Programlanmış Kök Hücreleri Beyin Tümörlerini Yok Ediyor Beyindeki kanserli hücreleri temizlemek üzere eğitilmiş hücreler düşünün. Bir komando tugayı gibi hareket ediyorlar ve önlerine gelen bütün tümörü yok etmeye programlılar. Bilim insanları farelerde yetişkin deri hücrelerini yeniden programlayarak tümörlü dokuyu %95-98 oranında yok edebilen öldürücü hücreler yarattılar. Farelerde test edilen bu strateji henüz insanlarda denenmedi ancak doktorlar bu yöntemden çok umutlular. Hastaların hayatını 12-15 ayda hızlıca bitiren glioblastoma gibi çok agresif beyin tümörlerini yok etmek için bu katil hücreler çok elverişliler. Bu hücrelerin laboratuvarda hazırlanması ise sadece dört gün sürüyor. Kök Hücreleri Programlanıyor Glioblastomalar çok zor tümörlerdir. Beynin birçok yerine kök salarlar ve kanserli hücrelerden kendilerine bir ağ kurarlar. Beyne bu kadar yayıldıktan sonra cerrahi müdahale ile tümörü ortadan kaldırmak imkansız hale gelir. Bu ve bunun gibi agresif kanser türleri kök hücreleri kendilerine çekecek bazı kimyasal moleküller salgılarlar. Kök hücreler tümörü bir yara olarak algılar ve iyileştirmek için o bölgeye doğru hareket eder. Araştırmacılar buradan yola çıkarak bir strateji geliştirdiler. Eğer kök hücreler sinyali alıp tümöre doğru koşuyorsa aynı sinyale duyarlı bir katil hücre yapsak, tümöre o da koşabilir. Kök hücreleri bu amaç üzerine programlanabilir ve tümörlü dokuya geldiklerinde kanser öldürücü ilaçları dokuya bırakabilirdi. Daha önceki araştırmalarda bilim insanları bu yöntemi nöral kök hücreleri kullanarak denedi. Bu hücreler de beyindeki kanserli hücrelerin izini sürmek ve tümörü yok edecek ilaçları salmak üzere programlanmıştı. Ancak bu yöntemi nöral kök hücrelerde yapmak çok zor oluyordu. Bu stratejiyi kullanmanın şimdi üç yolu vardı. Bilim insanları kök hücreleri ya bir hastadan alıp onu yeniden programladıktan sonra aynı hastaya geri verecek ya da bir hastadan alınan ve tekrar programlanan kök hücreler sonra başka bir hastaya nakledilecekti. Üçüncü ol ise normal yetişkin hücrelerin genetik yapısı ile oynanarak kök hücreler elde edilecekti. Hastaların beyninden kök hücreler almak ciddi bir ameliyat gerektirdiğinden araştırmacılar normal hücreleri kök hücrelere dönüştürmek için kolları sıvadı. Deriden Kök Hücreleri Elde Ediliyor Araştırmacılar öncelikle normal hücreleri kök hücrelere çevirmek için genetik programlama sürecinde kısa bir yol bulabilirler mi bir baktılar. Deri hücreleri ilk biyokimyasal müdahalelerle standart kök hücrelere dönüştürülecek sonra da nöral kök hücrelere dönüştürülecekti. Ekip ise deri hücrelerini doğrudan nöral kök hücrelere dönüştürmenin bir yolunu buldu. Bu işi görecek bir biyokimyasal kokteyl hazırladılar. Nöral kök hücreler elde edildi ama tümörlü dokuya nasıl saldıracakları hala muamma. Önce kök hücrelerin hareketleri izlendi. Gerçekten petri kabında beklendiği gibi tümörlü dokuya doğru hareket edecekler miydi? Araştırmacılar hücreleri bir petri kabının köşelerine koydular ve beklediler. 22 saat sonra yaptıklar ölçümlerde kök hücrelerin tümöre doğru 500 mikrometre gittiklerini gördüler. Bu harika bir haberdi, her şey beklendiği gibi gidiyor, kök hücreler ekibin istediği istikamette hareket ediyorlardı. Araştırmanın yapıldığı North Carolina Üniversitesi'nde çalışan Frank Marini Bu müthiş bir başlangıç. İnanılmaz bir şekilde hızlı ve oldukça etkili diyor. Tümörlü Dokuya İlaç Salgılanıyor Kök hücrelerin kanserli hücreler doğru gitmesi yetmez. Ekip ayrıca kanserli hücrelere ulaştıklarında kök hücrelerin ölümcül bir ilaç salgılamalarını sağlayacak genetik programlamayı da yaptı. Artık tamamen hazır olan programlanmış hücreler tümörlü dokuya ulaştıklarında onu 20-50 kat küçültebiliyor, 24-28 günde neredeyse tamamen ortadan kaldırıyordu. Farelerin hayatta kalma süreleri de iki katına çıkmıştı. Elde edilen bulgular glioblastoma gibi agresif beyin kanseri türlerinin tedavisi için büyük umut vaadediyor. Şimdi bilim insanları bu programlanmış hücrelerin ne kadar ileriye gidebileceğini test etmeliler. Laboratuvar ortamında 500 mikrometre gitmek güzel bir başlangıç ama insan beyni santimetre ölçeğindedir. Diğer bir konu da hastanın kendi deri hücrelerini kullanmak zorunda mıyız? Başka birinden alınıp nöral kök hücrelere dönüştürülen deri hücreleri hastanın bağışıklık sistemini uyararak tümörle olan savaşta hücrelere yardım edebilir.


Bir Kızılderili Geleneği: Koka Yaprağı ve Kokain Güney Amerika yerlileri neredeyse 3500 yıldan beri koka bitkisinin yapraklarını çiğniyor. Bu eski geleneğe bağlı kalan yetişkin Kızılderililer, kokain ihtiva eden kavrulmuş koka yapraklarının bulunduğu keseler taşır. Gün boyunca yorgunluk ve açlık hissini bastırmak için küçük miktarlarda koka yaprağı çiğnerler. Peki kokainin nörotransmitterleri nasıl etkiliyor? Kokainin beyindeki başlıca işlevi dopamin nörotransimetterinin nöronlara geri alımını engellemektir. Normalde dopamin bir nörondan diğer nörona iletilmek üzere sinaps boşluğuna salınır. Karşı nörona bağlanıp onu uyardıktan sonra dopaminin ayrılarak ilk geldiği nörona geri alınması gerekir. Bu sayede nöronun aşırı uyarılması engellenir.


Kokain Kokain Nedir? Kokain çok güçlü ve bağımlılık oluşturma potansiyeli yüksek olan bir uyarıcıdır. Binlerce yıldır Güney Amerikalı yerliler uyarıcı etkileri sebebiyle kokainin asıl kaynağı olan koka yapraklarını çiğnemiş ve metabolize etmişlerdir. Kokainin saflaştırılmış kimyasal hali olan ''Kokain HCL'' 100 yıl önce koka bitkisinden izole edilmiştir. 1900'lü senelerin başlarında saflaştırılmış kokain çeşitli birçok hastalığı tedavi etmek için ilaçlarda aktif madde olarak kullanılıyordu hatta COCA-COLA 'nın ilk förmülasyonunda bir bileşendi. Sentetik lokal anestezikler geliştirilmeden önce cerrahlar ağrıyı engellemek için kokain kullanmışlardır. Bunlarla birlikte o zamanlardan beri süregelen araştırmalar bize kokainin art arda kullanımı sonucunda beyinin yapısını ve işlevselliğini değiştirebilen bu yüzden de yüksek bağımlılık potansiyeli olan bir kimyasal olduğunu göstermiştir. Günümüzde kokain kötü kullanım potansiyeli oldukça yüksek bir kimyasal olmasıyla birlikte bazı göz, kulak ve boğaz ameliyatlarında lokal anestezik olarak cerrahlar tarafından tıbbi olarak kullanılan uyuşturucudur. Sokak uyuşturucusu olarak kokain ince , beyaz ve kristalimsi bir tuz gibi gözükür ayrıca sokak dilinde kokain 'COKE ,SNOW, SPEED, C , POWDER ..vs' gibi pekçok farklı isimlerle anılır. Sokak satıcıları karlarını arttırmak için kokaini mısır nişastası , pudra , un veya kabartma tozu ile psiko-aktif madde olmayan bileşiklerle karıştırırlar. Ayrıca kokaini procain yada amfetaminlerle karıştırabilirler. İnsanlar kokainin iki farklı formunu istismar ederler. Bunlar ' suda çözünen HCL' olan toz formu ya da 'suda çözünmeyen serbest baz' formudur. Bağımlılar kokainin toz formunu ya intravenöz damar içine enjeksiyon ile veyahut intranazal burundan çekerek vücutlarına girişine olanak sağlarlar. Bağımlılar kokainin bir başka türü olan temel baz formunu amonyak ile veyahut bikarbonat ile işlendikten sigara gibi içerler çünkü bu sayede ısınan kokainden hidroklorür uzaklaştırılır. Kokain Kullanım Şekilleri Bağımlılar kokaini öncelikle , oral, intranazal, intravenöz veyahut teneffüs yolu ile vücutlarına uygular. Bağımlı insanlar kokaini toz halinde burun deliklerinden çekerek teneffüs ederler, kokain bu sayede burun dokularından kan dolaşımına karışır. Bağımlılar ayrıca kokaini diş etlerine sürerek de kullanabilirler . Kokainin eritilmesi ve enjekte edilmesi kokainin doğrudan kan dolaşımına girmesini etkisini arttırmayı sağlar. Bağımlı insanlar kokain içtiklerinde kokainin buharını ya da dumanını akciğerlere iletirler , ve burada kan dolaşımına emilim neredeyse enjeksiyon kadar hızlıdır. Bu hızlı ve öforik etki kokainin 1980'lerde çok yaygın olarak kullanılmasında etkili olmuştur. Kokainin herhangi bir uygulama yolu potansiyel olarak toksik miktarda kokain emilimine neden olabilir bu da kalp krizi, felç veya nöbetlere sebep olur ve bu toksik etkilerin hemen hemen hepsi ani ölümlerle sonuçlanabilir. Kokain Nasıl Etki Eder? Beyinin mezolimbik dopamin sistemi ve ödül yolağı seks, yemek yemek ve kokain de dahil olmak üzere pek çok uyarıcı veya uyaran olan madde ve aktivite ile uyarılır. Kokain orta beyinde bulunan 'ventral tegmantal alan' adı verilen ve beyindeki ana ödül alanlarından biri olan 'akkumbens çekirdeğine 'etki eder. Bu sistem ödül hazzının yanı sıra duyguları ve motivasyonu da düzenler. Dopamin normal iletim sürecinde postsinaptik nöron üzerindeki dopamin reseptörleri adı verilen özel proteinlere bağlanmak için presinaptik nöron tarafından sinaptik klefte salınır. Bu süreçte dopamin bilgiyi nörondan nörona taşıyan bir kimyasal haberci işlevi görür. Taşıyıcı olarak adlandırılan bir başka özel protein sinaptik kleftteki dopamini bir başka kimyasal mesajı iletmek için presinaptik nörona geri taşır. Uyuşturucu maddeler bu normal bilgi iletim sürecini olumsuz yönde etkileyebilir. Örneğin kokain, dopamin taşıyıcı proteine bağlanarak sinaptik kleftteki dopaminin presinaptik nörona tekrar aktarılmasını engeller. Daha sonra dopamin reseptör proteinlere daha güçlü etki edebilmek için sinaptik kleftte birikmeye başlar. Kokainin alınmasından hemen sonra meydana gelen öforinin temel sebebi budur. Hazırlayan : Adil Alperen Çiftci Kaynaklar - Calatayud J, Gonzalez A. History of the development and evolution of local anesthesia since the coca leaf. Anesthesiology. 2003;98(6):1503-1508. - Goldstein RA, DesLauriers C, Burda AM. Cocaine: history, social implications, and toxicity a review. Dis Mon DM. 2009;55(1):6-38. doi:10.1016/j.disamonth.2008.10.002. - Drent M, Wijnen P, Bast A. Interstitial lung damage due to cocaine abuse: pathogenesis, pharmacogenomics and therapy. Curr Med Chem. 2012;19(33):5607-5611. - Center for Behavioral Health Statistics and Quality . Behavioral Health Trends in the United States: Results from the 2014 National Survey on Drug Use and Health. Rockville, MD: Substance Abuse and Mental Health Services Administration; 2015. HHS Publication No. SMA 15-4927, NSDUH Series H-50. - Johnston L, O'Malley P, Miech R, Bachman J, Schulenberg J. Monitoring the Future National Survey Results on Drug Use: 1975-2015: Overview: Key Findings on Adolescent Drug Use. Ann Arbor, MI: Institute for Social Research, The University of Michigan; 2015. - Center for Behavioral Health Statistics and Quality . Drug Abuse Warning Network: 2011: Selected Tables of National Estimates of DrugRelated Emergency Department Visits. Rockville, MD: Substance Abuse and Mental Health Services Administration; 2013. - Riezzo I, Fiore C, De Carlo D, et al. Side effects of cocaine abuse: multiorgan toxicity and pathological consequences. Curr Med Chem. 2012;19(33):5624-5646. - Baik J-H. Dopamine signaling in reward-related behaviors. Front Neural Circuits. 2013;7. doi:10.3389/fncir.2013.00152.


Kokain Kokain dünyada en çok kullanılan yasadışı ikinci uyuşturucu maddedir ve çok güçlü bir uyarandır. Genellikle burundan nefes yoluyla içeri çekilir veya damardan enjekte edilir. Vücuda girmesinden çok kısa bir süre sonra kişinin gerçeklikle olan bağını zayıflatır, yoğun bir mutluluk ve haz duygusu verir. Fiziksel olarak kalp atış hızını arttırır, terleme yapar ve göz bebeklerinin büyümesine sebep olur. Çok yüksek doz kan basıncını çok arttırır ve vücut sıcaklığını yükseltebilir. Kokainin etkileri vücuda girişinden saniyeler sonra ortaya çıkar ve metabolizmaya ve miktara bağlı olarak 5 ile 90 dk arasında sürer. Kokain Ödül Mekanizmasını Etkiliyor Bu uyarıcı molekül, serotonin ve dopaminin de aralarında bulunduğu ödül mekanizmasına etki ettiğinden dolayı bağımlılık yapıcıdır. Biraz uzun vadeli kullanımda felç, kalp krizi ve akciğer hastalıkları riskini arttırır. Bazı sokak satıcıları kokaini şeker veya mısır şurubu ile karıştırarak satmaktadır. Bu maddelerin eklenmesiyle kokainin zararlı etkileri artmakta ani ölüme bile neden olabilecek hale gelmektedir. Filmlerde de sıkça görülen kokain kullanımı sonrası ani rahatlama ve olduğu yere çökme durumu kokainin beyinde mutluluk patlaması yaşatması ve fiziksel olarak çok yorgun hissettirmesinden kaynaklanır. Görselde de bahsettiğimiz gibi kokain serotonin, dopamin ve noradrenalinin geri alımını engelleyerek sürekli hücre dışında nöronları uyarmasını sağlar. Bir süre sonra bu üç nörotransmitterin yoğunlukları çok artar ve kan beyin bariyerini yıkabilir. Yüksek Doz Kokain Nöronları İntihara Sürükleyebilir Bazı araştırmalar kokainin beyin hücrelerini intihar ettirebileceğini göstermiştir. Yüksek doz kokain nöronlarda otofaji sürecini tetikleyerek hücrenin kendi kendini sindirmesini tetikliyor. Aslında otofaji hücrenin içindeki istenmeye maddeleri sindirmesi için gereklidir. Evin içindeki çöpleri toplayıp dışarı atmaya benziyor ama fazla kokain alımında çöpleri değil buzdolabını attığınızı düşünün. Nöron da mitokondriler gibi hayati organellerini sindiriyor ve ölüyor. Binlerce Yıldır Kokain Kullanıyoruz Kokain kullanımının geçmişi bundan binlerce yıl öncesine dayanıyor. Güney Amerika yerlileri neredeyse 3500 yıldan beri koka bitkisinin yapraklarını çiğniyor. Bu eski geleneğe bağlı kalan yetişkin Kızılderililer, kokain ihtiva eden kavrulmuş koka yapraklarının bulunduğu keseler taşır. Gün boyunca yorgunluk ve açlık hissini bastırmak için küçük miktarlarda koka yaprağı çiğnerler. Peki kokainin nörotransmitterleri nasıl etkiliyor? Kokainin beyindeki başlıca işlevi dopamin nörotransimetterinin nöronlara geri alımını engellemektir. Normalde dopamin bir nörondan diğer nörona iletilmek üzere sinaps boşluğuna salınır. Karşı nörona bağlanıp onu uyardıktan sonra dopaminin ayrılarak ilk geldiği nörona geri alınması gerekir. Bu sayede nöronun aşırı uyarılması engellenir. Kokain Açlık ve Yorgunluk Duygusunu Maskeleyebiliyor


Kola İçince Ne Olur? Marketlerde çokça tüketilen kola ürünleri pek çok açıdan sağlığa zararlı. Sadece kendiniz için değil doğmamış çocuğunuzu bile etkileyebilecek bir hasar mekanizmasından bahsediyoruz. Epigenetik olarak hücreleriniz ve DNA'nızın aldığı hasarlar çocuklarınıza aktarılıyor, hatta yaşadığınız tecrübeler bile çocuklarınıza aktarılıyor. Kola ile ilgili çıkan asılsız haberlerden ziyade akademik makalelere göz attığımızda şunları görüyoruz. (1) Aşırı kola tüketimi kandaki potasyum seviyesini çok düşürerek hipokalemi rahatsızlığına neden oluyor. (2) Yaşlı kadınlarda osteoporoz adlı kemikteki mineral yoğunluğunun azalması hastalığını arttırıyor. (3) Hamilelikte şeker hastalığı riskini arttırıyor. (4) İçerdiği fosfat dolayısıyla kalp rahatsızlıklarına ve kan basıncının artmasına neden oluyor. Kola İçince Ani Yükselen Şeker Mitokondrilerin İşlevini Değiştiriyor Kola içince kandaki şeker seviyesi ani olarak yükseldiği için bu durum şeker hastalığı gibi büyük riskler taşıyor. Şeker yoğunluğunun artması hücrelerde mitokondrilerin işlevinde de önemli değişmelere yol açıyor. Herkesin bildiği gibi mitokondrinin hücredeki görevi enerji sağlamaktır. Enerji üretimi ve solunumun yanı sıra mitokondriler yemek sonrası kan şekeri yükseldiğinde de faaliyete geçiyorlar. Yale Üniversitesi Tıp Fakültesi araştırmacılarının bulgularına göre mitokondriler şekerin kanda ani olarak yükselişlerinde mitokondriler hemen durumu anlayıp hücrelerde çeşitli işlevlerde rol oynuyorlar. Çalışmanın amacı beyindeki nöronların kanda şeker seviyesi yükseldiğinde nasıl tepki verdiklerini görmekti. Kan şekeri pankreastan salgılanan insülin hormonu ile düzenlenir. Kan şekeri arttığında vücut insülin salgılayarak fazla şekerin hücreler depolanmasını ve bu şekilde kanın yoğunluğunun azalmasını sağlar. Yapılan bu çalışma bazı nöronlardaki mitokondrilerin sistemik glikoz kontrolünde çok önemli bir role sahip olduğunu gösteriyor. Ekibi şaşırtan bir başka nokta, mitokondriler sadece glikozun geldiğini anlamakla kalmıyor, vücudun işini kolaylaştıracak bazı değişikliklerde de sahne alıyor. Kan şekeri arttığında bazı proteinler üreterek hücrenin şeklini ve işlevini değiştirmesini sağlayabiliyor. Kilo Vermek İçin Egzersiz Tek Başına Yeterli Değildir


Komplo ve Komplo Teorisi Nedir? Tarihi Hakkında Ne Biliyoruz? Kimimizin duyduğunda burun kıvırdığı, kimimizin konuşmaktan haz duyduğu ve hatta kimimizin de korktuğu komplo kavramı ve komplo teorileri hakkında neler biliyoruz? Komplo teorisi en bilindik tanımı ile; Gerçek veya tüzel bir kişilere veyahut ülkelere karşı gizlice zarar verme amacı güdülerek tuzakların kurulduğu varsayımına dayandırılan düşüncelerinin tümüdür. şeklinde açıklanabilir. Fakat komplo teorisinin yalnızca siyasi alanda değil; spordan bilime, teknolojiden ekonomiye ve hatta öldüğü bilinen kişilerin aslında ölmediğine kadar birçok alanda karşımıza çıktığının farkında olmalıyız. Tam bu noktada öncelikle komplo ile komplo teorisi arasındaki farkın ortaya konulması, ardından da nelerin komplo teorisi olduğunun netleştirilmesi gerekmektedir. Komplo Teorisinin Tarihi Komplo teorilerinin aksine komplo aslında gerçekliği kanıtlanmış ve gerçek manada tasarlanarak uygulamaya geçirilen gizli planlar iken komplo teorileri düşünsel inşalardır. Neler komplo teorisi değildir sorusunu yanıtlayacak olursak da: Doğruluğu kanıtlanmış olsun veya olmasın belli bir altyapıya dayanmayan açıklamalar, fütürist yaklaşımlar ve kehanetlere komplo teorisi denmemektedir. Buraya kadar komplo teorileriyle ilgili tersten bir yaklaşım sergilendi ve Ne olmadığı ve komplo ile arasındaki fark vurgulandı. Her şeyi en baştan alarak komplo teorilerinin kısaca tarihsel geçmişinden söz edelim. Aydınlanma döneminin önemli politik felsefecilerinden olan Niccolo Macciavelli (1467-1527) komplo teorilerinden bildiğimiz anlamda- ilk kez bahseden kişidir. Prens adlı kitabının özellikle 19. bölümünde komplo teorilerine üstü kapalı da olsa değinmektedir. 16. yüzyıl için müthiş bir tarih ve felsefe kitabı olan Discourses on Livy adlı kitap serisi içindeki 3. kitabınının 6. bölümünü ise sadece komplo teorilerine ayırmıştır. Macciavelli her ne kadar komplo teorilerini günümüzdeki anlamından uzak bir şekilde ele alarak, mevcut yönetimin kendilerine karşı kurulan komplolara hazırlıklı olması ve bu sayede bu kitabın uyarı mahiyetinde olarak kendilerini savunabilmelerini sağlamak amacını gütmüş olsa da modern anlamda ilk kez komplo teorilerinden bahsetmiş kişidir. 20. yüzyılının çok önemli bilim felsefecilerinden olan Karl Popper de Macchiavelli'nin komplo teorisi anlayışını genişleterek bunu filozofik açıdan ele almıştır. Popper'e göre bir iddianın bilimsel olması için o iddianın yanlışlanabilir olması gerekir. Yani bir iddianın sonraki gelişmelere göre yanlışlanma ihtimali, o iddiayı günümüz koşullarında bilimsel kılar. Komplo teorilerine baktığımızda ise hem doğruluğu hem de yanlışlığı kanıtlanamayan yalnızca zannetmelere dayanan bir düşünce silsilesi olduklarını görmekteyiz. Bu da komploların yanlışlanabilir olmaması ile ve kanıttan ziyade inanca dayalı olduğunun diğer bir göstergesidir. Kısacası önce inanç gelir ve daha sonra bu inancı doğrulayacak kanıt arayışı içinde olunur. Bilgi Değil Sezgi Ön Planda Komplo teorileri günümüzün popüler kültüründe sosyolojinin, psikolojinin, felsefenin ve bu komplo teorilerine inanmaya hazır bekleyen tüm insanların yer edinmiş haldedir. Bu teorilerin çok büyük çoğunluğu mantıksal safsatalarla ortaya çıkar. Bilgi yerine sezgi kullanılarak ortaya çıkartılır. Evrimsel olarak da insanlar bunları üretmeye ve daha da önemlisi bunlara inanmaya yatkındır çünkü; insanlar iyi bilmedikleri, kendilerine ilginç ve esrarengiz gelen konularla insanların akılları tam bir yetkinlikle çalışamaz ve bu konuda insanlar komplo teorileri tarafından manipüle edilerek bunlara inanmaya meyilli olabilirler. Komplo teorisinin tanımına baktığımızda bazı içeriklere sahip olması gerektiğini görürüz: Komplo yapan kişi veya kişiler, ortak payda, tarihsel bir geçmiş ve onun açıklaması, komployu yayma amacı güdenlerin kasti amaçları, söz konusu tarihsel geçmiş ve niyetlerinin ve aksiyonlarının gizli olarak tutulması her komplo teorisinde bulunması gereken ortak özelliklerdir. Komplo teorilerindeki diğer önemli hususlardan birisi de; mevzu bahis durum için diğer açıklamalar daha muhtemel iken komplo teorisinin getirdiği açıklamanın daha küçük bir olasılıkla gerçek olmasının mümkün olmasıdır. Argumentum ad populum'dan uzaklaşmak suretiyle bu teorilerin insanı cezbeden ve inanmaya yönelten kısmı da bu değil midir zaten? Komplo teorilerinin muhtemel faydalarına gelecek olursak; komplo teorilerinin başlıca yararı gerçekte var olan veya olabilecek skandalların önlenmesinde kullanılabilecek bir araç olmasıdır. Komplo teorileri sayesinde özellikle gücü elinde tutan yönetimde olan kişilere, medyaya ve bilim safına karşı eleştirel bir yaklaşım sergilemek ileride oluşabilecek muhtemel hataların önlenmesinde fayda sağlayacaktır. Ayrıca bu teoriler sayesinde daha transparan bir bilgi alışverişi doğar.


İnsanlığa Boyut Atlatacak Bilim: Konnektom İnsanoğlu, bitmek bilmeyen bir araştırma isteğine ve merak duygusuna sahip. Ve bunlar bizleri bugünkü medeniyet seviyesine ulaştırdı. Televizyonlar, bilgisayarlar, uzay araştırmaları vb. Ama teknoloji ve bilim artık çok farklı bir boyuta doğru gidiyor. Şimdi ise sırada beyinlerimizi ölümsüz kılacak bir çalışma var. Bunun için yeni bir bilim dalı ortaya çıktı bile: Konnektom Bilimi. Konnektom Bilimi Nedir? İnsan beyni tüm organlarımız içindeki en karmaşık olanıdır. İnsan beyni milyarlarca nöron içerir ve bu nöronlar birbirleriyle 3 boyutlu bir ağ üzerinde adeta örülmüş şekildedir. Konnektom biliminin amacı ise beyindeki tüm nöronların 3 boyutlu olarak haritalandırılması ve hangi nöronun ne işe yaradığını bularak onların tekrar yapılandırılmasıdır. Ama böyle büyük bir projenin sadece bir amacı olduğunu düşünmek yanlış olur. Şüphesiz ki insan beyni muhteşem ve bir o kadar da karmaşıktır. Ve onunla ilgili buluşlarında bir o kadar çok yönlü olabileceğini unutmayalım. İleri Okuma: Nöron Nedir? Beyin Nasıl Haritalandırılır? Beynin haritalandırılması için çok çeşitli yöntemler gerekli. Bunlardan biri fMRI'dır. fMRI'nın açılımı fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme anlamına gelir. MR cihazında özel bir çekim yöntemi uygulanır ve beynin 3 boyutlu olarak aktif bölgelerinin tespiti için kullanılır. fMRI aktif beyin bölgelerini tespit ederken elektriksek sinyalleri kullanmaz. Kan akımının hızı ve kandaki oksijen yoğunluğu bilgilerini kullanır. Bir diğeri ise EEG'dir yani elektroensefalografi. Beynin elektriksel faaliyeti, hastanın saçlı derisi üzerine yerleştirilen küçük metal elektrodlar aracılığıyla EEG cihazına iletilir ve EEG ile bu sinyaller beyin dalgalarına dönüştürülür. Son olarak Diffusion Tensor Imaging adı verilen bir cihaz ile aktivite sırasında oluşan sinir yolağı tespit edilir. DTI yöntemine aynı zamanda Traktografi adı da verilir. Bundan sonra ise devreye bilgisayar programları giriyor ve nöral analiz yapılıyor. Konnektom Bilimi Ne Aşamada? 1970 yılında Biyolog Sydney Brenner ve meslektaşları hermafrodit olan bir yuvarlak solucanı saklamaya başladılar. Bu solucanın adı Caenorhabditis elegans'tı. Daha sonra solucanı tabiri caizse sosis gibi dilimleyerek güçlü bir elektron mikroskobunda gözlemlemeye başladılar. Amaçları C. elegans solucanının 302 nöronunu ve yaklaşık 7000 sinapsını görüntülemekti. Özellikle bu solucanın seçilmesinin sebebi şeffaf yapısıydı. Diğer bilim insanları da bu özelliğinden dolayı elegans adlı solucanı sıklıkla deneylerinde kullanmışlardır. Bu yüzdendir ki elegans solucanı 3 kişiye nobel kazandırmıştır. Konumuza dönecek olursak bilim insanları nihayet 1986 yılında bu grafiklerin tamamına yakınını yayınladı. Bundan 20 yıl sonra Janelia Araştırma Kampüsünden Dmitri Chklovskii ve ortakları, grafiğin çok daha kapsamlısını yayınladı. Bugünse bu tip grafikler konnektom olarak adlandırılıyor. Aşağıdaki resimde konnektomu çıkarılmış tek canlı olan elegans solucanının nöral haritasını görebilirsiniz. Yukarıdaki örnektede görüldüğü gibi 300 nöronluk bir canlının konnektomu bile 16 yıl gibi bir süre istiyor. İnsandaki 100 milyar nöron ve 100 trilyon sinsapsı düşünecek olursak bu uğraş beyhude bir çaba gibi gözüküyor. Ama bilim insanlarının ne kadar inatçı olduğunu hepimiz biliyoruz. Daha çok çalışarak sürekli yeni methodlar geliştiriliyor. Örneğin 2011 yılında, Almanyadaki Heidelberg Üniversitesi, Max Planck Medikal Araştırma Enstitüsü'ne ait bir araştırma ekibi bir method geliştirdi. Max Planck Medikal Araştırma Enstitüsü araştırma ekibi bu büyük proje için 2 yeni bilgisayar programı ''KNOSSOS ve RESCOP'' u kullandı. 70 in üzerinde öğrenci 100 den daha fazla nöronu haritalandırabildi. Ayrıca Indıana Üniversitesinde Profesör olan Olaf Sporns ve Edward Bullmore'ın başlattığı ve eski Amerika Başkanı Barrack Obama'nın da 100 milyon dolarlık katkı sağladığı The Human Connectome Project adlı bir çalışma var. Bu method ve projelerle insan beyninin haritalandırılması hızlandırılıyor. Gerçekleşirse Ne Olacak?


Kontrollü Rüya Nedir ve Beynimizde Nasıl Oluşur? Yüzyıllardır insanoğlu uykusunda rüya görür ve rüya yorumları çok sayıda kişi için büyük önem taşır. Rüya görmek önemli bir bilinç durumudur ve uyanık haldeki bilincimizi tamamlayan çok sayıda öğe içerir. Rüyada gördüğümüz tüm nesnelerin tümü iç dünyamızın yansımasıdır. Rüyanızda tanımadığınız birini görseniz bile aslında onu gün içinde herhangi bir yerde, zamanda görmüşsünüzdür. Zamanında rüya görmenin temellerini düşünmüş olan Aristo ve Platon kanıtlayamasa da, bugün biz rüya görmede en azından etkin olan iki bölge olduğunu biliyoruz. Bunlar rüyaların en çok görüldüğü kısım olan REM uykusunda etkinliği kaybolan dorsolateral prefrontal korteks ve parietal loptaki prekuneus. Bu bölgelerin etkinliğini yitirmesinden dolayı rüya esnasında kısa dönem hafızamızı geliştiremiyoruz ve gördüğümüz rüyaların çoğunu unutuyoruz. İleri Okuma: Platon'un Hayatı ve Fikirleri Rüyaları Neden Unuturuz? Beynin rüyaları unutmasının sebebi gerçek hayat ile hayal dünyası arasındaki devamlılığı koparmaktır. Eğer bütün rüyalarımızı hatırlasaydık, hangi zamanın gerçek, hangisinin rüya olduğunu ayırt edemeyebilirdik. Ayrıca uykuda fiziksel vücudumuzun konumsal olarak yerini tayin edemeyiz. Rüya gören kişi rüyasında maceralara çıkarken gerçek vücudunun yatağında yattığını fark edemez. Aynı şekilde beyinde gerçekleşen bu değişimlerden dolayı rüyada karar vermek ya da isteklerimizi yönlendirmek de kolay değildir. Uyanıkken sürekli aklımızdan düşünceler geçer, beynimiz duygular, anılar ve davranışlar üretir. Bunların hepsi rüyada da olur ama değiştirilmiş bir beyin etkinliğiyle. Rüya esnasındaki düşünceler uyanıkken olduğu gibi nöral impulslarla başlayabilir ama uyanıkken çok fazla sapma vardır, düşünceler oradan oraya savrulabilir. Dış duyularımız sürekli faaliyet halindedir ve günlük hayattaki işlerimizi kolaylaştırmak için durmaksızın çalışırlar. Örneğin, küçük bir karın guruldaması buzdolabında ne olduğunu düşünmemize neden olabilir. Rüya görürken dış duyularımız susturulur, tabi eğer tamamen kapatılmazlarsa. Bu noktadan itibaren dış duyular artık kapalıdır ve düşünceleri yönlendiremezler ama artık beyinde sonsuz bir anı, resim, duygu seli başlamıştır. Beynimiz bu anılar, duygular ve resimler arasında bağlantı kurarak rüya dediğimiz senaryoları oluşturur. Kontrollü Rüya Nasıl Ortaya Çıkıyor? Uyuduğumuz anda beyin etkinliği ve kimyasında meydana gelen bir değişim rüya benzeri bir zihinsel etkinlikle paralel olarak gerçekleşmeye başlıyor. Bilinç zaten uykunun daha başlangıcında değişmeye başlıyor. Uyku derinleştikçe, serebral enerji metabolizması ve kan akışına bağlı sinirsel etkinlik azalmaya başlıyor, özellikle uykunun en derin evresi olan non-REM uykusunda. Bu derin evrelerde beyin bölgeleri arasındaki bağlantı azaltılır ve yerel bağlantılar daha etkin kalır. Genel anestezi uygulanan insanların yaşadığı durum da aslında buna benzer. Tüm dış duyular kapatılır ve farkındalık çok düşük seviyelere çekilir. Uzun mesafeli bağlantılar bilgileri birleştirmek ve beyin alanları arasında iletişimi sağlamak içindir. İleri Okuma: Genel Anestezi: Sizi Uyutan İşlem Hakkında Çarpıcı Gerçekler Uyku Evreleri Derin uyku halinden çıkarken beyin dalgaları da değişmeye başlar ve gittikçe uyanık haldeki beyin dalgalarımıza benzer. Uykunun rüya görüldüğü kısım olan ve uykunun yaklaşık 3'te birini kapsayan bu evreye REM uykusu denir. Uykunun 4 evresinden ikisi oluşturan derin uyku evrelerinden çıkarken beynin tüm bölgeleri tekrar etkinleştirilmez. Bu yüzden derin uykudan REM uykusuna geçişte beynin bölgelerine seçici bir etkinleştirme uygulanır. Beyin bölgelerinin tekrar etkin hale gelmesi kısa dönem otobiyografik hafızayı değiştirerek rüya görmeyi, rüyaların içeriğini etkiler. Örneğin, gün içinde duygusal bir olay tecrübe ettiysek REM uykusu sırasında limbik, paralimbik ve amigdala bölgelerimiz etkinleşir. REM uykusunda etkinleşen bir diğer bölge de mediyal prefrontal kortekstir. Korteksin bu bölümü yavaş uyku dalgalarından üretilmesinden sorumludur ve başkalarının davranışlarıyla ilgili düşündüğümüzde çok faal olan bir bölgedir. İleri Okuma: Prefrontal Korteks Ayrıca, uyanık olduğumuzda beynin tüm nöromodülatör beyin sapı sistemleri etkin haldeyken, uyuduğumuz anda bunların bazıları etkisizleştirilir. Bilinen başlıca nöromodülatörlerden bazıları serotonin, norepinefrin, dopamin ve asetilkolindir. Bu nöromodülatörler bilişsel işlevleri, dikkati, ruh halini düzenleyen moleküllerdir. REM uykusuna geçtiğimizde norepinefrin ve serotonine ev sahipliği yapan iki sistem tamamen kapatılır. Bu durum beyin kimyasında değişikliğe sebep olarak zihnimizin REM uykusu esnasındaki bilgi işleme süreçlerini etkiler. Örneğin, lokus seruleus bölgesindeki nöronlar dikkatli olma ve karar verme süreçlerinde kilit rol oynarlar. Rüyanın Özellikleri Yapılan bazı çalışmalar sonucunda iyi bir gece uykusundan sonra kişilerin anagram bulmacaları ve zor problemleri çözme yeteneklerinde gelişme görülmüştür. Kontrollü rüyanın başka bir özelliği de rüya gören kişinin rüyada uyanıkken olduğu kadar iyi bir mantıklı düşünme yeteneğine sahip olmasıdır. Kontrollü rüyada kişiler duygularını düzenleme yeteneklerine de sahiptir. Bir araştırmada katılımcılara onlarda farklı duygular uyandıracak kişilerin yüzlerinin fotoğrafları gösterildi. Olumlu ve olumsuz duyguların ortaya çıkmasına sebep olan bu fotoğraflar gösterildikten hemen sonra kişiler kısa bir süre uyudu. Bu kısa süreli esnasında REM uykusuna geçen katılımcılar olumlu duygu uyandıran yüzleri REM uykusuna geçemeyenlerden daha iyi tanıdılar. Araştırma REM uykusuna geçemeyen kişilerde olumsuz duyguların daha fazla oluştuğunu ve REM uykusunun olumsuz duyguları işlemede yardımcı olduğunu gösteriyor. Kontrollü rüyada insanlar sosyal ilişkileriyle ilgili uyanıkken olduğundan daha fazla düşünürler. Rüya gören kişiler rüya başına ortalama 4 kişi tanımlarlar ve kişiler arasındaki sosyal ilişkiler sıklıkla agresiflikle yakından bağlantılıdır. Bu konuda yapılan araştırmalar sonucunda rüyada ortaya çıkan agresifliğin sadece REM uykusunda ortaya çıktığı görülmüştür. Rüyadaki Vücudumuz Rüya gören kişi nasıl oluyor da vücudunun bir rüya sahnesinde olduğunu fark ediyor? Günlük hayatta insanlar bulundukları yeri paryetal loptaki prekuneus adlı beyin bölgelerinin çalışmasıyla tespit edebilirler. REM uykusunda prekuneusun etkinliği susturulur. O zaman kontrollü rüyalarda bu bölgenin görevini başka bir bölge mi üstleniyor? Çok sayıda araştırmadan elde edilen sonuçlar rüyada gerçek olmayan uzuvlarımızı gerçekmiş gibi algıladığımızı gösteriyor. Aslında bu durum sadece rüyada değil gerçek hayatta bile oluyor. Bir deneyde, bir kişinin sırtı sıvazlanıyor ve bu esnada kişinin vücudu kendisine ayna vasıtasıyla gösteriliyor. Katılımcıya bulunduğu yeri söylemesi telkin edildiğinde vucudunun aynadaki yansımasını gösteriyor. Katılımcının beyni asıl vücudunu değil aynadaki vücudunu kendi vücuduymuş gibi algılıyor. Rüyalarda da buna benzer olaylar yaşanıyor. İmgeler ve bunların içindeki yerler bilincimiz tarafından gerçek gibi algılanıyor. Rüyada vücudumuzu göremeyiz ama hissederiz. Prekuneusu kullanmadan vücudumuzun rüya sahnesindeki yerini tespit edebiliriz. Prekuneus sadece fiziksel vücudumuzun gerçek hayatta uzaydaki yerini tespit etmemiz için gereklidir. Rüyalarda resimler fiziksel vücudumuzun yerini alır bir diğer deyişle gördüğümüz vücut resmi beyin tarafından vücut gibi algılanıyor. Rüya Bilinci Uyanık Haldeki Bilincimizden Nasıl Ayırt Ederiz? Kontrollü rüya kişinin rüya görmesi sırasında uyanık haldeki bilinci ile rüya bilincinin karışması sonucu oluşan bir rüya şeklidir. Rüyada aklı başında olma durumu rüya gören kişiler tarafından sıklıkla uyanık haldeki duruma benzetilir ancak bu durum uyanık hal ile rüya bilincinin ortasında kalmış ve çok sabit bir durum değildir. Kontrollü rüya üzerine yapılan araştırmalarda rüya gören kişinin yatağında yattığının ve rüya gördüğünün farkında olduğu bulunmuştur. Normal şartlarda rüya gören kişiler fiziksel vücudunun farkında olamazlar çünkü dorsolateral prefrontal korteks ve prekuneus etkin değildir ancak kontrollü rüya gören kişilerin beyinlerinde bu bölgeler REM uykusu sırasında tekrar etkin hale gelir ve rüyada kontrol başlar. Ayrıca kontrollü rüya ve normal rüya karşılaştırıldığında kontrollü rüya gören kişilerin beyinlerinin kortikal bağlantılarının daha fazla olduğu ve beyinlerindeki gama dalgalarında da bir artış olduğu gözlenmiştir. Yaklaşık 40 Hz frekansındaki gama dalgaları beyinde farkındalık ile ilişkilendirilmiştir. Kontrollü rüya gören kişilerin beyinlerindeki gama dalga frekansının 40 Hz civarında ölçülmesi bu kişilerin rüyalarında uyanıklık bilincine sahip olduğunu gösteriyor. Kontrollü rüya esnasında DLPFC ve prekuneusun REM uykusu esnasında tekrar etkin hale gelmesi gama dalgalarının frekansında değişikliğe sebep olur ve tüm kortikal bağlantılarda bir artış meydana gelir. İleri Okuma: Beyin Dalgaları Kontrollü Rüyalardan Ne Öğrenebiliriz? Günlük hayatta fark etmediğimiz nesnelerin rüyadaki sanal dünyamıza girmesi yeni fikirlerin doğuşuna olanak sağlayabilir. Tarih boyunca birçok zaman bilimsel ve sanatsal ilhamlar rüya yoluyla gelmiştir.


Köpek Gibi Büyütülmüş Çocuk


Koronavirüs Salgını da Nereden Çıktı? 2020'ye girer girmez tüm dünya koronavirüs salgını ile çalkalandı. Çin'de şimdiye kadar hiç görülmeyen bir virüs yayılmaya ve tehlike saçmaya başladı. Dünyanın pek çok bölgesinde televizyon kanalları ve basın yayın organları koronavirüs ile ilgili haberler yapıyor. Sosyal medyada da gündemi koronavirüs salgını işgal etti. Ancak bu gizemli virüs hakkında kimsenin tam bir bilgisi yok. Bu yazımızda salgının ne kadar tehlikeli olduğunu ve koronavirüsün ne olduğunu anlattık. Koronavirüs Nedir? İngilizce'deki orijinal adı coronavirus olan bu virüsümüz aslında bir ailenin genel bir ismidir. Virüsler çok hızlı ve kolayca mutasyona uğrayabildiği için çok fazla türde bulunurlar. Aslında koronavirüslerden çok fazla çeşit vardır. İnsanlara bulaşan koronavirüsler ilk olarak 20. yüzyılın ortasında keşfedildiler. O zamanlar sadece soğuk algınlığına yol açtığı biliniyordu ve çok ciddiye alınmadılar. 2020'de salgına yol açan virüs ise şimdiye kadar tanımlanmış 7. Koronavirüstür (2019 nCoV). İlk koronavirüste kimsenin haberi olmadı ama neden yedincide tüm dünya paniğe kapıldı? Koronavirüslerin hepsi insanlar için tehlikeli değildir. Birçoğu insanlara zarar vermez. Ancak son yıllarda ise en tehlikeli salgınların ikisinde bu virüsler baş rolü oynadı. SARS ve MERS salgınlarının ikisi de korovirüsler tarafından başlatıldı. 2020'nin koronavirüs salgını Çin'de başladı. 2003'teki SARS salgını da Çin'de başlamıştı. O yıllarda virüslerin Misk kedisinden insanlara bulaştığı tespit edildi. Toplamda 8.000'den fazla kişi hasta oldu ve 774 kişi hayatını kaybetti. Hastalanan insanların yaklaşık %10'u öldü. MERS koronavirüsü ilk olarak 2012 yılında görülmüştü ve 3 yıl boyunca Suudi Arabistan'ın en hızlı yayılan salgını oldu. Bu virüs o zamanlar 1200 kişide görüldü ve neredeyse 400 kişinin ölümüne yol açtı. Bu da her 3 kişiden birini öldürdüğü anlamına geliyor. Koronavirüs Nasıl Yayılıyor? 2019 yılının sonlarında Çin'in Wuhan kentinde yeni bir koronavirüs ortaya çıktı. Aralık ayında ilk vakalar görülmeye başlandığında bir salgın olduğu anlaşıldı ve düğmeye basıldı. Ancak Dünya Sağlık Örgütü başlarda salgının derecesini orta derece olarak belirledi. Bir ay sonra bunun yanlış bir karar olduğunu gördük. Şimdi bütün önlemler en üst düzeye çıkarıldı. Şu an dünyanın bütün ülkeleri virüsün yayılmasını durdurmak için özellikle hava alanlarında önlemler alıyor. Virüsün ilk ortaya çıkışının nasıl olduğunu bilmiyoruz ama yarasalar aracılığıyla çıkmış olması en yüksek ihtimal. Koronavirüs Belirtileri Neler? Koronavirüsler vücuda girdikten sonra 2 ila 14 gün boyunca kuluçka halinde kalabilirler. Bu kuluçka süresi boyunca hiçbir belirti göstermezler. İlerleyen aşamalarda birçok enfeksiyon hastalığında olduğu gibi ateş ve orta şiddette solunum yolları rahatsızlıkları başlar. Özellikle kış aylarında virüsün bu belirtileri nezle ve gribe çok benzer. Doktorlar için bu belirtilerin ayırt edilmesi çok zor olabilir. 2020 yılına girmeden koronavirüs yüzlerce insana bulaştı ve 9 kişinin ölümüne yol açtı. Aslına bakarsanız Çin gibi bir yerde kayıt dışı hastaların olabileceğini de göz önüne almalıyız. Uzmanlar gerçek hasta ve ölü sayısının bunun çok çok üstünde olabileceğini belirtiyor. Belki çoktan binlerce insan virüsten etkilenmiş olabilir. Virüsün ilk belirtileri ölümcül değil ama ilerleyen zamanlarda nasıl bir gelişim seyredeceğini bilmiyoruz. Virüs Hangi Ülkelere Yayıldı? Çin'de ortaya çıkan koronavirüs şimdiden Tayland, Amerika, Japonya, Güney Kore, Avustralya, Fransa, Malezya ve Singapur'da görüldü. Şimdiye kadar Hong Kong'da 8 vaka, Amerika, Avustralya ve Makau'da 5, Singapur, Güney Kore ve Malezya'da 4, Japonya'da 7, Frans'da 4, Kanada'da 3, Vietnam'da 2, Nepal, Kamboçya ve Almanya'da 1'er vaka görüldü. Çin dışında herhangi bir ülkede ölüm yaşanmadı. Ülkemizde İstanbul Büyükçekmece'de bir kişiden şüphe edilse de henüz doğrulanmış bir koronavirüs vakası yoktur. Virüsün insandan insana nasıl bulaştığını bilmiyoruz ama bulaşabildiğini kesin olarak biliyoruz. Vietnam'da Çin'e hiç gitmemiş bir kişide koronavirüs olduğu doğrulandı. Virüsün ilk taşıyıcısı yarasalar olabilir ama şu an insanlar da bir taşıyıcı konumundalar. Bu patojenin bir virüs olduğunu aklımızdan hiç çıkarmamamız gerekiyor. Virüsler için olan genel korunma yöntemleri koronavirüs için de geçerlidir. Özellikle elleri düzenli yıkama, öksürme ve hapşırmada ağzı kapama gibi yöntemler yararlı olabilir.


Koronavirüsü Yenmiş Hastaların Antikorları Risk Grubundakilere Koruma Sağlayabilir Koronavirüs salgını tüm dünyayı kasıp kavururken aşı ve tedavi çalışmaları da son hızda devam ediyor. Maalesef şu an etkili bir aşı yapmaktan çok uzağız ama John Hopkins Üniversitesi'ndeki araştırmacılar hastalığı yavaşlatmak için bir yol keşfettiler. Aslında aşıya benzeyen ve biraz eski bir tekniği kullanmaya çalıştılar. Hastalığı yenmiş insanların kanındaki antikorları kullanmayı denediler. Tedavi doğru şekilde uygulandığında birkaç hafta içinde önemli sonuçlar alınabiliyor. Öncelikle COVID-19 geçiren hastaların kanları alınıyor. Hastanın kan plazması ayrıştırıldıktan sonra antikorlar izole ediliyor. Araştırmacıların uyguladığı teknik bu antikorları yeni hasta olmuş ve bir süredir hastalıkla mücadele eden bireylere vererek onların bağışıklık sistemini güçlendirmeyi hedefliyor. Kan serumundaki bu antikorlar yeni tür koronavirüse (SARS-CoV-2) bağlanabiliyor ve etkisiz hale getirebiliyor. Araştırmacılar The Journal of Clinical Investigation dergisindeki yayınladıkları çalışmalarında bu antikorların hastalığı yavaşlatabileceğini öne sürüyor. Antikorlar Kandan Ayrıştırılıyor Araştırmacılar yeni bir molekül denemediği için çok hızlı bir şekilde araştırmalarını yürüttüler. Zaten bu prosedürler yıllar öncesinden bilinen şeylerdi ama modern tıpta kullanılması pek gerekmiyordu. COVID-19 pandemisi herkesi hazırlıksız yakaladı. 1918 yılındaki İspanyol gribinden beri dünya böylesi bir pandemiyi yaşamamıştı. İspanyol gribinin 50 milyon insan öldürdüğünü göz önüne aldığımızda araştırmacılar hastalığa iyi gelecek en ufak bir şeyi bile bulmaya çalışıyorlar. Hastaların kanlarından antikorlar ayrıştırılırken toksinler ve başka hastalıkların kalıntıları olabilecek maddeler temizlendi. Kanlar uygun hale getirildikten sonra plazması ayrıştırıldı ve hasta kişilere enjekte edildi. Bir kişinin kan plazmasını başka birine nakletmek uzun süredir uygulanabilen bir işlemdir. Son teknolojik gelişmeler sayesinde kan transfüzyonu kadar güvenilir bir işlemdir. İlk Sonuçlar Olumlu İçinde koronavirüs ile karşılaşmış antikor bulunduran plazmaları nakletme işlemi Çin, Amerika ve Japonya'da uygulandı ve ilk etapta başarılı sonuçlar alındı. Amerika'nın New York şehri koronavirüsün en yaygın olduğu şehirlerden biri. Buradaki doktorlar bir an önce tedavi bulmaya çalışıyor. Araştırma ekibi hem üniversiteden hem de devletten destekler alıyor. Çin'in Şangay kentinde de doktorlar bu teknik ile güzel sonuçlar aldılar. Japonya'da ise Takeda ilaç firması testlere başladı. Literatürde adı convalescent plasma yani iyileşme dönemindeki plazma olan teknik aslında 20. yüzyılda özellikle kızamık ve kabakulak hastalıklarında uygulanıyordu. Hiç bilmediğimiz bir teknik değil. Kızamık ve kabakulak hastalıkları aşılar sayesinde büyük oranda durduruldu ama bir önceki yüzyılda bu salgınlarla baş etmek kolay değildi. Koronavirüsü Yenmede Zamanlama Kritik Koronavirüsü yenmiş hastalardan alınan antikorları hemen yeni hastalara nakledebilir miyiz? Bu konuda uzmanlar zamanlamanın çok kritik olduğunu belirtiyorlar. Bu tekniğin zorlayıcı yanlarından biri hastanın bağışıklık sistemini güçlendirmek için antikorun doğru zamanda verilmesi gerekiyor. Bu yöntem koronavirüsü yenmek için her derde deva bir tedavi seçeneği olarak da algılanmamalı. Aşılar ve diğer tedavi yöntemleri bulunana kadar geçici bir önlem almak olarak düşünebiliriz.


Kriyojenik Yöntemle Dondurulmuş Beyin Nakli Yapılabilir Son yıllarda tıptaki gelişmeler zihnimizin sınırlarını zorluyor ve imkansız kavramını yeniden irdeliyor. Yapay zeka hastalıkları teşhis ediyor, ölümsüzlük çalışmaları üzerine yeni veriler elde ediliyor ve daha bir çoğu. Ama 4 yıldır hepimizin yakından takip ettiği İtalyan cerrah Canavero ve projesi bunların içinde en inanılmaz olanı. Dr. Sergio Canavero bir insanın kafasını alıp başka bir insanın bedenine nakletmeyi planlıyor. 2013 yılının Temmuz ayında Torino Gelişmiş Nöromodulasyon Grubu 'dan Dr. Sergio Canavero ilk insan beyin nakli projesi HEAVEN- GEMINI'yi açıkladı. Araştırmacılar Dr. Canavero'nun planlarının uygulanabilirliğini ciddi şekilde sorgulamış olsa da, proje ile ilgili yeni gelişmeler bilim dünyasında büyük heyecan uyandırıyor. Nitekim bu çalışma serebral palsi gibi kas-sinir hastalarına veya transseksüel bireylere yeni bir beden imkanı sağlayabilir. Geçen hafta OOOM ile yapılan röportajda , tartışmalı operasyonun önümüzdeki 10 ay içinde yapılacağı açıklandı. Beyin nakli operasyonu, yaklaşık 36 saatte 100 cerrah ile ve omurilik füzyonu işlemi uygulanarak tamamlanacak. Donör vücudun omuriliği alıcının kafasının omuriliğiyle kaynaştırılacaktır. Canavero'ya göre, polietilen glikol veya kitosan adı verilen kimyasallar SCF işlemini uygulamak için kullanılabilir. Alıcı 3-4 hafta süreyle komada tutulacak ve bu süre zarfında omurilik, yeni sinir bağlantılarının artırmak amacıyla yerleştirilmiş elektrotlar yoluyla elektriksel uyarıma maruz bırakılacak. Canavero'ya göre, fizik tedavi yardımı ile hasta 1 yıl içinde yürüyebilecek. Canavero son açıklamasında, operasyonun Harbin Tıp Üniversitesi'nden Xiaoping Ren ve cerrahi ekibi liderliğinde Harbin, Çin'de yapılacağını ve donör alıcısının daha önce açıklanan Rus Valery Spiridonov değil bir Çinli olacağını belirtti. Ancak geçen haftaki ropörtajda en dikkat çekici gelişme cerrahın yeni planıyla ilgili. Canavero 2018'de ilk insan kafa naklini gerçekleştikten sonra ilk dondurulmuş kafayı tekrar uyandırmaya çalışacağız dedi. Ölümden Sonra Yaşam Canavero, beyni -196 derece (-320 derece Fahrenhayt) dondurulmuş olan kafayı çıkarmayı ve sıvı azot içerisine batırmayı planlıyor. Ardından, hastayı ölü olarak geri getirmeyi ve bu süreç içinde insanlığın öbür dünyayla ilgili sorularını netleştirmek için beyni bir bağışçı vücuda yerleştirmeyi planlıyor. Canavero, Bu insanı hayata döndürürsek, ölümün ardından gerçekleşen şeyin ne olduğunun cevabını alacağız dedi.


Kromozom Gerçekten X Şeklinde Midir? İnsan vücudunda yer alan kromozomlar üzerinde onlarca yıldan beri araştırmalar yapılıyor. Bir asırdan fazla süredir yapılan bu araştırmalarda kromozomların şekli hep X şeklinde olarak biliniyor ve kabul görüyordu. Şimdiye kadar ki bütün genetik hastalık çalışmaları, ve gen lokasyonları bu X şekline göre yapılırdı. Örneğin, KIT geninden ve bu genin yeterli protein ekspres edememesi sonucu ortaya çıkan piebaldizm adlı bir genetik bozukluğu ele alalım. İlk yapılacak işlem ilgili genin genom içindeki yerini tespit etmektir. Burada KIT geni 4. Kromozomun uzun kolunda yer alır diyerek hastalığı anlamada ki ilk adımı atıyorduk. Ancak artık işler bu kadar basit olmayabilir. Babraham Enstitüsü araştırmacılarının kromozomlar üstünde yaptığı incelemeler kromozomun yapısı konusunda bilim insanlarını bir daha düşünmeye davet ediyor. Kromozom Şekillerini Belirlemek İçin 3 Boyutlu Modeller Kullanıldı Ekip kromozomların şeklini daha iyi incelemek için 3 boyutlu modellerin kullanıldığı yeni bir yöntem geliştirdi. Kromozomun X şeklindeki görüntüsü bize onun 3 boyutlu yapısı hakkında fazla bir fikir vermiyordu. Ekip buradan yola çıkarak DNA'nın kendi içinde katlanma mekanizmasını ortaya çıkarmak ve bu sistemin karmaşıklığını anlamak için kromozomun 3 boyutlu yapısını çözmeyi hedefledi. Kromozomları göstermek için kullanılan X şekli aslında bu yapının sadece bir anlık görüntüsünden ibaret. Araştırma grubundan Dr. Peter Fraser konuyu şu sözlerle açıklıyor X şeklindeki kromozom görüntüsüne çoğumuz aşinayız ancak bu mikroskopik kromozom portresi onun sadece bölünme evresinde görülen anlık bir geçiş yapısı. Hücreler bölünmeyi bitirdikten sonra kromozomun X şekli kayboluyor. Kromozomlar bu noktadan sonra artık bambaşka bir şekle bürünüyorlar, bu güne kadar bu şekilleri tam olarak ortaya çıkarmak mümkün olmamıştı. DNA'nın Nasıl Katlandığı Hala Belirsiz Dr. Peter'ın ekibi DNA sıralama tekniğini kullanarak bir hücrede kromozomun binlerce moleküler ölçümlerini yaptılar. Bu küçük ölçümler daha sonra bilgisayar ortamında birleştirilerek kromozomun üç boyutlu portreleri elde edildi. Elde edilen yeni kromozom görüntüleri bize kromozomun yapısından daha fazlasını gösteriyor. Kromozomlar temel olarak DNA ve histon proteinlerinden oluşuyor, DNA'nın kromozomu oluştururken izlediği yol konusunda bilim insanları arasında hala bir fikir birliğine varılabilmiş değil. DNA katlanmasında görülen solenoid ve zigzag modeller hala tartışma konusu. Kromozom Şekilleri Genetik Hastalıklar Konusunda Çok İşimize Yarayacak


Kronik Yorgunluk Sendromu Yoğun geçen bir iş günü geçirdiniz veya bir akşam dışarı çıkıp arkadaşlarınızla eğlendiniz diyelim. Bu insanların sorunu ise pek çok kez anlaşılmıyor ve yanlış değerlendiriliyor. Araştırmacılar ise bu durumu kronik yorgunluk sendromu veya myalgic encephalomyelitis olarak adlandırıyor. Hastalığın nedeninin bilinmemesi isim tartışmalarını da beraberinde getiriyor. Kronik Yorgunluk Sendromu Neden Ortaya Çıkar? Kronik yorgunluk sendromunun altında herhangi bir tıbbi sebep bulunamıyor. Bu konuda birçok bilim insanı kendi düşüncesini öne sürüyor. Örneğin, viral enfeksiyonlar veya psikolojik sebeplerin kronik yorgunluğa neden olabileceği düşünülüyor. Bu sendrom neden ortaya çıkıyor, henüz kimse fikir birliğine varabilmiş değil. Bir grup bu hastalığın sebebinin zihinsel olduğunu savunurken diğerleri ise fiziksel olduğunu savunuyor. Bu alanda çok daha fazla araştırma yapmak gerekiyor. Çalışmalar da artan ilgiyle birlikte daha büyük fonlarla devam ediyor. Özellikle Amerika ve İngiltere'deki ekipler bu konuda işbirliği içerisindeler. Kronik Yorgunlukla Yaşamak Yoğun bile sayılmayacak bir günden sonra belki günler hatta haftalarca yataktan çıkamaz hale gelebiliyorlar. Masa başı işte çalışan birisiniz ve o gün hiç iş yok. Eve gittiğinizde capcanlı olmanız ve dışarı çıkıp sevgilinizle veya arkadaşlarınızla eğlenmeniz gerekmiyor mu? O da ne? Siz eve gider gitmez yorgunluktan bezmiş bir halde yatağa gömülüyorsunuz. Yatmak da çare olmuyor, yine yorgun kalkıyorsunuz. Hastalar iş hayatından ve sosyal hayattan uzun süreli uzak kalmak ve hayat tarzlarında büyük değişiklikler yapmak zorunda kalabiliyor. Bu durumdan dolayı depresyona girebiliyorlar ve hatta intihar bile ediliyor. Hastalık süreci içerisinde, hastalıkla başa çıkmak için bazı yollar belirlemek ve sendromun günlük hayattaki etkisi hakkında bir psikiyatristten profesyonel yardım alınabilir. Ayrıca dengeli beslenmenin de önemi her zaman olduğu gibi büyük. Belirtileri Nelerdir? Kronik yorgunluk sendromunun belirtileri başlıca uyku problemleri, baş ağrıları, eklem ve kas ağrıları, hafıza ve odaklanma sorunlarıdır. Hastalığın tanımında 6 aydır süregelen yorgunluk şikayeti de bulunuyor. Bu noktada şunu da unutmamak lazım ki yorgunluk pek çok hastalığın belirtisidir. Kronik yorgunluk sendromu gerek sağlık profesyonellerinin bu konudaki yetersiz bilgisi gerekse bu sendrom için özel bir testin bulunmamasından dolayı kolayca teşhis edilemiyor. Bu sendrom 40-50 yaşlarındaki insanlarda ve kadınlarda daha sık rastlanmakta. Kronik Yorgunluk Sendromu Tedavisi


Kronobiyoloji: Vücudumuzdaki Biyolojik Saatler Bu sabah işinize tam zamanında gidebildiniz mi? Muhtemelen siz de çoğu kişi gibi sabah kalktığınızda okulunuza, işinize gitmek için bir program yaptınız ve zamanında oraya vardınız. Sizi kaldırdığı için eşinize, annenize hatta alarm saatine bile teşekkür edersiniz. Peki, hiç beyninize teşekkür ettiniz mi? İnsan beyninin şaşırtıcı derecede hassas bir biyolojik saati vardır. Biyolojik saatlerimizin nasıl çalıştığını ve vücudumuzu nasıl düzenlediğini araştıran bilim dalına kronobiyoloji deniyor. Hepimizde var olan bu saatler zaman akışını sürekli denetler ve günlük hayatımızda birçok işimizi kolaylaştırmak için bizi yönlendirir. Eğer bu saatler çalışmasaydı, saatlerce duşta kalabilir veya çok uzun süre uyuyabilirdik. Kronobiyoloji beynin hipotalamusunun üst kiyazmatik çekirdek bölgesinin ışıkla olan ilişkisi üzerine yapılan çalışmalarla başlıyor. Sürekli çevreyle etkileşim halinde olduğumuzdan dolayı gün boyunca ışık retinaya çarpıyor ve retina üst kiyazmatik çekirdeğe sürekli ışık ile ilgili bilgiler içeren sinyaller gönderiyor. Bu sinyaller sayesinde üst kiyazmatik çekirdek epifiz ve hipofiz bezine sürekli bilgi veriyor ve böylece vücut sıcaklığı, kan basıncı gibi fizyolojik olayları düzenleyen melatonin ve kortizol gibi hormonlar vücuda salgılanıyor. İleri Okuma: Beyindeki Saatler Çok Sayıda Biyolojik Saat Görev Alıyor Günümüzde tek bir saat modelinden ziyade insan vücudunda çok sayıda biyolojik saat olduğu keşfedildi ve bu saatler her zaman uyum içinde çalışmayabiliyor. Bu uyumsuzluk bir başka deyişle biyolojik saatler arasındaki rekabet başta vücudun aleyhine gibi gözükse de aslında bu sistem vücut ritminin düzenlenmesinde kilit rol oynuyor. Hepimizin aşina olduğu 24 saatlik sirkadyen ritmi kendi içinde gündüz, gece ve şafak olmak üzere üç ayrı zamana bölünmüştür. Bunların dışında bir günden uzun süren döngüler de mevcuttur. Örneğin, menstrüasyon döngüsü, hayvanların göç ve uyku dönemleri. Tüm canlılar belirli biyolojik döngülerle hayatını sürdürmektedir. Kronobiyoloji Bütün Vücuda Yayılmış Halde Bulunuyor Her zaman beyinde var oldukları düşünülen saatler aslında vücudumuzun birçok organında da bulunuyorlar. Karaciğerde, böbreklerde ve pankreasta bulunuyorlar ve bu organlara ait işlevleri yerine getirmede onların ihtiyacı olduğu zamanlamayı sağlamakla yükümlüler. Biyolojik saati düzenleyen genler vücudumuzun her yerinde mevcutlar. Saat genlerinin vücudun tüm organlarında bulunduğu keşfedildikten sonra şaşırtıcı başka bir gerçek ortaya çıktı. İnsan genomunun üçte biri bu genlerin denetimi altında bulunuyor. Biyolojik saati bozmamızın sonuçları metabolizma açısından hiç iyi olmayabilir. Uykumuzdan içtiğimiz suya kadar neredeyse her biyolojik olayımız belirli bir döngü içinde düzenleniyor. Ufak değişikliklerin sonuçları göze çarpmayabilir ama büyük değişikliklerin sonuçları da büyük oluyor. Uyku Düzeni Genlerin Çalışmasını Etkiliyor İngiltere'de Surrey Üniversitesi bilim insanlarının yaptığı çalışmada katılımcılar 28 saatlik bir uyku uyanıklık döngüsüne tabi tutuldular. Elde edilen bulgularda katılımcıların eskiden etkin olan birçok geninin artık etkin olmadığı gözlendi. Uyku düzeninin değişmesiyle genlerin transkripsiyon döngülerinde de anormallikler meydana gelmişti. 22 kişinin katıldığı araştırmada katılımcılar üç gün boyunca 4'er saatlik ertelemelerle son günün uykusu sabah saatlerine denk gelecek şekilde uyudular. Örneğin, ilk gün gece 11'de uyudularsa ikinci gün sabah 3'te üçüncü gün 7'de uyudular. Düzenli aralıklarla alınan kan örnekleri ve mikrodizi yöntemiyle yapılan RNA analizleri uyku düzeninin RNA'ların üretilme zamanlarının düzenlenmesinde büyük rolü olduğunu ortaya çıkardı. Gen ifadelerinin bazıları tamamen bozulurken, bazılarının ise etkinleşme zamanı değişiyor. Sirkadyen ritminin değişmesiyle artık bu ritimde olmayan genlerin ifade olma zamanlarını değiştirerek RNA üretmeye devam ettiler. Bazı genlerin ise hem eski ritimde hem de yeni ritimde etkin olduğu gözlendi. Hem gece hem gündüz etkin olan genler sirkadyen ritminin değişmesinden etkilenmemiş gözüküyor. Kronobiyoloji ile Birlikte Birçok Önemli Enzimin 24 Saatlik Döngüleri Etkileniyor Hangi genlerin, ritmik ekspresyonlarını kaybettiği incelendiğinde araştırmacılar ribozomal proteinlerin, RNA polimerazı gibi çok sayıda önemli moleküllerin üretilmesinden sorumlu genlerin 24 saatlik döngülerini kaybettiklerini buldular. Sirkadyen ritminin etkileri genetiğin ötesinde epigenetik sonuçlar da doğuruyor. Kromatin modifikasyonlarından sorumlu asetilaz ve metilaz genlerinin 24 saatlik döngülerinde de bazı hasarlar meydana geldiği görüldü.


Kronobiyoloji Bazı zamanlar alarm çalmadan birkaç saniye önce uyanır alarmı kendimiz kapatırız. Biyolojik saat artık ne zaman uyanacağımızı öğrenmiş bizi o saatte kaldırmaya başlamıştır. Bunun gibi canlı vücudunda gün içindeki çok sayıda gerçekleşen olayların zamanlamasını ve süresini inceleyen bilim dalına kronobiyoloji denir. Bu olaylara örnek olarak, beslenme, uyuma, çiftleşme, göç veya hücresel yenilenme verilebilir. Bitkilerde ise fotosentez tepkimeleri ve bakterilerle olan etkileşimlerde zamanlama çok önemlidir. Kronobiyolojide günlük ritim , mevsimsel ritim gibi birçok döngü vardır ancak en önemlisi 24 saatlik sürecin işlendiği sirkadyen ritimdir. Canlıların bir gün içindeki yaptığı davranışların zamanlaması karmaşık bir moleküler sistem ile sirkadyen ritimde düzenlenir. Sirkadyen ritim de kendi içinde gece, gündüz ve şafak saatleri olarak ayrılabilir. Kronobiyoloji Hipotalamus Tarafından Kontrol Ediliyor Kronobiyoloji hipotalamusta üst kiyazmatik çekirdek bölgesinin ışıkla olan ilişkisi üzerine yapılan çalışmalarla başlıyor. Sürekli çevreyle etkileşim halinde olduğumuzdan dolayı gün boyunca ışık retinaya çarpıyor ve retina üst kiyazmatik çekirdeğe sürekli ışık ile ilgili bilgiler içeren sinyaller gönderiyor. Bu sinyaller sayesinde üst kiyazmatik çekirdek epifiz ve hipofiz bezine sürekli bilgi veriyor ve böylece vücut sıcaklığı, kan basıncı gibi fizyolojik olayları düzenleyen melatonin ve kortizol gibi hormonlar vücuda salgılanıyor. Çok Sayıda Biyolojik Döngü Vardır Hepimizin aşina olduğu 24 saatlik sirkadyen ritmi kendi içinde gündüz, gece ve şafak olmak üzere üç ayrı zamana bölünmüştür. Bunların dışında bir günden uzun süren döngüler de mevcuttur. Örneğin, menstrüasyon döngüsü, hayvanların göç ve uyku dönemleri. Tüm canlılar belirli biyolojik döngülerle hayatını sürdürmektedir. Her zaman beyinde var oldukları düşünülen saatler aslında vücudumuzun birçok organında da bulunuyorlar. Karaciğerde, böbreklerde ve pankreasta bulunuyorlar ve bu organlara ait işlevleri yerine getirmede onların ihtiyacı olduğu zamanlamayı sağlamakla yükümlüler. Biyolojik saati düzenleyen genler vücudumuzun her yerinde mevcutlar. Genlerin Üçte Biri Kronobiyoloji ile İlgilidir


Kuantum Sınırında Yaşam Al-Khalili ve McFadden Fizikçiler 1920'lerde evrenin giderek genişlediğini keşfettiğinde biyoloji dünyasında DNA'nın yapısı bile bilinmiyordu. Bilim serüveninde önce fizik yasaları belirlendi, sonra kimya yasaları keşfedildi. Biyolojinin yasaları henüz 21. yüzyılda bile yazılmış değildir. Matematik fiziği, fizik kimyayı, kimya biyolojiyi doğurdu. Kuantum Sınırında Yaşam kitabı ise birbiriyle uzaktan akraba olan iki bilim dalını buluşturuyor: kuantum fiziği ve biyoloji. Bildiğimiz biyolojik olayların hepsi klasik Newton fiziği ile anlatılır. Elektronlar hep parçacık olarak gösterilir. Oksijenli solunumun elektron zincirinde elektronlar sürekli sıçrarlar. Aynı şekilde kitaplar fotosentez olayında da yine sıçrayan elektronları gösteriyor. Oysa 100 yıldan uzun bir süre önce elektronların hem parçacık hem de dalga olarak davrandığı kanıtlanmıştı. Neden biyolojik olaylarda elektronları tek taraflı ele alıyoruz? İşte Kuantum Sınırında Yaşam bize ezber bozan gerçekleri sunuyor. Kuantum Sınırında Yaşam'ın Kuantum Fiziği Kuantum fiziği ve mekaniğiyle ilgili şimdiye kadar hiçbir şey okumadıysanız kitap size biraz ağır kaçabilir. Kuantum dolanıklık, süperpozisyon ve kuantum tünelleme gibi ağır kavramlar yer alıyor. Bunlar anlaşılması kolay şeyler değil ama okuması ve öğrenmesi çok keyifli. Hele ki bütün bu atomaltı süreçlerin canlı vücudundaki görünür etkilerini öğrenmek daha fazla keyif veriyor. Kitap başlarda canlıların nasıl göç ettiklerinden ve basit fizik bilgisiyle başlıyor. Göç yollarının nasıl bulunduğuyla ilgili giriş seviyesinde bilgi verdikten sonra yaşamı sorguluyor. Canlılığı tanımlarken hangi ölçütleri ele aldığımızı düşünmemizi istiyor. Bir varlığı canlı olarak tanımlarken atom altı ölçekte hiç düşünmüyoruz. İnsan ve bakteri hücrelerine canlı diyoruz ama akıllı bir organizmaymış gibi davranan öncül hücrelere ne diyeceğimizi bilemiyoruz. Canlılardaki Kuantum Mekaniği Kuantum Sınırında Yaşam kitabında Al-Khalili ve McFadden hücrelerde hangi şartlarda kuantum işlemlerin gerçekleştiğini ve bunları neden gözlemleyemediğimizi harika bir şekilde anlatıyor. Özellikle kuantum vuru kısmını dikkatlice okumanızı öneririm. Kitabın orta bölümlerindeki konular anlatılırken bazı yerleri uzun buldum ve sıkıldığım anlar oldu. Kuantum fiziğini anlamak için çok yavaş okurken fazla uzun örnekleri hızlıca geçtim.


Küçük Kara Balık Samed Behrengi Türkiye'nin en önemli sorunlarından birisi kitap okumamaktır. Çocukların ellerinde sürekli telefon olduğundan şikayetçi oluruz ama ebeveynlerin de onlardan aşağı kalır yanı yoktur. Ben okumaya Samed Behrengi'nin Küçük Kara Balık kitabıyla başladım, iyiki de onunla başlamışım. Yeni ufuklar keşfetmeyi, bilginin önemini, birlik ve beraberlik ile nelerin üstesinden gelinebileceğini, azmin zaferini ve daha çok sayıda erdemi bu kitap ile öğrendim. Kitap okumamakta direnen hangi çocuğa bu kitabı verdiysem hepsi de kitap okumayı sevdi. Siz de ilk okuduğunuz veya size okumayı sevdiren kitapları paylaşabilirsiniz. 12 Eylül darbe sürecinde Türkiye'de yasaklıydı, bugün öğrendim İran'da hala yasaklı kitaplar listesindeymiş. Maceraperest Bir Küçük Kara Balık


Kültürünüz Düşünme Şeklinizi Etkiler Mi? Eğer zamanınızın çoğunu tek bir kültürde geçiriyorsanız kültürünüzün düşüncelerinizi ne kadar etkilediğini muhtemelen fark etmezsiniz. Örneğin, görseldeki sualtı manzarasına bakın ve ne gördüğünüzü anlatın. Amerikalı ve Japon öğrencilerden bu sualtı manzarasına baktıktan sonra resmi mümkün olduğunca ayrıntılı tarif etmeleri istendi. Amerikalılar tariflerine en büyük, en parlak ya da en belirgin görüntü ile başlama eğilimi gösterdi -bu örnekte büyük balığa ve ne yaptığına odaklandılar . Buna karşılık Japon öğrenciler resme bakıp neyi gördüklerini düşündüklerinde daha çok arka planı anlatmaya başlamakla eğilimliydi. Örneğin zeminin taşlı olduğunu ya da suyun renginin nasıl olduğunu söylediler. Genellikle balığın arka plan ile nasıl bir etkileşime girdiğinden, örneğin büyük balığın yosunlara doğru yüzmesinden bahsettiler. Genel olarak Japon denekler Amerikalı deneklere göre arka zeminle ilgili %70 daha fazla ifade kullandı. Balıklarla arka zemin arasındaki ilişki arasında 2 kat daha fazla yorum yaptılar. Düşünme Şekilleri ve Etkileyen Unsurlar Araştırmacılar, bu tür bulgulara dayanarak Amerikalıların genellikle nesneleri tek tek analiz etme eğilimi gösterdiği sonucuna varıyor. Buna analitik düşünme deniyor: Bir ormanı gördüğünüzde en büyük, en tuhaf ağaca odaklanmak. Buna karşılık Asyalılar nesnelerin arka zeminle olan ilişkisine odaklanma eğilimi gösteriyor. Buna tümsel düşünme deniyor: Bir ormanı görmek ve ağaçların nasıl bir araya gelerek bu ormanı oluşturduğunu düşünmek. Araştırmacılar düşünme ve algılama tarzlarındaki bu farklılıkların sosyal ve dini uygulamalardan kaynaklanabileceğini düşünüyor.


Kurubaklagiller ile Tip 2 Diyabete Dur Demek Tip 2 diyabet dünyada ciddi bir sağlık sorunu olarak biliniyor. Artık okul çağı çocuklarından başlayıp yaşlılık dönemine dek süren diyabetin bu türü, beslenme ile iç içe olan bir hastalık. Sadece Amerika'da 29 milyon kişi tip 2 diyabet hastasıyken, dünyada bu sayı 400 milyondan fazladır. Son zamanlarda yapılan bir çalışmada, yüksek oranda kurubaklagil tüketiminin tip 2 diyabet oluşum riskini %35 azalttığı gösteriliyor. Peki kurubaklagiller kimler? Kurubaklagil ailesine, mercimek, nohut, kuru fasülye, soya fasülyesi, barbunya, bakla, börülce ve bezelye örnek verilebilir. Bu grup B vitamini açısından zengindir; bu vitaminler de vücudun enerji elde etmesini sağlar. Ayrıca kalsiyum, potasyum, magnezyum ve vücudun biyoaktif bileşiklerinden olan fitokimyasallar yönünden de zengindir. Bu sayede kalp hastalığı veya tansiyonu olanlar için çok önemli bir besin grubudur. Bir diğer özelliği ise, düşük glisemik indeksli besindir; bu bize 'tüketildikten sonra kan şekerini yavaş bir şekilde yükselttiğini' gösterir. Bunların yanında büyük ölçüde vejeteryan beslenmesi olmak üzere, et grubu kadar olmasa da protein miktarı yüksektir. Çalışmanın başında tip 2 diyabet hastası olmayan 3349 kişi, 4.3 yıl boyunca izlenmiş. Araştırmanın sonuçlarına göre 266 kişide şeker hastalığı olduğu tespit edilmiş. En az kurubaklagil tüketen kişilerde günde 12,73 gram iken, en fazla tüketenlerde 28,75 gram olduğu bulunmuş. Daha çok kurubaklagil tüketen kişilerde tip 2 diyabet gelişmesinin %35 daha az olduğu görülmüş. Özellikle, kurubaklagiller arasında en çok mercimeğin bu etkisinin güçlü olduğu görülüyor. Yüksek miktarda tüketilen mercimeğin (hemen hemen haftada 1 porsiyon tüketimi), daha az tüketen kişilere göre (yani haftada 1 porsiyonun yarısından daha azı) şeker hastalığı gelişimini %33 daha azalttığı görülüyor. Fakat bu etkilerinin hepsi, eğer kişi Akdeniz diyeti uyguluyorsa ortaya çıkıyor. Akdeniz diyeti, sebze ve meyve, tam tahıllı besin tüketiminin arttığı, yarım yağlı süt ve süt ürünlerinin tüketildiği, doymuş yağ tüketiminin en aza indirildiği beslenme biçimidir.


Yağ Yakma Kapasitesi ve Kurulum Noktası Yaz ayları yaklaştıkça hem düğünler yaklaşıyor hem de bizim kilo verme çabalarımız hızlanıyor. Diyet yapıyorsunuz, spor yapıyorsunuz, teoride yapmanız gereken her şey yapılıyor ama kilo veremiyorsunuz. Bunun sebebi vücudumuzun kurulum noktası olarak adlandırılan genetik yağ yakma ve tutma sistemidir. Vücutlarımız belli miktarda yağı muhafaza etmek için anne ve babamızdan bir kurulum noktası miras alır. Kurulum noktası, vücudumuzun hayatımız boyunca sabit tutmaya çalıştığı belli bir vücut yağı miktarını tanımlar. Diyet Metabolizma Hızını Düşürebilir


Laparoskopi Nedir? Laparoskopi karın bölgesinin içindeki organları incelemek için yapılan cerrahi bir girişimdir. Düşük riskli bir işlemdir ve birkaç kesik atılarak yapılabildiğinden dolayı girişim derecesi düşüktür. Bu işlemde kimse karnınızı ikiye yarmaz. Laparoskopide karın bölgesindeki organlara bakmak için laparoskop adı verilen bir alet kullanılır. Laparoskop uzun, ince bir tüp olup ön kısmında yoğun bir ışık veren, yüksek çözünürlüklü bir kamera bulundurur. Laparoskop hareket ettikçe ön kısmındaki kamera görüntüleri bir ekrana gönderir. Laparoskopi ile doktorlar hastanın vücudunda ne olup bittiğini açık ameliyata gerek duymadan gerçek zamanlı bir şekilde görebilirler. Bu yöntemle biyopsi örneği de elde edilebilir. Açık ameliyatın riskleri ile kıyaslandığında laparoskopi çok daha güvenli ve temiz bir işlemdir. Laparoskopi Neden Yapılır? Cerrahlar hastanın pelvis ve karın bölgesindeki ağrıların kaynağını araştırmak için genelde önce ultrason ile bakarlar. Eğer ultrason görüntüsü yeterli olmazsa daha net bir görüntü elde etmek için laparoskopi tercih edilir. Genelde girişimsel olmayan yöntemler yeterli olmadığında son çare girişimsel yöntemlere başvurulur. Birçok vakada karın bölgesindeki sorunlar ultrason, tomografi, MR gibi tekniklerle tespit edilebilir. Doktorlar apandis, mesane, pankreas, karaciğer, ince/kalın bağırsak ve üreme organlarının incelenmesinde bu tekniği kullanırlar. Karın bölgesindeki organların incelenmesiyle pek çok hastalık teşhis edilebilir. En önemlisi de kanserdir. Laparoskopi en çok tümör teşhisinde kullanılır. İlaveten karaciğer rahatsızlıkları, karın boşluğunda sıvı birikmesi, uygulanan tedavilerin seyrinin belirlenmesi de laparoskopinin kullanım alanları içindedir. Laparoskopi Hangi Riskleri Taşır? Risk düzeyi ne kadar düşük olsa da bu işlem belirli riskler taşır. En yaygın görüleni kanama, enfeksiyon ve iç organların zarar görmesidir. Ancak bunlar nadir görülen olaylardır. Laparoskopi bittikten sonra bir süre hastanın sağlığını gözlemek gerekir. Enfeksiyon işaretlerine özellikle bakılmalıdır. Ateş, üşüme, karın ağrısı, bulantı, kusma, nefes darlığı ve bayılma hissi gibi belirtiler yaşıyorsanız hemen doktorunuza danışın. Laparoskopik inceleme sırasında dokuların düşük de olsa zarar görme riski vardır. Eğer organlar zarar görmüşse kan ve diğer sıvılar vücut boşluğuna dağılmış olabilir. Bu durumda hasarı onarmak için başka bir cerrahi müdahale gerekecektir. Laparoskopide az karşılaşılan riskler şunlardır: genel anesteziye bağlı komplikasyonlar, karın duvarında inflamasyon ve organlara giden damarlarda kan pıhtısı oluşması. Lapaproskopi Öncesinde Ne Yapılmalı? Eğer bir laparoskopiye girecekseniz belirli bir süre önceden hazırlık yapmanız gerekiyor. Öncelikle kullandığınız bütün ilaçları doktorunuza bildirmelisiniz. Doktorunuz size işlem öncesi ve sonrası hangi ilaçları kullanmanız gerektiğini söyleyecektir. Gerekli olduğu durumlarda hali hazırda kullanmakta olduğunuz ilaçların dozlarını azaltabilir veya artırabilirler. Bu ilaçlar aspirin gibi kanın pıhtılaşmasını engelleyen antikoagülantlar, inflamasyon engelleyici ilaçlar ve pıhtılaşmayı etkileyen diğer ilaçlardır. Bunun yanında bitki çayı, K vitamini ve gıda takviyeleri konusunda da dikkatli olunmalıdır. Hamileyseniz veya yakın zamanda hamile kalmayı düşünüyorsanız bunu doktorunuza mutlaka söylemelisiniz. Laparoskopi öncesinde doktorunuz kan testleri, idrar testi, EKG ve röntgen filmi isteyebilir. Eğer durum fazla karışıksa ultrason, tomografi ve MR gibi görüntüleme yöntemlerine de başvurulabilir. Bu testler laparoskopi sırasında karşılaşılan anormalliği anlamada doktorunuza yardımcı olacaktır. Sonuçlar laparoskopide ne ile karşılaşılacağı konusunda da kılavuzluk edebilir. İşlemde önce karın bölgesi hakkında ne kadar fazla bilgi sahibi olunursa teşhis de o kadar iyi konur. Laparoskopiden önce yaklaşık 8 saat boyunca bir şey yiyip içmemeniz gereklidir. İşlem sonrasında da eve gidip dinlenmelisiniz. Bu işlem esnasında çoğunlukla hastaya genel anestezi uygulanır ve bilincini tamamen kaybetmesi sağlanır. Yanınızda mutlaka yardımcı olacak ve sizi eve götürecek birilerinin olması gerekir. Laparoskopi Nasıl Yapılır? Laparoskopi olan hastaların günlerce hastanede yatmaları gerekmez. Sıklıkla aynı gün içinde hasta taburcu edilir. İşlem hastanenin steril bir odasında, sıklıkla ameliyathanede yapılır. Doktorlar laparoskopiden önce hastaya genel anestezi yaparlar. Genel anestezi sizi tamamen uyutur ve hiçbir şey hissetmemenizi sağlar. Genel anestezi yapmak için anestezist muayenenizi yapmalı ve damar yolunuzdan gerekli ilaçları vermelidir. İleri Okuma: Genel Anestezi Nedir? Genel anestezi yapıldı, mışıl mışıl uyuyorsunuz. Şimdi doktorlar karın bölgenizde küçük bir yeri açıyorlar ve kanül adlı bir tübü yerleştiriyorlar. Kanülün amacı karın bölgenizi karbon dioksit gazıyla şişirmektir. Bu gaz sayesinde doktorlar içerideki organlarınızı daha net görebilirler. Karnınız şiştikten sonra laparoskobu içeri sokarlar. Laparoskobun kamerası organların görüntüsü dışarıdaki ekrana verir. Böylece doktorlar karnı açmadan organları görürler. Kesiklerin sayısı ve büyüklüğü cerrahi işlemin hangi niyetle ve hastalığa bakılmak üzere olduğuna göre değişiklik gösterir. Genelde 1-2 cm'lik 3 kesik açılır. Bu kesiklere laparoskoplar sokularak organların farklı açılardan görüntüleri elde edilir. Gerekli görüldüğünde biyopsi de yapılabilir. Cerrahlar daha ayrıntılı analiz için ilgili organlardan bir parça doku alabilirler. Bu doku örnekleri patoloji biriminde analiz edilir.


Leigh Sendromu Nedir? Hangi Belirtileri Gösterir? Leigh Sendromu genellikle bebek doğduktan sonraki ilk yıl içinde görülen ağır bir nörolojik bozukluktur. Bu sendrom sürekli devam eden zihinsel beceri kaybı ve hareket kabiliyetinin azalması ile tanınır. Sıklıkla birkaç yıl içinde solunum yetmezliğinden hastanın ölümüne sebep olur. Çok az sayıda kişi yetişkinliğe kadar bu sendromun belirtilerini göstermez veya rahatsızlık yavaşça gelişir. Leigh sendromu olan bebeklerde görülen ilk belirtiler kusma, bulantı hissi ve yutkunma zorluklarıdır. Mide ve boğaz kasları gerektiği kadar iyi çalışamadığından bebek yeterince büyüyemez ve beklenen oranda kilo alamaz. Leigh sendromunda psikomotor geriliği olduğundan kas ve hareket kabiliyeti çok hasar görür. Hastalarda zayıf kas tonusu , istemsiz kas kasılmaları görülebilir. Ayrıca denge bozuklukları ortaya çıkabilir. Leigh Sendromu Nistagmusa Neden Olabilir His kaybı ve uzuvların zayıflaması da Leigh sendromunda hareket yeteneğini kısıtlar. Bunlar yaygın görülen belirtilerdendir. Vücudumuzdaki kasların hepsi Leigh sendromundan etkilendiği için hastalarda çok çeşitli belirtiler görülebiliyor. Gözlerin etrafındaki kasların zarar görmesi ile nistagmus ortaya çıkabilir. Beyinden çıkan sinyalleri göze taşıyan nöronlardaki bozulmadan dolayı optik atrofi görülebilir. Bu rahatsızlıkta akciğerlerin etrafındaki kasların dejenere olur. Bunun sonucunda hastalarda nefes alma güçlükleri yaşanabilir. Bazen akut solunum yetmezliği olabilir. Bazı hastalarda kalp kası kalınlaşarak yeteri kadar kan pompalayamaz. Buna bağlı olarak hipertrofik kardiyomiyopati oluşabilir. Leigh sendromunun belirtileri kısmen beyindeki doku lezyonlarından dolayı meydana gelir. Nöronlardaki dejenerasyon beynin bazı bölgelerinde lezyon oluşturur. Bu durum sadece MRI ile görüntülenir. Örneğin, hareket kontrolünde görevli olan bazal ganglia, beyincik ve hayati işlevlerde rol oynayan beyin sapında lezyonlar olabilir. Beyincik ve bazal gangliadaki sorunlar vücudumuzdaki istemli ve istemsiz kaslarımızda çeşitli rahatsızlıklara neden olur. Beyin sapındaki lezyonlar ise yutkunma, soluk almada ciddi rahatsızlıklar yaratabilir. Nöronların dejenerasyonu genellikle miyelin kılıfının bozulması ile olur. Miyelin kılıfı kayboldukça sinyallerin iletim hızı düşer ve kaslara yeterli hızda sinyal iletilemez. DNA Mutasyonları


Lima Sendromu Bankaya maaşınızı veya bursunuzu almaya gidiyorsunuz ve bir anda soyguncular bankayı basıyor, sizi rehin alıyor. Çok korkarsınız elbet ama belki de sizin için bir umut vardır: Lima sendromu. Stockholm sendromunu muhtemelen duymuşsunuzdur; rehine, tutsakçıya karşı pozitif duygular geliştirir. Lima Sendromu adlı olguda ise durum tam tersine döner. Tutsak alan kişi/kişiler, rehineye karşı olumlu duygular besler. Bu şekilde özetleyebileceğimiz Lima Sendromu, adını 1996 yılında Peru'nun Lima kentinde, Japon Büyükelçiliği'ndeki bir kaçırma olayından almıştır. Bir grup militan, yüzlerce insanı elçilikteki bir kutlama sırasında rehin almıştır. Birkaç saat içinde ise kaçıranlar, rehinelerin çoğunu onlara duydukları sempati sebebiyle serbest bırakmışlardır. Tutsak Alan Kişi Rehineye Duygusal Olarak Bağlanır Bir diğer vakada, Perulu psikiyatrist Mariano Querol, 18 gün boyunca rehin alınmıştır. Bu tutsaklık sürecinde yaşadıkları, kendisinin de tanımıyla bir Lima Sendromu vakasıdır. 43 yaşındaki iş adamı Gonzalo Higueras, fidye için 71 yaşındaki Querol'u kaçırtmıştır. Kaçırma sonrası elde ettiği 150 bin dolarlık fidye sayesinde, tüm finansal sıkıntılarından kurtulmuştur. Rehin alınan Querol, tutsaklık süreciyle ilgili çeşitli açıklamalar yapmıştır. Bu süreçte, onu kaçıran kişilerle bir çeşit bağ kurduğunu belirtmiştir. Birlikte Gabriel Garcia Marquez'in romanını okuyup üzerine fikirler yürüttüklerini söylemiştir. Hatta, kaçıran ekibin lideri El Amigo , Querol'un rehin alınması hakkındaki korkuları ve gerginliği üzerine kendisine, danışmanlık bile yapmıştır. İki gün sonra, aralarındaki iletişimi güçlendirmek için Querol, bir öneride bulunmuştur. Her sabah aerobik yaptığını bu yüzden de dans etmek için radyoyu açmalarını teklif etmiştir. Querol, dans ederken komik görüntüsünün onlara sempatik görüneceğini düşündüğünü söylemiştir. Sonraki zamanlarda yemekte daha fazla sebze ve kitap istediğini iletmiştir onlara. Aynı zamanda, aynı odada beraber sohbet edip televizyon izlediklerini de ifade etmiştir.


Lityum: Bir Psikiyatrik Başarı Öyküsünün Sürükleyici Tarihi Yaklaşık 70 yıl önce, Avustralyalı bir psikiyatrist olan John Cade bipolar bozukluğa karşı hastaların sabit duygu durumlarını kazanmak adına bir ilaç keşfetti. Bu keşif aslında bir kazanın eseriydi. Cade aslında idrardaki ürik asitin ruhsal hastalıklarla bir ilişkisi olduğunu düşünüyordu. Bir araştırmasında doğada sık rastlanan bir element olan lityum üratı kullanarak ürik asitin geçişini etkilemeyi hedeflemiştir. Deneyinin sonucunda ise lityumun mani hastalarında sakinleştirici etkisi olduğunu keşfetmiştir. Şimdi ise lityum psikiyatride bipolar bozukluğun tedavisinde kullanılan etkili bir ilaçtır. 1980 yılına kadar manik-depresif hastalık olarak nitelendirilen bipolar bozukluk, dünya genelinde her 100 kişiden 1'ini etkilemektedir. Bu hastalık tedavi olmadan, duygusal olarak yüksek ve düşük acımasız bir döngü haline gelebilir. Tedavi edilmediğinde hastalarda görülen intihar oranları, sağlıklı popülasyondakilerin 10 ila 20 katına kadar çıkabilir. İlk Gözlemler İkinci dünya savaşında John Cade Singapur-Chagi'deki ünlü Japon savaş esiri kampında 3 yıl boyunca görev almıştır. Psikiyatri bölümünden sorumluydu ve buradaki esirlerin gıda ve vitamin eksiklikleriyle rahatsızlıkları arasındaki bağlantıya dikkat etti. Örneğin, B vitaminlerinin eksikliği beriberi ve pellagra hastalıklarına neden oluyordu. Esirler yeterince B1 vitamini almadığından kilo ve kas kaybı meydana geliyor, derilerinde kızıl lekeler beliriyordu. Esirlerin daha uyuşuk davrandığı Cade'in gözlerinden kaçmamıştı. Bu kişiler ishal gibi sindirim sistemi problemleri, unutkanlık ve bunama gibi sinir sistemi problemleri çeker ve hastalıkları ölümle sonuçlanırdı. Cade savaştan sonra Avustralya, Melbourne yakınlarındaki Bundoora Repatriation Akıl Hastanesi'nde terk edilmiş bir kilerden çalışarak, araştırmalarına devam etti. Hastaların idrarlarındaki salgılarla mani, şizofreni ve depresyon hastalıklarının belirtilerinin ilişkilendirilip ilişkilendirilemeyeceğini keşfetmeye çalışıyordu. Bu hedefine yönelik olarak mani, şizofreni ve depresyon hastalarından idrar örnekleri topladı. Gelişmiş kimyasal analizler yapma imkanı olmayan Cade idrarları gine domuzlarının karın boşluklarına enjekte etti ve domuzlar ölünceye kadar dozu yükseltti. Manili insanların idrarlarının özellikle hayvanlar için öldürücü olduğunu kanıtladı. Lityum Farkedilmeye Başlanıyor Bundoora'daki diğer deneylerde Cade, 19. yüzyıldan beri gut gibi hastalıkların tedavisinde kullanılan lityum karbonatın hastaların idrarının toksisitesini azalttığını buldu. Cade ayrıca, ilaçların dozu fazla olduğunda gine domuzlarını sakinleştirme eğiliminde olduğunu fark etti. Lityumun hastalar üzerinde aynı sakinleştirici etkiye sahip olup olmayacağını merak etti. Güvenli bir doz oluşturmayı denedikten sonra Cade, 10 kişiye mani tedavisi uygulamaya başladı. Eylül 1949'da, The Medical Journal of Australia dergisinde hepsinde hızlı ve çarpıcı gelişmeler olduğunu bildirdi. Bu hastaların çoğu yıllarca Bundoora'ya tedavi için geliyorlardı. Tedavi süreci bittikten sonra 5 hasta evine ve ailesine dönecek kadar gelişme kaydetmiştir. Cade'nin makalesi o zaman büyük ölçüde fark edilmedi. Kısa süre sonra Cade, rubidyum, seryum ve stronsiyum tuzlarını denemeye başladı fakat hiçbiri terapötik olarak etkili olmadı.1950'de lityum ile ilgili deneylerini de bıraktı. Terapötik lityum dozu tehlikeli bir şekilde toksik bir doza yakındı ve o yıl hastalarından biri, 30 yıllık bir bipolar bozukluk öyküsü olan WB, koroner kayıtlarında lityum zehirlenmesinden öldüğü ortaya çıktı. Lityumun Dozu Çok Önemli Bugün lityum milyonlarca insanın ruh halini dengelemesine yardım ediyor. Ancak doz dikkatli bir şekilde kontrol edilmelidir. Lityumun çalışma mekanizması halen gizemini koruyor. Araştırmaların çoğu lityumun nörotransmitterler üzerinden etkili olduğunu göstermeyi hedefliyor. Ancak henüz kesin bir sonuç yoktur. Ayrıca bipolar bozukluğun nedeni de belirlenmemiştir. Genetik bir neden olduğu açıktır: eğer bir tek yumurta ikizden biri bipolar bozukluğa sahipse, diğerinin bipolar bozukluk yaşama ihtimali %60 civarındadır. çift yumurta ikizlerde bu rakam % 10'dur. Lityum, 1950'lerin psikofarmakolojik devrimini başlatan, antipsikotik ve antidepresanlar ile birlikte birçok açıdan çarpıcı bir başarılıdır. Geçmişe bakıldığında, lityum keşfi kısmen Cade tarafındaki hatalı bir şekilde yorumlanmış görünüyor. Sakinleşmiş gine domuzları muhtemelen lityum zehirlenmesinin kusma, ishal, uyuşukluk gibi ilk belirtilerini gösteriyorlardı. Lityum zehirlenmeleri bulantı, kusma, karın ağrısı gibi belirtilerle ortaya çıkabileceği gibi böbrek yetmezliği ve diğer nörolojik bulguları da kapsayacak kadar geniş yelpazede gözlemlenebilir. Lityum Tedavisi Hala Kullanılıyor Günümüzde bipolar bozukluk hastalarının tedavisinde hastanın klinik öyküsü göz önünde bulundurularak lityum kullanımı söz konusudur. Kliniğe yatışın az olması, baskın manik kutupluluk gibi bazı belirtilerin lityum kullanımına olumlu etkisi olduğu gözlemlenmiştir.


Logonun Rengi Şirket Hakkında Ne Anlatıyor? Eğer insanların kendini önemli, bilgili hissedeceği bir şirket kurmanız gerekseydi logosunu parlak yeşil yapmazdınız dimi? Bu durumda tüketicilerin bilinçaltlarındaki simgelerle vermek istediğiniz mesaj çakışacaktır. Logonun rengi, şekilleri hep farklı duygularla ve mesajlarla ilişkilidir. Örneğin yeşil doğayı ve organik ürünü yansıtır, kırmızı tutkuyu temsil eder. Aynı zamanda siyah çok yönlülüğü, gelişmişliği, otoriteyi ve sakinliği vurgular. İnanmıyorsanız Starbucks ve Greenpeace'in yeşil logolarına, Sony'in ise siyah logosuna bakabilirsiniz. Renk müşteri ve firma arasındaki iletişimi sağlayan tek öğe değildir. Rengin yanında yazı fontu, harfler arası boşluklar ve şekiller de ilk izlenim konusunda müşterinin ilgisini çekmek için çok önemli etkenlerdir.


Lokal Anestezi Lokal anestezi duyusal ve motor sinir liflerinde aksiyon potansiyellerinin iletimini engellemek üzere kullanılır. Bu genellikle nöron hücre zarında bulunan voltaja duyarlı Na+ kanallarının engellenmesi sonucunda gerçekleşir. Bu durum, sinirin elektriksel uyarılabilirliği için gerekli olan eşikte giderek bir artışa, aksiyon potansiyelinin yükselme hızında azalmaya ve akson iletim hızında bir yavaşlamaya neden olur. Lokal anestezide kullanılan ajanlar iki temel sınıfta incelenir: ester-bağlılar veya amid-bağlılar . Bunlara ek olarak, tüm lokal anestezi ajanları bir aromatik ve bir amin grubu içerirler. Aromatik grubun yapısı ilacın hidrofobik özelliklerini amin grubu etkinin başlamasına kadar olan gecikme süresini ve etki gücünü belirler. Bu ilaçların merkezi veya periferik bir sinirin çevresine uygulanması sinir trafiğinin hızlı, geçici ve tama yakın kesintiye uğramasını sağlayarak, ağrı oluşturmadan cerrahi ya da potansiyel olarak zarar verici bir işlemin uygulanmasına izin verir. İlk Lokal Anestezi Maddesi: Kokain Kokain lokal anestezik özellikleri bulunan ilk kimyasal olarak tanımlanmıştır ve hala doğal olarak bulunan tek lokal anestezi ajanıdır. Albert Niemann 1860'da kimyasalı izole etti, tattı ve dilindeki uyuşturucu etkisini farketti. Kokainin klinik olarak ilk kullanımı 1886'da Carl Koller'in tropikal oftalmik anestezi ajanı olarak kullanması ile olmuştur. Kokainin bağımlılık yapıcı ve toksik etkileri diğer lokal anestezi ajanlarının geliştirilmesini gerekli kılmıştır.


Lösemi Gen Düzenleme Tekniği ile Tedavi Edilecek Kansere yakalanan insanların sayısı gün geçtikçe artıyor. Hastanelerin onkoloji bölümündeki hasta sayısında da gözle görülür bir artış var. Belki sizin de etrafınızda bir kanser hastası vardır. Gelişen bilim ve teknoloji ile kanser türlerinin de tedavisinde ciddi ilerlemeler kaydediyoruz. Temmuz 2017'de FDA yeni bir lösemi tedavisinin onaylanıp onaylanmayacağını görüşmeye ve oylamaya başladı. Gıda ve İlaç Dairesi Tisagenlecleucel adlı 3 25 yaş aralığındaki lösemi hastalarını hedef alan bir gen düzenleme tedavisini ele alıyor. Bu tedavi yöntemi akut lenfoblastik lösemi olarak bilinen çocuklarda görülen kan kanserlerini iyileştiriyor. Eğer FDA yeni geliştirilen bu yöntemi onaylarsa Amerika'da kanser hastaları ilk defa gen düzenleme teknikleri ile tedavi edilmeye başlanacak. Lösemi Hastalığını Novartis Tedavi Edecek Amerika'da Pennsylvania Üniversitesi'ndeki bilim insanları tarafından geliştirilen Tisagenlecleucel yöntemi Novartis tarafından patentlendi. Ekibin geliştirdiği ilaç hastanın genlerini değiştirmek için gen düzenleme teknolojisini kullanıyor. Bu yöntemde hastanın bağışıklık sistemi güçlendirilerek lösemiye karşı savaş daha çetin hale getiriliyor. Kemoterapi gibi vücuda zarar verecek harici bir ilaç verilmiyor. Yapılan tek şey hastanın kendi direncini yükselterek kanseri kendi kendine yenmesini sağlamak. Araştırmacıların geliştirdiği ilaç muhtemelen FDA'dan onay alacak ve kısa süre içinde hastalara ulaşacak. Şu an için ilacın verimliliği ve uzun vadede herhangi bir yan etkiye yol açıp açmayacağı tartışılıyor. Vücudun genleri değiştiriliyor, kolay değil. Bu işlemin çok ayrıntılı bir şekilde hesaplanması gerekiyor. Araştırmaya ekonomik destek veren Lösemi ve Lenfoma Derneği'nde görevli Dr. Gwen Nichols bu yöntemi harika buluyor. Sanırım gen düzenleme teknolojisinin sonunda FDA onayı alması yeni bir dünyaya adım attığımız anlamına geliyor. Bu tür teknikler aslında daha önceden de uygulanıyordu. Ancak maliyeti bol sıfırlı olan bu tedaviler çok özel laboratuvarlarda yapılıyordu. Şimdi ise tüm dünyada uygulanabilecek. Belki 5 yıl içinde ülkemizin devlet hastanelerine bile gelebilir. Bu Tedavi Nasıl Oluyor? Doktorlar öncelikle hastanın T hücrelerini kandan ayrıştırıyor ve onların genetiğini değiştiriyor. Tabii bunu yapması oldukça zahmetli ve maliyetli bir iş. T hücreleri değiştirildikten sonra vücuda tekrar geri dönüyor ve hedef kanser hücrelerine amansızca saldırmaya başlıyor. Bu işlem tek seferlik yapılıyor. Kemoterapi gibi belirli zaman aralıklarında doktorları ziyaret etmemiz gerekmiyor. İşin diğer güzel yanı ise başlangıcı ile bitişi arasında sadece 22 gün olması. Çok kısa sürüyor gerçekten. Tedaviye başladığımız günden 3 hafta sonra tedavi süreci bitmiş oluyor. Şimdilik tedavi ile ilgili tek sıkıntı masrafların 500,000 dolara çıkması. Diğer bir deyişle tek bir kişinin kanser tedavisi 1,750,000 lirayı buluyor. Umuyoruz bu sayı zaman içinde düşer. İleri Okuma: T Hücresi Nedir? Şimdi Novartis'in FDA'ya sunduğu kanıtlara ve verilere bakalım. Bilim insanlarının ilacı uyguladığı 63 hastanın 52'sinde tam bir iyileşme gözlendi. Ekip ayrıca bu ilacı en yaygın görülen lenfomalardan biri olan diffüz büyük B hücre lenfomada da test ediyor. Akut Lenfoblastik Lösemi Nedir? Akut lenfoblastik lösemi B hücreleri adlı vücudun bağışıklık hücrelerini etkileyen bir kan kanseri türüdür. Hastalık kemik iliğinde başlar ama çok kısa sürede farklı yerlere sıçrayabilir ve büyüyebilir. Kanser, bağışıklık sistemini etkilediği için hastalar daha kolay enfeksiyonlara yakalanırlar ve daha çok hasta olurlar. ALL'nin kesin sebebi tam olarak bilinmese de yüksek radyasyon, genetik etkenlerin rol oynadığını biliyoruz. Örneğin Down sendromlu kişilerin ALL'ye yakalanma riski daha fazladır.


LSD'nin beyin üzerindeki etkisi Londra Imperial College'dan araştırmacılar bilim tarihinde ilk defa LSD'nin insan beyni üstünde nasıl etki yaptığını araştırdılar ve bulgularını yayınladılar. Yapılan bir dizi deney sonucu bilim insanları bilinen en güçlü uyuşturucu LSD'nin 20 sağlıklı katılımcının beyinlerine ne yaptığını gözlediler. Araştırmanın amacı beyin tarama yöntemleriyle LSD'nin beynin çalışma şeklini ve performansını nasıl değiştirdiğini görmekti. LSD kullanımı güçlü görsel halüsinasyonlarla ilişkilendirilen bir durumdur. Fringe dizisinde de Dr. Walter Bishop laboratuvarda kendi LSD'sini hazırlayıp görsel halüsinasyonlar görüyor ve bunu zihninin derinlerine inerek yaratıcılığını geliştirmek için kullanıyordu. İlaç bir anlamda kişinin bilinç seviyesini değiştirerek bilinçaltının kapısını aralıyor.


Mağara Sendromu Pandemi Sonrası Eski Normale Dönüş Sürecinde Bizi Neler Bekliyor? Hızlı bir normalleşme sürecine girdik. Açık alanlarda maskeler atıldı, sosyal mesafe kuralı anlamını yitirdi. Kafeler ve restoranlar tam kapasiteyle hizmet vermeye başladı. İnsanlar adeta 1,5 yılın acısını çıkarırcasına buralara akın ettiler. Tatil beldeleri yerli ve yabancı turistlerle doldu taştı. Nişan ve düğün organizasyonlarında rekor sayıya ulaşıldı. Eş, dost, akraba ziyaretleri büyük bir ivme kazandı. Bir süreliğine rafa kaldırdığımız davranışlar yeniden hayatımızdaki yerini aldı: birini görünce el sıkışmak, kucaklaşmak gibi. Bense bu yeni düzene henüz ayak uyduramadım. Pandeminin başından beri tüm kurallara azami ölçüde dikkat ediyorum, iki doz aşımı çoktan oldum. Ama yine de ya virüse yakalanırsam endişesinden bir türlü kurtulamıyorum. Üstelik hastalığa yakalansam bile hafif atlatacağımı bilmeme rağmen... Covid-19 Pandemisi Bizi Mağara İnsanına Çevirdi! Geçenlerde uzun bir aradan sonra ilk kez bir arkadaşımla kafede buluşmaya gittim. İçeri girer girmez etrafa şöyle bir göz gezdirdim. Aklımın bir köşesinde kalabalıktan olabildiğince uzak durmam gerektiği düşüncesi yazılıydı. Gözüme sakin bir yer kestirdim, arkadaşımla oraya oturduk. Bir yandan onunla sohbet ederken bir yandan da etrafı takip ediyordum. Oturduğumuz masanın yakınlarına birileri oturduğunda istemsizce tedirgin oldum. Kendimi tehdit altındaymışım gibi hissettim. Öksüren, hapşıran birileri olduğunda elim istemsizce o sırada açık olan maskeme gitti. Sonrasında içerde maskeyle oturmaya başladım. Bu böyle daha ne kadar devam edecek bilmiyorum. Sanki hiçbir zaman eski normalime dönemeyecekmişim gibi hissediyorum. Maskesiz bir hayat artık mümkün değilmiş gibi geliyor. Neyse ki yalnız değilmişim! Scientific American dergisinde yayımlanan bir araştırmanın sonuçları içime su serpti. Bu araştırma, aşılamanın hızlı gerçekleştiği ülkelerde insanları bekleyen yeni bir soruna işaret ediyor: Mağara Sendromu Buna göre, aşılı bireyler sosyal izolasyonu sürdürme eğilimi gösteriyor. Arkadaşlarından, iş ortamlarından uzun süre ayrı kalan kişiler, tamamen aşılanmış olsalar bile eski kamusal rutinlerine geri dönmekte zorluk çekiyorlar. Andrea King Collier, mağara sendromu için örnek gösterilen kişilerden biri. Kendisi Kasım 2020'de koronavirüs enfeksiyonu geçirdi. Virüse karşı doğal bağışıklık kazanmış olsa da vücudundaki antikorların onu ikinci bir enfeksiyondan koruyacağından şüphe etmeye başladı. Bir an önce aşı olabilmenin yollarını aradı, bulabildiği her aşı dağıtım merkezine kayıt yaptırdı. Sonunda Şubat 2021'de Biontech aşısının ikinci dozunu oldu. Öte yandan, ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi oldukça heyecan verici bir açıklamada bulunmuştu. Buna göre, aşılı kişiler 8 Mart itibariyle pandemi öncesi yaşantılarına geri dönebilecekler, kapalı mekanlarda bile maske takmadan bir araya gelebileceklerdi. Bu açıklama Amerika genelinde büyük sevinç yaratsa da Collier, hayalini kurduğu o özgürlük duygusunu yaşayamadı hatta enfeksiyondan daha fazla korkmaya başladı. O, hayatı bir pandemi balonunun içinden seyretmeye devam ediyor. Henüz bir restorana gidip yemek yemedi, kimseyle görüşmedi. Pandemiden önce seyahat etmeyi çok seven biriyken artık yakın gelecekte uçağa binmenin hayalini bile kuramıyor. Mağara Sendromu Bir Hastalık Değil Olağan Bir Süreç Uzmanlar, mağara sendromunun psikiyatrik bir hastalık ya da tanı olmadığının altını çiziyor. Bu, sadece bir geçiş dönemi. Oldukça doğal bir süreç. Northwestern Üniversitesi'nde psikiyatri ve davranış bilimleri profesörü olan Jacqueline Gollan, yeni normale uyum sağlamak için zamana ihtiyacımız olduğunu söylüyor. Pandeminin getirdiği değişikliklerin günlük hayatımızın hemen her alanında belirgin yansımaları oldu. Hastalığa yakalanma hatta bu yüzden ölme riskiyle karşı karşıya kaldık. Bu gerçekle yaşamak, bizi yoğun kaygı ve korku duygusuna mahkum etti. Üstelik aşılanmak bile bu duygunun üstesinden gelmeye yetmiyor. Hatta aşılı bireylerin bu korkuyu yenmesi daha zor bile olabilir. Çünkü onlar riskler ve olasılıklar üzerine gereğinden fazla kafa yoruyor. Amerikan Psikoloji Derneği'nin yaptığı bir anket çalışmasına göre, katılımcıların yüzde 49'u pandemi sonrasında insanlarla yüz yüze etkileşim kurmaktan rahatsızlık duyacağını ifade ediyor. Üstelik Covid-19 aşısı olanların yüzde 48'i de aynı şekilde düşünüyor. Pandeminin bu uzun süreli psikolojik etkileri aslında sürpriz değildi. Mayıs 2020'de British Columbia Üniversitesi'nden bir grup araştırmacı Anxiety dergisinde bir çalışma yayımladı. Buna göre, pandeminin ortalarında insanların yaklaşık yüzde 10'unun Covid-19 stres sendromu geliştireceği tahmin ediliyordu. Oregon Üniversitesi'nde psikiyatri doçenti olan Alan Teo, pandemideki gerçek risk miktarı ile insanların algıladığı risk arasındaki farklılığa dikkat çekiyor: Covid-19 kaynaklı ölüm riski üzerinde o kadar çok duruluyor ki, insanların yalnızlık ve sosyal izolasyon yüzünden de ölebilecekleri göz ardı ediliyor. Teo, pandemi sürecinde edindiğimiz alışkanlıkları bırakmanın zorluğuna da vurgu yapıyor. Sinirbilimci Elliot Berkman, Uzun süreli alışkanlıklar, sinirsel bir seviyede yerleşmiş olup belirli bir nöron grubu baskın hale gelmiştir. Alışılmış bir şeyi yapmayı bırakmak, yeni bir şey yapmaya başlamaktan daha zordur. sözleriyle destekliyor onu. Uzmanlar, var olan alışkanlığı bırakmak için belirli bir zaman çerçevesi çizmiyor. Kişilik özellikleri, motivasyon kaynağı ve mevcut koşullar gibi pek çok etken bu süreyi etkiliyor. Artılarıyla Eksileriyle Bir Pandemiyi Geride Bırakmak Üzereyiz İnsanların pandemi öncesindeki hayatlarına geri dönme konusunda direnç göstermesi farklı nedenlerden kaynaklanıyor olabilir. Pek çok insan hastalığa yakalanmaktan duyduğu korkunun sosyalleşme istek ve arzularının önüne geçtiğini söylüyor. Bir grup insan ise pandemide elde ettikleri pozitif kazanımları bırakmak istemiyor. Evet, yanlış duymadınız! Her ne kadar pandeminin bizden alıp götürdüğü maddi/manevi çok şey olsa da sağladığı kolaylıkları da unutmayalım. Maske takmanın insanı görünmez kılan, özgürleştiren bir yanı yok mu sizce de? Maskenin üstüne bir de güneş gözlüğü taktığımızda yolda yürürken birinin bizi tanıması neredeyse imkansız. Böylece sevmediğimiz insanlarla muhatap olmak zorunda kalmıyoruz, pazara/markete en salaş halimizle gitmekten çekinmiyoruz. Maske taktığımız için makyaj yapma gereği de duymamaya başladık. Şimdi burada Ben makyajı başkalarına güzel görünmek için değil, kendimi iyi hissetmek için yapıyorum. diyenler de olacaktır elbette. Sözüm meclisten dışarı. Çevremizdekiler, onları en iyi en güzel halimizle karşılamamızı bekliyor. Bu beklenti, bizi sürekli mükemmel görünmeye mecbur ediyor. Pandemi sayesinde yüzümüzdeki porselen görüntüden arındık, doğallığın dayanılmaz hafifliğinin tadına vardık. Yakın bir arkadaşım pandemiyle ilgili deneyimlerini şöyle dile getiriyor: Önceden yolda yürürken şarkı mırıldandığımda yanımdan geçen insanlar tuhaf tuhaf bakarlardı. Maske sayesinde kimsenin anlamsız bakışlarına maruz kalmıyorum. Dahası da var! Otobüste/dolmuşta rahat rahat esneyebiliyorum, aklıma komik bir şey gelince özgürce gülümsüyorum, birileri beni deli zannedecek diye bir korkum yok artık. Yüz kaslarım resmen özerkliğini ilan etti. California Üniversitesi'nde lisans öğrencisi olan Genesis Gutierrez de pandeminin getirdiği yaşam tarzını oldukça sevenlerden. Pandemi sayesinde para biriktirme fırsatı yakaladığı için mutlu. Pandemi bittiğinde okul için tekrar Los Angeles'a taşınmam gerekecek. Evden de alabildiğim derslere gidebilmek için gülünç derecede pahalı olan bir daireye para ödemek zorunda kalacağım. Pandemi döneminde evden çalışabildim, akademi dışında da bir şeyler yapabildim ve kendim hakkında daha fazla şey öğrenebildim. derken hiç de haksız sayılmaz hani. Ayrıca pandemi bittiğinde dağınık topuzla, pijamayla ders dinleme lüksümüzü de kaybetmiş olacağız. Bir tıkla dünyanın öbür ucundaki seminerlere, kongrelere ulaşamayacak, kendimize ayırabileceğimiz koca bir vakti trafik için harcayacağız. Mağara Sendromunu Nasıl Yeneceğiz? Dr. Teo, teknolojideki gelişmelerin Hikikomori sendromu gelişimi riskini artırdığını söylüyor. Hikikomori'de insanlar 6 ay veya daha uzun süre sosyal hayattan kopuk yaşıyorlar. Tam bir sosyal çekilme hali söz konusu. Hikikomori, etkileri itibariyle kısmen de olsa agorafobi ile benzerlik gösteriyor. Teo'ya göre Covid-19'la birlikte gelen yalnızlık ve sosyal izolasyon, Hikikomori ve agorafobi için önemli bir risk etkeni. Özellikle de ergenler ve genç yetişkinler en büyük risk grubunda yer alıyor. Pandemi sürecinde evden dışarı çıkmaktan korkar hale geldiyseniz ya da mağara sendromundan şikayet ediyorsanız size birkaç tavsiyemiz olacak. Yazının başında da söylediğim gibi, mağara sendromunun en iyi ilacı zaman. Eğer zamanla durumunuzda bir değişiklik olmuyor, tabloya depresyon, anksiyete veya tükenmişlik de ekleniyorsa bir uzmana başvurun. Şiddetli anksiyete vakalarında bilişsel terapi gibi psikoterapi yöntemlerinin etkili olduğu biliniyor. Psikoterapide amaç, sizi aşamalı bir şekilde stresli durumlara maruz bırakarak korkunuzu gidermektir. Bazen ilaç kullanımı da gerekebilir. Bu süreçte çoğu insan gibi siz de yaşam amacınızı kaybetmiş olabilirsiniz. Dr. Gollan; meditasyon yapmak, dua etmek, müzik dinlemek ya da bir müzik aleti çalmak gibi etkinliklerin amaç duygusunu yeniden kazanmada faydalı olabileceğini söylüyor.


Majör Depresyon Majör depresyon en az iki hafta boyunca devam eden kötü bir duygu halinde olma, hiçbir şeyle ilgilenmeme ve yaptıklarından hiçbir keyif alamama durumunu tanımlar. Buna ek olarak kişide şu belirtilerden en az dördü olmalıdır: Çok yemek yemek, çok uyumak, çok düşünmek, konsantre olmak ve karar vermekle ilgili problemler; enerji eksikliği, intihar düşünceleri ve kendini değersiz veya suçlu hissetme. Majör Depresyon Büyük Zararlar Verebilir