Oksidatif Stres Nedir? Hayatta her iyi şeyin bir de kötü tarafı olduğuna şahit olmaktayız. Peki, prokaryotların çoğu ve bütün ökaryotlar için merkez konumda olan oksijen için de bunun geçerli olduğunu söylesek? Ayrıca bir haberim var bu sorunu nefes almayarak çözemiyoruz. Ökaryotik hücrelerde oksijen ile enerji üretimi, oksijensiz üretime göre 18 kat daha fazla enerji elde edilmesini sağlamaktadır. Bu enerji verimiyle birlikte zararlı oksijen türleri en çok mitokondride oksijenli solunum sonucunda ortaya çıkmaktadır. Oksijenin iki ucu sivri kılıç olması oksijen paradoksu olarak adlandırılmıştır. Oksidatif Stres Nasıl Oluşuyor? Oksijenin zararı, kimyasal reaktif olma potansiyelinin sonucunda reaktif oksijen ve nitrojen türlerinin, bunların etkilerini azaltacak olan antioksidanlar ile olan dengede baskın olmasıyla ortaya çıkıyor. Bu yazıda daha çok reaktif oksijen türlerine odaklanacağız. Reaktif oksijen türleri endojen yani hücrenin üretimi kaynaklı olabilir ve temel olarak mitokondride gerçekleşen oksidatif solunumda ortaya çıkarlar. Endojen etkiler olduğu kadar eksojen etkiler de reaktif oksijen türlerinin oluşumuna sebep olabilmektedir. Sigara dumanı, alkol, iyonize radyasyon, kirlilik ve ağır metallere maruziyeti eksojen etkiler olarak sayabiliriz. Ayrıca yüksek miktarda şeker ve yağ içeren diyet de reaktif oksijen türlerinin oluşumuna katkıda bulunabilir. Oksidatif stresin tehlikesi, reaktif oksijen türlerinin hücresel moleküllere zarar vermesiyle kendisini göstermektedir. Proteinlere, lipidlere ve RNA'lara verilen zarar nispeten geri dönüştürülebilir ancak DNA'nın zarar görmesi geri dönüşü mümkün olmayacak problemlere yol açabilir. Hücreler reaktif oksijen türlerinin zararlarını nötralize etmek için enzimatik ve enzimatik olmayan antioksidanlara sahiptirler. Problem ise antioksidanların kapasitelerinin üzerinde reaktif oksijen türlerinin bulunmasıyla başlar. DNA'da meydana gelen zararlar genetik bütünlüğü bozmasıyla, hücrenin işlevini bozabilir, hücreyi öldürebilir ve bir onkojenik dönüşüme sebep olabilir yani kansere. Ancak bu noktada unutulmaması gereken durum ise meydana gelen zararların oksidatif stres gibi herhangi bir dış etken olmadan da DNA'nın fizyolojik doğası gereği gerçekleşebiliyor olmasıdır. İyilikte kötülük bulunur da kötülükte iyilik bulunmaz mı? Reaktif oksijen türleri ayrıca, makrofajlar, nötrofiller ve bazı epitel hücreleri tarafından üretilirler. Savunma hücrelerimiz tarafından kullanılan bu ajanlar inflamasyon süreçlerinde önemli rol alırlar. https://sinirbilim.org/serbest-radikaller-dost-mu-dusman-mi/ Hücreler Nasıl Etkileniyor? Endojen reaktif oksijen türlerine hidroksil radikali, hidrojen peroksit ve superoksit anyonunu örnek olarak verebiliriz. Reaktif oksijen türleri hücresel materyallere zarar vererek hücrenin fonksiyonlarını ve canlılığını etkilerler. DNA'da sebep oldukları zararlar ise tamir edilmediği takdirde en tehlikelisidir. Reaktif oksijen türlerinin oluşturduğu farklı DNA hasarları bulunmaktadır. DNA'nın dört bazından biri olan guanin ise oksidasyona daha yatkındır. Böylelikle reaktif oksijen türlerinin oluşturduğu DNA hasarlarının en sık karşılaşılanı ve en iyi tanımlananı guaninin oksitlenmesiyle oluşan 8-oxoG'dir. Etkisini ise diğer DNA hasarlarının aksine gelişimi durdurarak değil mutasyona sebep olarak gösterir. Bu şekilde daha büyük problemlere yol açabilir. Yani 8-oxoG'yi koyun görünümlü kurt gibi düşünebiliriz. 8-oxoG seviyesi hücrelerin oksidatif stresini ölçmede biyo belirteç olarak kullanılabilir. Hastalıklarda bir risk faktörü olarak alınabilirler hatta bu hastalıklara kanser de dahildir. Normal fizyolojik durumlarda bir hücrede 103 miktarında 8-oxoG oluşurken kanser hücrelerinde bu miktar 105 seviyesine çıkmaktadır. Oksidatif Stres Yaşlanmada Rol Oynuyor Yaşlanma, pek çok faktörün etkili olduğu ve organizmayı ölüme yaklaştıran bir olaydır. Oksidatif stres de hücre üzerinde sebep olduğu etkilerle yaşlanmaya katkıda bulunuyor. Oksidatif stresin hücre içinde en önemli kaynağının mitokondri olduğundan bahsetmiştik. Yapılan çalışmalar mitokondriyal DNA'da 8-oxoG miktarının yüksek olduğunu göstermiştir. Enerji metabolizmasında meydana gelecek bozukluklar yaşlanmayla doğrudan ilişkilidir. Ayrıca mitokondri apoptoziste önemli bir rol oynamaktadır oksidatif stres apoptozis üzerinden de yaşlanmayı etkiliyor. Yapılan çalışmalar mitokondriyi hedef alan antioksidanların iyi etkilerini gösteriyor. Bu etkilerden bazılarını epigenetik üzerinden gösteren oksidatif stres, epigenetiğin dinamik yapısı ve genleri açıp, kapatabilme gücü düşünülünce korkutucu görünüyor. Oksidatif stres epigenetik üzerine etkilerini doğrudan gösterebilir. Aynı zamanda hücre içi molekülleri etkileyerek de dolaylı olarak etkilerini gösterebilir Genetiğin içerisinde bulunduğu her faaliyete epigenetik mekanizmalar da etki eder. Metilasyon ve asetilasyon bu mekanizmalardan ikisidir. Metilasyon etkisini genin transkripsiyonunu baskılayarak yani kapatarak gösterirken asetilasyon genleri açar. Hücre ölümünü, gelişimini ve farklılaşmasını düzenleyen gen bölgelerinde yaşlanmayla birlikte aşırı metilasyon gözlemlenmiştir. https://sinirbilim.org/antioksidan-tedavisi/ Oksidatif Strese Karşı Ne Yapılabilir? Vücudumuz zaten oksidatif strese karşı çeşitli antioksidanlara sahiptir. Enzimatik ve enzimatik olmayan antioksidanlar mevcuttur. Süperoksit dismutaz, katalaz ve glutatyon peroksidaz en önemli enzimatik antioksidanlardır. Vitamin C ve E gibi vitaminler, -karoten ve glutatyon ise enzimatik olmayan antioksidanlara örnektir.


Oksitosin Nedir, Neden Bu Kadar Önemli? Son yıllarda popülaritesi çok artan bir hormondan bahsedeceğiz. Neden bu kadar önemli, onunla neler yapabiliriz? Oksitosin bir nöropeptit ve hormondur. Aynı zamanda ilaç olarak da dışardan alınabilir. Bu hormon hipotalamusta üretilir ve hipofiz bezinden salgılanır. Partnerler arasındaki bağlılıkta, üremede, doğum esnasında rahim kaslarının kasılmasında önemli rol oynar. Doğumdan sonra beyinden oksitosin salınımı süt bezlerini uyarır. Böylece süt üretimini tetikler ve anne ile çocuk arasındaki bağlılığın oluşmasına yardımcı olur. Doğum esnasında rahim kasları yeterli miktarda kasılmayabilir. Bu durumda anneye oksitosin verilerek doğumun kolaylaştırılması sağlanabilir. Bu amaçla doğrudan kaslara veya damara verilebilir. Bu şekilde ilaç olarak verilen oksitosin rahimde aşırı kasılmaya neden olacağından doğmak üzere olan bebekte strese neden olabilir. Bu nedenle anneye verilecek oksitosinin miktarı iyi ayarlanmalıdır. Oksitosinle ilgili yapılan araştırmalardan bahsedelim. Oksitosin Kalori Alımını Azaltıyor Yapılan araştırmalar burundan alınan yapay oksitosinin tek bir kullanımının bile kalori alımını azalttığını gösterdi. Özellikle sağlıklı erkeklerde yağlı gıdaların tüketimini azaltıyor. Burundan verilen oksitosin ile ilgili çok sayıda araştırma mevcut. Genellikle oksitosinin ilişkilerdeki rolü ve toplumsal yönü üzerinde çalışılıyor. Oksitosinin yemek yeme davranışlarını düzenlemesi ve bu tür olumlu sonuçlar alınması oldukça sevindirici bir durum. Elde edilen sonuçlar oksitosin burun spreyinin kahvaltıda tüketilen kalori miktarını düşürdüğünü gösterdi. Kişi normal veya aşırı kilolu olsa da değişen bir şey olmadı. Burundan alınan oksitosinin etkisi hemen ertesi gün gözlenebiliyor. Ayrıca araştırmacılar oksitosinin insülin hormonunun hücresel duyarlılığını geliştirdiğini de buldu. İnsülin kan şekerini düşüren hayati bir hormondur. Oksitosinin buradaki etkisi tip 2 diyabet hastaları için çok önemlidir. Oksitosin Obezite ve Metabolik Rahatsızlıklar İçin Umut Olabilir Harvard Tıp Fakültesi'nden Elizabeth Lawson'a göre bu araştırma sonuçları gerçekten heyecan verici görünüyor. Ancak her zaman olduğu gibi daha fazla çalışma gerekli. Yine de tüm bu deneysel çalışmalara bakarak obezite gibi metabolik sorunlar için oksitosinin umut verici bir tedavi olabileceğini söylüyor. Araştırma ekibi çalışmayı 25 sağlıklı erkek katılımcı üzerinde gerçekleştirdi. Erkeklerden 13'ü sağlıklı, diğer 12'si de kilolu ya da obezdi. Rastgele ayrılan katılımcılara aç karnına tek doz oksitosin burun spreyi ya da bir plasebo sprey verildi. Katılımcılar kendilerine hangi türde ilacın verildiğinden habersizdi. Gerçek mi Plasebo mu? Bir saat sonra, katılımcılar bir menüden kahvaltı seçti. Her tabak iki porsiyondu. Yemekten sonra, araştırmacılar her deneğin ne kadar kalori yediğini ölçtü. Başka bir zaman deney katılımcılar üzerinde yinelendi ama bu kez, her bir katılımcıya önceki oturumda uygulananın tam tersi ilaçlar verildi. Araştırmacılara göre, katılımcıların her deneyden önceki üç günde, besin tüketimine ilişkin geri dönüşleri arasında bir fark yoktu. Çalışmaden elde edilen veriler, plasebo ile karşılaştırıldığında oksitosin burun spreyi aldıktan sonraki yemekte katılımcıların ortalama 122 kaloriyi ve 9 gram yağı daha az yediklerini gösterdi. Araştırma ekibi ciddi bir yan etki olmadığını söylüyorlardı. Ayrıca plasebo ile oksitosinin arasında bir yan etki farkı da yoktu. Oksitosin İştahı Azaltıyor Araştırmacılar oksitosinin iştah ya da kandaki iştah düzenleyen hormonların üzerinde test edilmiş bir etkisinin olmadığını da keşfetti. Ekip bu nedenle oksitosinin kalori alımını nasıl etkilediğinin henüz belirsiz olduğunu söylüyor. Klinik öncesi çalışmalarda, beyinde, iştah azaltma yöntemlerine oksitosin de dahil edildi. Araştırmacıların söylediklerine göre oksitosinin cinsiyete özgü etkileri bulunuyor. Bu nedenle her iki cinste daha uzun süreli tedaviler için kadınlar üzerinde de çalışmalara gereksinim var. Oksitosin Reseptör Geni Yüzleri Tanımada Rol Oynuyor Emory Üniversitesi bilim insanları oksitosin reseptörü ile ilgili bir araştırma yaptılar. Buna göre reseptörün üretiminden sorumlu genin yüz tanımada etkili olduğu görüldü. Bu genin vücutta başlıca görevi anne ile bebek arasındaki ilişkiden başlayarak tüm sosyal ilişkilerimizde rol oynaması. Oksitosin reseptör geninin yüz tanımada da görevli olması bu genin sosyal hayatımızdaki önemini bir kez daha gösteriyor. Oksitosin Sosyal Hayatta Bize Yardım Ediyor Dr. Larry Young ve ekibi oksitosinin sosyal hayatımızda birbirimizi tanımadaki önemine dikkat çekiyor. Ancak herkes oksitosinden tam anlamıyla yararlanamıyor. Yapılan araştırmalarda toplumun üçte ikisinde bu genin olumlu değişkeni mevcut. Bu kişilerde oksitosin birbirimizi tanımada gereken rolü üstleniyor ve bize yardım ediyor. Ancak geriye kalan üçte birlik kısım bu kadar şanslı değil. Bu kişilerde oksitosinin olumsuz olan türü mevcut ve kişi aksi yönde etkiliyor. Dr. Young yaptıkları keşfin neden bazı insanların çok iyi yüz hafızasına sahip olduklarını ve bazılarınsa yüzleri hatırlamakta zorlandığını ortaya çıkarabileceğini belirtiyor. Araştırmacılar çalışmalarını otistik bir çocuğu bulunan 198 aile üzerinde yaptılar. Çünkü bu aileler yüz tanıma kabiliyetleri konusunda çok büyük bir çeşitlilik gösteriyorlardı. Ailelerin üçte biri İngiltere'den, üçte ikisi Finlandiya'dan seçildi. Yüzleri Tanıma Çok Karmaşık Bir Sistem Ekip önceki araştırmalarında OXTR'ın fare gibi kemirgen hayvanlarda koklama temelli sosyal tanınmada çok gerekli olduğunu bulmuşlardı. Daha sonra bu araştırmalarını bir adım öteye götürüp aynı genin insan yüz tanımada da önemli olup olmadığını araştırmaya başladılar. Araştırmacılar bir çocuğu otistik olan ebeveynlerde OXTR'ın yapısındaki küçük farklılıkların yüz hafızası üzerindeki etkisini incelediler. Oksitosin reseptör DNA'sındaki çok küçük bir değişikliğin bile etkisini gördüler. Ufak bir değişiklik yüz hafızasında muazzam bir etkiye sahip olabiliyordu.


Okul Başarısı ile Genler Arasındaki Bağlantılar Açığa Çıkıyor Eylül geldi çattı, okulların açılma zamanı geldi. Bu ay yüzbinlerce çocuk eğitim öğretim hayatına adım atacaklar. Veliler özel ders peşinde koşturup çocuklarının okul başarısı için ellerinden geleni yapmaya çalışacaklar. Okul başarısı için sadece çalışmak ve takviye ders almak yeterli olabilir mi? Son günlerde yayınlanan bir araştırma eğitimde genlerin gücünü gözler önüne seriyor. Okul başarısı DNA'mızdaki 1.271 genden etkileniyor. Türk toplumunda bir kişinin ne kadar zeki ve çalışkan olduğu dönem sonu karnesiyle orantılı görülüyor. Bu düşünceye katılmıyorum çünkü herkes okulda başarılı olacak diye bir kural yok. Okulda başarılı olmayıp sevdiğiniz ve çalıştığınız alanda başarılı olmanız mümkündür. Okul başarısı bizim toplumda çok büyük bir yer kaplıyor ve çocuklar üstünde büyük bir baskı oluşturabiliyor. Başarılı olmayan çocuklar hep bir şeylerle itham ediliyor. Ancak bu noktada genlerin etkisi hiç hesaba katılmıyor. 1,1 Milyon Kişinin Bilgileri İncelendi Amerika'da Minnesota Üniversitesi'nde yapılan araştırmalar sosyal yaşam ve diğer çevresel etkilerin yanında çok sayıda genin okul başarısından sorumlu olduğunu gösterdi. Çalışma tek yumurta ve çift yumurta ikizleri de dahil olmak üzere 1,1 milyon kişi üzerinde yapıldı. Bu kadar çok kişinin bilgileri kullanılarak yapılan çalışma da bu alandaki en geniş çaplı araştırmalardan biridir. 1,1 milyon kişinin DNA verilerini analiz etmek ve karşılaştırmak gerçekten çok ciddi bir emek ister. Farklı ülkelerden insanların yer aldığı araştırma ekibinin içinde bir de Türk bilim insanı Aysu Okbay yer alıyor. Aysu hanımın da katkılarıyla ekip okulda geçirilen süre ile ilişkilendirdikleri 1,271 genetik varyant tanımladı. Bunun yanında çalışmaya katılan herkesin bilişsel performansı, kendilerini matematik testlerinde nasıl gördükleri ve en başarılı oldukları dersler tespit edilmiştir. Daha sonra bütün bunlar genetik varyantlar ile karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Şimdi bu genetik varyantların ne olduğuna bakalım. Okul Başarısı SNP'lerden Etkileniyor Ekibin mercek altına aldığı genetik varyantlar SNP olarak biliniyor. Türkçesi tek nükleotit polimorfizmidir. Genlerin arasında bulunan DNA parçalarında sadece tek bir nükleotitlik değişikliklerdir. Her kişinin DNA'sına özgü SNP'ler vardır ve bunlar biyolojik belirteç olarak kullanılır. Araştırmacılar SNP'lerin eğitim başarısında tek başına çok büyük katkısı olmadığını, okulu tamamlama ve okul başarısını %11 13 oranında etkilediğini belirtiyor. Ailenin geliri, ebeveynlerin entellektüellik seviyesi, meslekleri, çocuğun büyüdüğü ortam vb her etkenin okul başarısı üzerinde belirli bir oranda etkisi var. Örneğin, ailenin gelir düzeyi çocuğun ne kadar başarılı olacağını tahmin etmede %20'lik bir rol oynuyorsa genlerin rolü burada hiç azımsanmayacak kadar büyük oluyor. Bulunan %11 13'lük orana araştırmacılar poligenik skor adını veriyor. Bir poligenik skorun bu kadar büyük bir etkiye yol açması pek sık görülen bir şey değil. SNP'lerin davranışsal düzeyde böyle bir etkiye sahip olduğunu gösteren bu araştırma da dünyanın en saygın dergilerinden biri olan Nature Genetics'te yayınlandı. Genler Davranışları Tahmin Etmede Kullanılabilir Bilim insanları sadece Avrupa kökenli insanların genetik verilerini incelediler ve karşılaştırdılar. Bunun için 23andMe, UK biobank gibi çok büyük genetik veritabanlarına sahip kurumlardan yardım aldılar. Araştırmanın bundan sonraki sürecinde farklı ırklardan katılımcıların SNP'lerine bakılmalı ve okul başarısı ile arasındaki ilişkili irdelenmelidir.


Ölüme Yaklaştıkça Rüyalarımızın İçeriği Değişiyor Gençken insan anlamaz sağlığın ne kadar değerli olduğunu. Yaş ilerledikçe kırışıklıklar, bel ağrıları, hafıza sorunları artar. Yaşlandığımızın farkına varırız ve ölümün hiç olmadığı kadar yakın olduğu gerçeğiyle yüzleşiriz. Pandemide de birçoğumuz yakınlarını, sevdiklerini kaybetti. Virüse yenik düşen eşimiz, dostumuzun ardından gözyaşı döktük. Yeni bir araştırma ölüme yaklaştıkça rüyalarının içeriğinin değiştiğini gösteriyor. Dr. Christopher Kerr Ölüm Bir Rüyadan Başka Bir Şey Değil: Umudu ve Anlamı Hayatın Sonunda Bulmak adlı kitabında ölüme yaklaştıkça insanlarda nasıl değişimlerin ve rüyaların nasıl farklılaştığını anlatıyor. Dr. Kerr kariyerine hastaların fiziksel muayene ve bakımlarını yaparak başlamış. Zaman içinde ölüm döşeğindeki hastaların rüyalarında sevdiklerini gördüklerini ve bu durumun onlara huzur ve rahatlık verdiğini gözlemliyor. Rüyalarında gördükleri kişiler çoğu zaman hayata daha erken veda etmiş sevdikleri oluyor. Halüsinasyon ve Bilişsel Gerileme Değil Doktorlar bu tür durumları halüsinasyon olarak yorumlayabilirler. Ölüme yaklaşan çoğu insanın kendisinden yıllar önce ölmüş yakınlarını sayıklamasına belki siz de şahit olmuşsunuzdur. Dr. Kerr 2005 yılında bir hastası ölürken hastasının yıllar önce ölmüş bebeğini gördüğünü ve kucağında tuttuğunu sandığını belirtiyor. Başka bir insan yine yıllar önce kaybettiği annesinin onunla konuştuğunu sanabiliyor. Bu tür deneyimler bilişsel bozulma gibi görülebilir ama anlık ortaya çıkışları akla başka ihtimallerin gelmesine neden oluyor. Dr. Kerr hastaların durumunu gözlemlerken bu tür tecrübelerin onlara rahatlama ve huzur verdiğini fark etti ve büyük projesini başlattı. 10 yılı aşkın bir süre boyunca Dr. Kerr ve ekibi ölmeye yakın insanlarla konuştu ve söylediklerini not aldı. Yıllarca o kadar fazla insanla görüşüp kayıt almışlardı ki, sonunda 1400 hasta ve hasta yakınının ifadelerinden oluşan geniş bir veri havuzuna sahiptiler. Bu hastalar hayatlarının sonunda neler yaşıyordu, şimdi bunları analiz edeceklerdi. Rüyalar Bizi Rahatlatmak İçin Olabilir Kerr'in analizleri sonucunda keşfettiği gerçek onu şok etti. Hastaların %80'den fazlası hayatlarının sonuna doğru tuhaf rüyalar görmeye başlıyordu. Üstelik bu durum ırk, yaş veya diğer faktörlerden etkilenmiyordu. Bu rüyalarda oldukça canlı ve anlamlıydı. Hayatın sonuna doğru bu rüyaların görülme sıklığı da artıyordu. İnsanlar genellikle uzun zaman önce kaybettikleri anne veya babalarını görüyorlardı. Bazen ölmüş çocuklarını veya ev hayvanlarını görenler vardı. Ancak değişmeyen tek şey ölmeye yakın insanlar aidiyet hissettikleri ve sevdikleri kişileri rüyalarında görüyorlardı. Bu durum onların ölüm korkusuna karşı bir rahatlama ve destek arayışından kaynaklanabilir.


Omega 3 Haplarının Kalp Damar Hastalıklarına Hiçbir Faydası Yok Gıda takviyeleri endüstrisi güçlü bir darbe yemeye hazırlanıyor! Araştırmalar balık yağı hapları gibi omega 3 takviyelerinin kalp damar hastalıkları, felç veya ömrü uzatmaya hiçbir faydasının olmadığını gösteriyor. Dünya çapında yüz binlerce insan beyin işlevlerini geliştirmek, daha sağlıklı olmak, ömrünü uzatmak için bu tür besin takviyeleri alıyor. Ancak geniş çaplı araştırmalar bütün bu çabanın beyhude olduğunu gösterdi. Omega 3 bir yağ türüdür. Az miktarda omega 3 yağ asidi sağlığınız için çok yararlı ve gereklidir. Yediğimiz birçok yiyeceğin içerisinde bu yağ asitleri bulunur. Onlar da kendi içinde bazı sınıflara ayrılır. Bunlar alfalinoeik asit , eikosapentaenoik asit ve dokosaheksaenoik asittir . Belki isimlerini haberlerde veya gazetelerde duymuş olabilirsiniz. ALA ceviz ve bazı tohumlar gibi bitkisel yiyeceklerde bulunur. Uzun omega 3 yağ asitleri olan EPA ve DHA ise somon gibi yağlı balıklarda bolca bulunur. Kalp Hastalıklarını Omega 3 ile Azaltabilir miyiz? Omega 3 yağ asidinin tüketimi dünya çapında o kadar genişletildi ki insanlar kalp hastalıklarından korunmak için hemen balık yağı haplarına başvuruyorlar. Kalp hastalıklarını önlemenin birden çok yolu vardır. Örneğin kan basıncını düşürmek ve kolesterolü azaltmak çok etkili yöntemlerdir. Peki, omega 3 yağ asitleri bunları yapabilir mi? Cochrane Kütüphanesi'nde yayınlanan kapsamlı bir derleme makale 112.059 kişi üzerinde yapılan 79 randomize çalışmadan elde edilen verileri gözden geçiriyor. 112.059 kişinin ne kadar omega 3 takviyesi aldığı, sağlık durumları, fiziksel hareketlilikleri, medikal öyküleri ve benzeri bilgiler inceleniyor. 79 araştırmadan 25'i oldukça güvenilir çalışmalar olarak kabul ediliyor. Omega 3 takviyesi alan ve almayan hastaların sağlık durumları çok iyi bir şekilde değerlendirilmiştir. Ölüm Riski Sadece %0.2 Oranında Azaltılabildi Çalışmalarda Kuzey Amerika, Avrupa, Avustralya ve Asya'nın değişik bölgelerinden sağlıklı ve bazı hastalıklara sahip erkek ve kadınlar katılmıştır. Katılımcılara rastgele omega 3 takviyesi verilmiş ve bir yıl boyunca bu hapları kullanmaları istenmiştir. Gönüllülerin bazıları gerçekten bu takviyeleri alırken bir kısmı plasebo hapları almıştır. Diğer bir deyişle, içtikleri hapın hiçbir etkisi yoktur. Birkaç çalışmada ise katılımcıların doğrudan balık yemeleri istenmiş ve sonuçlar kaydedilmiştir. ALA çalışmalarının çoğunda omega 3 yağ asitleri margarin gibi yiyeceklerin içine eklenmiştir. Ayrıca hastaların ALA yönünden zengin yiyecekler yemeleri sağlanmıştır. Cochrane araştırmacıları uzun zincirli omega 3 yağ asitlerinin daha fazla tüketmenin herhangi bir sebepten dolayı ölüm riskini azaltmadığını gördü. Her gün bir balık yağı kapsülü yutmanız kalp krizi riskinizi azaltmıyor. Felç geçirme olasılığınıza hiç etki etmiyor. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda omega 3 takviyesi alan kişilerin ölüm riski %8.8 bulundu. Hiçbir takviye almayan kontrol grubunun ölüm riski ise %9'du! Kalp Hastalıklarına Hiçbir Faydası Yok Araştırmacılar EPA ve DHA'ları daha fazla tüketmenin kalp damar hastalıkları oluşumuna, kalp krizine hiçbir etkisinin olmadığını buldu. Her gün bu yağ asitlerini tüketmeniz kötü bir beslenme alışkanlığınız varsa kalp krizinizi durdurmayacak. Kalp damarlarının tıkanması ile bu yağ asitleri arasında hiçbir bağlantı yok. Uzun zincirli bu yağ asitleri muhtemelen kandaki trigliserit ve HDL kolesterolü gibi yağ moleküllerini azaltacaktır. Kandaki trigliserit miktarını azaltmak kalp hastalıklarına karşı sizi koruyabilir ama HDL'yi düşürmek tam ters etki yapar. 79 çalışmanın verileri incelendiğinde ceviz gibi yiyeceklerde bulunan ALA'nın tüketimini artırmanın kalp damar hastalıkları üzerinde hiçbir etkisi olmadığı görüldü. Ne uzun zincirli ne de kısa zincirli omega 3 yağ asitleri sizi kardiyovasküler hastalıklara karşı daha fazla koruyor. Ancak ALA'yı daha fazla tüketmek kalp ritminde oluşabilecek düzensizlik riskini %3.3'ten %2.6'ya indiriyor. Pek yüksek bir rakam değil ancak bu da bulgular arasında yer alıyor. Araştırmacılar kanama ve kan pıhtıları üzerinde bu yağ asitlerinin nasıl bir etkisi olduğunu da araştırdılar ancak bir şey bulamadılar. Omega 3 Yağ Asitleri Kilo Aldırır mı? Binlerce insan üstünde yapılan araştırmalarda bu yağ asitlerini tüketmenin vücut kilosuna ve vücudun yağ miktarına hiçbir etkisinin olmadığı görüldü. Ayçiçek veya palm yağı gibi yağların aksine omega 3 yağ asitleri kilo almaya veya vermeye neden olmuyor. Normalde patates kızartması gibi yağlı yiyecekleri çok tüketen kişilerin vücutlarının belirli bölgeleri yağ toplamaya başlar. Genelde göbek ve basenler en çok yağ dokusuna sahip bölgelerdir. Ancak ALA, DHA ve EPA herhangi bir yağlanmaya neden olmuyor.


Omurilik Nedir, Ne İşe Yarar? Bel ağrısı dünyanın en berbat şeylerinden biridir. Belinize giren o bitmek bilmez ağrıdan kurtulmak için ne gerekirse yapmaya hazırsınız. Bel fıtığı hastalarının birçoğu beyin cerrahisine yönlendirilirler ve burada ameliyat olurlar. Bel ile beyin cerrahisi ne alaka diye düşünüyorsanız. Vücudunuzun en önemli parçalarından biri olan omurilik ile tanışmamışsınız demektir. Bu yapı ensenizden başlar kuyruk sokumunuza kadar uzanır. Omurilik çevresel sinir sisteminin komuta merkezidir. Neredeyse bütün vücut sinyalleri burada toplanır ve beyne iletilir. Omurilik sinir liflerinden oluşan ince, uzun bir yapıdır. Ense bölgesinde beyin sapındaki omurilik soğanından başlar omurganın bel bölgesine kadar uzanır. Merkezi sinir sisteminin iki bölümünden biri omurilik, diğeri beyindir. Omuriliğin uzunluğu erkeklerde ortalama 45 cm, kadınlarda 43 cm'dir. Kalınlığı ise sabit bir şekilde kalmayıp boyun bölgesinde 13 mm civarındayken göğüs bölgesinde 6.4 mm'ye daralır. Omurilik Beyin ve Beden Arasında Bir Köprüdür Omuriliğin en önemli görevi beyinden vücuda ve vücuttan beyne duyu ve motor sinyallerin taşınmasıdır. Beden ve vücut arasında sinirsel bir köprü görevi görür. Duyu nöronları ile algılanan iç ve dış duyusal sinyaller serebral kortekse omurilik üzerinden gönderilir. Bu sinyaller işlendikten sonra benzer bir hat üzerinden kaslarla bağlantılı motor nöronlara emir gönderilir. Birçok refleks omurilik tarafından beyinden bağımsız bir şekilde yönetilir. Örneğin sıcak sobaya eliniz değdiğinde hemen geri çekersiniz dimi? Çok nostaljik oldu galiba. Soba mı kaldı bu devirde, onu kalorifer peteği yapalım. Bunun gibi pek çok refleks hayati öneme haiz olduğundan beyne danışmadan omurilikten yönetilir. Yürümek gibi farkında olmadan yaptığımız ritmik hareketler de bel bölgesindeki omuriliğin merkezi şablon üreticileri tarafından yürütülür. Omuriliğin Yapısı Omuriliğin yapısı ile ilgili üstte kısa bir bilgi verdik. Bu yapı tıpkı beyin gibi üç tabakalı bir zar ile korunuyor. Dura, araknoid ve pia tabakaları omuriliğin her yerini sarar. Dura en dıştaki sert ve koruyucu tabakadır. Dura tabakası ile omurga kemikleri arasında epidural boşluk vardır. Bu alan yağ dokusu ile doludur. Yağ dokusunun arasında bulunan kan damarları da omuriliğin beslenmesi için çok önemlidir. Duranın altında bulunan araknoid tabakası örümcek ağı gibi bir görünüme sahiptir ve dura gibi koruyucu bir role sahiptir. Araknoidin hemen altında bir boşluk vardır ve bu bölge beyin omurilik sıvısı ile doludur. En içteki pia tabakası omurilikteki sinir liflerine en yakın kısımdır. Omurilikte hem beyaz hem de gri madde bulunur. Hücre gövdelerinin bulunduğu bölgeler gri madde, aksonlardan oluşan sinir lifleri ise beyaz madde olarak adlandırılır. Omuriliğin merkezinde yer alan gri madde kelebek şeklinde olup ara nöronların, motor nöronların ve glia hücrelerinin gövdelerinden oluşur. Gri maddenin dışındaki beyaz madde neredeyse tamamen miyelinli motor ve duyu nöronlarının aksonlarından oluşur. Omurilik 31 Bölümden Oluşur Omurilikte 31 adet bölüm bulunur. Bunların 8 tanesi boyun bölgesinden yani servikal bölgeden çıkar. 12 tanesi göğüsteki torasik bölgesinde, 5 tanesi lumbar bölgesinde, 5 tanesi sakral bölgede ve 1 tanesi de koksigeal bölgede bulunur. Fetüs halindeyken omurga hattı ile omurilik hattı aynı hızda büyür ve birbiri ile eş büyüklüktedir. Ancak doğumdan sonra omurganın büyüme hızı omuriliği geçer ve yetişkinlikte ciddi bir fark ortaya çıkar. Omurilik, omurgadan çok daha kısa kalır. Omuriliği besleyen 3 temel atardamar vardır. Bunlar ön omurilik atardamarı , sağ ve sol arka omurilik atar damarlarıdır . Omurilik bir ucundan diğer ucuna kadar bu atardamarlar sayesinde beslenir. Damarlar subaraknoid boşluğa uzanır ve buradan tüm omuriliğe dallanma yaparlar. Aort ameliyatlarında bazen omuriliğe giden kan akışı kesildiğinden hastalarda parapleji oluşabiliyor. Parapleji vücudun belde aşağısının felç olmasıdır. Omuriliğin Görevleri Omurilik yukarıda dediğimiz gibi bütün vücuda dallanmalar yapar. Ellerimiz, ayaklarımız, iç organlarımız kısacası bütün vücudumuzdaki bilgiler omurilik vasıtasıyla beyne ulaşır. Duyu sinyalleri de beynin en çok dikkat ettiği bilgilerden biridir. Şu an bu yazıyı yazarken kullandığım klavyenin tuşlarına basarken parmaklarım beyne sürekli bilgi gönderiyor. Farklı sinyal türleri omurilikte farklı yollar izleyerek beyne ulaşırlar. Dokunma, propriosepsiyon ve titreşim gibi duyu yolakları dorsal kolon-medial lemniscus yolunu kullanır. Ağrı, sıcaklık gibi duyu sinyalleri anterolateral sistem üzerinden beyne aktarılır. Omuriliğin en önemli görevi beyne gerekli bilgileri iletmektir. Bunların yanında yürümek gibi ritmik hareketlerin yönetimi de burada gerçekleşir. Yürürken bacak kasları sürekli olarak kasılıp gevşer. Hiç farkına varmayız ancak bunlar çok koordineli bir şekilde gerçekleşir. Omurilikte yer alan merkezi şablon üretici nöronlar kasların sürekli kasılıp gevşemesini sağlayarak yürümemize imkan tanırlar. Bunun yanında birçok refleks de beyinden bağımsız olarak omurilik tarafından icra edilir. Omurilik Hasar Görürse Ne Olur? Omuriliğin her bölgesi çok hassas olup buralarda meydana gelen hasarlar genellikle kalıcı sorunlara neden olur. Kaslarınız eskisi kadar güçlü çalışmayabilir, belki hiç çalışmayabilir ve felç olabilirsiniz. His kaybı yaşayabilirsiniz, hasarın olduğu bölgeden aşağısında sıcaklık, dokunma veya başka duyularınız kaybolabilir. Omurilik hasarı hastalarda hem fiziksel olarak hem de zihinsel, duygusal ve sosyal olarak ciddi etkiler yaratabiliyor. Son yıllarda özellikle kök hücre yöntemleri ile omurilikteki hasarların tedavisinin önü çok açıldı. Omurilikleri zedelenerek belden aşağısı felç bırakılan farelerin hasarlı bölgelerine kök hücre nakilleri yapıldı. Kök hücre nakledilen fareler birkaç ayda yürüme becerilerini tekrar kazandılar. İlerleyen yıllarda insanlarda da bu tür rahatsızlıklar tedavi edilebilecek. Ülkemizde de Erdal Karaöz bu konuda ciddi çalışmalar yürütüyor. Omurilik Hasarının Belirtileri Trafik kazası gibi bir nedenle omuriliğinizin bir kısmı zarar görebilir. Böyle durumlarda kaslarınızı kontrol etme becerinizi yitirebilir ve duyu kaybı yaşayabilirsiniz. Hasarın boyutu omurilikte hangi bölgenin zedelendiğine ve zedelenmenin şiddetine bağlıdır. Vücudunuzdaki hiçbir kası oynatamıyorsanız tam bir kayıp yaşamışsınız demektir. Bazı kasları oynatabiliyorsanız kısmi kayıp yaşamışsınızdır. Doktorlar öncelikle tam veya kısmi kas kaybı yaşayıp yaşamadığınızı kontrol ederler. Omurilik hasarlarının birçoğu felç ile sonuçlanır. Felcin farklı çeşitleri vardır. Hangi kas gruplarının ve vücudun hangi bölgelerinin kullanılamadığına göre isimlendirilir. Tetrapleji kolların, ellerin, bacakların, gövdenin ve pelvik organlarının kullanılamamasıdır. Paraplejide hasta gövdenin, bacakların ve pelvik organlarının hepsini veya bir kısmını kullanamaz. Hemiplejide vücudun sağ veya sol kısmını kullanamazsınız.


On Golden Pond Altın Göl On Golden Pond filminde Ethel ve Norman Thayer çifti emeklilik günlerindeki tatillerini toplumun karmaşası ve gürültüsünden uzak bir şekilde göl evlerinde geçiriyor. Norman'ın hafıza sorunları baş gösterirken kızları Chelsea nişanlısı Bill ve küçük oğlu Billy ile yanlarına geliyor. Chelsea ve Norman arasında iyi bir baba-kız ilişkisi yoktur. Filmde Norman demans hastalığından kaynaklı hafıza sorunları yaşamakta ve rahatsızlık gittikçe ilerlerken o kızının sevgisini eliyle itmesinin acısını içinde yaşamaktadır. IMDB Puan : 7.5/10 Yönetmen: Mark Rydell Senaryo: Ernest Thompson Yapım: 1981 Ülke: İngiltere, Amerika Tür: Dram |Oyuncu |Rol | Katharine Hepburn |Ethel Thayer | Henry Fonda |Norman Thayer Jr. | Jane Fonda |Chelsea Thayer Wayne | Doug McKeon |Billy Ray | Dabney Coleman


Optogenetik ile Beyni Aydınlatmak Nörologların alet çantasındaki belki de en yeni ve en ilginç araç, bir zamanlar bilimkurgu olarak nitelendirilen optogenetiktir. Sihirli bir değnek gibi, beyne ışık süzmeleri yollayıp belirli yolları aktifleştirerek davranışların kontrolünü sağlar. İnanılmaz bir şekilde, hücrenin ateşlenmesine neden olan ışığa hassas bir gen, cerrahi bir kesikle doğrudan nöronun içerisine yerleştirilebilir. Daha sonra, ışık açılarak nöronun aktifleşmesi sağlanır. Daha da önemlisi, bilim insanlarının bu yolakları harekete geçirmesine izin verir. Bu da belirli davranışların bir anahtar yardımıyla başlatılmasını ya da durdurulmasını sağlar. Bu teknoloji yalnızca on yıllık olmasına karşın, hayvan davranışlarının kontrolünde kendini çoktan kanıtlamıştır. Bir ışık anahtarını açarak, meyve sineklerinin anında uçmasını, solucanların kıvrılmayı bırakmasını ve farelerin delicesine etrafta koşmasını sağlamak mümkündür. Bu teknolojinin, Parkinson hastalığı ve depresyon gibi bozukluklar üzerinde doğrudan uygulanmasıyla ilgili büyük bir umut vardır. Bilim insanları bu güçlü yöntemi kullanarak belirli anılardan sorumlu özel nöronları tanımlayabilirler. Diyelim ki, bir fare odaya giriyor ve fareye şok veriliyor. O acılı olayın anısından sorumlu nöronlar aslında izole edilebilir ve hipokampüs analiz edilerek kaydedilebilir. Sonra fare tamamen farklı ve zararsız bir odaya konur. Biri fiberoptik kablodan bir ışığı açarak şokun anısını harekete geçirmek için optogenetiği kullanabilir ve fare ikinci oda tamamen güvenli olmasına rağmen korku tepkisi verir. Bu şekilde, bilim insanları yalnızca sıradan anıları değil, aynı zamanda hiç gerçekleşmemiş olayların anılarını da beyine yerleştirebildiler. Optogenetik ile beyni derinden incelemek Optogenetikte temel hedef tam olarak hangi sinir yolunun hangi davranış biçimine yol açtığını belirlemektir. Optogenetik, adı opsin olan bir gen ile başlamaktadır. Bu gen alışılmışın dışında bir gendir, çünkü ışığa duyarlıdır. Bir opsin geni bir nörona klendiğinde ve ışığa maruz bırakıldığında, sinirsel ateşlenme olacaktır. Bir düğmenin çevrilmesiyle opsin tarafından üretilen proteinler, elektrik ürettiklerinden ve ateşleneceklerinden belirli davranışlar için sinir yolu hemen tanınabilir. Zor kısım, bu geni tek bir nöronun içine yerleştirmektir. Bunu yapmak için genetik mühendisliği tekniği kullanılır. Opsin geni zararsız bir virüse yerleştirilir ve bu virüs de hassas aletler kullanılarak tek bir nörona yerleştirilebilir. Sonra, virüs genlerini nöronun genlerine aktararak nöronu enfekte eder. Devamında bir ışık süzmesi nöronal dokuya çarptığında nöron çalışmaya başlar. Bu yolla belirli mesajların tam olarak hangi yolu izledikleri kaydedilebilir. Optogenetik, yalnızca bir ışık süzmesi tutularak belirli yolların belirlenmesinde kullanılmaz, aynı zamanda bilim insanlarının davranışı kontrol etmelerine de olanak sağlar. Bu yöntemin başarısı kanıtlanmıştır. Örneğin; basit bir nöronal devrenin, meyve sineklerinin uçup gitmesinden sorumlu olabileceğinden uzunca bir süredir kuşkulanılmaktaydı. Sonunda, bu yöntem yardımıyla bu kaçmanın ardındaki yolu tam olarak belirlemek mümkün oldu. Bu meyve sineklerine bir ışık süzmesi tutulduğunda kaçma emri alırlar.


Optogenetik Optogenetik nöronların faaliyetini ışık kullanarak kontrol etmeyi sağlayan biyolojik tekniktir. Nöronlar genetik olarak tanımlanır ve ışığa hassas iyon kanalları üretmesi sağlanır, sonra da bu ışığa hassas iyon kanalları doğru dalga boylarındaki ışıkla uyarılarak nöronların faaliyeti yönetilir. Sinirbilimde son yıllarda çok popüler olan bu teknik hayvan hareket ediyorken bile nöronları üstünde değişiklik yapma imkanı sağlar ve araştırmacılara gerçek zamanlı deney yapma ve inceleme olanağı tanır. 2010 yılında optogenetik ünlü bilim dergisi Nature Methods tarafından tüm mühendislik ve bilim yöntemleri arasından yılın yöntemi seçildi. Dünyada çok sayıda araştırmacı optogenetiği kullanıyor ve makalelerinde yaptığı çalışmalardan bahsediyor. Araştırmalarda Çok Faydalı Bir Teknik Bilim insanları bu güçlü yöntemi kullanarak belirli anılardan sorumlu özel nöronları tanımlayabilirler. Diyelim ki, bir fare odaya giriyor ve fareye şok veriliyor. O acılı olayın anısından sorumlu nöronlar aslında izole edilebilir ve hipokampüs analiz edilerek kaydedilebilir. Sonra fare tamamen farklı ve zararsız bir odaya konur. Biri fiberoptik kablodan bir ışığı açarak şokun anısını harekete geçirmek için optogenetiği kullanabilir ve fare ikinci oda tamamen güvenli olmasına rağmen korku tepkisi verir. Bu şekilde, bilim insanları yalnızca sıradan anıları değil, aynı zamanda hiç gerçekleşmemiş olayların anılarını da beyine yerleştirebildiler. Optogenetik ile beyni derinden incelemek Optogenetikte temel hedef tam olarak hangi sinir yolunun hangi davranış biçimine yol açtığını belirlemektir. Optogenetik, adı opsin olan bir gen ile başlamaktadır. Bu gen alışılmışın dışında bir gendir, çünkü ışığa duyarlıdır. Bir opsin geni bir nörona klendiğinde ve ışığa maruz bırakıldığında, sinirsel ateşlenme olacaktır. Bir düğmenin çevrilmesiyle opsin tarafından üretilen proteinler, elektrik ürettiklerinden ve ateşleneceklerinden belirli davranışlar için sinir yolu hemen tanınabilir. Opsin Geni Kullanılıyor


Orbitofrontal Korteks Orbitofrontal korteks beyinde frontal lob alanında bulunan ve insan beyninin en az anlaşılmış bölgelerinden biridir. Bu bölgenin duyu entegrasyonunda, duygusal değerlerin temsil edilmesinde, karar verme süreçlerinde ve kişinin beklentilerinde yer aldığı düşünülmektedir. Limbik sistem ve özellikle amigdala ile yakın bir iletişim içindedir. Orbitofrontal korteks, duygusal işlevlere katılımın temelini oluşturan çeşitli sinir ağlarıyla yoğun şekilde bağlantılıdır. Geniş duyusal girdiler alır ve kortikal alanların ilgili bölgelerinde, hipotalamus ve beyin sapının ilgili alanlarında amigdalayı da içeren duygusal işleme ve ifade için önemli alanlara çıktılar gönderir. Orbitofrontal Korteks Öngörülerde Bulunur Orbitofrontal korteks kişilerin bir takım hareketlerin gelecekte olumlu ya da olumsuz duygular uyandırıp uyandırmayacağını öngörmesini sağlar. Bazen kişilerin yapmış olduğu eylemler istenen ve beklenen sonuçları ortaya çıkarmaz. Beklediği sonuçlarla karşılaşmayan bireylerin duygu durumlarında tutarsızlık meydana gelmiş olur. Bu tutarsızlık daha sonraki gelecek tahminlerini iyileştirmek için orbitofrontal kortekse iletilir. Örneğin, bir tatilin beklendiği kadar heyecanlı olmadığını varsayalım. Bireylerin benzer bir tatil öngördükleri bir sonraki planlarında bekledikleri heyecan seviyesi azalacaktır. Bu gibi durumlarda orbitofrontal korteks, bireylerin beklenmedik sonuçlara uyum kapasitelerini kolaylaştırır.


Organ Mühendisliği Doku Mühendisliğinin Yerini Alıyor Yıl 1665, Robert Hook bilinen en küçük canlıları keşfedip onlara cell yani hücre adını verdi. Yıl 1866, genetiğin babası olarak görülen Gregor Mendel bezelyelerde karakter kalıtımını keşfetti. Yıl 1953, J. Watson ve F. Crick DNA'nın üç boyutlu çift sarmal yapısını keşfettiler. Yıl 1983, Kary Mullis geliştirdiği PCR tekniğiyle moleküler biyolojide yeni bir devir başlattı. Yıl 1996, bilim insanları Dolly adlı hayvanı klonlamayı başardıklarını açıkladılar. Yıl 2003, insan genom projesi başarıyla bitti ve insanın tüm genetik haritası çıkarıldı. Bilim kurgu filmlerinde gördüklerimiz günden güne hayatımıza girmeye başladı ve bilimsel araştırmalar parabolik bir hızla artmaya devam ediyor. Yıl 2013, Londra Kraliyet Hastanesi'nde 30 kişilik bir ekip kök hücrelerden organ üretmeye başladıklarını duyurdu. 1996'da Kuzey Karolina'da bir laboratuvarda ilk idrar torbası üretildiği günden bu yana üretilen doku ve organların karmaşıklığı git gide artmakta. Şu ana kadar 5 hastaya soluk borusu nakli yapıldı. Araştırma ekibinden Alex Seifalian daha öncesinde hastalarına gözyaşı kanalı ve atardamar nakilleri yapmış bulunmakta. Dr. Seifalian'a göre bir zaman gelecek bilim insanları artık koroner bypass ameliyatında olduğu gibi vücudun bir bölgesindeki damarı almak yerine gerekli ne varsa laboratuvarda üretecekler. Klinik tedavinin bir parçası olarak Dr. Seifalian önümüzdeki sene bu şekilde üretilen bir koroner atardamarı hastalarına nakletmeyi planlıyor. Londra College Üniversitesi laboratuvarlarında üretilecek organların ticari işleri ve hastalara nakilleri ile ilgilenmesi için bir kişiyi görevlendirdi bile. Organ Mühendisliği ile Kalp Yapılmak İsteniyor Araştırmacılar şimdi en karmaşık organlardan biri olan canlı bir kalp yapmanın peşindeler. Araştırmanın finansal açıdan çok büyük kolaylıklar sağlaması bekleniyor çünkü dünyada çok sayıda kalp rahatsızlığı olan hasta var. Dünya Sağlık Örgütü'nün yaptığı araştırmaya göre dünyada ölüm nedenlerinin en başında %12.8'lik oranıyla kalp rahatsızlıkları yer alıyor. 2011 Haziran ayında yayınlanan araştırmaya göre bir yılda 7.25 milyon insan kalp hastalıklarından hayatını kaybediyor. Uzmanlar kalp ve damarlara bağlı rahatsızlıklarda kullanılabilecek organ ve dokular için milyar dolarlık pazarların oluşacağını öngörüyorlar. Organ bağışında bulunan kişilerin azlığı ve organ nakline olan yoğun talep göz önüne alındığında laboratuvar yapımı doku ve organların önemi bir kez daha ortaya çıkıyor. Ayrıca sağlıklı insandan hastaya yapılan organ naklinde vücudun bu organı reddetmemesi için hasta hayatının geri kalanında birçok ilaç almak zorundaydı. Organ mühendisliği olduğunda ise laboratuvar yapımı organlar kullanılacağından ve hücreler hastanın kendi hücreleri olacağından böyle bir uyumsuzluk yaşanmayacak. Büyüme Faktörlerinin Keşfi Çok Hız Kazandırdı 1980'lerin sonlarına kadar laboratuvarda insan organları yapılabileceğine inanan sadece birkaç bilim insanı vardı çünkü hücreleri laboratuvar koşullarında büyütmek bu günkü kadar kolay değildi. Bilim insanları büyüme faktörleri olarak adlandırılan vücudun kendi hücrelerinin gelişimi için kullandığı kimyasalları keşfetmesiyle büyük bir engel ortadan kalkmış oldu. Çok karmaşık yüksek yapılı organların üretilmesi günümüzde mümkün olmaya başladıysa da daha önceki yıllarda basit düşük yapılı organlar yapılabiliyordu. 1999 yılında Kuzey Karolina'da Wake Forest Rejeneratif Tıp Enstitüsü'nün yöneticisi olan Prof. Dr. Anthony Atala birkaç çocuğa idrar torbası nakli yapmıştı. Organlar düzgün bir şekilde büyümeye devam etti ve herhangi bir sorun yaşanmadı. Dr. Atala'nın ekibi şimdi kan damarlarından karaciğere kadar çok geniş bir yelpazede çok sayıda organı laboratuvar ortamında üretmeye çalışıyorlar. Bu tip çalışmalar organ mühendisliği için güzel örnekler oluşturuyor. Nükleer Fizikten Biyomühendisliğe Uzanan Bir Kariyer Dr. Seifalian nükleer fizikçi olarak başladığı kariyerinin ileriki yıllarında nükleer teknolojinin medikal uygulamalarıyla ilgilenmeye başladı ve bu ilgisi onu biyomühendislik alanına yönlendirdi. 2011 yılında Dr. Seifalian hastaların hücrelerini kullanarak bir soluk borusu yapmayı başardı ve soluk borusunu kanserli hücreler kaplayan bir hastayı tekrar sağlığına kavuşturdu. Dr. Seifalian'ın doku ve organ mühendisliği alanına ilgisi böyle başladı. Dr. Seifalian ve beraberindeki 30 araştırmacı şu an gırtlak, kulak, burun, idrar yolu ve safra kanallarını laboratuvarda üretmenin planlarını yapıyor. Laboratuvarda yaptığımız ufak bir gezide, Dr. Seifalian içinde pembe bir sıvı bulunan bir kavanozu sürekli sallayan bir makineyi gösterdi. Kavanozun içinde bir burun yüzüyordu ve makinenin üzerine bir uyarı notu yazılmıştı, Klinik kullanım için burun. Dokunmayın. Teşekkürler, Lola . Kavanozdaki burun 53 yaşındaki bir adamın burnu örnek alınarak yapıldı. Özel olarak oluşturulan cam bir kalıp ve görüntü taramalarının yardımıyla araştırmacılar ilk defa orijinal bir burnun tam kopyasını oluşturabildiler. Burun hastaya nakledilmeden önce hastaya burun yapısında ufak değişiklikler yapılmasını isteyip istemediği soruldu ama Dr. Seifalian hastanın bunu reddettiğini söylüyor. Nanokarma Adlı Bir Malzeme Kullanılıyor Bilim insanları yıllarca güçlü ve esnek olmasının yanı sıra vücudun da reddetmeyeceği bir malzeme bulmanın çabası içindeydiler. Sonunda bitki lifleri, reçine ve diğer maddelerinin karışımından oluşan bir malzeme buldular. Nanokarma adlı bu malzeme bakteri enfeksiyonlarına karşı dirençli ve hücrelere tutunmasını sağlayan porlara sahiptir. Dr. Seifalian malzemenin farklı kuvvetler uygulandığında kolayca şekil değiştirebilmesi ve vücudun da bunu kabul etmesi gerektiğini belirtiyor. Araştırmacılar bu malzemeyi özel olarak tasarlanan kalıba döktüler ve üstüne tuz ile şeker eklediler. Tuz ve şeker malzemede ufak delikler açılmasını sağlıyor ve aynı gerçek burundaki gibi gözenekli bir yapı oluşturuyor. Laboratuvar yapımı tüm organların kaynağı vücutta bulunan kök hücrelerdir. Kök hücrelerin organ mühendisliği için yapıtaşları olarak kullanılması onların çeşitli dokulara dönüşme yeteneklerinden kaynaklanıyor. Ön Kol Derisinden Burun Yapılıyor İnsan burnunu oluştururken belli bir prosedür izlendi. Önce hastanın yağ dokusundan alınan kök hücreler cam kalıba kondu ve gelişimi kontrol edecek bazı kimyasal maddeler eklendi. Kök hücreler büyümeye ve farklılaşmaya başladıkça ilk olarak kıkırdak doku oluştu. Burnun iskeletini tamamladıktan sonra şimdi sıra en üst tabakayı yani deriyi yapmaya geldi. Burun derisini yapmak başlı başına bir sorundu ve o zamana kadar kimse yoktan bir deri yapmamıştı. Dr. Seifalian'ın fikri hastanın kendi burun derisini kullanmaktı böylece herhangi bir uyumsuzluk gözlenmeyecekti ancak hasta tabiki bunu reddetti. Bunun üzerine Dr. Seifalian hastanın ön kolundaki deriyi kullanmaya karar verdi. Ekip şu an kan damarlarının, deri ve kıkırdağın düzgün gelişip gelişmediğini kontrol etmek için bir görüntüleme cihazı kullanıyor. Dr. Seifalian burun gelişimi sürerken enfeksiyon riskinin sıfır olduğundan emin olmamız gerektiğinin altını çiziyor. Eğer deri nakli başarıyla sonuçlanırsa, cerrahlar artık koldan burun derisi elde edebilecek ve hastaya bunu güvenle nakledebilecekler. Bir sonraki aşamada Dr. Seifalian kök hücreleri epitel hücrelerine dönüştürmek için gerekli kimyasal kullanacak ve dönüşüm bittikten sonra bu epitel hücreler burna yerleştirilecek. Epitel hücreler burunda ve diğer organlarda bulundan çok yaygın hücre bir tipidir. Yapay Yüz Oluşturulmaya Çalışılıyor Son aşamada yüz ile burun arasında madde alışverişini sağlayacak kan damarlarını bağlamak kalıyor. Dr. Seifalian tüm aşamaların 6 ay sürebileceğini ve maliyetinin yaklaşık 40,000 doları bulabileceğini söylüyor ancak hasta bu ücretten hiçbir şekilde sorumlu tutulmayacak. Tüm masraflar hastane ve çeşitli kuruluşlar tarafından karşılanacak. Dr. Seifalian yeni burnun hastanın koku alma duyusunu yenileyeceğini ama bu yararın şimdilik yüzeysel kalacağını belirtiyor ve laboratuvarda başka bir kavanozun içinde kulak olduğunu da gösterdikten sonra şunları söylüyor: Biz aslında yapay bir yüz oluşturmayı hedefliyoruz. Eğer olaya geniş bir açıdan bakarsanız deriyi, burnu ve kulağı yaptıktan sonra geriye çok fazla bir şey kalmadığını görürsünüz. Laboratuvar yapımı bir burun oluşturmak ne kadar büyük bir başarıysa Dr. Aviles'in üzerinde çalıştığı kalp de bir o kadar önemli bir gelişme. Dr. Aviles öncesinde kardiyoloji eğitimi aldı ama kalp rahatsızlığı bulunan kişileri tedavi etmenin zorluklarını görünce bu alandan biraz uzak durmuştur. Elindeki tek seçeneği kalp nakilleri yapmaktı ancak nakli yapılacak çok az kalp vardı. İspanya dünyada en fazla kalp bağışının yapıldığı ülke olmasına rağmen hastaların ancak %10'u uygun bir kalp bulabiliyordu. Canlı İnsan Kalbi Üretiliyor Minnesota Üniversitesi'nde laboratuarda fare kalbi büyütme başarısıyla bilinen Prof. Dr. Doris Taylor Dr. Aviles'in çalışmalarını inceledikten sonra canlı bir insan kalbi geliştirme konusunda Dr. Aviles ile görüşmeye karar verir. Dr. Taylor insan kalp iskeletini kullanmak yerine işe fare kalbinden başlamayı tercih etmiş ve şimdi aynı tekniğin insan kalbi için de işe yarayacağını düşünüyor. Laboratuvar koşullarında bir kalp yetiştirmek tabiki bir soluk borusu yapmaktan çok daha zor çünkü kalp büyük bir organ ve içinde birçok farklı hücre tipini barındırıyor. Bahsettiğimiz hücrelerden bazıları kalbin atmasını yani kan pompalanmasını sağlarken, bazıları elektrik sinyallerini alıp yorumluyor. Yıllarca bilim insanları hücreleri doğru sıra ve yerde nasıl büyüteceklerini bilmiyorlardı. Dr. Taylor bu sorun için şöyle bir çözüm bulundu, eğer kök hücreleri halen gelişmekte olan bir kalp iskeletine koyduğumuzda hücreler dışarıdan bir yönlendirme olmadan nereye yerleşeceklerini biliyorlar, bu sayede kalbin gelişimi kusursuz devam ediyor. Dr. Taylor Tek yaptığımız hücreleri kalp iskeletinde herhangi bir yere koymaktı, nasıl organize olduklarına ben bile inanamadım. diyor. Organ Mühendisliği için Biyoreaktör Adlı Bir Cihaz Kullanılıyor Kalplerinin büyütüldüğü ortamda hücreler her zaman yeterli seviyede oksijen, besin ve organ gelişimi için gerekli kimyasalları alıyorlar. Farklılaşmakta olan hücreler çok hassas bir yapıya sahip. Örneğin, daha önce bahsettiğimiz büyüme faktörlerinden birindeki mikro litrelik bir düzensizlik her şeyi mahvedebilir. Tek bir hücrenin bile yanlış farklılaşması ileri ki aşamalarda kalbin fonksiyonunu tamamıyla bozabilir. Araştırmacılar hücrelere giren ve çıkan maddeleri denetlemesi amacıyla 30 cm. çapında biyoreaktör adlı bir cihaz kullanıyorlar. Biyoreaktör belirlenen miktardaki maddeleri hücrelere sabit aralıklarda veriyor ve hücre atıklarını da aynı şekilde temizliyor. Madde alış verişi sorununu çözdükten sonra bilim insanları bu sefer başka bir sorunla karşılaşıyorlar, hücresel bağlantılar yani hücreler arasındaki elektrik sinyalleri. Kalpteki elektriksel bağlantıları modellemek için araştırmacılar elektrik sinyallerini 70 noktadan alabilen bir yelek tasarladılar ve bu yelekleri giyerek insan kalbinin elektriksel faaliyetini taklit eden bir model oluşturdular. 10-15 Yıl İçinde Organ Mühendisliği Hayata Geçecek Dr. Taylor ve ekibi beş yıl önce laboratuarda fare kalbi yaptığında kalbin atış hızını ayarlayan kalp pilleri kullanmışlardı. Dr. Aviles de elektriksel faaliyetin kendiliğinden ortaya çıkamayacağı için kalp pillerini kullanacaklarını belirtiyor. Organ mühendisliği ile laboratuvar yapımı organların 5-6 yıl içinde hazır olması beklenirken öngörülen maliyet hastalar için çok yüksek görünüyor. Finansal sorunların aşılıp organların ileri teknoloji ve makul ücretlerde hastalara sunulmasının yaklaşık 10 yıl sürmesi bekleniyor. Yani yaklaşık 10-15 yıl sonra organ mühendisliği hayata geçecek.


Oruç Tutmak Bağışıklık Sistemini Güçlendiriyor Herkes sihir yapabilir ve herkes amaçlarına ulaşabilir, tabii eğer düşünebilir, bekleyebilir ve oruç tutabilirse. Herman Hesse, Siddhartha Oruç tutmak başlangıcı yüzyıllar hatta binlerce yıl öncesine dayanan bir eylemdir. Oruç güneşin doğuşuyla birlikte yeme ve içmenin bırakılması ve güneşin batışına kadar hiçbir yiyecek ve içecek tüketilmemesidir. Orucun bu fizyolojik gereksinimlerinin dışında kişinin kendi içinde yüzleşeceği bazı koşullar da mevcuttur. USC Longevity Enstitüsü'nde yapılan araştırmalar belirli aralıklarla oruç tutmanın hem bağışıklık sistemini koruduğu hem de bağışıklık sistemime katılacak kök hücreler üzerinde yenileyici etkisi olduğunu gösterdi. Kitabımda da belirttiğim gibi orucun bunlar gibi fizyolojik yararlarının tespiti 20. Yüzyılın başlarında Amerika'da yapılmış olup, 1950'lerden itibaren Avrupa'da da oruç hastalar üzerinde tedavi amaçlı uygulanmaktadır. Oruç Tutmak Kök Hücreleri Yenileyecek Sinyal Mekanizmasını Tetikliyor Hem farelerde hem de kemoterapi alan 1. Aşama hastalarda yapılan deneyler uzun süreli yiyecek tüketmemenin beyaz kan hücrelerinin sayısında düşüşe sebep olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar farelerde yaptıkları deneylerde oruç tutmanın bağışıklık sistemine katılacak hematopoietik kök hücrelerinin kendilerini yenileyebilmesi için bazı hücre içi sinyal mekanizmalarını açtığını keşfettiler. Çalışma sağlıklı bir şekilde yaşlanma açısından büyük bir önem taşıyor çünkü bağışıklık sistemindeki performans kaybı yaş ilerledikçe bireyleri hastalıklara karşı daha savunmasız bırakıyor. 6 ay boyunca bir kerede 2 ila 4 gün oruç tutmak yaşlanmış ve hasarlı bağışık sistemi hücrelerinin ölümünü başlatıyor ve bunların yerine yeni hücrelerin oluşmasını tetikliyor. Araştırma bir taraftan da kemoterapi gören kanser hastaları için yeni bir tedavi kapısı açıyor çünkü kemoterapinin en büyük yan etkilerinden biri vücudun kendi sağlıklı bağışıklık sistemi hücrelerini de öldürerek hastayı patojenlere karşı zayıf bırakmak. İlk Olarak Hasarlı veya Yaşlı Hücreler Ortadan Kaldırılıyor Oruç esnasında yiyecek tüketmediğinizden dolayı öğlene doğru vücut acıkmaya başlıyor. Acıktığınızda ve bir süre bir şey yemediğinizde vücudunuz enerji tasarrufu yapmaya çalışıyor ve ilk yapacağı da gereksiz olan çok sayıda bağışıklık sistemi hücresini tabiri caizse geri dönüşüme atmak. Özellikle hasarlı hücrelerin öldürülmesi ve bu yolla vücudun enerji elde etme çabasıyla beyaz kan hücrelerinin sayısında düşüşler görülüyor. Oruçtan sonra ise yemek yediğinizde ölen hücrelerin yerine kök hücrelerden yeni bağışıklık sistemi hücreleri üretiliyor. Uzun süreli oruç tutmak vücudun glikoz, yağ gibi kaynaklarını kullanmasının yanında beyaz kan hücrelerinin de önemli bir kısmını tüketmesine neden oluyor. Sürecin moleküler mekanizması ise şu şekilde işliyor: Oruç tutan vücutta PKA enziminin miktarı azalıyor. PKA basit yapılı canlılarda uzun ömürlülükle ilişkilendirilmiştir ve kök hücrelerde kendi kendini yenileme mekanizmasının da bir parçası olduğu da biliniyor. Ayrıca oruç tutmak IGF-1 adlı büyüme hormonunun kandaki seviyesini de azalttığı gözlemlenmiştir. Bu hormon ise bilim insanları tarafından yaşlanma, tümör gelişimi ve kanser riskiyle ilişkilendirilmiştir. Oruç Tutmak Hasarlı Hücrelerin Yerine Sağlıklı Hücrelerin Üretilmesini Sağlıyor


Oscar Wilde Oscar Wilde 1854 1900 yılları arasında yaşamış İrlandalı yazar, oyun yazarı ve şairdir. 1880'lerde değişik türlerde yazılar kaleme aldıktan sonra 1890'ların başında Londra'nın en meşhur oyun yazarlarından biri haline gelmiştir. Dorian Gray'in Portresi bugün Oscar Wilde'nin hala akıllarda kalan en ünlü romanlarından biridir. Magdalen Koleji'ndeyken Wilde estetizm hareketindeki fikirleriyle tanındı. Saçlarını uzattı, eril sporlara karşı küçümsemesini her fırsatta dile getirdi ve odasını papatya, lale ve benzeri objelerle dekore etti. Söylentilere göre bu hareketi ona River Cherwell'de bir boğma girişimine ve odasının dağıtılmasına yol açtı, fakat estetizm fikri halk arasında daha tanıdık ve olağan bir hale geldi. Springfield Republican gibi bazı yayınlar, Wilde'ın Boston gezisi sırasındaki estetizm ile ilgili konuşmalarından sonra onun anlayışının, güzelliğe ve estetiğe övgüden çok şöhret amacıyla yapılan bir hareket olduğuna karar verdi. Ayrıca Wilde'ın giyim tarzı da Higginson gibi eleştirmenlerin odak noktası haline geldi. Higginson, Unmanly Manhood gazetesine yazdığı mektupta Wilde'ın dişiliğinin erkek ve kadınların davranışlarını etkileyeceğinden ve şiirinin erkekleri dişil züppeliğe yaklaştıracağından endişe duyduğunu belirtti. Ek olarak Wilde'ın edebiyatı, eşcinselliği ve kişisel imajını inceleyerek onun hayat tarzını ve eserlerini ahlaksız bulduğunu açıkladı. Wilde, John Ruskin ve Walter Pater'dan derin anlamda etkilenmişti. Bu iki edebiyatçı sanatın hayattaki yeri üzerine makaleler yayımlamışlardı. Wilde daha sonra ironik bir biçimde Pater'in depresif duyguları hakkında yorum yapacaktı: Pater'in ölüm haberi üzerine O hiç yaşamış mıydı ki? demişti. Pater'in üslubuyla Dorian Gray'in Portresi'nde Bütün sanatlar aslında kullanışsızdır. demişti. Bu yorum edebi anlamda okunmalıydı çünkü filozof Victor Cousin tarafından oluşturulan Sanat sanat içindir. ideolojisini içinde barındırıyordu. 1879'da Wilde, Londra'da estetizm dersleri vermeye başladı. William Morris ve Dante Gabriel Rosetti'nin okulunun tanıttığı estetizm, İngiliz mimarisinde büyük yer edinmişti. İngiltere'nin önde gelen estetik sanatçısı Wilde zamanının en göze çarpan simalarından biri oldu. Yine de zaman zaman paradoksları ve esprili sözleri nedeniyle garipsendiği de oluyordu. Estetizm, genel olarak Gilbert ve Sullivan'ın operası Patience (1881)'ta karikatürize edilmişti. Patience, New York'ta büyük başarı sağlamışken; Estetizm, Amerika'nın kalan kısımları için hala anlamsız bir isimdi. Bu nedenle Richard D'Oyly Carte, Wilde'ı Amerika'da yapılacak bir konferanslar serisine davet etti. D'Oyly Carte bu gezinin Patience'ın başarısını daha da artıracağına inanıyordu. Bu gezi Wilde'ın 3 Ocak 1882'de SS Arizona gemisiyle Amerika'ya varmasıyla başladı. Bu olaya ait bir kanıt olmamasına rağmen, Wilde'ın bir gümrük memuruna Deham dışında beyan edecek hiçbir şeyim yok. dediği rivayet edilir.


Östrojen Östrojen tüm insanlarda bulunan kadınlarda dişil özelliklerin ortaya çıkmasını sağlayan bir dişi cinsiyet hormonudur. Aynı zamanda dışarıdan reçeteli ilaç olarak da alınabilirler. Dişi üreme sisteminin gelişimi ve ikincil cinsiyet özelliklerinin ortaya çıkmasını ve düzenlenmesinde görev alır. Bazen kadınlarda hormonal bozukluk olduğunda doktorlar ilaç olarak östrojen alımını tavsiye edebilir. Bu şekilde ilaç olarak alınan östrojen hormonal sistemde doğal östrojeni taklit ederek onun yapacağı işlevleri yapabilir. Dışarıdan alınan östrojenler doğum kontrol yöntemi olarak veya menopoz sonrası hormon yerine koyma tedavisinde kullanılabilir. Meme kanseri vakalarının %70'i östrojen reseptörüne bağlı olarak geliştiğinden östrojenin hormonlara karşı hassas kanser türlerinde de rolü büyüktür. Östrojen Alt Grupları Östrojenler tüm omurgalı canlılar ve bazı böceklerde üretilir. Hem böcekler hem de omurgalılarda ortak olarak bulunması östrojenin evrimsel kökenini çok eski tarihlere götürür. Kadınlarda bu hormonun dört farklı alt türü vardır: östron (E1), östradiol (E2), östriol (E3) ve estetrol (E4). Bunların ilk üçü her zaman üretilirken, estetrol kadınlarda sadece hamilelikte sentezlenir. Tüm insanlarda üretilen östrojenin salgılanma miktarı erkeklerde daha azdır. Ancak varlığı yine de çok önemlidir. Erkeklerin cinsiyet özelliklerinin ortaya çıkması ve üreme sisteminin oluşmasında androjen hormonlar daha etkilidir. Östrojen bir steroid hormondur. Diğer tüm steroid hormonlar gibi hücre zarından kolayca geçer. Difüzyon mekanizmasıyla hücre içine girdiğinde hemen östrojen reseptörlerini bulur ve bağlanır. Östrojen reseptörlerinin etkinleşmesi hücre çekirdeğindeki çok sayıda genin de etkinleşmesini ve protein üretmesini sağlar. Östrojenler hücre zarındaki reseptörlere bağlanarak hücre içi sinyal mekanizmasını başlatırlar. Östrojen Vücutta Ne Yapar? Östrojenin rollerini yazmadan önce östrojen reseptörlerinin önemini çok iyi anlamalıyız. Az önce de belirttiğimiz gibi reseptörler östrojenin DNA'ya açılan kapı kolu gibidir. Östrojenler ER'a bağlandığında bu hormon-reseptör kompleksi çekirdekte hormon yanıt elementi adlı bir DNA dizisine bağlanır ve ilgili genleri aktifleştirir. Bu hormon, reseptörleri olmadan hücre içinde hiçbir şey yapamaz. Reseptörler ise yumurtalık, uterus ve memelerde üretilir. Özellikle menopoz sonrası kadınlarda östrojenin etkileri çok farklı olabilir. Bunun sebebi de söz konusu reseptörlerdeki genetik polimorfizmdir. Östrojenin dişi ve erkek vücudundaki görevleri farklıdır. Her iki cinsiyette de bulunmasına rağmen ergenlik çağına girdikten sonra kadınlarda çok daha fazla üretilmeye başlanır. Kadınlarda memelerin büyümesini sağlar. Adet döngüsü düzenler ve endometrium tabakasının kalınlaşmasında görev alır. Erkeklerde ise spermlerin olgunlaşması için gereklidir. Bazı araştırmalar kadın ve erkeklerde cinsel isteğin oluşması için östrojenin gerekli olduğunu göstermektedir.


Otistik Bireylerin Sinestezik Olma İhtimalleri Yüksek Sinestezi bir duyunun uyarımının otomatik olarak başka bir duyu algısını tetiklediği bir durumdur. Örneğin sinestezik bir kişi kırmızı renk gördüğünde zil çaldığını duyuyor ya da araba kornası duyması kahve tadı almasına sebep olabiliyor. Otizm spektrum bozukluğunu ise temel özellikleri arasında sosyal etkileşim zorlukları, sözel ve sözsüz iletişim sorunları, alışılmadık biçimde dar ilgi alanları ve değişime karşı koyma durumları yer alan bir psikolojik durum spektrumudur. Bu rahatsızlık genellikle 2 ile 3 yaş arasındaki çocuklarda teşhis edilir. Otizm bazen zeka geriliği, hareket koordinasyonunu sağlamaktaki güçlükle ve fiziksel sağlık sorunlarıyla ilişkili olabilir fakat otistik spektrum bozukluğu olan bazı bireyler bazı alanlarda, örneğin müzik ve matematik, olağanüstü yeteneklere sahip olabiliyorlar. Otistik Kişiler Sinestezik Olabilir Cambridge Üniversitesi'nde yapılan beyin görüntüleme çalışmaları sinestezik insanların beyinlerinin normal beyinlere göre değişik bağlantılara sahip olduğunu gösteriyor. Bunu otistik bireylerin beyinleri için de söylemek mümkün. Araştırmacılar otistik bireylerin büyük ihtimalle sinestezik olabileceğini keşfetti. Sinestezi toplumda %4 oranında görülürken otistik spektrum bozukluğu için bu oran %1. Eğer bu durumlar birbirinden bağımsız olsaydı sinestezi ve otizmin 10.000 insandan 4'ünde birlikte gerçekleşmesi gerekirdi. Ancak araştırmacılar 164 otistik ve 97 otistik olamayan yetişkinde bunu test ettiklerinde durum hiç de böyle değildi: sinestezi neredeyse 5 katılımcıdan 1'inde otizmle beraber görüldü. En Sık Görüleni Harf-renk ve Ses-renk Sinestezisidir 164 otistik ve 97 otistik olmayan bireyin katıldığı bu araştırma sinestezi ve otizm arasında bir bağlantı olma ihtimalinin olduğunu gösteriyor. Otistik ve sinestezik 31 birey arasındaki en yaygın sinestezi türleri harf-renk ve ses-renk sinestezisidir. 18 bireyin siyah ve beyaz harfleri, 21 bireyin ise sesleri renkli olarak algıladığı görüldü. Diğer 18 kişide de tat, acı ve kokunun renkli algılamayı tetiklediği rapor edildi. Sinestezi normal bireylerde %7,2 oranında görülürken otistik bireyler arasındaki görülme oranı %18,9. Aşırı Bağlantısallık Aşırı bağlantısallık hipotezi sinestezik bireylerin farklı beyin bölgeleri arasında normalden fazla sinir bağlantısına sahip olduğunu savunuyor. Otizm rahatsızlığında da aynı sinestezide olduğu gibi beyinde aşırı bağlantılar görülüyor. Bu ortak özellik sayesinde araştırma ekibi sinestezinin otizmde bilinenden farklı oranlarda görülebileceğini öne sürüyor. Otistik bireylerin beyin görüntülemeleri sonuçlarına göre bu kişilerin beyinlerindeki anormal ve karmaşık bağlantılar hem gri hem de beyaz maddeyi etkiliyor. Professor Simon Baron-Cohen araştırmayla ilgili şu sözleri söylüyor: Elde edilen bulgularla araştırmalar bu durumlarda beyin gelişimindeki yaygın etkenlerin incelenmesine yeniden odaklanacaktır. Örneğin apoptoz mekanizması erken gelişim döneminde nöral bağlantılarımızın birçoğunu kaybettiğimiz doğal bir budama yöntemidir. Hem otizm hem de sinestezide apoptoz aynı oranda meydana gelmediğinde çocukluk dönemi boyunca bu bağlantıları koruyabiliyoruz. Ortak Genler Araştırılıyor


Otizm Belirtileri Fekal Transplantasyon ile %45 Azaldı Otizm gittikçe yaygınlaşan can sıkıcı bir rahatsızlıktır. Türkiye'de yaklaşık 550.000 otistik bireyin olduğu tahmin ediliyor. Otizm belirtileri hastaların yakınlarını da etkilediğinden ülkemizde ortalama 2 milyon kişi bu rahatsızlıktan etkileniyor. Amerika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi'nin verilerine göre Amerika'da her 59 çocuktan birinde otizm tespit ediliyor. Çok ciddi bir sayı. Otizm aslında bir rahatsızlık spektrumunun genel adı. Bazı kişilerde otizm belirtileri ağır seyrederken asperger sendromu gibi türlerde daha hafif seyreder. Otizmin herhangi bir tedaviye yanıt vermeyişi araştırmacıları çok zor durumda bırakıyor. Bazı rehabilitasyon yöntemleri ile otistik bireylerde gelişme gözleniyor ancak pek yeterli değil. Engelleri aşmak için araştırmacılar onlarca yıldır otizm belirtileri üstünde etkili olabilecek bir yöntem arıyorlardı. Şimdiye kadar çok sayıda terapi yöntemi denendi. Ancak hiçbiri temel otizm belirtileri üstünde etkili olamadı. Davranışsal terapi, konuşma terapisi, psikiyatrik ilaçlar, beslenme düzenindeki değişiklikler ve daha nicesi çare olmadı. Hiçbir tedavi yöntemi sosyal iletişim zorluklarını ve tekrarlayan davranışları gidermede yardım edemedi. Bağırsak Bakterileri İş Başında Otizm araştırmaları son dönemlerde yönünü bağırsak mikrobiyotasına çevirdi. İnce ve kalın bağırsağımızda besinleri sindirmemizi sağlayan ve bazı vitaminleri üreten milyonlarca bakteri yaşar. Bu bakterilerin bağışıklık sistemine yardım etmek gibi çok ciddi görevleri vardır. Son yıllarda yapılan çalışmalar nörolojik sağlığın anahtarının da bağırsak mikrobiyotasında olduğunu gösteriyor. Çok sayıda hastalığın tedavisinde bağırsak bakterilerinin rolü araştırılıyor. Bunlardan biri de otizm spektrum rahatsızlıklarıdır. Amerika'da Arizona Devlet Üniversitesi'nde yapılan çalışmalar otizm tanısı almış çocukların bağırsaklarına bakteri nakletmenin uzun dönemde çok faydalı olacağını gösteriyor. Dünyanın en saygın dergilerinden biri olan Scientific Reports'ta yayınlanan çalışmada mikrobiyota transfer terapisi adlı bir yöntem kullanılıyor. Bu teknik Dr. Thomas Borody tarafından geliştirilen bir fekal transplantasyon. Biraz daha Türkçe ismiyle dışkı nakli. Sağlıklı bir insanın dışkısı otistik çocuklara aktarılıyor. Otizm Belirtileri ve Sindirim Sistemi Arasındaki İlişki Dışkı nakli uygulandıktan 2 yıl sonra otizm belirtileri oldukça azalmıştı. Aileler çocukları ile ilgili çok güzel şeyler söylüyorlardı. Uzmanlar yaptıkları testlerde dil, sosyal iletişim ve davranış ile ilgili belirtilerde %45'lik bir azalma tespit etti. Belirtilerin sadece 2 yıl sonra yarı yarıya azalması gerçekten müthiş bir gelişme! Böyle bir sonucu şu ana kadar hiçbir terapi yöntemi verememişti. Bilim insanları sindirim sistemi içinde yaşayan bakteriler ile beyin arasında güçlü bir etkileşimin olduğunu belirtiyor. Aslında Sinirbilim'de bu konuyla ilgili çok sayıda yazı yayınladık. Mikrobiyotanın önemi her geçen gün daha iyi anlaşılıyor. Otizm konusuna daha yakından baktığımızda ilginç bir şey görüyoruz. Otistik çocukların birçoğu sindirim sorunları yaşıyor. Birçok vakalar sindirim sistemi sorunlarını hallettiğinizde çocukların davranışlarında iyileşme görülüyor. Sindirim Sistemi Mercek Altında Otistik bireylerin kabaca %30-50'sinin sindirim sistemi problemleri yaşadığını biliyoruz. Bunların başında yıllarca bitmeyen kabızlık ve ishal geliyor. Otizmli bireylerde de bitmeyen bir ağrı, huzursuzluk hakim. Bu durum onların dikkat ve öğrenme becerilerini azaltıyor, davranışlarını olumsuz etkiliyor. Sürekli kabız olsanız nasıl hissederdiniz? Her dışkılamada acı çekmek hiç güzel bir şey değil. Bu durum sağlıklı insanların bile psikolojisini bozar. Bir çalışmada hastalar vankomisin antibiyotiği ile tedavi edildiler. Bu antibiyotik sindirim sorunlarını kısa süre de olsa ortadan kaldırmayı başardı. Otizm belirtileri de iyileşme göstermişti. Ancak ilacın yararları son kullanımdan birkaç hafta sonra bitti. Antibiyotik tedavisi etkili olsa bile çok geçici bir çözüm sunuyor. Araştırmacılar uzun süredir daha kalıcı ve sürekli ilaç verilmesini gerektirmeyen bir yöntem arıyorlardı. Rosa Krajmalnik-Brown, James Adams ve Dae-Wook Kang bazı bağırsak bakterileri olmayan kişilere bakteri naklederek genel sağlığı artırmayı amaçladı. Örneğin bakteriyel bir enfeksiyon geçiriyorsunuz ve antibiyotik kullandınız. Bağırsaklarınızdaki yararlı bakteriler de antibiyotik yüzünden öldü. İşte otizmli bireylerin de bağısaklarında bazı bakterilerin eksik olabileceği düşünülüyor. Araştırmacılar bu yüzden sağlıklı insandan dışkı yoluyla bakteri aktarmayı düşündü. Otizm Belirtileri Sonunda Azalıyor Fekal Mikrobiyota Transplantasyon tekniği ilk olarak Avustralya'da Dr. Borody tarafından geliştirildi. Bu teknik önce Clostridium difficile enfeksiyonunda kullanıldı. Sadece tek bir doz fekal transplantasyon bile enfeksiyonu iyileştirmeye yetmişti. Bodory daha sonra bunu otizm üstünde denemeye karar verdi. Ancak otizm belirtileri daha inatçıydı. Otizmde gelişme sağlanması için katılımcılar üç ay boyunca her gün transplantasyon aldı. Sonuçlar ise hem sindirim sistemi hem de otizm belirtileri açısından çok olumluydu. Dr. Borody'nin tecrübeleri Arizona'daki araştırmacılar için ilham kaynağı olmuştu. Bilim insanları otistik bireyleri önce vankomisin ile tedavi ettiler. Bağırsaklardaki bakteri güzelce temizledikten sonra 7-8 hafta boyunca katılımcılara her gün fekal transplantasyon ile yararlı bakteri nakledildi. Tam 10 hafta boyunca otizmli çocuklar tedavi altında kaldı. Araştırma ekibi bağırsak bakterileri ile daha önce de çalışmıştı. 2017'de Microbiome dergisinde yayınladıkları makalede de çarpıcı sonuçlara ulaşmışlardı. Daha o zamanlarda bağırsak mikrobiyotasının iyileştirilmesi ile sindirim sistemi sorunları ve otizm belirtileri iyileştirilebilir demişlerdi. Gerçekten de uyguladıkları 10 haftalık tedavi programı 2 yıl sonra meyvesini verdi. Otizm belirtileri %45'e kadar geriledi. Hangi Bakteriler Nakledilecek? Bir futbol takımı düşünün. Ligde durumu kötü gidiyor ve transfer yapılması gerekiyor. Takım çok gol yiyor ve savunmada açıklar var. Takımın forvet oyuncusu alması ne kadar mantıklı olur? Eksik nerede varsa o bölgeye takviye yapılmalıdır. Aynı şey vücut için de geçerlidir. Sadece vücudun ihtiyaç duyduğu bakterileri tespit etmek pek kolay değildir. Araştırmacılar önce sağlıklı bir çocuktaki bakteri profili ile otizmli çocuklardakini karşılaştırdı. Hangi bakterilerin eksik olduğunu tespit ettiler. Örneğin Bifidobakteri ve Prevotella çok önemli eksik olan bakterilerdi. Otizmli çocuklardaki tüm bakterilerin sayısı ve çeşitleri analiz edildikten sonra kişiye özgü bir transplantasyon reçetesi çıkarıldı. Amaç 2 yıl içinde bakteri çeşitliliğini ve sayısını artırarak belirtileri azaltmaktı. Ekip de başarılı da oldu. Otizm belirtileri %45, sindirim sorunları %58 azaldı! Araştırmacılar bir taşla iki kuş vurmuştu. Hem sağlık sorunlarını ortadan kaldırdılar hem de mikrobiyotanın davranışsal sorunlar üzerinde ne kadar etkili olduğunu gördüler. Ayrıca ebeveynler de çocuklardaki gelişimden memnun olmuşlardı. İyileşme yavaş ama kesintisiz devam ediyordu.


Otizm Otizm anormal sosyal etkileşim, sözlü ve sözlü olmayan iletişim, kısıtlı ve tekrarlayan davranış ile karakterize edilir. Ebeveynler otizmin belirtilerini genelde çocuklarının ilk 2 yılında farkederler. Bu belirtiler yavaşça gelişir ve genelde 3 yaşından önce net bir şekilde tespit edilebilir. Otizmin kalıtımsal yönü oldukça güçlü olmasına rağmen çevresel etkenler de göz ardı edilemeyecek kadar büyüktür. Örneğin annenin hamilelikteki beslenme şekli çocuğun otizm olma riskini artırabilir veya azaltabilir. Bu rahatsızlık sinaps ve nöronların organizasyon ile işlevlerini değiştirerek beynin bilgi işleme süreçlerini etkiler. Dünyada pek çok kişi otizmin bir rahatsızlık olarak değil bir farklılık olarak ele alınması gerektiğini savunuyor.


Otizmi Tek Bir Beyin Taraması İle Tespit Edeceğiz Araştırmacılar beyin taramalarını ve yapay zekayı, bebek beyninin kilit bölgelerinin nasıl senkronize olduklarını anlamak için beyin taramalarından faydalanmaya karar verdiler. Ayrıca hangi bebeklerin otizm spektrum bozukluğu geliştireceğini doğru bir şekilde tahmin etmek için kullandı. İlk kez tek bir tarama ile risk altındaki çocuklarda bu durumun gelişmesini gösterme, erken müdahale için fırsatlar sağlama ve otizmin özelliklerinin nasıl geliştiğini daha iyi anlamlandırmak için çalışıldı. Bu yeni yöntem, teşhis için gereken tarama sayısını azaltmakla kalmadı. Aynı zamanda 6 ay 2 yaş arası dönemdeki % 81 oranında tanı doğruluğunu %96'ya çıkardı. İleri Okuma: Otizm Nedir? Otizm spektrum bozukluğu, çoğunlukla kısıtlı ve tekrar eden davranışlarla birlikte sosyal ve iletişim işlevlerinde bir dizi bozulmayı tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Bozukluğun yaygınlığı üzerine tahminler, 8 yaşın altındaki 68 çocuktan 1'inin bu kategoriye girdiği rapor etmektedir. Hastalığın temelinde çok sayıda gen, metabolik işlev bozukluğu ve nörolojik temelli sorunlar gibi birçok etken vardır. Bu nedenle otizmi tek bir etkenle açıklamak mümkün değildir. Temel neden ne olursa olsun, şu ana kadar yalnızca çocuğun karmaşık sosyal davranışları geliştirmeye başladıktan sonra açık bir teşhis mümkün olmaktaydı. Araştırmacılar Nöral Bağlantıları İnceliyor Louis'de Washington Üniversitesi Tıp Fakültesinden araştırmacı John R. Pruett, Otizmin gelişimin ikinci yılında ortaya çıkan semptomları, erken tanımlamamıza yardımcı olacak davranışsal özellikler yok dedi. Pruett ayruca erken tanı için yeterli laboratuvar yöntemi olmadığına dikkat çekti. Araştırmacılar OSB tanısı ile en az bir kardeşi olan 59 bebekte 230 bölgenin sinirsel aktivitesini analiz etmek için manyetik rezonans görüntüleme kullandı. Spesifik olarak, anatomik farklılıkları aramak yerine, bu farklı alanların birbirine nasıl bağlandığını ve birbirleriyle nasıl senkronize olduklarını incelediler. Dil, tekrarlayan davranışlar ve sosyal görevleri sağlayan beyin bölgelerinin koordinasyonu otizmin davranışlarında çok önemlidir. Çalışmada 6 aylık bebeklerdeki 26,000'den fazla olası beyin bağlantı yollarından 974'ü tespit edildi ve 24 aylık süreçte takip edildi. Araştırmanın sonuçları ise oldukça dikkat çekiciydi. Carolina Üniversitesi'nden araştırmacı Robert Emerson'a göre hazırlanan sınıflandırma sisteminde her çocuk doğru şekilde tespit edildi. Otizmi tespit etmede hiç ıskalamadık desek yeridir. Sistem sadece 2 çocuğu gözden kaçırdı dedi. Daha büyük bir örneklem boyutu ve daha fazla veri kuşkusuz, araştırmacıların bir sonraki planladığı uzun vadeli bu tanı yönteminin ne kadar doğru olabileceğini belirlemenize yardımcı olacaktır. Emerson, Bence en heyecan verici nokta; bu tahminleri yapmak için tek bir bilgi kullanmak yerine tüm bilgileri birlikte kullanabilmek diyor. Otizmi Tedavi Etmek Mümkün Değil Ama Şartlar İyileştirilebilir


Otofaji Otofaji iç ve dış etkenlerden dolayı vücudun enerji dengesini en yüksek verimde tutmak için gereksiz veya hasarlı hücrelerin kendi kendini yeme sürecidir. Aynı zamanda yanlış katlanan protein yığınlarının ortadan kaldırılmasında, mitokondri, endoplazmik retikulum gibi zarar görmüş organellerin temizlenmesinde ve hücre içine sızmış patojenlerin yok edilmesinde de rol oynar. Bu bakımdan otofaji fizyolojik olarak vücut için çok önemlidir ve düzenlenmediğinde kontrolsüz hücre ölümüne yol açar.


Otoimmün Hastalıklar: Vücudun Kendisiyle Savaşması Dışarıdan gelen düşmana karşı savaştığımız yetmiyormuş gibi bir de içerideki düşmanlarla uğraşıyoruz. Neden bahsettiğimi biliyorsunuz: Otoimmün hastalıklar. Kendi hücrelerimiz bize saldırdığında ortaya çıkan, tam bir çaresi olmayan rahatsızlıklar. Bağışıklık sistemi her zaman bizi dışarıdan gelebilecek istilacılara karşı savunur ve tetikte bekler. Enfeksiyonlar esnasında bağışıklık hücrelerimiz zararlı mikroplarla karşı karşıya gelirler. Patojenleri öldürmek için sürekli antikorlar üretilir. Bu antikorların sağlıklı hücrelere de saldırmasıyla otoimmün hastalıklar ortaya çıkıyor. Bağışıklık hücreleri bazen mikropları öldürürken onlardan özel proteinler alabilirler. Patojenlerden kendi vücut hücrelerimize geçen bu proteinler de otoimmün hastalıkların oluşumuna katkıda bulunuyor olabilir. Basel Üniversitesi'ndeki bilim insanları enfeksiyonlar ile otoimmünite arasındaki ilişkiyi araştırdılar. Otoimmün Hastalıklar Nasıl Oluşuyor? Bağışıklık sisteminin silahını neden kendi arkadaşlarına çevirdiğini tam olarak bilmiyoruz. Ancak bazı insanlarda bu durum daha fazla görülüyor. Örneğin, otoimmün hastalıkların kadınlarda görülme oranı (%6,4) erkeklerin (2,7) iki katından daha fazladır. Bu vakaların birçoğu 14 44 yaşları arasında görülüyor. Belirli etnik gruplar da dezavantajlı bir şekilde dünyaya geliyor. Örneğin, bir otoimmün hastalık olan lupus Afro-Amerikan ve İspanyolları Kafkasyalılardan çok daha fazla etkiliyor. Multipl skleroz gibi hastalıklar nesilden nesile aktarılabiliyor. Tabii anne veya babası MS hastası olan her kişi hasta olacak diye bir kaide yok. Ancak genetiğin önemli olduğunu belirtmeliyiz. Bir diğer etken de hijyen olabilir. Eski yüzyıllara kıyasla çok daha temiz yaşıyoruz. Ancak bu temiz yaşam bebeklikte yeterince patojen ile karşılaşmamamıza neden olabilir. Erken yaşlarda mikroplarla yeterince tanışmamış bir bağışıklık sistemi zararsız maddelere aşırı tepki veriyor olabilir. İsviçre'de Basel Üniversitesi'ndeki bilim insanlarının Amerikan meslektaşlarıyla yaptıkları ortak araştırma ünlü bilim dergisi PNAS'te yayınladı. Enfeksiyonlar ile otoimmün hastalıkların ortaya çıkışı arasında bir bağlantı olduğu yeni bulunmuş bir şey değil. Kendi hücrelerimizin bizi neden düşman gibi algıladıklarını henüz bilmiyoruz. Bazı otoimmün hastalıkların enfeksiyonlar tarafından tetiklendiği çok açık. Sadece aradaki bağlantıyı kuramıyoruz. Vücudumuza giren patojenler ne yapıyor da hücrelerimizi bize düşman yapıyor? Araştırmacıların son bulgularına göre bağışıklık sistemi hücreleri dışarıdan aldıkları protein yüzünden bir kafa karışıklığı yaşıyor olabilir. Örneğin B hücreleri vücuttan attığımız mikropları daha sonra tekrar hatırlamak için hafızasına kaydediyor. Bunu da o mikropların proteinlerini alarak yapıyor. Mikroplardan aldığı proteinler ile vücudun kendi proteinlerini birbirine karıştırırsa dost hücrelere saldırabilir. Bu durumda da otoimmün hastalıklar ortaya çıkabilir. Protein Alımındaki Hatalar Öncelikle bağışıklık hücreleri patojenlerden nasıl protein alıyor, bu incelendi. Hücreler mikropların yüzeylerinden belirli proteinleri koparıyorlar ve fagositozla onları kendi içlerine alıyorlar. Bazı durumlarda ise bu proteinlerin alımlarında hatalar olabiliyor. Profesör Tobias Derfuss'un ekibi bu hataları ortaya çıkaran devrim niteliğinde bir araştırma yaptı. B hücreleri olarak adlandırılan bağışıklık hücrelerinin nezle virüsünden sadece almak için özelleştiği proteini almıyordu. Alması gereken sadece tek bir protein türü vardı ama B hücreleri o proteinin etrafındaki komşu proteinleri de koparıyordu. Bu protein kokteylinin içinde merkezi sinir sistemindeki hücrelerin zarlarında bulunan bir otoantijen de vardı. Bağışıklık hücreleri düşmanın ceplerini aradığında kendi dostlarına ait eşyalar buluyor. Bunun sonucunda da bağışıklık hücreleri kendi dostlarını düşman gibi algılayıp otoimmün hastalıklar ortaya çıkıyor. Zararlı Bağışıklık Hücreleri ve Otoimmün Hastalıklar B hücreleri hem influenza virüs proteinleriyle hem de hücre zarı kaynaklı vücudun kendi proteinleriyle aynı ortamda bekletildi. B hücreleri virüslerle savaşacak bağışıklık hücrelerini aktive etmekle kalmıyor. Aynı zamanda otoimmüniteye neden olacak başka bir şey daha yapıyorlar. Vücudun kendi hücre zarı proteinlerine saldıracak T hücrelerini aktive ediyorlar. Sonuç olarak virüs kaynaklı bir enfeksiyon B hücrelerinin protein alımındaki bir hata yüzünden T hücrelerinin dostlarına saldırmasına neden oluyor. Araştırmacılar genetiği değiştirilmiş fare hücrelerini kullanarak yoğun çalışmalar sonucunda bu mekanizmayı keşfetti. Şimdi bir sonraki adım, protein alımında benzer hataların insan B hücrelerinde de olup olmadığını incelemek. Ancak daha hala araştırılması gereken şeyler var. Örneğin, hangi durumlarda viral enfeksiyonlar otoimmün hastalıkların oluşmasına yol açıyor? Bu mekanizmaları keşfettiğimizde otoimmün hastalıklar da tedavi edilebilir. Otoimmün Hastalıkların Belirtileri


Otoimmün Hastalıklarla İlişkili Epilepsiler Epilepsi doğumsal hasar, travma, genetik, tümör, enfeksiyon gibi birçok nedene bağlı gelişebilen, tekrarlayan nöbetlerle karakterize sinirsel bir bozukluktur. Çeşitli türde epilepsi ve nöbet şekilleri bulunmaktadır. Epilepsinin oluşum mekanizması hastalığın birden çok nedene bağlı olarak gelişmesinden dolayı tam olarak anlaşılabilmesini güçleştirmektedir. Epilepsiler direkt olarak beyin hasarına bağlı gelişebilir ya da otoimmün hastalıkların bazılarında olduğu gibi meydana gelen başka bir hastalık sonucu epileptik nöbetlerin tetiklenmesi sağlanabilir. Bağışıklık Sistemi Nasıl Etkiliyor? Vücudumuzun kendisine yabancı, tehlike olarak algıladığı maddelerin onları yok etmek üzere geliştirdiği molekül, hücre ve dokular topluluğuna immün sistem adı verilmektedir. İmmün sistem, hücresel ve salgısal türde vücudun homeostaz durumunu sağlamada görev almaktadır. Makrofaj, lenfosit, monosit, bazofil, nötrofil ve eozinofil gibi hücreler hücre içi savunmada, immünoglobulinler ise hücre dışı savunmada görev almaktadırlar. Bu sistemin bakteri, virüs gibi çeşitli mikroorganizmalara ya da diğer zararlı maddelere karşı işbirliği içerisinde ortaya koyduğu reaksiyona immün yanıt denilmektedir. Savunma hücreleri daha önce karşılaştıkları antijenlere karşı daha etkili ve hızlı immün yanıt oluşturabilmektedir. Geçirilen bazı enfeksiyonların tekrarlamaması ve aşı ile korunma bu mekanizmaya dayanmaktadır. Bağışıklık sisteminin organizmanın kendinden olan antijenleri tanıyarak onlara karşı reaksiyon vermemesi immün tolerans olarak tanımlanır. Bu toleransın kaybolduğu durumlarda bağışıklık sistemi, vücudunun sağlıklı hücrelerine saldırarak birçok doku ve organın işleyişinin bozulmasına ve otoimmün hastalıkların meydana gelmesine olanak sağlanmış olur. Çölyak hastalığı, inflamatuvar bağırsak hastalıkları, granülomatoz polianjitis, romatoid artrit, sarkoidoz, Behçet hastalığı, sistemik lupus eritematozus ve tip 1 şeker hastalığı otoimmün hastalıklarından bazılarıdır. Otoimmün ve Epilepsi Otoimmün epilepsiler varsayılan bağışıklık ile ilişkili bir kökene sahip tekrarlayan epileptik nöbetleri tanımlamaktadır. Son yıllarda otoimmünite ve epilepsi arasındaki ilişki ile ilgili yapılan çalışmalar giderek artmaktadır. Yapılan çalışmalar epileptik nöbetlerin bazı otoimmün hastalıklar sonucu tetiklenebileceğini belirtmektedir. Bu hastalıklarda çoğunlukla temporal loblar etkilenerek limbik ensefalit veya kronik temporal lob epilepsisi ortaya çıkabilmektedir. Anti- nöronal antikorlar iyon kanalları ve reseptör proteinlerine bağlanarak sinir sisteminin işlevlerinde aksaklıklara neden olarak nöbet oluşumuna neden olabilmektedir. Otoimmün epilepsiler ilk olarak dirençli epilepsi hastalarında serum nöronal otoantikorlarının bulunmasıyla tanımlanmıştır. Bu sayede uzman hekimler, epilepsi tedavilerinde bilinen epileptik tedavi yöntemlerinin yanında başka tedavi yollarının da olabileceği yolunu açmışlardır. Bağışıklık sistemi baskılayıcı tedaviler sonucu dirençli epileptik nöbetlerin şiddet ve sıklığında azalmalar gözlenmiştir. Uluslararası epilepsi topluluğu, epilepsi sınıflamasında otoimmün epilepsiyi kendine özgü belirtilerle karakterize bir hastalık olarak kabul etmiştir. Epilepsiler ve Otoimmün Hastalıkların İlişkisi Otoimmün hastalıklarda savunma sistemi vücudun çeşitli dokularını tehlike olarak algılayıp otoantikorlar üreterek onları yok etmeye çalışmaktadır. Bunun sonucunda dokular hasar görmekte, diğer organların işleyişini olumsuz etkilemekte ve vücudun işlevlerinde aksaklıklar, tutulmalar meydana gelmektedir. Otoimmün limbik ensefalit, ensefalit gibi otoimmün hastalıklar sinir sistemini etkileyerek epileptik nöbetlere neden olabilmektedir. Bunun yanı sıra sinir sistemini etkileyen diğer otoimmün hastalıkların da nöbetlere neden olma olasılıkları bulunmaktadır. Sonuç olarak,


Otoimmünite Bazen kişinin kendi antijenlerine karşı üretilen antikorları ortadan kaldıran süreçler çalışmaz ve otoimmünite dediğimiz durum oluşur. Otoimmün hastalıklar B hücresi veya T hücresi aracılı olabilir ve organa özgü veya sistemik gelişebilir. Bunlar arasında çölyak hastalığı, tip 1 diabetes mellitus , myastenia gravis ve multipl skleroz sayılabilir. Bazı durumlarda reseptörlere karşı gelişen antikorlar bu reseptörleri uyarır. Örneğin; TSH reseptörlerine karşı antikorlar tiroid faaliyetini artırarak Graves hastalığına neden olur. Diğer durumlarda istilacı organizmalara karşı üretilen antikorlar normal vücut yapılarına karşı çapraz reaksiyon gösterirler . Bunun bir örneği, streptokok enfeksiyonunu takiben gelişen romatizmal ateştir. Kalp miyozinin bir kısmı streptokok M proteinin bir kısmına benzer ve M proteinine karşı oluşan antikorlar kalp miyozinine de saldırarak kalp hasarı oluşturur. Bazı durumlar ise seyirci etkisine bağlıdır. İnflamasyon, normalde yanıt vermeyecekleri halde yakındaki T hücrelerini duyarlaştırarak aktive olmalarına neden olur.


Otoimmünitenin Parkinson Hastalığındaki Yeri Parkinson hastalığı hakkında, önceki yazılarımızda uzun uzun bahsetmiştik. Bu sefer daha farklı bir yönüyle karşılaşacağız; bağışıklık sisteminde. Nature'da yayınlanan, Columbia University Medical Center ve La Jolla Institute for Allergy and Immunology'nin yürüttüğü çalışmada araştırmacılar otoimmünitenin -vücuttaki bağışıklık hücrelerinin kendi hücresini tanımayıp ona saldırması- Parkinson Hastalığı'nda rol oynadığını buldular. T Hücrelerinin Etkisi Hatalı çalışan bağışıklık sisteminin Parkinson Hastalığına olan katkısı hemen hemen 100 yıllık bir geçmişe dayanıyor.diye belirtiyor CUMC'den Nörobiyoloji profesörü David Sulzer. Fakat şu ana dek, kimse noktaları bağlayamamıştı. Bulgularımıza göre, Parkinson hastalarının beyin hücrelerinde biriken bir protein olan alfa sinükleinin 2 parçası, aynı zamanda otoimmün saldırılarda da olan, T hücrelerini aktive edebiliyor. diye ekliyor. Center for Infectious Disease'den araştırmacı Alessandro Sette Parkinson hastalığını başlama nedeni olan alfa sinükleinin bağışıklığa cevabı mı yoksa bunun hastalığın başında nöron ölümü ve semptomları kötüleştirmesinden mi kaynaklandığı daha bilinmiyor. diye belirtiyor. Bu bulgular, Parkinson hastalığının tanısı için daha çok teste gerek olduğunu gösteriyor ve hastalığın başlangıcında risk altında olan bireyleri tespit etmek için yardımcı olabilir. Dopamin Nöronları ve T Hücre Eski Bir Çalışma Bilim insanları, önceden nöronların otoimmün saldırılardan korunduğunu düşünüyorlardı. Fakat, 2014 yılında bir çalışmada, Parkinson hastalığı ile etkilenen dopamin nöronlarının, hücre yüzeyindeki proteinlerin yabancı maddeleri tanıyacak bağışıklık sistemine yardım ettiklerinden dolayı daha korunmasız oldukları görülmüştü. Sonucunda, T hücrelerinin Parkinson hastalığı tarafından hasara uğrattığı nöronları yabancı istilacı olarak karıştırabilme potansiyeli olabilir yargısı oluşturuldu. Lewy Cisimcikleri Alfa Sinüklein Bu yeni çalışmada ise, T hücrelerinin, alfa sinüklein proteinlerinin hasarının artışı yüzünden dopamin nöronlarının yabancı madde olduğunu düşünerek kandırabileceklerini gösteriyor. Birçok Parkinson vakasında, dopamin nöronları yapıları ile dolu hale gelip Lewy cisimciklerini oluşturuyorlar ki bunlar alfa sinüklein proteinlerinin yanlış katlanmış hali ile oluşuyor. diye belirtiyor Dr. Sulzer. 67 Parkinson hastasının ve 36 yaşı denk- sağlıklı kontrol grubunun kan analizini inceleyen araştırmacılar, nöronlarda alfa sinüklein ve diğer proteinlere baktılar. Analiz ederken, bağışıklık yanıtını herhangi bir proteinin tetikleyip tetiklemediğine dikkat ettiler. Sonucunda, kontrol grubunda bağışıklık hücrelerinde az bir aktivite görüldü. Hastaların kan örneklerinde ise, T hücreleri önceki maruziyetten dolayı alfa sinükleinini tanıdığı görülmüş; böylece de protein parçalarına güçlü bir yanıt göstermiş. Otoimmünite, Parkinson Hastalığı'na Götürebilir Bağışıklık yanıtı özellikle, bağışıklık sisteminde bulunan genin yaygın bir formu ile ilişkilidir, bu yüzden neden Parkinson hastalığını gen varyantını taşıyan birçok insanın olduğu da açıklanabilir. Nöronlar anormal alfa sinüklein proteininden kurtulamadıklarında, Parkinson hastalığında otoimmünite görülmeye başlanıyor, Dr. Sulzer'ın hipotezi bu yönde. Genç, sağlıklı hücreler parçalanıyor ve yaşlı ve hasarlı proteinleri yeniden kullanılabilir hale getiriyor. Fakat, bu geri dönüştürme süreci yaş ve bazı hastalıklarla -Parkinson da dahil- azalmaya başlıyor. Eğer anormal alfa sinüklein birikmeye başlarsa ve bağışıklık sistemi onu önceden tanımadıysa, protein saldırılması gereken bir patojen olarak karıştırılabiliyor. Araştırmayı yapan laboratuvarlar şimdi daha fazla hasta ile yanıtları analiz etmeye çalışıyorlar ve hayvan ve hücre modellerinde otoimmün yanıtların moleküler basamaklarını tanımlamak üzere uğraşıyorlar.


Otonom Sinir Sistemi Nedir? Otonom sinir sistemi çevresel sinir sisteminin bir bölümüdür ve iç organların işlevlerini yönetmekten sorumludur. Otonom sinir sistemi isteğimiz dışında çalışır. Kalp ritmi, sindirim, solunum, göz bebeği büyüklüğü ve cinsel uyarım gibi çok sayıda vücut işlevini düzenler. En çok dikkat çeken özelliklerinden biri, iç organlarının işlevlerini hızlı ve şiddetli bir şekilde değiştirebilmesidir. Örneğin, 3 ile 5 saniye içinde kalp atım hızını normalin iki katına artırabilir. 10 ile 15 saniye içinde arteryel basıncı ikiye katlayabilir. Bunun yanında tansiyonu 4 ile 5 saniye içinde bayılmaya sebep olacak kadar düşürebilir. Terleme birkaç saniye içinde başlayabilir ve mesane de yine bir kaç saniye içinde istemsiz olarak boşalabilir. Bir kişinin iç duygularını yansıtmakta olan bu çok hızlı değişiklikler, yalan saptamasa kullanılan poligraf yardımıyla ölçülebilmektedir. Hormonal sistemimizi, dışarıya salgı yapan bezlerimizi kontrol eder. Dahası duyu reseptörlerimiz bile otonom sistemin hükümranlığı altında çalışır. Otonom Sinir Sistemi Ne Yapar? Yukarıdaki görselde çok karmaşık bir ağ görüyoruz. Kalp, cinsel organlar, mesane, karaciğer, akciğer ve daha bir çok organ var. Otonom sistemi homeostazı düzenlemek için vücuttaki bütün organların uyum içinde ve doğru çalışmasından sorumludur. Her organ hatta hücre vücuda ve çevreye en fazla yarar sağlayacak şekilde çalışmalıdır. Biz içimizde olan neredeyse hiçbir şeyin farkında değiliz. Kalp ve akciğerdeki hücreler ufak bir molaya bile çıkmazlar. Vücuttaki hiçbir organın yıllık izin hakkı yoktur. Farkında olmasak da vücudumuzdaki bütün hücreler hayatta kalmak için sürekli belirli bir düzende çalışır. Birçok iç organımızın özel refleksleri vardır. Örneğin nefesimizi biraz tutsak hemen refleks olarak nefes almaya başlarız. Sirkadyen ritmi de bu tip refleksler ile ayakta kalır. Uyumadan veya uyanmadan ne kadar yaşayabilirsiniz. Hepsi refleksler ile kontrol edilir. Otonom sinir sistemi üzerinde çok az istemli kontrolümüz vardır. İç organların tüm çalışma düzenini de bu ekip yapmaz. Adı üstünde bunlar sinir sistemi. Bir de hormonlar var. İç organlarımızın yapısı ve çalışma düzeni hem nöronlar hem de hormonlar ile düzenlenir. Endokrin sistemini de unutmamak gerekiyor. Bu ikili harika işler çıkartıyor. Organların istemsiz kontrolü refleksler ve korteksten gelen emirler ile gerçekleşir. Bir refleksin gerçekleşmesi için öncelikle o organdaki ilgili bölüm tespit edilir. Her organda sinir sistemine bilgi gönderen aferent nöronlar vardır. Bunları otonom sinir sisteminin parçası olarak düşünebiliriz. İç organdaki tüm bilgiler beyne, serebral kortekse iletilirler. Örneğin çok yemek yediniz ve midenizi yordunuz. Aferent nöronlar hemen gerekli önlemlerin alınması için beyne mesaj gönderir. Beyin de midenin işini kolaylaştırmak için o bölgedeki kan akışını artırır. Böylece sindirim sistemlerine daha fazla glikoz ve oksijen gönderir. Sindirim Sistemi Bakterileri Nöronların İşleyişini Etkiliyor Sistemin Yapısı ve Organizasyonu Tıptaki gelişmeler ve keşifler devam ederken 19. yüzyılda ve 20. yüzyılın başında otonom sinir sisteminin üç bölüme ayrılmasına karar verildi. Bunlar sempatik sistem, parasempatik sistem ve sindirim işlevlerinden sorumlu olan enterik sistemdir. Sempatik sistem vücudu uyarmaktan, parasempatik sistem sakinleştirmekten sorumludur. Hastalıkların tanı ve tedavisinin daha iyi yapılması ve fizyolojinin kolay anlaşılması için böyle bir sınıflandırma yapılır. Beyinden çıkan komutlar tüm çevresel sinir sistemine homojen olarak dağılmıyor. Arada önemli boşluklar var. Örneğin burun ve göz sinirlerine komut gönderen kraniyel sinirler çevresel sinir sisteminin bir parçasıdır. Ancak burada otonom sinir sistemi kendisine ait sinir bulundurmaz. Sempatik sinir sistemi savaş ya da kaç sistemi olarak görülür. Parasempatik sistem ise dinlen ve sindir sistemi olarak kabul edilir. Neredeyse vücudun her tarafında bu sistemler birbirini tamamlayıcı farklı faaliyetlerde bulunurlar. Sempatik sinir sistemi vücudu tetikte olmaya iterken, sindirim işini yavaşlatır. Diğer taraftan parasempatik sinir sistemi ise tehlike yok deyip vücudu sakinleştirirken sindirim işlevini ön plana sokar. Ancak cinsel uyarım ve orgazm esnasında bu iki sistem birlikte faaliyet gösterir. İlk araştırmalar kalp ve damar reflekslerinin nasıl işlediğini anlamaya yönelikti. Tansiyon nasıl yükseliyor, kan damarları nasıl genişliyor gibi soruların yanıtları aranıyordu. Kalp atışlarını yavaşlatan, kan damarlarının büzülmesini sağlayan özel yolaklar vardır. Nabız ve tansiyon çok hızlı bir şekilde değiştirilebilir. Aortun hemen biraz üstünde baroreseptörler bulunur. Kan basıncı bu duyu reseptörleri tarafından 24 saat gözlem altındadır. Baroreseptörler hipotalamusa doğrudan bilgi verir. Tehlikeli bir durum olduğunda beynin acil eyleme geçmesini sağlar. Bu işin daha nöral boyutu. Bir de asetilkolin, noradrenalin gibi hormonlar ile kardiyovasküler sistem düzenlenir. Sempatik ve Parasempatik Sistem Birbirinin Zıttı Değildir Sempatik ve parasempatik sistemlerin öğrenilmesinde en büyük yanılgı bu iki sistemin birbirinin zıttı gibi anlaşılmasıdır. Sempatik sistemin olduğu yerde parasempatik sisteme yer yoktur gibi bir düşünce aklınıza gelmesin. Bunlar birbirinin düşmanı, zıttı değil, tamamlayıcısıdır. Yukarıda orgazmın gerçekleşmesi için iki sistemin beraber çalıştığından bahsetmiştik. Otonomik sinirler kökeni ne olursa olsun homeostazın düzenlenmesinde rekabet değil uyum içinde çalışırlar. Bu uyuma enterik sinir sistemi de dahil olur. Sindirim sistemi ağızdan başlayıp anüse kadar uzanan büyük bir yapıdır. Bu kadar büyük bir yapının her bir biriminin uyum içinde çalışması ise özel kontrol birimleri gerektirir. Sindirim sisteminin her organı belirli nöronlara bağlıdır ve bunlar vasıtasıyla işlevleri kontrol edilir. Enterik sinir sistemi ayrı bir bölüm olarak ele alınmıştır. Çünkü merkezi sinir sistemine bağlı olmadan çalışabilen reflekslere sahiptir. Nöron sayısı bakımından otonom sinir sistemi içindeki en kalabalık bölümdür. İnsanlarda 200 600 milyon nöron bulunur. Enterik sinir sistemindeki nöronlar hem sempatik hem de parasempatik nöronlar ile iletişim halindedir. Otonom sinir sisteminde hipotalamus gibi beynin üst düzey merkezleri görev alır. Ancak beyin sapındaki nöron kümelerini göz ardı edemeyiz. Sistem çoğunlukla buraya bağlıdır. Filmlerde mutlaka görmüşsünüzdür. Birisini bayıltmak için ensesine vururlar. Hasar verdikleri yer aslında beyin sapı ve beyinciktir. Beynin en iç kısmında bulunan beyin sapı en hayati işlevlerden sorumludur. Bunlar solunum, kalp atışları, uyku/uyanıklık döngüsü gibi kritik görevlerdir. İç organlardaki aferent nöronlardan gelen bilgiler omurilikte gangliyonlara ulaşır. Buradan beyin sapına gider. Buradan da beynin yukarısına, hipotalamus gibi gelişmiş bilgi işleme merkezlerine çıkar. Sadece hipotalamus değil tabii ki. Amigdala ve singulat korteks gibi sayısız bölge otonom sinir sisteminin ve hormonal sistemin düzenlenmesinde görev alır. Otonom Sinir Sistemi Hipotalamus Tarafından Yönetilir


Ötzi Buz Adam: 5300 Yıl Önce Yaşamış Bir İnsan Geçmiş, geleceğe kazandırdığı bilgiler açısından bilim insanları için her zaman büyük önem teşkil etmiştir. Bu nedenle halen pek çok arkeolojik kazı devam etmekte ve insanoğlunun kökenlerine dair bilgi arayışı devam etmektedir. 1991 yılında, İtalya'nın kuzeyinde bulunan Ötztal Alpleri'nin tepesinde bulunmuş Ötzi Buz Adam da, geçmişe dair büyük bir kaynak olma niteliğinde. Ötzi adını bulunduğu yerden alır- buzulların arasında bulunduğunda vücudu o kadar tazeydi ki bulan insanlar onun kayıp bir dağcı olduğunu sanmıştı. Neyse ki bilim insanlarının dahil olmasının ardından, Ötzi'nin aslında 5300 yıllık bir ceset olduğu ortaya çıktı. O günden başlayarak günümüze kadar olan bir araştırma ağı başlamış oldu. Ötzi'nin iyi korunmuş bedeni sayesinde yaşadığı dönem ve kendisi hakkında pek çok şaşırtıcı bilgiye ulaşıldı, tıpkı yediği son yemek gibi... Ötzi'nin vücudu ile ilgili bilgiler 5300 yıl önce insanların nasıl yaşadığı ile ilgili eşsiz bilgiler sunuyor. İnsanlar o zamanlar nelerle mücadele ediyordu. Teknolojik gelişmeler arttıkça bu bedenleri de daha iyi inceleyip yorum yapabileceğiz. Ötzi'nin Dış Görünüşü Ötzi yaşadığı döneme göre M.Ö. 3239-3107 oldukça ortalama bir vücut yapısına sahip bir insan. Yapılan genetik araştırmalar sonucu Ötzi'nin öldüğünde 45 yaşında olduğu, boyunun ortalama 160 cm ve kilosunun da 50 kg olduğu öğrenildi. Ayrıca göz renginin kahve ve saçlarının koyu renk dalgalı olduğu da elde edilen bilgiler arasında yerini aldı. Bedeni o kadar iyi korunmuştu ki, ulaşılan bilgiler ve profilleme doğrultusunda dış görünüşü belirlendi. Elbette ki genetik biliminin geldiği son nokta dikkate alındığında, elde edilen bilgiler bunlarla kalmadı. Ötzi'nin eklemleri ve arterlerinde bozulmalar tespit edildi. İyileşmiş bir burun kırığı ve kaburgalarında kırıklara rastlandı. Son yıllar da dişleri üzerinde yapılan incelemeler sonucu, dişlerinde yediği şeylerden kaynaklanabilecek bozulmalar ve çürükler gözlemlendi. Midesinden ve bağırsaklarından alınan örneklerden ise ölmeden 8 saat önce yediği yemeklere dair bilgilere ulaşıldı. Ötzi'nin bağırsak ve midesinde keçi eti, tahıllı yemekler ve otlar bulundu. Buz Adamın midesinde parazitlerden kaynaklanan bir hastalık olduğu ve bu hastalığı tedavi amaçlı olarak çeşitli ot karışımları tükettiği tespit edildi. Bir diğer şaşırtıcı bulgunun ise vücudunda 61 tane çizgi şeklinde dövmeler olduğunun tespit edilmesiydi. Araştırmalar sonucu bu bölgelerin akupunktur noktaları olduğu belirlenmiş ve tedavi amaçlı olmuş olabileceği üzerinde durulmuştur. Bu da gösteriyor ki 5300 yıl öncesinde de alternatif tıp hakkında önemli bilgiler mevcuttu. Ötzi Nasıl Öldü ya da Öldürüldü? Yapılan incelemelerde Ötzi'nin omzuna gömülü bir ok ucu bulunmuştu. İç kanamadan ölmüş olabileceği büyük bir ihtimal. Ayrıca Ötzi'nin orada bulunduğu mevsimde büyük bir fırtınanın olmuş olduğu ve yerlilerinin oraya gidilmemesi gerektiğinin biliniyor olabileceğini düşünen bilim insanları, Ötzi'nin oraya yabancı olduğu fikrini ortaya atmıştır. Son yapılan araştırmalarda Ötzi'nin Y kromozomu üzerinde bulunan bir mutasyon tespit edimiştir. Bu mutasyon kullanılarak Ötzi'nin yaşayan erkek akrabalarının olup olmadığı araştırılmıştır. Araştırmalar sonucunda ise bulunduğu yerin etrafında aynı genetik mutasyona sahip, 19 genetik akrabası tespit edilmiştir. Ötzi şu an da İtalya da bulunan South Tyrol Museum of Archaeology in Bozen-Bolzano da sergilenmektedir.