendilerine gülen kadınlardan hoşlanır söylemleriyle, gerek dahil edildiği şarkılarla şiirlerle, gerek de an be an hayatımızın içinde oluşuyla oldukça gündemde olan bir eylemdir. Hayatın içinde bu denli yer edinmiş bir süreç oluşu beraberinde bazı soruları akla getirir: Neden güleriz? Gülmenin sinirsel mekanizması nedir? Bir Esprinin Komik Olduğunu Nasıl Anlarız? Olayların başlangıçları ile bitişlerinin yeniden yorumlanması ve bu yorumlanma sürecinde sol beynin bir uyumsuzluk yakalaması bizde gülme hissi oluşturur. Başka bir deyişle, komik olayların çoğu; dinleyicide beklenti oluşturur, gerilimi artırır ve en son da beklenmedik bir hamleyle verilen tüm bilginin yeniden yorumlanmasına yol açan bir sonuca bağlar. Ayrıca yeni yorum beklenmedik olduğu kadar anlamlı da olmalıdır. Beyninin frontal lobu hasarlı olan bazı hastalar esprileri anlamaz ve bu durum sürecin yeniden yorumlanma aşamasında yaşanan sorunlardan kaynaklanır. Los Angeles'ta Güney Kaliforniya Üniversitesi'ndeki araştırmacılar şaka yapmanın yarattığı sinirsel bağlantıları saptamak üzere yola çıktılar. Frontiers in Neuroscience'da yayınlanan araştırmada profesyonel komedyenler ile daha az mizah yeteneğine sahip insanların beyinleri karşılaştırıldı. Çalışma, doktora öğrencisi Ori Amir ve profesör Irving Biederman tarafından yönetildi. Gülmek Prefrontal Kortekste Nasıl İşleniyor? Çalışma profesyonel komedyenleri, amatör komedyenleri ve komedyen olmayan bir kontrol grubunu kapsıyordu. Her katılımcıdan, herhangi bir metin olmadan New Yorker'dan bir karikatür izlemeleri ve kendi altyazılarını hazırlamaları istendi. Her altyazı mizah seviyesi açısından derecelendirildi ve görev esnasında katılımcıların beyinleri fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme kullanılarak tarandı. fMRI taramalarından elde edilen veriler analiz edildikten sonra, beynin iki bölümünün mizahi yorumların oluşturulması sırasında özellikle yoğun olduğu gözlemlendi: medial prefrontal korteks ve temporal korteks. Üstelik bu bölgelerdeki aktivasyon komedi alanındaki ustalığa göre farklılaşıyordu. Örneğin amatör komedyenlerde ve kontrol grubunda temporal lopta daha az aktivasyon gözlenmişti. Profesyonel komedyenlerin ise beyinlerinin temporal lobu daha aktifti. Ayrıca Amir ve Biederman beynin temporal lobunun daha aktif olduğu durumlarda yazılmış altyazıların , bağımsız derecelendirmelerinin daha yüksek olduğunu gözlemlemişlerdi. Mizahın temelini oluşturan nöral aktiviteyi araştıran diğer çalışmalarda da, medial prefrontal korteks genellikle ortaya çıkar. Ayrıca epilepsi hastalarında, prefrontal korteks ya da temporal korteksin alt bölgelerinin uyarılması sonucunda gülümseme ve eğlenme duyguları gözlendiği bilinmektedir. Araştırmacılara göre beynimiz espriyi farkettikten sonra amigdala, anterior singulat korteks ve insula gibi beynin duygulardan sorumlu bölgelerine devrediyor. Sonuç olarak, mizah hem duygusal hem de bilişsel unsurlar içerir. Bu iki bileşeni bir araya getirme görevine sahip prefrontal korteksin bu süreçte rol oynaması tutarlı görünüyor. Neden Gülüyoruz? Bir etoloğa göre, herhangi bir kalıplaşmış ses çıkarmak, hemen hemen her canlının grubun diğer üyelerine bir şeyler iletme çabasını gösterir. Kahkahalar da bize atalarımızdan kalan, tehlikeli durumların aslında güvenilir olduğunu gösteren bir işaret gibi duruyor. Bu açıklama gülmenin evrimsel kökenini açıklamasına rağmen, gülmenin günümüzdeki işlevini açıklar nitelikte değil. Fakat, bir kez ortaya çıkan mekanizma başka amaçlar için kullanılabilir. Örneğin; kuşların kanatları yalıtım için evrimleşmiş fakat uçmaya da uyum sağlamıştır. Bu doğrultuda, mizahın işlevi de güven hissinden ibaret değil. Gülmek, kendimizi iyi hissettirir. Ayrıca diğer insanları güldürmek bireyin hem sosyal ilişkilerini iyileştirir hem de fikirlerini daha etkili bir şekilde sunmasına imkan sağlar. Londra UCL Üniversitesi'nde Nörolog olan Sophie Scott yıllardır gülmek ile ilgili araştırmalar yapıyor. Araştırmaları sonrasında ise gülmenin son derece karmaşık bir davranış olduğunu ve aslında birçok gülme halinin mizahla ilgisi olmadığını farketti. Scott, gülmeyi insanları bir araya getiren ve bağ kurduran bir sosyal duygu olarak görüyor. Ona göre: İnsanlarla birlikte güldüğünüzde onlarla aynı fikirde olduğunuzu ya da aynı gruba dahil olduğunuzu göstermiş oluyorsunuz. Gülmek bir ilişkinin gücünü gösteren bir endekstir aslında. Gülmek Sağlığa Çok Faydalıdır


Günde 5 Dakika Koşmanın Faydaları Koşmayan insanlar için koşu, kilo vermek ve iyi bir vücuda sahip olmak gibi amaçlar olmadığı sürece kaçınılması gereken çok yorucu ve sıkıcı bir spor türüdür ancak koşmanın faydaları sayısızdır diyebiliriz. Koştuktan sonra kaslarınızda ortaya çıkan sıcaklık duygusu ve tatlı bir kas ağrısı sağlığınız için çok yararlı olabilir. Günde sadece 5 dk bile koşmanın faydaları çok fazladır ve sağlığa inanılmaz etkileri vardır, ömrünüzü bile uzatır. Türk toplumunda araba kullanımının ne kadar çok bisiklet kullanımının ne kadar az olduğunu gördüğümüzde spor yapmadığımız daha iyi anlaşılacaktır. Birçok il ve ilçede özel spor salonları haricinde insanların düzgün bir spor yapacağı yer bile yok! Ancak sporun faydaları yüzlerce araştırma tarafından dünyanın dört bir yanından araştırmacılar tarafından kanıtlandı. Bir kişinin haftada ortalama 2.5 saat orta derecede egzersiz yapması ve 1.5 saat boyunca yoğun egzersiz yapması gerekiyor. Bu aslında olması gereken ideal düzey ancak günde 5 dk koşmak bile vücut için çok yararlıdır. Daha İyi Beyin Performansı Egzersiz nabzı hızlandırabilir ve vücuttaki atardamarlarda dolaşan oksijence zengin kan akışını hızlandırabilir. 2013 yılında yayınlanan bir çalışma koşma gibi kısa süreli aerobik egzersizlerin beyin ve kalp sağlığını iyileştirdiğini, bunun yanında bilişsel işlevleri de geliştirdiğini gösteriyor. Düzenli egzersiz yapan bireylerde beyne giden kan miktarı daha fazladır, özellikle hipokampüsün daha fazla oksijen ve besin alması Alzheimer hastalığı riskini düşürüyor. Daha İyi Bir Ruh Hali Şu anki ruh haliniz ne olursa olsun kısa süreli bir koşu sizi canlandıracak ve kendinizi daha iyi hissetmenizi sağlayacaktır. Bilimde runner's high adı verilen koşu veya bir işi bitirdikten sonra yaşanan bir keyif hali bile tanımlanmıştır. Koşmak aynı zamanda haz duygusunu yaratan dopamin gibi çok sayıda nörotransmitterin de salınımını arttırıyor. Daha İyi Bir Uyku Günlük olarak yapılan kısa koşular gece uykunuzun kalitesini arttırıyor ve daha az uyumanıza bile yardımcı olabiliyor. Yapılan araştırmalar sabahları düzenli olarak koşan insanların uykularında büyük gelişmeler olduğunu gösteriyor. Uyku kalitesi, gün içindeki ruh hali ve dikkat seviyeleri bu kişilerde çok daha yüksek çıktı. Egzersizin vücut sıcaklığını arttırdığı bilinen bir gerçek. Egzersiz sonrası ılık bir duş da vücut sıcaklığını hızlıca düşürdüğünden uykuya dalmayı kolaylaştıran bir etkendir. Ayrıca egzersiz hem kimyasal maddeleri salgılatmasıyla hem de psikolojik etkileiryle anksiyete, depresyon ve uyarılmayı azaltarak uykuya dalmayı kolaylaştırıyor. Kan Basıncını Düşürür Halk arasında tansiyon olarak bilinen kan basıncının atardamarlarda ölçüleni büyük tansiyon, toplardamarlarda ölçüleni küçük tansiyon olarak adlandırılır. Tansiyonu kaç olursa olsun herkes düzenli koşarak kalp damar sağlığını iyileştirebilir. Yine de koşarken dikkatli olunmalıdır. Koşarken kan basıncı geçici olarak artmasına rağmen uzun vadede kan damarları oksidatif strese daha dirençli olacak ve kan basıncı normal seviyelerde kalacaktır. Koşmanın Faydaları Bitmiyor Her gün 5 dk koşmak kalp damar hastalıklarına yakalanma ihtimalini yarı yarıya düşürebiliyor. Her gün düzenli koşan insanların herhangi bir sebebe bağlı ölüm riski 30% azalıyor, kalp hastalıklarından ölme ihtimali 45% azalıyor. Journal of the American College of Cardiology dergisinde yayınlanan bir araştırma günde 5-10 dk.lık koşmanın bile etkisinin büyük olduğunu ve ömrü uzatabildiğini belirtiyor. Koşmanın faydaları sadece bunlarla sınırlı değil. Bunun yanında koşmak ömrünüzü tam 3 yıla kadar uzatabilen büyük bir etken. Düzenli olarak egzersiz yapan ve koşan insanların koşmayanlara göre ortalama 3 yıl fazla yaşadığı görülüyor.


Günde 50 Hapla Dahi Olunabilir mi? Zeka şüphesiz 7'den 70'e herkes için çok üzerinde durulan bir kavramdır. Dahi olmayı kim istemez ki? Zekanın getirileri okuduğunu anlamaktan satranç oynamaya kadar hayatın pek çok alanında kendini gösteriyor. İnsanlarda zeka oluşumunu belirleyen unsurlar kalıtım ve çevredir ancak çevresel etkenler genetik temellerden çok daha etkilidir. Çünkü beyindeki nöronların hareketi ve sinaps oluşumu genetik materyalden alınan bilgiye göre şekillenmesine rağmen 'critical period' adı verilen zamanlarda insan gibi canlılarda beynin yapısı tekrar şekillenir ve yeni sinapslar kurulur. Yaş ilerledikçe daha zeki veya daha az zeki olmak beynin kullanılma oranına göre gerçekleşebilen olaylardır. Rick Rosner IQ'su En Yüksek 2. Kişidir Dünya'nın en zeki 2. Adamının zeka formülü nedir? Dünya Dahiler Listesi'nde 2. Sırada bulunan Rick Rosner 192 puanlık IQ'suyla dünya nüfusunun ortalama IQ puanını (100) neredeyse ikiye katlamaktadır. Yapılan ölçümlere göre IQ puanı 160'ın üzerine çıkan kişiler dahi olarak adlandırılmaktadır. Rick Rosner'ın dehasının arkasındaki sır ise onun beynini daha çok çalıştırdığı ve yaşlanmayı geciktirdiği düşünülen hap karışımında yatıyor. Rosner'ın bir dahi olduğu ilk defa anaokulunda yaptığı bir IQ testiyle anlaşılmıştır. O günden itibaren en az 20'den fazla IQ testine tabi tutulan Rosner'ı sadece bir kişi (Dr. Evangelos Katsioulis, 198 IQ) geride bırakabilmiştir. Rosner sağlıklı ve bilinçli bir yetişkin olmak için kendini eğitti ve yaptığı araştırmalar sonucu beyin geliştirici haplardan oluşan sıkı bir beslenme programı uyguladı. Kullandığı hapların çoğu bilimsel yayınlar tarafından sağlıklı ve işlevsel olduğu kanıtlanmış ayrıca doktorlar tarafından da tavsiye edilen gıda takviyeleriydi. Rosner her gün kahvaltıdan önce 50 farklı hap ve çeşitli kapsüller kullanmaya başladı. Rosner'a göre sabah kahvaltısından önce yaptığı bu hap kokteyli onun beyninin daha verimli çalışmasını sağlıyordu. Rosner Bir Dahi Ama Sandığınız Gibi Bir CV'si Yok Rosner'ın CV'sine bir göz atalım. IQ'su bu kadar yüksek olan bir insan bunu nasıl değerlendiriyor olabilir? Birçok kişi onun büyük bir şirkette CEO olduğunu düşünebilir ama Rosner sanılanın aksine çok renkli bir iş kariyerine sahip. Komedi yazarlığından garsonluğa kadar uzanan büyük bir yelpazade iş tecrübesine sahip bu dahi bir zaman striptiz yaptığını bile iddia ediyor. Rosner Dumbass Genius adlı yayınlanacak kitabında kendini bir işsiz olarak tanımlarken beynini geliştirmek adına aldığı haplardan da bahsediyor. Rosner'ın her sabah aldığı hapların ve kapsüllerin arasında Alzhimer'a karşı faydalı olduğu bilinen omega 3'ten tutun da telomerlerin kısalmasını engelleyen Astragalus'a kadar çok sayıda besin takviyesi bulunuyor. Telomerler kromozomların uç kısımlarında bulunan DNA dizileridir. DNA kendini kopyaladığında bu sonda yer alan parçalar telomeraz enzimi tam olarak çalışmazsa eksik kalabilir ve sonrasında yaşlanma gibi çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. Rosner'ın hap karışımında her bir hapın belirli bir görevi var ve sağlık için hiçbir şey atlanmamış görünüyor. 50 haptan oluşan karışımın listesinden ve bu karışımdaki bazı maddelerle ilgili özet bilgilerden bahsedelim. - Omega 3 Balık Yağı Kapsülleri: Omega 3 yağ asitlerinin beyin için önemi docosahexaeonic asitten ileri gelmektedir. Beyinde en çok bulunan omega 3 yağ asidi olan docosahexaeonic asit öğrenme süreçlerinde, yeni sinaps oluşumunda, sinaptik plastisitide ve yeni nöronların üretilmesinde görev alır. Yapılan bilimsel çalışmalar omega 3 yağ asidi alımının bunama gibi bilişsel işlevleri hedef alan çeşitli rahatsızlıkların önlenmesinde kullanılır. - Kahve: Kahvenin etken maddelerinden biri olan kafeinin bilişsel işlevler üzerinde nasıl bir etkisi olduğu ile ilgili yapılmış çok sayıda araştırma mevcut. Araştırma sonuçları kafeinin hafıza ve öğrenme süreçlerini arttırıcı ve engelleyici etkisi olabilmesine rağmen genelde bu süreçleri etkilemediğine işaret ediyor. Kafein bilginin pasif bir şekilde sunulduğu görevlerde öğrenmeyi kolaylaştırırken, bilginin kasıtlı olarak verildiği görevlerde bilişsel performans üzerinde hiçbir etki etmediği gözlenmiştir. - Askorbik Asit : İnsanlar üzerinde yapılan araştırmalar düzenli askorbik asit kullanımının Alzheimer'a yakalanma riskini azalttığı ve yaşa bağlı bilişsel işlev kaybını önlemede etkili olduğunu gösteriyor. Bunun yanında askorbik asidin antioksidan olarak vücutta görev alması da yaşlanmayı engelleyici ve hücreleri koruyucu etkisi olduğunu göstermektedir. Rick Rosner'ın Dahi Kalma Listesinde Yer Alan Diğer Hap ve Kapsüller: - Yarım aspirin - Metformin - Metoprolol - Glisodin - Avodart - Astragalus - Fiber Gummy - Yağ engelleyiciler - Kolesterol düşürücü reçeteli ve reçetesiz haplar - Kurkumin - ToCoQ10 - L-karnosin - ALA ve asetil L-karnetin - D3 vitamini - Selenyum ve Gama E içeren E vitamini - Likopen - TMG - Kalsiyum - Benfotamin - N-asetil sistein - Mangostan/pomegranat/noni kompleksi - K vitamini - At kestanesi - Kuversetin ve bromelayin - Fosfatidilserin - DMAE - Amino-guanidin - Santrofenoksin - Pirasetam - Cognitex - Vinposetin


Günde Bir Elma Dr. Joe Schwarcz Dr. Joe Schwarcz Günde Bir Elma kitabıyla beslenme ile ilgili bütün düşüncelerinizi sorgulamayı garanti ediyor. Doğanın içine dalıp tıpkı bir Sherlock Holmes gibi bütün bitkilerin gizemlerini bulup çıkartıyor. Üstelik bütün bunları yaparken tarafsız kalmayı da başarıyor. Ne ilaç endüstrisini yerden yere vuruyor ne de tamamen aktivist bir yaklaşım sergiliyor. Bir bilim insanından bekleneni yapıyor; sadece eldeki verilere dayanarak yiyeceklerin ve kimyasal bileşenlerin olası yarar ver zararlarını dile getiriyor. Kitap muazzam bir literatür taramasının sonucunda yazılmış. Merak ettiğim pek çok sorunun cevabını ve fazlasını Günde Bir Elma kitabında buldum diyebilirim. Brezilya'nın kuzeyindeki Belem şehrinde neden hiç Alzheimer hastalığı görülmez? Yararlı ve zararlı kolesterol bilmecesini nasıl çözeriz?


Gut Gut; eklemler, böbrekler ve diğer dokularda ürik asidin biriktiği, kandaki ve idrardaki seviyesinin ise yükseldiği, bunun yanında tekrarlayan artrit ataklarıyla karakterize bir hastalıktır. Başlangıçta en fazla etkilenen ayak başparmağının metatarsofalangeal eklemidir. Primer gutun iki çeşidi vardır. Birincisinde; çeşitli enzim anormalliklerinden dolayı ürik asit üretimi artmıştır. Diğerinde ise ürik asidin böbrek tübüllerindeki taşınmasında seçici bir yetersizlik söz konusudur. Sekonder gutta vücut sıvılarında ürik asit seviyeleri, atılımında azalma veya bazı hastalıklara bağlı olarak üretiminde artış neticesinde yükselmiştir. Örneğin; tiyazid diüretikler ile tedavi edilen hastalarda ve böbrek hastalığı olanlarda atılım azalmıştır. Ürik asit bakımından zengin lökositlerin yıkımının artması nedeniyle lösemi ve pnömonide üretim yükselmiştir.


Hafıza Hakkında Doğru Bildiğimiz Yanlışlar Birçoğumuz hafızamızın nasıl çalıştığıyla ilgili yanlış inanışlara sahiptir. Bu görüşlerden bazılarının ciddi sonuçları olabilir. Hafıza konusunda kulaktan kulağa yayılan ancak yanlış olan çok şey vardır. Örneğin, fotografik bir hafızaya sahip olduğunuzu mu düşünüyorsunuz? Belki hipnozla çocukluk anılarınızı gün yüzüne çıkarmak istiyorsunuz ama böyle bir şey mümkün değil. Hafıza mitlerinden bazılarını doğrularıyla açıklamaya çalışacağız. Hafıza bir kamera gibi çalışır 2011 yılında Amerika'da 1.838 kişi üzerinde yapılan bir ankete göre katılımcıların 63%'ü hafızanın tıpkı bir video kamera gibi çalıştığına inanıyor. İnanışa göre doğumdan itibaren beyin her şeyi kayda alıyor ve saklıyor. Hafızanın ise böyle bir çalışma şekli yoktur. Hafıza çok dinamik ve esnek bir yapıya sahip olup sürekli kendini yeniler ve dış etkilere çok açıktır. Hatta bazen anılarınızı bile çarpıtarak hiç yaşamadığınız olayları size yaşamış gibi hissettirebilir. Bazı insanların fotografik hafızası vardır Hafızanın kamera gibi işlediği mitinin bir uzantısı fotografik hafıza olayıdır. Bazı insanlar için fotografik hafızaya sahip denir. Bu kişiler bir olayın görüntüsünü çekebilirler veya okudukları bir sayfanın resmini akıllarına atıp ne zaman isterlerse onu çağırabilirler. Konuyla ilgili olarak çoğu zaman hafıza şampiyonları ve onların çalışma sistemleri öne sürülür. Örneğin Lu Chao 2005 yılında pi sayısının 67.890 basamağını ezberleyerek dünya rekoru kırmıştır. Yapılan araştırmalar hafıza şampiyonlarının başarısını sağlayan etkenlerin hafıza teknikleri ve binlerce saatlik egzersizler olduğunu gösteriyor. Görsel nesneleri çok iyi hatırladığını iddia eden kişiler üstünde yapılan araştırmalar kontrol grubu ile fotografik hafızaya sahip olduğunu düşünen kişiler arasında pek bir fark olmadığını gösteriyor. İki grubun test sonuçları karşılaştırıldığında kayda değer bir fark olmadığı görüldü. Unutma her zaman yavaş yavaş olur Bazı hafıza mitleri günlük hayatta ciddi sonuçlara yol açabiliyor. Örneğin, mahkemede tanık ifadesine başvurulması bunlardan biridir. Psikologlar da dahil çok sayıda insan unutmanın hep yavaş yavaş gerçekleştiğini düşünüyor. Bir olayda tanığın ifadesine başvurulduğunda bazen tanık olayı hatırlamadığını söyleyebilir. Siz daha yeni oldu nasıl hatırlamazsın diyerek karşı çıkabilirsiniz ancak çoğu unutma olayı bir olay gerçekleştikten hemen sonra meydana gelir. Kendine güven hafızanın doğruluğuna işarettir Bir kişinin bir dizi olayı hatırlaması söz konusu olduğunda kendine güvenin derecesi hafızanın doğruluğuna işarettir ancak tek bir olaydan bahsediyorsak kendine güven olayı hatırlamanın iyi bir ölçütü olamaz. Yanlış hatırlanılan bir olayda özgüvenin artmasının bir neden tekrar tekrar sorgulama gibi bazı etkenlerin özgüveni artırmasıdır. Belirli bir olay temel alınarak tanıkların ifadeler karşılaştırıldığında özgüven ile ifadelerin doğruluğu arasında bir bağlantı bulunmamıştır. Travmatik anılar bastırılabilir ve yıllar sonra iyileşebilir Travmatik anılar insanların zihinlerinde ciddi yer edinebilen ve unutulması kolay olmayan tecrübelerdir. Birçok kişi çocukken maruz kaldığı taciz gibi olan bu tecrübelerin bastırılmaya yatkın olduğunu ve beynin zamanla kendi kendini iyileştirebileceğine inanıyor. Çok yetenekli bir psikoterapistle bile travmatik anıların iyileştirilmesi çok zor bir süreçtir. Çocuk yaşta taciz vakaları üstündeki çalışmalar kurbanların genellikle kötü anılarını unutmadıklarına işaret ediyor. Dahası uzun süreli terapi gören kişiler bile hayatlarının sonraki evrelerinde çok küçük bir olayla bile bu anılarını tekrar hatırlayabiliyorlar. Beynin korku işleme merkezi olan amigdala bu tecrübeleri öylesine derinlemesine etiketliyor ki bu anılar neredeyse hiç unutulmuyor. Hipnoz unutulmuş anıların hatırlanmasını sağlayabilir


Hafıza Kapasitesi Sanılandan 10 Kat Fazla Olabilir İnsan beyninin hafıza kapasitesi nedir diye sorsak ne cevap verirdiniz? Bu işi biraz basitleştirmek için bilgisayar hafızasının ölçüm birimi bitler üstünden yapalım. Bilgisayarlarımız artık 200, 500 gb veya 1 tb boyutlarındaki depolara sahip. Beyinde işler böyle ilerlemiyor tabii. Bilgilerin henüz nasıl depolandığını tam olarak bilmiyoruz. Ancak nöronlar arasındaki sinapslar ne kadar kuvvetliyse var olan bilgiye de o kadar kolay ulaşıyoruz. Biz sinapsların güçlerini ölçerek hafıza kapasitesini bit cinsinden hesaplayabiliriz. Bu durumda hafıza kapasitesi hem sinapsların sayısına hem de sinapsların kuvvetlerine bağlı olur. Son yapılan bellek ölçümleri ise inanılmaz bir şey ortaya çıkardı. Beynin Yapısı ve Organizasyonu Beynin yapısından ve organizasyonundan biraz bahsedelim. Nöronlar bir hücre gövdesi, dendrit ve gövdeden bir kablo gibi çıkan bir aksona sahiptir. Genel yapıda dendritler hücre gövdesinin yakınında bulunur ve gelen sinyalleri alırlar. Sinapslar genelde aksonlar ile dendritler arasında kurulur ancak bunun birçok istisna durumu da mevcuttur. Sinapsın iki tarafındaki nöron da aktif olduğunda sinapslar daha güçlü olurlar ve böylece bellek oluşumu gerçekleşir. Bir de dendritlerin üstünde bulunan dendritik dallar vardır. Bunlar sinaps ortamı için gerekli molekülleri salgılarlar ve sinapsların daha güçlü olmasını sağlarlar. Ayrıca karşı aksondan gelen sinyalleri de alabilirler. Bazı aksonlar aynı dendritle iki ya da daha fazla sinaps kurabiliyor. Bunu sağlayan yapılar dendritik dallardır. Bir dendritin farklı bölgelerinde dendritik dallar olabilir ve aksonlar farklı dendritik dallara bağlanabilir. Buradaki önemli nokta aksonun bağlandığı tüm dendritik dallardaki sinapsların aynı güçte olmasıdır. Nöral faaliyet bir nöronda aynı kalacağı için tüm sinapslar aynı kuvvette uyarılmalıdır. Bir akson bir dendrit arasında kurulan sinaps bir hafıza birimi oluşturuyorsa, bir akson 5 dendritik dal arasında kurulan sinapslar daha fazla hafıza oluşturmayacak mı? Her şey burada başlıyor. Dendritik Dallar ve Hafıza Kapasitesi Araştırmacılar 26 farklı dendritik dal büyüklerini incelediler ve her birini farklı sinaptik kuvvet ile eşleştirdiler. Yapılan analizler sonucunda her bir sinapsın yaklaşık olarak 4.7 bit bilgi depolayabildiğini gördüler. Önceki sayılardan çok daha fazla! Beyinde trilyonlarca sinaps var. 4.7 bit bilgiyi bu trilyonlarla çarptığımızda muazzam bir hafıza kapasitesine ulaşıyoruz. İnsan beyni bizim düşündüğümüzden çok daha büyük bir bilgi deposuna sahip. Hafıza kapasitesi sürekli artıyor! Şu an 1 petabayt (1024 terabayt) olarak hesaplandı. Bu internetteki video, yazı, fotoğraf ne varsa içine almaya yetecek bir büyüklük. İnsan beyni ihtiyaca göre sürekli kendini yeniliyor ve geliştiriyor. Peki neden aradığımızı hemen bulamıyoruz? Beyin sürekli ihtiyacı olan ve olmayan bilgileri kategorilere sokuyor, ilgili sinaps bağlantılarını düzenliyor. Sürekli bir faaliyet ve düzenleme gerçekleşiyor. İhtiyaç Duyulmayan Bilgiler Arka Plana Atılıyor


Hafıza Sapması Hafıza dediğimiz yapı bilginin kodlanması, depolanması ve çağrılmasından oluşur. Ancak bazı durumlarda kodlanan bilgi ile çağrılan bilgi aynı olmayabilir. Bu tür durumlarda hafıza sapmaya uğrar ve istenmeyen sahte anılar ortaya çıkabilir. Yıllar boyunca hafızanın video kamera gibi çalıştığını söyleyenler oldu ama günümüzde hafızanın bu şekilde her şeyi kaydeden bir sistem olarak değil bilgileri harmanlayarak depoladığı düşünülüyor. İngiliz psikolog Sir Fredrick Bartlett kulaktan kulağa oyunundaki gibi bir yöntemle hafızanın bilgileri harmanlayarak depoladığı sonucuna varmıştır.