DSM-5'deki 10 Kişilik Bozukluğu Herkes hayatında en az bir kez internette gördüğümüz kişilik testlerinden veya hangi dizi karakterisin gibi goygoy testlerinden birini yapmıştır. İnsan doğası böyle. Gerçekte kim olduğumuzu, dışarıdan nasıl göründüğümüzü merak ediyoruz. Karakter veya kişilik dediğimiz kavram binlerce yıldır tartışılıyor. Karakter sözcüğünün kökeni Yunanca charakter sözcüğünden geliyor. Antik Yunan'da milattan önce 371 ila 287 yılları arasında yaşamış olan Tyrtamus insanları 30 farklı kişilik tipine göre sınıflandırmıştır. Onun yönteminde bazı insanlar sinir bozucu, bazıları ironik, bazıları ise neşeli olarak nitelendiriliyordu. İnsan kişilikleri 17. yüzyıldan beri bilimsel bir disiplin içerisinde inceleniyor. İngiltere'de Thomas Overbury (1581-1613) ve Fransa'da Jean de la Bruyere (1645-1696) kişilik üzerine ilk çalışmaları gerçekleştiren insanlardır. Kişilik ve karakter kavramı incelendikçe kişilik bozuklukları da gündeme gelmeye başladı. 19. yüzyılın başlarında psikiyatrist Philippe Pinel'in araştırmaları kişilik bozukluklarındaki ilk bilimsel çalışmalardır. Örneğin, onun eserlerinde halüsinasyon gibi sorunlar yaşamadan kişinin sadece öfke ve şiddet patlamaları yaşaması mani olarak nitelendiriliyordu. İngiltere'de 1835 yılında Dr. JC Prichard manevi delilik terimini ortaya attı. Manevi delilik doğal duyguların, alışkanlıkların, dürtülerin ve eğilimlerin baştan çıkarıcı şekilde sapıtması anlamına geliyor. Prichard'ın öne sürdüğü terim çok geniş bir anlama sahip olduğu için zaman içinde unutuldu ve kalıcı olmadı. 19. yüzyılda psikolojik araştırmalar çok revaçtaydı. 1896'da psikiyatrist Emil Kraepelin psikopat kişilikler şemsiyesi altında 7 tür antisosyal davranış tanımladı. Kraepelin'in ardından Kurt Schneider antisosyalliği kendi anormalliğinden acı çekmek olarak genişletti. DSM 5 Nedir? Schneider'in 1923'te yayınlanan Die psychopathischen Persönlichkeiten bugün hala kişilik bozukluklarını sınıflandırmada temel oluşturuyor. Şu an kullandığımız Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatiksel El Kitabı 5'in (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5th Revision, DSM-5) temelinde de Schneider'in eseri yatıyor. DSM 5 tüm zihinsel rahatsızlıkların belirli bilimsel ölçütlere göre tanımlandığı ve sınıflandırıldığı el kitabıdır. DSM 5'e göre bir kişilik bozukluğunun tespit edilmesi için kişinin kendi içinde ve insanlarla olan etkileşiminde bir veya daha fazla patolojik özellikler göstermesi gereklidir. Bir kişiye kişilik bozukluğu teşhisi koymak kolay bir şey değildir. Çok fazla test ve gözlem gerektirir. Patolojik özellikler farklı zaman ve durumlarda tutarlı olmalıdır (1). Kişinin yaşa bağlı gelişiminden ve sosyokültürel çevresinden bağımsız olmalıdır (2). Belirli bir maddeye veya fiziksel rahatsızlığa bağlı olmamalıdır (3). Örneğin, 13 yaşında çevresiyle uyumsuz bir kız çocuğunu ele alalım. Bu çocuk okulda ve evde farklı davranıp sadece okulda uyumsuzluk yaşıyorsa 1. maddeye uymadığından kişilik bozukluğu teşhisi konmaz. Çevresiyle yaşadığı uyumsuzluk zaman zaman değişiyorsa 2. maddeyle çelişir. Eğer sosyal çevresinde onu utandıracağını düşündüğü bir rahatsızlığı varsa yine davranışları kişilik bozukluğu olarak değerlendirilmez. DSM 5'teki 10 Tip Kişilik Bozukluğu DSM 5'te toplamda 10 tip kişilik bozukluğu incelenir ve bunlar A, B ve C olmak üzere üç kümede toplanır. A Kümesi : Paranoid, Şizoid ve Şizotipal Kişilik Bozukluğu B Kümesi : Antisosyal, Narsistik, Histriyonik ve Borderline Kişilik Bozukluğu C Kümesi : Çekingen, Bağımlı ve Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu Yukarıdaki 10 kişilik bozukluğuna geçmeden önce bunların bilimsel çalışmadan çok tarihsel süreçte gözlem yoluyla tanımlandığına dikkat çekmek gerekir. Kişilik bozukluklarını birbirinden ayırırken keskin sınırlar çizemiyoruz. Çok net nörofizyolojik tanımlamalar yapamıyoruz. DSM 5'te tanı ve gözlemler yoluyla mümkün olduğunca birbirinden ayrılmaya çalışıldı ancak hala büyük eksikler var. Örneğin bipolar ve borderline kişilik bozukluklarını ayırmak çok güçtür. Paranoid ve Şizoid kişilik bozukluklarını da birbirinden ayırt etmek kolay değildir. Kişilik ile Psikiyatrik Hastalıklar Arasındaki Genetik Bağlantılar Paranoid Kişilik Bozukluğu A kümesi paranoid, şizoid ve şizotipal kişilik bozukluklarından oluşur. Paranoid kişilik bozukluğunda hasta kimseye güvenmez. Paranoya dediğimiz ruh halini yaşar. Ailesi, arkadaşları, eşi, dostu herkese karşı bir güvensizlik içindedir. Etrafındaki her şeye kuşkuyla bakar. Örneğin, bir kafede arkadaşlarıyla otururken, arkadaşının telefonu çaldı ve konuşmak için masadan ayrıldı. Hastanın aklına hemen kendisinden bir şeyler saklandığı gelebilir. Bu kişiler toplum içinde de çok alıngan olabilirler. Küçük şeylerden aşırı utanç duyabilirler. Paranoid kişilik bozukluğu bulunan hastalar kendilerini toplumdan izole etmeye meyillidir. İnsanlara güvenmede sorun yaşadıklarından yakın ilişki kurmakta zorlanırlar. Hastalar etraflarındaki bir kişinin hoş görmedikleri davranışlarını diğer insanlara da atfederler. Bir kişinin ona yalan söylediğini yakaladığında diğer herkesin de kendisine yalan söylediğinden kuşkulanmaya başlar. Yapılan genetik analizlerde paranoid kişilik bozukluğunun orta düzeyde kalıtsal olduğu da görülmüştür. Şizoid Kişilik Bozukluğu Şizoid sözcüğü kişinin iç hayatına odaklanma ve dış dünyadan kopuk olma eğilimini tarif eder. Şizoid kişilik bozukluğunda hasta hayal dünyasına çok dalmıştır. Sürekli fantaziler ve düşler içinde yüzerken kendini toplumdan soyutlar. Sosyal ve cinsel ilişkiler için hiç istek duymaz ve geleneklere bağlılığı yoktur. Etrafındaki insanların yaşadıklarına ve kendisiyle olan etkileşimlerine duygusal tepkiler vermez. Hasta sürekli iç dünyasında dolaşır. Fanteziler kurar. Hayalleriyle yatar, hayalleriyle kalkar. Etrafında ne olup bittiğiyle hiç ilgilenmez. Şizoid kişilik bozukluğuyla ilgili geliştirilen bir teoride hastaların iç dünyalarına karşı çok hassas olduğu belirtilir. Aslında içten ve samimi duygular yaşamayı çok istiyorlar. Ancak birisiyle ilişki başlatmak veya var olan ilişkilerini uzun süre devam ettirmek onlar için çok zor ve stresli olabiliyor. İlişkilerini sürdüremeyen hasta tekrar iç dünyasına yöneliyor ve orada mutlu olduğunu düşünüyor. Hastalar çok nadiren farkedilirler ve tıbbi bir müdahaleye istekli olurlar. Günlük hayatlarında kimseye rahatsızlık vermediklerinden ve işlerini düzgün yaptıklarından dolayı iç dünyalarındaki bu durum pek farkedilmez. Şizotipal Kişilik Bozukluğu Şizotipal kişilik bozukluğunda hastaların davranışları, konuşmaları ve görünümlerinde tuhaflıklar görülür. Bu kişilerin düşünce mekanizmaları normalin çok ötesinde farklıdır. Tuhaf şeylere inanabilirler. Şüpheci ve takıntılı davranışlar sergilerler. Hastalar sıklıkla sosyal etkileşime girmekten korkarlar ve etrafındaki insanların sürekli kendisine zarar vereceğini düşünürler. Hem şizoid hem de şizotipal kişilik bozukluğuna sahip hastalar insanlarla iletişime geçmekten korkar. Şizoidler insanlarla iletişim kurma isteği duymaz ve iletişimlerini sürdürmekte zorlandırken, şizotipal hastalar insanlardan korkar. Bu kişilerin şizofreni yaşamaları da yüksek bir ihtimaldir. Antisosyal Kişilik Bozukluğu B kümesinde antisosyal, sınırda, histriyonik ve narsistik kişilik bozukları yer alır. Psikiyatrist Kurt Schneider (1887-1967) kişilik bozukluklarını ayrıntılandırana kadar, hepsi antisosyal kişilik bozukluğu olarak görülüyordu. Antisosyal KB kadınlara kıyasla erkeklerde daha fazla görülür ve başkalarının hislerine karşı duyarsız olmakla karakterize edilir. Hasta sosyal kuralları tanımaz; rahatsız edici, agresif ve kontrolsüzce davranabilir. Yaptıklarından dolayı suçluluk hissetmez ve tecrübelerinden ders çıkarmayı aklına getirmez. Çoğu vakada hastalar ilişki kurmada zorluk çekmezler. Antisosyal deyince hastaların hep yalnız başına oturduklarını filan düşünmeyin. Tam tersine bu insanlarda tabiri caizse şeytan tüyü vardır. Kolayca ilişki kurabilirler ama genelde ilişkileri kısa süreli, geçicidir. Başlattıkları arkadaşlık veya romantik ilişkilerini devam ettirmekte güçlük yaşarlar çünkü karşı tarafı umursamazlar. Canları istediği gibi davranırlar. Rahatsızlık çoğu zaman bir suçu da beraberinde getirir. Hastaların adli sicillerinin temiz olma olasılığı epey düşüktür. Sınırda Kişilik Bozukluğu Sınırda kişilik bozukluğunda hasta benlik duygusundan yoksundur ve sürekli içinde bir boşluk, terkedilmişlik hissi yaşar. Duygusal kararsızlık, ilişkilerde dalgalanma, öfke ve şiddet patlamaları, kontrolsüz davranışlar çok görülür. İntihar etme tehditleri ve kişinin kendine zarar vermesi de yaygındır. Etrafınızda bu rahatsızlığa sahip birisi varsa farketmeniz hiç zor değildir. Hastalar çoğu zaman tıbbi bir müdahale alırlar. Rahatsızlık için sınırda kelimesinin kullanılmasının sebebi, hastaların anksiyete ile psikotik bozukluklar arasında kaldığı düşünülmesinden kaynaklanır. Özellikle bipolar bozukluk ile sınırda kişilik bozukluğu birbirine çok benzer. Tanı ve tedavide bu iki rahatsızlık birçok zaman birbirine karıştırılır. Sınırda kişilik bozukluğunun ortaya çıkmasının nedenleri arasında çocuklukta yaşanılan cinsel istismar başta gelir. Erkeklere kıyasla kadınlarda daha sık görülür. Histriyonik Kişilik Bozukluğu Histriyonik kişilik bozukluğundan muzdarip olan hastalar kendilerine gereken değeri vermezler. Bu kişiler kendilerini iyi ve değerli hissetmek için başkalarının onayına ve ilgisine muhtaçtır. Bu kişiler tavır ve görünüşleriyle çok harika bir görüntü çizebilirler ancak özünde bunu sadece beğenilmek için yaparlar. Beğenilme arzusu bazen öyle bir hal alır ki kişi kendi hayatını bile riske atabilir. Son zamanlarda sosyal medyada buna benzer vakaları görüyoruz. Instagramda beğeni almak için kendilerini çok tuhaf ve riskli durumlara sokan insanlar var. Histriyonik kişilik bozukluğu yaşayan hastalar etrafındaki insanlarla olan ilişkilerinde samimiyetsiz davranırlar. İlişkileri oldukça yüzeysel ve geçici olabilir. Eleştiri ve reddedilmeye kesinlikle tahammül edemezler. Örneğin kıyafetin ve ayakkabın uyumsuz olmuş demeniz, aşırı tepki vermelerine neden olabilir. Kişi reddedildikçe veya başarısızlığa uğradıkça daha fazla histriyonik olur ve bu kısır döngü şeklinde hep devam eder. Narsistik Kişilik Bozukluğu Narsistik kişiler histriyoniklerin aksine kendilerine aşırı önem verirler. Tabiri caizse bu insanlar kendilerine taparlar. Mükemmel olduklarını düşünürler. Hastalar empati kurmakta çok zorlanır ve yalanlar söyleyerek etrafındaki insanları kendi amaçları doğrultusunda kullanır. Dışarıdan bakıldığında bir narsistik hoşgörüsüz, öfkeli, bencil ve duyarsız olarak görülür. Eğer kendisiyle alay edilirse bir anda öfke patlaması yaşayabilir ve intikam duygusu besleyebilir. Çekingen Kişilik Bozukluğu B kümesini de bitirdikten sonra çekingen, bağımlı ve obsesif-kompülsif kişilik bozukluklarının yer aldığı C kümesine geçiyoruz. Çekingenlik ile çekingen KB aynı şey değildir. Çekingen bir yapıya sahip olabilirsiniz ancak bunun hastalık seviyesine gelmesi için hayatınızı ciddi şekilde etkilemesi ve yukarıda saydığımız üç özelliği taşıması gereklidir. Çekingen kişilik bozukluğuna sahip kişiler çevrelerindeki insanların onu aralarına almayacaklarını, istemeyeceklerini düşünür. Sürekli bir reddedilme, eleştirilme ve utanma duygusu hakimdir. Başkalarının onlardan hoşlanacağına emin olmadıkları takdirde kimseyle tanışmazlar. Çekingen kişilik bozukluğunda hastalar çoğu zaman anksiyete bozukluğu da yaşarlar. Yapılan araştırmalar hastaların hem kendi hem de başkalarının düşüncelerine ve tepkilerine çok fazla önem verdiğini gösteriyor. Bağımlı Kişilik Bozukluğu Bağımlı kişilik bozukluğunda hastalar kendilerine aşırı derecede güvensizlik yaşarlar ve sürekli ilgiye muhtaçtır. Günlük hayatta basit kararlar alırken bile sürekli birilerine sorarlar. Önemli bir karar alırken birilerinin görüşüne bağımlı olmaktan kurtulamazlar. Hastalar terkedilmekten çok korkarlar. Kendini yetersiz ve çaresiz gördüğünden sorumluluğu sürekli başkasına yıkmaya çalışır. Anne, baba veya bir arkadaşının korunmasına muhtaç gibi hisseder. Hastalar C kümesi bir rahatsızlıkla başlarlar ama çoğu zaman B kümesinden bir kişilik bozukluğu da yaşarlar. Sürekli başkalarından koruma ve yardım bekleyen insanlar hayata çocuksu, naif bir bakış açısıyla bakarlar. Nerede olduklarına ve gelecekte ne yapabileceklerine dair planlar ve öngörüler yapmada başarısız olabilirler. Dar bakış açıları onları, başkalarına daha bağımlı hale getirir. Bağımlılıkları da bakış açılarını bir kısır döngü şeklinde köreltir. Obsesif Kompülsif Bozukluk Obsesif kompülsif bozukluk yaşayan hastalar programlar, organizasyonlar, kurallar, listeler veya bazı düzenler konusunda takıntılı olabilir. Örneğin evin zilini her zaman 3 kere çalarlar. Bir kere çalıp bırakmanız onların strese girmesine sebep olabilir. Bazıları aşırı derecede mükemmeliyetçi yapıdadırlar. Ancak mükemmeliyetçilikleri onların düzenli bir şekilde iş yapmalarına engel olur ve üretkenliklerini düşürür. Tam anlamıyla kusursuz bir şekilde iş yapmaya çalıştıklarından çoğu zaman işlerini bitiremezler. Hastalar genel olarak ihtiyatlı, dikkatli, biraz melankolik ve kontrolcü bir şekilde davranır. Etrafındaki olayları kontrol etmek ister. Kontrol edemediği zaman da anksiyete başlayabilir. Karmaşık yapıdaki işleri yeterince kontrol edemediklerinden her şeyi basite indirgemeye çalışırlar. Olayları karmaşık bir şekilde görmeye dayanamazlar. Genelde işleri ya tamamen iyi ya da tamamen kötü olarak nitelendirirler. İş arkadaşları, ailesi ve diğer dostlarıyla olan ilişkileri hastaların mantıksız ve ısrarlı istekleri yüzünden sıkıntıya girer. Kişilik Bozuklukları ile İlgili Önemli Noktalar


Dunning-Kruger Etkisi İnsanlar sosyal konumlarına ve esenliklerine değer verir ve kendilerinden daha zeki görünen birisini tehdit olarak algılayabilir. Fiziksel olarak iri ve güçlü kişiler kesinlikle korkutucu olabilir ama bunlar somut özelliklerdir. Fiziksel olarak zinde kişileri anlamak kolaydır, yeter ki zaman ve istek olsun. Ancak sizden daha zeki birisi bilinemeyen bir nitelik sunuyordur, bu nedenle öngöremediğimiz ya da ya da anlayamadığımız şekilde hareket edebilirler. Bu da beynin bu kişilerin tehdit oluşturup oluşturmadığını anlayamadığı anlamına gelir ve bu durumda eski üzülmektense tedbirli olmak iyidir içgüdüsü aktif hale gelir, şüphe ve düşmanlığı tetikler. Bir insanın daha zeki olmak için öğrenebileceği ve çalışabileceği doğrudur ama bu fiziksel gelişimden daha karmaşık ve belirsizdir. Dunning-Kruger Etkisi: Bilgi Azaldıkça Özgüven Artıyor Daha az zeki insanların kendilerine daha fazla güvenmesinin aslında bilimsel bir adı var: Dunning Kruger Etkisi. Bu isim Cornell Üniversitesi'nden David Dunning ve Justin Kruger'dan geliyor. Limon suyunun görünmez mürekkep olduğunu düşünüp kameralarda görünmeyeceğine inanarak yüzüne limon suyu süren ve banka soyan kişi hakkındaki raporlardan ilham alarak konuyu inceleyen araştırmacılardır. Dunning ve Kruger deneklerden bazı testleri tamamlamalarını istedi ama aynı zamanda onlardan testte ne kadar başarılı olduklarını değerlendirmelerini de istediler. Sonuçlarda kayda değer bir bağlantı görüldü. Testlerde kötü performans gösterenler neredeyse her zaman çok daha iyi yaptıklarını tahmin etti, diğer yandan iyi yapanlar çoğunlukla daha kötü yaptıklarını tahmin etti. Dunning ve Kruger'ın iddiası şöyleydi; düşük zekaya sahip olanlar sadece zihinsel yetenekler konusunda eksik değil, aynı zamanda herhangi bir konuda kötü olduklarını fark etme yeteneğine de sahip değiller. Beynin benmerkezci eğilimleri kendini gösteriyor ve kişinin kendisi hakkında olumsuz görüşe sahip olmasını sağlayacak şeyleri bastırıyor. Ama aynı zamanda kendi sınırlarınızı ve başkalarının daha üstün yeteneklerini tanımanın kendisi de zeka gerektirir. Argüman, zeki olmayan birisinin çok daha zeki olmanın nasıl bir şey olduğunu fiilen algılayamayacak olduğudur. Özünde bu bir renk köründen kırmızı ve yeşil bir deseni tarif etmeye benzer. Zeki Olmadığını Algılayamıyorlar Zeki olduğunu düşünen kişi de dünyaya benzer şekilde yaklaşıyor ama bunu farklı şekilde ifade ediyor olabilir. Bir şeyin kolay olduğunu düşünürse, diğer herkesin de öyle düşündüğü varsayımında bulunabilir. Kendi yetenek seviyelerinin norm olduğunu varsayarlar, dolayısıyla kendi zekalarının norm olduğunu varsayarlar. Bu kişiler çalışma hayatında ve sosyal ortamlarda kendilerini benzer tiplerle çevrilmiş olarak bulmaya yatkındırlar, bu sayede az önce bahsettiğimiz varsayımlarını destekleyecek çok sayıda kanıt bulmaları da mümkün olur.


Dünya Diyabet Günü Her yıl 14 Kasım Dünya Diyabet Günü olarak kutlanır. Mavi Halka, diyabet için birleşmeyi ve bir araya gelmeyi temsil etmesi için Uluslararası Diyabet Federasyonu tarafından oluşturulmuştur. Çoğu kültürde halka; yaşamı ve sağlığı temsil eder. Mavi renk ise tüm insanları altında birleştiren gökyüzünü çağrıştırır. Mavi Halka diyabetin evrenselliğini ve küresel diyabet birlikteliğini sembolize eder. Diyabet yani Şeker Hastalığı; insülin hormonunun eksikliği veya etkisizliği sonucu ortaya çıkan ve kan şekeri yüksekliği ile seyreden, kronik ve ilerleyen bir hastalıktır. İnsülin, vücudumuzda pankreas tarafından salgılanır, yemeklerle alınan besinlerdeki şekerin hücre içine girerek enerji olarak kullanılabilmesi için anahtar görevi görür. İnsülinin yokluğu veya etkisizliği sonucu hücre içine giremeyen şeker kanda yükselmeye başlar. Gençlerde görülen, insüline bağımlı olan formu Tip 1 diyabet; daha çok erişkinlerde görülen fakat obezitenin her yaşta artışı ile artık çocuklar da görmeye başladığımız ve görülme yüzdesi daha çok olan Tip 2 diyabettir. Obezite ve Tip 2 diyabet, birbirlerinin tetikleyicisidir; vücut ağırlığınız arttıkça insülin bir süre sonra etkisizleşir ve görevini yapamaz. Bu yüzden şişman veya hafif şişman olmak son derece önemli bir risk faktörüdür. İleri Okuma: DNA'nızdaki Diyabet


Dünya'daki En Ölümcül Virüsler Türümüz yaklaşık 200.000 yıldır dünyada yaşıyor ama daha modern halimize evrimleşmeden çok önceleri başka bir canlılarla savaş halindeydik. İnsanlığın ezeli düşmanlarından biri olan virüslere karşı henüz tam kontrolü sağlayamadık ama geçtiğimiz yüzyılda çok önemli gelişmeler kaydettik. Virüslerin neden olduğu bulaşıcı hastalıklara viral enfeksiyonlar denir. Grip veya ebola hastalığı gibi bir viral enfeksiyona yakalandığınızda antibiyotikler yardımınıza koşamaz. Virüsler bakterilerden biraz farklıdır. Onları yok etmek için farklı silahlara ihtiyacınız var. Afrika'nın batı kesimlerinde görülen Ebola salgınını duymuşsunuzdur. Ebola virüs ailesinin en ölümcül üyesi olan Ebola Zaire virüsü bulaştığı insanların %90'ını öldürdü. Eğer bir an önce kontrol edilmezlerse virüsler çok ölümcül olabilirler. Bugün hala tedavisi bulunamayan viral hastalıklar ve sendromlar var. Ölümcül virüsler denildiğinde birçoğumuzun aklına HIV gibi virüsler gelebilir. Şimdi en ölümcül virüslerden 8 tanesine bir bakalım. İleri Okuma: Virüsler Nasıl Çalışır? Marburg Virüsü Marburg virüsü ilk defa 1967'de Almanya'da laboratuvar çalışanları arasında görüldü. Laboratuvar görevlileri Uganda'dan getirilen maymunlar üstünde çalışırken bir anda viral enfeksiyonlar ortaya çıkmaya başladı. Ebola virüsüne benzeyen Marburg virüsü hemorajik ateşe yol açıyor ve bunun sonucunda hastada organ yetmezliği, şok hatta ölüme bile sebep olabiliyordu. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde 1998-2000 yılları arasında meydana gelen Marburg virüs salgınında hastaların %80'i hayatını kaybetmiştir. Ebola Virüsü İnsanlarda görülen ilk Ebola salgınları 1976 yılında Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Sudan'da ortaya çıktı. Virüs kan ve diğer vücut sıvıları yoluyla insandan insana ve hayvandan insana geçebiliyor. Ebola virüsünün çok farklı soyları vardır. Her birinin ölümcül olma oranı farklıdır. Örneğin, Ebola Reston virüsü hasta bile etmezken, Bundibugyo soyunda ölüm riski %50'lere çıkar. Ebola Zaire'ye yakalanırsanız muhtemelen hakkın rahmetine kavuşacaksınız demektir. Zaire soyunda ölüm riski %90'lara çıkmaktadır. Kuduz Virüsü Ölümcül virüsler arasında en bilinenlerden biri kuduz virüsüdür. Hayvanlardaki kuduz virüsüne karşı 1920'lerde aşı geliştirildi ve artık çok nadiren kuduz vakasına rastlanıyor. Ancak Hindistan ve Afrika'nın bazı bölgelerinde maalesef halen kuduz virüsü can almaya devam ediyor. Virüs vücuda girdiği anda beyni hedef alıyor ve oraya yerleşiyor. Neyse ki artık bu hastalığa karşı önceden önlem alabiliyoruz ve kuduz virüsüne yakalanmış birini antikorlarla tedavi edebiliyoruz. Ancak kuduza karşı tedavi başlatılmazsa virüsün hastayı öldüreceğinden şüpheniz olmasın. HIV Pek çoğumuzun medyadan ve ders kitaplarından aşina olduğu HIV dünyada halen daha en ölümcül virüsler listesindeki yerini koruyor. Amerika Bulaşıcı Hastalıklar Derneği'nde görevli Dr. Amesh Adalja'ya göre HIV, dünyada en fazla ölüme neden olan virüstür. HIV'in ilk tanımlandığı 80'lerden beri yaklaşık 36 milyon hasta bu virüs yüzünden hayatını kaybetti. İleri Okuma: AIDS Çiçek Virüsü Yeryüzünden sildiğimizi düşündüğümüz bir virüs: çiçek virüsü. 1980'de Dünya Sağlık Örgütü çiçek virüsünün kökünü kazıdığımızı açıkladı ve bir daha virüsü gören olmadı. Şu an ona rastlamıyoruz ama 80'lerden önce çiçek virüsü bulaştığı her üç kişiden birini öldürüyor, sağ kalanlarda da körlük, kalıcı yara izleri bırakıyordu. Avrupalı istilacıların Kızılderililerle ilk karşılaşmalarında yeni kıtaya çiçek virüsü getirmeleri sonucu yerlilerin %90'ı bu virüsten dolayı hayatını kaybetti. Sadece 20. yüzyılda çiçek hastalığı 300 milyon insanın hayatına mal olmuştur. Hantavirüs Amerika, 1993 yılında Hantavirüs pulmoner sendromuyla tanıştı. Navajo'da yaşayan genç bir adam bir anda nefes darlığı çekmeye başladı ve birkaç gün sonra hayatını kaybetti. Yetkililer birkaç ay sonra virüsün bulaştığı insanlardan birinin yaşadığı evde farelerden hantavirüsün bulaştığını tespit etti ve virüsü izole ettiler. O zamandan bu yana 600'den fazla insan HPS'ye yakalandı ve %36'sı öldü. Virüs insandan insana bulaşmıyor. Sadece enfekte olmuş farelerden insana geçiyor. Influenza Virüsü Çoğumuz nezleye yakalanmıştır. Halsizlik, baş ağrısı ve ateş gibi belirtiler gösteren nezle hafif bir hastalık olarak görülmesine rağmen yüz binlerce insanın ölümüne neden oluyor. Grip ve nezle gibi virüsler kolayca mutasyona uğradığından kalıcı bir aşı geliştirilemiyor. Nezle virüsünün her yıl yeni bir soyu ortaya çıktığından dolayı hastalık çok hızlı yayılabiliyor. İspanyol nezlesi olarak da bilinen bugüne kadarki en ölümcül nezle salgını 1918'de görüldü ve dünya nüfusunun %40'ını toprağın altına gönderdi. Yaklaşık 50 milyon insanın katili olan nezle virüsü en ölümcül virüsler arasında görülüyor. Rotavirüs Rotavirüs bebeklerde ve çocuklarda şiddetli ishale neden oluyor. Bilim insanları bu virüsün yarattığı rahatsızlıklar için şimdiye kadar iki aşı geliştirebildiler. Rotavirüs dışkı maddelerinin yiyecek ve içeceklere bulaşmasıyla hızlı bir şekilde yayılıyor. Gelişmiş ülkelerde bu virüsten ölüm oranları çok düşük olsa da (%2,5) gelişmekte olan ülkelerde hastalık ciddi bir tehdit oluşturuyor. Dünya Sağlık Örgütü'nün tahminlerine göre 2008 yılında 5 yaşından küçük 453.000 çocuk rotavirüse yakalandı.


Dünyaya Fırlatılan İnsanın Anlam Arayışı Kendimizi Bulmamızın yolunu etkileyen iki faktörle dünyaya geliyoruz. Genler ve kültür/gelenekler... Yani Kendimizi Bulmamızın alt ve üst sınırlarını bunlar belirliyor. Binlerce yıllık ne ile karşılaşacağımızı bilmediğimiz genlerin ve bize küçükken dayatılan geleneklerin oluşturduğu bir bütünden ibaret oluyoruz.Ailemiz kimi destekliyorsa bizim onu desteklememiz gerekiyor. Ailemiz hangi dine/mezhebe inanıyorsa bizde ona inanmak zorunda oluyoruz. Hayatımızda olan diğer şeylerde doğduğumuzda çevremizde ne görüyorsak bunların içimizde var olmasından ibaret oluyor. Ailemiz milliyetçiyse milliyetçi, solcuysa solcu, sağcıysa sağcı, muhafazakarsa muhafazakar, dindarsa dindar oluyoruz... Çocukken belli bir yaşa kadar ailemizin inandığı değerler altında yaşamamız gerekiyor. Zaman geçerken bizde büyüyoruz ve bu dönemlerde kendimizde de birtakım hastalıklar görülmeye başlıyor. Bu dönemlerde ailemizin inandığı değerlerin dışına pek fazla çıkamıyoruz çünkü onlar zamanla kökleşiyorlar ve değiştirilemez hale geliyorlar, zaten çıkmaya çalışsak bile toplumun tepkisi ile karşılaşınca vazgeçmek zorunda kalıyoruz. Yine bu dönemde hastalanan ve ölen insanlar ailemizde ve çevremizde görülmeye başlıyor, daha doğrusu bu durumu biz zamanla yani büyüdükçe fark etmeye başlıyoruz. Kendi edindiğimiz tecrübeler neticesinde hasta insanlara tavsiye veriyoruz. Ama birçok kişi bunu dinlemiyor ve biz onların sorunlarıyla uğraşmak zorunda kalıyoruz. Yıllar geçerken bizde yaşlanıyoruz ve bu sefer bizde de hastalıklar yoğunlaşmaya başlıyor ve ölüme doğru yol alıyoruz. Birçoğumuz istemediğimiz okulu, istemediğimiz işi, istemediğimiz eşi seçiyoruz yani bize dayatılan bir hayatı yaşıyoruz! Çoğu zaman bunun bize dayatıldığının farkına bile varmıyoruz ya da varmak istemiyoruz. Bir fakülteyi seçerken ne kadar özgür irademizle yapıyoruz bunu? Bize küçükken enjekte edilen öğütlerin ve sürekli olarak toplumun bizim yerimize seçim yapmasının hiç mi rolü olmuyor?Bu hayat döngüsünde bir gariplik yok mu? Biz bu döngünün neresindeyiz? Doğduğumuzda hazır bulduğumuz rolleri oynamaktan mı ibaretiz? Aslında benzer yerlerde doğduğumuz için- bölge bölge düşünelim bunu- aynı kişiler oluyoruz yani binlerce , milyonlarca aynı görüş , aynı hayat felsefesi! Benim gelmek istediğim nokta tahmin edebileceğiniz gibi Kendini bil! , Kendini bul! ilkelerinde gizli... Alex Andreyev'in Anlam Dolu Sürrealist Çizimleri Distopik sürrealist Alex Andreyev'in İnsanların gözlerini açması bazen çok acı verici olabilir resmini gördükten sonra bu yazıyı yazma düşüncesi doğdu içime. Kontrolümüzün çok az olduğu bir dünyaya geliyoruz. Ve geldiğimiz bu dünyada ne varsa onları şiddetle, gerekirse ölmek uğruna savunmaya başlıyoruz: Din, milliyet ve bunların daha kapsamlı bir ifadesi olarak gelenekler... Çocukluk yaşlarından çıktığımız , yeni şeyler keşfedebileceğimiz yaşlarda yapıyoruz bunları... Geldiğimiz dünyadaki geleneklere sımsıkı sarılıp benliğimizle bütünleştiriyoruz onları. Evet bana göre bilmediğimiz ve bize dayatılan kalıplar içinde yaşamamız acı verici ama çoğumuz bu durumun farkına bile varamıyoruz. Bana göre bu durum psikolojimize olumsuz olarak yani doyumsuz bir hayat olarak yansıyor! Eğer bunları aşmak istiyorsak birtakım durumların üstesinden gelmemiz gerekiyor. Ne olabilir bunlar? Yeni Bir Ben Kendimizi keşfetme süresince neleri hayatımıza dahil edersek bize dayatılan şeylerin dışına çıkmış yeni bir ben kavramı yaratabiliriz? Sanırım bunu her kişi kendine göre düşünüp, kendisi karar verirse daha iyi olur. Basitçe bir şeyler söylemek gerekirse oku, gez , dinle , eğlen, izle, öğren! 🙂 Bu etkinlikler kendimizi keşfetme sürecinin bir parçası olmalı yani bu yaptığımız etkinlikler hayatımıza yeni farkındalıklar, yeni anlam katmalı. Böyle yapmazsak bu etkinlikler zaman kaybetmekten başka neye yarar ki? Charles Darwin' in ifade ettiği : Hayatının bir dakikasını boşa harcamaya cüret edebilen biri, hayatın değerini anlamamıştır. bu sözü zaman kavramı açısından tekrar bir kez daha düşünmek iyi olacak sanırım. Bu noktada mutsuz olmamızın nedenlerinden birini söylemek istiyorum. Bana göre istediğimiz hayatla , yaşadığımız hayatın paralel olmaması ve bu durumu değiştirmek için hiç çabalamamız yani tembelliğimiz. Evet , bana göre mutsuzluğumuzun en büyük nedeni tembellik! Şu noktada önemli... Kendimize bu dünyada çok fazla önem atfetmemiz ve kendimizi dünyanın merkezinde görmemizde psikolojimizin bozulmasını etkileyen nedenler arasında olabilir. Bu arada size göre hayat nedir? düşünmenizi isteyeceğim. Bir süre düşünmenizi bekleyeceğim... İçimizdeki Çocuk Aslında birçoğumuz daha önce bu konuda düşünmüşüzdür eminim. Birçok filozof bu konuda düşünmüş ve bazı sonuçlara varmışlar. Mesela hayat dediğimizde Albert Camus' un aklına anlamsızlık , Schopenhauer'un acı , Nietzsche'ningüç isteği , Epiktetos'unmutluluğa ulaşma geliyordu. Bu kavramlar üzerine düşününce bende kendime göre yeni bir tanım yaptım.Bana göre hayat dediğin ; Anlamsızlıklar içinde acı çekerken mutlu olma gücünü bulma sanatıdır! Evet hayatta acı, hüzün, anlam/anlamsızlık, mutluluk ve pek çok duygu var. Peki ya zorluk? Zorluk yok muydu ? Bence biraz var... Büyük kısmı daha çok toplumun dünyayı algılayış biçiminin rüzgarına kapılmamızdan kaynaklanıyor. Yıllar önce zorluk kavramı ile ilgili bir söz yazmıştım ve bugün bu söze hala yürekten inanıyorum. Zor diye bir şey yoktu. Zor kelimesi insanların geçmişlerini unutup gelecekten korkmaları sonucu doğmuş bir önyargıydı aslında! Bu tanıma bakarsak, geçmişimizde yaptıklarımız neler olabilir? Mesela yürümeyi öğrenmek, yemek yemeyi öğrenmek , bisiklete binmek vb. bunlar olabilir mi? Evet farkındayım bunlar zaten olacak şeylerdi ve bugün yapılacak şeylere göre çok fazla karmaşık ya da zor değildi. Gerçekten emin miyiz yürümeyi öğrenmenin karmaşık ya da zor bir süreç olmadığına? Tekrar düşünmenizi istiyorum...O içimizdeki çocuktu bunları başaran. Peki biz ne yaptık içimizdeki çocuğa? Sanırım onu öldürüp gömdük o yüzden yeni şeyleri öğrenmek için tembelliğin hapishanesinden çıkamıyoruz! Lütfen içimizdeki çocuğu öldürmeyelim , o bizim gelecek yaşantımızı şekillendirmede yani KENDİMİZİ BULmamızda büyük rol oynanacak. İçimizdeki çocuk yaşıyor mu, düşünmenizi istiyorum... Her Mutsuzluğun Ötesinde Yine Yaşam Bekler Burada bir de Dostoyevski'ye kulak vermenizi istiyorum.Her mutsuzluğun ötesinde yine yaşam bekler... Ama insana özgü bir yeteneksizliktir yaşayamamak!... Yoksa hangi balık boğmuş kendini; Hangi serçe atlamış damdan...! Ve Saffet Murat Tura'nın sözünü paylaştıktan sonra birkaç cümle daha kurup bitirmek istiyorum. Diyor ki:... Doğduğumuzda hazır bulduğumuz rolleri üstlenerek oyunu sürdürmeye devam ediyoruz. Neden ? Anne ve babalarımızın korku ve umudu yüzünden, daha doğrusu bunun için yetiştirildiğimizden... Yaşadığımız hayatın doyumlu olabilmesi , istediklerimizin hayatımızla uyumlu olabilmesiyle yakından ilişkili. Bu da oyunu değiştirmekle mümkün. Akılcıl, iradeli, sevgi dolu, mantıklı, tutarlı , doyumlu bir hayat için üç düşünürün ismini verip bitireceğim. Bilimsel düşünebilmek için Karl Popper' in eleştirel akılcılıkyöntemini ; tutarlı, mantıklı bir hayat için AynRandın önerdiği İhtiyacımız olan şey Felsefe düşüncesini ; mutlu,doyumlu ve sevgi dolu bir hayat için ErichFromm' unsevme sanatını öğrenebiliriz. Umarım bu yazı sizin hayatınızı rahatsız eder ve hep birlikte doyumlu , tutarlı , sevgi dolu, mantıklı, iradeli , akılcıl bir hayata ulaşmak için tembellik zincirlerini kırıp KENDIMIZI BULma yolunda adım atmaya başlarız. Sevgi ve saygılarımla... Sağlıcakla kalın... Burada sağlık tanımı olarak DSÖ yü kullandığımı belirtmek istiyorum yani sağlık, sadece hastalık ve sakatlık durumunun olmayışı değil kişinin bedenen ruhen ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir. Fromm a göre sevme bir sanattır. Sevme 'nin doyumlu olabilmesi için dört faktör önemli: İlgi, sorumluluk, saygı, bilgi. Not:Bu yazı bana AlexAndreev'i gösterip elime kalemi almamı sağlayan Şirineye ithaf edilmiştir...


Duygular İle İlişkili Yeni Beyin Bölgeleri Tanımlanıyor Bristol Üniversitesi'ndeki sinirbilim uzmanları hayatta kalmamız için olmazsa olmaz duygusal davranışları belirleyen yeni bir beyin yolağı tanımladılar. Journal of Physiology dergisinde yayınlanan araştırmada merkezi nöral ağları omuriliğe bağlayan ve vücudun korku anında donup kalmasını sağlayan bir dizi nöral bağlantı keşfettiler. Omurilik ense tarafında bulunan beyin sapından belin alt bölgesine kadar omurga boyunca uzanan nöronlardan oluşan sinir dokusudur. Beyin ve omurilik merkezi sinir sistemini oluşturur. Omuriliğin uzunluğu erkeklerde yaklaşık 45 cm, kadınlarda 43 cm'dir. Kalınlığı da 13 mm'den 6.4 mm'e kadar değişebilmektedir. Omuriliğin en önemli işlevi beyin ve vücut arasındaki sinyal alışverişini gerçekleştirmektir. Omurilik birçok refleksi beyinden bağımsız olarak gerçekleştirebilir. Aynı zamanda hareket kontrolü ve his algısında da çok önemli görevler üstlenir. Duygular Konusunda Periakuaduktal Giris ve Beyincik Aktif Rol Alıyor Bu merkezi nöral yolakların işleyişini anlamak panik atak, fobiler gibi temelinde duygusal bozukluklar yatan rahatsızlıkları tedavi etmede önemli bir adım niteliği taşıyor. Ekibin buldukları beyin bölgesi olan periakuaduktal grisi adlı bölge insan ve hayvanlarda korku anında hemen etkinleşiyor ve donma, yüksek kalp ritmi ve kan basında artışa neden oluyor. Ayrıca bu bölgenin uçma ve kavga etme isteği uyandırdığı da bilinenler arasında. PAG'dan çıkıp beyinciğin pyramis adı verilen çok özelleşmiş bir bölgesine giden beyin yolağı tehlike durumlarında vücudun kaskatı kesilmesine neden oluyor. Yani savaş ya da kaç tepkisi oluşuryor. Aslan, ceylan belgesellerini izlerken ceylanın aslanı fark ettiği anda kafasını kaldırıp aniden donmasına sebep olan davranışın sebebini artık biliyoruz. Savaş ya da kaç tepkisi, vücudumuzun algılanan saldırı, hasar ya da hayatta kalmamız için tehdit oluşturan savaşması'' ya da kaçması için hazırlanan ilkel ve doğuştan gelen bir yanıttır. Stres ise karşı karşıya kalacağımız kaynakları bilmediğimiz bir tehdit ile karşılaştığımızda yaşanan biyolojik ve psikolojik bir tepkidir. Yaşadığımız duygular bu biyolojik ve psikolojik olaylardan çok etkilenir. Savaş ya da Kaç Mekanizması Nasıl İşliyor?


Duygusal Olarak Zeki İnsanların 10 Özelliği İnternette şu yaygın IQ testlerini görmüşsünüzdür. Muhtemelen birçok kişi ne kadar zeki olduğunu ölçmek için bir test yapmıştır. Herkes mantıksal ve matematiksel olarak yüksek bir IQ'ya sahip olmak ister ama ne kadar merhametli olduğumuz en azından sayı dizisinin bir sonraki elemanını bilmek kadar önemli değil midir sizce? Evet duygusal zekadan bahsediyorum. Sürekli bir zeka çeşidine odaklanmış gidiyoruz. Varsa yoksa mantık, matematik, mantık, matematik; duygusal değerlerimizi göz ardı ediyoruz. Bilim insanları onlarca yıldır bu konuda çalışıyorlar ve kişinin duygusal zekasının da mantıksal zekası kadar önemli olduğunu söylüyorlar. Başarılı insanların %90'ı mantıksal olduğu kadar duygusal olarak da zeki insanlardır. Duygusal zeka hepimizin içinde bir parça da olsa var olan zeka türüdür. Davranışlarımızı nasıl şekillendirdiğimiz, sosyal ilişkilerimize nasıl yaklaştığımız ve kişisel kararlarımızı alırken nelere dikkat ettiğimiz gibi hayatımızın duygusal bileşenlerini etkiler. Şimdi duygusal olarak zeki insanların bazı ortak yönlerini inceleyelim. 1) İyi bir duygusal kelime dağarcığı vardır. Gün içinde hepimiz duygusal anlar yaşarız ama iş onları tanımlamaya geldiğinde herkes duygularını ayrıntılı tarif edemez. Cinsiyetler arası farklılıklara baktığımızda kadınlar erkeklere oranla duygularını daha ayrıntılı tarif edebilirler. Araştırmalara göre insanların sadece %36'sı duygularını tam tarif edebiliyor. Siz de yaşamışsınızdır bazen öyle zamanlar geliyor ki duygular anlatılmaz yaşanır halini alıyor. Duygusal zekası yüksek insanlar yaşadıkları hisleri anlatmada da pek zorluk çekmiyor. Onların bu işi yapmak için sözcük dağarcıkları geniş olduğundan istedikleri sözcükleri oradan seçiyorlar ve gerekirse birden fazla sözcük kullanarak duygularını tarif ediyorlar. Anlatımlarınızda kullandığınız kelime yelpazesi ne kadar geniş olursa düşünce dünyanız ve duygusal zekanız da o kadar yüksek olmaya meyillidir. 2) İnsanlar konusunda meraklıdır. Bu başlığı okuduğunuzda muhtemelen çoğunuz insanlar konusunda değil fikirler konusunda meraklı olunması gerektiğini düşünmüşsünüzdür. Aslında düşündüğünüz manada insanlarla değil fikirlerle uğraşmak gerekir ama duygusal zekada bu merak farklı bir hal alıyor. Yüksek bir duygusal zekanın göstergelerinden biri empati ve başkaları acaba ne düşünüyor, ne hissediyor şeklinde olan meraktır. Diğer bir deyişle, kendinizi bir başkasının yerine koyun düşüncesini yoğun bir şekilde yaşamaktır. 3) Değişikliği kucaklar. Toplumumuzun en büyük eksikliklerinden biri de inovasyon ve değişiklikten kaçıyor olmamızdır. İlköğretimde aldığımız ezberci, belirli kalıplardaki eğitim yüzünden değişiklik yapmaktan kaçınırız ancak duygusal olarak zeki insanlar tam tersine zamanın ve ortamın şartlarına göre sürekli yeniliğe ve değişikliklere giderler. 4) Güçlü ve zayıf yanlarını bilirler Çoklu zeka teorisinde yer alan zeka türlerinden biri de kendini tanıma zekasıdır. Duygusal zekası yüksek olan kişiler aynı zamanda kendini tanıma konusunda da epey yol katetmişlerdir. İş bitirici bir yapınız mı var, tamam bu çok güzel; ama aynı zamanda geveze misiniz? Kötü yönlerinizi değiştirmek istemeniz veya istememeniz önemli değil, öncelikle bunun farkına varın. Hangi yönlerinizin sizi hedefe ulaştıracağını hesaplayın ve buna göre davranışlarınızı törpüleyin. 5) İnsan sarrafıdır. Az önce empatiden bahsetmiştik. İyi empati kurabilen insanlar başkalarının ne hissettiğini, ne düşündüğünü bilirken aynı zamanda başka insanları da iyi okurlar. Sosyal farkındalıkları yüksek olan bu insanlar tam bir insan sarrafıdır. İnsanların yüz mimikleri gibi ipuçlarını okuyarak onlar hakkında çok şeyi söylenmeden sezebilir veya bilebilirler. 6) Kolay kırılan insanlar değildir. Duygusal zekası yüksek kişilerden bahsettiğimizde aklınıza sulu göz, çok alıngan ve etrafındaki insanlara kolay gücenen insanlar geliyorsa yanılıyorsunuz. Bu insanlar açık fikirli ve kendine güveni yüksek kişilerdir. Öyle her şeye kolay kolay kırılmaz ve gücenmezler. Kendilerini iyi bildiklerinden ve kendilerine güvenleri yüksek olduğundan dışarıdan gelen iltifat ve alaycı sözlerle pek ilgilenmezler. 7) HAYIR demesini bilirler. Duygusal zeka az önce de bahsettiğimiz gibi insanın kendini tanımasını ve iradeli olmasını gerektirir. Dış ve iç sebeplerden kaynaklanan dürtüsel karar vermeye meyletmezler. Olayları mantıksal ve duygusal olarak ele alırlar ve neyin doğru olduğuna karar verirler, gerektiğinde hayır demesini bilirler. Araştırmalar hayır diyemeyen insanların daha fazla stres yaşadığını hatta bu durumun uzun vadede depresyona kadar gidebileceğini gösteriyor. Kişinin kendisine gelen isteklere hayır demesi zor olabilir ama hayır sözcüğü korkmamanız gereken çok güçlü bir kelimedir. Hayır denilmesi gereken durumlarda bilmiyorum, emin değilim gibi belirsizlik ifadeleri kullanmak duygusal zekası yüksek kişilerin kaçındığı şeylerdir. 8) Yaptıkları hataların geçmişte kalmasını sağlarlar. Aylar önce yaptığınız hatalarınızı hala daha unutamıyor ve pişmanlığını yaşıyorsanız, şimdi derin bir nefes alın. Kendinizi bu konuda eğitmeniz gerekiyor demektir. Duygusal olarak zeki insanlar yaptıkları hataları unutmazlar ama onlarla aralarına mesafe koymasını da bilirler. Bu dünyada yaşamı başlatırken evrim tek bir şeyi kullandı: hatalar. Onları unutmayın ama bugününüzü olumsuz etkilemelerine de izin vermeyin. 9) Karşılıksız yardım ederler. Birine yardım edip karşılığında bir şey beklememek harika bir duygudur ve başkaları üzerinde iyi bir izlenim bırakmanızı sağlar. Duygusal olarak zeki kişiler ise hiçbir neden yokken insanlara karşılık beklemeden yardım ederler ve bu sayede hem iş hayatında hem de özel hayatlarında iyi ilişkiler kurarlar. 10) Mükemmeli aramazlar. Zeki olmanın en önemli özelliklerinden biri gerçeklerle yüzleşmektir. İş dünyası bazı amatör ruhlu patronlar çalışanlarından çok fazla iş, çok az hata ve mükemmellik ister. Ancak bunlar karşısında maaşı mümkün olduğunca az olmasını bekler. Duygusal zeka ise mükemmelliğin doğada var olmayacağını bilir. Biz insanlar aslında zayıf varlıklarız ve kolayca hata yapabiliriz. Önemli olan hatalardan ders çıkarıp yola devam etmektir.


Duyu Nöronları Beyindeki Nöronlar Gibi Hesap Yapabiliyor! Beyninizin bir fabrika gibi çalıştığını düşünürsek karmaşık, yüksek işlem gücü gerektiren işlerin beyaz yakalılar tarafından yapıldığını düşünebilirsiniz. Ancak sizin tüm nöronlarınız özel. Sadece beyninizdekiler değil parmak uçlarınızdaki duyu nöronları da çok kabiliyetliler. Düşünme, hesap yapma gibi üst düzey işlemlerin şimdiye kadar sadece beyindeki nöronlar tarafından yapıldığı sanılıyordu. İsveç'te bulunan Umea Üniversitesi'nde görevli bilim insanları dokunma ve hissetme ile ilgili duyu nöronları üstünde yürüttükleri çalışmalarda sıra dışı sonuçlar elde ettiler. Sinyaller Beyne İletilmeden Önce Duyu Nöronları Tarafından İşleniyor Duyu nöronları tüm deri üzerine yayılmış olup, deriye dokunan her şeyi beyne bildirmekle yükümlüdür. Aslında sadece beyne değil. Elinize kalem aldığınızda kaleme dokunma hissiniz beyne sinyal olarak iletilmekle kalmıyor, bunun öncesinde duyu nöronlarında bir dizi işleme tabi tutuluyor. Bu işlemlerin neticesinde duyu nöronları beynin serebral korteks bölümüne gönderilecek sinyalin özelliklerini daha iyi tayin ediyor. Duyu nöronlarının derideki çok yoğun bir şekilde bulunması deriye temas eden ilgili nesnenin ne zaman ve ne şiddette tespit ettiğini de hesaplayabiliyor. Bu hesaplamanın şimdiye kadar sadece beyin tarafından yapıldığı sanılıyordu ancak son bulgular duyu nöronlarının sanıldığından daha fazla kabiliyeti olduğunu gösteriyor. Duyu Nöronları ile Beyindeki Nöronlar Eşdeğer Performansta Çalışıyor Çalışmalarını dünyanın en saygın dergilerinden biri olan Nature Neuroscience'da yayınlayan ekibin lideri Andrew Pruszynski deride bulunan bu duyu nöronlarının beyindeki hesaplamaları yapan nöronlarla neredeyse eşdeğer performansta çalıştığını söylüyor. Deriye herhangi bir nesne temas ettiğinde ilk işlemler bu duyu nöronlarında yapılıyor ve beyne ilgili sinyaller gönderiliyor. Bu sinyallerin neticesinde beyinde daha ileri seviyede işlemler yapılıyor.


Düzenli Meditasyon Yapmak Beyninizi Değiştiriyor Meditasyon yöntemi, dini veya din dışı amaçlarda uygulanmak için çeşitli kültürlerde kendine yer edinmiştir. Düzenli meditasyon yapmak psikolojik rahatlama amacıyla daha çok kullanılsa da bilimsel araştırmalar düzenli olarak meditasyon yapmanın, beyni biyolojik bir seviyede değiştirdiğini gösteriyor. Wake Forest Baptist Tıp Fakültesi'nde nörobiyoloji ve anatomi profesörü olan Dr. Fadel Zeidan tarafından 2011 yılında yapılan bir araştırmada, meditasyonun bireylerin fiziksel ağrı ile baş etmesine yardımcı olduğunu buldu. Çalışmasını Journal of Neuroscience'de yayınlandı. Bu çalışma meditasyonla ilgili yapılan araştırmaların başlangıcı niteliğindeydi. Düzenli Meditasyon Yapmak Beynin Tüm Bölgelerini Etkiliyor UCLA araştırmacıları tarafından 2015 yılında yapılan ve Frontiers in Psychology'de yayınlanan bir çalışmada, yaklaşık 20 yıldır düzenli meditasyon yapan kişilerin beyinleri incelendi ve bu kişilerin beyninde gri maddenin daha fazla olduğu tespit edildi. Araştırmanın yazarı Florian Kurth Araştırmada, beynin meditasyonla ilişkilendirilmiş olan bazı bölgelerinde oldukça küçük etkiler gözlemeyi bekliyorduk. Fakat gözlemledik ki meditasyonun beynin dört bir yanını kapsayan yaygın bir etkisi var. dedi. İleri Okuma: Gri Madde Nedir? Massachusetts Hastanesi ve Harvard Tıp Fakültesi'nde sinirbilimci olan Dr. Sara Lazar, meditasyon yapan kişilerin frontal korteksinde daha fazla gri madde olduğunu, en önemlisi de bu gri maddenin ilerleyen yaşlarda da korunmuş olduğunu keşfetti. Lazar, Washington Post'a verdiği röportajda Yaşımız ilerledikçe korteksimizin küçültüldüğünü biliyorduk. Fakat 50 yaşındaki meditasyoncular ile 25 yaşındaki meditasyoncuların frontal korteksinde aynı miktarda gri madde olduğunu gözlemledik. diyerek meditasyon hakkındaki araştırmalarını özetledi. Başka bir deyişle, meditasyon yapan bireyler ileriki yaşlarda hafızaya dayalı işlevlerini daha rahat gerçekleştirme şansına sahiptir. Lazar, çalışmasında, ortalama meditasyon süresinin günde sadece 27 dakika olduğunu ve sonuçların bireylerin uygulamaya başlamasından sadece 8 hafta sonra elde edildiğini belirtiyor. Meditasyon Esnasında Hormon Seviyesinde Değişim Oluyor


Düzenli Üzüm Tüketimi Alzheimer Hastalığın Riskini Azaltıyor Hangimiz bir olay esnasında anlık unutkanlıklar yaşamıyor? Ya da anlık yanılmalar? Bir arkadaşımızın numarasını, doktorumuz ile olan randevumuzu veya fatura ödemeyi unutabiliyoruz ve bu unutkanlıklarımız yaşımız geçtikçe artmakta... Yaşlandıkça insanların unutkanlık durumları erken hafıza kaybının, erken evre Alzheimer hastalığının bir belirtisi olabilir. Amerika'da Los Angeles Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, günde iki kez üzüm yemenin, erken hafıza kaybı belirtileri gösteren insanlarda daha iyi dikkat becerisi sağlayacağını ve çalışma hafızasını geliştireceğini söylüyor. Araştırmanın sonuçları üzümün düzenli tüketiminin Alzheimer hastalığına bağlı erken hafıza kaybına karşı koruyucu bir etki sağlayabileceğini ortaya koyuyor. Önceki araştırmalarda araştırmacılar, yaş ile ilgili hafızadaki düşüşü engellemek için kırmızı üzüm ve kırmızı şarapta olan resveratrol üzerinde yoğunlaşmıştı. Bu antioksidan, bellek, öğrenme ve ruh hali için gerekli beynin bir parçası olan hipokampüs üzerinde olumlu etkileri nedeniyle takdir edilmişti. Yaşlı farelerde resveratrol, mekansal öğrenme ve hafızayı geliştirirken nöronların büyümesi ve gelişimi yaklaşık iki katına çıkmıştı. İleri Okuma: Alzheimer Hastalığı Sadece 2.5 Fincan Üzüm Yaşlanma ve yaşlılık alanını inceleyen bilim olan gerontoloji konulu yeni çalışmada UCLA araştırmacıları bilişsel düşüşü ve yaşlanmanın diğer etkilerini hafif derecede bilişsel gerileme olan 10 katılımcı üzerinde inceledi. Bazı katılımcılara plasebo verilirken diğerlerine 6 ay boyunca 2.5 fincan üzüme eşit üzüm tozu verildi. Bilişsel performansı ölçmek için yapılan beyin taramaları başlangıçta ve üzüm tüketimine başlandıktan 6 ay sonra yapıldı. Araştırmadan elde edilen bulgular üzüm tozunu tüketenlerde Alzheimer hastalığının ilk ortaya çıktığı beyin bölgelerinde sağlıklı metabolik faaliyet seviyelerini koruduğunu ortaya koydu. Üzüm bakımından zengin diyeti takip edenlerin bilişsel seviyelerinde artış olduğu çalışma sonucunda ortaya çıkmıştır. Aynı anda plasebo ile deneye katılanlarda ise bu kritik beyin bölgelerinde önemli miktarda metabolik düşüş görüldü. İleri Okuma: Hipokampüs Nedir, Ne İş Yapar?


Konserve Gıdalardaki E211 Epigenetik Yapıyı Değiştiriyor Nerede o annemizin yaptığı konserve yiyecekler? Gitgide tüm yiyecekler marketlerde hazır satılmaya başladı. Biz de onlara mecbur kalmaya başladık çünkü evde bunları kendimiz hazırlayacak vaktimiz ve enerjimiz yok. Türkiye'de 80 milyon kişi yaşıyor. Bu kadar insanı beslemek de hiç kolay değil. Mecburen yiyecek içecek sektörü de evde yapımdan fabrikada seri üretime geçti. Gıda maddelerinin fabrikada üretilmesinden tüketiciye ulaşması biraz zaman alıyor. Bu süre zarfında üretici firmalar yiyeceklerin bozulmasını önlemek zorunda. Tabii bir de pazar rekabeti var. Gıdalar canlı ve taze görünmek zorunda. Hem gıdaların bozulmasını önlemek hem de onları tazeymiş gibi göstermek için firmalar ürünlere çok sayıda koruyucu katkı maddeleri ekliyor. Bunlardan biri de E211 olarak bilinen sodyum benzoattır. Yiyeceklerdeki katkı maddelerinin çok azı bile vücuda girdiğinde DNA'da ciddi epigenetik değişikliklere yol açabiliyor. Bu epigenetik değişimler de gen faaliyetini normalin dışına çıkartarak metabolik yolakları değiştiriyor. Araştırmanın sonuçları insan sağlığı için çok büyük önem taşıdığı için Nature Communications gibi çok bilinen bir dergide yayınlandı. Araştırmanın ayrıntılarına inmeden önce epigenetikten ve neden önemli olduğundan bahsedelim. E211 Histon Proteinlerini Hedef Alıyor Tüm canlıların beslenmesi, üremesi, solunum yapması kısaca hayati işlevleri DNA'larındaki genlerin protein kodlamasıyla gerçekleşir. Konuşmak için beynimizin Broca bölgesindeki nöronlarda bulunan konuşma ile ilgili genlerin ilgili proteinleri kodlaması zorunludur. Kadınlarda bu genlerin erkeklerdekinden daha fazla protein kodladığı tespit edilmiştir. DNA'dan RNA, RNA'dan protein kodlanır ve metabolik süreç bu şekilde işler. Ancak bir de hangi genlerin ne kadar kodlanacağını belirleyen bir sistem vardır. Epigenetik DNA'nın yapısını bozmadan onun etkinlik derecesini kontrol eden mekanizmadır. Histon proteinleri, metil ve asetil gruplarıyla genlerin daha çok veya daha az protein kodlaması sağlanabilir. Susturulması istenen bir gen veya gen ailesi çekirdek zarına yapıştırılarak RNA kodlaması durdurulabilir. Epigenetik üstüne kitaplar yazılabilir ama şimdilik genlerin yapısını bozmadan düzenleyebilecek bir mekanizma olduğunu bilmemiz bizim için yeterlidir. Amerika'da Chicago Üniversitesi'nde yapılan araştırmalarda Yingming Zhao ve ekibi epigenetik üzerinde çok etkili bir molekül keşfettiler: sodyum benzoat, diğer adıyla E211. Bu kimyasal madde konserve yiyeceklerin içine koruyucu olarak ekleniyor. Bazı kozmetik ürünlerinde de bulunuyor. Yiyeceklerin içine katıldığında sindirim yoluyla, kozmetik ürünlerinde ise deriden vücudumuza giriyor. E211 maddesi dünyada çapında en çok kullanılan katkı maddelerinden biridir. Gıdalarda %0.1 oranına kadar kullanılmasına izin veriliyor ama bu kadarı bile insan vücuduna zarar verebiliyor. 22 Farklı Alana Benzoil Grupları Ekleniyor Koruyucu maddeler üzerinde çok fazla araştırma yok maalesef. Çok fazla koruyucu madde var hepsini çok ayrıntılı bir şekilde analiz etmek mümkün olmuyor. Diğer taraftan artan nüfusu da bir şekilde doyurmanız gerek. Bu yüzden yapılan kısıtlı araştırmalar ile katkı maddeleri için bir üst sınır getiriliyor ve bu şekilde piyasaya sürülüyor. Ancak şu an bahsettiğimiz araştırmada görüyoruz ki bu sınır da yetersiz kalıyor. E211 kan dolaşımına katıldıktan sonra herhangi bir tür ayırt etmeksizin tüm hücrelerin DNA'larına sızıyor. DNA'ya giren sodyum benzoatlar histon proteinlerindeki lizin aminoasitlerine benzoil grubu ekliyorlar. Araştırma ekibi histon proteinlerinin üstünde 22 farklı benzoil eklenme alanı tespit ettiler. Benzoil grupları eklendikleri lizin bölgelerinde histon proteinlerinin yapısını değiştiriyorlar. Epigenetik yapı üstündeki bu değişimlerin hücreleri nasıl etkilediği hala araştırılıyor. İzin Verilen E211 Dozu Proteinleri Değiştiriyor Araştırmacılar E211 alan hücrelerde lizinlere bağlanan benzoil miktarında doza bağlı bir artış gerçekleştiğini söylüyorlar. Yüksek yoğunlukta verildiğinde bile E211 maddesi hücrelerin içine giriyor ve orada benzoil grubu eklemeye devam ediyor. 5 milimol E211 insan hücrelerine verildiğinde histon proteinleri üzerinde ciddi etkiler oluşturuyor. Burada şunu belirtmeliyiz ki 5 mM FDA'nın izin verdiği en yüksek dozun altındadır. Konserve yiyeceklerdeki E211 yani sodyum benzoatın hücrelerdeki histon proteinleri üstünde önemli translasyon sonrası modifikasyonlar yarattığını söyleyebiliriz. Şimdi sormamız gereken soru şu: Bu epigenetik modifikasyonlar hücre fizyolojisini nasıl etkiliyor? Maalesef bunu bilmiyoruz. Benzoil grupları histonların başka moleküllere bağlanma kapasitesini azaltıyor. Histonların etkinliğinin azalması da genlerin kodlanmasını etkiliyor. Bu durumda ilk yapılacak şey hangi genlerin E211'den etkilendiğini bulmak olacaktır. SIRT2 Enzimi Benzoil Gruplarını Etkisiz Hale Getiriyor


Egzersiz Depresyonun Tedavisinde Çok Etkili Oluyor Çok depresif, üzgün hissettiğiniz bir dönemin içinde olsanız ve birisi tedavi olarak size haftada üç gün koşuya çıkmanızı önerse ne derdiniz? Egzersiz yapmak gibi basit bir şeyin antidepresan ilaç gibi etkili olabileceğini düşünmek zor gelebilir. Majör depresyon kötü bir gün geçirmekten veya bir sınavda başarısız olduğunuzda yaşadığınız üzüntüden çok daha beter bir şeydir. Sizi hayattan soğutabilir. Doktorlar majör depresyonun tedavisinde ilaç öneriyorlar ancak ilk aşamalarda egzersiz yaparsanız buna gerek kalmayabilir. Majör depresyon, en az iki hafta boyunca devam eden kötü bir duygu halinde olma, hiçbir şeyle ilgilenmeme ve yaptıklarından hiçbir keyif alamama durumunu tanımlar. Buna ek olarak kişide aşağıdaki belirtilerin en az dördü olmalıdır: Çok yemek yemek, çok uyumak, düşünmek, karar vermekle ilgili sorunlar yaşamak, enerji eksikliği, intihar düşünceleri ve kendini değersiz veya suçlu hissetme. Haftada üç gün egzersiz yeterli


Egzersiz DNA'mızı Nasıl Değiştiriyor? Hepimizin bildiği gibi egzersiz ve spor bizi daha zinde ve dinç yapar. Bunun yanında egzersizi faydaları arasında şeker hastalığı ve çeşitli kalp rahatsızlıklarını azaltmak da yer alır. Ancak koşmak veya bisiklet sürmek nasıl oluyor da daha sağlıklı bir hayat getiriyor henüz tam net değil. Yapılan son araştırmalar yanıtın DNA'mızda olabileceğine işaret ediyor. Egzersizle tetiklenen değişimler genlerin işleyiş mekanizmasını değiştirebiliyor. Vücudun bütün fizyolojik süreçlerinde çoğunlukla genlerin rolü vardır. Önce genlerden mRNA'lar üretilir, bu mRNA'lar gerekli işlemlerden geçtikten sonra proteinler üretilir. İnsan genomunun yapısı gereği genler sürekli açılarak ve kapatılarak vücudun ihtiyacına göre düzenlemeler yapılır. Uzun yıllardır belirli genlerin egzersizin bir sonucu olarak aktifleştirildiği ya da susturulduğu biliniyordu. Ancak bu sürecin hangi yollarla egzersizde kullanıldığı detaylıca bilinmiyordu. Egzersiz Epigenetik Mekanizmaları Harekete Geçiriyor Genleri açıp kapama yollarından birisi metilasyon dediğimiz bir epigenetik olaydır. Metilasyon genlere metil (CH3) grupları bağlayarak genlerin susturulmasına yol açan ancak gen üzerinde yapısal değişikliğe sebep olmayan bir düzenleme mekanizmasıdır. Egzersizin DNA üzerindeki etki mekanizması da metilasyon üzerinden gerçekleşiyor. Karolinska Enstitüsü'nde yapılan bir araştırmada araştırmacılar 23 genç kadın ve erkekten 3 ay boyunca vücutlarının belden aşağı kısmını çalıştırmalarını ve egzersiz yapmalarını istedi. Ancak metilasyon mekanizmalarını ölçmede hala bir engel vardı. Egzersizin haricinde yediğimiz yiyecekler bile metilasyon sürecini faaliyete geçiriyor. Karolinska Üniversitesi'nde çalışan bilim insanları bu sorunu şu şekilde çözdüler. Katılımcılardan sürekli bir bacaklarıyla pedal çevirmelerini diğer bacaklarıyla normal günlük işlerini yapmalarını, egzersiz yapmamalarını istediler. Elde edilen bulgulara göre her iki bacakta da metilasyon görüldü ama sadece pedallayan bacak egzersize bağlı değişiklikler gösterdi. Egzersiz Yapanlarda 5000'den Fazla Metilasyon Saptandı Beklendiği şekilde katılımcıların pedal çeviren bacakları pedal çevirmeyenden daha güçlüydü. Bu durum egzersizin fiziksel gelişimdeki rolünü gösteriyor. DNA'daki değişiklikler biraz daha farklıydı. Egzersiz yapan bacakta yapılan genomik analizler bu kas hücrelerinde 5000'den fazla alanda metilasyon olduğunu gösteriyordu. Bu metilasyon değişimleri egzersiz yapmayan bacağın kas hücrelerinde bulunmadı. Metilasyonların çoğu enhancer adlı protein üretimini artıracak DNA bölgelerinde gözlemlenmişti. Egzersiz yapan hücrelerde metillenen genler enerji metabolizmasında, insüline yanıt vermede ve kaslar içinde inflamasyon süreçlerinde görev alıyordu. Bir başka deyişle bu genler kaslarımızın ve dolayısıyla vücudumuzun ne kadar sağlıklı olacağını belirliyordu.


Egzersiz sonrası ne kadar protein tüketilmeli? Spor sonrası beslenme işi dünya çapında oldukça rağbet gören ve çok önemli bir konudur. Milyarlarca dolarlık futbol, basketbol endüstrilerinin içinde tüm spor dallarında sporcuların yakından ilgilendikleri başlıca konulardan biri beslenmedir. Sadece vücut sporları aklınıza gelmesin satranç gibi beyin sporlarında da beslenmenin çok özel bir yeri vardır. İngiltere'deki Stirling Üniversitesi'nde yapılan araştırmalar spor sonrası beslenme konusunda bilinmeyen yeni bilgiler sunuyor. Araştırmacılar vücut geliştirme egzersizleri sonrasında vücudun sanıldığı kadar çok proteine ihtiyacı olmadığını kanıtladılar. Sağlık bilimleri ve spor fakültesinde Prof. Kevin Tipton iri yapılı sporcuların vücut kütlelerini dengede tutmak için daha fazla proteine ihtiyacı olduğu yönünde yaygın bir görüş olduğunu söylüyor. Ekip yaptığı çalışmalarda tüm vücut kaslarını harekete geçiren egzersizlerle vücudun sadece belirli bir bölgesini çalıştıran egzersizleri protein ihtiyacı açısından kıyasladılar. Burada beklendiği gibi daha fazla kas kütlesini çalıştıran egzersizlerin sonrasında vücudun ihtiyacı olan ve kas gelişimini azami düzeyde tetikleyen protein miktarı da daha fazla oldu. Gelelim miktarlara! Tüm vücut kaslarının kullanıldığı yoğun egzersizler sonrasında 40 g. protein alınması kas gelişimi için azami verimi yakalamak için yeterli. Spor salonlarında antrenörler size kilo başına 1-1.5 g. protein alımını önerebilirler ancak yeni çalışmalar en yorucu egzersizler sonrasında bile 40 g. protein ile en yüksek kas artışını yakalayabileceğinizi söylüyor. Bir de egzersizlerini belirli kas gruplarına dağıtıp her gün sadece bir kas grubunu çalıştırmayı hedefleyen sporcular var. Örneğin pazartesi ısınmadan sonra sadece bacak egzersizleri yapıp çarşamba günü sadece göğüs kaslarını çalıştırmayı hedefliyorlar. Bu tür antreman veya egzersiz yapan kişilerin spor sonrası 20 25 g. protein alması kaslar için oldukça yeterlidir.


Egzersize Ara Vermek Beyne Giden Kan Miktarını Azaltıyor Düzenli egzersizin yararlarını tekrar tekrar yazmaya gerek yok. Hafızayı, düşünme becerilerini geliştiriyor, ağrıları azaltıyor, hastalık risklerini düşürüyor vs. Sporun hayat kalitesini yükselttiğini, her yaşta gerekli ve faydalı olduğunu bilmeyen kalmadı. Lakin sporu düzenli bir hale getiremiyoruz. Hayatımız alışkanlıklarla yürüyor. Benim her günüm farklı geçiyor, iki akşam aynı şeyi yapsam bunalıma giriyorum diyen kaç kişi var? Araştırmacılar bu sefer sporu düzenli yapmayıp ara verdiğimizde beynimize ne oluyor ona bakmışlar. 2 ay boyunca haftanın üç günü egzersiz yapmaya gidiyorsunuz. Özgüveniniz arttı, vücudunuz dinçleşti, kilo verdiğinizi, kol ve bacaklarınızın sıkılaştığını hissediyorsunuz. 2 ay bitti, 3. ayın üyeliğini başlatacakken araya 9 günlük bir bayram tatili girdi ve spora ara verdiniz. Bu sürenin sonunda beyninize, özellikle hipokampüse giden kan miktarında azalma oluyor. Nasıl ki spora gitmenin etkileri hemen hissediliyorsa sporu bırakmanın etkileri de o denli çabuk ortaya çıkıyor.


Einstein: Bir Bilim Adamının Tutkuları Barry Parker


Ekbom Sendromu: Bir Delüzyonel Parazitoz Ekbom sendromu olarak da bilinen delüzyonel parazitoz nadir rastlanan bir psikiyatrik bozukluktur. Bu bozuklukta kişi vücudunun parazitler ya da böcekler tarafından sarıldığına dair yanlış ve sabit bir inanışa sahiptir. Hastalar derilerinin altında parazit ya da böcek yaşadığını düşünürler. İlgili sanrı hastanın vücudunu istila ettiğini iddia ettiği parazit veya küçük böceklere dair tıbbi bir kanıt olmamasına rağmen devam eder. Hastalar Kendilerine Zarar Verebilir Bu sendromdan muzdarip kişiler kendilerini rahatsız eden bu canlılardan kurtulmak için derilerine zarar verme eğilimleri vardır. Jilet benzeri kesici aletlerle derilerini yüzmeye çalışırlar. İnançlarını ispatlamak için deri ya da enfekte olduklarını düşündükleri kıyafet parçalarını bir kibrit kutusunda biriktirirler. Buna kibrit kutusu belirtisi denir. Sendrom birincil ya da ikincil olarak oluşabilir. Birincil tipte sendrom bir hastalığa bağlı değildir. İkincil tipte ise sendrom şizofreni, obsesif kompülsif bozukluk, bipolar bozukluk gibi psikiyatrik bozukluklarla veya kanser, diyabet, yüksek tansiyon gibi bedensel hastalıklarla beraber görülebilir. İleri Okuma: Obsesif Kompülsif Bozukluk Nedir? Ekbom Sendromu Tedavisi


Ekonomik Sıkıntılar Fiziksel Acılara Neden Olabilir Psikolojik araştırmalar gösteriyor ki ekonomik olarak borçlu olup bundan dolayı strese giren kişiler gerçekten fiziksel acı çekiyor! Ekonomik sıkıntıda olan ve olmayan insanlar arasında karşılaştırma yapıldığında sonuçlar stres yaşayan kişilerin yaşadığı fiziksel acının şiddeti çok daha fazla bulundu. Amerika'da Virginia Üniversitesi'nde yürütülen araştırmalar kişinin kendini ekonomik olarak güvensiz hissetmesinin fiziksel olarak acı çekmesine sebep olmasına neden oluyor. Psikolojik ve fizyolojik durumlar arasında ilişki olduğu daha önceden biliniyordu. Bu durum gittikçe daha da aydınlanıyor ve psikolojinin soyut bir kavramdan çıkıp vücut üzerinde somut etkileri olduğunu gösteriyor. Kişinin tecrübe ettiği ekonomik sıkıntılar fiziksel ağrılara neden oluyor, acı toleransını azaltıyor. Ekonomik Sıkıntılar ile Fiziksel Acılar Paralel Büyüyor Eileen Chou, Bidhan Parmar ve Adam Galinsky'in liderliğini yaptığı çalışma ekonomik sıkıntılar ve fiziksel acılar ile ilgili şikayetlerin birbirine paralel olarak artmasından kaynaklanıyor. Bilim insanları bu iki durumu gözlemleyince arada bir bağ olabileceğini düşünüyorlar ve araştırmalarına bu şekilde yön veriyorlar. Sonuçta ise bekledikleri gibi iki durum arasında somut bir bağlantı ortaya çıkıyor. Ekip, insanların ekonomik anlamda zorluk yaşamanın sonucunda hayatlarının kontrolünü kaybedebileceklerini veya böyle hissedebileceklerini düşündü. Hayatlarının akışını kontrol edemeyen kişiler ekonomik sıkıntılara müteakip ağrıya benzer nöral mekanizmalara sahip anksiyete, korku ve stresle bağlantılı psikolojik durumlar yaşarlar. İşsiz İnsanlar Daha Fazla Ağrı Kesici Kullanıyor Araştırma için yapılan ön analizler hipotez konusu olan bağlantı için destek sağlıyordu. 33,720 kişilik müşteri grubundan elden edilen veriler yetişkinlerin işsiz olduğu hanelerin kullandığı ağrı kesicilerin en az 1 kişinin çalıştığı hanelere kıyasla 20% daha fazla olduğunu gösteriyor. Eve para girmediğinde ve kişiler ekonomik olarak güçlük çektiklerinde kullanılan ağrı kesici hapların miktarında 20% gibi ciddi bir artış oluyor.


Ekran Işığı Vücudun Biyolojik Saatine Zarar Veriyor Teknolojiyle iç içe olduğumuz 2015 yılında her gün televizyon, bilgisayar veya telefonlarla birlikte yaşıyoruz. Teknolojinin hayatımızı kolaylaştırdığı su götürmez bir gerçek ancak bu silikon dünyanın sadece güneş ışığıyla evrimleşen vücudumuza etkileri de madalyonun bir başka yüzünü gösteriyor. Teknolojik aletlerimizden yayılan ekran Işığı vücudumuzun biyolojik saatini bozabiliyor. Uyku konusunda uzman bilim insanları uykuya dalmadan önce herhangi bir ekran ışığına maruz kalmamamız konusunda bizi uyarıyor. Aksi bir şekilde yatağının kenarına cep telefonunu koyarak uyuyanları ise kötü bir gece uykusu ve beraberinde güne kötü bir başlangıç bekliyor olabilir. Ekran Işığı Biyolojik Saati Bozuyor Amerika'da Boston Kadın Hastanesi'nde yapılan yeni bir araştırma tablet bilgisayarlardan gelen ışığın vücudun biyolojik saatini zayıflattığını gösteriyor. Bu şekilde bir anlatım size belki çok ciddi görünmeyebilir ama vücudun iç saatinin sekteye uğraması sağlık açısından ciddi tehlikeler barındırıyor. Uyku kalitenizin bağışıklık sisteminizden yeme alışkanlıklarınıza kadar çok sayıda metabolik işlevle bağlantısı bulunuyor. Vücudun biyolojik saati ne zaman yemek yiyeceğimize, uyuyacağımıza ve uyanacağımıza karar veren mekanizmaların başında geliyor. Bu iç saatin düzenlenmesi ise temel olarak gündüz ve gece maruz kaldığımız ışık miktarına bağlı olarak gerçekleşiyor. Örneğin, insan metabolizması gece 12 ile 3 arası uykuyu tetikleyici ve vücudun doku onarımını başlatan bir hormon olan melatonin salgılıyor. Ekran Işığı Melatonin Seviyelerini Düşürüyor Bilim insanları uzun bir süredir gece maruz kaldığımız ekran Işığı ile ilgili araştırmalar yapıyorlardı. Başta uyku döngüsü de dahil olmak üzere vücudun biyolojik saatini bozduğunu biliyordu. Bunun temel sebebi vücudumuz gece çok fazla ışık görerek evrimleşmemiş olmasıdır. Binlerce yıldır insan türü geceleri sadece ay ışığıyla yetinmiş, elektrik bulunuşuna kadar ise kandil, gaz lambası gibi zayıf ışık türleriyle yaşamını devam ettirmiştir. Ancak elektrik ve beraberinde gelen güçlü ışık insanların vücutlarında uyku sinyalini bozuyor ve yapay bir gündüz etkisi yaratarak biyolojik saate zarar veriyor. Dünyada Milyonlarca İnsan Bu Aletleri Kullanıyor Parlak ekran Işığı yayan elektronik cihazlar günümüzde kaçınılmaz bir şekilde bağımlı olduğumuz teknolojik aletler arasında yer alıyor. Yapılan çalışmada ise araştırmacılar satış rakamları ve kullanım yaygınlığını göz önüne alarak iPad'i incelediler. Apple şirketi 2010 yılında iPad'leri satışına sunmasından itibaren dünyada 225 milyondan fazla kişinin evine tablet bilgisayarlar girdi. Gerçekten inanılmaz bir rakam. Araştırmacılar çalışmalarında 6'sı kadın, 6'sı ise erkek olmak üzere 20'li yaşlarının ortasında 12 kişiyi incelediler. 2 hafta boyunca katılımcılar akşam 10'dan önce 5 gece iPad'lerinden 5 gece ise basılı kitaptan 4 saat okudular. Ekip bir sonraki aşamada katılımcıların ne kadar sürede uykuya daldıklarını, ne kadar zaman uyuduklarını ve her bir uyku evresinde geçirdikleri zamanı incelediler. Uyku 4 evreden oluşan ve uyanıklıktan farklı bir biyokimyasal yapıya sahip olaylar bütünüdür. İlk iki evrede vücut fiziksel olarak dinlenirken, 3. ve 4. Aşamalarda beynin zihinsel onarım süreci yoğun olarak yaşanır ve son aşamada REM uykusunda özellikle hafıza ve öğrenme süreçleri geliştirilir. REM uykusu 3. ve 4. Aşamadan oluşan derin uykuyla beraber hangi bilgilerin beyinde kalacağına hangilerinin ise silineceğine karar verilen aşamalardır. Ekran Işığı REM Uykusunu Azaltıyor Elde edilen sonuçlarda katılımcıların iPad'de kitap okuduktan sonra uykuya dalma sürelerinin basılı kitaptakine kıyasla 10 dk daha uzun olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında kişilerin REM uykusunda da daha az süre kaldıkları gözlemlenmiştir. Uyku süreleri karşılaştırıldığında iPad'den veya basılı kitaptan okumak arasında herhangi bir fark gözlenmemiştir ancak katılımcıların ertesi günkü ruh halleri arasında kayda değer farklar görülmüştür. iPad'den kitap okuyan bireylerin ertesi güne daha yorgun ve halsiz başladıkları görülüyor.


Ekstra Zeytinyağlı Akdeniz Diyeti İyi Kolesterolü Artırabilir Öncelikle kısaca bilgimizi tazeleyelim; rehberlerde HDL'yi artırmak için yapılması gerekenlerde herhangi bir besin ile ilgili az veya çok yemelisiniz tarzında bir açıklama yoktur. Daha çok fiziksel egzersiz yapmak ve eğer tüketiyor iseniz sigarayı bırakmak HDL'yi kolayca artırmayı sağlar. Onun dışında, siz doğru beslenme düzenine girdiğinizde LDL düştüğü için sanki HDL artıyormuş gibi gözükebilir. Fakat son zamanlarda, aynı anne sütü gibi örnek protein olarak bilinen yumurtada, az önce dediğim yalancı yükselme gibi değil de içerdiği lesitinden dolayı gerçekten de HDL'yi artırabileceği ile ilgili bazı bilgiler bulunmuş. Bu çalışmada da zeytinyağının, kalp hastalığı riski olan kişilerde, HDL üzerinde doğrudan etkisi olduğu bulunmuş. HDL neden iyi diye sorarsanız, HDL'nin görevi, vücutta biriktiğinde yağ oluşturan yağ parçalarını yıkımı için karaciğere götürür. LDL tam tersi olarak onları damarlarda biriktirip ileride yaşanabilecek kalp hastalıkları için tetikleyici hale getirir. Siz her doymuş yağı yüksek besin tükettiğinizde, spor yapmadığınızda ve bir de genetiğinizde varsa bu işlemi kolaylaştırmış olursunuz. Bu küçük ölçekli araştırmada ise, doğal zeytinyağı, domates ve kırmızı meyveler gibi antioksidan deposu olan besinler tüketildiğinde, insanlarda HDL arttığı bulunmuş. Şimdiki hedefleri daha fazla kişide kontrollü bir çalışma yapmak. Rastgele seçilen, kalp hastalığı riski, yaş ortalaması 66 olan 296 kişiyle yapılmış çalışmada deney öncesi ve sonrası kan örnekleri alınmış. Bu kişiler 3 diyetten birini 1 yıl boyunca uygulamışlar. Araştırma boyunca her gün 4 yemek kaşığı zeytinyağı içeren Akdeniz diyeti, her gün 1 avuç dolusu çerez içeren Akdeniz diyeti veya 3. diyet olarak, kırmızı et, işlenmiş besin, yüksek yağ içeren süt ürünleri ve tatlı içermeyen, sağlıklı kontrol diyeti uygulandı. Hepsinde ek olarak sebze, meyve, kuru baklagiller ve tam tahıllı besin tüketimi de uygulandı. Sonuç olarak, sadece kontrol diyette toplam kolesterol ve LDL'de düşük seviye gözlemlendi. Hiçbir diyette HDL önemli derecede yükselmedi fakat ekstra zeytinyağı tüketen Akdeniz diyetinde HDL işlevi arttı. Peki işlevi tam olarak nedir? HDL yukarıda da bahsettiğim gibi kolesterol plaklarını damarlardan karaciğere götürüyor. Ayrıca HDL, LDL oksidasyonunun etkisini azaltarak antioksidan etki gösterir. Son olarak da vazodilatör etkisi ile kan akışını kolaylaştırır. Araştırmacıların bulduklarına şaşırdıkları şey, kontrol diyetin HDL'nin inflamasyon engelleyici özelliğinde olumsuz etki göstermesi olmuş. HDL'nin inflamasyon engelleyici yeteneğindeki düşüş kalp damar hastalıklarıyla ilgilidir ve Akdeniz diyeti uygulayan kişilerde bu fonksiyon düşüklüğü gözlenmemiş. Araştırmacılara göre diyetlerin cevabındaki farklılıklar çok oranla çok az çünkü Akdeniz diyetinin modifikasyonları ılımlı ve kontrol diyet de sağlıklı bir diyet. Araştırmacılar da çalışmanın sonucuna, başlıca diyet müdahalelerinden en çok fayda sağlayabilecek yüksek kalp damar hastalıklarına sahip kişilere odaklandıklarını belirttiler.


El Yazısı Beyni Geliştiriyor Henüz 6 yaşındayken başlayan harfleri öğrenme ve elle deftere yazmanın beyni büyük ölçüde geliştirdiği ortaya çıktı. Amerika'da Indiana Üniversitesi'nde yapılan araştırmalar sonucunda elle yazmanın bir iletişim aracı olmaktan öte beyinde düşünce oluşumunu ve ifade yeteneğini geliştirdiği ortaya çıktı. Her ne kadar okuma ve yazmayı ilk olarak erken yaşlarda öğrensek de elle yazmanın faydaları sadece bu yaşlarla sınırlı değil. Çince karakterler gibi sembolleri öğrenen yetişkinlerde karakterleri elle yazarak kendilerini geliştirebilirler. Okullar Hala El Yazısı Tercih Ediyor Teknolojinin gelişmesiyle beraber ortaya çıkan dokunmatik elektronik aletler el yazısının sonunu getirecek dense de hala çoğu okul geleneksel el yazısı eğitimini uyguluyor. Aslında dokunmatik cihazlarda bile kalemle el yazısı yazmayı mümkün kılacak teknoloji günümüzde kullanılmaya başlandı. Son yapılan araştırmalar elle yazmanın beyinde öğrenmeyi sürekli etkin tuttuğunu gösteriyor. Indiana Üniversitesi'nde çocuklar uzay gemisi adı altında MRI cihazına sokuldu ve beyinlerinin nöral etkinliği ölçüldü. Okuma ve yazma bilmeyen çocukların harfler gösterilmeden önce beyinleri görüntülendi, ikinci görüntüleme bazı harfler öğretildikten sonra yapıldı. Harfin alıştırmasını elle yapan çocukların nöral hareketliliği yapmayan çocuklardan çok daha fazlaydı. El Yazısı Dil ve Çalışma Belleğini Harekete Geçiriyor El işlevlerinin beyinle ilişkisini gösteren diğer araştırmalar düşünce oluşumu üzerine yoğunlaşıyordu. Washington Üniversitesi'nde eğitimsel psikoloji profesörü olan Virginia Berninger el yazısının klavyeyle yazmaktan çok farklı olduğunu çünkü bir harfi oluşturmak için ardışık vuruşlar yapmak gerektiğini belirtiyor, oysa ki klavyede yapmamız gereken tek şey ilgili tuşa basmak. Berninger'in hipotezine göre ardışık parmak hareketleri düşünce, dil ve çalışma hafızası bölgelerini çalıştırıyor. Başka bir araştırma ise elle yazılan deneme ve kompozisyon gibi yazıların klavyeyle yazılan yazılardan daha başarılı olduğu ve sınavlara tabi tutulan öğrencilerin elle yazdıklarında daha başarılı olduklarını gösteriyor. Grafoloji: El Yazısı Bilimi Dijital çağ dediğimiz şu zamanlarda bile insanlar hala nasıl elektronik kitap okumayı ısrarla reddediyorlarsa elle yazmaya da o kadar derinden bağlılar. El yazısının önemli olduğu noktalardan biri de kişilik özelliklerini yansıtıyor olması. Grafoloji bilimi sayesinde kişilik özelliklerini tespit etmenin ötesinde artık doktorlar nörolojik hastalıkları bile bu yöntemlerle teşhis edebiliyorlar.


Elektriksel Sinyaller Beyinde Nasıl İşlenir? İnsanoğlunun kendi kendine sorduğu en karmaşık sorulardan biri beynimiz vücuttan aldığı hisleri ve duyusal uyarımları nasıl anlamlı bilgiye dönüştürdüğüdür. Bunun yanıtı en kısa biçimde şöyle verebiliriz. Uyarımın gerçekleştiği bölgedeki reseptörler harekete geçer ve beyne elektriksel sinyaller göndererek beyni bu uyaranın varlığından haberdar eder. Ancak elektriksel sinyallerden oluşan aksiyon potansiyeller hücrenin hücre zarındaki elektriksel potansiyelini +40 mV'a kadar depolarize eder ve bu büyüklük sabittir. Bu durumda aynı büyüklük kullanılarak çeşitli derecelerde ve farklı uyaranlara bağlı elektriksel sinyallerin değişik anlamlı bilgilere dönüştürülmesi ve hafızada saklanması beynin büyüklükten farklı değişkenler kullandığına işaret etmektedir. Örneğin, elektrik sinyallerinin zamanlaması ve frekansı çok uygun değişkenler olabilir. Milyarlarca Nöron Elektriksel Sinyaller Üretiyor İnsan beyninde Aralık 2014'te yapılan ölçümlere göre yaklaşık 86 milyar nöron bulunur. Aynı zamanda bu nöronlar 10 50 katı kadar da işlerini yapmalarına yardım eden glia hücresi bulunmaktadır. Nöronlar arasındaki bağlantı sayısı o kadar fazladır ki bazen bu sayı 10.000'e kadar çıkabilmektir. Dahası binlerce sinaps kurabilen bu nöronların dendritleri de tıpkı bir nöron gibi işlem yapabilme özelliğine sahiptir. Bu kadar karmaşık bir yapıya sahip olan beyin her saniye milyarlarca elektrik sinyalini alıyor Çoğu zaman bu elektriksel sinyaller milisaniyeler ölçeğinde işlenip vücudun tepki vermesini sağlayabiliyor. Bu elektrik sinyallerin okunması, işlenmesi ve sonrasında bellekte ilgili bilgilerin depolanması beynin kendi içinde var olan elektrik sinyallerinden oluşan alfabesi sayesinde oluyor. Bu alfabede ise beyin elektrik sinyallerini zamanlama ve birim zamanda gönderim sıklığı olarak işliyor. Bilgisayarların çalışma prensibini göz önüne alalım, 1 ve 0 rakamlarından oluşan bu sistemde 1 ve 0'ların tekrar sayıları bilgisayar tarafından anlamlı bilgiye dönüştürülerek karşımıza geliyor. Beyin için de bu durum böyledir. Örneğin, 1'i elektriksel sinyalin gönderildiği durum, 0'ı ise gönderilmediği durum olarak düşünelim. Elimize iğne battığımızda acı reseptörleri uyarılıyor ve beyne 110000111 şeklinde sinyal gönderiyor, kalem ucu battığında ise iğneyle olan kalınlık ve sertlik farkından dolayı 1111001100 şeklinde bir sinyal gönderiliyor ve beyin bu sinyalleri çok daha öncesinde kaydettiği için ilk sinyali iğne, ikinci sinyali kalem olarak algılıyor. Beyindeki Elektriksel Sinyaller Çalışmanın nasıl yapıldığından kısaca bahsedecek olursak, araştırmacılar belirli bir kumaş üstüne fareler yerleştirdiler. Fareler bıyıklarıyla kumaşın yüzeyinde gezinip, keşfederken araştırmacılar da farelerin beyin korteksinde oluşan nöral faaliyeti kaydediyor ve inceliyordu. Çalışmanın sonunda yapılan incelemeler aksiyon potansiyellerin zamanlamasının frekansından daha önemli olduğunu ancak bu iki parametrenin birlikte değerlendirilmesinin tek başlarına değerlendirilmesinden çok daha etkili sonuçlar doğuracağını keşfettiler. Elektrik sinyallerin gönderilişi arasındaki zaman ve frekans farklılıkları çok küçük zaman aralıklarında gerçekleşmektedir. Reseptörlerden ve nöronların kendi aralarındaki bu elektrik sinyallerin iletimi arasındaki fark sadece 10 20 milisaniye gibi kısa süreler içinde gerçekleştiriliyor. Aslında sinyaller arasındaki bu frekans farkı yıllardır biliniyordu fakat zamanlamanın milisaniye ölçeğinde nasıl gerçekleştiği büyük merak konusuydu. Bunun yanında sinyallerin ayrıştırılmasında zamanlamanın frekanstan daha önemli olduğu da elde edilen diğer bulgular arasındaydı. Ancak bu iki değişken birbirini tamamlar özelliktedirler.


Elektromiyografi Elektromiyografi kasların ve onlara bağlanan motor nöronların fizyolojik durumunu değerlendirmek için uygulanan bir tetkik yöntemidir. Motor nöronlar omurilikten aldıkları sinyalleri kaslara aktararak kasların kasılmalarını veya gevşemelerini sağlar. Elektromiyografi tekniğinde motor nöronlardaki bu elektriksel sinyaller grafiklere, seslere veya sayısal değerlere dönüştürülerek, uzmanlar tarafından değerlendirilir. Elektromiyografide elektrot veya özel bir iğne ile kaslardaki elektriksel faaliyet ölçülür. Elektrotlar deriye yapıştırıldığında özel iletken jeli sayesinde kaslardan deriye ulaşan elektrik sinyalleri tespit edilir. EMG iğnesi kullanıldığında ise iğne elektrodu doğrudan kasa batırılır ve kasın içindeki elektriksel faaliyet ölçülür.


Elektronik Sigara Normal Sigaradan Daha Sağlıklı mı? Sigara içen herkes sigaranın zararlarını bilir ama onu bırakamaz. Tanıdığım bağımlıların çoğu bırakmaya çalışıyor ama her defasında başarısız oluyor. Sigarayı bırakmak isteyen birçok insan çareyi elektronik sigara kullanmada arıyor. Elektronik sigara dumanında ne var ve sağlığı nasıl etkiliyor beraber bakalım. Elektronik sigaralar ilk olarak 2004 yılında piyasaya sürüldü ve tütün isteğinin yerine geçebilecek sağlıklı bir alternatif olarak görüldü. Hem sigara içiyormuş hissi verecek hem de bir zararı olmayacaksa harika bir üründü. E-sigaralar görücüye çıkınca Amerika'da sigara kullanımında azalmalar başladı. 1960'larda nüfusun neredeyse %42'si sigara kullanıcısıyken, bu rakam günümüzde %17'lere kadar gerilemiş durumda. Normal sigaranın sağlığa zararları 1940'lardan beri biliniyor. Elektronik sigara ilk üretildiğinde herkes onun daha az zararlı olduğunu düşünüyordu çünkü hiç kimse uzun vadeli bir çalışma yapmamıştı. Bilim insanları e-sigara kullananları uyarmaktan başka bir şey yapamıyordu. Elektronik sigaraların sağlığı nasıl etkilediğine dair ortada net kanıtlar yoktu. Ancak şimdi işler değişti. Artık elimizde daha sağlam kanıtlar var. Elektronik Sigara Toksik Maddeler Barındırıyor New England Journal of Medicine 2015 yılında elektronik sigaralardan yayılan dumanın içinde formaldehit olduğunu duyurdu. Formaldehit deride, gözde, burunda ve boğazda yanma, kaşıntı hissine neden olan toksik bir maddedir. Ayrıca kanserle ilişkili olduğundan şüpheleniliyor. Amerika'da Rochester Üniversitesi'nde Prof. Dr. Irfan Rahman elektronik sigaraların ağız sağlığını nasıl etkilediğini araştırmaya başladı. Elektronik sigara yakıldığında ortaya çıkan duman hücrelerin inflamatuvar proteinler salgılamasına neden olarak hücre içindeki stresi tetikliyordu. Hücresel stres ne kadar çok olursa ağız içi yaraların ve çeşitli rahatsızlıkların görülme ihtimali de o kadar çok oluyordu. Normal sigaraların içinde nikotin dahil yaklaşık 250 zararlı kimyasal bulunur. Sigara yakıldığında bunları bir kısmı buhar ile beraber kaybolur. Sigaranın likit formunda nikotin daha yoğun şekilde bulunduğundan normal sigaradan daha fazla kana karışır. Bu da özellikle kalp damar hastalıkları için normal sigarada olduğundan daha büyük bir tehlike arz ediyor demek. Bağışıklık Sistemini Zayıflatıyor Fareler üstünde yapılan bir araştırmada ikinci el e-sigaranın bağışıklık sistemini zayıflattığı görüldü. İkinci el duman başkasının içtiği sigaradan çıkan dumandır. Halk arasında pasif içicilik olarak da bilinir. Bakteriyel ve viral enfeksiyona yakalanmış biri e-sigara dumanına maruz kalırsa bağışıklık sistemi oldukça zayıflayıp hastalıklara karşı daha savunmasız kalabilir. Elektronik sigara dumanına maruz bırakılan farelerin akciğerlerinde bakterilerin yok edilemediği tespit edildi. Bu fareler viral enfeksiyona yakalandığında ise çok kilo kaybettiler ve bağışıklık sistemlerinin çöküşü neredeyse ölüme yol açıyordu.


Empati Geliştirilebilir Bir Beceri Midir? Empati Nedir? Empati, bir başka deyişle eşduyum, bir başkasının duygu ve hislerini anlayabilme becerisi anlamında kullanılmaktadır. Bu bağlamda günlük yaşamda çok sık kullandığımız 'duygu' ve 'his' kavramlarına değinmek yararlı olacaktır. Genellikle duygu ve his terimleri birbirinin yerine kullanılır. Ancak, duygu ve his farklı anlamlara sahiptir. Duygu; fizyolojik, bilişsel ve davranışsal değişikliklerin karmaşık bir şekli olarak tanımlanabilir. İnsan duyguları ve yüz ifadeleri üzerinde çalışan Paul Ekman, her kültürde insanoğlunun benzer şekilde ifade ettiği altı temel duyguyu tanımlamıştır. Söz konusu altı duygu; mutluluk, üzüntü, öfke, korku, tiksinme ve şaşkınlıktır. Bununla beraber, hissettiğimiz duygular altı temel duygunun çeşitlenmesiyle çok daha fazladır. His kavramı ise, bir duygunun yaşanmasına/deneyimlenmesine karşılık kullanılır. Örneğin, mutluluk duygusunun oluşturduğu tüm etkilerle tecrübe edilmesi, mutluluk duygusuna yönelik hissimizi oluşturacaktır. O halde, bir başkasının içinde bulunduğu duygunun ifade edilme şekilleri de muhatabına empati yapabilmek için gerekli sosyal ipuçlarını sağlamaktadır. Dolayısıyla empati, kendimizi bir başkasının yerine koyma, başkasını anlama ve anladığımızı karşı tarafa gösterebilme yetilerinin tümünü kapsar. Psikolojide, kişinin sosyal ipuçlarını kullanarak bir başkasının davranışını anlaması ve sosyal iletişimde bulunabilme becerisi, Sosyal Biliş/Zihin Teorisi olarak ele alınır. Empati Sonradan Kazanılabilir Mi? Empati bir beceri olarak ele alındığında, bu yetinin gelişip değişebilir olma özelliklerini de içinde barındırır. Nitekim, herkes benzer bir empati düzeyine sahip değildir. İnsan beyninin empati yapabilme becerisine sahip olduğuna dair kanıtlar yakın sayılabilecek bir geçmişte ortaya konmuştur. İlk olarak, insan beyniyle çok büyük oranda örtüşen makak maymunu beyninde bir eylemin gerçekleşmesi sırasında tepki veren sinir hücrelerinin, söz konusu eylemin bir başkası tarafından gerçekleştirilmesinin izlenmesi sırasında da tepki verdiği keşfedilmiştir. Daha açık bir ifadeyle, bir eylemin gerçekleşmesi sırasında tepki veren sinir hücreleri, aynı eylemin bir başkası tarafından gerçekleştirilmesinin izlenmesi sırasında da tepki vermektedir. Bu nedenle bu sinir hücresi grubu ayna nöronlar olarak adlandırılmıştır. Daha sonra yapılan çalışmalarla da ayna nöronların hem insanlarda hem de hayvanlardaki varlığı, bir başkasının eylem ve niyetlerini anlama, taklit yetisi, bir dili anlama gibi alanlarda geniş bir yelpazede gösterilmiştir. O halde, bir başkasının eylemlerini anlamak ve bunlara uygun karşılığı verebilmek ayna nöronlar ile mümkün görünmektedir. Tüm bunların ötesinde, günümüzde beyin faaliyetini ölçen görüntüleme çalışmaları ile insanlarda öznel duyusal deneyimlere olumlu veya olumsuz bir değer atfetme sırasında aktif olan, insula olarak isimlendirilen beyin bölgesinde, bir başkasının duyusal deneyimine ilişkin etkiler gözlendiğinde de aktivite tespit edilmiştir. Örneğin, bu beyin bölgesinin, kişi ağrıyı hissettiğinde ya da başka insanlarda ağrı hissini gözlemlediğinde, benzer şekilde kişi hoş olan/olmayan yiyecekleri tattığında ya da başka insanların hoş olan/olmayan yiyecekleri tatmasını gözlemlediğinde de aktif olduğu gösterilmiştir. Bu da tıpkı bir eylemin yapılması ve izlenmesinin beyinde benzer aktiviteye yol açması gibi, bir duyumun ve hissin kişinin kendisi tarafından deneyimlenmesi ile bir başkasında gözlenmesinin benzer bir sinirsel temeli olduğunu göstermektedir. Bu durum, eşduyuma dair sinirsel bir temele sahip olduğumuzun kanıtsal bir göstergesidir. Bu noktada, insan beyni, empati yapabilme işlevini yerine getirebilecek bir sinirsel temele sahip olmasına rağmen, neden her insanda benzer düzeyde bir empati becerisinin olmadığı açıklanabilir. İnsan beyni, plastisite olarak adlandırılan deneyimle beraber yapısal ve işlevsel düzeyde değişebilir, dönüşebilir elastik bir özelliğe sahiptir. Beynimiz, nöroplastisite özelliği sayesinde iç ve dış çevreden gelen uyaranlar ve deneyimlerle zamanla değişebilir. İnsan türü için doğum sonrası beyin gelişiminde asıl önemli olan nokta, sinir hücreleri arasında kurulan yeni bağlantılar ve bu bağlantıların niteliğidir. Bugün biliyoruz ki pek çok zihinsel işlev , farklı beyin bölgelerindeki sinir hücrelerinin birbiriyle bağlantı kurabilmesinin bir sonucu olarak gelişir. Bağlantısallığı, beyinde yakın ve uzak bölgelerin eşzamanlı faaliyeti olarak düşünebiliriz. Dolayısıyla beynin plastisite özelliği, sinir hücreleri arasındaki bağlantıların niceliği ve niteliğinde zamanla değişiklikler olabileceği anlamına gelir. Aslında, tüm bu süreç, öğrenme yetisinin nöral temeline karşılık gelir. Dolayısıyla insan beyni, öğrenme ve gerektiğinde değişen çevre koşullarına karşı uyum gösterebilme imkanlarına sahiptir. Beynimizin bu özelliği, aslında öz-farkındalık süreçlerinin ne kadar önemli olabileceğini de göstermektedir. Çünkü, fark ettiğimiz noktada değişmek için bir çaba harcayabilir, bu vesileyle beynimize yeni bir durumu öğretebiliriz. Dolayısıyla, gerek biyolojik, gerek ailesel, gerek sosyokültürel sebeplerle empati yetisinin düşük olması, hayat boyu bu düzeyde stabil kalmayacağının da bir göstergesidir. Empati Ve İlişkilerimiz Evrimsel açıdan insan türünün en etkin yönü, iletişim ve toplumsal etkileşim olarak bilinir. Diğer türlerle karşılaştırıldığında insan türü yavrusunun kendi ihtiyaçlarını karşılayabilir bir hale gelmesi uzunca bir zaman alır. İnsan yavrusu, özerk bir hale gelinceye kadar bir başkasının bakımına ve ilgisine muhtaçtır. Bir başkasından bakım ve eğitim gördüğü bu uzun dönem süresince, insan yavrusu, sosyalleşir, diğerleriyle iletişim kurmayı öğrenir ve başkalarının niyetlerini, gereksinimlerini, eylemlerini kavramasını sağlayacak bir zihin teorisi geliştirir . Empati becerisinin gelişimi bu yolla başlar ve sonrasında kurulan ilişkilerle giderek gelişir, dönüşür. Bir başka deyişle, insanın diğer türlere nazaran otonom bir hal kazanmasının uzun sürmesi tam olarak sosyal bir varlık olmasına hizmet etmektedir. Sosyal varlıklar olarak, diğerini anlama ve bir diğeri tarafından anlaşılma isteğimiz son derece kuvvetlidir. Bu açıdan baktığımızda empatinin genellikle ilişkiler bağlamında ele alınması da şaşırtıcı değildir. Nitekim, empati, tanımı gereği, kendimizden ayrışıp bir diğerini, ötekini anlamaktır. Bir başkasını anlamak, sadece kendi problemlerimiz içerisinde sıkışıp kalma hissinden kurtulmamıza da imkan verecektir. Çünkü, etrafımızdaki kişilerin yaşadığı sorunları bilmediğimiz, dış çevreye yeterli dikkati vermediğimiz bir tabloda, kötü olaylar ve problemler sadece bizim başımıza geliyor ya da en kötü duyguları sadece biz hissediyormuşuz gibi bir yanılgıya kapılabiliriz. Üstelik, bir diğerine odaklanmaya, anlamaya daha fazla çaba sarf etmek, bizi, yoğun belirsizliğin hakim olduğu süreçlerde kendimizle ilgili geleceğe dair endişeler içerisinde kalmaktan bir nebze olsun kurtarabilir. Öte yandan, bir başkasını anlamanın yolu, kendi duygu ve düşüncelerimizin farkında olmaktan, kendimizi anlamaktan geçer. Zaman zaman, hepimiz, kendimizi olumsuz duygular içerisinde veya sürekli dalgalanan bir duygu-durum halinde, geleceğe dair yüksek düzeyde kaygı ve umutsuzluk hisleri içinde bulabiliriz. Böyle bir durumda, kendimize empatik davranmak; hislerimize kulak vermek, bu hislerin altındaki duygu fark etmek, duygu, düşünce ve tepkilerimizi anlayarak yeri geldiğinde kendimizi yatıştırabilmek anlamına gelecektir. Bu beceriler sayesinde, içinde bulunduğumuz zor süreçlerde, hızla gelişen durum/olaylar karşısında, duygu düzenlemesi yapabilir, olumsuzluklarla işlevsel bir biçimde baş edebilme yetisi geliştirebiliriz. Empati kurabilme yetisi, bir başkası tarafından anlaşılıyor olma, ihtiyaçlarının görülüyor ve karşılanıyor olması ile de sıkı sıkıya bağlantılıdır. Dolayısıyla empati becerisi, sağlıklı bir ilişki kurmak, mevcut ilişkilerimizi yeniden yapılandırmak ve dönüştürmek için gereklidir. Yakın ilişkilerimizde nelere ihtiyacımız olduğunu düşünebilir, bu ihtiyaçları karşımızdakine uygun yolla ifade edebilme yolları arayabilir, aynı zamanda karşımızdakinin ihtiyaçlarını da görmeye, sorunlarına odaklanmaya çabalayabiliriz. Öte yandan, diğerlerinin ihtiyaçlarına cevap verebilmek kadar diğerlerine ulaşabilmek ve gerektiğinde yardım isteyebilmek de kritik derecede önemlidir. Dolayısıyla, empatik bir birey olmak, diğerleri ile olan bağlantıları ayakta ve güçlü tutarak daha az yalnız hissetmeye de aracılık edecektir.


Empatinin Biyolojik Kökeni ve Beyindeki Yeri Empatinin genel olarak tanımı; bir kişinin kendisini başka bir şahsın ya da ötekilerinin yerine koyabilmesi ve onların bakış açısından bakabilmesi; ötekilerin duygu, tutum ve düşüncelerini kendine aitmiş gibi hissetmesi ve anlayabilmesidir. Kişilerin birbiri arasında sosyal ilişkilerini kurabilmesi ve ilerletebilmesinin altında empati yatar (Ersoy ve Köşger, 2016). Yapılan araştırmalar sonucunda ilk başlarda empati psikolojik kuramlar içerisinde yer alırken daha sonraki araştırmalarda, empatinin biyolojik yansımaların olduğu ortaya çıkmış ve bu konu üzerindeki çalışmaların sıklığı artmıştır. Empatinin biyolojik yansımalarını ilk olarak vurgulayan kişi psikanalitik kuramın öncüsü Freud tarafından olmuştur ve bunu daha sonra Kohut, empatiyi çoğu psikolojik sorunun algılanmasında rol oynayan bilişsel süreç olarak tanımlamıştır. Rogger'a göre ise terapistin kendini hastanın yerine koyup anlaması gerektiğinin üzerinde durmuştur. Basch, empatinin otonomik yapısına vurgu çekerken Ferenczi ise erken çocukluk döneminde empatinin deneyimlemeyle nasıl ortaya çıktığının üzerinde durmuştur. (Altınbaş, Gülöksüz, Özçetinkaya ve Oral, 2010). Empatinin Anne ve Bebek Arasındaki Rolü Empatinin anne ve bebekleri arasındaki bağı araştırmak üzere yapılan bir çalışmada, fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme ile annelerin, bebek ağlama sesi ile nötr seslere olan tepkilerini ölçmek istemişlerdir. Araştırma sırasında bebek sesini duyan annelerin sağ anterior singulat korteks, sağ medial ve dorsal frontal giruslarda aktifleşme görülmüştür. Ayrıca anneler, bebek sesini duyunca üzüntü hissetmesi ve hemen yardım etme isteği duyduklarını bildirmişlerdir. Bu araştırmada ve diğer araştırmalar da empatinin biyolojik yansımalarının olduğu vurgulanmış ve aynı zamanda diğer araştırmalarda da anne- bebek ilişkisinde singulat korteksin önemli bir rol oynadığı belirtilmiştir. Ayrıca singulat korteksin sadece insan ve memelilerde bulunduğu ve tahrip edilmesi sonucunda memelilere özgü bakım verme davranışlarında bozulmaların olduğu gözlemlenmiştir. Bunun yanı sıra singulat korteks sosyal bağlanmada da rol almaktadır. (Altınbaş, Gülöksüz, Özçetinkaya ve Oral, 2010). Empatinin gelişmesi çocuklarda, sağlıklı aile ortamının olmasıyla ve bebeğe bakım veren kişiyle arasındaki duygusal yoğunlukla birlikte eş değer düzeyde gerçekleştiği de ayrıca bilinmektedir (Yüksel, 2009). İleri Okuma: Anterior Singulat Korteks Nedir? Ayna Nöronlar Empatinin biyolojik temelinde rol oynayan etken, maymunlar üzerinde yapılan bir araştırmada tesadüfen keşfedilen ayna nöronlardır. İtalya'daki Parma Üniversitesi'nde yapılan araştırmada makak maymunlarının el-ağız koordinasyonunu haritalandırma üzerine yapılan çalışmada, maymunun ventral premotor korteksi yani F5 alanı ve inferior parietal lobundaki ayna nöronlar keşfedilerek; aslında maymunun karşısındaki kişinin yaptığı motor hareketi yapmamasına rağmen beynin bu bölgelerinde aktif olan nöronlardır (Demir ve Gergerlioğlu, 2013). Bu F5 insan beynindeki homologu motor konuşma alanı olan Broca alanıdır. Bu beyin bölgesi daha sonraki araştırmalarda makak maymunlarının sosyal iletişim kurmalarında rol oynayan ağız hareketlerinin sorumlu olduğu bölgedeki elektriksel aktivitedir ve makak maymunlarının ağız hareketleri yapan insanları izledikleri sırada aynı jest ve mimiklerin beynin sorumlu bölgesinde elektriksel aktivasyon olarak görülmüştür. (Altınbaş, Gülöksüz, Özçetinkaya ve Oral, 2010). Ayrıca yapılan araştırmada motor hareketin ve görsel bilginin yanıtı sırasında ayna nöron sistemi yapılacak eylemi ön görmektedir (Demir ve Gergerlioğlu, 2013). Ayna nöronların aktivasyonunu incelemek amacıyla Wicker ve arkadaşları çalışmalarında deneklere kötü kokudan tiksinen kişilerin videolarını göstererek, fMRI görüntüleme tekniğiyle beyinlerindeki insula bölgesindeki elektriksel akımda artışını gözlemlemişlerdir. Ayrıca denekler de sanki onlar da o kokuyu alıyormuş gibi hissettiklerini ifade etmişlerdir. Aynı teknik kullanarak tat duyusunun ayna nöronlar üzerindeki aktivasyonu gözlemlemek için bu sefer deneklere acı ve tatlı içecekler tadan kişilerin videoları gösterilmiş ve fMRI ile deneklerin beyin aktivasyonu incelenmiştir. Deneklerin bu video izlemesi sırasındaki frontal operculum ile insular beyin bölgelerinde aynı düzeyde aktivasyon artışı görülmüştür. Empati İle Kendimizi de Anlayabiliriz Kişinin empati yoluyla diğer kişileri anlamasının yanı sıra kendisini de anlaması önemli bir noktadır. (Altınbaş, Gülöksüz, Özçetinkaya ve Oral, 2010). Ayrıca araştırmalarda ayna nöronların keşfinde insanlar arasındaki ilişkinin kurulmasında empatinin anlamlı rolü olduğunu vurgulamıştır. Bu rol, kişinin bir başkasının yargılamasındaki rolünü üstelenen, medial prefrontal korteks, frontopolar korteks ve posterior singulat korteks iken bireyin kendi tercihlerini yargılamasında aktif olan bölgeler ise medial prefrontal korteks, insular bölgenin ön bölümü ve ikincil somatosensoryel bölge olarak biliniyor. (Saraçlı, Atasoy ve Karaahmet, 2012) İleri Okuma: Prefrontal Korteksin Görevleri Nedir? Beyindeki empatiden sorumlu bölge parasingulat, anterior ve posterior singulat korteks ve amigdaladır. Beynin prefrontal bölgesinde bozulma sonucunda empati kurmada da bozulmalar meydana gelir (Ersoy ve Köşger, 2016). Yapılan araştırmalar sonucunda aleksitimi hastalarının empati ve ağrı düzeyinin düşük düzeyde olduğu ve duygu işlemesiyle ilgili beyin bölgeleri olan sol dorsolateral prefrontal korteks, serebellum, sol kaudal anterior singulat korteks ve dorsal ponsta düşük aktivasyon fMRI tekniğiyle görüntülenmiştir. Bu da bize prefrontal korteksteki sorunun empatide bozulmaya yol açtığınaa ve duygusal işlevinin düzenlenmesi ve yürütülmesinde bozukluğun kognitif bozukluğa neden olduğu ve ayna nöron sistemindeki bozuklukla ilgili olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte kişiler de kendi duygularının farkına varmakta zorluk çekmektedir (Altınbaş, Gülöksüz, Özçetinkaya ve Oral, 2010). Sardoğan ve Kaygusuz'un (2006) araştırmasında antisosyal kişilik bozukluğu tanısı almış bireylerin empati kurabilme, duygusal yakınlık kurabilme, duygusal farkındalık ve insanlarla ilişkilerini kontrol etmede sorun yaşadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Bunun nedeni ise antisosyal kişilik bozukluğu olan kişilerin prefrontal ve frontal lobda bozulma, yüksek düzeyde testosteron salınımı ve düşük düzeyde serotonin 5-hidroksi triptamin hormonun salınımıyla arasındaki ilişkiden kaynaklandığını düşünülmektedir. (Sardoğan ve Kaygusuz, 2006). Antisosyal Kişiler İçin Empati Çok Önemlidir


Emzirme Bittikten Sonra Hücreler Kendilerini Yemeye Başlıyor Yeni anne olmak pek çok tuhaf ama bir o kadar da harika değişiklikleri beraberinde getirir. Bunlar bazen anneyi rahatsız edebilir. Bu değişimlerin en önemlilerinden biri de şüphesiz memelerin sıradan bir dokuyken 24 saat süt üreten fabrikalara dönüşmesidir. Bebek doğduktan sonra bebeğin beslenmesi ilk 6 ay boyunca sadece anne sütü ile yapılır. İlk 6 ay boyunca bebeğin anne sütü ile beslenmesi son derece gereklidir. 2 yaşına kadar uzayan emzirme süresinde annenin meme hücreleri de sürekli süt üreterek aktif bir şekilde çalışır. Bir anne bebeğini emzirdikten sonra mevcut süt miktarı azaldığı için en kısa sürede tekrar süt üretilmesi gerekir. Bu geçişlerde meme hücreleri emzirme sonrasında bazı hücresel mekanizmalarını devreye sokarak ölmeye başlarlar. Ancak memeler süt üretmeyi durdurduklarında vücut ölü hücrelere diğer zamanlardaki gibi tepki vermez. Normal koşullarda vücutta bakteri veya ölü kan hücreleri gibi ölmüş hücre yığınları olduğunda fagosit aldı hücreler devreye girer ve ölü hücreleri yiyerek sindirir ve ortalığı temizlerler. Alveol Adlı Küçük Kesecikler İngiltere'de Sheffield Üniversitesi'nde çalışan bilim insanlarının yaptığı araştırmalar gösteriyor ki emzirme sonrası ölü hücrelerin temizlenmesi ise daha farklı şekilde oluyor. Bir kadının emzirmesi bittiğinde alveol adlı süt üreten küçük keseleri oluşturan özelleşmiş epitel hücreleri kendi kendilerini yok eder ve enkazı temizler. Hücrelerin kendi kendilerini yok etmeleri sonrasında tekrar hücre bölünmesi ile yeni epitel hücreleri oluşturur. Meme dokusu bu şekilde olağan durumunu devam ettirir. Bilim insanları bu noktada neden ölü hücreleri kolayca kaldırmak için fagositlerin kullanılmadığını merak ediyordu. Vücutta canlı hücrelerin ölmesi ve enkazın temizlenmesi için pek çok yol vardır. Ölü meme hücrelerinin ve artık sütün ortadan kaldırılması için fagositler kullanılsaydı bu durum anne için rahatsız edici bir hal alırdı. Vücudun bağışıklık sistemi hücreleri sıklıkla ölü veya ölmekte olan hücreleri fagositoz ile yok eder ama hedef malzeme çok büyük ise vücuda zarar verecek düzeyde bir inflamasyon da oluşabilir. İnflamasyonun büyük olması da ağrı ve doku hasarını beraberinde getirebilir. Ölü Hücreler Temizleniyor Bu sürecin en az anlaşılan yönlerinden birisi fazla süt ve çok sayıda ölü hücrenin bağışıklık sistemini uyarmadan meme dokusundan nasıl temizlendiğiydi. Araştırma ekibi süt üretiminde ve fagositozda kilit rol oynayan Rac1 proteinini daha öncesinden seçip ayırmışlardı. Bu protein üzerine yoğunlaştılar. Önce Rac1 proteinini sentezleyemeyen fareleri çiftleştirdiler ve yavruları olduğunda anne vücudunda ne olduğunu gözlemlediler. Rac1 proteini üretemeyen farelerin ilk yavruları hayattaydı ama normalden çok daha küçüktü. Daha sonraki çiftleşmelerden doğan diğer yavrular ise hayatta kalmadılar. Araştırma ekibi ilk gebelikten oluşan ölü hücrelerin ve fazla sütün şiddetli inflamasyona ve şişmeye sebep olarak meme dokusunu tıkadığını keşfetti. Bu yüzden anne fare yavrularını yeteri kadar süt ile besleyemedi. İnflamasyon Engellenmeli Ekip lideri Nasreen Akhtar'ın görüşlerine göre Rac1 proteini olmadığında artık süt ve ölü hücreler süt kronik inflamasyonu tetikliyor ve süt kanallarının şişerek tıkanmasına neden oluyor. Şişen süt kanalları ise yenilenemiyor ve bir sonraki gebelikte süt üretimini gerçekleştiremiyor.