Aklın Bakteriler ile İmtihanı Düşünme, karar verme, öğrenme gibi üst düzey beyin faaliyetlerimizin gerçekleştiği temel yer serebral korteks adlı 2 4 mm kalınlığındaki beyin dokusudur. Milimetre ölçeğindeki bu küçük doku çoğunlukla nöronların hücre gövdelerinden oluşur ve uzantıları tüm beyne yayılır. Beyin görüntüleme çalışmalarında ön planda frontal korteks, temporal korteks gibi yapılar vardır ancak arka planda hiç beklenmedik elemanlar devreye girer. Pazartesi sendromunun yediğimiz yoğurtla ilişkisi olabilir mi? Öğle yemeğiniz akşam sizi depresyona sokabilir mi? Bir çalışmada 22 erkeğe 4 hafta boyunca aynı hap verildi. Haplar çok etkili özel bir formül içeriyordu. Bir ayın sonunda deneye katılanlarla görüşüldü ve hapların etkisi soruldu. Yanıtların hepsi aynı şeyleri söylüyordu. Bütün katılımcılar kendilerini daha huzurlu hissediyor ve hafızaları da eskisine göre daha keskin olmuştu. Bu çok özel haplar bir ilaç firması tarafından üretilmemişti, doğanın kendisinden geliyordu. Bu haplar sadece BAKTERİ içeriyordu. İnsan vücudunda 30 trilyon insan hücresi varken 40 trilyon bakteri hücresi bulunmaktadır. Bakteriler özellikle sindirim sistemimizde çok kritik görevler üstlenirler ve sayılarından anlaşılacağı üzere hayatımızın devam etmesi için olmazsa olmazdır. İnsanlar prebiyotik yoğurt, kefir gibi yiyecek ve içeceklerle faydalı bakterileri vücutlarına alır ve sağlıklarını korumayı amaçlarlar. Ancak endüstriyel gıdaların bu bakımdan kötü bir yönü vardır. Evde yaptığınız yiyecekler canlı veya cansız doğal bileşenlerini korurken, endüstriyel gıdalar uzun süre saklanabilir olması için çok sayıda katkı maddesi içerir. Yoğurt veya ayran gibi besinlerin bozulmadan uzun süre saklanabilmesi ancak içinde bakteri yaşayamaması ile mümkündür. Zaten bozulma, çürüme dediğimiz olaylar maya veya bakteri gibi canlıların yiyecek ve içecekler içindeki üremelerinin bir sonucudur. İçinde prebiyotik bakteri bulunmayan yoğurt vb hazır gıdaları tükettiğimizde ise yararlı bakterilerden mahrum kalabiliriz. Yapılan son araştırmalar vücudumuzun mahrum kaldığı bakterilerin beynimizin işleyişini çok önemli ölçüde etkilediğini ortaya çıkardı. Vücuttaki Bakteriler ile Hastalıklar İyileştirilebiliyor Bilim insanları laboratuvar hayvanlarının ve insanların sindirim sistemlerindeki bakteri popülasyonlarını onararak davranış değişikleri sağlamayı başardılar. Sadece vücuttaki mikrop dengesinin iyileştirilmesi anksiyeteli fareyi cesur, utangaç fareleri ise sosyal yapmaya yetti. Depresif insanlardan alınan bakteri örnekleri çoğaltılıp farelere verildiğinde farelerin de depresyon belirtileri sergiledikleri görüldü. Bunlar gerçekten inanılmaz keşifler! Sorunu hep beyninizde arıyorsunuz ama o hiç beklemediğiniz yerde bağırsaklarınızda karşınıza çıkıyor. Pek çok insan depresyon, anksiyete gibi psikolojik rahatsızlıkların üstesinden gelmek için antidepresan kullanıyor. Antidepresan konusuna önceki bir yazımızda değinmiştik. Çözüm belki de sadece bir kap yoğurt yemekte saklı olabilir. Sindirim sistemindeki bakteriler beyin hücrelerinin iletişim kurmak için kullandıkları çok özel kimyasal maddeler üretiyorlar. Yapbozun tüm parçalarını birleştirdiğimizde sonuçlar gösteriyor ki bağırsaklarımızdaki faydalı bakteriler ruh halimizi iyileştirebilir! hatta depresyon ve anksiyete gibi rahatsızlıklarla mücadelede bile kullanılabilir. Ancak gıdalardan alınan yanlış bakteriler de bunun tersi bir etki yaratarak depresyon ve diğer zihinsel rahatsızlıkları körükleyebilir. Bakteriler Bizimle Birlikte Evrimleşti Vücudumuzdaki bakteriler o kadar uzun süredir bizimle beraberler ki milyonlarca yıllık sürede onlarla beraber evrimleştik. İnsan beyni ile vücudu arasında nasıl çok sıkı bir bağ varsa bakterilerle vücudumuz arasında da o derece güçlü bir bağ var. Nasıl ki bir tohum zaman içinde fidan oluyor daha sonra dallanıp bir ağaç oluyorsa çok ilkel halimizde var olan bakteriler de bizimle beraber gelişmişler ve vücudumuzun çok sayıda bölgesine nüfuz etmişlerdir. Vücudumuzdaki 40 trilyon mikroorganizmanın oluşturduğu yapıya mikrobiyota denir. Mikrobiyota ve hücrelerimiz arasında simbiyotik, karşılıklı çıkar sağlanan bir yaşam biçimi mevcuttur. Onlar bizden yararlanır biz de onlardan, biz onları kontrol ederiz onlar da bizi! Herkesin Mikrobiyotası Farklı Vücudumuzdaki mikroorganizmaların iyileştirilmesinin sinir sistemimiz için büyük faydaları var ancak bu işi dosdoğru yapmak hiç kolay değil. Sağlıklı bir mikrobiyota formülünü kimse bilmiyor. Türkiye'de yaşayan birinin bağırsak florası ile Özbekistan, Çin veya Meksika'da yaşayan insanların bakteri toplulukları birbirinden çok farklı olabilir. Hatta aynı bölgede yaşayan insanlar da büyük olasılıkla farklı bağırsak floralarına sahip olabilirler. Bu durumda doğru bakterileri vücuda nasıl vereceğiz? Hadi onları tespit ettik, yiyecek ve içeceklerle içeri aldık, orada kalmaya nasıl ikna edeceğiz? Tüm bu soruların yanıtları için beyin ve bağırsaklarda yaşayan bakteriler arasındaki ilişkinin tam olarak aydınlatılması gerekiyor. İrlanda'da College Cork Üniversitesi'nde çalışan bilim insanları bu konuda yoğun bir şekilde çalışıyor. Bu üniversitede çalışan sinirbilimci John Cryan yararlı prebiyotiklerden zihinsel işlevleri etkileyen psikobiyotikleri saptayıp bunlardan bakteri temelli ilaç yapılmasını öngörüyor. Bakteriler Depresyona Sebep Olabilir mi? Psikobiyotik terimi ilk defa 2000 yılında Kanada'nın Walkerton yerleşim biriminde meydana gelen bir salgın sonucu psikiyatrist Ted Dinan tarafından ortaya atıldı. Köyde meydana gelen sel yüzünden köyün su depolarında E. Coli ve Campylobacter adlı bakteriler üredi. Salgında neredeyse köyün yarısı hastalandı ve hastalık sonucu 7 kişi hayatını kaybetti. Bölgede bulunan insanlara göre salgın kısa sürdü, sadece 10 günde her şey hallolmuştu. Ancak yıllar sonra yapılan araştırmalar salgından sonra bölge sakinlerinde depresyon görülme sıklığının arttığını gösteriyordu. Ted Dinan bakteri enfeksiyonları ile depresyon arasında bir bağlantı olabileceğinden şüphelendi. Depresyon ve sindirim sistemi bakterileri arasında gerçekten böyle bir ilişki varsa özgür irade kavramları bile sorgulanabilirdi. Sindirim sisteminde doğru mikrobiyotaya sahip olmayan kişiler doğuştan 1-0 geride başlıyorlar ve zihinsel sorunlara yatkın oluyorlar. Bu kişiler kendi ellerinde olmadan antisosyal ve tuhaf davranışlar sergileyebilir, hafıza sorunları yaşayabilirdi. Tüm Hücreler Aynı Dili Konuşurlar Hücreler arası iletişim mekanizmalarına baktığımızda bakteriler ve beyin hücrelerinin benzer şekillerde iletişim kurduklarını görürüz. Vücudumuzdaki prokaryot ve ökaryot hücreler aynı dili konuşurlar. Nöronlar arasındaki sinapslar mutluluk hormonları dopamin, serotonin gibi çeşitli nörotransmitterlerle konuşurlar. Bakteri hücreleri de bu tür molekülleri üretebilirler. Serotonin seviyesi azaldığında depresyon ve huzursuzluk belirtileri görülmeye başlar. Aslında vücudumuzda üretilen serotonin yalnızca 10%'u beyindir. Geri kalan 90%'ı sindirim sisteminde bulunur. Bakteriler aynı zamanda bu kimyasal moleküllerin sinir sistemi tarafından nasıl kullanılacağını da değiştirebilir. Bağırsaklar ve beyin arasındaki sinyal trafiği vagus siniri üzerinden gerçekleşebilir. Bilim insanları vagus sinirinin nasıl bu bağlantıları gerçekleştirdiğini henüz bilmiyor ama bu yolun çok önemli olduğu aşikar. Farelerde vagus siniri kesildiğinde bağırsak bakterilerinin beyin ve davranışlar üzerindeki bütün etkisi kayboluyor. Yeni Bakteriler Yeni Davranışlar Bağırsak florasında yaşanan toplu bakteri değişimleri davranışsal ölçekte ciddi değişimlere de zemin hazırlıyor. Depresyonlu insanlardan alınan örnekler inceleniyor ve ayrıştırıldıktan sonra bakteriler farelere veriliyor. Önceleri gayet normal davranan fareler bakteri değiş tokuşundan sonra depresyon ve anksiyete emareleri gösteriyorlar. Sağlıklı insanlardan alınan bakteriler farelere verildiğinde ise hiçbir davranış değişikliği gözlenmiyordu. Mikrobiyotanın davranışlar üzerindeki bu denli büyük etkileri tedavi yaklaşımlarını da şüphesiz etkileyecektir. Beyin dalgalarının gözlenebildiği EEG tekniğiyle yapılan araştırmalar da sağlıklı bakteri alımı sonrasında hafıza işlevlerinden sorumlu beyin bölgelerinin faaliyetlerinde artış olduğunu göstermiştir. Bakteriler zihinsel rahatsızlıkları etkiliyorsa enfeksiyonlar için aldığımız antibiyotiklerin yan etkilerine depresyon yazılması gerekmez mi? Bilindiği gibi antibiyotikler bakteri hücre duvarını parçalayarak hem zararlı hem de yararlı çok sayıda bakteriyi öldürüyor. Yararlı bakterilerin ölümü de beyin için gerekli nöroaktif madde miktarında azalmaya sebep olacak. Antibiyotik kullanımına bağlı bakteri azalmasının muhtemel tedavi yöntemlerinden birisi dışkı nakli, yani fekal transplantasyon. Dışkı bünyesinde bir hayli mikroorganizma barındıran bir maddedir. Sağlıklı bir insanın dışkısı su ve benzeri çözeltilerle sulandırılıp hastaya veriliyor. Bu şekilde hastanın sindirim sistemine çok sayıda yararlı bakteri yerleşiyor ve ciddi iyileşmeler görülüyor. Peki bakterisini izole ettiğiniz kişinin dışkısı gerçekten bir başka kişiye derman olabilecek mi? Dışkı naklinin yapılacağı durumlarda bundan sonra doktorlar çok daha ihtiyatla hareket etmek zorunda kalacaktır. Bakteriler Bizi, Biz Bakterileri Etkiliyoruz Eğer vagus siniri üzerinden bakteriler bizi davranışlarımıza yansıyacak ve fizyolojimizi büyük ölçekte etkileyecek kadar tesir altına alıyorsa tersi de geçerli olamaz mı? Bizim davranışlarımız da onları doğrudan etkiliyor. Annemizden aldığımız bakteriler bizim kaderimiz değiller. Vücudumuzdaki bakteri popülasyonları azaltmanın, artırmanın, değiştirmenin çok sayıda yolu var. Bunların başında kefir, yoğurt gibi prebiyotik gıdaları tüketmek geliyor. Dikkat etmemiz gereken en önemli nokta tükettiğimiz gıdaların gerçekten bakteri içeriyor ve bir mikrobiyotaya sahip olmasıdır. Marketlerde satılan yoğurtların içerdiği katkı maddelerinden ötürü ne derece bakteri içerdiği şüphelidir. Ev yoğurdu günle içinde bozulurken markette satılan yoğurtların bir aydan uzun bir süre bozulmayışları bu besinlerin ne kadar bakteriye ev sahipliği yaptığı konusunda bize fikir vermelidir. Stres Hem Bizi Hem de Mikropları Olumsuz Etkiliyor Bakterilerle olan çift yönlü trafikte bir diğer etken de strestir. Birçok fare çalışması stresin, özellikle ilk yıllarda, mikrobiyal yaşamı olumsuz etkilediğini gösteriyor. Stres günümüzün en önemli sorunlarından biri haline geldi. Hemen antidepresanlara sarılmadan meditasyon, iyi beslenme, spor gibi yöntemlere başvurarak stres seviyelerinin azaltılabileceği çok sayıda bilimsel yayın tarafından gözler önüne serilmiştir.


Akromegali ve Jigantizm Beynin hipofiz bölümünde tümör oluşması sonucu meydana gelen bir nadir görülen bir hastalıktır. Her yıl dünyada 3-4 milyon insanda ortaya çıktığı tahmin ediliyor. Dünyada ise yaklaşık 40 ile 70 milyon arasında akromegali hastası vardır. Nadiren MEN-1, McCune Albright sendromu, ailesel akromegali ve Carney kompeksi gibi genetik sendromlar ile birlikte görülür. Son zamanlarda akromegali ve prolaktinomalı hastalarda aril hidrokarbon reseptör interacting protein geninde mutasyon tespit edilmiştir. Özellikle 40 yaşın altında büyüme hormonu salgılayan adenomu olan hastalarda AİP gen mutasyonu taraması yapılmalıdır. Hastalığın başlaması ile tanı arasında geçen sürenin 6-10 yıla kadar uzayabileceği bilinmektedir. Akromegali Belirtileri Ön hipofizdeki hücreler fazla miktarda büyüme hormonu salgılayarak, çocuklarda jigantizm ve erişkinlerde akromegaliye neden olur. Tümörün büyümesi ergenlikten önce ise, kişi anormal bir boya ulaşabilir. Doğrusal büyümenin artık mümkün olmadığı zamandan sonra; el ve ayakların olağandışı büyümesi, osteortitrite bağlı omurga değişiklikleri, yumuşak doku büyümesi, vücutta kıllanma ile alın ve çenede aşırı büyüme gibi tipik akromegali tablosu oluşur. İç organların aşırı büyümesi, işlevlerin gittikçe bozulmasına yol açabilir. Başlangıçta sinsi olan bu durum tedavisiz bırakılırsa ölüme neden olabilir. Akromegali olgularının %20-40'ında büyüme hormonunun aşırı salgılanması yanında, fazla miktarda prolaktin salgılanması da vardır. Hastaların %25'inde anormal glikoz tolerans eğrisi bulunmakta ve %4'ünde, gebelik olmaksızın, laktasyon gelişmektedir. Akromegalide, büyüme hormonu salgılayan tümörler hipofizden kaynaklandığı gibi, hipofiz dışı kaynaklardan da oluşabilir. GRH salgılayan hipotalamik tümörler de akromegaliye neden olabilir. Ancak bunlar nadir görülür. Ölüm Riski 2-4 Kat Artabilir Akromegali, aşırı büyüme hormonu salgılamasının oluşturduğu metabolik etkiler ve hipofiz adenomunun oluşturduğu doğrudan kitle etkisi ile ölümcül olabilir. Akromegalik hastalarda kardiyovasküler hastalıklar, solunum hastalıkları ve kansere bağlı olarak ölüm oranlarının 2-4 kat kadar arttığı bilinmektedir. Büyüme hormon düzeylerinin tedavi ile 2.5 g/L'den düşük ve IGF-1 değerlerinin de normal değerlere indirilmesi sonucunda akromegalide artmış ölüm oranlarının, normal ölüm oranlarına kadar azaldığı gösterilmiştir. Akromegalik hastalar genel olarak yüzde kabalaşma, ayakkabı numarası artışı ile veya yüzük boyutunun genişlemesi ile belirtiler gösterir. Ayrıca vücudun uç bölgelerinde büyüme, başağrısı, halsizlik, aşırı terleme ve gonadal disfonksiyondan yakınırlar. Diğer yakınmalar ise doğrudan tümör boyutundan kaynaklanan baş ağrısı, görme bozuklukları gibi belirtilerden oluşur. Eşlik eden diğer durumlar ise kalp damar hastalıkları, uyku apnesi, tip 2 diyabet ve malignitelerdir. Vasküler sistemdeki yapısal değişikliklerin etkisi ile oluşan hipertansiyon akromegalik hastaların %30'unda görülür. Aşikar kalp yetmezliği ise tedavisiz kalan hastalarda hastalığın ileri dönemlerinde görülür. Büyüme hormonu ve IGF-1 düzeylerinin tedavi ile azalması sonucunda kardiyak kütlede ve sol ventrikül işlevlerinde düzelme gözlenir. Uyku apne sendromu akromegalik hastaların %90'unda tespit edilmekte ve horlama ile birlikte görülür. Obez olmayan uyku apne sendromlu hastalarda akromegali mutlaka akla gelmelidir. Sinovial dokuda ve eklemlerde oluşan genişlemeler hipertrofik artropatiye neden olur. Karpal tunel sendromu akromegalik hastaların %20'sinde görülür. Akromegalide premalign kolon polipi görülme sıklığı artmakta ve hastaların %30'unda tespit edilmektedir. Retrospektif çalışmalarda ise kolon kanser görülme riskinin arttığı gösterilmiştir . Akromegali Tedavisi Tedavide cerrahi olarak mümkünse tümörün çıkarılması ve/veya uzun süre etkili somatostatin analoglarının kullanılması gerekir. Akromegalinin terapisinin temel noktası büyüme hormonunun salgılanmasını durduran ilaçların kullanımıdır. Cerrahi olarak hipofiz tümörünün çıkarılması akromegali ve jigantizmde etkili bir yöntemdir. Tabii eğer bu yöntem uygulanabilirse.


Akson Akson bir nöronun uzun ve silindir biçimindeki elektriksel sinyal taşıyan parçasıdır. Aksonların temel görevi farklı nöronlar arasında sinyal iletimini sağlamaktır. Bazı aksonlar miyelin kılıfı ile kaplanarak sinyalleri aktarma hızları yükseltilebilir. Aksonlar nöronların en temel parçalarından biridir ve aksonlarda meydana gelen bozulmalar çok ciddi bir sorun oluşturabilir. Örneğin multipl skleroz hastalığı akson üzerindeki miyelin kılıfların vücudun kendi hücreleri tarafından parçalanmasıyla ortaya çıkar. Miyelin kılıfları bozulan aksonların iletim hızı düştüğü için nöronlar arası iletişim verimli gerçekleşemez ve bazı sorunlar ortaya çıkar. Aksonlar genellikle nöronlar arasında iletişimi sağlar ama bazı durumlar kas hücrelerine, salgı bezlerine ve bağışıklık sistemi hücrelerine de bağlanarak onları uyarabilir. Beyindeki aksonların toplam uzunluğu kadınlarda yaklaşık 160,000 km erkeklerde 170,000 km'dir.


Uykudaki Hareketleri Kaydeden Teknoloji: Aktigraf Daha önce uyku ile ilgili bir şikayetinizden dolayı doktora gittiniz mi ya da çevrenizde uyku bozukluğu olan tanıdığınız var mı? Herhangi bir sebepten dolayı uyku kliniğine yolunuz düşmüşse aktigraf cihazını duymuşsunuzdur. Uykusuzluk yapay ışıklandırma ve endüstrileşmenin ilerlemesi ile beraber hayatımızda sıkça gördüğümüz bir sorun haline geldi. Amerika'da yapılan araştırmalar Amerika halkının %15-40'ının uykusuzluktan muzdarip olduğunu gösteriyor. Örneğin, bazı yetişkinler uykuda nefes almayı bırakıyor , bazıları uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte sorunlar yaşıyor , çok küçük bir yüzde ise hiçbir ön uyarı olmaksızın uyanıklık halinden derin uykuya çok çabuk geçiyor ve 5 yaşın altındaki çocukların aşağı yukarı %25'i uyku bozukluğu çekiyor. Aktigraf Uyku Kalitesini Ölçmüyor, Uyku Alışkanlıkları Hakkında Bilgi Veriyor Uykudaki hareketleri zamana bağlı olarak kaydeden aktigraf cihazının birçok kullanım alanı vardır. Örneğin sirkadyen ritim bozukluklarının tespitinde, kişiye uygulanan uyku tedavisinin ne derece yararlı olduğunun değerlendirilmesinde ve uyku düzeninin belgelendirilmesinde aktigraf yaygın bir şekilde kullanılır. Bu cihaz uyku kalitesini ölçen bir test değildir. Doğal uyku ortamındaki uyku alışkanlıkları hakkında bilgi edinilmesini sağlar. Kullanımı Çok Kolay ve Klinik Olarak Çok Faydalı Aktigrafın ilk kullanım alanı 1950'li yıllarda mekanik sensörler yardımıyla çocuklardaki psikolojik bozuklukların saptanmasıydı. Piezoelektrik sensörlerinin, lityum pillerinin gelişmesiyle dijital bilginin elde edilmesi ve depolanması kolaylaştı. Teknolojideki bu gelişmelerle aktigraf cihazı aylarca bilgiyi kaydedebilir seviyeye ve uykudaki hareketleri saptayabilir düzeye ulaştı. Uyku ve uyanıklılığın cihaz tarafından tanıması için hala yazılım programları geliştirilmeye devam ediyor. Cihazın küçük boyutlarda ve hafif olması hastaların günlerce hastanede kalmalarını da gerektirmiyor. Hastanın cihazı bir saat gibi bileğine takıp uyuması yeterli. Tek dikkat edilmesi gereken hastanın odada tek başına uyuması gerektiği.


Çağlar Öncesinden Gelen Bir Teknik: Akupunktur Batı'nın titiz yöntemleri ile eğitilen titiz bilim insanları, Çin kültüründe MÖ 2500 yılına dayanan ağrı kesme yöntemi olan akupunktura ilk başta şüphe ile yaklaşıyorlardı. Akupunktur yönteminde uzman bir pratisyen, vücudun çeşitli noktalarına ince iğneler batırır ve eliyle çevirerek ya da elektrik vererek uyarır. 10 20 dakikalık iğne uyarımının ardından hastalar genellikle ağrılarında azalma olduğunu bildirirler. Bu işlemin gizemli tarafı ise iğnelerin batırıldığı noktaların haritasının binlerce yıl önce çıkartılmış olmasıdır. Araştırmacılar ise artık bu noktaların şiddetli yaralanma noktalarından çok uzak olduğunu belirtiyor. Akupunktur Bilimsel Temellere Dayanıyor mu? Günümüzde bilim insanları akupunktur ile ilgili bazı gizemleri çözmeyi başardı. Birincisi, iğnelerin batırıldığı noktalar yaralanma noktaları ile ilgisiz görünse de genellikle ağrıyı ileten yollara çok yakındır. İkincisi, bu noktaların uyarılmasının endorfin salgılanmasına sebep olduğu ile ilgili bazı kanıtlar bulunmuştur. Örneğin, bir hastaya önce endorfin salgılanmasına engel olan bir ilaç verilirse akupunktur ağrı kesmede başarılı olamıyor. Üçüncü olarak ise, fMRI taramaları akupunkturun beyinde ağrı hissi ile ilgili olan bölgelerdeki hareketliliği azalttığını gösteriyor.


Albert Einstein 2 Albert Einstein 14 Mart 1879'da Almanya'nın Ulm kentinde doğdu, 18 Nisan 1955'te ABD'nin New Jersey Evaleti'nin Princeton kentinde öldü. Babası Hermann Einstein Münih'te küçük bir elektrokimya atölyesi işletiyordu. Aynı kentteki bir katolik okulunun tek Yahudi öğrencisi olarak ilköğrenimini bitiren Einstein Luitpold Gymnasium'una yazıldı. Ancak, ailesi parasal sorunlar nedeniyle Milano'ya göç etmeye karar verince, öğrenimi yarım kaldı. Bir yıl sonra yükseköğrenim için Zürich'teki Eidgenössische Technische Hochschule'ye başvurdu. Lise diploması olmadığından giriş sınavlarına katıldı, ama matematik dışındaki konularda geçerli notu alamadı. Bunun üzerine, Aarau'daki bir lisede bir yıl okuyarak diplomasını alıp 1896'da ETH'nin fizik ve matematik öğretmeni yetiştiren bölümüne yazıldı. 1900'de bitirdiği bu okulda asistan olarak kalmayı istediyse de, başvurusu geri çevrildiğinden bir süre özel öğretmenlik gibi geçici işler yaptı. Bir Süre Memur Olarak Çalıştı İsviçre yurttaşı olduktan sonra 1902'de Bern'deki patent ofisine üçüncü sınıf teknik uzman olarak girdi. 1903'te Mileva Maric ile yaptığı evliliğinden iki oğlu oldu. 1909'a değin patent ofisindeki görevini sürdüren Einstein, çığır açıcı nitelikteki ilk makalelerini 1905'te yayımladı. Molekül boyutlarının hesaplanmasına yönelik bir çalışmasını Bern Üniversitesi'ne sunarak 1908'de Privatdozent olma hakkını aldı. Üniversite öğretim üyeliği için bir yıl ders vermek zorunluluğu olduğundan, patent ofisindeki görevinin yanı sıra bir yıl süreyle Bern Üniversitesi'nde ders verdi. 1909'da Cenevre Üniversitesi'nin onur doktorasıyla ödüllendirilen, aynı yıl Zürich Üniversitesi'nin kuramsal fizik kürsüsünde öğretim üyeliğine getirilen Albert Einstein, 1911'de kuramsal fizik profesörü ve kürsü başkanı olarak Prag'daki Alman Üniversitesi'ne geçti. 1912'de aynı unvan ve görevle ETH'ye döndü. İki yıl sonra, Max Planck ve Walter Nernst'in ısrarlarıyla bu görevden avrılarak, Berlin'deki Kaiser Wilhelm Enstitüsü'nde fizik bölümünün yöneticiliğini ve Prusya Bilimler Akademisi'nde profesörlük görevini üstlendi. O yıl başlayan 1. Dünya Savaşı sırasında, Almanya'daki savaş yanlısı gösterilere karşı çıktı; Romain Rolland'ın barış çağrısına ve eylemlerine içtenlikle katıldı. 1971'de ilk karısından ayrılarak Elsa adlı bir akrabasıyla evlendi. Albert Einstein'ın Yahudi Oluşu Göze Batmaya Başladı 1915'te açıkladığı genel görelilik kuramında, bilim dünyası dışında da büyük bir ilginin odağı olan Albert Einstein, önceleri en milliyetçi Almanlar'ın bile saygısını kazanmışken, savaştan sonra Yahudi oluşu göze batmaya başladı. Özellikle fizikçi Lenard'ın çabalarıyla, Yahudi bilimi olarak nitelendirilen görelilik kuramlarına karşı gelişen tepki ve eleştiriler, Eddington'ın bu kuramları destekleyen sonuçlarına karşın, Nobel Ödülü komitesini bile etkiledi. Nitekim 1921 Nobel Fizik Ödülü'nün Einstein'a verilmesinde, bilim çevrelerinde görelilik kuramından çok daha fazla tepki gören fotoelektrik kuramı gerekçe olarak gösterilirken, görelilik kuramları matematiksel fiziğe katkıları sözlerinin ardında gizlenmişti. 1. Dünya Savaşı'ndan sonra Milletler Cenıiyeti'nde görev alan Albert Einstein, barışı korumada ciddi bir etkinliği olamayacağına inandığı bu kurumdan ayrılmasına karşın, umut verici gördüğü her türlü barış çabasının candan destekleyicisi oldu. Berlin'deki görevi sırasında zaman zaman çeşitli akademik geziler yaptı, ABD'ye ve Japonya'ya gitti. Bu arada, düzenli aralıklarla Hollanda'nın Leiden Üniversitesi'nde konferanslar veriyordu. 1930'da ABD'deki California Institute of Technology'de konuk profesör olarak bir ders yılı geçirdi. Bu kuruluştan her yıl altı ay ders verme önerisi alıp 1932'de yeniden ABD'ye giden Einstein, birkaç ay sonra Hitler'in iktidara gelmesi üzerine Almanya'ya dönmemeye karar verdi. Aynı yıl Princeton Üniversitesi'nde yeni kurulan Institute of Advanced Studies'de görev alarak ölünceye değin çalışmalarını bu kurumda sürdürdü ve 1940'ta ABD uyruğuna geçti. Albert Einstein'a İsrail Cumhurbaşkanlığı Teklif Ediliyor 1938'de Almanya' da Otto Hahn tarafından keşfedilen uranyum bölünmesini ve bunun silah yapımına yansıyabilecek sonuçlarını öğrenen Albert Einstein ertesi yıl fizikçi Szilard, Wigner ve Teller'ın ısrarlarıyla ABD başkanı Roosevelt'e bir mektup yazarak yeni bir dünya savaşını engelleyebilmek için atom bombasının Almanya'dan önce ABD'de yapılması gerektiğini bildirdi. Almanya'nın yenilgisinden sonra, ABD'nin atom bombası kullanmaması için bu kez yalnız Szilard'ın uyarısıyla 1948'te yazdığı mektup ise, o sıralar ölen Roosevelt'in masasında açılmamış olarak bulundu. Einstein, gerek ilk mektubu, gerek E=mc2 bağıntısı nedeniyle atom bombasının babası diye anılarak sert eleştirilere hedef olduysa da, ne uranyumun bölünmesinde onun formülünden yola çıkılmış, ne de kendisi doğrudan bombanın yapımı çalışmalarına katılmıştı. Savaştan sonra da, Bertrand Russell'ın yanında yer alarak nükleer enerjinin askeri amaçlarla kullanımını engellemek ve barışı korumak için yoğun bir çaba harcadı. 1920'lerde Haim Weizmann ile birlikte ABD'yi dolaşarak İsrail'in kuruluşunu desteklemiş olan Albert Einstein, 1952'de Weizmann'ın ölümü üzerine kendisine önerilen İsrail cumhurbaşkanlığını kabul etmedi. Einstein'ın anısına, ölümünden bir süre sonra keşfedilen yeni bir elemente onun adı verildi. Brown Hareketi Einstein'ın bilimsel çalışmaları, ısıl olayların atom düzeyindeki özellikleri, kuantum fiziği, özel ve genel görelilik kuramları olmak üzere dört ana grupta toplanabilir. İlk üç konuya ilişkin çalışmalarını 1905'te Annalen der Physik dergisinde yayımlamış, genel görelilik kuramını ise 1915'te açıklamıştır. Albert Einstein ısıl olaylara ilişkin ilk çalışmalarında, Boltzmann ve Maxwell'in temellerini attığı istatistik mekaniğin fiziksel sonuçlarını araştırıyordu. Bu kuramcıların yararlandığı olasılık kavramının fiziksel anlamını yorumlamış ve Gibbs'in 1902 'deki çalışmasından habersiz olarak, onunla aynı sonuçlara varmıştı. Albert Einstein 1908'te yayımladığı Die von der molekularkinetischen Theorie der Warmc gefordete Bewegung von in ruhen den Flüssigkciten mspendiertcn Teilchen makalesinde önemli sonuçlara ulaştı. Makalenin Türkçe başlığı Durağan Bir Sıvı İçindeki Asıltı Taneciklerinin Isının Moleküler Kinetik Kuramı Çerçevesindeki Hareketleri Üstünedir. Bu makalesinde, maddenin genel ve gözlenebilir özelliklerinden yararlanarak moleküllerin büyüklüğünü ve sayılarını belirlemenin yollarını gösterdi. 1827'de botanik bilgini Robert Brown, mikroskop altında incelediği sıvılarda çiçek tozlarının gelişigüzel hareketler yaptığını gözlemlemişti. Ancak, Brown hareketi diye adlandırılan ve asıltı halindeki tüm küçük tanecikler için geçerli olduğu anlaşılan bu olgunun nedeni açıklanamamıştır. Einstein bu olguyu, sıvı moleküllerinin taneciklere her yönden gelişigüzel çarpmalarının sonucu olarak yorumladı. Bu yorum istatistik mekaniğin sonuçlarıyla birleştirilip taneciklerin hızı, ortalama hareketi ve boyutları ölçüldüğünde, sıvı moleküllerinin sayısal yoğunluğunu ve boyutlarını saptamak olanaklıydı. Jean Perrin, Albert Einstein'ın bu kuramsal çalışmasının ışığında 1908-1910 arasında gerçekleştirdiği deneylerle, atomun boyutları konusunda ilk güvenilir ölçümleri yaptı. Böylece Dalton'un atom kuramından yaklaşık bir yüzyıl sonra, Wilhelm Ostwald gibi en tutucu karşıtları bile maddenin atom yapısını benimsediler. İlk Önemli Çalışması Fotoelektrik Olayı Üzerine Einstein'ın kuantum fiziği alanındaki ilk önemli çalışması, fotoelektrik olayını incelediği çalışmadı. Bu makale 1908'de Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes bettreffenden heuristischen Gesichtspunkt ismiyle yayınlandı. Türkçesi: Işığın Oluşumu ve Dönüşümü Üzerine Bir Görüş. 19. yüzyıl sonlarında Hertz'in açıkladığı ve Lenard'ın genel özelliklerini tanımladığı fotoelektrik olayında, metaller üstüne düşen ışık iyonlaşmaya yol açarak bir elektrik akımı oluşturur. Ancak bu olayın gerçekleşmesi ışığın şiddetine değil frekansına bağlıdır. Frekansı belli bir değeri aşmadıkça en kuvvetli ışıkta bile böyle bir olay gözlenmiyordu. Ancak frekansı bu sınırın üstünde olan en zayıf ışık elektrik akımı doğurabilir. Albert Einstein, bir bilmece niteliğindeki bu olayı açıklamak için, Planck'ın ortaya attığı ışık kuantumu kavramından yola çıktı. Planck 1900'de kendisinden önce Wien ve Raylcigh gibi kuramcıların uğraştığı ışıksız ya da kara cisim ışımasını açıkladı. Enerjinin süreksiz olduğu varsayımını ortaya atmıştır. Atomlar arası enerji alışverişinin h. f değerindeki kuantumlar biçiminde gerçekleştiğini öne sürmüştü. Hem Dalga Hem Parçacık Olarak Işık Albert Einstein ışığın dalga ve parçacık özelliğindeki ikili yapısını vurguluyordu. Bu kesintili ya da paketler halindeki enerji alışverişinin ışığın maddeyle etkileştiğini her durumda geçerli olduğunu savundu. Fotoelektrik olayında bu enerji paketlerinin ortaya çıkışı gelen ışığın frekansına bağlıdır. Metal elektronlarının serbest kalarak iyonlaşabilmesi için ışık enerjisini bir defada almaları gerekiyordu. Atoma bir mermi gibi çarparak elektronunu koparan, sonradan Lewis'in foton diye adlandırdığı bu ışık enerjisi kuantumlarıydı. Gelen kuantumun enerjisi, yani ışığın frekansı elektronun bağını koparmaya yeterli değilse, elektron bu durumdan etkilenmeyecek, yeterliyse serbest kalacaktı. Eğer enerji gerekenden fazlaysa, maddeden kopan elektron bunu kinetik enerji olarak kullanıp belli bir hız kazanacaktı. Bu açıklamaya göre, gelen ışığın frekansı arttıkça çıkan elektronların hızı artıyordu.


Albert Einstein -3- Albert Einstein 14 Mart 1879'da Almanya'nın Ulm kentinde doğdu, 18 Nisan 1955'te ABD'nin New Jersey Evaleti'nin Princeton kentinde öldü. Babası Hermann Einstein Münih'te küçük bir elektrokimya atölyesi işletiyordu. Aynı kentteki bir katolik okulunun tek Yahudi öğrencisi olarak ilköğrenimini bitiren Einstein Luitpold Gymnasium'una yazıldı. Ancak, ailesi parasal sorunlar nedeniyle Milano'ya göç etmeye karar verince, öğrenimi yarım kaldı. Bir yıl sonra yükseköğrenim için Zürich'teki Eidgenössische Technische Hochschule'ye başvurdu. Lise diploması olmadığından giriş sınavlarına katıldı, ama matematik dışındaki konularda geçerli notu alamadı. Bunun üzerine, Aarau'daki bir lisede bir yıl okuyarak diplomasını alıp 1896'da ETH'nin fizik ve matematik öğretmeni yetiştiren bölümüne yazıldı. 1900'de bitirdiği bu okulda asistan olarak kalmayı istediyse de, başvurusu geri çevrildiğinden bir süre özel öğretmenlik gibi geçici işler yaptı. Bir Süre Memur Olarak Çalıştı İsviçre yurttaşı olduktan sonra 1902'de Bern'deki patent ofisine üçüncü sınıf teknik uzman olarak girdi. 1903'te Mileva Maric ile yaptığı evliliğinden iki oğlu oldu. 1909'a değin patent ofisindeki görevini sürdüren Einstein, çığır açıcı nitelikteki ilk makalelerini 1905'te yayımladı. Molekül boyutlarının hesaplanmasına yönelik bir çalışmasını Bern Üniversitesi'ne sunarak 1908'de Privatdozent olma hakkını aldı. Üniversite öğretim üyeliği için bir yıl ders vermek zorunluluğu olduğundan, patent ofisindeki görevinin yanı sıra bir yıl süreyle Bern Üniversitesi'nde ders verdi. 1909'da Cenevre Üniversitesi'nin onur doktorasıyla ödüllendirilen, aynı yıl Zürich Üniversitesi'nin kuramsal fizik kürsüsünde öğretim üyeliğine getirilen Albert Einstein, 1911'de kuramsal fizik profesörü ve kürsü başkanı olarak Prag'daki Alman Üniversitesi'ne geçti. 1912'de aynı unvan ve görevle ETH'ye döndü. İki yıl sonra, Max Planck ve Walter Nernst'in ısrarlarıyla bu görevden avrılarak, Berlin'deki Kaiser Wilhelm Enstitüsü'nde fizik bölümünün yöneticiliğini ve Prusya Bilimler Akademisi'nde profesörlük görevini üstlendi. O yıl başlayan 1. Dünya Savaşı sırasında, Almanya'daki savaş yanlısı gösterilere karşı çıktı; Romain Rolland'ın barış çağrısına ve eylemlerine içtenlikle katıldı. 1971'de ilk karısından ayrılarak Elsa adlı bir akrabasıyla evlendi. Albert Einstein'ın Yahudi Oluşu Göze Batmaya Başladı 1915'te açıkladığı genel görelilik kuramında, bilim dünyası dışında da büyük bir ilginin odağı olan Albert Einstein, önceleri en milliyetçi Almanlar'ın bile saygısını kazanmışken, savaştan sonra Yahudi oluşu göze batmaya başladı. Özellikle fizikçi Lenard'ın çabalarıyla, Yahudi bilimi olarak nitelendirilen görelilik kuramlarına karşı gelişen tepki ve eleştiriler, Eddington'ın bu kuramları destekleyen sonuçlarına karşın, Nobel Ödülü komitesini bile etkiledi. Nitekim 1921 Nobel Fizik Ödülü'nün Einstein'a verilmesinde, bilim çevrelerinde görelilik kuramından çok daha fazla tepki gören fotoelektrik kuramı gerekçe olarak gösterilirken, görelilik kuramları matematiksel fiziğe katkıları sözlerinin ardında gizlenmişti. 1. Dünya Savaşı'ndan sonra Milletler Cenıiyeti'nde görev alan Albert Einstein, barışı korumada ciddi bir etkinliği olamayacağına inandığı bu kurumdan ayrılmasına karşın, umut verici gördüğü her türlü barış çabasının candan destekleyicisi oldu. Berlin'deki görevi sırasında zaman zaman çeşitli akademik geziler yaptı, ABD'ye ve Japonya'ya gitti. Bu arada, düzenli aralıklarla Hollanda'nın Leiden Üniversitesi'nde konferanslar veriyordu. 1930'da ABD'deki California Institute of Technology'de konuk profesör olarak bir ders yılı geçirdi. Bu kuruluştan her yıl altı ay ders verme önerisi alıp 1932'de yeniden ABD'ye giden Einstein, birkaç ay sonra Hitler'in iktidara gelmesi üzerine Almanya'ya dönmemeye karar verdi. Aynı yıl Princeton Üniversitesi'nde yeni kurulan Institute of Advanced Studies'de görev alarak ölünceye değin çalışmalarını bu kurumda sürdürdü ve 1940'ta ABD uyruğuna geçti. Albert Einstein'a İsrail Cumhurbaşkanlığı Teklif Ediliyor 1938'de Almanya' da Otto Hahn tarafından keşfedilen uranyum bölünmesini ve bunun silah yapımına yansıyabilecek sonuçlarını öğrenen Albert Einstein ertesi yıl fizikçi Szilard, Wigner ve Teller'ın ısrarlarıyla ABD başkanı Roosevelt'e bir mektup yazarak yeni bir dünya savaşını engelleyebilmek için atom bombasının Almanya'dan önce ABD'de yapılması gerektiğini bildirdi. Almanya'nın yenilgisinden sonra, ABD'nin atom bombası kullanmaması için bu kez yalnız Szilard'ın uyarısıyla 1948'te yazdığı mektup ise, o sıralar ölen Roosevelt'in masasında açılmamış olarak bulundu. Einstein, gerek ilk mektubu, gerek E=mc2 bağıntısı nedeniyle atom bombasının babası diye anılarak sert eleştirilere hedef olduysa da, ne uranyumun bölünmesinde onun formülünden yola çıkılmış, ne de kendisi doğrudan bombanın yapımı çalışmalarına katılmıştı. Savaştan sonra da, Bertrand Russell'ın yanında yer alarak nükleer enerjinin askeri amaçlarla kullanımını engellemek ve barışı korumak için yoğun bir çaba harcadı. 1920'lerde Haim Weizmann ile birlikte ABD'yi dolaşarak İsrail'in kuruluşunu desteklemiş olan Albert Einstein, 1952'de Weizmann'ın ölümü üzerine kendisine önerilen İsrail cumhurbaşkanlığını kabul etmedi. Einstein'ın anısına, ölümünden bir süre sonra keşfedilen yeni bir elemente onun adı verildi. Brown Hareketi Einstein'ın bilimsel çalışmaları, ısıl olayların atom düzeyindeki özellikleri, kuantum fiziği, özel ve genel görelilik kuramları olmak üzere dört ana grupta toplanabilir. İlk üç konuya ilişkin çalışmalarını 1905'te Annalen der Physik dergisinde yayımlamış, genel görelilik kuramını ise 1915'te açıklamıştır. Albert Einstein ısıl olaylara ilişkin ilk çalışmalarında, Boltzmann ve Maxwell'in temellerini attığı istatistik mekaniğin fiziksel sonuçlarını araştırıyordu. Bu kuramcıların yararlandığı olasılık kavramının fiziksel anlamını yorumlamış ve Gibbs'in 1902 'deki çalışmasından habersiz olarak, onunla aynı sonuçlara varmıştı. Albert Einstein 1908'te yayımladığı Die von der molekularkinetischen Theorie der Warmc gefordete Bewegung von in ruhen den Flüssigkciten mspendiertcn Teilchen makalesinde önemli sonuçlara ulaştı. Makalenin Türkçe başlığı Durağan Bir Sıvı İçindeki Asıltı Taneciklerinin Isının Moleküler Kinetik Kuramı Çerçevesindeki Hareketleri Üstünedir. Bu makalesinde, maddenin genel ve gözlenebilir özelliklerinden yararlanarak moleküllerin büyüklüğünü ve sayılarını belirlemenin yollarını gösterdi. 1827'de botanik bilgini Robert Brown, mikroskop altında incelediği sıvılarda çiçek tozlarının gelişigüzel hareketler yaptığını gözlemlemişti. Ancak, Brown hareketi diye adlandırılan ve asıltı halindeki tüm küçük tanecikler için geçerli olduğu anlaşılan bu olgunun nedeni açıklanamamıştır. Einstein bu olguyu, sıvı moleküllerinin taneciklere her yönden gelişigüzel çarpmalarının sonucu olarak yorumladı. Bu yorum istatistik mekaniğin sonuçlarıyla birleştirilip taneciklerin hızı, ortalama hareketi ve boyutları ölçüldüğünde, sıvı moleküllerinin sayısal yoğunluğunu ve boyutlarını saptamak olanaklıydı. Jean Perrin, Albert Einstein'ın bu kuramsal çalışmasının ışığında 1908-1910 arasında gerçekleştirdiği deneylerle, atomun boyutları konusunda ilk güvenilir ölçümleri yaptı. Böylece Dalton'un atom kuramından yaklaşık bir yüzyıl sonra, Wilhelm Ostwald gibi en tutucu karşıtları bile maddenin atom yapısını benimsediler. İlk Önemli Çalışması Fotoelektrik Olayı Üzerine Einstein'ın kuantum fiziği alanındaki ilk önemli çalışması, fotoelektrik olayını incelediği çalışmadı. Bu makale 1908'de Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes bettreffenden heuristischen Gesichtspunkt ismiyle yayınlandı. Türkçesi: Işığın Oluşumu ve Dönüşümü Üzerine Bir Görüş. 19. yüzyıl sonlarında Hertz'in açıkladığı ve Lenard'ın genel özelliklerini tanımladığı fotoelektrik olayında, metaller üstüne düşen ışık iyonlaşmaya yol açarak bir elektrik akımı oluşturur. Ancak bu olayın gerçekleşmesi ışığın şiddetine değil frekansına bağlıdır. Frekansı belli bir değeri aşmadıkça en kuvvetli ışıkta bile böyle bir olay gözlenmiyordu. Ancak frekansı bu sınırın üstünde olan en zayıf ışık elektrik akımı doğurabilir. Albert Einstein, bir bilmece niteliğindeki bu olayı açıklamak için, Planck'ın ortaya attığı ışık kuantumu kavramından yola çıktı. Planck 1900'de kendisinden önce Wien ve Raylcigh gibi kuramcıların uğraştığı ışıksız ya da kara cisim ışımasını açıkladı. Enerjinin süreksiz olduğu varsayımını ortaya atmıştır. Atomlar arası enerji alışverişinin h. f değerindeki kuantumlar biçiminde gerçekleştiğini öne sürmüştü. Hem Dalga Hem Parçacık Olarak Işık Albert Einstein ışığın dalga ve parçacık özelliğindeki ikili yapısını vurguluyordu. Bu kesintili ya da paketler halindeki enerji alışverişinin ışığın maddeyle etkileştiğini her durumda geçerli olduğunu savundu. Fotoelektrik olayında bu enerji paketlerinin ortaya çıkışı gelen ışığın frekansına bağlıdır. Metal elektronlarının serbest kalarak iyonlaşabilmesi için ışık enerjisini bir defada almaları gerekiyordu. Atoma bir mermi gibi çarparak elektronunu koparan, sonradan Lewis'in foton diye adlandırdığı bu ışık enerjisi kuantumlarıydı. Gelen kuantumun enerjisi, yani ışığın frekansı elektronun bağını koparmaya yeterli değilse, elektron bu durumdan etkilenmeyecek, yeterliyse serbest kalacaktı. Eğer enerji gerekenden fazlaysa, maddeden kopan elektron bunu kinetik enerji olarak kullanıp belli bir hız kazanacaktı. Bu açıklamaya göre, gelen ışığın frekansı arttıkça çıkan elektronların hızı artıyordu.


Albert Einstein -4- 1908'de daha yeni ve hassas deneylerde esirin varlığına dair kanıtlar bulunduğu yolunda söylentiler yayılmaya başlamıştı. Eğer bu söylentiler doğru olsaydı, bu mutlak bir durağanlık standardı bulunduğu ve Einstein'ın özel görelilik kuramının hatalı olduğu anlamına gelirdi. Einstein bu söylentileri duyduğunda şöyle dedi: Tanrı zor anlaşılır, ama kötü niyetli değildir. Doğanın işleyişini dikkatlice gözlemleyerek uzaya ve zamana dair bazı kavrayışlar kazanmaya çalışmak Einstein'a kadar hiç kimsenin altından kalkamadığı zor bir işti. Albert Einstein 14 Mart 1879'da Almanya'nın Ulm kentinde doğdu, 18 Nisan 1955'te ABD'nin New Jersey Evaleti'nin Princeton kentinde öldü. Babası Hermann Einstein Münih'te küçük bir elektrokimya atölyesi işletiyordu. Aynı kentteki bir katolik okulunun tek Yahudi öğrencisi olarak ilköğrenimini bitiren Einstein Luitpold Gymnasium'una yazıldı. Ancak, ailesi parasal sorunlar nedeniyle Milano'ya göç etmeye karar verince, öğrenimi yarım kaldı. Bir yıl sonra yükseköğrenim için Zürich'teki Eidgenössische Technische Hochschule'ye başvurdu. Lise diploması olmadığından giriş sınavlarına katıldı, ama matematik dışındaki konularda geçerli notu alamadı. Bunun üzerine, Aarau'daki bir lisede bir yıl okuyarak diplomasını alıp 1896'da ETH'nin fizik ve matematik öğretmeni yetiştiren bölümüne yazıldı. 1900'de bitirdiği bu okulda asistan olarak kalmayı istediyse de, başvurusu geri çevrildiğinden bir süre özel öğretmenlik gibi geçici işler yaptı. Bir Süre Memur Olarak Çalıştı İsviçre yurttaşı olduktan sonra 1902'de Bern'deki patent ofisine üçüncü sınıf teknik uzman olarak girdi. 1903'te Mileva Maric ile yaptığı evliliğinden iki oğlu oldu. 1909'a değin patent ofisindeki görevini sürdüren Einstein, çığır açıcı nitelikteki ilk makalelerini 1905'te yayımladı. Molekül boyutlarının hesaplanmasına yönelik bir çalışmasını Bern Üniversitesi'ne sunarak 1908'de Privatdozent olma hakkını aldı. Üniversite öğretim üyeliği için bir yıl ders vermek zorunluluğu olduğundan, patent ofisindeki görevinin yanı sıra bir yıl süreyle Bern Üniversitesi'nde ders verdi. 1909'da Cenevre Üniversitesi'nin onur doktorasıyla ödüllendirilen, aynı yıl Zürich Üniversitesi'nin kuramsal fizik kürsüsünde öğretim üyeliğine getirilen Albert Einstein, 1911'de kuramsal fizik profesörü ve kürsü başkanı olarak Prag'daki Alman Üniversitesi'ne geçti. 1912'de aynı unvan ve görevle ETH'ye döndü. İki yıl sonra, Max Planck ve Walter Nernst'in ısrarlarıyla bu görevden avrılarak, Berlin'deki Kaiser Wilhelm Enstitüsü'nde fizik bölümünün yöneticiliğini ve Prusya Bilimler Akademisi'nde profesörlük görevini üstlendi. O yıl başlayan 1. Dünya Savaşı sırasında, Almanya'daki savaş yanlısı gösterilere karşı çıktı; Romain Rolland'ın barış çağrısına ve eylemlerine içtenlikle katıldı. 1971'de ilk karısından ayrılarak Elsa adlı bir akrabasıyla evlendi. Albert Einstein'ın Yahudi Oluşu Göze Batmaya Başladı 1915'te açıkladığı genel görelilik kuramında, bilim dünyası dışında da büyük bir ilginin odağı olan Albert Einstein, önceleri en milliyetçi Almanlar'ın bile saygısını kazanmışken, savaştan sonra Yahudi oluşu göze batmaya başladı. Özellikle fizikçi Lenard'ın çabalarıyla, Yahudi bilimi olarak nitelendirilen görelilik kuramlarına karşı gelişen tepki ve eleştiriler, Eddington'ın bu kuramları destekleyen sonuçlarına karşın, Nobel Ödülü komitesini bile etkiledi. Nitekim 1921 Nobel Fizik Ödülü'nün Einstein'a verilmesinde, bilim çevrelerinde görelilik kuramından çok daha fazla tepki gören fotoelektrik kuramı gerekçe olarak gösterilirken, görelilik kuramları matematiksel fiziğe katkıları sözlerinin ardında gizlenmişti. 1. Dünya Savaşı'ndan sonra Milletler Cenıiyeti'nde görev alan Albert Einstein, barışı korumada ciddi bir etkinliği olamayacağına inandığı bu kurumdan ayrılmasına karşın, umut verici gördüğü her türlü barış çabasının candan destekleyicisi oldu. Berlin'deki görevi sırasında zaman zaman çeşitli akademik geziler yaptı, ABD'ye ve Japonya'ya gitti. Bu arada, düzenli aralıklarla Hollanda'nın Leiden Üniversitesi'nde konferanslar veriyordu. 1930'da ABD'deki California Institute of Technology'de konuk profesör olarak bir ders yılı geçirdi. Bu kuruluştan her yıl altı ay ders verme önerisi alıp 1932'de yeniden ABD'ye giden Einstein, birkaç ay sonra Hitler'in iktidara gelmesi üzerine Almanya'ya dönmemeye karar verdi. Aynı yıl Princeton Üniversitesi'nde yeni kurulan Institute of Advanced Studies'de görev alarak ölünceye değin çalışmalarını bu kurumda sürdürdü ve 1940'ta ABD uyruğuna geçti. Albert Einstein'a İsrail Cumhurbaşkanlığı Teklif Ediliyor 1938'de Almanya' da Otto Hahn tarafından keşfedilen uranyum bölünmesini ve bunun silah yapımına yansıyabilecek sonuçlarını öğrenen Albert Einstein ertesi yıl fizikçi Szilard, Wigner ve Teller'ın ısrarlarıyla ABD başkanı Roosevelt'e bir mektup yazarak yeni bir dünya savaşını engelleyebilmek için atom bombasının Almanya'dan önce ABD'de yapılması gerektiğini bildirdi. Almanya'nın yenilgisinden sonra, ABD'nin atom bombası kullanmaması için bu kez yalnız Szilard'ın uyarısıyla 1948'te yazdığı mektup ise, o sıralar ölen Roosevelt'in masasında açılmamış olarak bulundu. Einstein, gerek ilk mektubu, gerek E=mc2 bağıntısı nedeniyle atom bombasının babası diye anılarak sert eleştirilere hedef olduysa da, ne uranyumun bölünmesinde onun formülünden yola çıkılmış, ne de kendisi doğrudan bombanın yapımı çalışmalarına katılmıştı. Savaştan sonra da, Bertrand Russell'ın yanında yer alarak nükleer enerjinin askeri amaçlarla kullanımını engellemek ve barışı korumak için yoğun bir çaba harcadı. 1920'lerde Haim Weizmann ile birlikte ABD'yi dolaşarak İsrail'in kuruluşunu desteklemiş olan Albert Einstein, 1952'de Weizmann'ın ölümü üzerine kendisine önerilen İsrail cumhurbaşkanlığını kabul etmedi. Einstein'ın anısına, ölümünden bir süre sonra keşfedilen yeni bir elemente onun adı verildi. Brown Hareketi Einstein'ın bilimsel çalışmaları, ısıl olayların atom düzeyindeki özellikleri, kuantum fiziği, özel ve genel görelilik kuramları olmak üzere dört ana grupta toplanabilir. İlk üç konuya ilişkin çalışmalarını 1905'te Annalen der Physik dergisinde yayımlamış, genel görelilik kuramını ise 1915'te açıklamıştır. Albert Einstein ısıl olaylara ilişkin ilk çalışmalarında, Boltzmann ve Maxwell'in temellerini attığı istatistik mekaniğin fiziksel sonuçlarını araştırıyordu. Bu kuramcıların yararlandığı olasılık kavramının fiziksel anlamını yorumlamış ve Gibbs'in 1902 'deki çalışmasından habersiz olarak, onunla aynı sonuçlara varmıştı. Albert Einstein 1908'te yayımladığı Die von der molekularkinetischen Theorie der Warmc gefordete Bewegung von in ruhen den Flüssigkciten mspendiertcn Teilchen makalesinde önemli sonuçlara ulaştı. Makalenin Türkçe başlığı Durağan Bir Sıvı İçindeki Asıltı Taneciklerinin Isının Moleküler Kinetik Kuramı Çerçevesindeki Hareketleri Üstünedir. Bu makalesinde, maddenin genel ve gözlenebilir özelliklerinden yararlanarak moleküllerin büyüklüğünü ve sayılarını belirlemenin yollarını gösterdi. 1827'de botanik bilgini Robert Brown, mikroskop altında incelediği sıvılarda çiçek tozlarının gelişigüzel hareketler yaptığını gözlemlemişti. Ancak, Brown hareketi diye adlandırılan ve asıltı halindeki tüm küçük tanecikler için geçerli olduğu anlaşılan bu olgunun nedeni açıklanamamıştır. Einstein bu olguyu, sıvı moleküllerinin taneciklere her yönden gelişigüzel çarpmalarının sonucu olarak yorumladı. Bu yorum istatistik mekaniğin sonuçlarıyla birleştirilip taneciklerin hızı, ortalama hareketi ve boyutları ölçüldüğünde, sıvı moleküllerinin sayısal yoğunluğunu ve boyutlarını saptamak olanaklıydı. Jean Perrin, Albert Einstein'ın bu kuramsal çalışmasının ışığında 1908-1910 arasında gerçekleştirdiği deneylerle, atomun boyutları konusunda ilk güvenilir ölçümleri yaptı. Böylece Dalton'un atom kuramından yaklaşık bir yüzyıl sonra, Wilhelm Ostwald gibi en tutucu karşıtları bile maddenin atom yapısını benimsediler. İlk Önemli Çalışması Fotoelektrik Olayı Üzerine Einstein'ın kuantum fiziği alanındaki ilk önemli çalışması, fotoelektrik olayını incelediği çalışmadı. Bu makale 1908'de Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes bettreffenden heuristischen Gesichtspunkt ismiyle yayınlandı. Türkçesi: Işığın Oluşumu ve Dönüşümü Üzerine Bir Görüş. 19. yüzyıl sonlarında Hertz'in açıkladığı ve Lenard'ın genel özelliklerini tanımladığı fotoelektrik olayında, metaller üstüne düşen ışık iyonlaşmaya yol açarak bir elektrik akımı oluşturur. Ancak bu olayın gerçekleşmesi ışığın şiddetine değil frekansına bağlıdır. Frekansı belli bir değeri aşmadıkça en kuvvetli ışıkta bile böyle bir olay gözlenmiyordu. Ancak frekansı bu sınırın üstünde olan en zayıf ışık elektrik akımı doğurabilir. Albert Einstein, bir bilmece niteliğindeki bu olayı açıklamak için, Planck'ın ortaya attığı ışık kuantumu kavramından yola çıktı. Planck 1900'de kendisinden önce Wien ve Raylcigh gibi kuramcıların uğraştığı ışıksız ya da kara cisim ışımasını açıkladı. Enerjinin süreksiz olduğu varsayımını ortaya atmıştır. Atomlar arası enerji alışverişinin h. f değerindeki kuantumlar biçiminde gerçekleştiğini öne sürmüştü. Hem Dalga Hem Parçacık Olarak Işık Albert Einstein ışığın dalga ve parçacık özelliğindeki ikili yapısını vurguluyordu. Bu kesintili ya da paketler halindeki enerji alışverişinin ışığın maddeyle etkileştiğini her durumda geçerli olduğunu savundu. Fotoelektrik olayında bu enerji paketlerinin ortaya çıkışı gelen ışığın frekansına bağlıdır. Metal elektronlarının serbest kalarak iyonlaşabilmesi için ışık enerjisini bir defada almaları gerekiyordu. Atoma bir mermi gibi çarparak elektronunu koparan, sonradan Lewis'in foton diye adlandırdığı bu ışık enerjisi kuantumlarıydı. Gelen kuantumun enerjisi, yani ışığın frekansı elektronun bağını koparmaya yeterli değilse, elektron bu durumdan etkilenmeyecek, yeterliyse serbest kalacaktı. Eğer enerji gerekenden fazlaysa, maddeden kopan elektron bunu kinetik enerji olarak kullanıp belli bir hız kazanacaktı. Bu açıklamaya göre, gelen ışığın frekansı arttıkça çıkan elektronların hızı artıyordu.


Albert Einstein -5 Albert Einstein 1879 Alman teorik fizikçidir. Modern fiziğin en önemli konularından biri olan genel görelilik teorisini oluşturdu. Einstein bilimsel araştırmalarıyla çok popüler olduysa da bilim felsefesine yaptığı katkılarla da bilinmektedir. Kütle-enerji denklemi olan E = mc2 dünyanın en meşhur denklemlerinden biridir. Einstein 1921'de fizik alanında teorik fiziğe katkılarından dolayı nobel ödülüne layık görülmüştür. Özellikle kuantum teorisinin gelişiminde büyük bir adım olan fotoelektrik etkisinin keşfedilmesi Einstein'i bilim tarihinde ayrı bir yere koymaktadır. Albert Einstein 14 Mart 1879'da Almanya'nın Ulm kentinde doğdu, 18 Nisan 1955'te ABD'nin New Jersey Evaleti'nin Princeton kentinde öldü. Babası Hermann Einstein Münih'te küçük bir elektrokimya atölyesi işletiyordu. Aynı kentteki bir katolik okulunun tek Yahudi öğrencisi olarak ilköğrenimini bitiren Einstein Luitpold Gymnasium'una yazıldı. Ancak, ailesi parasal sorunlar nedeniyle Milano'ya göç etmeye karar verince, öğrenimi yarım kaldı. Bir yıl sonra yükseköğrenim için Zürich'teki Eidgenössische Technische Hochschule'ye başvurdu. Lise diploması olmadığından giriş sınavlarına katıldı, ama matematik dışındaki konularda geçerli notu alamadı. Bunun üzerine, Aarau'daki bir lisede bir yıl okuyarak diplomasını alıp 1896'da ETH'nin fizik ve matematik öğretmeni yetiştiren bölümüne yazıldı. 1900'de bitirdiği bu okulda asistan olarak kalmayı istediyse de, başvurusu geri çevrildiğinden bir süre özel öğretmenlik gibi geçici işler yaptı. Bir Süre Memur Olarak Çalıştı İsviçre yurttaşı olduktan sonra 1902'de Bern'deki patent ofisine üçüncü sınıf teknik uzman olarak girdi. 1903'te Mileva Maric ile yaptığı evliliğinden iki oğlu oldu. 1909'a değin patent ofisindeki görevini sürdüren Einstein, çığır açıcı nitelikteki ilk makalelerini 1905'te yayımladı. Molekül boyutlarının hesaplanmasına yönelik bir çalışmasını Bern Üniversitesi'ne sunarak 1908'de Privatdozent olma hakkını aldı. Üniversite öğretim üyeliği için bir yıl ders vermek zorunluluğu olduğundan, patent ofisindeki görevinin yanı sıra bir yıl süreyle Bern Üniversitesi'nde ders verdi. 1909'da Cenevre Üniversitesi'nin onur doktorasıyla ödüllendirilen, aynı yıl Zürich Üniversitesi'nin kuramsal fizik kürsüsünde öğretim üyeliğine getirilen Albert Einstein, 1911'de kuramsal fizik profesörü ve kürsü başkanı olarak Prag'daki Alman Üniversitesi'ne geçti. 1912'de aynı unvan ve görevle ETH'ye döndü. İki yıl sonra, Max Planck ve Walter Nernst'in ısrarlarıyla bu görevden avrılarak, Berlin'deki Kaiser Wilhelm Enstitüsü'nde fizik bölümünün yöneticiliğini ve Prusya Bilimler Akademisi'nde profesörlük görevini üstlendi. O yıl başlayan 1. Dünya Savaşı sırasında, Almanya'daki savaş yanlısı gösterilere karşı çıktı; Romain Rolland'ın barış çağrısına ve eylemlerine içtenlikle katıldı. 1971'de ilk karısından ayrılarak Elsa adlı bir akrabasıyla evlendi. Albert Einstein'ın Yahudi Oluşu Göze Batmaya Başladı 1915'te açıkladığı genel görelilik kuramında, bilim dünyası dışında da büyük bir ilginin odağı olan Albert Einstein, önceleri en milliyetçi Almanlar'ın bile saygısını kazanmışken, savaştan sonra Yahudi oluşu göze batmaya başladı. Özellikle fizikçi Lenard'ın çabalarıyla, Yahudi bilimi olarak nitelendirilen görelilik kuramlarına karşı gelişen tepki ve eleştiriler, Eddington'ın bu kuramları destekleyen sonuçlarına karşın, Nobel Ödülü komitesini bile etkiledi. Nitekim 1921 Nobel Fizik Ödülü'nün Einstein'a verilmesinde, bilim çevrelerinde görelilik kuramından çok daha fazla tepki gören fotoelektrik kuramı gerekçe olarak gösterilirken, görelilik kuramları matematiksel fiziğe katkıları sözlerinin ardında gizlenmişti. 1. Dünya Savaşı'ndan sonra Milletler Cenıiyeti'nde görev alan Albert Einstein, barışı korumada ciddi bir etkinliği olamayacağına inandığı bu kurumdan ayrılmasına karşın, umut verici gördüğü her türlü barış çabasının candan destekleyicisi oldu. Berlin'deki görevi sırasında zaman zaman çeşitli akademik geziler yaptı, ABD'ye ve Japonya'ya gitti. Bu arada, düzenli aralıklarla Hollanda'nın Leiden Üniversitesi'nde konferanslar veriyordu. 1930'da ABD'deki California Institute of Technology'de konuk profesör olarak bir ders yılı geçirdi. Bu kuruluştan her yıl altı ay ders verme önerisi alıp 1932'de yeniden ABD'ye giden Einstein, birkaç ay sonra Hitler'in iktidara gelmesi üzerine Almanya'ya dönmemeye karar verdi. Aynı yıl Princeton Üniversitesi'nde yeni kurulan Institute of Advanced Studies'de görev alarak ölünceye değin çalışmalarını bu kurumda sürdürdü ve 1940'ta ABD uyruğuna geçti. Albert Einstein'a İsrail Cumhurbaşkanlığı Teklif Ediliyor 1938'de Almanya' da Otto Hahn tarafından keşfedilen uranyum bölünmesini ve bunun silah yapımına yansıyabilecek sonuçlarını öğrenen Albert Einstein ertesi yıl fizikçi Szilard, Wigner ve Teller'ın ısrarlarıyla ABD başkanı Roosevelt'e bir mektup yazarak yeni bir dünya savaşını engelleyebilmek için atom bombasının Almanya'dan önce ABD'de yapılması gerektiğini bildirdi. Almanya'nın yenilgisinden sonra, ABD'nin atom bombası kullanmaması için bu kez yalnız Szilard'ın uyarısıyla 1948'te yazdığı mektup ise, o sıralar ölen Roosevelt'in masasında açılmamış olarak bulundu. Einstein, gerek ilk mektubu, gerek E=mc2 bağıntısı nedeniyle atom bombasının babası diye anılarak sert eleştirilere hedef olduysa da, ne uranyumun bölünmesinde onun formülünden yola çıkılmış, ne de kendisi doğrudan bombanın yapımı çalışmalarına katılmıştı. Savaştan sonra da, Bertrand Russell'ın yanında yer alarak nükleer enerjinin askeri amaçlarla kullanımını engellemek ve barışı korumak için yoğun bir çaba harcadı. 1920'lerde Haim Weizmann ile birlikte ABD'yi dolaşarak İsrail'in kuruluşunu desteklemiş olan Albert Einstein, 1952'de Weizmann'ın ölümü üzerine kendisine önerilen İsrail cumhurbaşkanlığını kabul etmedi. Einstein'ın anısına, ölümünden bir süre sonra keşfedilen yeni bir elemente onun adı verildi. Brown Hareketi Einstein'ın bilimsel çalışmaları, ısıl olayların atom düzeyindeki özellikleri, kuantum fiziği, özel ve genel görelilik kuramları olmak üzere dört ana grupta toplanabilir. İlk üç konuya ilişkin çalışmalarını 1905'te Annalen der Physik dergisinde yayımlamış, genel görelilik kuramını ise 1915'te açıklamıştır. Albert Einstein ısıl olaylara ilişkin ilk çalışmalarında, Boltzmann ve Maxwell'in temellerini attığı istatistik mekaniğin fiziksel sonuçlarını araştırıyordu. Bu kuramcıların yararlandığı olasılık kavramının fiziksel anlamını yorumlamış ve Gibbs'in 1902 'deki çalışmasından habersiz olarak, onunla aynı sonuçlara varmıştı. Albert Einstein 1908'te yayımladığı Die von der molekularkinetischen Theorie der Warmc gefordete Bewegung von in ruhen den Flüssigkciten mspendiertcn Teilchen makalesinde önemli sonuçlara ulaştı. Makalenin Türkçe başlığı Durağan Bir Sıvı İçindeki Asıltı Taneciklerinin Isının Moleküler Kinetik Kuramı Çerçevesindeki Hareketleri Üstünedir. Bu makalesinde, maddenin genel ve gözlenebilir özelliklerinden yararlanarak moleküllerin büyüklüğünü ve sayılarını belirlemenin yollarını gösterdi. 1827'de botanik bilgini Robert Brown, mikroskop altında incelediği sıvılarda çiçek tozlarının gelişigüzel hareketler yaptığını gözlemlemişti. Ancak, Brown hareketi diye adlandırılan ve asıltı halindeki tüm küçük tanecikler için geçerli olduğu anlaşılan bu olgunun nedeni açıklanamamıştır. Einstein bu olguyu, sıvı moleküllerinin taneciklere her yönden gelişigüzel çarpmalarının sonucu olarak yorumladı. Bu yorum istatistik mekaniğin sonuçlarıyla birleştirilip taneciklerin hızı, ortalama hareketi ve boyutları ölçüldüğünde, sıvı moleküllerinin sayısal yoğunluğunu ve boyutlarını saptamak olanaklıydı. Jean Perrin, Albert Einstein'ın bu kuramsal çalışmasının ışığında 1908-1910 arasında gerçekleştirdiği deneylerle, atomun boyutları konusunda ilk güvenilir ölçümleri yaptı. Böylece Dalton'un atom kuramından yaklaşık bir yüzyıl sonra, Wilhelm Ostwald gibi en tutucu karşıtları bile maddenin atom yapısını benimsediler. İlk Önemli Çalışması Fotoelektrik Olayı Üzerine Einstein'ın kuantum fiziği alanındaki ilk önemli çalışması, fotoelektrik olayını incelediği çalışmadı. Bu makale 1908'de Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes bettreffenden heuristischen Gesichtspunkt ismiyle yayınlandı. Türkçesi: Işığın Oluşumu ve Dönüşümü Üzerine Bir Görüş. 19. yüzyıl sonlarında Hertz'in açıkladığı ve Lenard'ın genel özelliklerini tanımladığı fotoelektrik olayında, metaller üstüne düşen ışık iyonlaşmaya yol açarak bir elektrik akımı oluşturur. Ancak bu olayın gerçekleşmesi ışığın şiddetine değil frekansına bağlıdır. Frekansı belli bir değeri aşmadıkça en kuvvetli ışıkta bile böyle bir olay gözlenmiyordu. Ancak frekansı bu sınırın üstünde olan en zayıf ışık elektrik akımı doğurabilir. Albert Einstein, bir bilmece niteliğindeki bu olayı açıklamak için, Planck'ın ortaya attığı ışık kuantumu kavramından yola çıktı. Planck 1900'de kendisinden önce Wien ve Raylcigh gibi kuramcıların uğraştığı ışıksız ya da kara cisim ışımasını açıkladı. Enerjinin süreksiz olduğu varsayımını ortaya atmıştır. Atomlar arası enerji alışverişinin h. f değerindeki kuantumlar biçiminde gerçekleştiğini öne sürmüştü. Hem Dalga Hem Parçacık Olarak Işık Albert Einstein ışığın dalga ve parçacık özelliğindeki ikili yapısını vurguluyordu. Bu kesintili ya da paketler halindeki enerji alışverişinin ışığın maddeyle etkileştiğini her durumda geçerli olduğunu savundu. Fotoelektrik olayında bu enerji paketlerinin ortaya çıkışı gelen ışığın frekansına bağlıdır. Metal elektronlarının serbest kalarak iyonlaşabilmesi için ışık enerjisini bir defada almaları gerekiyordu. Atoma bir mermi gibi çarparak elektronunu koparan, sonradan Lewis'in foton diye adlandırdığı bu ışık enerjisi kuantumlarıydı. Gelen kuantumun enerjisi, yani ışığın frekansı elektronun bağını koparmaya yeterli değilse, elektron bu durumdan etkilenmeyecek, yeterliyse serbest kalacaktı. Eğer enerji gerekenden fazlaysa, maddeden kopan elektron bunu kinetik enerji olarak kullanıp belli bir hız kazanacaktı. Bu açıklamaya göre, gelen ışığın frekansı arttıkça çıkan elektronların hızı artıyordu.


Aldatma Psikolojisi ve Nörobilimi Sevdiğimiz, değer verdiğimiz kişiler tarafından ihanete uğramak, sadakatsizliklerine veya aldatmalarına tanık olmak bizi derinden üzebileceği gibi aynı zamanda travmatize edici bir durum haline de dönüşebilmektedir. Yakın bir arkadaşımızın yardımına ihtiyaç duyuyor iken sırt çevirmesi, partnerimizin ilişkimiz dışında herhangi biriyle birlikteliği aldatma eylemine örnek olarak gösterilebilecek durumlardır. Aldatan birinin aklından neler geçer, hangi etkenler onu bu davranışa sürükler? Aldatma psikolojisi ve bunun insan beyninde nasıl cereyan ettiğine yakından bakalım. Canlı varlıklar olarak yaşamlarımızın içinde olumlu duygular ve deneyimler olabileceği gibi bu durumların tersi de mevcuttur. Bir şempanze, grubun lideri olamadığı gün hüsrana kapılabileceği gibi insan da sevilen birinin sadakatsizliği karşında aynı duyguları paylaşabilir. Pek çok insan ve toplum için sadakatsizlik/aldatılma affedilemez bir sosyal yasak olarak görülür. Toplumun oy birliği ile tabu olarak gördüğü aldatma eylemi kişilik özellikleri, çevresel faktörler ya da kalıtımsal etkenlerden mi kaynaklanıyor? Peki, bir kez aldatan her zaman aldatır ifadesinin doğruluğu nedir? Aldatma bir davranış biçimidir ancak aynı zamanda belirli düşünce kalıplarıyla birlikte gelir. Aldatılan biriyseniz partnerinizin güven bağlarınızı neden kopardığını anlamak sizin için zor olabilir. Önceki araştırmalar, sadakatsizlikle bağlantılı özellikleri yüksek düzeyde nevrotiklik , düşük düzeyde empati ve uyumluluk olarak göstermiş olsa bile bu özelliklere sahip olup ilişkilerine istikrarlı bir şekilde devam eden birçok kişi vardır. Öyleyse kişilik tek başına aldatma eylemini açıklayabilecek bir faktör değildir. Aldatma depresyon, aile içi şiddet, boşanma gibi olumsuz sonuçlarla ilgili olabilir. Bu olumsuz etkileri göz önünde bulundurmak bireyi bu davranışa iten nedeni anlamamız açısından önemli olabilmektedir. Aldatmanın Nörokimyasal Yapısı Sinibilimciler ilişki başladıktan 6 aydan 2 yıla kadar herhangi bir süre sonra beynin tepki verme eylemini düşürdüğünü ve uyarıcı kimyasalların ve PEA gibi nörotransmitterlerin azalmaya başladığını belirtmektedir. Bazı bilim adamı ve psikologlar bu süre zarfında pek çok boşanma ve ilişki kopukluğu meydana gelebileceği; ilişki olumlu bir yönde gittiyse aşk denilen nörokimyasal sürecin sevgiye dönüşüp çiftlerin yola devam edebileceğini aksi durumda azalan beyin aktivitesi ve nörokimyasalların seviyesinin düşmesi sonucu ilişki heyecanını kaybetti deyip bireylerin ayrılması olasıdır. Bir diğer yandan prefrontal korteks aktivitesi düşük olduğunda sonuçları düşünmeden dürtüsel arzulara teslim olmak dengesizlik yaratabilir. Beyin görüntüleme çalışmaları prefrontal kortekste düşük aktiviteye sahip olan kişilerin boşanma olasılıklarının daha yüksek olduğunu göstermektedir. Aldatmanın 3 Ana Nedeni 1) Bireysel Nedenler: Bir kez aldatan her zaman aldatır ifadesi bireysel nedenlere yani kişiyi aldatmaya daha yatkın hale getiren niteliklere atıfta bulunur. Birine sürekli sen bunu yapamaz veya yaparsın dendiğinde kişinin zihni o şeyi yapmaya veya yapmamaya daha uyumlu hale gelebiliyor. Araştırmalar çeşitli bireysel risk faktörleri belirlemişlerdir; a) Cinsiyet; Erkeklerin aldatma olasılığı kadınlara oranla daha fazladır. Yapılan araştırmalar erkeklerde daha fazla testosterona sahip olmanın cinsel ilişkiye girme arzusunu güçlendirme eğiliminde olduğunu göstermektedir. Erkeklerde bu hormonun miktarı değişebilmekte olup yüksek seviyedeki testosteron düzeyi düşük empati ve yoğun cinsel dürtü ile ilişkilidir. b) Kişilik; Daha az vicdan sahibi ve daha az hoş bir kişiliğe sahip olanların, bu özelliklere sahip olanlara göre aldatma olasılığı daha yüksektir. c) Dindarlık; Yine yapılan araştırmalarda oldukça dindar ve muhafazakar bireylerde aldatma daha az olası gibi görünmektedir. 2) İlişkisel Nedenler: İnsanlar ayrıca ilişki dinamiklerinden dolayı aldatma eğilimi gösterirler. Birey ilişkisinden tatmin olmuyorsa, tatmin edici başka ortaklıklar arayabilir ve bunun sonucunda aldatma eğilimi artabilir. Her iki tarafın empati, sevgi, cinsel açlık gibi ihtiyaçları yeterince giderilemiyorsa bu duyguları başkalarında arama eylemine girişilebilir. Araştırmalar bu grup için bir kez aldatan bir daha aldatır cümlesini kullanmanın pek doğru olamayacağını çünkü halihazırda var olan ilişkinin iki tarafa da yeterli ve iyi gelmediğini ifade etmektedir. Kısacası ilişkideki memnuniyetsizlik, tatmin edici olmayan seks ve yüksek çatışma ile karakterize olan ilişkilerin aldatma için daha yüksek risk altında olduğu belirtilmiştir. 3) Durumsal Nedenler: Bir bireyin aldatmaya eğilimli bir kişiliği olmayabilir ve tamamen mutlu bir ilişki içinde olabilir ancak çevreleriyle ilgili bir takım şeyler onu aldatma riskine sokabilmektedir. Bazı durumlar diğerlerinden daha cazip olabilir örneğin cinsiyet oranı dengesiz olduğunda , çekici insanların bulunduğu yerlerde insanlarda sadakatsizliği deneyimleme olanağı yükselebilir. Son olarak kırsal ve daha az nüfuslu bölgelerin aksine kentsel alanlarda yaşayan insanlar daha büyük risk grubundadır. Metropol bölgelerdeki insanlar genellikle evlilik dışı cinsel ilişki konusunda rahat bir tutuma sahip olabilirler. Şehirlerde daha fazla insan olması yüksek anonimlik ortamı yaratır. Bu durumda yüksek potansiyel aldatma söz konusu olabilir. Aldatma davranışının altında yatabilecek nedenler -İlişkide var olan sorunların yaratmış olduğu çatışmalardan kaçınma, -İlişkide partnerlerin birbirlerini umursamaması, dinlememesi, desteklememesi -İlişkideki pürüzleri çözmek yerine sorunları arttırmak -İlişkiden umudu kaybetme; Bazı durumlarda kişi ilişkiden geriye hiçbir şey kalmadığını farkeder. Artık vazgeçmişlerdir ancak sosyal nedenlerden dolayı ilişkiye son veremeyebilirler. Bu gibi durumlarda aldatma söz konusu olabilmektedir. İlişkinizi Sadakatsizlikten Nasıl Koruyabilirsiniz? Partnerinizle ilişkinizin sınırlarını konuşun; İlişkide aldatma sayılabilecek unsurlar kişiden kişiye değişkenlik gösterebilir. Çoğu insan partneri dışında başka biriyle cinsel ilişkinin aldatma olduğu konusunda hemfikir olsa da bir iş arkadaşıyla öğle yemeğine çıkıyor olmakta aldatma olarak algılanabilir. Tüm bu sınırları partnerinizle konuşuyor/tartışıyor olmak ilişkinizin sağlığı açısından önem teşkil eder. İlişkinizin dinamiğini canlı ve yüksek tutmak önemlidir. Her iki tarafın sevinçlerini, üzüntülerini birbirleri ile paylaşmaları, yardım etmeleri, sır saklamamaları, o gün canının neye sıkıldığını sormaları ilişkinin olumlu bir seyir izlemesi açısından önemlidir. Ayrıca cinsel hayatı canlı ve sağlıklı tutabilmek birliktelikteki anahtar noktalardan birisidir.


Alfred Adler -2- Alfred Adler 1870 1937 yılları arasında yaşamış doktor ve psikoterapisttir. Bugün bireysel psikoloji dediğimiz disiplini kuran Adler ilk toplum psikoloğu olarak görülür. Adler çalışmalarının birçoğunda toplum hayatı ve popülasyon sağlığı üzerine yoğunlaşmıştır. Bireysel psikolojide de insanın ihtiyaçları, olumlu sosyal değişikler ve etkiler yapabilme becerisi vurgulanmaktadır. Özellikle Adler'in aşağılık kompleksi üzerine yaptığı araştırmalar onun ekolüne neden bireysel psikoloji dendiğini daha iyi açıklar.


Alfred Adler Alfred Adler 1870 1937 yılları arasında yaşamış doktor ve psikoterapisttir. Bugün bireysel psikoloji dediğimiz disiplini kuran Adler ilk toplum psikoloğu olarak görülür. Adler çalışmalarının birçoğunda toplum hayatı ve popülasyon sağlığı üzerine yoğunlaşmıştır. Bireysel psikolojide de insanın ihtiyaçları, olumlu sosyal değişikler ve etkiler yapabilme becerisi vurgulanmaktadır. Özellikle Adler'in aşağılık kompleksi üzerine yaptığı araştırmalar onun ekolüne neden bireysel psikoloji dendiğini daha iyi açıklar.


Alice Harikalar Diyarında Sendromu Alice harikalar diyarında sendromu, vücut ve cisim algısında meydana gelen bozulmaların gözlemlendiği bir sendromdur. Bu sendroma sahip kişiler, nesneleri olduğundan daha büyük veya daha küçük şekilde, olduklarından daha uzak ya da daha yakın algılayabilirler ve işitsel bozukluklar yaşayabilirler. En sık görülen belirti vücut algısının bozulmasıdır. Kişi vücudunun herhangi bir bölümünü olduğundan farklı boyutta veya şekilde algılar. Zaman algısında da bozulmalar tespit edilmiştir. Migren, Epilepsi veya Tümör Neden Olabilir Bu rahatsızlığa yakalanan bireylerde çoğu zaman, fiziksel olarak daha küçük ya da fiziksel olarak çevreye kıyasla daha büyük olma algısı boy gösterebilir. Bununla birlikte, bir kişinin görmekte olduğu çevreyi kişinin kendisine oranla artmakta ya da küçülmekte olduğu izlenimi verebilir. Migren, temporal lob epilepsisi, psikoaktif ilaç kullanımı ve beyin tümörleri bu belirtilere yol açabilmektedir. Bu sendrom genelde çocuklarda ortaya çıkmaktadır.Örneğin, sinir hastalıkları uzmanıyla yapılan normal konuşmalarda, Alice harikalar diyarında sendromu olan kişilerde kişisel anıları hatırlama oranı normal popülasyonda beklenenden daha fazladır. Bunun ana etkeni ise perspektifsel olayların kişilik ve isim olmasıdır. Genel olarak, istisnai durumları ele almazsak, bu sendrom için ekleyebileceğim en önemli dipnot bu hastalığın hiçbir mental bir rahatsızlığın temeli olmadığıdır. İleri Okuma: Migren Birçok Kişi Bu Sendromu Yaşıyor Ama Farkında Değil Alice harikalar diyarında sendromu adı itibariyle, başta kadınlar olmak üzere anlatacağınız herkesin ilgisini çekecektir. İsmini tahmin edeceğiniz gibi Lewis Carroll'un Alice Harikalar Diyarında romanından alıyor. İlginç ve bir o kadar da merak uyandıran bu sendromun diğer bir adı makropsidir. Alice harikalar diyarında sendromu, tıp literatüründe tanımlanan en büyüleyici nörolojik olaylardan biridir. Aslında birçok kişi hayatında bu sendromu yaşıyor fakat kısa süreli olduğu için pek umursanmıyor. Ama bazı insanlarda bu süre biraz daha uzun ve daha sık olduğu için sorun yaratmaktadır. Alice harikalar diyarı sendromunu genellikle gece yaşanılan bir durumdur. Ama gündüz yaşandığı durumlarda olabilmektedir. Alice Harikalar Diyarında Sendromu Tedavisi


Alışkanlıklar Nasıl Oluşur ve Onları Değiştirmek Neden Zordur? En güzel ve en iyi alışkanlıklarınızı düşünün. Her sabah kahve veya sigara mı içiyorsunuz yoksa kitap okumadan uyumaz mısınız? Alışkanlıklar hayatımız boyunca kazandığımız yinelenen ve koşullanılmış davranışlardır. Bu davranışlar günlük hayatımızda önemli bir yer tutar ve genelde onları değiştirmek zor bir süreçtir. Alışkanlıklar söz konusu olduğunda kendimizi çift kişilikli gibi düşünebiliriz. Doğru olan davranışı bildiğimiz zamanlarda bile alışkanlığımızdan vazgeçmek çok zordur ve bu durum zihnimiz için büyük bir ikilemdir. Peki alışkanlıklarımızdan vazgeçmek neden zordur ve bunu nasıl başarabiliriz? Amerika'da South California Üniversitesi'nden psikoloji profesörü Dr. Wendy Wood alıştığımız davranışlardan vazgeçmenin zor olduğunu fakat bunu bilim sayesinde başarabileceğimizi söylüyor. Kötü alışkanlıklarımızdan kurtulmak istiyorsak önce beynimizin davranışları nasıl oluşturduğunu ve rutin bir düzene koyduğunu öğrenmemiz gerek. Alışkanlıklar Ödül Mekanizmasını Etkiliyor Alışkanlıklar kişi yeni bir şeyler öğrendikten sonra bazal gangliada veya prefrontal korteksin bir bölümünde oluşur. Bu süreç alışkanlık döngüsü adı verilen üç adımda meydana gelir. İlk adımda davranışı rutine dönüştüren bir tetikleyici vardır. Bir sonraki aşamada bu tetikleyicinin varlığı bilinçli yapılan bir davranışı bilinçsizce yapılan alışkanlığa dönüştürür. Örneğin, tırnak yeme alışkanlığında tetikleyici stres unsuru olabilir. Son aşama ise ödüldür. Beynin kendi kendini ödüllendirmeye olan eğilimi davranışı rutin hale getirmede oldukça etkilidir. Yine tırnak yeme alışkanlığını örnek verecek olursak burada ödül rahatlama hissi olabilir. Bir rutini yaparken beynimiz gittikçe azalan bir şekilde çalışır ve o işi düşünmeden yapabiliriz. Bu işi farkında olmadan yapıyor olmamız o anda dikkatimizi başka bir şeye verebilmemiz açısından karlı bir durumdur. Profesör Wood'a göre zamanımızın yüzde 40'ında ne yaptığımızı düşünmeden hareket ediyoruz. Bilinçlenen Beyin Alışkanlıkları Yıkmak İçin Değişim Yaratmak Gerekiyor Eğer o an ne yaptığımızı düşünmüyorsak kötü alışkanlıklarımızı değiştirmek nasıl mümkün olabilir? Basitçe değişim için fırsat yaratmamız gerekiyor. Yeni bir başlangıç için en etkili yol yaşadığımız çevrede yapacağımız değişiklikler olabilir. Bilim insanlarına göre ortamın değişmesi eski alışkanlıkların yıkılmasını kolaylaştırıyor. Evde ders çalışırken sürekli kahve içme alışkanlığınız varsa bulunduğunuz ortamı değiştirerek, örneğin kütüphanede çalışarak, bu alışkanlığınızı zayıflatabilir, hatta yıkabilirsiniz.


Antidepresanlar Alkol ile Alındığında Yan Etkileri Artıyor Alkollü içeceklerin tüketimi birçok toplumda yaygındır. Yoğun bir iş gününün ardından rahatlamak için içilebilir veya sosyal etkinliklerde eğlence amaçlı da tüketilibilir. Alkolün yalnız başına içiminin sağlık açısından yararlarını veya zararlarını tartışmayacağız şu an. Bir de 21. yy'da rahatlamak veya gevşemek için sıkça tüketilen antidepresanlar var. Peki ya aynı anda alkol ile antidepresan alırsanız ne olur? Vücut buna nasıl tepki gösterir? Antidepresanlar adından da anlaşılacağı gibi depresyonu önlemeye yönelik ilaçlardır. Burada depresyon ve stres birbirine karıştırılmamalıdır. Stres hayatın içinde olan olağan bir kavramdır, bitkiler, bakteriler bile strese girer. Bitkilere fazla ışık verirseniz hemen fotooksidatif strese girerler, oksijen üretim miktarları düşüş gösterir. Depresyon kişinin zihinsel olarak acı çektiği fiziksel olarak kendini yorgun, halsiz hissettiği ciddi bir rahatsızlıktır. Örneğin major depresyonda ilaç tedavisi uygulanmazsa kişi hayatını bile kaybedebilir. Depresyondan muzdarip birçok kişi yaygın olarak reçetelere yazılan seçici serotonin geri alım inhibitörlerini kullanmaktadır. Bu antidepresanların çalışma mekanizmasını bu makalemizden okuyabilirsiniz. Alkol Serotonin Salgılatıyor


Alkolün Bellek Üzerindeki Etkileri Alkol ve alkol içeren içecekler birçok toplumda sevilen popüler bir ürünlerdir. Bunun dozu bazen öyle bir dereceye çıkabilir ki alkolle ilişkili meseleler birçok toplum için sürekli bir sorun oluşturur. Alkolün yarattığı bireysel ve toplumsal hasarların giderilmesi ise devletlere biraz pahalıya mal olabilir. Peki bu kadar zararlı bir şey nasıl oluyor da bu kadar popüler oluyor ve yüzyıllardır önemini kaybetmiyor? Dopamin Bunun en önemli sebeplerinden bir tanesi alkolün keyif vermesi, daha bilimsel olarak söylersek beynin ödül sistemini harekete geçirmesinden dolayıdır. Beynin ödül ve zevkle ilgili bölümleri alkol alımına bağlı olarak dopamin ile uyarılır. Dopamin ise içki içenlerin çakır keyiflik dediği duruma veya daha ileri aşamada sarhoşluğun verdiği keyif haline sebep olur. Alkol etrafında oluşturulmuş bazı sosyal gelenekler de vardır. Özellikle kutlamalarda, belirli toplantılarda ve arkadaşlık kurmada alkol sıklıkla tercih edilen bir içecektir. Bunca zararına rağmen alkolün hala tüketildiğini ve zararlarının hafife alındığını görebilirsiniz. Akşamdan kalma hali kötüdür ve berbat hissettirir ama bunu etrafınızdaki insanlarla beraber yaparsanız bağlam etkisi sebebiyle iyi arkadaşlıklar kurabilirsiniz. Bellek Kaybı Alkolün sağlık içinden pek çok zararı vardır ve bunlardan biri de bellek kaybıdır. Pek çok insan sarhoş olduğu gece ne yaptığını hatırlamaz. Aynı zamanda alkol bir depresandır. Ertesi sabah sizi berbat ve depresif hissettirdiği için değil , beyninizdeki nöronların faaliyetini engellediği için depresiftir. Tıpkı müzik setinin sesini kısmak gibi beyninizdeki faaliyetin derecesini düşürür. Belki burada insanların beyninin daha az çalıştığını düşünüp bir köşeye sızmalarını beklersiniz ama bu hangi bölgelerin kapandığına bağlıdır. Bazı sarhoşlar bir köşeye yığılır ve hareket etmezler. Birçoğu ise saçma sapan söz ve hareketler yaparlar. Beynimizde en fazla bulunan nörotransmiterler glutamat ve GABA'dır. Glutamat beynin harekete geçirici ajanı iken GABA ise susturucu adamıdır. Yani beyin sadece bazı davranışların oluşmasını tetiklemez, bazılarının ise gerçekleşmesini engeller. Örneğin neden sizi sınıfta bırakan hocanızın boğazını kesmiyorsunuz? Bu tür davranışları engelleyen frontal lopta bulunan bir mantık sistemimiz vardır. Yürüme ve Konuşma Alanları Kapanıyor Alkolün etkisi altında normalde hoppalık, neşe ve öfkeyi kontrol altında ya da baskılanmış olarak tutan beyin bölgelerindeki kırmızı ışıklar ya soluk hale geliyor ya da kapanıyor. Alkol aynı zamanda konuşmadan netlik ve yürüme koordinasyonundan sorumlu alanları da kapıyor. Bütün bu işlevler hep korteks seviyesinde yürütülen faaliyetlerdir. Kalp atışı, solunum gibi işlevleri yürüten alanlar beynin korteksinden ziyade sürüngen beyin olarak adlandırılan ense kökünde bulunan beyin sapı ve orta beyin gibi bölgelerdir. Bu temel sistemlerimiz gayet sağlam ve zinde kalırken alkolün ilk hedefi karmaşık, üst düzey işlemlerin yürütüldüğü korteks bölgeleridir. Modern teknolojide de buna benzer örnekler bulabiliriz. Nokia 3310 telefonları pek çoğumuz hatırlarız. 3310'ları elimizden düşürdüğümüzde hatta balkondan aşağı düşürdüğümüzde bile hiçbir hasar oluşmazken bugün bir akıllı telefonu elimizden düşürdüğümüzde ekranı paramparça olabiliyor. Sosyal Utanma Duygusu Yok Oluyor Alkol alan beyinde de buna benzer durumlar gözleniyor. Planlama, konuşma ve düşünme işlevleri alkolün saldırdığı ve zarar verdiği ilk yerler oluyor. Sosyal kısıtlama, utanma ve kafamızın içindeki Bu herhalde iyi bir fikir değil diyen küçük sesler de. Alkol bunların sesini kolayca kesiyor. Sarhoş olduğunuzda aklınızdakileri söylemeye daha meyilli oluyorsunuz ya da bir kahkaha için delice riskleri göze alabiliyorsunuz. Alkolün etkileri karmaşık faaliyetlerden temel hayati işlevlere doğru gider ve tüm bunların ortasında bellek vardır. Alkolün özellikle bellek oluşumu ve kodlanmasından sorumlu hipokampüsü kesintiye uğratma eğilimi vardır. Ayrıca kısa süreli belleğinizi de sınırlandırarak ertesi gün uyandığınızda endişe verici boşluklar yaratır. Tam anlamıyla bir boşluk oluşmaz, hatıralar hala oluşuyordur, ama verimsiz ve tesadüfi olarak. Yeni Bellek Oluşumu Kesintiye Uğrar Alkol hipokampüse zarar vererek bellek oluşumunu kesintiye uğratır ama bağlama özgü hatıra oluşumunu ise tetikler. Yani bir yandan sistemin çarklarını bozarken bir yandan da o olaya özgü hatıra oluşumunu destekler. Alkol ya da diğer uyarıcı maddeler beyinde özeli bir nörokimyasal ortam yaratır. Beyin aniden her yanı kaplayan engelleyici bir maddeyle baş etmek zorunda kalınca bu durum muhakkak fark edilir. Bu kimyasal ortama karşı beyin alarma geçer ve bu esnadaki bütün bilgileri özenle kaydeder. Eğer o esnada sınava hazırlanıyorsanız beyin onları da kaydedecek ve kendisine zarar veren nörokimyasal ortam çerçevesinde kaydedecektir. Ne zaman o kadar alkol tüketseniz beyniniz o bilgileri sürekli karşınıza çıkaracaktır. Bu etkiyi illa da votka veya viski ile oluşturmak zorunda değilsiniz.


Alkolün Vücuttaki Yolculuğu Mideniz tamamen boşken alkol tüketirseniz ne olur? Alkolün vücuttaki yolculuğu ve nerede ne kadar kaldığını gerçekten biliyor musunuz? Total DUI adlı organizasyon alkollü ve uyuşturucu alarak araç kullanmaktan ceza almış kişilere bilgi sağlamak amacıyla bir infografik hazırlamış, biz de türkçeleştirdik. Kandaki alkol yoğunluğu artıkça irade zayıflıyor ve vücut üzerindeki kontrol zayıflıyor.


Altıncı Büyük Kitlesel Yok Oluş: Dinozorlardan Sonra Sıra İnsanlarda Mı? Belki ilk kez duyuyorsunuz ve altıncısının oluşuna şaşırdınız, belki duydunuz ama kulak ardı ettiniz, belki de her şeyin gayet farkındasınız ama elinizden gelen bir şey olmadığını düşünüyorsunuz. Bunlardan herhangi biri şu anda insan dahil pek çok türün soyunun tükeniyor olduğu gerçeğini değiştirmiyor. Ancak şimdi çok daha tehlikelisiyle karşı karşıyayız: Altıncı Büyük Kitlesel Yok Oluş diğer adıyla Holosen Kitlesel Yok Oluşu Nedir Bu Kitlesel Yok Oluşlar? Canlılığın evrimi boyunca büyük ya da küçük ölçekli birçok yok oluş meydana gelmiştir. Bunlardan beş tanesi 2018 yılına kadar gerçekleşenler arasında en büyük ölçekli olanlarıydı. Kısaca bahsetmek gerekirse bunlardan tarihte ilk gerçekleştiği bilinen Ordovsiyen Yok Oluşu'dur ve bundan 450 milyon yıl önce gerçekleşmiştir. Gezegendeki karbondioksit miktarının büyük oranlarda düşmesi sonucunda atmosfer soğumuş ve buzul çağı başlamış olup yüz binlerce yıl sürmüştür. Buzul çağına adapte olamayan çok sayıda canlı türü yok olmuştur. İkincisi ise günümüzden 380 milyon yıl önce meydana gelmiş olup milyonlarca yıl boyunca devam eden Devoniyen Yok Oluşu'dur. Yaşam bitme noktasına gelmiştir. Henüz insan ortada yoktur ve bir öncekinden farklı olarak kara canlıları bundan deniz canlıları kadar etkilenmemiştir. Bundan sonra ve günümüzden 200 milyon yıl önce gerçekleşen Permiyen Yok Oluşu ise en büyük yok oluşum olarak tarihe geçmiştir. Patlayan volkanların yaydığı sera gazı denizlerdeki yaşamın %90'ına yakınını yok etmiştir. Sülfür yüzünden de karadaki canlılar boğulmuştur. Bu noktada hatırlatmamız gerekir ki günümüzde sera gazını sadece patlayan volkanlar yaymaz, insanlığın payı bu konuda artık çok daha büyüktür. Bu yok oluştan 50 milyon yıl sonra gerçekleşmeye başlayan büyük bir gök taşının, volkanların ve artık yavaş yavaş kendini göstermeye başlayan iklim değişikliklerinin de etkisi olduğu düşünülen yok oluş Trias Yok Oluşu'dur. Bitkiler bu durumdan çok etkilenmemişlerdir ve hatta radyasyona direnç göstermeye başladıkları asıl dönem bu dönemdir. Beşinci ve 2018'e kadar sonuncu olarak kalmış Kretase Yok Oluşu 65 milyon yıl önce meydana gelmeye başlamıştır. Dinozorların soyunun tükendiği, memeli türlerin ve insanların yaşamaya başladığı dönemdir ve sebebi ise çoğu kimse tarafından bilindiği üzere bir asteroid çarpmasıdır. Altıncı Büyük Kitlesel Yok Oluş Beş büyük yok oluştan bahsettiğimize göre asıl konumuza dönebiliriz yani 2018 yılında başlayan ve hala devam etmekte olan Altıncı Büyük Kitlesel Yok Oluş'a. Öncelikle temel nedenlerinden bahsedecek olursak, en başında sayılabilecek sebep insanlardır. Kendi soyumuzu tüketme ihtimali olan bu yok oluşu başlatan en büyük etken bizzat biziz. Dünya tarihinde ilk kez bir türün gezegene bu kadar etki ettiği düşünülmekte ve bu döneme de Büyük İvme adı verilmektedir. İnsana pek çok yarar sağlayan Büyük İvme bir o kadar da başka canlılarla birlikte yine insanlara zarar sağlıyor diyebiliriz. Aşırı tüketim, avcılık, balıkçılık, plastik ve bu zararlara sebep olan nedenlerdendir. Bunlardan bir diğeri ise insan faaliyetlerinin her geçen gün iklim değişikliğine sebep olmasıdır. Canlı yaşamlarının buna bağlı olarak yok olması ve iklim değişikliklerine kolay kolay adapte olamayan canlıların soyunun tükenmesi adeta kaçınılmaz bir sondur. Dünya Doğayı Koruma Vakfı ve Londra Zooloji Derneği'nin ortaklaşa hazırladığı, 30 Ekim 2018'de yayınlanan Yaşayan Gezegen Raporu'na göre son 44 yılda dünya üzerindeki vahşi hayvan oranı %60 azalmıştır. Başka Türlerin Yok Olması Bizi Neden İlgilendirmeli? İnsan dışında diğer canlıların türlerinin tükenmesini belki doğanın kanunu, evrimin doğal bir sonucu, yaşam olduğu sürece kaçınılamayacak ve bizi pek de etkilemeyecek bir olay olarak görebilirsiniz. Ancak durum böyle değil. Çünkü insan şimdiye kadar evrimleşmiş tüm canlılar arasında bilinçli olan tek canlıdır ve büyük oranda bizim eserimiz olan tüm bu yaşananları görmezden gelmek doğaya uygun değil, aykırı davranmaktır. Öncelikle evrim açısından olayı ele almak gerekirse biyolojik tür çeşitliliği çoğu canlı için avantaj durumundadır ki yaşam bu zamana kadar genelde bu şekilde evrimleşmiştir. Pek çok tür melezi ve canlıların yeni ortamlara uyum sağlayabilme yeteneği sayesinde ortaya yepyeni türler çıkmıştır. Yok olan türler daima olmuştur ancak bu yok oluşlar şimdiye kadar büyük oranda doğal yolların etkisiyle olmuştur. Günümüzdeyse bu çeşitlilik büyük bir hızla ve doğal olmayan sebeplerle yok olmaktadır. Bu her türlü canlının zararına olduğu gibi insanların da zararınadır. Yaşayan hemen hemen her tür başka türlere çeşitli sebeplerden dolayı ihtiyaç duyar. Zamanla oluşan bu çeşitliliğin sebebinin yalnızca türler arası çatışmanın değil, simbiyotik her türlü ilişkinin de olduğu unutulmamalıdır. Yapılan bir araştırmaya göre günümüzde türler eskiye nazaran 100 kat daha hızlı tükenmektedir. Bu durum kendi başına yeterince zararımıza olabilecekken, doğrudan insanı da nesli tükenme tehlikesi altında bir tür olmaya aday yapmaktadır. İnsanın sosyal bir canlı olduğu, ırkının devamının yalnız kendiyle sınırlı olmadığı ve hayatımızı devam ettirebilmek için başka canlılara muhtaç olduğumuz unutmamamız gereken bir gerçektir. Hayvan ve bitki türleri böyle hızlı bir şekilde tükenirken insanlığın bundan muaf olması söz konusu dahi olamaz. Etkimiz Ne Kadar Büyük? 2017 yılının eylül ayında yayınlanan bir makaleye göre Altıncı Büyük Kitlesel Yok Oluş'un başlaması denizlerin karbon tutma kapasitesine göre matematiksel olarak hesaplandığında zaten beklenen bir durumdu. Ancak bu durumun, günümüzden tam 81 yıl sonra yani 2100 yılında yaşanacağı tahmin ediliyordu. Yapılan hesaplamadan bir yıl sonra ise Altıncı Büyük Kitlesel Yok Oluş başlamıştır. Doğaya ve canlılara belki de en çok kendimize verdiğimiz zararı bu bir seneye bakarak bile anlamak kolay. Bir örnek daha vermek gerekirse geçtiğimiz günlerde 40 yıldır yaşanmayan bir ilkin gerçekleştiğine tanıklık ettik. Aç bir kutup ayısı Sibirya'da şehre indi. Evet, bunu son 40 yılda ilk kez yaşadık ve bu ne yazık ki hepimizin eseri. Günümüzde bu kadar hızlı ve büyük oranlarda etki edebildiğimiz gezegenimizi korumaksa yine biz insanların elindedir. Neler Yapabiliriz? Yapabileceklerimizden bahsetmek gerekirse küresel ısınma başlıca sorunsal olduğu için buna sebep olan sera gazı salınımını azaltmak yapılabilecek en faydalı şeylerdendir. Bunun yolu olabildiğince daha az kömür, petrol, doğal gaz kullanımından geçmektedir. Temiz ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmek, toplu taşıma ve bisiklet gibi gaz salınımı olmayan araçlar kullanmak yine küresel ısınmayı önlemek için yapılabilecekler arasındadır. Plastik kullanımını azaltmanın ve aslında üretimi esnasında zararlı gaz ortaya çıkaran birçok şeyin üretimini ve kullanımını azaltmanın büyük oranda faydası olacaktır. Bu birçok şeyden ikisi olan çelik ve çimento üretimi esnasında çok fazla zararlı gaz açığa çıkmaktadır buna bağlı olarak sürdürülebilir yapılaşma için ahşap ve bambu kullanımını arttırmak da yapılması gerekenlerdendir. Tür çeşitliliğinin korunması için özellikle avcılık ve balıkçılık olabildiğince azaltılmalıdır. Çünkü bugün avlanan türlerin bir gün sonra bile nesillerinin tükenme tehdidi altına girme ihtimalleri günümüzde fazlasıyla yüksektir. Tüm bunların altında ise tahmin edeceğiniz üzere bilinç yatar.


Altıncı Çift Sinir Altıncı çift sinir gözdeki lateral rektus kasın hareketini kontrol eden bir efferent sinirdir. 6. kranyel sinir olan altıncı çift sinir beyin sapı ve göz arasında uzun bir hatta sahiptir. Bu uzun mesafeli iletim hasar görmeye meyilli bir durumdadır. Örneğin kafa travmaları, beyin lezyonları gibi pek çok rahatsızlık bu altıncı çift siniri tehlikeye sokar.


Demans ve Alzheimer Hastalığı Arasındaki Farklar Nelerdir? Demans ve Alzheimer hastalığı ile pek çok ortak belirti taşır ama aslında bu iki rahatsızlık birbirinden farklıdır. Demans halk arasında bunama olarak bilinir. Bunama pek çok kişinin etrafında, özellikle yaşlı bireylerde gözlemlediği rahatsızlıklardan biridir. Demansın yelpazesi epey geniştir. Ancak Alzheimer hastalığı kendine has fizyolojik belirtilerle özel bir yeri vardır. Bazı doktorların bile demans ve Alzheimer hastalığı arasında ayrım yapamadığını gördüm. Eskiden bunama diyorlardı, şimdi adı Alzheimer oldu, aslında aynı şey diyen doktorlar var. Demans ve Alzheimer hastalığı aynı şey değildir. Biri, diğerinin alt kümesidir. Demans ve Alzheimer Hastalığı Nedir? Demans beyinde birlikte görülen belirtiler veya tek bir belirtidir yani bir sendromdur. Demansı bir hastalık olarak teşhis etmek, nitelemek doğru değildir. Bu daha çok hafıza kaybı, düşünme sorunları ve konuşma güçlüklerini kapsayan belirtiler olarak tanımlanmalıdır. Demanslar beyin hücrelerinin hasar görmesiyle ortaya çıkar. Alzheimer hastalığının tau proteinlerinin birikmesi, beta amiloid plakları gibi daha kesin belirtileri vardır ve beyni yok eden bir hastalıktır. Bu yüzden Alzheimer hastalığı aslında demansın en yaygın sebeplerinden biri olarak kabul edilir. Bir kişiye demans teşhisinin konulması için kişinin bilişsel işlevlerinin bazılarında bozulma ve davranışlarında değişiklikler olmalıdır. Herkesin hafızası süper olmayabilir. Bazı kişilerin bellekleri yaşla beraber zayıflayabilir, bazı şeyleri unutabilir. Ancak bu unutkanlık günlük yaşamı etkileyecek boyuta gelirse ve sosyal sorunlara neden olursa o zaman demansı işaret edebilir. Biraz unutkan diye kimseye demans teşhisi konulmaz. Konuşma bozuklukları, görsel algı, problem çözme ve odaklanmada yaşanılan sorunlar da demansa işaret eder. Bazı hastalar duygularını kontrol etmekte çok zorlanır, kişilikleri değişebilir. Orta seviyelerde hayat kalitesini düşüren bu rahatsızlık ilerleyen aşamalarda kişiyi başka insanlara muhtaç hale getirir. Demansın belirtileri ve işaretleri beyindeki sağlıklı nöronlar öldüğünde, arkadaşlarıyla konuşmadığında veya doğru çalışmadığında ortaya çıkar. Yalnız bir nöronun beyne hiçbir faydası yoktur. İnsanlar yaşlandıkça beyin hücreleri ölmeye başlar. Bu yüzden demansın görülme oranı da yaşla beraber artış gösterir. Unutkanlık gibi bilişsel işlevlerin sekteye uğraması normal yaşlanma sürecinde görülebilecek şeylerdir. Ancak bu durum çok ağır olursa ve hayatı ciddi oranda olumsuz etkilerse bir doktora görünmekte fayda vardır. Kafa Travması Yaşamak Demansın Ortaya Çıkmasına Neden Olabilir Alzheimer Hastalığı Bir Demans Türüdür Demans ve Alzheimer hastalığı birbirinin aynısı olarak görülmemelidir. Alzheimer hastalığı Amerika'da en fazla öldüren 6. hastalıktır. Hatta yakın zamanda kanser ve kalp hastalıklarının ardından 3. sıraya yerleşebilir. Tüm demans çeşitlerinin 50-70%'inin ortaya çıkışının asıl faili Alzheimer hastalığıdır. Demansın nedenleri o kadar geniştir ki, seerbest radikallerden tutun, Creutzfeldt-Jakob hastalığına kadar pek çok etken bu yelpazede yer alabilir. Demansın nedenlerini ve belirtilerini tanımlarken yaşlılığın getirdiği bedensel ve zihinsel yavaşlamayı hemen demans sınıfında değerlendirmemeliyiz. Kişi yaşlanırken beden ve zihin işlevlerinin yavaşlaması insan fizyolojisinin doğal bir sonucudur. Ancak olması gerekenden çok hızlı olmamalı ve sonuçları hayatı alt üst etmemelidir. Demansın farklı nedenleri olduğu kadar çok farklı türleri de vardır. Lewy body demans, frontotemporal demans, vasküler demans bunlardan bazılarıdır. Birçok zaman hastalarda birden fazla demans türünün semptomları aynı anda görülür. Örneğin, aynı anda Alzheimer hastalığı ve vasküler demans hastası olabilirsiniz. Demansın belirtileri çok değişkendir ve hafıza sorunları, iletişim, dil güçlükleri, odaklanma ve dikkat kaybı, muhakeme becerisinin ve görsel algının zayıflaması demansın yaygın görülen belirtilerindendir. Ancak farklı tür demanslar farklı türde beyin hasarlarıyla ilişkilidir. İlaveten, demanslı hastaların 10%'u aynı anda birden fazla çeşit demanstan muzdariptir. En yaygın görülen kombinasyon Alzheimer hastalığı ve vasküler demanstır. Tau ve Amiloid Proteinleri Alzheimer hastalığı özünde bir çeşit demanstır ve nöronların içinde ve dışında belirli proteinlerin birikmesi sonucu oluşur. Yukarıda bahsettiğimiz biriken tau ve beta amiloid proteinleri nöronların sağlıklı bir şekilde işlev görmesini, iletişim kurmasını engeller. Bunun sonucu olarak nöronlar arasında sinyal iletim kesintileri oluşur, nöronlar ölür ve beyin dokusu kaybolmaya başlar.


Alzheimer Hastalığı Kadınlarda Daha Hızlı İlerliyor Tüm dünyada beklenen ortalama yaşam süresi uzamakta ve bununla birlikte ileri yaşta karşılan tıbbi problemlerle mücadelelerin önemi de artmaktadır. Bu problemlerden birisi de Alzheimer hastalığıdır. Alzheimer hastalığı nöronların zaman içinde bozulmasına neden olan bir hastalıktır. Erkek ve kadınları farklı şekilde etkileyebiliyor. Bu hastalığın gelişmesinde bilinen en önemli risk etkeni ileri yaştır. Nörodejeneratif bir hastalık olan Alzheimer hastalığı kadınlarda bilişsel işlevleri bozmakta ve bununla birlikte günlük yaşam faaliyetlerini etkilemektedir. Henüz bu hastalığın ilerlemesini durduracak veya gelişmesini önleyecek kesin bir kanıt bulunmamaktadır. Yapılan araştırmalar kadınlarda Alzheimer hastalığının daha hızlı ilerlediğini gösteriyor. Ayrıca Alzheimer hastalığı kadınlarda erkeklere göre daha fazla görülüyor. Bunun nedenini henüz bilmiyoruz. Amerika'da yaşayan 5 milyon Alzheimer hastasından 3.2 milyonu kadınken, 1.8 milyonu erkektir. Hastalığa yakalanan kadınların oranı neredeyse erkeklerin 2 katı. Alzheimer Hastalığı Kadınlarda Nasıl Başlar? Bu hastalığın ilk görülen belirtileri kısa dönem hafızanın zayıflaması, ufak tefek olayları unutmaktır. Hastalığın ilerleyen evrelerinde dil sorunları, konumsal becerinin zayıflaması , ruh halindeki değişiklikler, motivasyon kaybı ve kendine bakamama gelir. Hastalık ilerledikçe daha fazla nöron ölür ve en sonunda ölüme sebebiyet verir. Hastalığın yayılma hızı kişiden kişiye göre değişmesine rağmen ortalama olarak teşhisi takiben 3 ila 9 yıl sonra hastalar vefat ederler. Alzheimer hastalığının nedeni tam olarak anlaşılamadı ancak hem genetik hem de çevresel etkenlerin rol oynadığı kesin olarak biliniyor. Beyin ve vücut egzersizi, obeziteden kaçınmak gibi önlemler Alzheimer riskini azaltabilir. Hepimizin bildiği gibi unutkanlık Alzheimer'ın en belirgin özelliklerinden biridir. Unutkanlığı olan bir hasta günlük rutininde aksamalar yaşıyorsa ancak ilerleyici değilse özellikle de yaşlı bir hastaysa kişi takip altına alınır. Bir süre sonra şikayet ve etkileri artmaya başlıyorsa ve kişinin çevresi tarafından farkediliyorsa, hafif bilişsel bozukluk yani bunama öncesi durum olarak değerlendirilir. Alzheimer Hastalığından Nasıl Korunabiliriz? Kadınların Alzheimer hastalığından korunması için öncelikle unutkanlık durumu saptanan hastanın bu unutkanlığının ilerleyici olması ve günlük faaliyetlerini olumsuz yönde etkilemesi durumunda en kısa zamanda bir uzmana başvurması önemlidir. Alzheimer hastalığı kadınlarda ne kadar erken teşhis edilirse tedavisi de o kadar başarılı olmaktadır. Ayrıca özellikle yaşlıların, kalp hastalığı, yüksek tansiyon, şeker hastalığı, kan lipidlerinin yüksek olması yani kan yağlarının yüksek olması gibi hastalıklar mevcutsa bu hastalıkların iyi tedavi edilmesi, düzenli takiplerinin yapılması ve gerekirse önceden korunulması önemlidir.


Alzheimer Hastalığı'nın Alternatif Nedenlerinden Biri Şekerli İçecekler Olabilir Şekerli gazlı içecekler hayatımızın ister istemez bir parçası haline geldi öyle değil mi? Sıcak yaz günlerinde, ana yemeklerle birlikte, sinemaya gidince patlamış mısırın yanında... Örnekler çoğaltılabilir fakat buradaki esas nokta bu içeceklerin artık su gibi tüketildiği gerçeği ve bu içeceklere erişimin pek de zor olmaması. Tabii ki bunun fizyolojik, biyokimyasal ve biyolojik sonuçlarının da olacağını tahmin etmek de zor değil. Çok fazla kahve içmenin uykusuzluk yaptığını biliriz çünkü kahvenin ana içeriği kafeindir. Bu leziz içeceklerin de önemli bir bileşeni kafeindir. Yüksek miktarlarda kafein alımı beynimizin gün içinde uyanık tutulması gibi görevlere sahip olan retiküler aktive edici sistemin aşırı uyarılmasına sebep olur. Bu sistemin aşırı uyarılması da: uykusuzluk, psikomotor ajitasyon ve baş ağrılarına neden olur. Peki ya diyet türde olan şekersiz gazlı içecekleri tercih etsek? European Journal of Clinical Nutrition tarafından yayınlanan bir çalışmada bu tarz diyet içeceklerde kullanılan aspartam bileşiğinin uykusuzluk, çeşitli nöbetler, baş ağrısına sebep olduğu klinik vakalarda ise körlük, nörotoksitite ve hafıza kaybına yol açtığı tespit edilmiştir. Şekerli İçecekler ve Nörodejeneratif Etkiler ile ilişkili Fare Deneyleri Şeker alımının beyindeki etkisini çalışan araştırmacılar, yüksek miktarda şekerli içecek alımının farelerin beyin gelişimi üzerindeki etkisini incelediler. Yüksek dozda şekerli içeceklerin, beynin duygusal davranışı ve bilişsel işlevi kontrol eden bölgesinde, yaşamın erken dönemlerinde aşırı stres veya istismardan daha fazla değişikliğe neden olduğunu bulmuşlardır. Herhangi bir stres yaşamayan fakat düzenli bir biçimde şeker tüketen farelerin, stresli ancak şeker tüketmeyen farelerin hipokampuslarında benzer değişiklikler saptandı. Bu çalışma hakkında benim için en endişe verici detay, şekerli içeceklerin, beynin öğrenme ve hafıza için önemli bir parçası olan ve aynı zamanda erken yaşam travmasından etkilendiğini de bildiğimiz hipokampus üzerinde erken yaşam stresine benzer bir etkiye sahip olmasıdır. Araştırmacılar, bu araştırmanın insanlarda gerçekleştirilememesine rağmen, stres tepkileri ve beslenme ile ilişkili beyin devrelerinin türler arasında genellikle aynı olduğunu belirtti. Şekerli İçecekler ve Nörodejeneratif Etkiler ile ilişkili İnsan Deneyleri Sadece fare deneylerinin ana fikri sizlere yeterince veremeyebileceğini düşünüyorum bu yüzden insanlarla alakalı yapılan bazı araştırmaları da paylaşmak istiyorum. Alzheimer's and Dementia dergisinde yapılan bir çalışma, 4.000'den fazla orta yaşlı yetişkini inceledi. Bu kişilere gerekli beyin taramaları ve hafıza testleri yapıldı ve sahip oldukları diyet ile ilgili ayrıntılı anketler doldurdular. Boston Üniversitesi ve diğer araştırma merkezlerinden araştırmacılar, insanların düzenli olarak ne kadar şekerli gazoz içerse, hafıza testlerinde o kadar kötü sonuç alma eğiliminde olduğunu buldu. En şekerli içecekleri içenlerin beyinlerinde de daha fazla küçülme eğilimi vardı. Diğer çalışmalarda, azalan beyin hacmi, yıllar sonra Alzheimer hastalığına yakalanma riskinin artmasıyla ilişkilendirilmiştir. Günde bir veya iki bardak şekerli içecek içenler, şekerli gazlı içecekler veya diğer şekerle tatlandırılmış içecekler içmeyenlere kıyasla bir ila iki yıllık yaşlanmaya karşılık gelen beyin küçülmesi yaşadıkları gözlemlendi. Ayrıca bu kişiler hafıza testlerinde de daha kötü sonuçlar elde etme eğilimindeydiler ve kendilerinden beş ya da altı yaş büyük kişilerle aynı puanları aldılar. Not: Şekerli gazlı bir içecek ya da benzer şekilde tatlandırılmış bir içecek türü 10 çay kaşığı kadar şeker ve/ veya yaklaşık 150 kalori içerir.


Uyku Düzeni ile Alzheimer Hastalığı Arasında Bir Bağlantı Bulundu Alzheimer hastalığı birçoğumuzun bildiği veya en azından aşina olduğu bir nörodejeneratif bir hastalıktır. Araştırmacılar demansın bir alt türü olan bu hastalığın nedenlerini ve tedavisini bulmak için onlarca yıldır araştırmalar yürütüyorlar. Son yayınlanan çalışmalardan birinde uyku düzeni ile Alzheimer hastalığı arasında bir bağlantı keşfedildi. Gece uykunuzun bölünmesi Alzheimer hastalığına yol açmıyor ama genetik olarak risk grubunda olan kişilerin daha sabah erken kalkan insanlar olduğu görüldü. Bazı insanlar geç yatsalar bile sabah erkenden kalkarlar. Alzheimer hastalığına yakalanma ihtimali genetik olarak daha yüksek kişiler daha az uyuyorlar ve uyku sürelerinin azlığı insomninaya yol açmıyor. Sağlıklı bir kişi 6-8 saat uykuya ihtiyaç duyar. Bu sürenin altında uyuyan kişilerde uykusuzluk baş gösterir ve dikkat dağınıklığı gibi belirtiler başlar. Ancak bahsettiğimiz risk grubundaki insanlar az uyumalarına rağmen uykusuzluk çekmiyorlar. Uykusuzluk Alzheimer Hastalığının Belirtilerinden Biri Alzheimer hastalığında sıklıkla bildirilen şikayetler depresyon, unutkanlık, ruh hali değişimleri ve uyku sorunlarıdır. Çoğumuzun uyuma düzeni birbirinden farklıdır. İngiltere'de Imperial College London'da çalışan Abbas Dehghan ve ekibi uyku düzenleri ile Alzheimer riski ve depresyon arasında nasıl bir ilişki olduğunu araştırdı. Farklı uyku düzenleri ile depresyon ve Alzheimer hastalığı arasındaki ilişkiyi ortaya çıkarmak için 21.982 kişinin medikal bilgilerini incelediler. Farklı genetik araştırmalarda yer almış ve Alzheimer teşhisi konmuş 21.982 kişi ile Alzheimer hastası olmayan 41.944 kişinin verileri karşılaştırıldı. Bunun yanında 9.240 major depresyon hastası ile 9.519 depresyon geçmişi olmayan kişilerin medikal bilgileri de karşılaştırmalı incelemeye tabi tutuldu. Bunun yanında 446.118 kişinin daha medikal verileri incelendi ve uyku karakteristikleri ortaya çıkarılmaya çalışıldı. Genetik Etkenler ve Uyku Düzeni Alzheimer hastalığı ile genetik etkenler arasındaki bağlantıyı net bir şekilde belirlemek için hastaların otopsilerinde Alzheimer bulguları net bir şekilde saptandı. Alzheimer hastalığına sahip olduğundan emin olunan hastaların genetik yapıları incelendi ve uyku ile ilgili genetik etkenler saptandı. Araştırmacılar Alzheimer hastalığı ile genetik arasında doğrudan bir ilişki olduğunu görmek için Mendel randomizasyonu adı verilen teknik kullandılar. Alzheimer hastalığının temelinde yatan genler ortaya çıktıktan sonra araştırmacılar uyku esnasındaki bölünmelerin Alzheimer hastalığı ile bir ilişkisi olmadığını fark ettiler. Major depresyon ile Alzheimer hastalığı arasında da bir sebep sonuç ilişkisi görülmedi. Ancak uyku süresinin bu rahatsızlıkları etkileyebileceği araştırılıyor. Hastalıkların çoğunun temelinde genetiğin yattığını biliyoruz. Araştırmacılar ilerleyen günlerde şunu keşfetti: Alzheimer hastalığında genetik riski iki kat daha fazla olan insanlar kendilerini sabah insanı olarak tanımlayan kişilerdi. Ancak fark sadece %1'di. Genetik yatkınlığı iki kat daha fazla olan kişilerde insomnia riski %1 daha azdı.


Alzheimer Hastalığı