immünoterapi İle Beyin hastalıkları Çok Daha Etkili Tedavi Edilebilecek! İmmünoterapinin birçok ciddi hastalığa karşı etkili olduğu kanıtlanmıştır. Fakat beynin hastalıklarını tedavi etmek için, antikorlar ilk olarak kan beyin bariyerinin engelini aşmalıdır. Yapılan yeni bir araştırmada, Uppsala Üniversitesi'ndeki bir araştırma grubu, antikorların beyindeki alımını neredeyse 100 katına kadar artıran yeni bir antikor tasarımı geliştirdiklerini müjdeliyor. İmmünoterapi antikorlarla tedavi sağlar ve ilaç geliştirme konusunda en hızlı büyüyen alanlardan bir tanesidir. Son yıllarda immünoterapi, kanser ve romatoid artrit tedavisinde başarılı bir şekilde kullanılmıştır ve klinik araştırmaların sonuçları diğer birçok hastalık için de oldukça umut vericidir. Antikorlar, neredeyse tüm hastalıklara neden olan proteine kuvvetle bağlanacak şekilde değiştirilebilmeleri bakımından eşsizdir. Diğer bir deyişle, bilim insanları yeni antikor temelli ilaçlar için büyük potansiyellerin mevcut olduğunu düşünüyorlar. Kan Beyin Bariyeri immünoterapi İlaçlarının Geçmesini Engelliyor Beyni etkileyen hastalıklar için immünoterapi ile ilgili temel problem, beynin kan beyin bariyeri adı verilen çok sıkı bir hücre tabakası tarafından korunmasıdır. Kan-beyin bariyeri, antikorlar gibi büyük moleküllerin kan dolaşımından beyne geçmesini engeller. Bu nedenle, beyni ve beyindeki kanserli tümörleri etkileyen Alzheimer tipi demans ve Parkinson hastalığı gibi nörodejeneratif hastalıkları tedavi etmek için immünoterapi kullanmak oldukça zor bir hal alıyordu. Uzun zamandır bazı büyük proteinlerin kan beyin bariyeri üzerinden aktif olarak taşındığı bilinmektedir. Bunlara transferin adı verilen bir protein de dahildir. Bu proteinin başlıca görevi kanda demir bağlamak ve daha sonra bunu beyne taşımaktır. Bu yeni araştırmanın arkasındaki araştırma grubu, bu sürecin avantajlarından yararlanarak transferinin reseptörüne bağlanan bileşenleri kullanarak beyne taşınmasını istedikleri antikorlarla değiştirdi ve daha sonra alıcı antikorları beyne taşıdı. Antikorların değiştirilmesi ve yerleştirilmesi, bu işlemi olabildiğince etkili kılmak için önemli faktörlerdir.


İmmünoterapi Kanser Tedavisinde Çığır Açıcı Bir Yöntem Kansere karşı kemoterapötik ve radyolojik tedavi yöntemlerinin gerek insan vücudunda yol açtığı zarar gerek maliyetinin yüksek oluşu bilim insanlarının daha etkili, daha az vücuda zarar veren bir tedavi geliştirme ihtiyacı hissetmelerine neden olmuştur. Tam bu noktada immünoterapi bilim dünyasında bir dönüm noktası yaratmış, kanser, astım alerji ve kronik bazı enfeksiyonlara karşı bireylere kendi bağışıklık sistemlerini kullanarak savaşma fırsatı sunmuştur. İmmünoterapi Nedir? Bireyin kendisine ait bağışıklık sistemi elemanlarını kullanarak kanser, astım alerji ve kronik belli başlı enfeksiyonlara karşı uygulanan tedavi yöntemine immünoterapi denir. Temel amaç, immün sistemin hedef gösterilen hastalık etkenine saldırıp yok etmesini sağlamaktır. Bazı vakalarda tek başına tam verim gösterirken, bazı vakalarda diğer tedavi yöntemleri ile kullanılması gerekir. Tümör oluşum sürecinin sonunda eğer immün sistem birtakım mekanizmalar tarafından susturulursa tümör hücreleri kontrolsüz üremeye devam eder ve kanser oluşur. İmmünoterapi, burada olduğu gibi immün sistemin susturulduğu veya yetersiz kaldığı durumlarda yeniden faaliyete geçirmeyi temelde hedefler. Kanser Oluşumunun Moleküler Mekanizması Normal şartlarda sağlıklı bireylerin vücut hücreleri kontrol altında bölünür, büyür, olgunlaşır ve birbirlerine sıkı bağlanıp dokuları meydana getirirler. Bu üremedeki kontrolü hücrede proto-onkogenler sağlamaktadır. Proto-onkogenlerde meydana gelebilecek rastgele bir mutasyon bu genlerin onkogenlere dönüşmesine neden olabilir. Onkogenler ise mutasyon sonucu işlevi kontrol dışına çıkmış, kontrolsüz üremeye neden olan genlerdir. Vücut hücrelerimizde üremenin kontrolünü sağlayan bir diğer gen tipi ise anti-onkogenlerdir . Anti-onkogenler, hücre bölünmesini azaltıcı veya geciktirici etki göstererek kontrolü sağlar. Bu genlerin faaliyetinin durması kanseri meydana getirir. Tümör Hücrelerine Karşı Bağışıklık Sistemi Yanıtı Vücudumuza giren hastalık etkenlerinden birini diğerinden ayırt edebilen özgül bağışıklık sistemi, tümör hücrelerine karşı bir cevap oluşturamayabilir. Çünkü bu savunma tipi kendinden olmayanı tanıma özelliği ile hastalık etkenlerine karşı yanıt oluşturur. Oysa tümör hücreleri kendi vücut hücrelerimiz olduğundan diğer hücrelerimizle çok az farklılık gösterirler ve bu nedenle T hücreleri faaliyete geçemez. Buna karşın vücudumuz tümör hücrelerine karşı farklı mekanizmalar geliştirmiştir. Bağışıklık sistemimizin fagositoz yapan hücrelerinden antijen sunan hücre tarafından parçalanan tümör hücrelerine ait antijenler (MHC1 ve CD8+) T hücrelerine sunulursa sonucunda T lenfositler harekete geçip tümör hücrelerini programlanmış hücre ölümüne götürür veya doğrudan sindirir. Bu nedenle T lenfositler kanserde çok önemli bir yere sahiptir. T lenfositler dışında makrofajların, doğal öldürücü hücrelerin, dendritik hücrelerin ve B lenfositlerin çeşitli yollarla aktive edilmesiyle de tümörler alt edilebilir. Kanserde Kullanılan İmmünoterapi Çeşitleri Kanserin gerçekleştiği organ ve doku tipine göre değişmekle beraber temelde üç tip immünoterapi yöntemi kanserde tedavi olarak uygulanmaktadır. Bunlardan en umut vadeden ve en çok tercih edileni monoklonal antikor tedavisidir. Monoklonal antikorlar yalnızca bir epitopa karşı cevap oluştururlar. Yani belirli bir antijene bağlanırlar. İmmünoterapide kullanılan monoklonal antikorlar kanserli hücrelerin yüzeylerine bağlanarak bağışıklık sistemi hücrelerini çağırıp kanserli hücreleri yok eder. Bir diğer kanserde immünoterapi yöntemi ise bağışıklık sistemi kontrol inhibitörleridir. Bağışıklık sistemi kontrol inhibitörleri bağışıklık sisteminin tümör hücrelerine saldırmasını engelleyen mekanizmaları non-spesifik antijenlere bağlanarak ortadan kaldırır. Cilt, akciğer ve baş-boyun kanser tiplerinde uygulanmıştır. Son olarak günümüzde artan enfekte vakalar sebebiyle onkogenik virüslerin neden olduğu kanser tiplerine karşı geliştirilen kanser aşısı hakkında bahsedelim. Normal aşılar, immün sisteme hastalığı tanıtıp virüsü yenmeyi hedefler. Ancak kanser aşıları virüse karşı değil tümör hücrelerine karşı immün sistemi harekete geçirip yok etmeyi hedefler. HPV ve Hepatit B virüsü için geliştirilen aşılar kanser aşılarına örnek olarak verilebilir.


İnce Bağırsak Villüsleri İnce bağırsağın içindeki kılımsı çıkıntılar olan villüslerin çok yakından görüntüsü. Villüsler tıpkı bir dil gibi şekle sahiptir ve inanılmaz bir şekilde açılıp kapanırlar. İnce bağırsak yaklaşık 5 metre uzunluğunda sindirim yolunun en uzun yapısıdır. Yiyecek ve içecekler midede sindirime uğradıktan sonra midenin sonundaki büzgen kas açılır ve besinler ince bağırsağa düşer. Besinlerin sindirilmesi için pankreas, ince bağırsağın ilk kısmı olan 12 parmak bağırsağına sindirim enzimleri salgılar. Bu enzimler yağları, karbonhidratları ve proteinleri parçalar. Ayrıca midede üretilen asitleri etkisizleştiren sodyum bikarbonat da içerir. Safra kesesi 12 parmak bağırsağına safra salgılayarak besinlerin içindeki yağın parçalanmasına yardımcı olur.


İnferior Kolikulus Nedir, Hangi Görevleri Vardır? İnferior kolikulus orta beyinde bulunan ve işitme ile ilgili sinyalleri işleyen bir beyin bölgesidir. Beyinde birbirine simetrik halde bulunan iki tane inferior kolikulus bulunur. Bu beyin bölgesi beyin sapındaki bazı çekirdeklerden ve işitme korteksinden sinyaller alır. Üç alt birime ayrılmıştır. Bunlar merkezi çekirdek, dorsal çekirdek ve dış çekirdektir. İki taraflı nöronları sayesinde işitme ve vücut duyu sinyalleri eş zamanlı olarak birleştirip işleyebilir. Örneğin yutkunma, çiğneme ve soluk alıp verme esnasında hem kas hareketlerimizi hem de bu eylemlerin çıkardığı sesleri algılarız. Bu iki bilgiyi aynı anda algılamada inferior kolikulus nöronları rol alır. İnsanlarda işitsel sistemin en büyük nöron kümesi bu bölgede bulunur. Beyindeki tüm işitsel sinyaller beyin sapından geçerken inferior kolikulusa uğrayarak geçer. Bu açıdan bu bölge beyinde bir kavşak noktası gibidir. Beyin sapı solunum, nabız, uyku gibi hayati olayların düzenlendiği beyin bölgesidir. İnferior kolikulusun diğer bir özelliği sadece beyin sapına değil, diğer beyin bölgelerine dağıtılacak işitsel sinyallerin de buradan çıkış yapmasıdır. Tüm duyusal sinyaller talamusta toplanır. Ancak işitme korteksinden çıkan işitsel sinyaller talamusa gelmeden önce inferior kolikulusa uğrar. İnferior Kolikulus Ne Yapar? İnferior kolikulus kohlea gibi duyusal bölgelerden ve medulla oblongatadan sinyaller alır. Buraya gelen sinyaller birleştirilip işlenerek serebral kortekse aktarılır ve diğer beyin bölgelerine aktarılır. Bu bölge aslında işitsel bilginin önemli geçiş noktalarından biridir. Kulaklardan gelen duyma bilgilerini diğer duyulardan gelen bilgilerle birleştirdiği düşünülüyor. Bu bölgedeki nöron kümeleri farklı frekanslardaki seslere ayrı ayrı yanıt veriyor. Farklı frekanslardaki sesleri ayırt etmeniz için kolikulustaki nöronlarınızın iyi çalışması gerekiyor.


İnflamasyon Nedir ve Neden Zararlıdır? İnflamasyon patojen, hasarlı hücre gibi vücuda zarar verebilecek canlı ve cansız maddelere karşı kendi koruma girişimidir. Oluşumunda başta bağışıklık sistemi olmak üzere kan damarları ve aracı moleküller rol oynar. İnflamasyonun temel amacı hücre hasarını durdurmak, zarar görmüş hücreleri iyileştirmektir. Eğer vücudun ilgili bölgesinde herhangi bir iyileşme sağlanamıyorsa inflamasyonu yok etmek gerekir. Aksi takdirde vücudun o bölgesinde çok fazla tahribat meydana gelebilir. Bunu şu şekilde düşünebilirsiniz. Bir yerde yangın çıkıyor ve siz etrafa bağırıyorsunuz. Eğer çığlıklarınız itfaiyenin gelmesini sağlamıyorsa yaptığınız tek şey etrafınızdaki insanları rahatsız etmek ve işlerinden alıkoymak olur. Durumu bu şekilde benzetmelerle anlatmak herkesin anlaması için daha iyidir. İnflamasyon Ne Yapar? İnflamasyon çok kapsamlı bir tepki olduğundan doğuştan gelen bağışıklık sistemi içerisinde incelenir. Çok az olduğu takdirde zararlı uyarana karşı yeterince tepki verilemez ve doku hasarı oluşabilir. Buna karşın yüksek düzeyde inflamasyon da zararlı uyaranı ortadan kaldırabilir ancak vücudun kendi kendine zarar vermesine neden olabilir. Örneğin vücuda bir bakteri girdi ve bağışıklık sistemi yabancı patojeni tespit etti. İlgili bölgede hemen inflamasyon süreci başlar ve vücut ısısı yükselir. Eğer inflamasyon yetersiz seviyede kalıp bağışıklık sistemi faaliyete geçmezse bakteri kolonileri dokulara zarar verir. Aşırı miktarlarda olursa da vücut ısısı çok yükselip kişinin havale geçirmesine neden olabilir. İnflamasyonun doğru miktarda olacak şekilde düzenlenmesi bu yüzden çok önemlidir. Ayrıca inflamasyon mitokondrilerin de çalışma şeklini etkileyerek onları toksik madde üreten fabrikalara dönüştürebiliyor. İnflamasyonun olduğu bölgede genelde kızarıklık, şişme, hafif bir sıcaklık, bazen de ağrı ve hareketsizlik olur. Tırnağınıza bir iğne batırsanız, öncelikle bir acı duyarsınız. Daha sonra iğneyi batırdığınız yerin etrafında bir kızarıklık ortaya çıkar. Olağandışı bir durum olduğunda bir anda bölgede sitokin adlı acil durum proteinleri salgılanmaya başlanır. Sitokinler kana karışarak bağışıklık sistemini ve hücreleri uyarır. Vücut hemen sorunu çözmek için hormonları ve depolarındaki besinleri harekete geçirir. İnflamasyonun başlamasıyla beraber atardamarlar genişler, kan akışı hızlanır. Kılcal damarlar hormon ve besinlerin daha kolay geçmesi için geçirgenliğini artırır. Beyaz kan hücreleri zarar görmüş alanı gezer ve mikropları, hasarlı hücre veya yabancı maddeleri etkisiz hale getirmeye çalışır. Akut ve Kronik İnflamasyon Vücudumuzda meydana gelen tüm inflamasyonlar ikiye ayrılır: Akut ve kronik inflamasyon. Akut inflamasyon deride bir kesik olması, tırnağın içe batması, bileğin incinmesi veya boğaz ağrısı gibi küçük olayların sonucunda olur. Kısa sürelidir ve çoğu zaman birkaç gün içinde biter. Süresi kısa olduğu için etkisi de çok büyük değildir. Kronikte ise durum böyle değildir. Uzun süre boyunca devam eder ve ciddi rahatsızlıkların neticesinde ortaya çıkar. Bazen de kendisi ciddi sorunlara neden olur. Örneğin, osteoartrit, otoimmün hastalıklar ve romatizma kronik inflamasyonu tetikleyen rahatsızlıklardan bazılarıdır. Sadece hastalıklar değil, daha birçok çevresel etken veya alışkanlık kronik inflamasyonun ortaya çıkmasına neden olabilir. Örneğin, aşırı kilo, sağlıksız beslenme, hareketsizlik, stres, sigara içmek ve aşırı alkol tüketmek kronik inflamasyona yol açan etkenlerden bazılarıdır. Bilim insanlarına göre kısa süreli olduğu zaman inflamasyon iyi olarak tanımlanır. Vücut bu süre içinde kendini iyileştirmek için elinden geleni yapar. Tüm kaynaklarını seferber edip iyileşme tamamlandıktan sonra da eski haline geri döner. Ancak uzun süreli olanda durum böyle değildir. Kronik inflamasyon kötü ve zarar verici olarak görülür. Bunun sebebi bir süre sonra inflamasyonun iyileşmeyi tetiklemekten ziyade vücudun kendisine zarar vermesidir. Dengeyi iyi ayarlamak gerekir. Kronik İnflamasyonun Olası Zararları Bilim insanları yıllardır kronik inflamasyonun beden ve beyin sağlığına olan etkilerini ve olası zararlarını araştırıyor. Bugüne kadar çok sayıda bulguya ulaşıldı. Bunlardan biri inflamasyonun kalp hastalıklarındaki rolüdür. Kolesterol kan dolaşımında fazla miktarda bulunursa bu vücut tarafından hoş karşılanmaz ve inflamasyona neden olur. Kısa süreli olduğunda zarar vermez ama uzun süreli inflamasyonda damarlarda pıhtılar ve tıkanmalar meydana gelebilir. Damarların bu şekilde inflamasyona uğraması kalp krizine neden olabilir. 2009 yılında Gerontology dergisinde yayınlanan bir çalışmaya göre sitokinler insülin salgılama mekanizmasına dahil olabiliyorlar. Vücudun bir bölgesinde inflamasyon olduğunda sitokinlerin salındığından bahsetmiştik. Bu sitokinler hücrelerin insülin direncini artırıyor ve kan şekerinin yükselmesine neden oluyor. Birkaç günlük inflamasyonda ciddi bir sağlık sorunu yaşanmaz ancak uzun süren inflamasyonlar diyabeti ve kilo alımı riskini artırır.


İnsan Beyninin Evrimi Nasıl Gerçekleşti? Düşünüyorum öyleyse varım sözü ile başlamak istiyorum yazıma. Şu an bu yazıyı yazmaya gayret ederken motor becerilerimin yanı sıra zihnimi kullanıyorum. İki ellerimin parmaklarıyla klavyemin tuşlarına basıyor, gözlerimle yazacağım harflerin yerini tespit ediyor ve somutlaşmasını istediğim sözcüklerin bilinç hazinemden akmasına izin veriyorum. Unutuyordum bir de arka fonda çalan Chopin'in Nocturne in C-sharp minor adlı ünlü bestesine kulak kabartıyorum. Oysaki dışarıdan bakıldığında sadece yazıyordum öyle değil mi? Peki tüm bu aklımdan geçen düşünceleri davranışa dökebilmeme, bilincimden geçen tüm her şeyi somutlaştırmama izin veren, emir komutanın tek sahibi, karmaşık davranışlarımızın baş tacı beyin neden yalnızca Homo Sapiens'te yani biz insanlarda evrimleşip tüm varlıkların en bilinçlisi, en yücesi haline geldi? Gelin bu soruya beynin evrimi adı altında bakalım. Evrendeki Tüm Canlılardan Farklı Sapiensler Dr. Michio Kaku'ya göre bizlerin zeki türlere dönüşmemizi sağlayan en az 3 bileşen vardır. Bunlardan ilki başparmağımız. Çevreyi değiştirebilmek için bir uzantıya, bir pençeye, kavrayan bir başparmağa ihtiyaç duyarsınız. İkincisi ise bir görüş alanına sahip olmamızdır. Ancak bu yırtıcı bir varlığın görüş alanı olmalıdır. Neden mi? Kaku bunu şu şekilde açıklıyor. Bizim gözlerimiz yüzümüzün yan taraflarında değil ön kısmında bulunur. Gözleri yüzlerinin ön kısmında bulunan hayvanlar yırtıcı hayvanlardır. Aslanlar, kaplanlar, tilkiler gibi... Gözleri yüzlerinin yan tarafında bulunan hayvanlar av sınıfındadırlar ve pek zeki değillerdir. Tavşan gibi... Hatta günlük hayatımızda tilki gibi zeki veya bir tavşan kadar aptal gibi cümleler sarf edebiliriz ve bunun bir sebebi var çünkü tilki yırtıcıdır, pusu kurmayı, saklanmayı, kamuflajı öğrenmek zorundadır. Düşmanını şaşırtmak ve avlarının hareketlerini önceden kestirebilmek, öngörebilmek zorundadır. Eğer aptal tavşan iseniz tüm yapmanız gereken kaçmaktır. Zeka gelişiminin üçüncü temel bileşeni ise dildir. Dil en güçlü iletişim araçlarından biridir. Bir tehlike olduğunda birçok canlı ses ile bunu birbirine haber verir. İnsanlarda ise dil çok daha önemli görevler üstlenir. En sağlam bilgilerimize göre hayvanlar kendi ardılları ile ilkel hareketlerle kurdukları iletişimle aktardıklarından daha fazla bilgi aktaramıyorlar. Kitapları yok, dilleri yok. Hayvanların kendi bilgilerini aktarabilecekleri bir kültürleri yok. Bilim insanları beynin evriminin bu şekilde gerçekleştiğini öne sürüyorlar. Çevreyi değiştirebilecek güce sahip kavrayan bir başparmağa, 5.000 10.000 sözcük içeren bir dile sahibiz ve tabii çift gözlü görüş alanı. Bundan sonra bir başka soru akla geliyor. Kaç tane hayvan türü bu 3 temel bileşene sahip? Bu soru bizi inanılmaz bir cevaba götürüyor. Cevap neredeyse hiç. Hayvanlar biz de ortaya çıkan bu basit bileşenlere sahip değiller. Tek Hücrelilerden Milyarlarca Nörona Yaşamın büyük bir kısmı tek hücreli canlılar arasında gerçekleşmiştir. Yaşamın başlangıcı 4 milyar yılı önce ise bunun 2-2,5 milyar yılı tek hücreliler arasında geçmiştir. Sonradan çok hücreliler ortaya çıkmıştır. Tek hücrelilerde duyulara yönelik bir takım organeller, biyokimyasallar görülür. Dolayısıyla tek hücreli canlılarda dahi çevreden gelen, nesnel gerçeği değerlendiren, uyarılan ve bununla hareket geçen bir süreç vardır. Dolayısıyla sinir sistemi başlangıcını ele alırken henüz sistem olmadığı halde bahsetmek, ele almak gerekir. Günümüzden yaklaşık 3,5 4 milyar yıl öncesine gidersek orada elbette sapienslere, erectuslara, neandertallere ya da şempanzelere rastlamayacağız. İlk olarak mavi kaya parçamızda tek hücreli canlılar sahneye çıktı. Tek hücrelilerden oldukça karmaşık düşünebilme yetisine sahip biz sapienslere uzanan bir süreç. Ne merak sarsıcı öyle değil mi? Karmaşık fonksiyonlarımızın mimarı beynin öyküsü yaklaşık 4 milyar yıl önce okyanuslarda başlamıştır. Beyni olmayan ancak çevreyi hissedebilen ve tepki verebilen tek hücreleri canlılar meydana geldi. Bakterilerde veya bu tek hücreli canlılarda anladığımız kadarı ile herhangi bir anı biriktirme, depolama söz konusu değil. Çünkü bu işlevleri yerine getirebilecek bir organa sahip değiller. Yine bilim insanları tarafından yapılan bir takım deneyler neticesinde bu canlıların öğrenemediğini ve koşullanamadığını biliyoruz. Tatlı sularda, su birikintilerinde, nemli topraklarda yaşayan amiplerde gözlendiği kadarı ile bir takım iletileri alması ve vermesi koşulu ile çok ince telciklerin varlığı keşfedilmiş ancak buna rağmen bu canlılarda da herhangi bir öğrenme veya koşullamadan bahsedemiyoruz. Bir diğer tek hücrelimiz ise yapıları, işlevleri ve gelişimleri açısından süngerler, diğer hayvanların hepsinden farklıdır. Süngerlerde ilk defa bugünkü sinir hücrelerine benzer sinir hücreleri keşfedildi. Kendi aralarında birçok kez bölünüp çoğalabiliyorlar. Ancak bu demek olmuyor ki öğrenebiliyor, koşullanabiliyor, anı biriktirebiliyorlar. Süngerlerde de bir beynin olmadığını unutmamak gerekir. En çok kullanılan laboratuvar canlılarından biri olan ve ilk ilkel beynin gözlemlendiği canlı, planarialardır yani diğer bir adıyla yassı soluncanlar. Merkezi bir beyin içeren sinir sistemlerine sahip oldukları için davranışlarını beyinleri kontrol ediyor. İlk defa anıların kaydedilmesi, bilgilerin öğrenilmesi yassı solucanlarda başlıyor. Bilim insanları Rus fizyolog ve psikolog İvan Pavlov'un koşullandırılmış köpek deneyini kırmızı-mavi ışık şeklinde yassı solucanlara göre uyarlıyor. Bu deneyin sonucunda bu canlıların koşullanabileceğini varsayıyorlar. Yassı soluncalara ait çarpıcı bir diğer bilgi ise bu canlıların kafası kesildikten sonra kendilerini onarabilip yeniden yerine yeni bir kafa çıkarabiliyorlar. Üstelik kafasıyla birlikte yitirdiği hafızasını da geri getirmeyi başarabiliyor. Böylelikle beyin olmayan canlılar sahneye çıkmış oluyor. Sapiens'in Beynine Doğru İnsanları diğer canlılardan ayıran fark temelde oldukça karmaşık bir merkezi sinir sistemine sahip olmasıdır. Özellikle evrimsel süreçte beynin ön kısmı oldukça gelişmiş durumdadır. Aslında yapısal olarak sapienslerin diğer canlılardan pek bir farkı bulunmamaktadır. Farkın ortaya çıktığı nokta bizim genetiğimizde var olmaktadır. Bu cümleyi daha iyi açıklayabilmek açısından şöyle bir örnek verebiliriz. Mesela bir beyne baktığımız zaman gördüğümüz şeyin neredeyse tamamı ön beyindir. Ön beyin; beynin en büyük bölümüdür. Beyindeki en gelişmiş ve evrilmiş yapıdır ve en yüksek organizasyona sahiptir. Ön beyin dediğimiz bölüm beynimizin %40 kadarını oluştururken, bizden sonra en zeki ve problem çözme becerisi en yüksek hayvan şempanzelerde bu oran %20-25 kadardır. Bu örnek akıllara şu soruyu getirebilir. Neandertallerin sapienselere oranla beyinlerinin daha büyük olduğu söylenir. Beyinlerinin büyük olması demek onları sapienslerden daha zeki veya bilinçli yapmadı. Burada dikkat edilmesi gereken oldukça önemli ve ince bir nokta var. Bir canlının döllenme aşamasından sonra ilk sekiz haftası olan embriyo döneminde gelişme yeteneğinin kafatasının ön tarafında yoğunlaştığını biliyoruz. Bu da serebral korteksin gelişmesinin bir ölçüsü olarak diğer canlılara göre 6,3 kat daha fazla düşünme yeteneğinin gelişmiş olması anlamına gelir. Özetleyecek olursak biz insanlarda ön beyin ve içeriğindeki yapıların evrimleşmesi bizi tüm canlılardan üstün kılıp, besin zincirinin en tepesine çıkardı ve sapienslerin soyunu devam ettirdi. Bir teoriye göre günümüz insan beyninin düşünsel kısmını oluşturan serebral korteks kısmının neandertal insan kafatasındaki bölüme nazaran daha geniş olduğu ve bu yüzden neandertallerin yok olup, sapienslerin yaşama devam ettiğini savunmaktadır. Peki, homo sapiensleri diğer tüm canlılardan ayıran, mavi kaya parçasından çok uzağa, Mars'ta yaşam bulabilmek için uzaya araç gönderebilen, bu şekilde düşünebilip, o yönde hareket edebilen bizlerin diğerlerinden farklı olmamıza sebep olan ön beyin neydi? Sapienslerde Ön Beyin Ön beyin sağ ve sol olmak üzere iki yarı küreye sahiptir. Geniş bir lif bandı/köprü ile birbirine bağlı olan bu yarım küreler birden çok işleve sahiptirler. Korpus kallozum iki yarım küre arasındaki iletişimi sağlamak üzere, beynin sağ ve sol yanlarını bağlar. Hareketsel, duyusal ve bilişsel bilgiyi, yarım küreler arasında aktarır. Bu karmaşık bağlantı, keseli memeliler haricindeki bütün memelilerin beyninde, korteksin hemen altında, uzunlamasına yarık boyunca bulunmaktadır. İnsan beynin en büyük bölümü olan ön beyin de çeşitli loblar bulunmaktadır. Bu loblar bizim öğrenme, hafıza, bilinç, yazma konuşma gibi fonksiyonları kontrol eder. Karar verme, geleceğe yönelik plan yapma, konuşma yazma, istemli kas hareketleri frontal; görüntüleri birleştirme, cisimleri tanıma, görmeden sorumlu alan oksipital; konuşmanın algılanması, duyusal verilerin bütünleştirilmesi, dokunma, basınç, sıcak soğuk gibi duyumları algılama parietal; hafıza merkezimiz olan, yüzleri tanıma ve oksipital lob gibi nesneleri anlama, kokuyu duyma temporal loba aittir. Ön beyin de bir de ara beyin bulunur ki burada hipotalamus, epitalamus ve talamus bulunur. Evrimsel süreçte boyutu büyümekte olan ön beyin, frontal lob içindeki alt bölgeler içinde ve pariyetal lobta nöronlar arası iletişimin artmasına da neden olmuştur. Tüm bunların yanı sıra dünyaların jeolojik evrimiyle kıtaların yer değiştirmesi, bazı bölgelerde iklim değişikliğine neden olmuş ve canlıların değişen ortamlara uyum sağlaması gerekmiştir. İri kuyruksuz maymunsu türlerin iki ayaklı olması sayesinde boşta kalan ellerin evrimleşmesi kolaylaşmıştır. Ayaktayken uzak mesafeleri görebilme ve değerlendirebilme artmış, uzak mesafelere ilerlemek kolaylaşmıştır. Yaşanan tüm bu gelişmeler bağlamında gelişen beyin; tüm vücuttaki tüketilen enerjinin büyük bölümünü talep eder ve kullanılır. Günümüzde bu oran %20'dir. Evrimin Homo sapiens'e doğru yürüyen adımlarında etle beslenme sayesinde daha zengin enerji depolama imkanı ortaya çıkmıştır. Bu durum yüksek enerji talep eden ve harcayan beyin gelişimine yarar sağlamıştır. Ateşin kullanılması da benzer bir şekilde, yiyeceklerden daha fazla enerji edilmesini sağlamıştır. Pişmiş besinlerin tüketimiyle sindirim sisteminin küçülmesi de vücut içinde bir enerji tasarrufu sağlamıştır. Bu sayede, karmaşık sindirim yapısını oluşturmak için gerekli enerji azalmıştır. Erken dönemlerdeki beyin gelişimi süreçleri, aşağıda bazı fosil kayıtlarıyla sıralanmaya çalışılmıştır (10 adet kayıt vardı önemli gördüğüm 4 maddeyi ekledim) ; 1-Homo habilislerle birlikte özellikle Broca alanının gelişimiyle beyinde bir miktar daha hacim artışı olmuştur. Broca alanı beyinde konuşmadan sorumludur. 2-Homo erectusun beyin hacmi 600 cm3 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Farklı fosillerde 500.000 yıl önce beyin hacminin 1000 cm3'e ulaştığı belirlenmiştir. 3-Erken Homo sapiens'ler de beyin hacmi 1200 cm3'e ulaştığı görülüyor. 4-Homo naladi (Güney Afrika'da 2015'te bulundu, tarihleme çalışmaları devam etmektedir. Sınıflama henüz yapılmamıştır). Beyni portakal büyüklüğündedir. Bacaklar uzun ve toplu halde yaşıyorlardı. Güçlü çene yapısına rağmen insansı olması ilginçtir. Beynin Evrimi Ekseninde Kültürün Rolü Kültürel ve genetik evrim, sadece türlerin ileri evrimleşmesine değil, aynı zamanda tür içinde evrimsel baskı ve dışlanmaya da neden olmuştur. Konuşma özelliği kazanamayan tür içi bireylerin dışlanacağı açıktır. Yukarıda Koku'nun zekanın 3 temel bileşeninde bahsettiğim gibi üçüncü temel bileşen olan dil evrimin bir dayanağıdır. Dilin evrimiyle beyin evrimi ivme kazanmıştır. Afrika'da primatların gelişmekte olan diyet alışkanlıkları, kültür, teknoloji, sosyal ilişkiler ve genlerindeki değişimler, 200.000 yıl önce günümüz modern insan beynine doğru yolculuğu başlatmıştır. Şimdi bir de tüm anatomiyi, evrimsel süreçleri, biyolojiyi bir kenara bırakıp psikolog gözüyle beyin evrimine bakalım. Düşünmeye başladık ve var olduk. Var oldukça yaşadığımız çevreyi, ülkeleri hatta dünyayı eskisinden çok farklı bir biçimde değiştirmeye başladık. Silahlar yaptık soyumuza zarar verdik, atomu bulup bomba yaptık soyumuzu tüketebilme tehlikesine ulaştık. Yaşadığımız gezegenin dışında başka bir gezegende yaşam var mıdır diye merak edip uzay araçları yaptık. Entelektüel düşündük günlük hayatın stresinden uzaklaşabilmek adına müzik notalarını bulduk. Hayatımızı renklendirmek, doğa karşısındaki hayranlığımızı belirtmek adına resim yapma becerisini kazandık. Merakımız giderilebilsin, o veya şu ne ile nasıl oldu bulalım diye doğa bilimlerini meydana getirdik. Bir yerden bir yere nasıl gidebiliriz diye düşündük arabaları, demir yollarını ortaya çıkardık. Kara yetmez dedik bir de havadan çok daha hızlı bir şekilde gideceğimiz yere uçak adını verdiğimiz demir yığını ile uçalım dedik. Zihnimizden geçen düşünceleri yazıya dökebilme kabiliyetimiz yetmiyormuş gibi bilgisayarları; uzağımız yakın olsun diye akıllı telefonları icat ettik.


İnsan Doğası Alfred Adler


İnsan Embriyosu Üzerindeki Genetik Değişiklikler İnsan embriyosu üzerinde genetik değişiklikler yapmak uzun bir süredir bilim insanlarının kafasını kurcalıyordu. Nihayet CRISPR/Cas9 teknolojisiyle hayvan ve bitkilerde deneme yapıldıktan sonra sıra insana geldi. Bu teknoloji kopyala-yapıştır mekanizması gibi ilgili DNA bölgesini açıp istenen geni oraya koyabiliyor. İnsanda kısa ve uzun vadeli nasıl sonuçlar olacak kabaca tahmin ediliyor ancak yine de tam öngörülemiyor. İleri Okuma: CRISPR ile Yapılan Muhteşem Şeyler İnsan genetiğinde değişiklik yapmanın doğru olup olmadığını düşünüyorsanız, kuşkularınızda haklısınız. Zengin çocuklarının iyi genleri alıp fakir ailelerin rastgele mutasyonlara maruz kalması ve çocuklar arasında ileride eşitsizlik ortaya çıkması olası bir durum. Gattaca filminde genetiğin gelecekteki iş dünyasındaki potansiyel rolü ile ilgili güzel bir olay örgüsü anlatılmaktadır. Birkaç yıl önce İngiltere'de İnsan Döllenme ve Embriyoloji Kurumu Francis Crick Enstitüsü'ndeki araştırmacılara insan embriyosu üzerinde değişiklik yapmak için finansal destek vermeye karar verdi. Şu sıralar tüm dünya İngiltere'deki bilim insanlarının yapacağı bu araştırmalardan bahsediyor. Hangi Unsur İnsan Sağlığından Daha Önemlidir? İnsan embriyosu üzerinde genetik değişiklik yapmanın yukarıda bahsettiğimiz gibi olası etik sorunları var ancak işin sağlık boyutuna baktığımızda bunu yapmanın çok gerekli olduğunu görüyoruz. Hangi çocuk genetik bir hastalık yüzünden hayatının kararmasını ister? Yüzlerce hastalık daha bebek doğmadan önlenebilecekse, hangi unsur insan sağlığından daha önemlidir? Genetiği değiştirmek ile ilgili daha sağlıklı bilgi vermek için ScienceAlert sitesi 10 maddelik bir yazı hazırlamış, biz de Türkçeleştirip sizlere sunuyoruz. - İnsanların genetik olarak değiştirilmesi İngiltere'de aniden yasallaştırılmadı.Daha önceleri Kathy Niakan'ın ekibi embriyo gelişimini incelemek üzere genomda değişiklik yapma iznini almıştı. - Deneylerde kullanılan embriyolar yapay döllenme yapan kadınların fazla embriyolarını bağışlamasıyla elde ediliyor. - Araştırma ekibi gerekli etik izinleri aldı. Her şey kuralına uygun yapılacak. - Embriyolar 14 gün içinde yok edilecek ve herhangi bir kadının rahmine konulmayacak. Amaç sadece farklı genlerin embriyo üzerindeki etkisini öğrenmek. - İnsan embriyosunun gelişimi hala gizemini koruyor. Belki bu yöntemle nihayet embriyonun gelişim aşamalarını tam manasıyla çözebileceğiz. Yapay döllenmede her 100 embriyonun 50'den azı 200-300 hücrelik blastosit evresine ulaşabiliyor, 25'i anne rahmine konulabiliyor ve sadece 13'ü 3 aylık gelişimini tamamlayabiliyor. - Uzmanlar kararı ahlaki paniklemeye karşı bir zafer olarak görüyorlar. - Bu konudaki bazı eleştiriler tasarım ürünü bebek yapmaya doğru gidildiğinden endişe duyulduğunu belirtiyor. 2015'in son zamanlarında UNESCO panelinde bilim insanları, filozoflar ve avukatlar genetik düzenlemey dur çağrısı yapmışlardı. Genetiği değiştirilmiş embriyoların anne rahmine konulmasının hala yasak olduğunun altını çizmekte fayda var. - İnsan embriyosu üzerinde genetik değişiklik yapılması bir ilk değil. 2015 Nisan ayında Çinli bilim insanları da ölümcül bir kan hastalığını tedavi etmek için 28 geni çıkarmak için girişimde bulunmuşlardı. - CRISPR/Cas9 teknolojisi nerede kullanılırsa kullanılsın yüzyılın en önemli buluşlarından biri. Eğer insan kullanımlarında başarı sağlanırsa pek çok hastalığın tedavisinde büyük yol katedilecek.


İnsan Olmak Engin Geçtan Kız arkadaşımla kitap fuarına gittiğimizde aklıma bir fikir geldi. Dedim ki ben sana bir kitap alayım, sen de bana bir kitap al. Ancak aldığımız kitaplar diğerinin görse almayacağı türde kitaplar olsun. Ben ona bir Rus klasiği Oblomov'u aldım. O da bana Engin Geçtan'ın İnsan Olmak kitabını aldı. Kitabın Mtis yayınlarından olduğunu görünce ilk aklıma gelen sıkılırım herhalde demek oldu. Kitabın kapağında mavi tonlar hakim bir şekilde bir buz kütlesi üzerinde bir adamın küçük silüeti yer alıyordu. Anlaşma anlaşmadır. Kitabı okumaya başladım. Kitabın kapağını açtığımda yazarın kısa bir biyografisi yer alıyordu. O zamana kadar Engin Geçtan ismini duymamıştım. Benim ayıbımmış. 1932 doğumlu olan Engin Geçtan harika bir psikiyatristmiş. Maalesef 2018 yılında onu kaybetmişiz. Yazarı biraz araştırdıktan sonra ilk sayfaları okumaya başladım. Önsözde 26. Basım olduğu ve yazarın hiçbir şeyi değiştirmediği yer alıyordu. Kitabın ilk basımı 1983 tarihliymiş. Yıllar içinde tekrar tekrar basıma girmiş. İnsan Olmak Ne Anlatıyor? Türümüzün 2 milyon yıllık bir evrimsel geçmişi var. Bunun son 10-12 bin yılında yerleşik hayata geçtik ve dünyayı şekillendirmeye başladık. Özellikle son 200 300 yılda yaşadığımız gezegene elimizden geldiği kadar zarar vermeyi başardık. Bunun yanında Ay'a ayak bastık. Uzayın derinliklerine araçlar gönderdik. Okyanusların kilometrelerce derinlerini keşfettik. Bilgisayar biliminde çığır açtık. Bundan 500 yıl önce yaşayan atalarımız şu anki teknolojiyi görse şeytan icadı derlerdi. Ancak tüm başarılarımıza rağmen bir şeyi anlayamadık: İnsan davranışları. Kitap da tam bu soruna değiniyor. Evreni ve dünyayı bu kadar anlamaya çalışan insanoğlunun en az anladığı şey kendisi. İnsan Olmak benim okuduğum en ufuk açıcı kitaplardan biridir. Altını çizdiğim ve zaman zaman tekrar okuduğum çok sayıda bölüm var. Örneğin Birey ve Toplum adlı ilk bölümde yazar insanoğlunun doğadan özgürleşmeye çalışırken kendini topluma bağımlı kıldığından bahsediyor. Bir özgürleşme çabası beraberinde bir bağımlılık yaratıyor çünkü insan yalnız kalamıyor. En merak ettiğim sorulardan biri insanların neden hep savaştığı olmuştur. Homo sapiens tarihine baktığımızda ilk bulgular 160.000 yıl önce bir gergedan sürüsünü katlettiğimizi gösteriyor. Sürekli bir şeyler üstünde egemenlik kurmaya çalışıyoruz. Devamlı bir toplum diğerine hükmetmek istiyor. Kitapta politik düzenlerin oluşmasında başlıca etkenin savaş olduğunu dile getiriyor. Savaşta öldürmeyi öğrenen insanoğlu bunu barışta da uygulama başlıyor. Bilgi Yığını Değil Anlam Arayışı Bazı kitaplar vardır salt bilgi verirler. Örneğin 1200 sayfalık hücrenin moleküler biyolojisi kitabım sadece bilgiden oluşur. Bazı kitaplar ise bilgi vermek yerine var olan bilgiyi anlamlandırmaya çalışır. Bu kitap ise hem evrimsel, antropolojik bilgiler veriyor hem de onları yorumlayarak okuyucuya sunuyor. Kitabın ilk bölümleri insanın tarihsel yolculuğunda davranışlarının nasıl ortaya çıktığını konu alıyor. Daha sonra ise bunun günümüz hayatını nasıl etkilediğini anlatıyor. Bu yazıyı okuyan siz okuyuculara soruyorum. Devlet yönetiminde, sosyal hayatın işleyişinde ne kadar etkiye sahipsiniz? 82 milyonluk Türkiye'de sistemin o kadar ufak bir parçasıyız ki hiçbir etki gücümüz yok. Yazar, kitapta bireyin sistem içindeki yerinin hiçe indirgenmesinin davranış bozukluklarına yol açabileceğini savunuyor. Çağdaş toplumların en önemli ruh sağlığı sorunlarından biri budur. Birey ile başlayan yolculuk aile ile devam ediyor. Kitapta anne, baba ve çocuklar arasındaki davranışsal örüntü irdeleniyor. Birçok davranış bozukluğunun erken çocukluk döneminde ortaya çıktığını bildiğimden bu kısmı çok iyi okudum. Gerçekten harika bilgiler ve analizle yer alıyor. Sadece bu bölüm için bile kitabı okumanızı tavsiye ederim. Bir sonraki bölümde ise insanlar arasındaki romantik ve arkadaşlık ilişkilerinden bahsediliyor. Engin Geçtan reddedime korkusundan bahsederken hepimizin karşılaştığı bir insan davranışını tanımlıyordu. O reddetmeden ben reddedeyim kaygısı ile yalnız kalan insanların sayısı o kadar çoktur ki!


İnsan ve Maymun Hücrelerinden Oluşan Kimerik Embriyolar Yaratıldı Bilim insanları model organizma geliştirme konusunda bir adım daha ileri gittiler. Laboratuvarda insan ve maymun kök hücrelerinden oluşan kimerik embriyolar yaratmayı başardılar. Embriyo 20 güne kadar yaşamayı başardı. Bu tür kimerik canlılar gelecekte model organizma olarak bizler için çok faydalı olacak. Özellikle çeşitli metabolik hastalıklar, embriyonik gelişim ve yaşlanma gibi olayların insanlar üstünde çalışılması hayli zor. Hayvan çalışmaları ise her ne kadar yararlı bilgiler verse de insan vücudunu tam olarak yansıtmıyor. Bu kimerik canlılar sayesinde insan vücudunu ve hücresel işlevlerini in vivo ortamda daha iyi inceleyebileceğiz. Araştırmacılar Cell dergisinde yayınladıkları sonuçlarda insan ve maymun hücrelerinin birbirleriyle nasıl etkileşime girdiğini ve bunun embriyonik seviyede nasıl gerçekleştiğini gösterdiler. Normal bir şekilde döllenmiş maymun embriyosunun hücreleri çoğalırken aralarına insan embriyonik hücreleri eklendi. İnsan hücrelerinin diğer hayvan hücreleri arasında yaşayıp yaşayamayacağı başta büyük merak konusuydu. Eğer hücreler hayata tutunabilirse ileride organları oluşturacaktı. Kimerik Canlılar Ne Kadar Etik? Birden fazla türün hücrelerinden oluşan kimerik canlıların yaratılması bilim camiasında heyecan yaratırken her zaman etik soruları da beraberinde getirmiştir. Bilim insanları daha önce insan kök hücrelerini domuz ve koyun embriyo hücreleri ile entegre etmeye çalışmışlardı. Ancak hücrelerin çok azı hayatta kalmayı başarmıştı. Şimdiki çalışmada ise insan hücrelerinin maymun hücreleri arasında hayatta kalma oranı çok daha yüksek. Bunun nedenlerinden biri de maymunların domuz ve koyunlara göre bize evrimsel olarak daha yakın olması. Splice filmini belki izleyeniniz vardır. Kimerik bir canlının laboratuvar ortamında yaratılması ve daha sonra ona insani bazı özellikler atfedilmesini konu alıyor. Filmden çok bahsederek izlemek isteyenlerin keyfini kaçırmayayım. Aynı etik sorunlar bu çalışma için de geçerli. İnsan ve maymun hücrelerinden oluşan embriyo ilerleyen zamanlarda hangi canlıya daha yakın olacak? Eğer insanlaşma süreci başlarsa buna karşın ne yapılmalı? Embriyonun hangi aşamaya kadar büyümeye devam edeceği de başka bir soru. Bu kimerik canlılar insan gibi bir bilinç kazanabilir mi, eğer kazanabilirse bu ne zaman gerçekleşebilir, herkesin merak ettiği sorulardan bazıları. Araştırmacılar bu yüzden insan ve maymun kimeralarını şimdilik sadece 20 gün büyüttüler ve daha sonra hücreleri uterusa koymayarak imha ettiler. İnsan ve Maymun Hücreleri Nasıl Bir Araya Getiriliyor? İnsan ve maymun kimerik canlıları yaratmak için öncelikle Macaca fascicularis türü dişi bir maymundan alınan oosit ile erkek maymunun sperminin döllenmesi sağlandı ve hücre kültüründe büyütüldü. Zigotun 6 günlük büyüme sürecinden sonra blastosit adı verilen hücre topluluğunun oluşumunu gözlemlediler. Normal bir gebelik sürecinde blastosit uterusa tutunur ve embriyo gelişmeye devam eder. Araştırmacıların deneyinde blastosit dişi maymundan alınarak bir petri kabına aktarıldı ve bir lazer yardımıyla embriyonun dış katmanı olan zona pellucida açıldı. Blastosit normal koşullarda uterusa tutunması gerekirken bu durumda tutunacağı tek dal petri kabının duvarıydı. Buraya tutundu ve gelişimine devam etti. Öncelikle maymun hücrelerinin tek başına gelişip gelişemeyeceği test edildi ve en az 20 güne kadar petri kabında hayatta kaldıkları görüldü. İnsan Kök Hücreleri Maymun Embriyosunun İçine Yerleştiriliyor Şimdi sıra insan hücrelerini ekleyince olanları görmeye geldi. Maymun hücrelerinin döllenmesinden 6 gün sonra her bir blastositin içine 25 insan kök hücresi eklendi. Uzatılmış pluripotent kök hücre adı verilen bu hücreler hem embriyonik dokuya hem de extraembriyonik doku dediğimiz embriyoyu besleyen hücrelere dönüşebilme özelliğine sahiptir. Diğer bir deyişle EPS hücreler bizim tam aradığımız şeydir. Ya embriyonun kendisi oluyor ya da embriyoyu besleme, hücresel atıkları ortadan kaldırma işlevine sahip oluyor. Araştırmacılar insan ve maymun hücrelerinden oluşan 132 embriyo denemesinden bulundular. Bu embriyoların sadece 111'i başarılı bir şekilde petri kabına tutundu. Bunların da 103 tanesi döllenmeden 10 gün sonra hala yaşıyordu. Zaman geçtikçe hayatta kalabilen kimerik embriyoların sayısı azaldı ve sadece üç embriyo 20 günlük deney süresini tamamlayabildi. Hücreler Arasında Genetik Bir Etkileşim İnsan kök hücrelerinin yaşam süresi kadar bulundukları ortama nasıl uyum sağladıkları da ayrı bir araştırma konusudur. Araştırma ekibi kimerik embriyolarda gelişim süresince hangi genlerin aktifleştiğini ve protein sentezlediğini tespit etmeye çalıştılar. Gelişim boyunca her şey zincirleme ilerler. Bir gen aktifleşir, protein üretir ve başka bir geni aktifleştirir. Hücrelerarası etkileşimler gelişimsel biyolojide çok kritiktir. Maymun hücrelerinin tek başlarına yarattığı hücresel etkileşim ile insan ve maymun kimerik embriyolarının yarattığı etkileşim aynı değildi. Kimerik embriyolarda daha fazla gen aktifleşmiş ve daha geniş bir protein yelpazesi görülüyordu. İnsan ve maymun hücreleri arasında net bir etkileşim saptanmıştı. Bu etkileşim şüphesiz organizmanın ileriki seyrini de değiştirecektir. Kimerik Canlı Hangi Organizmaya Daha Yakın Olacak? İki farklı türün birbirleriyle etkileşimi öngörülemeyen sonuçlara yol açabilir mi? Bu noktada yanıtlanmamış çok soru var. Tamamen gelişmiş bir canlıya organ nakli veya doku transplantasyonu yapsanız o türün kendisini değiştirmezsiniz. Bu yüzden herhangi bir etik endişe görülmez ama iki farklı hücre türünden yeni bir canlı yaratmak apayrı bir şeydir. Araştırmacılar hangi hücre hattının daha baskın olacağını, organizma geliştikçe bu yeni canlının insanlaşma sürecine girip girmeyeceğini tartışıyor. Eğer insan benzeri bir bilinç kazanırsa bu durumda ne yapılmalıdır?


İnsan Vücudu Hakkında Muhtemelen Bilmediğiniz Gerçekler İnsan vücudu hakkındaki bilgilerimizi bir gözden geçirelim. Vücudunuzu ne kadar iyi tanıdığınızı düşünüyorsunuz? Sürekli onunla hareket ediyoruz, konuşuyoruz, kısacası her an vücudumuzu kullanıyoruz. Ancak sahte bilim o kadar hızlı yayılıyor ki insan vücudu ile ilgili az sonra söyleyeceklerimiz sizi şaşırtabilir. Yalan yanlış bilgiler internette o kadar fazla tekrar ediliyor ki bir zamandan sonra kimse onların yanlış olabileceğini düşünmüyor. Bazı bilgiler ise çok hayati derecede önem arz ediyor. Örneğin aşıların otizme yol açtığı efsanesi yüzünden birçok ebeveyn çocuğuna aşı yaptırmıyor ve toplum sağlığını tehdit ediyor. Şimdi bilimsel araştırmaların çürüttüğü bazı gerçeklerden bahsedelim. Parmak İziniz Tamamen Eşsizdir Yüz yıldan uzun bir süredir parmak izleri adli soruşturmalarda çok önemli bir rol oynadı. Parmak izinin herkeste farklı olduğu iddiası ilk olarak İskoç doktor Henry Faulds tarafından 1888'de atıldı. Yanlış yerde bulunan bir parmak izi birinin hayatını karartmaya yeterli olabilir. Ancak o günden bugüne yapılan çalışmalarda parmak izlerinin herkeste aynı olmadığı kanıtlanamadı. Adli araştırmalarda yürüten bilim insanı Mike Silverman'a göre herkesin parmak izinin aynı olmadığını söylemek imkansız. Çok sayıda insan parmak izi analizinin %100 kesin sonuçlar vereceğine inanıyor. 2005 yılında California Üniversitesi'nde kriminolog Simon Cole Amerika'da 22 davada parmak izlerinin yanlış kişileri hedef gösterdiğini kanıtlayan makalesini yayınladı. Parmak izleri kişiye özgü olmayabilir ve onlara tamamen güvenirsek ciddi sonuçlara neden olabilir. Dilinizi Yuvarlamak Genetik Bir Özelliktir Genelde lisede biyoloji dersinde bu konu geçer. Dilini yuvarlamanın genetik bir özellik olduğu söylenir. Genetikçi Alfred Sturtevant 1940 yılında dilini yuvarlayabilen ebeveynlerin çocuklarının da dilini yuvarlayabildiğini gördü. Bunun üzerine dil yuvarlama becerisinin genetik özellikler tarafından belirlendiğine karar verdi ve bununla ilgili bir makale yazdı. Sturtevant'ın makalesi yayınlandıktan 12 yıl sonra genetikçi Philip Matlock bu hipotezi çürütecek makalesini yayınladı. 33 tek yumurta ikizi üzerinde yaptığı çalışmada 7 ikiz kardeşin biri dilini yuvarlayabiliyorken diğeri yuvarlayamıyordu. Tek yumurta ikizlerinde genetik yapının tamamı aynıdır. Eğer dil yuvarlama tamamen genetiğe bağlı ise ikiz kardeşler arasında bir fark olmaması gerekiyordu. Matlock'un makalesi dil yuvarlama meselesini çürüttü çürütmesine ama bu mit günümüzde hala okullarda anlatılıyor. Bazen de ilginç karmaşalara yol açıyor. Annesi ve babası dil yuvarlayabilen ama kendi yuvarlayamayan çocuklar gereksiz strese giriyor. 5 Duyunuz mu Var? Okulda vücudumuzla ilgili yeni bilgiler öğrenirken bize hep 5 duyumuz olduğu söylenir. Dokunma, görme, tat, işitme ve koklama duyuları. 5 duyu kavramı ilk olarak milattan önce 350 civarında Aristoteles tarafından dile getirilmiştir. Peki 5 duyumuz varsa aşağı veya yukarı giden bir asansörün ne tarafa gittiğini nasıl anlıyoruz? Ortamın sıcaklığı arttığında bunu nasıl algılıyoruz? Vücudumuzda 5 duyudan çok daha fazlası vardır. Bilim insanları kaç tane olduğundan emin ancak 22 ile 33 arasında olduğu düşünülüyor. Tahmin ettiğimizden oldukça fazla dimi? Bunlar arasında denge duyu, sıcaklık duyusu, ağrı duyusu ve hareket duyusu en dikkat çekici olanlarıdır. Tırnaklar ve Saçlar Öldükten Sonra da Büyümeye Devam Eder Öldükten sonra bedenimizde yülerce gen faaliyete geçer ve çok tuhaf şeyler olabilir ama tırnaklarımızın uzaması onlardan biri değil. Saçların ve tırnakların uzaması için vücutta yeni hücrelerin oluşturulması gerekir ki bu durum öldükten sonra mümkün değildir. Öldükten sonra genellikle yıkım faaliyetleri meydana gelir. Deri büzüşür, hücreler programlı bir şekilde kendini yok etmeye başlar. Derinin büzüşmesi esnasında tırnakların kökü daha fazla ortaya çıktığı için bu durum öldükten sonra saç ve tırnaklarımızın uzadığı yanılgısını doğurmuştur. Uyurgezer Birisini Asla Uyandırmamalısınız Dünya nüfusunun %7'si hayatlarının bir noktasında uyurgezer olmasına rağmen henüz bunun nedeni tam olarak anlaşılabilmiş değildir. Peki evin içinde bir uyurgezer gördüğümüzde ne yapılması gerekir? Eski zamanlarda insanlar uyuduğunda ruhlarının bedenini terk ettiğine inanılırdı. Bu yüzden uyurgezer birini uyandırmak ruhu olmayan bir bedene müdahale etmek anlamına geliyordu. Uyuyan biri bir anda uyandırıldığında ruhunun bir daha geri dönememe olasılığı vardı. Bu durum yüzyıllar içinde biraz değişti ama hala uyurgezer birini uyandırmanın kalp krizine veya deliliğe yol açabileceğine inanılıyor.


İnsanlarda Bağlanmanın Sinirbilimi İdeolojiler, dinler, kişiler, eşyalar, takımlar, milletler... Diğer pek çok canlı türü ve esasen hemen her memeli gibi insanlar da yaşamları boyunca birtakım şeylere bağlanırlar. Hatta bunu en yoğun ve geniş perspektifte yapabilen canlı türü olduğumuzu söyleyebiliriz. Kişileri kimi zaman olumlu kimi zamansa olumsuz etkileyen bu bağlar bizi biz yapar ve bunların bireysel kimliklerimize bürünmemizde büyük rolleri vardır. Olumlu etkilerini gösterirken halimizden memnun olabiliriz fakat olumsuz yüzünü gördüğümüzde var olan bağın kopmasını çoğu zaman yeğleriz. Peki, kolay kolay vazgeçemediğimiz bu bağlar temelde neden vardır ve neye göre oluşurlar? İnsanlarda bağlanmayı incelerken evrimsel ve gelişimsel süreci göz ardı etmek söz konusu dahi olamaz. Bu yüzden şu ana dek yapılan çalışmalar da bu süreçleri gözden geçirmek ve biyokimyasal yolakları izlemek üzerine yoğunlaştırılmıştır. Bu çalışmalar doğrultusunda çok uzun süredir bağlanma eyleminde dopamin ve oksitosin adlı hormonların etkisinin olduğu bilinmekte olan bir gerçektir. Oksitosin ve Dopaminin Bağlanmadaki Rolü Oksitosin ve dopamin özellikle insanların birbiriyle olan bağlarında rol oynar. Buna bir örnek vermek gerekirse anne ve bebek arasındaki bağ ilk akla gelenlerden biridir. Oksitosin, beynimizin korku, öfke, saldırganlık, stres gibi durumlarını yöneten merkezi olan amigdalayı etkileyerek korku ve stresi bastırır. Sarılma, öpüşme gibi temas durumlarında oksitosinin kandaki seviyesi artmaktadır. Bebeği okşamak, ona sarılmak gibi davranışlar bebekte olumlu etki yaratır ve emzirmeyi kolaylaştırdığı gibi anne ve bebek arasındaki bağı da bir hayli güçlendirmektedir. Oksitosin tabii ki sadece bebeklerde veya annelerde salgılanmaz. Bu temassal durumlar yetişkinlerde de benzer etkileri yaratmakta ve kişiler arasında bağ kurulmasını ya da hali hazırda kurulu olan bağların güçlenmesini sağlar. Ancak anne ve bebek arasındaki bağ o kadar önemlidir ki; kişinin ilerleyen dönemlerdeki bağlanmaları, çocukların erken hassas dönemde anne ile kurduğu bağ esnasında ortaya çıkan temel sistemleri kullanır. Hatta bebeklerin ilk 12-18 aylık, büyüdüklerinde genellikle hatırlamadıkları dönemin dahi insan ilişkilerinde büyük etkisi olduğu düşünülmektedir. Bu iddia ortaya atılmadan önce dolap teorisi de denilen, çocuğun anneye bağlanma sebebini, annenin çocuğun besin ihtiyacını karşılıyor oluşu olarak gören psikoanalitik kuram kabul görüyordu. Ancak zamanla John Bowlby bu kuramın eksikliklerini fark ederek az önce bahsettiğimiz erken hassas dönemdeki bağlanmaların sonuçlarını da içeren bağlanma kuramını geliştirdi. Sigmund Freud psikoseksüel gelişim teorisi, Erik Erikson ise psikososyal gelişim kuramı ile bu olguyu desteklemiştir. Bağlanacağımız Kişiyi Gerçekten Biz mi Seçiyoruz? İnsanlar sosyal canlılar dolayısıyla insan beyni de sosyal bir organdır. Toplum içinde yaşayan biz insanlar için, bağlanmanın bir tür ihtiyaç olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Ancak insanlar ihtiyaçtan öte zorunda hissettikleri için de kişilere bağlanabilirler. Bu durumu bugün Stockholm Sendromu adıyla biliyoruz. Stockholm Sendromu adını 1973'te İsveç'te Jan-Erik Olsson isimli şahsın bir bankaya yaptığı silahlı saldırıdan almaktadır. Birçok müşteri ve görevli dışarı kaçarken, Olsson dört müşteriyi rehin almıştır. Polisin bankayı kuşatması tam altı gün sürer ve altıncı gün sonunda içeri giren polis soygunculara silahlarını attırarak teslim olmalarını söyler ancak o esnada rehineler soyguncular için kendilerini siper etmişlerdir. Hatta soyguncular tutuklandıktan sonra rehinelerden Elizabeth Smart'ın kaçma şansı olduğu halde kaçmadığı haberi gelmiştir ve mahkemede de rehinelerin soyguncular aleyhinde ifade vermekten kaçındığı görülmüştür. Bu olay sonrası Psikolog Nils Bejerot, Stockholm sendromuna adını vermiştir ve pek çok farklı olayda bu tanı konulmuştur. Sendrom rehinenin kendisini rehin alan kişiyle arasında oluşan duygusal sempati olarak tanımlanmıştır. Bir tür hayatta kalmak için bağlanmadır da diyebiliriz. Üstelik bu durum sadece insanlarda görülmez. Sürüngenlerde, diğer memelilerde ve özellikle şempanzelerde de gözlemlenmiştir. Dolayısıyla evrimsel bulgu niteliği de taşımaktadır. Peki, bu canlılar neden kendileri için zararlı olabilecek bireylere bağlanırlar? Bu konuda birden fazla görüş bulunmaktadır. Kendisi için tehdit olan bireye karşı olumlu duygular geliştirmek kişinin bir tür travmadan kaçış yolu olduğu düşüncesi bunlardan biridir. Bunun temelindeyse mağdur durumda olan kişinin kendileri için tehdit oluşturan bireyin bakış açısını benimsemenin yatıyor olduğu düşünülmektedir. Bu da içinde bulundukları durumu kurban açısından bir hayli meşru kılmaktadır. İnsan beyninin böyle travmatik olaylarda verdiği tepkiler sıra dışı olabilmektedir. Mağdur kişi için ne savaşma ne kaçma ihtimali kaldığından stresten ve travmadan beynin kendini koruma güdüsü olarak düşünülebilir. Bütün bunların dışında insanların canlılardan farklı şeylere de bağlanabildiklerini biliyoruz. Hem de elle tutup, gözle göremedikleri şeylere bile. Kimi zaman fikirlerini şekillendiren ideolojilere, kimi zaman metafiziksel ögeler içeren tanrılara, dinlere, spor takımlarına, siyasal partilere ve daha pek çok şeye. Bu bağlanmalar o kadar güçlü olabiliyor ki kimi insanlar hayatlarını bunlara yönelik şekillendiriyor. Peki, bu soyut kavramlara nasıl ve neden bu kadar anlam yükleyip, onlarla güçlü bağlanmalar oluşturabiliyoruz? Bağlanmanın Altında Yatan Etkenler Tahmin edeceğiniz üzere böyle içerisinde pek çok etken bulunduran bağlanma çeşitlerini tek bir sebeple ya da amaçla açıklayamıyoruz fakat genel bir ifadeyle şimdiye dek yapılan araştırmaların, bu bağlanmaların ve özellikle de ideolojik yönelimlerin insanların motivasyonları üzerinde çok büyük etkisi olduğunu gösterdiğini söyleyebiliriz. Psikologlar genelde ideolojilerin insanlar üzerindeki motivasyonel gücünü açıklarken, belirsizliğin ortadan kalkması durumunu işaret ederler. Yani ideolojiler belirsizlik altında çıkar ve bu belirsizliği yok etmek için ortaya atılan düşünceler bütünüdür. Belirsizliğin ortadan kalkmasının ise insanlar üzerine motivasyonel gücü vardır. 2011'de New York Üniversitesi'nden John T. Jost ve David M. Amodio'nun yaptığı bir çalışmaya göre politik ve dini ideolojiler aynı zamanda varoluşsal bir güvenlik, kesinlik ve dayanışma sağladığı için de motivasyoneldir. Ancak ideolojilerin motivasyonel kuvveti de yönelimi de birbirinden farklı olabilir. Örneğin az önce kesinlik ve güvenlikten söz ettik. Bu iki kavram muhafazakarlık yani sağa yönelimle pozitif olarak ilişkilendirilirken, liberalizmle -ülkeler arasında değişiklik gösterse de yapılan çalışmada sola yönelim başlığı altında konumlanan ideoloji- negatif olarak ilişkilendirilmektedir. Bütün bunların yanında bu iki yönelimin beynin bazı bölgelerinde hacimsel farklılık yarattığı da gözlemlenmiştir. Bu bölgelerden biri ön singulat korteks, diğeri ise amigdaladır. Bağlanmada Etkili Beyin Bölgeleri Ön singulat korteks, serebral korteksin orta bölümünde korpus kallozumun hemen üstünde bulunan duygusal davranışları düzenleyen, çatışma izlemekle ilişkilendirilen kortekstir. Amigdala ise beynin iki tarafındaki temporal lobların ortasındaki korteksin altında bulunan ve korku, heyecan ve buna bağlı olarak saldırganlıkla da ilişkilendirilen, tehditlere karşı fizyolojik ve davranışsal tepkilerin merkezidir. Bu araştırmada daha büyük sağ amigdala hacmi daha fazla konservatizm yani muhafazakarlıkla, daha büyük ön singulat korteks hacmi ise daha fazla liberalizmle bağdaştırıldı. Dolayısıyla bu nöroanatomik kanıt politik ideolojilerin belirsizlik ve tehdide yönelik temel nörobilişsel yönelimlere bağlı olduğu kanısını desteklemektedir. İnsanlara motivasyon ve dayanışma hissiyatı sağlayan tek şey ideolojiler değildir. Herhangi bir dine mensup olmak ya da bir yaratıcı varlığına inanmak da insanlar üzerinde benzer etkileri oluşturmaktadır. Yapılan araştırmalar özellikle dini ritüellerin insanlara keyif verdiğini ve insanlar arasında yakınlık kurulduğunda salgılanan dopamin, serotonin ve oksitosin kimyasallarının seviyesinin arttığını gösteriyor. Bu tarz mistik deneyimlerin, duyu nöronlarından gelen çeşitli sinyallerin yorumlanmasından sorumlu olan parietal loblarla, özellikle de sağ perietal lobla ilişkili olduğu düşünülmektedir. Ayrıca fazla dindar insanlarda, beynin dini değerlerle özdeşleştirilmiş bölgesi olan prefrontal korteksin etkinliğinin daha fazla olduğu görülmüştür. Bu bölgenin dini değerlerle özdeşleşme sebebinin ise insanların zihin okuma güdülerinden temel aldığını ve bu güdünün fazla kullanımı sonucu metafiziksel bir yaratıcının dahi duygu, düşünce ve cezalandırma isteğini tahmin ederek ortaya çıkarabildikleri gibi görüşler mevcuttur. Aynı zamanda temporal lobların, paranormal olaylar yaşayan insanlarda etkinlinliğinin artışı sonucu dini ögeler bu loblarla da ilişkilendirilmektedir. Fanatiklik! Hepimizin bildiği gibi tüm bunların dışında bizzat spor yapmasa da spor dallarının ya da takımlarının fanatikleri mevcuttur. Bunu da bir tür bağlanma olarak ele alabiliriz. Çünkü fanatikliğin sinirbiliminde de diğer bağlanmalarla benzer etkiler görülmektedir. Sporcularda da, taraftarlarda da oyun esnasında adrenalin dışında dopamin ve oksitosin salgılanması bu benzerliklerden biridir. Ancak bu kimyasallar dışında galibiyet esnasında taraftarlarda, sadece erkeklikle değil benlik saygısı ile de ilişkili olan testosteronun da salgılandığı ve beynin ödül bazlı karar mekanizmasını yöneten ventral striatumda aktivitenin arttığı gözlemlenmiştir. Ayrıca bütün bunların yanında spor fanatikliğinde empatinin de büyük etkisi vardır. Çalışmalar bu durumdan, maruz kaldığı hareketlere karşı onları taklit etme yeteneğine sahip olan ayna nöronların sorumlu olduğunu göstermektedir. Oyun alanındaki sporcularla ve diğer taraftarlarla aynı hisleri vekaleten yaşamamız tam da bu nöronlar sayesinde olmaktadır.


İnsanlık Bir Hayli Yol Alıyor, Ama Nasıl Bir Yol? 1859 yılında Charles Darwin Evrim Teorisi'ni ortaya attı. Bu teori, türlerin değişimi, yeni tür oluşumu, evrime etki eden faktörleri açıklar. Ne var ki ben bu yazıda Darwin'in ortaya attığı bilimsel bir teoriden değil, insanlığın sürüklendiği tehlikeler ve bu zaman içinde geçirdikleri evrimden bahsedeceğim. Şöyle bir düşünün. Geçmişi, günümüzü, geleceği... Bir de bu zaman dilimlerinde insanların halini... Nasıl ki asıl evrimde hayvandan gelerek insan olduğumuzdan bahsediliyor, şu an içinde bulunduğumuz toplum git gide insandan hayvana dönüşüyor. Çok eskiden insanlar barış içinde, huzurlu, mutlu, birbirleriyle iletişim halinde yaşamlarını sürdürürlermiş. Hırsızlık, cinayet, vb. olaylar pek fazla olmazmış. Çünkü eskiden bırakın hırsızlık yapmayı, fakir fukara aç kalmasın, karnını doyursun, evini geçindirsin diye sadaka taşları koyarlarmış bazı yerlere. Durumu iyi olanlar gelip geçerken oraya para atarmış. İhtiyaç sahipleri ise oradaki paranın içinden yalnızca ihtiyacı kadarını alır, gidermiş. Parayı almak ve parayı koymak için kişiler ellerini taşın içine soktukları için kimin para aldığı ve kimin para koyduğu bilinmez, para alanlar da bu sayede çekinmeden alabilirmiş. Peki ya şimdi? İnsanlar sürekli savaş halinde, ülkeler birbirlerine düşman, toplumu bir kenara aldığınızda, aynı evin içindeki bireyler bile birbirleriyle konuşmuyor, sohbet etmiyor, gelişen teknolojinin esiri oluyor. Birinin bir sıkıntısı olduğunda kendi kendine halletmeye çalışıyor. Çünkü paylaşacak, yardım isteyecek kimsesi olmuyor. Belki yardım istese bile karşısındaki kişi ona yardım etmiyor. Çünkü insanlar eskisi gibi değil... İnsanlık eskisi gibi değil... Bir zamanlar yardımsever, cömert, cesur, güvenilir, adaletli, merhametli,... olan insanlarda şimdi bu huylardan eser yok. Aksine insanlar bencil, korkak, kin tutan, haksız kazanç elde eden, yalancı... bir hal aldılar. Az önce sadaka taşı örneğini vermiştik. Peki şimdi bu kötü özelliklere bakarak toplumumuzun geçirdiği evrimi, değişen zihniyetlerini, dışı insan kalırken içlerinin nasıl insan dışı varlıklara dönüştüğünü düşünün. Düşünün ki siz de bana hak verebilesiniz.


İnsülin Nasıl Keşfedildi? Bir Hormonun Akıl Almaz Hikayesi! Diyabet hastası olan çoğu kişinin kullandığı insülin sıradan bir hormonmuş gibi geliyor ama bilim tarihinde yolculuk yaptığımızda inanılmaz hikayelerle karşılaşıyoruz. Tip 1 diyabetli bireylerde, diyetini kontrol altına alamamış tip 2 diyabet hastalarında kullanılan insülini çoğumuz gördük, duyduk, bir şekilde tanıyoruz. Peki bu mucizevi hormonun tarihçesini ne kadar biliyoruz? Tip 1 diyabetli milyonlarca insan, pankreatik beta hücreleri insülin üretemediğinden bu eksikliği karşılamak üzere kendilerine her gün saf insülin enjekte ederler. İnsülin enjeksiyonu diyabetin tedavisi değildir, fakat insanların genç yaşta ölmeden uzun ve üretken bir yaşam sürmelerini sağlar. Tesadüfi bir gözlemle başlayan insülinin keşfi, pek çok hormon keşfedilirken olduğu gibi dikkatli ve şanslı bir deneysel sürecin birleşmesiyle gerçekleşmiştir. Deneyler Lipaz Enzimiyle Başladı Her şey 1889 yılında Strasbourg Tıp Fakültesi'nde genç bir asistan olan Oskar Minkowski ve Strasbourg'taki Hoppe-Seyler Enstitüsü'nden Josef von Mering'in araştırmalarıyla başladı. İkili lipaz enzimlerini içerdiği bilinen pankreasın köpeklerdeki yağ sindirimi için önemli olup olmadığı konusunda birbirleriyle karşıt görüşlere sahiplerdi. Bunu açıklığa kavuşturmak için bir köpeğin pankreasını cerrahi olarak çıkardılar. Yağ sindirimiyle ilgili deneysel çalışmalar yapılmadan önce Minkowski bu köpeğin normalden çok daha fazla idrar ürettiğine dikkat çekti . Köpeğin idrarı, aynı zamanda normalden çok daha yüksek glikoz düzeyine sahipti . Bu gözlemler, bazı pankreatik ürünlerin yokluğunun diyabete yol açtığını düşündürdü. Minkowski, pankreasın çıkarılmasıyla oluşan etkilerin tekrar kazanılması için köpeğin pankreas özütünü hazırlamaya çalıştı . Antidiyabetik Faktörün İzolasyonu Çok Önemliydi Günümüzde, insülinin bir protein olduğunu ve pankreasın, sindirime yardımcı olmak için doğrudan ince bağırsağa salgıladığı proteazlarca çok zengin olduğunu biliyoruz. Bu proteazlar, olasılıkla Minkowski'nin hazırladığı pankreas özütlerindeki insülini parçalamıştı. Dikkate alınabilecek gözlemlerin olmasına karşın, 1921 yazında antidiyabetik faktörün izolasyonu ve karakterizasyonuna kadar belirgin bir gelişme olmadı. Toronto Üniversitesinde J.J.R. MacLeod'un laboratuvarında çalışan genç bir bilim adamı Frederick G. Banting ve bir öğrenci asistanı olan Charles Best, problemi çözdüler. Seri çalışmalardan sonra antidiyabetik faktör kaynağı olarak pankreasta bir grup özelleşmiş hücre olduğunu belirttiler, bu faktör insülin olarak adlandırıldı. Proteolizi engellemek için alınan önlemlerle Banting ve Best 1921 yılının Aralık ayında köpeklerdeki deneysel diyabet belirtilerini tedavi eden saflaştırılmış pankreas özütünü hazırlamayı başardılar. 25 Ocak 1922'de hazırladıkları insülin preparasyonu Leonard Thompson adındaki 14 yaşındaki ağır diyabet hastası bir erkek çocuğa enjekte edildi. Thompson'un idrarındaki keton cisimleri ve glikoz düzeyleri belirgin şekilde düştü; özüt çocuğun hayatım kurtardı. 1923 yılında Banting ve MacLeod, insülinin izolasyonunu başardıkları için Nobel ödülünü kazandılar. Hemen sonra Banting ödülünü Best ile, MacLeod ise Collip ile paylaştığım açıkladı. İnsülin Keşfi Tamam, Peki Sonra?...


İnternet Beynimizin Yapısını Değiştiriyor Olabilir Bir saat içerisinde kaç defa elimizin otomatik olarak telefonumuza gittiğine dikkat ettiniz mi? Bir araştırmaya göre herhangi bir çağrı-mesaj olmasa da sadece şöyle bir bakıp çıkmak için Amerikalılar yaklaşık 10 dakikada bir telefonlarını ellerine alıyorlar. Bu da günde 80 defaya tekabül eder. Bizim için de durum bundan çok farklı değil gibi görünüyor, doğrusu belki çoğumuz için bu ara daha az. Aslında telefonlarımızı bu kadar sık kontrol etmemizin en önemli sebeplerinden birisi internet. İnternet yokken telefonu sadece çağrı ve mesajlar için kullanıyorduk ama şimdi internet ile envai çeşit ihtiyacımızı birkaç tık ile karşıladığımız ve sürekli çevrimiçi olarak bilgi alma ödülü-dürtüsünün etkisinde olduğumuz için sürekli telefonumuzla meşgulüz ve hatta telefonumuzdan ayrı kaldığımızda stres hissediyoruz. Doğrusu, hayatımızı bu kadar kolaylaştırmasıyla internet, böyle sıkı fıkı bir ilişki için yeterli cazibeye sahip denilebilir. Bununla birlikte, ilerleyen teknolojiyle karşımıza çıkan her türlü yeniliğe karşı en itidalli yolun yeniliği hayatımıza kendi kurallarımız ile dahil etmek olduğunu biliyoruz. Bu da yeniliğin etkilerinin ne olduğunu iyice anladıktan sonra mümkün olabilir. Bunun için araştırmacılar, ilgimiz bu kadar üzerinde toplayabilen internetin bizi nasıl etkilediğini araştırıyorlar. Aynı Anda Çoklu İş Yapmak Ve Dikkate Etkisi 2019'da içerisinde Oxford, Harvard, King's College gibi üniversitelerden araştırmacıların bulunduğu uluslararası bir araştırma ekibinin yayınladığı çalışmaya göre, internet kullanımı beynin dikkat kapasitesi, hafıza ve sosyal ilişkileri etkileyen özel bazı alanlarında hem kısa hem de uzun süreli değişikliklere sebep oluyor ki bu, beynin yapısında da bazı değişiklikler olabilir demek. Dikkat çekmeyen bildirimin, yüzlercesi arasında boğulmaya mahkum olduğu internet sisteminde tasarım sürekli dikkati kapmaya yönelik ve internette dikkatimizin köprü linklerle, bildirimlerle, reklamlarla sürekli olarak farklı farklı yerlere çekilmesi bizi aynı anda -ama yüzeysel olarak- çoklu görev yapmaya teşvik ediyor. Bunun en azından bizi aynı anda birkaç farklı iş yapabilme konusunda geliştirdiğini düşünenler olabilir ama işin aslı öyle değil. Yine bu çalışmada bahsedilen bir deneyde, sık ve yoğun şekilde internette aynı anda birden fazla görev yapan ve yapmayan katılımcılar, görev değiştirme içeren bilişsel testlerde kıyaslanmışlar ve internette yoğun-sık aynı anda çoklu iş yapan katılımcıların testlerde diğerlerinden daha düşük puanlar aldıkları görülmüş. Daha yakından bakıldığında, düşük puan alan bu grubun, çevreden gelen ilgisiz uyaranlarla daha kolay bölünebildikleri fark edilmiş. Yani, internette sürekli aynı anda birden fazla şeyle ilgilenmek, gerçek hayatta da bir görevden diğerine atlamakta yardımcı olmuyor, tam tersine bu becerimizi köreltiyor. Beynin Yapısını Nasıl Değiştiriyor Olabilir? İnternetin beyinde nasıl yapısal değişiklikler yapmış olabileceğini beyin görüntüleme çalışmalarından gözlemleyebiliyoruz. İşlevsel olarak, yukarıda bahsedilen deneyde internette sık ve yoğun şekilde aynı anda çoklu görev yapan katılımcıların, bilişsel testleri yaparken beyinlerinde normalde dikkat çelicilere tepki veren sağ ön lobun, diğer katılımcılara kıyasen daha çok çalıştığı görülmüş; yani dikkat çeldiricilerle mücadele edebilmek için daha fazla çaba harcamaları gerekmiş. Yapısal olarak da, ön beynin dikkat çeldiricilere rağmen hedefe odaklanmayı sağlayan alanlarındaki gri maddenin azaldığı görülmüş. Tabi, her ne kadar bu çalışmada sonuçlara yaş, cinsiyet, interneti kullanma sıklığı gibi durumların etkisi kontrol altına alınmışsa da, bu verilerin yaşam tarzı gibi başka sebeplerden de kaynaklanıp kaynaklanmadığını bilebilmek için başka araştırmalar da yapılması gerekiyor.


İş Başvurularında İşinize Yarayacak Psikolojik Taktikler Şirketin iş ilanlarına bakıyorsunuz ve tüm istenen özelliklere sahip olduğunuzu görüyorsunuz. Başvurdunuz ve mülakata çağrıldınız. İstedikleri her şey sizde var, bu iş için biçilmiş kaftansınız ama neden sizden sonra gelen o kırmızı kravatlı adamı ve uzun boylu kadını işe aldılar? Belki sizin CV'niz daha iyiydi ama onların karizması sizden daha yüksekti. Neredeyse hepimiz hayatımızın bir döneminde iş aramış ve anlamsızca reddedilmişizdir. İş mülakatlarında bazı taktikler var ama araştırmalar görüşmenin ilk iki saniyesinde her şeyin olup bittiğini gösteriyor. Sonraki süreç o iki saniyede alınan kararı pekiştirmek için olan süredir. İş görüşmelerinde kapıdan içeriye girer girmez görüşmecileri etkileyebilecek bazı psikolojik ipuçlarını yazacağız. İngilizce'de buna it faktörü deniyor Görüşme odasına girip insan kaynakları yetkilisiyle ilk görüştüğünüzde ilk göze çarpan şey sizin dış görünüşünüzdür ve tavrınızdır. Karizma ilk izlenimin elde edilmesinde en önemli etkenlerden biridir. Ancak burada önemli bir handikap var; karizmayı bir insana nasıl öğretebilirsiniz? İnsanlar ona sahiptir veya değildir. Ancak karizmanın bazı kısımları başkalarından görerek öğrenilebilir. Öncelikle neye ihtiyacınız olduğunu tam anlamıyla açık sözlülükle tespit edelim. İçine kapanık biri misiniz? Konuşurken çok mu heyecanlanıyorsunuz? Bunların hepsinin çözümü var. Doğru yöntemlerle her insanın karizması artırılabilir. Kendine güven Senden istenen işi yapabileceğini düşünüyorsan, arkana yaslan ve işe hakim olduğunu onlara gösterin. Gelecek soruları tahmin etmeye çalışmayın. Sadece size sorulan soruları iyi dinleyin ve görüşmeciyle devamlı bir göz teması kurun. Her şeyi bilmek zorunda değilsiniz. Size ne soruluyorsa samimiyetle yanıt verin ve bilmediğiniz yerde bilmiyorum deyin. Google'ın mülakatlarında meşhur bir soru vardır: Başınızın ağırlığını nasıl ölçersiniz? Herkes bu soruya doğru yanıtı vermek için var gücüyle çalışır ama sorunun doğru bir yanıtı yoktur. Sorudaki baş ile ne kastedilmek istendiği belli değildir; kafa, çeneden itibaren mi başlıyor yoksa boyun da dahil mi? Burada önemli olan kişinin görüşmeciden daha fazla bilgi talep etmesidir; baş ile kastettiğiniz tam olarak nedir? sorusunu soranlar mülakattan geçerler. Tutkulu olun Ne iş olsa yaparım, yeter ki para kazanayım düşüncesini bir kenara atın. Örneğin bir yazılım şirketine web geliştiricisi olarak başvuruyorsunuz. Yaptığınız işe dört elle sarılacağınızı onlara hissettirin ve bunu gerçekten istediğinizi belirtin. Mülakatın bize kendinden bahset kısmı ne kadar tutkulu ve çalışkan biri olduğunuzu göstermek için harika bir yerdir. Coşkunuzu ve enerjinizi hiç kaybetmeyin İşinize tutku ile bağlı olduğunuzu göstermenin birçok yolu vardır. Coşkulu olmak ise bunu gerçek hayata yansıtmaktır. Üniversite bitirme tezinizden bahsederken ne kadar emek verdiğinizi anlatın, neleri başardığınızdan bahsederken enerjinizi karşı tarafa aksettirin. Şirket ile ilgili sorularda samimi bir şekilde ne yapabileceğini tarif edin, uygun gördüğünüz yerlerde öneriler sunun. Hakimiyet kurun Sizi işe almayı düşünen kişiler elbette becerileriniz konusunda ne kadar hakim olduğunuzu görmek isteyecektir. Hakimiyeti ele almak için kaygılarınızı bir tarafa atmak zorundasınız. Biraz stresli olmanız doğaldır ancak bu sesinizin titremesine neden oluyorsa bir sorun var gibi görünür. Görüşmeciler sizin günlük hayatta da nasıl davrandığınızı merak ederler. Kendine güveni olmayan ve işini hakkıyla yapamayacak biri eksi puan alacaktır. Bunun en iyi yolu özgeçmişinizi mümkün olduğunca doldurmak ve rahatlama çalışmaları yapmaktır. Beden dilinizden yararlanın İş görüşmelerinde ellerinizi göğsünüzde birleştirerek oturmayın. Bu savunma pozisyonudur. Evrimsel süreçte canlıların neredeyse her zaman en zayıf yanları karınları olmuştur. Bu yüzden karın bölgesinin kapatılması savunma pozisyonu olarak değerlendirilir. Ellerinizi ve yüz mimiklerinizi kullanarak size verilecek görevleri başarıyla yapabilecek donanıma sahip olabileceğinizi anlatın. Bununla ilgili internette birçok örnek bulabilirsiniz. Örneğin avuç içinin gösterilmesi dürüstlük işaretidir. Futbolcular hakeme itiraz ederken hep ellerini havaya kaldırırlar. Kapıdan içeri girdiğiniz ilk saniyede görüşmeciler sizin duruşunuza bakarlar. Potansiyel bir çalışanın duruşu onun biyokimyası ve psikolojisi hakkında bazı ipuçları verir. Omuzların gergin olduğu dik bir duruş her zaman karşı tarafa olumlu bir mesaj verir. Uzmanlar beden dilinin iş görüşmelerinde çok önemli olduğunun ve mutlaka kullanılması gerektiğinin altını çiziyor. Unutmayın; zihnimiz bedenimizi, bedenimiz zihnimizi şekillendiriyor. İş görüşmelerinin en büyük katili endişelerimizdir. İlk yapmanız gereken kaygılarınızın önüne nasıl geçebileceğinizi bulmaktır. Aslında bunun en iyi yolu o işi çok iyi bilmekten geçiyor. Satış departmanında işe başvuruyorsanız sizden ne yüksek bir ciro bekleyeceklerdir. Eğer bu konuda deneyiminiz varsa bu işi gerçekten iyi yapabileceğinizi düşünüyorsanız endişe seviyeniz de kendiliğinden düşer.


İş Görüşmelerindeki İlk 2 Saniye Çok Önemlidir Özellikle iş arayan ve iş mülakatına hazırlanacak olanlar iyi okusun. Psikoloji biliminin incilerinden bir konu. Mülakatlarda adayların neye göre seçildiği hep tartışma konusu olmuştur. Şirketler pek çok kriter belirler ve doğru kişileri buna göre seçtiklerini söylerler ya da öyle zannederler. Bir iş görüşmesinde adayı işe alıp almayacağınıza karar vermek için ne kadar süreye ihtiyacınız vardır? 2 saat, 2 dakika, 2 saniye? Harvard Üniversitesi'nden iki psikolog, Nalini Ambady ve Robert Rosenthal bu alanda müthiş yıkıcı etkileri olan bir deney yaptılar. Ambady'nin asıl amacı, öğretmenlerin nasıl daha etkili olduğunu araştırmaktı. Vücut dili ve diğer sözlü olmayan iletişim yöntemlerinin çok önemli olduğunu düşünüyordu. Bu düşüncesini sınamak için Harvard'da ders veren bir grup öğretim görevlisinin ders anlatırken çekilmiş video kasetlerini kullandı. Bu video kasetlerden alınmış, yalnız görüntülerden oluşan ve ses içermeyen kısa bölümleri bir grup insana izleterek, onlardan öğretim görevlilerini etkileyicilik açısından değerlendirmelerini isteyecekti. Ambady öğretmenlerin kayıtlarından birer dakikalık bölümler kullanmak istiyordu ama video kasetler buna uygun çekilmemişti. Tüm video kasetler yeniden düzenlenerek 10 saniyelik videolar oluşturuldu. Çalışmasını bu 10 saniyelik bölümlerle yaptı. Değerlendirmeciler sadece bu 10 saniyelik video kayıtlarına bakarak, öğretim görevlilerine 15 farklı kritere göre not verdiler. Eğer birisi hakkında 10 saniyelik video kayıtlarına bakarak bir karar vermeniz gerekirse karar verirsiniz; ama şu bir gerçek ki bu kararların muhtemelen sağlıklı olmasını beklemezsiniz. Ambady aynı öğretim görevlileri için deneyi 5 saniyelik videolarla tekrarladı. Başka bir grup değerlendirmeci bu kayıtlara bakarak öğretim görevlilerine not verdiler. Bu ikinci grubun değerlendirmesi, 10 saniyelik kayıtlara göre değerlendirme yapanlarla istatiksel bir hata payı dışında aynıydı. Değerlendirmecinin öğretmeni 10 saniye veya 5 saniye görmesi arasında bir fark yoktu. Daha sonra Ambady bir başka değerlendirme grubuna, bu kez 2 saniyelik kayıtlar izletti. Sonuçlar yine öncekilerle aynıydı. Asıl şaşırtıcı olan şey şu oldu: Ambady video kayıtlarına göre yapılan değerlendirmeleri, söz konusu öğretim görevlilerinden bir dönem boyunca ders alan öğrencilerin değerlendirmeleriyle karşılaştırdı. Öğrenciler öğretim görevlilerini, uzunluğu ne olursa olsun sessiz bir video kaydına bakarak değerlendiren insanlardan çok daha iyi tanıyorlardı. Ama öğrencilerin yaptıkları değerlendirmeler, kasetleri izleyenlerin yaptığı değerlendirmelerle büyük ölçüde örtüşüyordu. Bir öğretim görevlisi hakkında, kendisini hiç tanımayan insanların 2 saniyelik sessiz bir video kaydına bakarak yaptığı değerlendirme, bir dönem boyunca o öğretim görevlisinin dersine giren öğrencilerin değerlendirmesiyle neredeyse aynıydı! Öyle görünüyor ki, insanlar bir başkasıyla karşılaştıkları ilk 2 saniye içinde o insanla ilgili, hiç de o kişinin söylediklerine dayanmayan bir yargıya varıyorlar. O iki saniyeden sonra olan herhangi bir şey, varılan yargıyı nadiren değiştiriyor. Rosenthal'in bir öğrencisi de benzer bir deney yaptı. İş başvurusunda bulunan adaylarla görüşecek iki görüşmeciyi, genel kabul görmüş görüşme teknikleri konusunda altı hafta boyunca eğitime tabi tuttular. Daha sonra bu iki görüşmeci, değişik geçmişlerden gelen 98 gönüllüyle iş görüşmeleri yaptılar. Her iş görüşmesi 15 20 dakika sürdü ve video kasede alındı. Görüşmelerden sonra bu eğitimli görüşmeciler gönüllüleri değerlendirdiler. Başka bir öğrenci, Tricia Prickett ise daha sonra bu kayıtları 15 saniyelik bölümler haline getirdi. Bu bölümlerde aday odaya giriyor, görüşmeci ile el sıkışıyor ve oturuyordu. Görüntüde bundan başka bir şey yoktu. Tahmin ettiğiniz gibi, başka bir grubun, bu adaylar için yalnızca el sıkışma görüntülerine bakarak yaptıkları değerlendirmeler, görüşmenin tamamına dayanarak değerlendirme yapan iki eğitimli görüşmecininkilerle büyük oranda örtüşüyordu.


Işığın Beyin İçin Önemi ve İşlevi Binlerce yıldır gezegenimizde canlılığın devam etmesinde çok önemli rol oynayan ışık hayatımızı çeşitli şekillerde etkilemektedir. Başta fotosentez olmak üzere ışık en basit bitkilerde karbonhidrat oluşumunu tetiklerken insan fizyolojisi üzerinde biyolojik saati düzenleme, uyku uyanıklık süreçlerini ayarlama ve D vitamini üretme gibi birçok hayati işlevde görev alır. Son yıllarda yapılan araştırmalar ışığa hassas göz hücrelerinin sadece görme süreçlerinde aynı zamanda duygu ve öğrenme süreçlerinde de görev aldığını ve beynin bu merkezlerine doğrudan sinyal gönderdiğini gösteriyor. Yüzyıllardan beri ışığın odaklanma, rahatlama ve meditasyon için kullanıldığını biliyorduk ancak nörofizyolojik bulguların izinde ışık artık klinik bir tedavi yöntemi olmaya aday gözüküyor. Aslında güneş ışığı belirli bir süreden sonra vücudumuzdaki belirli kimyasal maddeleri uyararak uyuşturucu etkisine benzer bir aşırı rahatlamaya sebep olabiliyor. Işığın göze girmesiyle gözde bulunan hücrelerin ürettiği opsin adlı proteinler ışığı emerler ve fotonların emilen enerjisi hücrede bir elektrik akımına neden olur. Oluşan bu elektrik akımları nöronlar vasıtasıyla beyne aktarılır ve melatonin üretimi gibi çeşitli metabolik faaliyetin düzenlenmesini etkiler. Işığın Ruh Hali ve Davranışlar Üzerinde Etkisi Vardır İnsan vücudunda gözde bulunan ancak görme sistemiyle hiç alakası bulunmayan hücre grupları da mevcuttur. Bu hücrelere genel olarak ışığa duyarlı retinal gangliyon hücreleri denmektedir. Görme sistemi yerine davranışlar üzerinde etki eden bu hücrelerin en az 5 farklı alt grubu bulunmakla beraber bilişsel işlevler, ruh hali ve davranışta çok önemli görevlere sahiptir. Çok karmaşık nöral ağlara sahip olan bu hücre gruplarının tam işlev mekanizması henüz keşfedilememiştir. Işığa duyarlı retinal gangliyon hücrelerinin M1 grubu suprakiazmatik nükleusa sinyal göndererek vücudun biyolojik saatini düzenlemede görev alır. Diğer alt gruplar ise sirkadyen ritimleri, uyku, tetikte olma, ruh hali gibi çok geniş bir yelpazede beynin çeşitli bölgelerine sinyal göndermektedir. Işığın Miktarı Değişirse Uyku Kalitesi Bozulabilir Gün içinde alınan ışık miktarı değişirse bu durum uyku düzenini ve kalitesini etkileyebilir. Özellikle gündüzlerin kısa olduğu kış günlerinde gece vardiyasında çalışanlar bu durumda ciddi sağlık sorunlarıyla karşılaşabilirler. Depresyon ve algıda bozukluk gibi rahatsızlıklar oluşabilir. Işığın gün içindeki etkilerini kısaca özetlersek, günün ilk ışıklarıyla beraber vücutta melatonin üretimi durmaya başlar. Kan basıncı artar, bağırsak hareketleri hızlanır, vücut artık uykudan çıkmaya hazırlanır. Işığın en fazla emildiği öğle saatlerinde dolaşım sistemi en yüksek verimliliğine ulaşır, bu saatlerde kas gücü olarak da vücut performansının zirvesindedir. Akşam saatlerinde bağırsak hareketleri yavaşlamaya başlar ve beraberinde orantılı olarak melatonin üretimi hızlanır. Işığın en az olduğu saatler olan gece süresince bağırsak hareketleri daha fazla baskılanır ve yavaşlatılır. Bu saatlerde melatonin seviyesinin iyice artmasıyla uyku süreci başlar.


Işık Beynimizi Nasıl Etkiliyor? Işığın beynimiz üzerinde güçlü etkileri olduğu ve bizim sağlığımız için çok önemli olduğu uzun bir süredir biliniyordu. Işığın sadece görme ile ilgili değil, bunun dışında çok sayıda daha işlevi var. Örneğin, 24 saatlik gece gündüz döngüsü olan sirkadyen ritminin düzenlenmesinde Işık kilit rol oynuyor. Ayrıca uyanık kalmamız için güçlü bir uyaran olan ışık uykunun olumsuz etkisiyle başa çıkmamıza yardım eder. Işığın bize sağladığı bu olumlu etkilerin altında yatan sebep henüz bilinmiyor, ancak son 10 yılda bilim insanları gözde bulunan ışığa duyarlı melanopsin adlı yeni bir hücre çeşidi belirlemeyi başardı. Bu fotoreseptör hücreler ışık bilgisini beyindeki ilgili görsel olmayan bölgelere aktarmada çok önemli bir görev üstlenirler. Işık, Biyolojik Saati Düzenlemede Kritik Rol Alıyor Hayvanlar üstünde yapılan araştırmalara göre, bu fotoreseptörlerin yokluğunda beynin görsel olmayan işlevleri bozuluyor ve biyolojik saatin düzenlenmesi aksıyor. Melanopsin fotopigmetleri gözdeki diğer hücrelerden çok farklıdır ve en fazla mavi ışığa karşı hassasiyet gösterir. Melanopsinlerin insandaki görevlerini tam olarak tespit etmek şu an mümkün değil ama Belçika'da Liege Üniversitesi ve Fransa'da ki INSERM Kök Hücre ve Beyin Araştırma Enstitüsü melanopsinin insanlarda bilişsel işlevlerdeki görevleri hakkında bazı ipuçları yakalamayı başardı. Fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme tekniğiyle yapılan incelemelerle araştırmacılar devam eden bir bilişsel görevi gerçekleştirmek için gereken ışığın kişinin daha önceden maruz kaldığı Işık rengine bağlı olduğunu buldular. Fotik Hafıza Araştırmada 16 genç ve sağlıklı katılımcıya bir test ışığına maruz bırakılarak işitsel bir görev verilmiştir. Turuncu ışığa 1 saat daha erken maruz bırakılan katılımcılar test ışığından daha fazla etkilenmişlerdir. Melanopsin hücrelerinin test ışığından önce 1 saat turuncu ışığa maruz kalmaları test ışığının etkisini arttırmıştır. Aynı işlem turuncu Işık yerine mavi Işık ile yapıldığında tersi bir sonuç alınmıştır. Önceki ışığın sonraki ışığa etkisi fotik hafıza olarak adlandırılır ve melanopsin hücrelerine özgü bir özelliktir. Melanopsin hücrelerinin bulunduğu başka bir canlı türü omurgasız hayvanlardır. Melanopsinin bu özelliğiyle insanlarda omurgasız canlılara benzer ışığa duyarlı mekanizmalar bulunabilir. Belki bu insan kronobiyolojisinin neden ışığa bağlı olarak evrimleştiğini de açıklayabilir. Işık Bilişsel İşlevleri Etkiliyor


İşitme Engeli Optogenetik İmplantlarla Tedavi Edilebilir Maalesef dünya üzerinde yaklaşık olarak 600 milyon kişi İşitme kaybı yaşıyor. Ülkemizde ise her 1000 yenidoğan bebekten 3 tanesi işitme engelli olarak dünyaya geliyor. Burada önemli olan tüm bebeklerin yeni doğan işitme taramasından geçirilmesidir. Eğer bu taramadan kalırsa bebek işitme engelli olarak kabul ediliyor. Raporlara göre ülkemizde İşitme engeli, bebek doğduktan 2-3 aylık bir süreçte kesin olarak belirleniyor. Reçeteyle alınan işitme cihazı bebekle tanıştırılıyor. Ardından beyindeki sinirsel ağların oluşması tetikleniyor ve işitsel bölgenin aktif kalması amaçlanıyor. Bebek 1 yaşına geldiğinde eğer hiç duyamıyorsa koklear implant yani halk deyimiyle biyonik kulaklar takılıyor. Böylece ses geldiği zaman bir işlemciye iletiliyor, o işlemcide kodlanıyor ve doğrudan ilgili nörona aktarılıyor. Bu kodlar belli bir eğitim sürecinden sonra beyin tarafından anlamlandırılmakta ve konuşmayı öğrenme becerisi gelişmektedir. Gerçek Kulak Gibi Olmasa da İşitme Sağlanabilir Her şey böyle güzel görünürken tabii ki biyonik kulaklar hiçbir zaman gerçek kulağın yerini tutmuyor. Elektrikli biyonik kulaklar, en başarılı protezlerdir ve dünya çapında 300.000'den fazla kişi tarafından kullanılıyor. Biyonik kulaklar çoğu hastada konuşmayı ve anlamayı sağlar. Ancak gürültülü ortamlarda konuşma sınırlıdır ve hastalar müzik ritimlerini ayırt edemediklerinden müzik dinlemekten kaçınırlar. Bunun nedeni, uyarılma elektrotlarından geniş akım yayılımının bir sonucu olarak düşük frekans çözünürlüğünden kaynaklandığı düşünülmektedir. Buna göre, bağımsız olarak kullanılabilir uyarım kanallarının sayısı bir düzineden fazlasına elverişli değildir. Işık elverişli bir şekilde odaklanabilir olduğu için ve artan sayıda bağımsız uyarılma kanallarıyla birlikte biyonik kulaklar için iyi bir yaklaşım sağlayabilir. Şimdi optik biyonik kulakların geliştirilmesinin bir aracı olarak optogenetik uyarılmaya bir göz atalım. İleri Okuma: Optogenetik Nedir, Nasıl Çalışır? Koklea Işık İle Uyarılıyor Yukarıda anlatıldığı gibi bir sesin kulağa elektrotlarla gelmesi bir dezavantaj olarak karışımıza çıkıyor. Bunu en güzel 1979'da yayınlanan Scientific American dergisinde Nobel ödüllü Francis Crick şu şekilde anlatıyor: Sinirbilimin karşısındaki en önemli zorluk, beyindeki bir tür hücreyi kontrol etmenin, diğerlerini etkilemeden yapılamadığıdır. Elektrotlar, bu meydan okumayı karşılayamaz çünkü elektrotlar çok hassas olmayan bir araçtır; farklı hücre tipleri arasında ayrım yapmaksızın tüm devreyi teşvik ederler ve sinyalleri hassasiyetle nöronları kapatamazlar. İlaçlar yeterince özgül değildir ve beynin doğal çalışma hızından çok daha yavaştırlar. Crick, daha sonra ışığın daha özgül bir uyarıcı olarak kullanılabileceğini söyledi. Bu sesi 2006 yılında Karl Deisseroth duydu ve ışık ile genetiğin temellerini kullanarak optogenetik kavramını ortaya koydu. İleri Okuma: Optogenetik ile Beyni Aydınlatmak Kulaktaki işitme nöronlarına verilen bir takım genetik maddeler sonucunda bu nöronların ışığa duyarlı hale gelmesi sağlanıyor. Sonra bir LED yardımıyla ışık veriliyor ve o özel olarak seçilen hücrenin uyarılması sağlanıyor. Böylelikle birbirinden bağımsız daha fazla hücre uyarılıyor ve beyine daha çözünürlüklü bir uyarım iletiliyor. Ses kalitesi normal kulağa biraz daha yaklaşmış oluyor. Şimdi bu teknolojinin önündeki engellerden biraz bahsedelim. Bu teknolojinin önündeki engellerden biri zor bir biyolojik süreçten geçiyor olması. Çünkü hücrelerin ışığa duyarlı hale gelmesi için hücrelere verilen genetik kodları taşıyan virüsler vücuda yabancı bir madde ve bu maddelerin ileride insanlarda yan etkileri olacağından korkuluyor. Diğer bir engel ise daha çok çözünürlük için daha fazla ışık kaynağı ve bunların enerji tüketimi. Bir diğer düşünce ise beyne çok fazla uyarım gittiğinde beyin bunları senkronize bir şekilde anlamlandırabilecek mi sorusudur. Furkan Büyükkal Kaynak Jeschke, M.,&Moser, T. (2015). Considering optogenetic stimulation for cochlear implants. Hearing research, 322, 224-234.


İşitme Kaybı Bilişsel İşlevleri Etkileyebilir! Zihnimizin işittiklerimizden etkilendiği konusunda eminim hepimiz hemfikiriz, peki ya işitemediklerimizin de zihnimizi etkilediğini söylesek? İşitme problemlerinin bireyde yarattığı olumsuzlukları düşününce kuşkusuz herkesin aklına iletişim kurmadaki zorluklar gelecektir fakat durum bundan ibaret değil. İşitme kaybının beyinde meydana getirdiği etkiler tahminlerimizin çok ötesinde. Bildiğimiz üzere işitme; insanların çevreyle iletişiminde rol oynayan en önemli duyulardan biridir ve kulakta başlayıp beyinde biten bir süreçtir. Bu sürece ait aşamalarda oluşan herhangi bir patoloji sebebiyle sesleri algılama yetisinde meydana gelen tam veya kısmi kayıplar İşitme Kaybı olarak adlandırılır. Bireylerde ilerleyen yaşa bağlı olarak işitme kaybı görülme sıklığının arttığı bilinmektedir.İşitme kaybı görülme sıklığının Amerika Birleşik Devletlerinde 65-74 yaş arası bireylerde %25-30, 75 yaş üstü bireylerde ise %40-50 olduğu tahmin edilmektedir. (1) İleri Okuma: İşitme Engeli Optogenetik İmplantlarla Tedavi Edilebilir 2017'nin Temmuz ayı ortasında Clinical Otolaryngology dergisinde yayınlanan, Avustralyalı araştırmacılar tarafından yapılan bir araştırmaya göre yaşa bağlı işitme kaybı ile bireyin bilişsel ve psikolojik durumu arasında bir ilişki olduğu saptanmıştır. İşitme Kaybı Demansa Yol Açabilir mi? Avustralya Kulak Bilimleri Enstitüsü'nde yapılan çalışma 119 katılımcıyı kapsamaktadır. Çalışmada yaş ortalaması 66 olan 54 erkek ve yaş ortalaması 61 olan 65 kadın hasta bulunmaktadır. Önceki çalışmalarda çoğunlukla sözlü bilişsel testler kullanıldığına dikkat çeken ve bu testlerin işitme kaybından etkilenebileceğini düşünen araştırmacılar tarafından işitsel olmayan bilişsel testlerle birlikte depresyon ve stres ölçekleri kullanılmıştır. Sonuç olarak; işitme eşikleri ile depresyon, anksiyete ve stres skorları arasında anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır.(2) İleri Okuma: Anksiyete Bozukluğu Nedir? Hafif derecede işitme kaybı olan kişilerde demans gözlenme riskinin işitmesi normal kişilere göre iki kat fazla olduğu bilinmektedir.(3)Bu hiç de hafife alınmaması gereken bir oran olmakla birlikte araştırma burada son bulmuyor. Orta dereceli işitme kaybına sahip hastalarda demans gözlenme oranı 3 kat, yüksek dereceli işitme kaybına sahip hastalarda ise 5 kat artıyor. İşitme kaybı olmayan 100 kişiden 10'u demansa yakalanıyorsa, ileri derecede işitme kayıplı 100 kişiden 50'si demansa yakalanıyor. İşitme Kaybı Hayat Kalitesini Düşürüyor


iskemi iskemi, dokulara giden kan akışının azalması ve bunu takiben hücrelerin ihtiyacı olduğu oksijen ve glikozu alamamasıdır. Genellikle iskemi kan damarlarının hasar görmesiyle oluşur. Bölgesel anemi ve damar tıkanıklığı da iskemiye neden olabilir. Bazen anemiye bağlı olarak oksijen yetersizliği iskemiye neden olabilir. Ancak bazen de farklı sebeplerden glikoz yetersizliği veya hücre atıklarının temizlenemeyişi de iskemiye neden olabilir. Batı toplumlarında en sık ölüm nedeni yetersiz koroner kan akımına bağlı iskemik kalp hastalığıdır. Amerika Birleşik Devletlerinde insanların %35'i bu nedenle ölmektedir. Bazı ölümler akut koroner tıkanma ya da fibrilasyon sonucu aniden görülmektedir. Diğerlerinde ise kalbin pompa yeteneğinin giderek bozulması sonucu haftalar ya da aylar süren bir dönem sonunda ölüm görülür. Ateroskleroz İskemiye Neden Olabilir Koroner kan akımın azalmasının en sık rastlanan nedeni aterosklerozdur. Ateroskleroz ise kısaca şöyle gerçekleşir. Ateroskleroza genetik yatkınlığı olan bazı kişilerde ya da fazla miktarda yağ ve kolesterol alanlarda, çok miktarda kolesterol, tüm vücuttaki atardamarların endotelyumu altında giderek artan biçimde birikmeye başlar. Daha sonra, bu birikme bölgeleri fibröz doku tarafından kaplanır ve sıklıkla kalsifiye olur. Sonuç, damar lümenini kısmen ya da tamamen kapatan aterosklerotik bir plağın oluşumudur. Aterosklerotik plağın sık oluştuğu yerlerden biri, ana kalp atardamarın ilk birkaç santimetrelik bölümüdür. Kalp Damarlarının Kısa Süreli Tıkanması ve iskemi Kalp atardamarının kısa süreli tıkanması çoğu kez zaten daha önce ciddi bir aterosklerotik koroner kalp hastalığı bulunan kişilerde ortaya çıkar. Ancak hiç bir zaman kalp dolaşımının normal olduğu bir bireyde görülmez. Kalp damarlarının tıkanması, aşağıdaki iki etkinin herhangi birinden kaynaklanabilir: 1. Aterosklerotik plak, trombüs adı verilen ve sonuçta damarı tıkayan lokal bir pıhtı oluşumuna yol açabilir. Trombüs, genellikle plağın endoteli zedelediği böylece akan kanla doğrudan temasta olduğu bölgede oluşur. Plağın yüzeyi düzgün değildir, bu yüzeye trombositler yapışmaya başlar. Fibrin oluşur ve kan hücreleri, damar tıkanıncaya kadar genişleyen bir pıhtı içinde toplanırlar. Ya da nadiren pıhtı oluştuğu yerden kopup kalp atardamar ağacının daha küçük dallarından birini tıkamak üzere kan akımıyla sürüklenir. Bir trombüsün bu şekilde arter boyunca sürüklenip daha uçtaki bir damarı tıkamasına emboli adı verilir.


İştah Kesici Özelliğe Sahip Yeni Bir Madde Üretildi İştah Kesici Bir Madde: İnülin Propiyonat Ester Dünyadaki obez nüfusu başta Amerika olmak üzere gün geçtikçe daha hızlı bir artış göstererek, kalp-damar hastalıkları başta olmak üzere, kanser, diyabet ve kronik hastalıklara zemin hazırlamaktadır. İnsanların günlük tükettikleri gıda miktarı gün geçtikçe artmakta, marketlerin raflarında en çok da şekerli ürün çeşitliliği sürekli artmaya devam etmektedir. Hazır yemek, fast food, şekerli yiyecek tüketimi obez kişilerin beyinlerindeki bazı alanların faaliyetinin artmasına neden olmaktadır. Bu bölge ağız, dil ve dudaklarda duyarlılıktan sorumludur. Bu durum lezzet almanın artmasına yol açmakta ve kişinin kilo almasına da yol açabilmektedir. Pizza, patates, kek, hamburger gibi gıdalar lezzetli olmasına karşın kalori bakımından da oldukça zengin gıdalardır. Açlığın şiddeti arttığı ve yeme atağının başladığı zamanlarda sağlıklı yemekler yiyerek açlığımızı gidermek yerine kalorisi zengin, yağlı ve tatlı yiyeceklerle yöneliriz ki, bu da kaçınılmaz olarak kilo sorununu beraberinde getirir. Bu gibi durumlarda İştah kesici yiyecekler veya özel maddeler çok işe yarayabilir. Hormonal Değişiklikler Oluyor İngiliz araştırmacılar şiddetli açlık anında kontrolsüz yemeyi önleyen yani İştah kesici olarak İnulin-Propiyonat Ester adında bir kimyasal geliştirdi. Meyve sebze, tahıl ve baklagiller gibi lifli yiyecekler bağırsaklardaki mikroorganizmalar tarafından fermantasyona uğratılarak kısa zincirli yağ asitlerine dönüştürülürler. Propiyonat da bu bozunma ürünlerinden biridir. Propiyonatın vücutta artması Peptide YY ve Glucagon-like Peptid 1 (GLP-1) hormonlarının üretimini teşvik eder. Bu da beyne tokluk hissinin gitmesi dolayısıyla iştahın bastırılarak yemenin sonlandırılmasına sebep olur. Bu bakımdan lifli gıdalarla beslenmek bağırsaklarda propiyonat miktarının artmasına ve buna bağlı olarak da iştahın bastırılmasına sebep olur. İleri Okuma: Lifli Yiyeceklerin Diyetteki Önemi Propiyonatın İştah kesici özelliği keşfedildikten sonra, propiyonat konusunda yapılan çalışmalar hız kazandı. Imperial College London'dan Dr. Claire Byrne liderliğindeki araştırma grubu da bu maddeyi incelemeye alan gruplardan biri. Byrne ve ekibi bu amaçla kimyada esterleşme tepkimesi olarak adlandırılan yöntemle lifler sınıfından doğal bir polisakkarit olan inulini propiyonata bağlayarak inulin-propiyonat esteri elde ettiler. Daha sonra bu esterden 10 gram alarak milkshake içine karıştırdılar ve bu karışımı 20 kişiden oluşan denek grubunun bir kısmına içmeleri için verdiler. Denek grubunun diğer kısmına ise içerisinde sadece inulin olan ama propiyonat içermeyen içecek verdiler. Not: Burada inulin-propiyonat Eester yapmadaki amaç deneklere bir seferde hacim olarak küçük, içerik olarak zenginleştirilmiş propiyonat vererek beyindeki değişimi tespit etmek. 10 gramlık zenginleştirilmiş propiyonat, 60 gramlık lifli gıda yemeye eşdeğer. Beynin Ödüllendirme Merkezinde Neler Oluyor? Verilen milkshakeler içildikten sonra iki grupta bulunan deneklerin beyinlerinde ne gibi değişiklerin olduğunu tespit etmek amacıyla manyetik rezonans görüntüleme tekniği ile beyin tomografisi çekildi. Beyin tomografisi çekilirken deneklerin iştah durumlarını tetiklemek amacı ile çikolata, kek pizza gibi kalori bakımından zengin gıdaların fotoğrafları gösterildi. Sonuçlar gerçekten beklenildiği gibi çıktı. Propiyonat bakımından zenginleştirilmiş içecek verilen deneklerin beyninin ödüllendirme merkezinde, saf inulin verilen verilen deneklerinkine göre düşük aktivite ölçüldü. Başka bir ifade ile inulin-propiyonat ester verilen denekler yiyeceklere daha az ilgi gösterdiler. Deneyin ikinci basamağında deneklere bir tabak spagetti verildi ve inulin-propiyonat ester verilen grup tabaklarına konulan spagettinin yaklaşık %10'nu yiyemediler. Propiyonat Takviyeli Gıdalar Obezite Sorununu Çözmede Yardımcı Olabilir! Bu araştırma, propiyonatnın açık bir şekilde iştah bastırıcı etkisinin olduğunu ve aşırı yemek yeme isteğinin önüne geçtiğini gösteriyor. Gelecekte propiyonat takviyeli yiyecekler üretilerek obezite gibi önemli bir sağlık sorunun önüne geçmede yardımcı bir faktör olarak kullanılabilir. İleri Okuma: Obezitenin Son 40 Yıllık Grafiği Konuyla ilgili açıklama yapan Claire Byrne, Günlük 60 gram lifli gıda yiyerek bağırsakların 10 gram propiyonat üretmesi sağlanabilir. Bu da iştahın azaltılması için yeterlidir dedi. Fakat sağlıklı bir beslenme için günlük alınması gereken lif miktarının 30 gram civarı olması gerekmektedir. Fazlası vitamin ve mineral emiliminde zarara neden olabilir.


Jet Lag


K Kompleks K- kompleks NREM uykunun 2. evresinde görülen bir EEG dalgaformudur. Sağlıklı bir insanın EEG kaydındaki en büyük elektriksel sinyaldir. Bu dalgalar ile ilgili şimdiye kadar iki işlev öne sürülmüştür. Birincisi korteksin uyku esnasında susturulmasıdır. Uykuda pek çok dış uyaran korteks tarafından algılanır ama uykunun bölünmemesinde talamokortikal dalgaların ve bu K-kompleksin rolü çok büyüktür. İkinci işlev de uykuda meydana gelen hafızanın pekiştirilmesine yardım etmektir.


Kaç Duyu Organınız Var? 5-9-20 Belki 50 mi? Bilim, insan doğasının yarattığı kocaman bir değişim kapısı gibidir. İlköğretimde başlayan resmi eğitim hayatımız üniversite sonuna kadar devam eder. Bize öğretilen bilimsel verileri depolarız, sonrasındaysa genelde bilginin doğru olup olmadığını kontrol etmeyiz. Ediyor muyuz? O zaman tekrar soralım, kaç duyu organınız var? Öncelikle Duyu nedir? sorusunu cevaplamak lazım. Duyu: Deri, göz, kulak, dil gibi organlarımızla çevremizdeki uyaranları algılama yeteneğimiz. Aslında daha özde duyu insanların uyarımları alma yetisidir. Daha özde diyorum çünkü felsefedeki terim anlamı bu. Biraz da halk diline indirirsek duyu insan vücudunun, sahip olduğu çeşitli algılayıcılar sayesinde çevresinde olup biteni anlama yeteneğidir. Aristoteles Neden 5 Duyu Dedi? Aristoteles, yüzlerce yıl önce söylediği bir şeye böylesi sadık kalacağımızı düşünemedi ya da belki o zamanlar altıncı his de duyudur deseydi, onu deli ilan ederlerdi. Bilim için neden o zaman böyle dendi demek oldukça tutucu bir tavır. O zamanki gelişmeler 5 duyu demeyi ve alt gruplarını kendince istiflemeyi uygun görüyordu. Şimdi biz diğer duyularımıza bir göz atalım Aristo'dan bize kalan duyular görme, işitme, koklama, dokunma ve tat. Peki ya bilim insanlarının yeni duyu keşifleri ne olacak? - Kulaklarımızda denge ve yön tespiti için sensörler mevcuttur. Aristoteles'ten 2 bin yıl sonra 1800'lerde keşfedilmiş. Denge deyip geçmemek lazım, iç kulaktaki vestibüler sistem yürürken önümüzdeki yazıyı okuyabilmemizi sağlıyor. Hadi deneyin, başınızı sola veya sağa yatırırsanız, gözleriniz hala bu sayfaya odaklanabilir ve oradaki kelimeleri okuyabilir. Beynin görme sinyalleri ve vestibüler sistem uyuşmadığında, insanlar bulantı hisseder. Duyular arası çatışma bu olsa gerek. - Gözlerimizde ise renkler, az-çok ışık ayrımı, karanlığa hemen alışmak için sensörler vardır. - Cildimizde ise ağrı, ısı, kaşıntı ve basınç için sensörler mevcut. Ağrı hissetmeme hastalığını bilir misiniz, sizce tamamen dokunma duyularını mı kaybettiler? - Burnumuzda kimyasal koku ayırım sensörleri mevcut. Bir kokuyu ömrümüz boyunca unutmayacak kadar hafızası kuvvetli sensörler. Sanırım duyuların cinsiyeti olsa koku sensörleri dişi olurdu. - Dilde ise pek çok tadı ayırt etmemizi sağlayan sensörler bulunur. Kas, eklemlerde ve farklı organlarda farklı sensörler bulunmakta. Tabi birde açlık susuzluk gibi hisler için bulunan sensörler var. - Altıncı his dediğimiz de aslında adını bilmediğimiz duyularımızın beynimize ilettiği veriler sayesinde ne olacağını hissetmemiz. Hadi ama düşüncelerinizi kısıtlamayın duyularımızın adını bilmiyoruz ama ordalar belki hala orda olduğunu bile bilmediğimiz pek çok duyumuz da vardır. - Bir de benim en sevdiğim propriosepsiyon var. Gözleriniz kapalı olarak işaret parmağınızı burnunuza götürün, sanırım ıskalayan yoktur, işte bu beden farkındalığı. İki işaret parmağınızı yine gözleriniz kapalı ortada buluşturun... Tabi ki, her zaman buluşuyorlar. Saymaya devam edersek yüzlerce sensör ve pek çok duyumuz çıkacak ortaya tabi onlara bağlı keşfetmediğimiz yeteneklerimiz olduğunu görürüz. İyi de bunlar duyu mu? Renk körüsün ama kör değilsin. Karar ver kör müsün, değil misin? Görme duyun var mı, yok mu? Bilim insanları araştırmalar sonucunda birbirine bağlı gibi duran ancak tamamen ayrı yeteneklere sahip pek çok sensör yani duyumuz olduğu neticesine vardılar. Sadece hepsinin tekil varlığı konusunda henüz hemfikir olamadılar. Kısacası, evet bunlar duyularımız ama sayılarını henüz tam bilmiyoruz. Yine bilim insanlarının çalışmalarına göre standart bilgiye bağlılığımız ne yazık ki duyularımızı da köreltiyor. Onları harekete geçirebiliriz bunun için biraz yürüyüşe ihtiyaçları var. Duyularınızı alıp yürüyüşe çıkın, toprağı hisseden derinizin yanında; rüzgarı hisseden tüylerinizi kullanın. Meditasyonla körelmiş duyularınızı yeniden harekete geçirin