Bilgisayar Oyunları Beyni Nasıl Etkiliyor? Bilgisayar oyunlarının görücüye çıkıp hayatımızda yer edinmeye başlamasından beri 40 yıl geçti. Zaman içinde gelişen oyun endüstrisinde oyuncular dinamik görsel verilerle, dikkat ve beceri isteyen görevlerle oyunların yıllarca tutkunu oldular. Oyunların dikkat, beceri ve stratejik düşünme gereksinimleri oyuncuların bilişsel işlevlerini de etkilemektedir. Sanal dünyada geçen maceralar bir süre sonra gerçek hayatta oyuncuların beyinlerinde birtakım değişikliklere sebep olmaktadır. Bilgisayar Oyunları El-Göz Koordinasyonunu Geliştiriyor Bilgisayar oyunları oynayanlarla oynamayanlar arasında yapılan karşılaştırmaların değerlendirildiği çalışmalarda araştırmacılar bilgisayar oyuncularının testlerde daha başarılı olduklarını gözlemlemiştir. Bir sonraki aşamada başarılı bireyler arasında yapılan ölçümlerde haftalık oyun oynama sıklığıyla testlerde başarı arasında bir ilişki görülmemiştir. Bunun anlamı bilgisayar oyunları el-göz koordinasyonunu geliştirse de daha fazla oynamak bu becerileri daha fazla geliştirmez. Oyuncuların görsel ve hareketli nesneleri tanıyıp onlara tepki verme süreleri üstünde yapılan çalışmalarda araştırmacılar basit bir renk ayrım testi kullandılar. Testin katılımcıları yine bilgisayar oyunu oynayanlar ve oynamayanlar olmak üzere iki gruptan oluşuyordu. Bu testte bilgisayar oyunlarında tecrübeli kişiler bilgisayar oyunu oynamayan kişilerden çok daha hızlı tepkiler verdiler. Daha hızlı tepki veren çocuklar oyun esnasında daha hareketli ve oyuna karşı daha ilgiliydiler. Oyuncuların hızlı tepki verebilmelerini sağlayan etkenlerden biri de oyun esnasında gösterdikleri bu dinamik performans olabilir. Görsel Uzaysal Yetenek Bilgisayar oyunlarının görsel uzaysal yeteneği geliştirdiği fikri ilk olarak 1985'de araştırılmaya başlandı. Bilgisayar oyunu oynayanlar ile oynamayanların karşılaştırıldığı çalışmada katılımcılardan görsel bir nesneyi takip etmeleri ve belirli bir anda yakalamaları istendi. Test sonuçlarında önceden bilgisayar oyunlarında tecrübesi bulunan kişilerin nesneleri takip etmede ve hedefi yakalamada daha başarılı oldukları gözlendi. Bunun yanında cinsiyet farklarında da skorlar farklıydı. Erkek katılımcılar görsel dikkat ve görselleştirmede daha başarılıyken, kadın katılımcılar el-göz koordinasyonunda daha başarılı oldular. Bir başka çalışmada ise araştırmacılar bilgisayar oyunlarının oyunlardan bir süre uzak kalmış kişiler üzerindeki etkisini araştırdılar. Hem kadın hem erkek yetişkin katılımcılar testte oldukça başarılı oldular ancak bu araştırmada kontrol gruplarının yetersiz oluşu 100% kesin bir yargıya varmamızı engelliyor. Bilgisayar Oyunları Oynayanlar Nesnelerin Yerini Daha İyi Tahmin Edebiliyor 1990'ların başında bilgisayar oyunlarını çok oynayan çocuklar üstünde yapılan araştırmalar bu oyuncuların görsel bir nesnenin yerini tahmin etmede çok başarılı olduklarını göstermektedir. Oyuncular tahmin yürütürken nesnenin son bulunduğu yer ve yer değiştirmeler arasındaki zaman farkını temel alıyorlar ve kabataslak bir hesap yapıyorlar. Bilgisayar oyunlarını oynayan çocuklar dış uyaranları daha çabuk fark edebildikleri için tepki verme süreleri daha kısa oluyor ve nesnelerin bir sonrakini yerini hesaplamaları ve tahmin etmeleri kolaylaşıyor. Dikkat Eksikliği Gidermede Bilgisayar Oyunları Etkili Olabilir Bilgisayar oyuncularının dikkat performanslarının ölçümünde çeşitli testler kullanılmıştır. Bu testlerin birinde bilgisayar ekranında katılımcılara belirli bir alanda yüzen yüzücüler gösterilmektedir ve yüzücüler ne zaman kollarını gelişigüzel sağa sola sallayarak boğulma işaretleri verse katılımcılar hemen o yüzücüyü tespit etmek zorundadır. Bilgisayar oyunları oynayan ve oynamayan kişiler üstünde yapılan bu sinyal tespit testinde bilgisayar oyuncuları boğulmakta olan yüzücüleri daha kısa sürede fark etmiş ve tepki vermişlerdir. Bu konuda yapılan başka bir çalışmada ise katılımcılar olası dört bölgeden birinde çıkan 'T' harfinin ters mi yoksa düz mü olduğunu belirlemeleri gerekiyordu. Test sonuçlarında bilgisayar oyuncularının daha başarılı olduğu gözlendi ama harflere tepki sürelerinde kayda değer bir fark görülmedi. Bilişsel İşlevlere Etkisi Bilgisayar oyunlarının bilişsel işlevler üzerindeki etkisi ilk olarak 1980'lerin ortasında yaşlı bireyler üzerinde test edilmiştir. Testler sonucunda katılımcıların bilişsel işlevlerinde gelişme gözlenmesine rağmen kontrol gruplarının yetersizliğinden dolayı çalışmalar değerlendirmeye alınmamıştır. 2008 yılında Rise of Nations adlı gerçek zamanlı bir strateji oyunu kullanılarak yaşlı bireyler üstünde yapılan bir çalışmada oyuncular bir ülkenin ekonomisini, askeri durumunu, teknolojik gelişimini ve diplomatik ilişkilerini yönetiyorlardı ve oyunu kazanmak için ya askeri ya da kültürel üstünlüğü sağlamaları gerekiyorlardı. Oyunu oynadıkça katılımcıların çalışma hafızaları, akıl yürütme becerileri gibi bilişsel işlevlerinde önemli gelişmeler görülüyordu. Ancak maalesef bu çalışmada da kontrol gruplarının yetersizliğinden dolayı kesin bir şey söylemek mümkün olmuyor. Kısa bir süreliğine bile olsa bilgisayar oyunu oynamanın en az dört ay boyunca beyinde etkisinin sürdüğü ve bilişsel işlevlere olumlu etkilediği görülmüştür. Bunun nasıl olduğuyla ilgili tam mekanizma belirlenememiş olmasına rağmen beyin görüntüleme çalışmalarıyla bu sonuçların doğruluğu kanıtlanmıştır. Araştırmalarda Karşılaşılan Zorluklar Bilgisayar oyunlarının bilişsel işlevler üzerinde bazı olumlu etkileri bulunmasına rağmen tüm sonuçlar birbiriyle tutarlı ya da başarılı değildir. Örneğin usta bilgisayar oyunları oynayanların daha iyi çalışma hafızasına, çoklu nesne takibi becerilerine sahipken sayma yeteneklerinde bir gelişme görülmemiştir. Bunun yanında hiç bilgisayar oynamamış kişiler aksiyon temalı oyunlarla eğitildiklerinde bilişsel işlevlerinde herhangi bir gelişme gözlemlenmemiştir. Bilgisayar oyunlarının yararlarını gösteren bazı çalışmalar ise tekrarlandığında aynı sonucu vermemiştir.


Bilgisayar ve Telefonlar Öğrenme İçin Hala Yeterli Bir Araç Değil Telefon ve bilgisayarlarda uzun süre vakit geçiriyorsanız siz de farkındasınızdır. İnternette derin okuma yapmak çok zor oluyor. Herkes kısa kısa bir şeyler okuyup geçmek istiyor. Bilgileri etraflıca ele almak yerine sadece belirli ayrıntılara odaklanma eğilimi taşıyoruz. Bu konu bilim insanları tarafından ele alındı ve şaşırtıcı sonuçlara ulaşıldı. Sanal ortam soyut düşünme becerimiz üzerinde değişimlere neden oluyor. Araştırmacılar öncelikle insanların aynı bilgiyi gerçek ve sanal ortamlarda aynı şekilde işleyip işlemeyeceğine baktılar. İnsan beyni bilgileri işlerken belirli kalıplar kullanır. Örneğin bir eve girdiğinizde önce evin büyüklüğü, sonra odaların büyüklüğü, en son odaların tek tek ayrıntıları değerlendirilir. Gerçek ortamda böyle bir düşünce şekline sahip olan kişi sanal ortamda da aynı şekilde mi düşünür? Ekip katılımcılara dijital basılı ve kağıda basılı iki okuma metni verdiler. Metinler birebir aynıydı. Yazı büyüklüğü, font türü, satır arası boşluklar hiçbir fark yoktu. Yaşları 20 ila 24 arasında değişen 300 kişi çalışmaya katıldı. Ekip katılımcı sayısını yüksek tutarak insanların nasıl düşündüğü ve telefon gibi araçların beyni nasıl etkilediği ile ilgili daha fazla şey öğrenmek istiyordu. Kağıttan okuyanlar daha doğru yanıtlar verdi Katılımcılardan öncelikle David Sedaris'in hikayelerinden bazılarını okumaları ve bunlarla ilgili sorulara yanıt vermeleri istendi. Grubun bazıları bilgisayar üstünde okuma yaparken bazıları basılı kağıttan okuyordu. Kağıttan okuma yapanlar hikayeyle ilgili sorulara %66 oranında doğru yanıt verirken, bilgisayarda PDF olarak okuyan kişilerin doğru yüzdesi %48'geçmedi. Katılımcılardan dört tane, hayali Japon arabası ile ilgili özellikleri içeren bir tablo okumaları istendi. Bu tabloyu ya bir bilgisayar ekranında ya da kağıt üzerinde okuyacaklardı. Devamında ise onlardan hangi araba modelinin daha iyi olduğunu seçmeleri istendi. Bilgisayar kullanmayıp kağıt üzerinden okuma yapan katılımcıların %66'sı doğru yanıtı verdi. Doğru yanıtı veren bilgisayar kullanıcıları ise %43'te kaldı. Dijital ortamdaki okuma hala kağıttan okumayı geçemiyor


Bilgisayarlı Tomografi Bilgisayarlı tomografi vücudun 3 boyutlu görüntüsünü oluşturmak için farklı açılardan verilen X ışınlarının kullanıldığı tekniktir. BT cihazı hastanın vücudunun etrafında 180 derece döner. Tekniğin ismindeki eksen de buradan gelir. Cihaz vücudun 160 farklı noktasına X ışınları gönderir. Işınların çarptığı noktalarda dokular ışınları emer ve bu emme oranı kaydedilir. Farklı yoğunluktaki dokuların, beyin bölgelerinin ve kemiklerin farklı emme oranı vardır. Vücudun ışınlara verdiği tepkiden elde edilen veriler bir bilgisayara aktarılır ve bazı algoritmalar tarafından işlenir. Bilgilerin işlenmesi sonucunda vücudun 2 ve 3 boyutlu görüntüleri çıkarılır.


Bilim Kafeleri Yeni Öğrenme Kapıları Açıyor Bilim dünyasının zor konuları üniversitelerden dışarıya taşıyor ve günlük hayatta uğrak yerimiz kafeleri bilim kafeleri haline getiriyor. Her daim arkadaşlarımızla gittiğimiz barlar, restoranlar artık yemeğin yanında bilimsel sohbetlerin de gerçekleştiği bir ortama dönüşme yolunda ilerliyor. Meyve suyunuzu sipariş ederken hiç içindeki maddelerin kimyasal özelliklerini merak ettiniz mi? Peki tostunuzu yerken çenenizin ekmek üzerindeki basıncını ve kaslarınızın kasılması esnasındaki biyolojik çalışma ilkelerini düşündünüz mü? Bilim kafeleri bu ve bunun gibi soruların yanıtlarını bulmanızda size yardım edebilir. 27 yaşında bir grafik tasarımcısı olan Sean Walsh bilim kafelerinden bahsederken şu sözleri kullanıyor Biz sadece öğrenmek ve karşılaştığımız her ne varsa anlamak istiyoruz, bunu yaparken de sosyalleşip iyi vakit geçiriyoruz. Bilim kafeleri Amerika'da çok sayıda şehre yayılmış durumda ve hala yayılmaya devam ediyor. Bilim kafeleri genelde üniversite öğrencileri ya da bilim meraklısı insanlardan oluşuyor Toplumdaki birçok insan belirli bir alanda çalışan bilim insanlarının sohbetlerini dinlemek için bilim kafelerine uğruyorlar. Florida Bilim Akademisi'nin müdürü Edward Haddad bilim kafelerinin Orlanda'da başlatılmasına yardım etmiş ve hala yayılmasını organize ediyor, bilim kafeleriyle ilgili olarak da şunları söylüyor: Genelde kafelerin müşteri kitlesini üniversite öğrencileri ya da bilime çok meraklı kişiler oluşturuyor. Temel bilimler, teknoloji, mühendislik, matematik gibi alanlarda mezun sayısının artması bilim kafelerini daha etkin hale getiriyor ve bunların sayısının gün geçtikçe artmasını sağlıyor. Haddad son zamanlarda bilim kafeleriyle ilgili yeni bir proje üzerinde çalışıyor. Orlando'nun şehir kütüphanesinde yeni bilim kafelerinin açılmasına ve şehir gelişimine yardım edecek. Amerika'da Orlando'da başlayan bilim kafeleri hareketi hızla İngiltere'ye sıçramış durumda. İngiltere'nin ilk bilim kafesi 1998 yılında 'Cafe Scientifique' adıyla Leeds şehrinde açıldı. Kafede düzenli olarak güncel bilimsel ve teknolojik gelişmelerin konuşulduğu resmiyetten uzak ve ilgili herkesin katılabildiği söyleşiler yapılıyor. Bilim kafeleri tüm dünyaya yayılıyor Amerika'da ki bilim kafeleri sciencecafe.org internet sitesinde genel hatlarıyla düzenleniyor. Bu sitede gündelik hayatın basit konularıyla ilgili bilimsel açıklamalar da ihmal edilmemiş. Haddad bilim kafelerini tüm ülkede yaygınlaştırmak amacıyla birkaç yüz dolarla bu işe kalkıştıklarını anlatıyor. Sciencecafes.org internet sitesinde Amerika'da ve birçok ülkede yer alan bilim kafelerinin yerlerini gösteren bir harita yer alıyor. Amerika'nın haricinde bilim kafelerinin bulunduğu yerler arasında Pakistan'ın İslamabad şehrinden Belçika'nın Antwerp şehrine ya da Havai adalarına kadar çok sayıda şehir bulunuyor. Bilim kafelerinden bazıları ise özel bir çaba harcanmadan kendiliğinden ortaya çıkıyor. Örneğin, Florida'da 60 kadar emekli Kennedy Uzay Merkezi'nden gelen konuşmacıları dinlemek için düzenli olarak kafeye geliyorlar ve pizza sipariş ediyorlar. Daytona Kumsalında Embry-Riddle Üniversitesi'nden bilim insanları bir kafede oradaki insanlarla sohbet ediyorlar.


Bilim Kafeleri Bilim Dünyasının Kapılarını Aralıyor 7'den 70'e herkesin aşina olduğu bilim sözcüğü yüzyıllardır birikerek ilerleyen bir bilgi bütününü temsil eder. Toplumsal olarak baktığımızda bu pastanın ne kadarına sahibiz, ne kadarından haberdarız? Bilim genellikle üniversite ve çeşitli kuruluşların laboratuvarlarında gerek bireysel gerekse bir ekip çalışmasının ürünü olarak ortaya çıkar. Bilimsel bilgi bilim insanları tarafından üretilirken, ilk aşamada çok karmaşık bir yapıya sahiptir. Örneğin, her an nefes alıp vermemizle gerçekleşen solunumdan yola çıkalım. En basit haliyle solunum vücudun oksijen kullanarak enerji üretmesidir. En yalın haline baktığımızda ise onlarca tepkimenin birbirine bağımlı olarak gerçekleştiği yüzden fazla molekül ve enzimin kullanıldığı içinden çıkılmaz bir süreçtir. Bilim Kafeleri Hem Pozitif Hem de Sosyal Bilimleri Yayıyor Hem pozitif bilimleri hem de sosyal bilimleri akademik düzeyden indirgeyip halka anlatmanın yolu önce kütüphanelerden sonra bilim kafelerinden geçiyor. Dünya'da yeni yeni açılmaya başlanan bilim kafeleri bilimsel bilginin keyifli ve ilgi çekici bir tarzda topluma aktarılmasına olanak sağlayan yerler olarak görülüyor. Dünya üzerinde şu an yaklaşık 250 şehirde bulunan bilim kafeleri bireylerin arkadaşça sohbet edip bilgi paylaşımı yaptıkları yerlerdir. Bilim kafeleri araştırmacıları bir kahve dükkanında, restorantta veya barda çalışmalarını etraflarındaki insanlara anlatmaları için teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Böylece dinleyiciler merak ettikleri soruları bilim insanlarına sorabilirler ve sıradan bir kahve içme eylemi keyifli bir öğretim aracına dönüşebilir. Bilim sohbetleri esnasında dinleyiciler yeni bilgiler öğrenirken, konuşmacılar ise günün stresini atabilirler. Her Yaştan ve Kesimden İnsan Katılabiliyor Ülkemizin ilk bilim kafeleri şu an kendimin de dahil olduğu bir grup bilim insanı tarafından yapım aşamasındadır. Bu bilim kafelerinde ilk planlara göre aylık dönemler halinde belirli konular üzerinde oturumlar yapılacaktır. Bu ayın konusu yemek ve beyin sağlığı ise bir sonraki konu depresyon olabilir. Çeşitli kafeler ile anlaşma sağlanarak başta İstanbul olmak üzere Türkiye'nin çeşitli il ve ilçelerinde bilim kafeleri açmayı ve her yaştan ve kesimden insanlarla bilim sohbetleri yapmayı planlıyoruz. Bilim kafelerin dünyadaki uygulamalarından bir tanesine bakalım. Amerika, İngiltere gibi gelişmiş ülkelere bakmaktansa Afrika'da 2008 yılında Kenya'da açılan bilim kafeyi incelemeyi daha uygun buldum. Kenya'nın Nairobi kentinde Java Kahve Evi'nde oldukça popüler olan bilim kafede insanlar kahve içerken bir bilim insanına etkili bir HIV aşısı bulmanın faydalarıyla ilgili soru soruyorlardı. İnsanlar konuya oldukça ilgiliydi ve bir aşı bulunmasının rastgele cinsel ilişkiye girilme sıklığını artırabileceği gibi fikirler ortaya attılar. Bilim kafeleri her ne kadar konuşmacı temelli ve odak merkezinin konuşmacı olduğu bir ortam olsa da, katılımcıların rolü de ihmal edilemez. Bilimsel sohbet esnasında konuşmacının motivasyonu katılımcıların dinlemeye istekli olmalarına ve sordukları sorularla çok yakından ilişkilidir. Bilim kafelerindeki oturumlar üniversitede verilen derslerin resmiyetinden uzak, dinleyici ve konuşmacı arasında arkadaşça bir sohbetin kurulmasını amaçlamaktadır. Norveç'ten Japonya'ya Kadar Bilim Kafeleri Dünyada Çok Yaygın Şimdi dünyadaki çeşitli bilim kafelerine bir göz atalım. En popüler ve işlek olanlarından biri Norveç'in başkenti olan Oslo'da bulunan Vitenskapskafeen'dir. Bu kafe bazen o kadar dolu oluyor ki insanlar oturacak sandalye bulamadığında yere oturup yine de o günkü konuşmayı kaçırmak istemiyorlar. Benzer konuşmalar Polonya'da bir ormanda da düzenlenmektedir. Köylülerden, kasaba din adamlarına kadar çok geniş yelpazede insan bu bilim sohbetlerine iştirak etmektedir. Amerika, Arjantin'den tutun da Japonya'ya kadar dünyanın birçok ülkesinde bilim kafeleri görmek mümkündür. İlk olarak 1999'da Fransa'nın Lyon kentinde açılan bir bilim kafesinde yapılan konuşma sonrası Fransa'nın 7 şehrinde birçok okulda bu bilim kafesi konuşuluyordu. Bilim kafelerinin gittikçe yaygınlaşması sonrasında İngiltere'deki organizatörlerden Pablo Jensen bilim kafelerinin İngiltere'de çok olumlu karşılandığını ve bilimi sevdirme konusunda bu sohbetlerin 7'den 70'e herkes için çok faydalı olduğunu belirttiler. Umarız Bizim Ülkemizde de Yaygınlaşır Özetle, bilim kafelerinin yürütüldüğü ve popüler olduğu ülkelerin gelişmişlik düzeyine baktığımızda toplumun bilinçlenmesi açısından bilim kafelerinin önemli bir rolü olduğunu görebiliriz. Ülkemizde kütüphanelerin ne kadar az olduğunu biliyoruz. Maalesef Türk toplumu kütüphane kullanma alışkanlığını kazanamadı ama en azından bilim kafeleriyle insanımıza bilimi biraz olsun sevdirebiliriz.


Bilim Tarihi Colin A. Ronan


Bilinç Düzeyleri Nelerdir? Çoğu kişiye bilincin ne olduğu sorulduğunda, bunu uyanık olma durumu olarak yanıtlarlar. Bu doğrudur ancak insanlar bu yanıtı verdiklerinde, genellikle fiziksel olarak uyanık olma durumu hakkında konuşurlar. Ama bilinci bu kadar kolay tanımlayamayız. Çünkü bir kişi fiziksel olarak uyanık olsa da genel farkındalıklarında hala büyük oranda tamamen bilinçsiz olabilir. Standart bir sözlük ansiklopedisine bakarsak, bilincin genel olarak; öznelliğin, benlik bilincinin, duyarlılığın, sabrın ve kişiyle kendisi arasındaki ilişkiyi algılama yeteneğini kapsadığı düşünülen bir varlığın özellikleri olarak tanımlandığını görürüz. Bilinç şüphesiz çok daha derin bir işleyişe sahiptir ve belirli bilinç düzeyleri ile belirli davranışlarımız ortaya çıkar. Şimdi bu bilinç düzeylerini irdeleme zamanı! 1. Düzey: Bilinç Akışı Bu gezegende, tüm bilinç düzeylerinde hareket edebilen canlılar büyük olasılıkla yalnızca insanlardır. MRG taramaları kullanarak her bilinç düzeyinde yer alan farklı yapıları analiz edebiliriz. Bizler için 1. düzey bilinç süreci, daha çok prefrontal korteks ile talamus arasındaki etkileşimdir. Parkta tembelce gezinirken bitkilerin kokularının, hafif rüzgarın bıraktığı hissin, Güneş'ten gelen görsel uyarımların vb. farkındayız. Duygularımız omuriliğimize, sonar beyin sapına ve ardından talamusa uyarıları gönderir. Talamus uyarıları sınıflandırıp beynin farklı kortikal alanlarına gönderen bir bağlantı istasyonu gibi çalışır. Örneğin, rüzgarın dokunuşu pariyetal loba gönderilirken, parkın görüntüsü beynin arkasında bulunan oksipital loba gönderilmektedir. Bütün bu sinyaller beynin uygun korteks alanlarında işlenir ve sonrasında tüm duyuları algılayabilmemizi sağlayan prefrontal kortekse gönderilirler. 2. Düzey: Toplumdaki Yerimizi Bulmak 1. Düzey bilinç duyularımızı ve uzaydaki fiziksel konumumuzu gösteren bir model yaratmak için kullanırken 2. Düzey bilinç, toplumdaki konumumuzla ilgili bir model oluşturur. Sözgelimi, mesleğinizle ilgili önemli insanların bulunacağı bir kokteyl partisine gideceğinizi düşünün. Odaya girdiğinizde iş yerinizde çalışan insanları saptayabilmek için; hipokampüs, amigdala ve prefrontal korteks arasında yoğun bir etkileşim başlar. Beyin her görüntüye otomatik olarak mutluluk, korku, hiddet ya da kıskançlık gibi duygular yükler ve bu duyguları amigdalada işler. Sizi sırtınızdan vurduğunu düşündüğünüz baş rakibinizi görürseniz, amigdala tarafından korku duygusu işlenerek prefrontal kortekse olası tehlikeyle karşılaşıldığını gösteren acil bir mesaj gönderilir. Aynı anda kalp atışlarınızın sıklaşmasına neden olan ve olası savaş ya da kaç tepkisine hazırlayan adrenalin ve başka hormonların kana salgılanmasını başlatmak için hormonal sisteme sinyaller gönderir. Zihin Teorisi Beyin, diğer insanları tanımlamanın dışında, başkalarının ne düşündükleri hakkında tahminde bulunmak gibi esrarengiz bir yeteneğe sahiptir. Bu, Zihin teorisi adıyla bilinir ve ilk defa Pennsylvania Üniversitesi'nden Dr. David Premack tarafından ileri sürülmüştür. Zihin teorisi, başkalarının düşüncelerinden anlam çıkarabilme yeteneğinden bahseder. Karmaşık yapılı toplumlarda, insanların niyetlerini, güdülerini ve planlarını doğru tahmin edebilme yeteneğine sahip kişilerin hayatta kalma şansları diğerlerine göre daha yüksektir. Zihin teorisi, başkalarıyla birlik kurmaya, düşmanları tecrit etmeye ve arkadaşlıkları sağlamlaştırmaya izin verir. Bu durumda da kişinin hayatta kalma, eş bulabilme gücü ve şansını arttırmaktadır. Hatta bazı antropologlar, Zihin teorisinde ustalaşmanın beynin evrimi için çok önemli olduğuna inanmaktadırlar. Ayna Nöronlar ve Bilinç Peki Zihin teorisi nasıl başarılmıştır? Bu konudaki bir ipucu 1996 yılında bilim insanlarının ayna nöronları bulmasıyla ortaya çıkmıştır. Bu nöronlar, kişinin belirli bir görev üzerinde çalıştığında ve başka birini aynı görevi yaparken gördüğünde ateşlenir. Ayna nöronlar aynı zamanda duygu ve fiziksel eylemlerde de ateşlenir. Belirli bir duygu durumundaysanız ve başka birinin de aynı duyguyu hissettiğini düşünüyorsanız ayna nöronlar ateşlenecektir. Ayna nöronlar, yalnızca başkaları tarafından yapılan karmaşık eylemleri tekrarlama yeteneği değil, aynı anda kişinin hissedebileceği duyguları da deneyimleyebilmenizi sağlar. Dolasıyla, bu nöronlar taklit etmek ve empati kurmak için gereklidir. Bu yüzden ayna nöronlar, bir kabileyi birlik içinde tutmada önemli bir rol oynar. Arıca bu nöronlar insan evrimi için de önem taşımaktadır. Ayna nöronlar, ilk kez maymun beyninin premotor alanlarında bulunmuştur. Daha sonra insanlarda da prefrontal kortekste bulunmuşlardır. Dr. Ramachandran ayna nöronların bize benliğimizi algılama gücünü verdikleri için büyük önem taşıdıklarına inanıyor. Empati, taklit etme yeteneği vb. ile ilgili bu kritik davranışı sergilen belirli nöronların varlığından şüphe duyulmamaktadır; fakat bu ayna nöronların kimliği ile ilgili tartışmalar sürmektedir. Örneğin, bazı eleştirmenler bu davranışların birçok nöron tipi için ortak olduğunu ve tek bir sınıf nöronun bu davranışı oluşturmadığını söyler. 3. Düzey: Geleceği Simüle Etmek Öncelikli olarak Homo Sapiens ile bağlantılı olan, dünya için kurguladığınız modelin işlediğiniz gelecek için simülasyonların ait olduğu en yüksek bilinç 3. Düzey bilinçtir. Başka insanlarla ilgili anıları ya da olayları analiz ederek ve rastlantısal bir ağaç oluşturmak için birçok gelişigüzel bağlantı kurarak geleceği simüle ederiz. Kokteyl partisindeki farklı yüzlere bakarken kendimize basit sorular sormaya başlarız: Bu kişi bana nasıl yardımcı olabilir? Odada dönen dedikodu geleceğe nasıl etki eder? Bana sorun yaratmaya çalışan biri var mıdır? Diyelim ki işinizden kovuldunuz ve umutsuzca yeni bir iş bulmaya çalışıyorsunuz. Bu duruda kokteyl partisindeki farklı insanlarla konuşurken, aklınız telaşla her konuştuğunuz kişiyle ilgili bir gelecek simüle eder. Kendinize karşımdaki kişiyi nasıl etkileyebilirim? İşimle ilgili en büyük başarıyı ona anlatabilmek için konuşmamızı hangi konularla yönlendirebilirim? Bana bir iş verebilir mi? gibi sorular sorarsınız. Beyin Geleceği Nasıl Görüyor? Günümüzdeki en son beyin görüntülemeleri beynin geleceği nasıl simüle ettiğine ışık tutmuştur. Bu simülasyonlar çoğunlukla beynin CEO'su olan dorsolateral korteks tarafından geçmişteki anıları kullanarak yapılır. Bir taraftan geleceğin simülasyonları hoş ve zevkli sonuçlar üretebilirken, bu durumda beynin zevk merkezleri tetiklenir. Diğer taraftan, bu sonuçların dezavantajları da olabilir ve olası tehlikeler konusunda bizi uyarmak için orbitofrontal korteks harekete geçebilir. Böylece geleceği ilgilendiren beynin farklı bölgelerinde hoş ve nahoş sonuçlar verebilecek bir mücadele ortaya çıkar. En son bunların arasında iletiler üreten ve nihai kararları veren dorsolateral prefrontal korteks olur.


Bilinçlenen Beyin Hayatımız pek çok karara bağlı olarak şekillenir. Bu kararlar istemli olabileceklerinin yanı sıra, çoğu zaman istemsizdir. Günümüzün yaklaşık %80 ninde beynimizin aldığı kararları harfiyen uygular, sadece yeni bir durumla karşılaşınca kendimize düşünme şansı verir, beynimizi otomatik moddan çıkarırız. Geri kalan her şey tekrarlardan ibarettir. Aynı ritimde yürür, aynı ritimlerde konuşuruz. Bunu kabullenmek çoğu insana zor gelecektir. Çünkü her zaman her şeye karar verme gücümüz olduğuna kendimizi inandırmayı başarmışızdır. Gerçekten hayatımıza dair kararları kendimiz, yani bilinçli beynimizin verebilmesi için uyanmamız şart! Her günü aynı şekilde geçirmek, aynı sahte maskeleri kullanmak ya da sınırlı sayıda kelimelerle konuşmaya çalışmak... Bunlar basit gibi ve en önemlisi kendi kararımızmış gibi görünen yanılsamalardır. Çünkü bunlara biz değil beynimiz karar verir. Ve biz de bir seyirci gibi köşemizdeki rahat koltuğumuzda olup bitenleri izlemekle yetiniriz, sessizce... Her gün yaptığımız şey ne ise onu yapmaya devam ederiz yalnızca. Belki de aynı şeyleri yaptığımız ve bu durumda canlılığımızı tehdit eden bir şey olmadığı için beyin bu senfoniyi sever. Ve konfor alanından uzaklaşmayı gereksiz görür.


Bilinçli Yemek Yeme Nedir? Bilinçli yemek yeme nedir, tam olarak biliyor muyuz? Bilinçli yemek yeme, kısaca bilerek, dikkatini toparlayarak, yeme eylemini gerçekleştirmektir. Tüm duyularınızla -görme, duyma, dokunma, tatma ve koku ile- yemek yerken oluşturduğunuz farkındalığı kapsar. Peki nasıl buna ulaşabiliriz? - Bedeninizi dinleyin ve güvenin. Ne zaman besin istediğini, aç olduğunu söyleyecektir. - Ne zaman doyduğumuz ve yemeyi durdurmamız gerektiği konusunda da bedeninize güvenin. - Besin hazırlanışının ve tüketiminin getirdiği pozitif fırsatların farkında olun. - Bizi tatmin eden ve bedenimizi besleyen gıdaların seçerken tüm duyularınızı kullanın. - Yargılamadan ve suçlamadan; kendinize dikkat ederek yemek yiyin. Bilinçli Yemek Yeme Sadece Zayıflamak İçin Değildir Bilinçli yemek yeme; bir kilo kaybı yöntemi değildir, zayıflama için kullanılmaz. Sadece yediklerinizin farkında olup, vücudunuza ilgi gösterdiğiniz için daha sağlıklı tercihler yapmanıza yardımcı olabilir ve belki bu sebeple bu hareketin sonucu olarak zayıflayabilirsiniz. Diyet endüstrisi her zaman olduğu bunu kendine göre çevirip, kilo verme yöntemlerinden sayıyor. Sonucunda, kendimizi suçlamadığımız, kendimize cezalar vermediğimiz için daha dengeli bir diyet-beslenme düzeni- uyguluyoruz. 'Gerçekten' yiyeceklerin tatlarını öğrenmiş oluyoruz. Farkına vararak yerken, daha yavaş yemiş oluyoruz böylece vücudumuz daha kolay besinleri sindiriyor ve oluşabilecek mide ağrısını önlüyoruz. Kendi vücudumuzun efendisi oluyoruz. 'Diyet yapma'teriminin getirdiği kısıtlamalardan- düşünceler, davranışlar- uzaklaşıyoruz. Çünkü beden bizim, bunu anlamıştık, ve onun kontrolü bizde, duygusal yeme gibi bir durum olamaz artık, ne yediğimizi bilerek ve hissederek yiyoruz. Belki bu yol ile, kilo vermeye gerek bile duymuyoruz çünkü hep dikkat ettik, kendimizi bedenimizi bildik. Not: Diyet kelimesi, burada kilo kaybetme gibi kullanılmış, halbuki diyet Eski Yunanca'daki 'diaita' sözcüğünden gelir; beslenme veya yaşam tarzı anlamına sahiptir. Yani aslında sizin asıl yeme örüntünüz sizin diyetinizdir. Fakat sosyal medya vb alanlarda sözcüğün anlamı farklı kullanılmaktadır.


Bilişsel Cimrilik Zihnin Düşünmekten Kaçması ve İşleri Ertelemesi Bir mağazaya girip tenis topu ve raketi aldınız ve 1,10 dolar tuttu. Raket toptan 1 dolar pahalı ise topun fiyatı nedir? Çok basit bir matematik denklemi ile kolayca çözülebilecek bir problem gibi dursa da Amerika'nın en seçkin üniversitelerindeki öğrencilerin yarısından fazlası bu soruya yanlış cevap verdi. Şaşırtıcı değil mi? MIT, Harvard, Princeton Üniversitesi'ndeki öğrencilerin çoğunluğu çok hızlı cevap verdiler ama yanıldılar. İnsan beyni her zaman enerji rezervlerini korumak için çaba gösterir. Doğal olarak tembelliğe meyilliyizdir. İnsan zihni problemleri çözmede kısayollara kaçıp kolaycılığından ötürü bilişsel cimri olmaya eğilimlidir. Bilişsel cimri terimi ilk olarak 1984'te Susan Fiske ve Shelley Taylor tarafından ortaya atıldı. Sosyal biliş alanında çok önemli bir yeri olan bilişsel cimrilik aslında ekonomiden iş hayatına ve politikaya kadar her yere uzanıyor. Beyin Her Zaman Kolaya Kaçar İnsan zihni birim zamanda kısıtlı bir bilgi işleme kapasitesine sahiptir. Aslında bilişsel cimrilik kavramı da buradan çıkar. Belirli bir dikkat, hafıza ve algılama kapasitemiz olduğundan dolayı beyin bunu akıllıca kullanmak ister. Bir işi yapacaksa bunu en kısa yoldan en hızlı şekilde yapmak ister. Ne var ki, bu her zaman en doğru yol olmayabilir. Yazının başında verdiğimiz soru örneğinde öğrencilerin yarısından fazlası topun 10 cent olduğunu söylüyor. Top 10 cent ise raket ondan 1 dolar pahalı olduğuna göre 1,10 dolar olmalı. İkisinin toplamı ise 1,20 dolar ediyor. Harvard'taki mühendislik öğrencileri bu kadar basit bir hesabı bile yapamıyor mu? İnsanlar çoğu zaman karar verirken ayrıntlı, derin muhakeme yapmazlar. Kararlarımızın büyük çoğunluğu aslında bilinçli bile değildir. Beyin kendini tekrar etmeyi sever, bu yüzden alışkanlıklarından vazgeçmeyi sevmez. Daniel Kahneman Hızlı ve Yavaş Düşünme adlı kitabında beynin iki farklı düşünme biçiminden bahseder. İlki hızlı karar vermemizi sağlayan yapı, diğeri de yavaş ve derin düşünme yapımız. Öğrenciler yukarıdaki soruda hızlıca kendilerine en doğru görünen cevabı söylediler ancak basit bir hesap yapsalar cevabın bu olmadığını göreceklerdi. Ancak hesap yapmak beyni zorlamak demektir. Kolay görünen bir soru için beyin kendini yormayı sevmeyebilir. Öğrenciler burada bilişsel cimrilik yapıp derin düşünmeden kaçtılar ve yanıldılar. Ayrıntılı Düşünmek Zahmetlidir Bilişsel cimriler ayrıntılara dalmayı pek sevmezler, hemen sadede gelmek isterler. Ayrıntıları fark etmek ve analiz etmek güç bir iştir, zihinsel çaba gerektirir. Bilişsel cimrilik zihnin fazla çaba göstermesini engeller. Günümüzün Google gibi arama motorları da bilişsel cimriliği artırıcı etkide bulunabilir. Önceden araştırma yapmak için büyük ansiklopediler veya kütüphanelerde sürekli kitap incelemek gerekirdi. Bir konuyu araştırırken başka şeyler de öğrenirdiniz, daha da önemlisi bilgiye ulaşmak için önemli bir zaman ve enerji harcanırdı. Ancak şimdi öyle değil. Bilgiye ulaşmak hiç olmadığı kadar kolay. Google'a yazdığımızda her türlü bilgiye erişebiliyoruz ama bunun için çok zaman ve enerji harcamadığımız için unutmak da daha hızlı oluyor.


Biohacking İnsan Irkını Bir Üst Seviyeye Çıkarabilir Mi? Bilimkurgu filmleri izledikten sonra gördüklerimizin gerçekten yapılmış olma ihtimaliyle heyecana kapılmışızdır. Gezegenler arası yolculuk yapan ve zor şartlarda yaşamaya adapte olmuş yarı insan yarı robotik canlılar, kendini yenileyebilen organ ve uzuvlara sahip, genetik yapı olarak kusursuz ve güçlü nesiller ya da geleceğe hakim olacak alfa kuşak desek yanlış tanımlamış olmayız. Düşüncesi bile muhteşem değil mi? Gelin bu yazımda bahsedilen düşüncelerden ilham alınarak ortaya çıkmış çalışmalardan birini yakından inceleyelim. Çağımızın Mücevheri DNA! 2000'li yıllardan sonra insanoğlunun uçan arabalar kullanacağı hatta galaksiler arası yolculuğu bu araçlar ile sağlayacağı düşünülürdü. Bu tabi ki mümkün olabilir fakat James D. Watson ve Francis Crick daha muhteşem bir şey buldu: DNA! Hayatımızın başlangıcından itibaren tek tek şifrelenmiş ve nesilden nesle aktarılmış bir fısıltı. Artık bu bilgiyi kullanarak sonsuz bilgi veri sistemine erişebiliriz ve sanırım erişmeye başladık bile! 21.yy'da DNA çalışmalarının hız kazanması ile birlikte neredeyse her alanı etkileyecek yenilikçi çalışmalar oraya koyuldu. Bu çalışmalara öncülük edenlerden biri insan genom projesidir. Bu proje ile amaçlanan genetik hastalıkların tedavi edilmesidir. Gelişen teknolojinin hız kazanmasıyla birlikte genetik çalışmalar umut vadetmeye devam ediyor. Olumlu gelişmeler yaşanırken perde arkasında bazı bilim insanlarının etik olmayacağı konusunda hemfikir olduğu devasa çalışmaların da başlangıcı oldu. Biohacking Nedir? Öncelikle biohacking hakkında sözlük tadında bir açıklama yapalım. Biohacking, biyoloji bilimi ve teknoloji avantajlarını kullanılarak kendi bedenimiz üzerinde sayısız değişiklikler ve geliştirmeler yapmamıza imkan veren teknolojidir. Taş devrinden nükleer silahlara uzanan bir yolculuğa şahitlik eden insanoğlu, bilimi daha fazla merak etmeye ve artık sahada ben de varım demeye başladı. Kendi imkanları doğrultusunda bazen garajda bazen ise evinin mutfağında ciddi deneyler yapmaya çalışan ve kendilerine biohacker unvanı veren çok sayıda insan bulunmakta. Ciddi deneyler diyorum çünkü evde kendine HIV tedavisi uygulamaya çalışanlar bile var. Gelin bu çalışmalara liderlik eden kişilerden biri olan Josiah Zayner'den biraz bahsedelim. Josiah Zayner Chicago Üniversitesi'nden biyofizik alanında doktora derecesine sahip NASA'da bir süre etkin çalışmalara dahil olmuş ve yaptığı bu çalışmaları beklediğinden daha az yenilikçi bulması sebebiyle NASA'dan ayrılan bir bilim insanı. Onun kendini tanımladığı şekliyle o bir biohacker. Gerek akademik camiayı gerek bilim camiasını fazla hiyerarşik bulması sebebiyle The ODİN adını verdiği şirketini kurdu. Şirketi kurmasındaki amaç, genel halkın kendi bakteriyel DNA'sını düzenlemelerini sağlayacak DIY CRISPR kitlerini temin etmelerini sağlamak ve halkı bilimden uzak tutmak yerine onları bilimin aslında kolay ve her yerde uygulanabilir olduğunu göstermek. Zayner her ne kadar bu uygulamaların çok basit ve güvenli olduğunu söylese de bilim insanları gerekli koşulları sağlamayan ortamlarda bu tür çalışmaların gerçekleştirilmesinin etik dışı olacağını şiddetle savunuyor. CRISPR İle Kas Kütlesini Arttırmak! Ayrıca Zayner kendi üzerinde CRISPR yöntemini kullanarak kas kütlesini hiç spor yapmadan geliştirmeyi amaçlıyor. Katıldığı konferans ve yayınlarda dinleyicilerine aslında hiç de korkutucu olmadığını göstermek için kaslarına CRISR kitlerini enjekte ediyor. Büyük spekülasyonlara sebep oluyor fakat birçok kişiyi de etkilemeyi başarıyor. DIY CRISPR kitlerini satın alıp kullanmaya başlayan yüzlerce biohacker kas kütlelerine bu kitleri enjekte edip devasa kaslara sahip olmanın hayalini kuruyor. Basit bir enjeksiyon spor salonlarının yeni korkulu rüyası olacak gibi. Yanlış duymadınız artık spor salonlarında saatlerinizi geçirip bol protein içerikli besinlerle beslenmek yerine kendinize bir dizi CRISPR enjekte ederek dolgun kaslara sahip olabilirsiniz. Zayner aynı kitlerin de satışını yaparak herkesin kendi mutfağında ya da garajında rahatlıkla bu kitleri uygulayabilecekleri dahası biohacker olabilecekleri konusunda destekliyor ve ekliyor ''yapılacak olan deneylerden kimsenin zarar göreceğini sanmıyorum. Bilim insanlardan uzakta geliştirilmemeli.'' Biohacking ile mücadele edilmesine rağmen birileri hala evlerinin garajında genetiği değiştirilmiş canlılar ile çalışıyor olabilir. Bir gün uyandığınızda yan komşunuzun Hulk'a dönüşmüş olma ihtimali hiç de uzak değil gibi görünüyor, ne dersiniz. Doğaya ve canlılara zarar vermeden muhteşem çalışmalara imza atabilme ümidi ile.


Bipolar Affektif Bozukluk Bipolar affektif bozukluk aynı zamanda klasik manik depresyon olarak da bilinen bir duygudurum bozukluğudur. Bu rahatsızlık nüfusun yaklaşık %1'ini etkiler. Tipik özelliği, depresyon dönemleri arasına serpiştirilmiş aşırı coşkulu duygudurum, yani manik epizotlardır. Bipolar hastalar manik durumdayken fazla uyku ihtiyacı duymazlar. Üretken, enerjik hatta genelde aşırı coşkun ve eğlencelidirler. Ancak mani yükseldiğinde, görkemlilikleri yüzünden başları derde girebilir. Bu hastalarda ayrıca hızlı konuşma, halüsinasyon, sanrı ve agresif davranış da görülebilir. Bipolar Affektif Bozukluk Epizotlar Halinde Olur Bipolar depresyon haline geçtiklerinde genelde uyuşuk olurlar ve çoğu zaman gün boyu uyurlar. Bazı insanlarda hastalığın hafif bir çeşidi görülür ve bu kişilerde tam kapsamlı manik epizotlar yerine hipomani olur. Yani hastalar gerginlik ve psikoz olmaksızın öfori ve üretkenlik yaşarlar. Depresyon dönemleri ise daha az şiddetlidir veya yok gibidir. Bu hipomanik halin cazibesi yüzünden pek çok bipolar hasta ruh hallerini dengeleyebilen ve geçişlerin sıklık ve yoğunluğunu azaltan lityumlarını almayı unutur.


Bipolar Bozukluk Genetiğimizde Olsa Bile Önlenebilir mi? Bazıları doğuştan hayata 0-1 geride başlıyor. Ailenizde herhangi önemli bir hastalık varsa doktorlara göre o hastalığın sizde ortaya çıkma ihtimalini göz ardı etmemelisiniz. Diyelim ki ailemizde bipolar bozukluk yaşayan biri var. Bu kişi annemiz olsun. Genetiğimizde bipolar bozukluk genleri var diye biz de bipolar olacak mıyız? Beyin genetik riskleri yok etmek için ne yapıyor? Yıllardır yapılan araştırmalar bize bipolar bozukluk ile ilgili çok şey öğretti. Ancak yeni bir çalışma bakış açımızı çok değiştiriyor. Şimdiye kadar bipolar rahatsızlığın genetik temellerinin çok önemli olduğunu düşünüyorduk. Eğer riskli genleriniz varsa ömür boyu bu rahatsızlığa yakalanma ihtimaliniz vardı ve bunu tamamen engellemenin bilinen bir yolu yoktu. Bipolar bozukluk kişinin ruh hali ve enerji seviyelerindeki anormal değişimlerle kendini gösteren bir rahatsızlıktır. Bilim insanlarının yaptığı son çalışmada gördük ki, beynimiz genetiğimizin üstesinden gelebiliyor. Çok yüksek risk grubunda yer alan kişilerde bile bipolar bozukluk tam anlamıyla önlenebiliyor. Bipolar Bozukluk Genleri Amerika'nın New York şehrinde Mount Sinai Hastanesi'nde yürütülen araştırmada kardeşlerden alınan bilgiler bipolar bozukluğun genetik kökenlerini incelemede çok yardımcı oldu. Erkek veya kız kardeşinden biri bipolar bozukluk yaşayan insanların bu rahatsızlığa yakalanma ihtimali ailesinde bipolar bulunmayan kişilerden 4 kat fazladır. Çok ciddi bir oran gerçekten. Bilim insanları henüz bir bipolar geni tespit edemediler. Rahatsızlığın nedeni genetik ve çevresel etkenlerin kombinasyonundan oluşuyor. Genlerin çok önemli olduğunu inkar edemeyiz ama genetik bu rahatsızlığı açıklamada tek başına yeterli olmuyor. Araştırma ekibi genetik ve çevresel etkenleri bipolar bozuklukta ne kadar rol oynadıklarını merak etti. Öncelikle rahatsızlıktan etkilenen ve etkilenmeye kardeşlerde farkın çevresel değil genetik olduğunu varsaydılar. Eğer bir kardeş bipolardan etkileniyor diğer kardeş etkilenmiyorsa çevresel etkenlerin buna sebep olma ihtimali çok düşüktür. Çünkü kardeşler aynı ortamlarda büyüdüğü için aynı çevrede yaşıyorlar. Öncelikle beyin dokusunu incelemek için fMRI tekniğini kullanarak 78 hastayı incelediler. Ayrıca hastaların kardeşlerinden 64 kişi ve kontrol grubu olarak 41 sağlıklı kişinin de fMRI taraması yapıldı. Beyin Taramaları Çok Şey Anlatıyor Kardeşlerden alınan beyin taramaları çarpıcı sonuçlar verdi. American Journal of Psychiatry adlı dergide yayınlanan çalışmaya göre bipolar hastaların sağlıklı kardeşlerinin bazı beyin bölgelerinde hiperaktivite vardı. Özellikle beynin hiçbir şey yapmıyorken etkin olan olağan durum ağı kardeşi bipolar olan sağlıklı kişilerde daha aktifti. DMN beynin çok sayıda bölgesiyle etkileşim içindedir ve prefrontal korteks, hipokampüs gibi bölgeleri kapsar. İleri Okuma: Prefrontal Korteks Nedir? DMN'deki bu hiperaktivite sadece sağlıklı kardeşlere özgü bir şeydi. Araştırmacılar beynin bunu kasten yaptığını düşünüyor. Genetik olarak geçen bipolar genlerin zararlı etkisini önlemek için DMN çok fazla çalışıyor. Bu şekilde beyin bipolar bozukluğa karşı direniyor. Açıkçası DMN gibi çok önemli bir beyin ağının bipolar bozukluktaki rolünü anlamak bizim için çok büyük bir gelişme. Beyin kendi içinde psikiyatrik rahatsızlıklarla başa çıkmak için bir şeyler yapıyor. Ancak hala daha neden bazı insanların bipolar olduğunu bazılarının ise sağlıklı kaldığını bilmiyoruz. Araştırmacılar yanıtın yine genlerde saklı olduğuna inanıyor. Bipolar ve sağlıklı akrabalar arasındaki genetik materyal çok farklı değil. Ancak gözden kaçırılan kritik bir şeyler olmalı. DNA'daki bazı faktörler bu genetik riskin rahatsızlığa dönüşmesine veya dönüşmemesine yol açabilir. Genleri Bulursak Tedaviyi Buluruz Ulusal Sağlık Enstitüsü'ne göre bipolar bozukluk kişinin ruh hali ve hareketliliğinde sıradışı değişimlere neden olan bir rahatsızlıktır. Hastalar sıklıkla bu ruh hallerindeki değişimden dolayı günlük işlerini yapamazlar. Bugün yetişkin Amerikan nüfusunun yaklaşık %2.9'u bu rahatsızlıktan muzdariptir.


Yanlış Tanı Çıkmazı: Bipolarlık ve Borderline Kişilik Bozukluğu Sıklıkla karıştırılan bipolarlık ve borderline kişilik bozukluğu, benzer belirtilere sahip olsa da aslında tamamen kendine özgü tedavileri olan iki ayrı hastalıktır. Bu bozukluklarda uygun tedavi yöntemlerini kullanabilmek için doğru tanı hayati önem taşımaktadır. İleri Okuma: Bipolar Bozukluk Psychiatry Dergisi'nde yayımlanan bir çalışmaya göre, bipolar bozukluğa sahip hastaların %69'una başlangıçta yanlış teşhis konuluyor ve tedavi aşamasında hastaların üçte biri için yanlış uygulamalar devam ediyor. Tedavi için kullanılan yanlış antidepresanlar, hipomani ve maniye sebep olabiliyor. Bu da hastalar ve aileler için yıkıcı sonuçlar doğuruyor. Doğru tanının konulabilmesi için hastalıkların belirtileri arasındaki farkları bilmek gerekiyor. Borderline Kişilik Bozukluğu Borderline kişilik bozukluğundan muzdarip olan bireyler, duygularını düzenlemekte büyük zorluklar çeker. Ani ruh hali değişimi yaşayan, düşünmeden hareket eden bu hastalar, bireysel ilişkilerde dengesiz tutumlar sergiler; çok sevdiğini söyledikleri insanlardan kısa bir süre sonra nefret edebilirler. Özgüven eksikliği, kendilik anlayışındaki değişiklikler, kendine zarar verme eğilimleri, aile veya arkadaşlar tarafından terk edilme korkusu ve aşırı para harcama gibi birçok farklı belirti görülebilir. Hastalığın sebebi bilinmiyor fakat araştırmacılar genetik, çevresel ve beyin işlevleriyle ilgili unsurların etkili olabileceğini düşünüyor. Bipolar Bozukluk Bipolar bozuklukta da bu belirtilerin çoğu görülür fakat bu bozukluğun belirleyici özelliği ruh halinin uç noktalar arasında seyretmesidir. Kişinin bir süre aşırı sevinç ve coşku, artan faaliyet ve enerji, her zamankinden daha çok konuşma isteği gibi belirtiler gösteren manik dönemde olmasına karşın daha sonra kendini dipte, yorgun ve mutsuz hissetme, sinirlilik, keyifsizlik, her şeyi üstüne alınma, azalan dayanıklılık gibi belirtileri olan depresyon durumunu yaşamasıdır. Borderline kişilik bozukluğunda belirtiler istikrarlı görülürken bipolar bozuklukta belirtilerin sürekli değil dönemsel olması bu iki durum arasındaki en önemli farktır. Bir diğer fark ise bu belirtilerin tetikleyicileri arasındadır. Borderline kişilik bozukluğunda bireyler arasındaki ilişkiler duygu durumlarını etkilerken, bipolar bozuklukta bariz bir tetikleyici yoktur, hastalar belirtilerin aniden ortaya çıktığını vurgular. Dönemler arası geçişlerin sebebi kişilerin beyin faaliyetlerinde ve hormonal dengelerindeki içkökenli değişikliklerdir. Yanlış Tanı Nasıl Önlenebilir?


Bir Amnezi Hastasının Not Defteri Görselde gördüğünüz not defteri İngiliz müzikolog, orkestra şefi ve tenör Clive Wearing'e ait. Not defteri kargacık burgacık yazılarla dolu gibi görünebilir, hatta yazıların birçoğuna anlam veremiyor olabilirsiniz çünkü Clive Wearing hem ileriye dönük hem de geriye dönük kronik amneziye sahip. Wearing'in beyninde ileriye dönük amnezi yüzünden yeni bilgiler oluşmuyor! Geriye dönük amnezisi de geçmiş bilgilerini hatırlamasına izin vermiyor! Tuhaf bir durum yaşayan Wearing çoğu kez bir komadan yeni uyandığını düşünüyor ve sürekli bir not defteri ile yaşıyor. Bu da not defterinde yazdıklarından bir parça: Saat 7:46 Şimdi uyandım. Saat 7:47 Bu hastalık ölüme benziyor, ilk defa hissediyor gibi. Sevgilim Deborah'ı sonsuza kadar seveceğim. Saat 7:51 İlk gezip dolaşmam. Saat 8:07 Şimdi tamamen mükemmel olarak uyandım. Saat 8:21 Şimdi gerçekten tamamen uyandım. Saat 8:35 Televizyon keyfi zamanı. Saat 9:06 Şimdi tamamen enerjik uyandım. Saat 9:35 Şimdi uyandım 9.54 Şimdi tamamen yyandım kahvem var. Saaat 10:30 Şimdi uyandım. 27 Mart 1985'te Wearing usta bir müzisyen olarak BBC Radyo 3'te program yapıyordu. O günlerde Herpes virüsüne yakalanan bu müzisyen virüsün merkezi sinir sistemine saldırması sonucu duygularını kontrol edememeye ve hafıza sorunları yaşamaya başladı. Virüsü kaptıktan sonra Wearing yeni bilgileri aklında tutamamaya başlamıştı. Yaşadığı hastalıkların bir sonucu olarak en sonunda amnezi kendini gösterdi ve hipokampüsünün zarar görmesinden dolayı Wearing kısa dönem belleği ile uzun dönem belleği arasındaki köprüyü kaybetti. Artık anıları yalnızca 7 30 saniye sürüyordu. 30 saniyelik zaman dilimlerinde yaşamaya başladı. Doktorlarla konuşuyordu ama bir dakika sonra etrafındaki insanlara beni neden doktorlara götürmüyorsunuz diye isyan ediyordu. Her sabah 20 saniyelik uyanmalar yaşıyordu. Birçok zaman komadan yeni uyanmış gibi hissediyordu. Sorulan sorulara gayet mantıklı yanıtlar verebiliyor ama birkaç cümleden sonra hangi yanıtları verdiğini hatırlamıyordu. Kendisine durumu ile ilgili sorgulayıcı sorular sorulduğunda ise ya çok kızıyor ya da çok üzülüyordu! Doktorlarla 15 dakika konuşuyorsunuz ama sadece 30 saniyedir görüyor gibisiniz. Doktor size buraya nasıl geldin diye soruyor ve siz hiçbir şey söyleyemiyorsunuz. Siz ne hissederdiniz?


Bir Psikiyatristin Gizli Defteri Gary Small, Gigi Vorgan


Bir Yara İzinden Çok Daha Fazlası: Keloid Tarihin her döneminde insanoğlu, derisini kendini ifade etme araçlarından biri olarak bulunmuştur. Renkler, dövmeler, aksesuarlar ve bir de ... keloid. Keloid, aşırı hücre üretimi sonucunda anormal yara iyileşmesi durumudur. Normalde yaralar iyileşirken iyileşme tamamlandığında doku onarımı durur. Oysa keloidlerde doku onarımı ısrarla devam eder ve bu yüzden iyileşen yara büyümeye başlar. Tüm yaraların yaklaşık %5-15'i keloidleri oluşturarak iyileşir ancak farklı ırklarda bu oran değişebilmektedir. Afroamerikan, Asyalı ve İspanyol ırkta bu oran daha fazladır. Örneğin: Afrika kökenli Amerikanlarda keloid görülmesi Kafkas ırkına göre 20 kat daha sıktır. Keloid Çok Farklı Anlamlar Taşıyor Dermatolojide büyük bir sorun oluştursa da Afrika'daki yerel halk için keloid bir yara izinden çok daha farklı anlamlar taşıyor. Afrikalı ırklarda yaygın görülen keloid önemli bir estetik ve kültürel bileşendir. Özünde, vücudun çeşitli yerleri yara dokusunun şeklini kontrol edecek şekilde keskin bir aletle çizilir. Bitki suları uygulayarak cildin tahriş olması, odun kömürü ve barut gibi koyu pigmentlerle renklendirilmesi sağlanır. Bu kesikler iyileştiğinde, keloid olarak bilinen yükseltilmiş yara izlerini oluşturur. En karmaşık örnekleri Kongo Havzası'nda, komşu bölgelerde ve Batı Afrika'da bulunur. Uzun ve acı veren bir süreç olmakla birlikte kimlik ve sosyal konum hakkında karmaşık mesajlar içerebilir. Kalıcı vücut işaretleri sabit sosyal, politik ve dini rolleri temsil eder. Batı Afrika'da kadınlar ergenlik, evilik gibi süreçleri bu şekilde bedenine işler, bazen ise bedenini erkeklere daha cazip hale getirilmesine yardımcı olur. Nijerya'da keloidleri çok kabarmış kadınların cinsel yönden daha aktif olduğu ve daha fazla çocuk doğuracağına inanılır. Kısacası biz yaraları iyileştirmek için çalışaduralım, dünyanın bir yerinde bu durumu sanata çeviren insanlar var olacak. Hazırlayan : Serap Kaya Kaynaklar https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25280642 http://www.randafricanart.com/Scarification_and_Cicatrisation_among_African_cultures.html


Biraz Narsisizm Zihin Sağlığı İçin Yararlı Olabilir Narsisizm herkesin aklında kötü bir izlenim bırakan bir kişilik bozukluğudur. İsmini yunan mitolojisinde kendisine aşık olmakla cezalandırılan Narkissos'tan alır. Ekho adlı peri kızı bir gün yakışıklı bir avcı olan Narkissos'a aşık olur. Narkissos bu peri kızının aşkına yanıt vermez ve peri kızı aşkından ölür. Olimpos tanrıları da Narkissos'u sadece kendisine aşık olmakla cezalandırır. Bir gün Narkissos su içmek için nehir kenarına geldiğinde suda kendi yansımasını görür ve aşık olarak suya atlar. Narkissos düştüğü nehirde ölür ve cesedinin öldüğü yerde nergisler açar. Narsisizm de ismini buradan alır. Kişinin kendisine aşırı değer vermesi ve başkalarını hor görmesi ile karakterize bir kişilik bozukluğudur. Ancak narsisizm az miktarda olduğunda oldukça yararlı olabilir. Narsisizm Farklı Yoğunluklarda Görülür Amerika'da Florida Üniversitesi'nde yapılan araştırmalar toplumun %6,2'sinin narsisizme yakalandığını gösteriyor. Etrafınızdaki her 16 kişiden biri narsisist olabilir. Ancak hangi boyutta olduğuna da bakmamız gerekiyor. Narsisizm astım, bronşit, egzama gibi bir rahatsızlık değildir. Çok farklı boyutlarda ortaya çıkabilir. Bütün narsisim kişilik bozukluklarında ortak bazı noktalar olmasına rağmen aslında bu bir spektrum bozukluğudur. Herkes farklı yoğunlukta narsisistik özellikler taşır. Kişiliğimizin bir görünür iyi yanı vardır, bir de bilinçaltımızda yatan karanlık tarafı vardır. Star Wars izleyenler dark side denince ne olduğunu bilirler. Bu karanlık tarafı dört bileşene ayırırsak narsisizm bunlardan biridir. Kişiliğimizin karanlık tarafının diğer parçaları ise makyavelcilik, psikopatlık ve sadizmdir. Makyavelcilik hedefe ulaşmak için her yolun meşru görülmesidir, ahlaksız olsa bile. Psikopatlık en basit tabirle empati duygusunun körelmesi ve başkalarını umursamamaktır. Sadizm ise başkalarına acı vermekten hoşlanmaktır. Şimdi narsisizmi kendi içinde inceleyelim. Büyüklenmeci ve Kırılgan Narsisizm Narsisizmin temel olarak iki boyutu vardır: Büyüklenmeci ve kırılgan . Kırılgan narsisistikler daha savunmacı bir yapıdadırlar ve kendilerinden başka insanlara düşmanca yaklaşırlar. Diğer taraftan büyüklenmeci narsisitikler kendilerine aşırı değer verirler ve toplum içinde konumları ve güçleri ile hakimiyet kurmak isterler. İngiltere'de Queen's University Belfast'te çalışan araştırmacılar narsisist kişilik bozukluğunun olumlu etkilerinin olup olmayacağını araştırdılar. Psikoloji literatüründe önceden birçok psikolog sağlıklı seviyelerde narsisizmin zihin sağlığına yararlı olabileceğini ifade etmişlerdi. Ancak spekülatif açıklamalar ile nesnel kanıtlara dayanan bilimsel araştırmalar aynı değildir. Kostas Papageorgiou bazı narsisistik özelliklerinin kişinin ruh halini düzenlemede olumlu etkileri olduğunu araştırmaya başladı. Depresyona Karşı Direnç Sağlıyor Papageorgiou ve ekibi daha önceden büyüklenmeci narsisizmi olan kişilerin strese karşı daha dirençli olduğunu gösteren iki makale yayınlamışlardı. Bu kişiler stresi daha hafif yaşıyorlar ve depresyona daha az yakalanıyorlardı. Kendilerine aşırı güvenli oldukları için riskli davranışlara girmekten pek çekinmiyorlar. Bakış açıları gerçekçi olmasa bile başkalarına üstten bakıyorlar ve onları hakir görüyorlar. Etraflarındaki insanlara karşı çok az empati gösteriyorlar ve bundan utanç veya suçluluk duymuyorlar. Evrimsel süreçte insanlar topluluk halinde yaşamak üzere evrimleştiler. İnsan ne kadar doğanın bir parçası olsa da diğer hayvanlar gibi bedenen çok güçlü değildir. Hayatta kalması için zihinsel özelliklerini kullanmak zorundadır. İş birliği ve topluluk halinde yaşamak da bizim hayatta kalma şansımızı artırır. Empati duygusu ve yardımlaşmak evrimimizin temel basamaklarından biridir. Peki, öyleyse ne oldu da modern toplumlarda narsisizm yükselişe geçti? Sosyal olarak kişiye zarar veren bir bozukluk neden yayılıyor? Narsisizmin Olumlu Yanları Araştırmacılar narsisizmin içinde bulunulan koşullara göre zarar veya yarar sağlayabileceğini söylüyor. Papageorgiou ve arkadaşları 3 narsisistik grup üzerinde yapılmış çalışmaları incelediler. İlk grupta 364, ikinci grupta 244, son grupta ise 144 gönüllü vardı. İlk çalışmada bilim insanları narsisistik özellikler taşıyan insanların zihinsel dayanıklıklarının daha yüksek olup olmadığına bakmışlardı. Hipoteze göre büyüklenmeci narsisizmi olan bireylerde zihinsel dayanıklılık daha fazla bekleniyordu. Beklendiği gibi büyüklenmeci narsisistik gruptaki kişilerin zihinsel dayanıklıkları anlamlı biçimde daha yüksekti. Ayrıca bu bireyler depresyon belirtilerini de diğer insanlara göre daha az yaşıyorlardı. Burada diğer insanlar ile kırılgan narsisistikleri de kapsam içine alıyoruz. Zira kırılgan narsisistiklerin zihinsel dayanıklıklarında anlamlı bir fark gözlenmedi. Tehlikesiz Bir Narsisizm Mümkün mü? Personality and Individual Differences adlı dergide yayınlanan ikinci araştırmada araştırmacılar büyüklenmeci narsisistik bireylerin stres düzeylerinin daha düşük olduğunu gördüler. Çalışmalardan elde edilen veriler toplandığında büyüklenmeci narsisizmin zihin sağlığı için tamamen zararlı olmadığını görüyoruz. Narsisizm kişinin toplum içindeki konumunu bozan bir bozukluk olsa da bireysel temelde zihin sağlığını koruma işlevini de üstleniyor. Özellikle kendine güven, hedefe yönelme, depresyon ve strese karşı kalkan olmada büyüklenmeci narsisizmin önemli bir rolü olduğunu görüyoruz.


Birbirine Bağlanmış Hafıza Aslı interconnected memory system olan bu hafıza türünde çiftlerden birinin hatırlayamadığını diğeri hatırlıyor ve birbirlerini tamamlıyorlar ancak bu sadece uzun süreli ve samimi ilişkilerde oluşan bir durumdur. Günlük hayatımızda hatırlanacak o kadar çok şey vardır ki bir kişinin hafızası bazen yeterli gelmeyebilir. Evrimsel süreçte buna da bir çözüm bulunmuş: birbirine bağlanmış hafıza. Tıpkı bilgisayarlardaki paylaşımlı diskler gibi insanlardaki paylaşımlı hatırlama olayı çok yararlı oluyor. Araştırmalar bilişsel işlevlerin bireyler arasında, hatta gruplar arasında dağıtılmış olabileceğini gösteriyor. Avustralya'da Macquarie Üniversitesi'ndeki araştırmacılar deneysel bir çalışmada hatırlama eyleminin bireyler arasında gerçekleşip gerçekleşmediğini, eğer gerçekleşiyorsa nasıl olduğunu bulmaya çalıştı. Birbirlerine bağlı çiftler üzerinde bazı deneyler yaparak bu kişilerin farklı olayları hatırlayıp birbirlerine yardımcı olup olmadığına bakıldı. İncelenen konular çok basit günlük olaylar ve geçmiş anılardan oluşuyordu. Örneğin su faturasını kim yatıracaktı, çocuğu okuldan kim alacaktı veya geçen sene tatilde nereye gitmiştik gibi sorular yer alıyordu. Ekip ayrıca çiftlerin rutin işlerini nasıl koordine ettiğini ve bir taraf hata yaparsa diğer kişinin bu durumu nasıl telafi edeceğini de not aldılar. İşler Koordineli Yürütülüyordu


Bisiklet Sürmenin Yararları Bisiklet medeniyettir. Hayat yolculuğumuz da bisiklet sürmeye benzer. Claude Peppeer'ın dediği gibi Hayat bir bisiklete binmek gibidir; Pedalı çevirmeye devam ettiğiniz sürece düşmezsiniz. Bisiklet sürmenin bazı yararlarını infografikte görüyorsunuz. Bu konuda yazılan onlarca yüzlerce makale bulabilirsiniz. Yapılan bir araştırmayaca göre profesyonel bisikletçiler bilişsel testlerde spor yapmayanlara kıyasla daha az yoruluyorlar ve çok daha sağlam bir beyne sahipler. 11 profesyonel bisikletçi üstünde yapılan incelemelerde bisikletçiler eğlence amaçlı spor yapanlardan hem zaman hem de toplam puan açısından çok daha üstün bir performans gösterdiler. Tour de France gibi dünyanın en uzun maratonlarına katılan sporcuların çabucak yorulmaması tabi ki şaşılacak bir durum değil. Bisikleti spor amaçlı kullanan atletler fiziksel dayanıklılık kadar zihinsel dayanıklılığa da önem vermek zorundadır. Bisiklet Sürmek Kalp Sağlığını Koruyor Bir diğer çalışma da, Amerikan Kalp Birliği Dergisi'nde Kasım 2016'da yayınlanmıştır. Bu çalışmanın sonuçlarına göre orta yaşlı veya daha yaşlı, bisikletle işe giden İsveçli yetişkinlerin, işlerine toplu taşıma ile gidenlere göre kalp hastalıkları, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, prediyabet riskinin daha az olduğu bulundu. Fakat bu iki çalışma bisiklet sürmenin daha az risk taşıdığını kanıtlamıyor, sadece gözlemsel olarak bulunmuş. Sağlıklı beslenme önerilerine bakacak olursak, aslında dolaylı yoldan doğru oluyor diyebiliriz. Neticede, pedallamak da bir aerobik egzersiz ve haftada 150 dakikalık egzersiz bizi hareketsiz olmaktan ve onun getirdiği obezite ile ilişkili hastalıklardan korur. Amerikan Kalp Birliğinin en önemli yayınlarından olan Circulation'da 1 Kasım 2016'da çok önemli bir rapor yayınladı. Bu raporun içinde 50-65 yaş arası 45,000 Danimarkalı yetişkinle yapılmış çalışmada, 20 yıllık izlemede, bisiklete binenlerin kalp hastalığı riski binmeyenlere göre %15 daha az bulunuyor. Araştırmacılar, haftada en azından 30 dakika bisiklete binmenin bile kalbi koruduğunu söylüyor. Obezite ile Mücadelede Bisiklet Tavsiye Ediliyor


Bisiklet Sürmeyi Neden Unutmayız? Üniversiteyi şehir dışında okuyanlar iyi bilirler. Aylarca evinden uzakta kalırsın, o memleket kokusu burnunda tüter, bir bahane bir bayram olsa da kaçsam diye dört gözle tatili beklerler. İnsanın büyüdüğü topraklara geri dönmesi güzeldir; aile ortamı, çocukluk anıları ve tabi bodrumdaki o bisiklet. Aradan aylar, yıllar geçse de o bisikleti hep kullanırız ve nedense bir matematik formülünü ezberleyemeyen beynimiz o bisikleti sürmesini asla unutmaz. Aberdeen Üniversitesi sinirbilim insanları neden bisiklet sürmenin unutulmadığını buldular. Dünya'nın en prestijli dergilerinden olan Nature Neuroscience'da yayınlanan çalışmada araştırmacılar hareket kabiliyetlerinin yer aldığı hafıza oluşumundan sorumlu bir beyin bölgesi tanımladılar. Beynin alt bölgesinde bulunan beyincik adlı bölge hareketle ilgili yeni bir beceri kazandığımızda hemen etkinleşiyor. Kapıcı Nöronlar Sayesinde Bisiklet Sürmeyi Unutmayız Çok sayıda ülkeden bilim insanının yer aldığı araştırmada beyincikten giden elektrik sinyallerini denetleyen bir nöron tipi belirlendi. Bu nöronlar tabir-i caizse kapıcı görevi gören özel bir nöron tipidir. Bilimsel ismi moleküler tabaka internöronları olan ama benim kapıcı nöronları diyeceğim bu hücreler elektrik sinyallerini işleyip beynin diğer kısımlarının hafıza olarak kodlamasını sağlıyor. Olayı bir örnekle anlatalım. Bisiklete ilk defa biniyoruz, önce dengemizi sağlamamız gerekiyor. Beyinciğimiz şimdi daha fazla çalışıyor. İlk pedalı çevirmeye başladığımızdan itibaren beyincikten çıkan her sinyal kapıcı nöronlarına geliyor. Burada nöronlar onları işleyip hafızayla ilgili henüz bilmediğimiz yerlere gönderiyorlar. Elde edilen bu bilgiler ileride normal insan beynini taklit eden, özellikle felç veya MS hastalarına büyük yarar sağlayacak protez cihazların geliştirilmesi için büyük önem taşıyor. Beyincik


İrem Yakışıklı Merhaba! Ben İrem Yakışıklı. Diyetisyenim. Başkent Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik bölümünden mezun olduktan sonra kendi üniversitemde yüksek lisansa başladım; hala devam ediyorum. Anadolu Üniversitesi'nde 'Yaşlı Bakımı' bölümü okuyorum. Beslenme ve diyet alanı dışında, psikoloji, nörolojik hastalıklar özellikle Alzheimer ve Parkinson Hastalığı, beyin bağırsak aksı, sürdürülebilir beslenme gibi ana konular üzerinde yoğunlaşsam da bunlar dışında birçok farklı konuda yazılar okuyorum. Danışanlarıma bakarken, bir yandan da Türkiye'nin ilk ve tek bilimsel diyetisyen dergisi Dytmag'de yazı işleri sorumlusu olarak çalışıyorum. Diyetisyen Nihal Tunçer'in 2015'de diyetisyenlere sunduğu bu hizmete ben de 2018'den beri destek veriyorum. Kitap okumayı seviyorum. İtalyanca öğrenmeye çalışıyorum. Bunlar dışında, edebiyatı, felsefeyi, sanatı ve müziği elimden geldiğince hayatıma dahil etmeye çalışıyorum; kendi mesleğimle çaprazlamayı seviyorum. Beslenme ile ilgili yazılarımı, instagram'da @nutrydp hesabında, Hollanda'daki bir arkadaşımla beraber paylaşıyorum. - Danışmanlık & her türlü soru veya bilgi için; iremyak@gmail.com - Dytmag hakkında bilgi almak için; diyetisyenmagazindergisi@gmail.com


Bitkisel İlaçlar Yararlı mı Yoksa Tehlikeli mi? Sıtmayla savaşmak için strychnos myrotoides'lerin kurutulmuş buhar kabuklarından bir çay içer miydiniz? Ya da eklem iltihabi ağrılarınızı dindirmek için arı sokmasından kaynaklanan sıvı zehri tedavi amaçlı ve hatta önlem için kullanır mıydınız? Muhtemelen hayır, fakat bitkiler ve diğer doğal ürünler insanlığın tarihinde uzun yıllardır kullanılmıştır. Bugün birçok tedavide ve modern şifa sistemlerinde halen önemli bir rol oynamaktadır. Tıptaki bitkilerin tarihsel rolünün pek çok örneği vardır. Bitkisel İlaçlar Binlerce Yıl Önce Kullanılıyordu Günümüzdeki modern bitki uzmanları ökseotunu epilepsi, hipertansiyon ve hormon dengesizliği için uyguluyor. Ayrıca Roma'da ökseotunu ülseri iyileştirmek, epilepsi tedavisinde ve kadında doğurganlığı artırmak için kullanılırdı. Eski zamanlarda tıbbi tedavi yöntemlerin büyük bir kısmı, sihir unsurlarını ve süper doğal maddeleri terapötik rejime dahil eden papaz doktorları veya şamanlar tarafından üstlenilirdi. Ancak modern zamanlarda bile, dünyanın birçok yerinde, bitkiler ve kutsal eserlerden oluşan özenle hazırlanmış şifacılar topluluk için terapötik tedaviler sağlar. Onların becerileri, deneyimlerden ve önceki nesillerden aktarılan bilgiden gelir. Eski şifa bitkilerin çoğu modern toplumda geleneksel terapötik tedavi kaynağı olarak rol oynamaya devam etmektedir. 1960 yıllarına kadar çocuklarda lösemi neredeyse kesinlikle ölümle sonuçlanıyordu. Ancak Madagaskar'da yetişen rosy periwinke bitkisi ile yapılmış bir kemoterapötik ilaç uzun süreli basari oranını% 90'ın üzerine çıkardı (Swerdlow, 2000). Yüksük otu foxglove bitkisinin yapraklarından gelir ve efedrin ephedra bitkisinden gelir. İnsanlar Bitkisel İlaçlara Yönelmeye Başlıyor İlaç geliştiricileri, bitki özlerinin kullanılması yanında sentetik veya yarı sentetik farmasötiklerin şablonları olarak sıklıkla doğal ürünleri kullanmaktadır. Birçok batılı bitkisel ilaçlara yöneliyor çünkü hafif, daha doğal ve daha az yan etkisi var gibi algılanıyor. Bugün birçok bilim insanı, kanseri tedavi eden, kalp hastalığını önleyen, ağrıyı durduran ve diğer rahatsızlıkları tedavi eden şifalı bitkiler arayan şamanlarla bir araya geliyorlar. Şaman tıbbi ilaçları 1990'lı yılların başında artan satın alımı desteklemek amacıyla daha büyük ilaç şirketlerinin bir konsorsiyumu ve özellikle sömürü nedeniyle tehlikede olan tropik yağmur ormanlarının bitki materyalinin değerlendirilmesi amacıyla kuruldu (Hollinger, 2008). Bu değişiklikler, biyoçeşitliliği korumaya yönelik yeni bir ilgiyi yansıtmasına ve bununla birlikte gelen kültürel tarih, bitki temelli reçeteli ilaçların üretiminde harcanan para miktarının, bitki değerlendirmesinin sıklıkla sınırlı sonuçları olan zaman ve para için büyük bir yatırım gerektirmesi nedeniyle sınırlandırıldı. Ayrıca, modern Batı'nın genetik araştırmalar üzerine yaptığı vurgu, belirli bir hastalığın patolojik sürecini anlamaya ve onu onaran bir molekül tasarlamaya odaklanmaktadır. Bu faktörler etnobotanik araştırmalarına olan ilgiyi sınırlar. Bitkisel İlaçlar Kontrollü Kullanılmalı Bitkisel ilaçların keşfinin önemli bir yanı olsa da, bitkisel ilaçların karanlık taraflıları vardır. Tüketicilerin şifalı otları kullanım hevesine rağmen, birçok bilim insanı ve tıp doktoru, otların çok daha fazla düzenlemeye ihtiyacı olduğunu düşünüyor. Birçok kişi, Amerika'da büyük, kontrolsüz deney yapıldığını düşünüyorlar. Bazı tahminler, Amerikalıların % 12,1'inin Gıda ve İlaç İdaresi tarafından değerlendirilmemiş olan bitkisel İlaçlar üzerine yalnızca 1997'de 5 milyar doların üzerinde harcamış olduğunu ortaya koymaktadır (Swerdlow, 2000). Ayrıca bitkisel İlaçlar besin takviyeleri olarak sınıflandırıldığından, FDA piyasadaki birçok ürünün kalite kontrolünü izlemiyor. Böyle bir kontrolün olmaması, belirli bir bitkisel tıbbın konsantrasyonu ve saflığı ile etkililiği markadan markaya ve hatta aynı üreticinin ürettiği gruplar arasında değişir. Bitkisel İlaçlar veya diyet takviyeleri kullananlar, bunu kendi riski altında gerçekleştirmelidirler ve bu riskler tehlikeli olabilir. Besin takviyelerinin ciddi astım krizi, kan pıhtısı, karaciğer yara izi, iktidarsızlık, böbrek yetmezliği ve nöbetlere neden olduğu biliniyor. Bazı bitki takviyeleri, hekimler tarafından verilen ilaçlarla tehlikeli şekilde etkileşir ve cerrahi prosedürlerden önce kullanıldığında ciddi bir tehlikeler oluşturabilir. Gerçekten Yararı Var mı Yoksa Sadece Plasebo mu? Biyolojik açıdan aktif kimyasalları bitkilerde barındırdığı açık olsa da, herhangi bir bitkisel ürünün aslında bir plasebodan daha etkili olup olmadığı halen belirsizdir. Değerlendirme sürecindeki en büyük güçlük, bilim insanları hangi kimyasalların veya kimyasal bileşiklerin kan basıncının düşürülmesinden, ağrının hafifletilmesinden veya ruh halinde iyileşmeden sorumlu olmadığını tespit edememiş olmasıdır. Bitkisel ürünlerin aktif içeriği, tanımlanması için ekstrakte edilmemiştir. Etkinlik denemeleri yürütmek için, objektif ölçümleri yapmadan önce her deneğe aynı aktif madde miktarını uygulamak lazım. Aynı zamanda bu kişiye doza bağlı farmakolojik etkiler göstermek gerekir. Ne yazık ki, konsantrasyon bitkisel tariflerde belirtilmemiş olarak kalmaktadır. Belirli bir kişi, örneğin bir bitkinin depresyonunu azaltmada etkili olduğunu tespit ettiği takdirde, hangi dozda alınacağını bilmediği gibi, preparatın bir sonraki seferde aynı dozu içereceği de bilemeyecektir. Bazı Bitkisel Ürünler Etiketindeki Hiçbir Maddeyi İçermiyor Bakıldığında, bazı bitkisel preparatların etiket üzerinde listelenenlerden hiçbirini içermediği bulunmuştur. Ne yazık ki, son derece saygın üreticilerin ürünleri bile değişebilir. Çünkü nihai etkin konsantrasyon, bitki büyüme koşulları, kullanılan bitkilerin kısımları, bitkisel preparatın ne kadar süreyle mağaza rafında bekletilme suresi gibi faktörlere bağlı olacaktır. Ginseng ürünlerinin incelenmesinde, etiketli içeriğin özdeş olmasına rağmen aktif bileşim maddesinde 10 kat fark bulundu. Diğer incelemede, California'da satılan bitkisel ilaçların analizinde, % 32'sinin etiket üzerinde listelenmeyen en az bir ilaç veya kirletici içerdiğini kanıtlandı. L-triptofan besin takviyeleri, içeriklerinde bulunan 63 zararlı madde nedeniyle 36 kişinin öldüğü ve 1500 kişinin ağır hastalanmasına neden olduğu piyasadan arındırıldı. (Brody, 1998) Diğer bir iddia ise, bitkisel İlaçların sınırlı yan etkilerin zararsız olduğunun düşünülmesidir. Bitkiler, seyreltik, biyolojik açıdan aktif kimyasallar içerdiğinden, kesinlikle bazı istemeyen veya tehlikeli etkiler yaratacaklardır. Ayrıca diğer ilaçlarla potansiyel etkileşim riski de vardır. Örneğin St. John's wort'la reçeteli antidepresanların ve diğer ilaçların kan seviyelerini değiştirdiği kanıtlandı ve ayrıca HIV enfeksiyonunu tedavi etmek için kullanılan ilaçlarla etkileşimde bulunduğu da biliniyor. Yakın zamanlarda, östrojene-duyarlı tümörlü kadınlar için özellikle tehlikeli olabilecek östrojen içeren ürünlerle kendi kendine ilaç verme konusunda endişe yaratılmıştır. Sonuç olarak bitkisel İlaçlar hem sağlığa yararları açısından hem de potansiyel bir tehlikeyi temsil ediyor. Etnobotanik: insanlarla bitkiler arasındaki karşılıklı ilişkiyi özellikle de bitkilerin insanların kültür ve deneyimlerini nasıl etkilediğini incler. İnsanların bu bitkileri nasıl kullandığını ve uyguladığını ve bilgi sistemlerinde nasıl ifade ettiklerini inceleyen bir alandır. Ekstrakt: Özüt


Biyoinformatik ve Yeni Nesil Dizileme Nedir? Yeni nesil DNA dizileme teknolojilerinin uygulanmasıyla ilgili son bilimsel gelişmeler, bu büyük platformların genetik üzerindeki çarpıcı etkisini vurgulamaktadır. Bu yeni yöntemler, daha önce yapılan DNA hazırlama protokollerinden tüm genom okumalarına alanı genişletti ve hassas analiz seviyesine ulaştı. Yeni nesil dizileme, eski DNA örneklerinin dizilimi gibi yeni uygulamalara da olanak sağlamış ve çevresel olarak örneklerin metagenomik analizinin kapsamını büyük ölçüde genişletmiştir. Yeni nesil dizileme ve biyoinformatik birlikte ele alındığında, bu teknolojilerin genetik ve biyolojik araştırmalarda muazzam değişiklik getirmesi ve temel biyolojik bilgimizi arttırması için şaşırtıcı bir potansiyel var. Çok çeşitli programatik dillerin uyguladığı matematiksel ve istatistiksel yöntemleri kullanan biyoinformatik; biyolojik bilgileri moleküler, hücresel ve genomik düzeyde düzenler, analiz eder ve yorumlar. Yeni nesil dizileme ve biyoinformatiğin birleşik gücü teşhis, tıbbi tedavi ve epidemiyolojik araştırmalar için hayati öneme sahiptir. Yakın gelecekte genetiğin sınırlarını zorlamaya ve klinik testleri dönüştürmeye devam edecek. Biyoinformatik algoritmalar ve veriler, biyolojide eyleme dönüştürülebilir bilgi sağlamaktadır. Bu bilgi küçük gen panellerinden tamamlanmış tüm genom analizlerine ilerlemektedir. Bu ilerlemelerle birlikte, analitik açıklamaları sağlayan yazılım ve sistemler gelişmiş biyoinformatik için artan bir ihtiyaç söz konusudur. Şimdi genetik test laboratuvarlarının önemli bir parçası haline gelmiştir. DNA'nın Sekanslanması Klinikte Çok Fayda Sağlıyor Genetikte, dizileme işlemi bir nükleik asit molekülünün sıralı olarak yapısının ortaya konmasıdır. Yani DNA'yı oluşturan nükleik asitler nükleotidlerden oluşur ve sekanslama işlemi bu bazların (Adenin , Timin , Guanin , Sitozin sırasının belirlenmesidir. Nükleotid dizilerini dizileme teknolojisi yıllardır biyolojik araştırmalarda merkezi bir rol oynamıştır. Benzer şekilde, sekans değişimleri tıbbi uygulamalara büyük ölçüde katkıda bulunmakta ve dizileme işlemini klinikte bir dayanak noktası haline getirmektedir. Klinik genetik, kalıtsal bir hastalığı teşhis etmek için DNA değişimlerini tanımlamaya ve genetik kökenli muhtemel fenotipleri açıklamaya dayanır. Giderek artan şekilde tıbbi onkoloji, somatik değişimleri veya tümörlere özgü dizileme değişimlerini tanımlamak için sekanslamayı kullanır. Somatik değişimlerin varlığı veya yokluğu klinisyenlere hastalığın seyri hakkında bilgi verebilir ve hatta tanıya yardımcı olabilir. Ayrıca, somatik değişimlerin belirlenmesi, birçok ilacın bu spesifik değişimlere, genlere veya metabolik yollara yönelik olması nedeniyle tedavi seçeneklerini önemli derecede etkiler. Biyoinformatik Analizler Sanger Yöntemi ile Başladı Yakın zamana kadar çoğu rutin sekanslama Sanger yöntemi kullanılarak yapıldı . Sanger sekanslama, sekans verileri oluşturmak için DNA polimerazın doğal özelliklerini ve aynı zamanda modifiye dideoksinükleotitleri kullanır. Sanger dizilimi teknikleri, DNA ve RNA'dan dizileme verisi üretebilir. Hemen hemen her genomik hedef hakkında epigenetik bilgi sağlayabilir. Bununla birlikte, Sanger dizilemesinin modern klinik pratikte uygulanmasını engelleyen temel sınırlamaları vardır. İnsan genomunun ilk dizilişinde kullanılan bu yöntem basit ve güvenilirdir. Ancak nispeten küçük uzunluktaki DNA'ların sıralı dizilişinde öncelikle kullanılır. Sanger dizilimi, reaksiyon başına yalnızca bir hedef üzerinde gerçekleştirilebilir. Bu hedef, maksimum yüzlerce nükleotit boyutuna sahiptir. Geniş bir hedef yelpazesinde büyük miktarda dizi bilgisi oluşturmak son derece zaman alıcıdır. Ayrıca, Sanger diziliminin duyarlılığı, tümör örneklerinde DNA değişimlerini tanımlamak için genellikle yetersizdir. Bu sınırlamalar daha hızlı, daha hassas ve daha kapsamlı dizileme ihtiyacını ele almak için yeni teknolojilerin geliştirilmesine yol açtı. Bu yeni nesil dizileme metodu yani next generation sequencing yenilikçi laboratuvar tekniklerinin ve biyoinformatik hesaplama gücünün kombinasyonuna dayanır (1). Yeni Nesil Dizileme Ne Vaat Ediyor? Yeni nesil dizileme , dizilişe çok farklı bir yaklaşımdır. Bütün genom dizilimi, ekzon dizilimi, DNA-protein ve RNA dizilimi dahil geniş bir uygulama dizisini ifade eder. Sanger dizilemesinden daha hızlı ve ucuzdurlar, otomasyona elverişlidirler. Yeni nesil dizilimi kapsayan yöntemler çok hızlı bir şekilde gelişmektedir. Ancak şu anda büyük ölçüde, polony dizilimi, pyrosequencing, boya dizilimi ve ligasyonla dizilimi içerir (2). NGS için pek çok uygulama var ve sürekli olarak yeni yöntemler geliştiriliyor. NGS uygulamaları için birkaç sınıflandırma vardır. Bunlar; (1) Araştırmacılar, bilinmeyen organizmalardan yeni bir genom oluşturmak için kendiliğinden oluşan bir dizi birleştirme yöntemi kullanırlar. Bu kendiliğinden oluşan genom düzeneği assembler olarak adlandırılan bir alet gerektirir. Genom dizisi oluşturmak için bölgeleri üst üste gelecek şekilde hizalayarak yapboz gibi parçalanmış DNA okumaları bir araya getirilir. (2) Mevcut bir referans genomu olan bir organizmadan genetik çeşitliliği tanımlamak için DNA dizilimi, RNA dizilimi ve epigenom dizilimi yapılabilir. DNA dizilimi durumunda, bütün genom NGS teknolojilerinde mevcuttur. Araştırmacılar, dizileme sonuçlarını referans genomlarla karşılaştırarak yapısal değişimleri, kopya numarası değişimlerini ve genetik değişimleri saptayabilirler. (3) Dizilim ile transkriptom sonuçlarını analiz etmek için RNA'dan tamamlayıcı DNA'yı sentezlenir. NGS platformları için piyasada RNA hazırlama kütüphane kitleri vardır. RNA dizilimi, araştırmacıların RNA, gen füzyonu, mutasyonu incelemesini sağlar. (4) Genomun düzenleyici mekanizmaları için, ChIP-Seq, transkripsiyon faktörlerinin bağlanma yerleri gibi protein-DNA etkileşimlerini analiz etmek kullanılan bir yöntemdir. ChIP-Seq, canlı hücrelerde proteinlerin bağladığı DNA bölgelerini zenginleştirmek için ilgilenilen proteinler için antikorlar gerektirir. Birçok araştırma makalesi, genom çapında düzenleme ağlarını göstermek ve tahmin etmek için biyoinformatiğe dayalı ChIP-Seq'i kullanmıştır. (5) NGS teknolojileri, mikrobiyal ekoloji bilim adamlarının, çevresel örneklerden gelen genetik materyalleri muazzam bir ölçekte incelemelerine izin veriyor. Bilim adamları çevresel örneklerden çıkarılan DNA'yı kullanabilirler. Biyoinformatik Analizler Onkolojide Çok Etkili NGS teknolojileri birçok alanda bilim insanlarına daha iyi kalite ve nicelik olanakları sunar. NGS ve hazırlama teknolojilerindeki birçok yeni yöntem ortaya çıkmıştır ve çıkmaya da devam edecektir. Ancak en önemli kullanım alanlarından birisi onkoloji-patoloji bilim dallarındadır. Yeni nesil dizilemenin hızı, doğruluğu ve artan satın alınabilirliği, bir kişinin hastalığını yönlendiren moleküler değişikliklere dayanan tedavi tasarlamayı içeren bir yaklaşımın ortaya çıkmasına yardımcı olmuştur. NGS'nin onkolojide, hekimlerin hastalarının tümörlerini, tümörün büyümesini yönlendiren genetik değişiklikleri hedeflemek için tasarlanan tedavilerle eşleştirmek üzere kullanımıdır (3-5). Bazı çalışmalar, NGS'nin kanser hastalarında klinik olarak mutasyonları belirlemede faydasını göstermiştir. Örneğin, uluslararası bir veri paylaşım konsorsiyumu olan Genomics Evidence Neoplasia Information Exchange , dizileme işlemine tabi tutulan tümörlerin %30'unun mevcut bir hedefe yönelik ilaçların kullanımı ile tedavi edilebilecek bir mutasyonun varlığını göstermiştir. Genom Analizi Tedaviye Yön Veriyor Kanser hastalarının genomuna dayanan bir tedaviyle eşleştirmek için dizileme sonuçlarının kullanılmasıyla, hastaların sağkalımı ile ilgili faydalı sonuçlar göstermiştir. Tsimberidou ve arkadaşlarının yaptığı çalışmada, tümör mutasyonlarına uygun bir tedavi verilen ileri kanser hastalarında, tedavi başarısızlığı süresi 2,2 ile 5,2 ay arasında ve sekans eşleştirme tedavisi almayan hastalara kıyasla sağkalım 9 ile 13,4 aya kadardır. Benzer şekilde, Radovich ve arkadaşları DNA mutasyonlarına, kopya sayısı değişikliklerine veya mRNA seviyelerine uygun tedavileri olan hastaların sağkalımlarının, eşleşmeyen tedavi alanlara göre daha yüksek olduğunu bildirmiştir (6,7). Yeni nesil dizileme panelleri, tek bir araştırma ile aynı anda birden fazla geni verimli, hızlı ve doğru bir şekilde hedefleyebilir. Ek olarak, bu paneller hem tümör hem de normal dokunun klinik örneklerini veya sadece tümör dokusunu kullanır. Kapsamlı biyoinformatik yoluyla tümörlerde gen mutasyonlarını, sayı değişimini ve gen füzyonlarını belirler. Gen Mutasyon Profilleri Çıkarılıyor Önceden tasarlanmış panel, en yaygın mutasyona uğramış genleri veya çeşitli kanserlerde harekete geçebilecek genleri kapsar. Öte yandan, spesifik olarak belirlenmiş veya tümöre özgü mutasyonda bulunan genleri araştırmak için özel paneller veya tümöre özgü önceden tasarlanmış paneller geliştirilmiştir. TP53 mutasyonları çeşitli kanserlerde geniş çapta tanımlanırken, bazı gen mutasyonlarının çoğu farklı kanserler arasında farklı tanımlanır. Örneğin, kolon kanseri için KRAS, NRAS ve BRAF mutasyonlarının genetik testi, diğer yandan akciğer kanseri için EGFR, KRAS, BRAF ve HER2 mutasyonları ve ALK, RET ve ROS1 füzyonları için gereklidir. Yapılan çalışmalar, gen mutasyon profillerinin farklı histolojik kanser alt tiplerinde bile farklılık gösterdiğini bildirmişlerdir. Bu nedenle, kişiye özgü ve hedefe yönelik tedavide gen mutasyonlarını belirlemek için her hasta için uygun dizileme panelini seçmek gerekir (8,9). Dünyanın her yerindeki birçok kanser merkezi kendi kurum içi platformlarını geliştirmiştir. Örneğin, Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi, 468 kansere bağlı genlerde yapısal yeniden düzenlemede tüm protein kodlama mutasyonlarını, kopya numarası değişikliklerini, seçilen promotör mutasyonlarını tespit edebilen hibridizasyon yakalama bazlı bir NGS paneli olan MSK-IMPACT geliştirmiştir. 2017 yılında, MSK-IMPACT testi ABD Gıda ve İlaç İdaresi tarafından tümör profili için onaylandı. MSK-IMPACT bugüne kadar 20.000'den fazla kanserli hastayı tümörlere ayırmıştır. MSK-IMPACT kullanan 10.000'den fazla hastadan gelen tümörleri sıralayan yeni bir çalışmaya göre, hastaların yaklaşık %37'sinde en az bir gen mutasyonu vardı ve %11'i genetik değişikliklerini doğrudan hedef alan tedavilere yönlendirilebiliyordu. FDA ayrıca küçük hücreli olmayan kolon kanserinde gen mutasyonlarını hedefleyen Oncomine Dx Target testini onayladı. Bu test EGFR mutasyonları, BRAF mutasyonları veya ROS1 füzyonları olan küçük hücreli olmayan kolon kanseri hastaları için belirli ilaçların seçimine yardımcı olmak için bir tanı aracı olarak kullanılır (10). Biyoinformatik ve NGS Devrim Yaratabilir


Biyolojik Ritim: Vücudumuzun Orkestra Şefi Vücudumuzdaki bütün yapılar nasıl mükemmel bir orkestra gibi senkron halinde hiç düşündünüz mü? Ya tamamen birbirlerinden bağımsız davransalardı nasıl olurdu? Belki de bir yanımız uyumak isterken bir yanımız dans etmek isteyecekti. Bu mükemmel orkestranın işleyişini ve baş kahramanını hep birlikte tanıyalım. Biyolojik Ritim Nedir? Beynimizde ön hipotalamusta yerleşmiş olan suprakiazmatik çekirdeğin kontrolündeki ritmimizdir. Sirkadiyen ritim olarak da adlandırılır. Yirmi dört saatlik biyolojik, fizyolojik ve sosyal davranışlarımızdaki senkronizasyondan sorumludur. Beyin de dahil olmak üzere neredeyse tüm organların kendilerine ait biyolojik ritimleri olup, iç kaynaklı bir uyarıcı tarafından senkronize olurlar. Bu senkronizasyonun baş kahramanı suprakiazmatik çekirdektir. Bu çekirdek; biyolojik ritimlerin ana kontrol merkezidir ve hipotalamusta optik kiazmanın üzerinde yer alır. Suprakiazmatik çekirdeğin biyolojik ritmi düzenlemesindeki en önemli dış kaynaktan biri ''ışık'' etkenidir. Retinaya ışık geldiğinde bu bilgi retinohipotalamik yol ile suprakiazmatik çekirdek boyunca aktarılır ve kişinin günlük ritimleri doğadaki yirmi dört saatlik döngüye uyum sağlar. Suprakiazmatik Çekirdek ve Isı Dengesi Suprakiazmatik çekirdek hipotalamusun içinde optik kiazmın hemen üstünde yer alan çok küçük bir bölgedir. Sadece 20.000 nörondan oluşur ama vücudun 24 saatlik döngüsünü ayarlamada en çok yükü bu bölge sırtlanır. Burası beyindeki çok sayıda bölge ile bilgi alışverişi yapar. Omurgalı hayvanlarda biyolojik ritim çok araştırılan bir konu olduğundan suprakiazmatik çekirdek hakkında da literatürde bolca bilgi bulunabilir. Bu bölgede Clk ve Per2 adlı genler sirkadyen ritmin oluşturulmasından sorumludur. Bu genler size tanıdık geldi mi? 2017 Fizyoloji ve Tıp alanında Nobel ödülü alan çalışma Karolinska Enstitüsü'nde bu genler üstünde yapılmıştı! Bu iki gen günlük hayattaki işlevlerimizin düzenli yürümesinde çok büyük rol oynar. Fareler gibi sıcakkanlı canlılarda suprakiazmatik çekirdek vücudun sıcaklık dengesini sağlamak için büyük çaba harcar. Biyolojik Ritmin Sihirli Dokunuşları Nerelerde? Vücudumuzda; uyku-uyanıklık döngüsünde, beslenme aktivitesinde, vücut ısısının kontrolünde, metabolizma süreçlerinde, glikoz homeostazisinde, hormon salınımında , tiroid fonksiyonlarında, idrar çıkışında, bronşiyal düz kas aktivitesinde, hücre döngüsünde, DNA replikasyonunda, nöronların ateşlenme oranlarında, nörotransmitter seviyelerinde ve nabız gibi fizyolojik süreçlerde suprakiazmatik çekirdek orkestra şefi olarak biyolojik ritmin sihirli dokunuşlarında rol oynamaktadır. Zeitgeber Nedir? Suprakiazmatik çekirdekte biyolojik ritmi sıfırlayan uyaranlar zeitgeber olarak adlandırılır. Yeni döngülerin başlaması için ritim sıfırlanmalıdır. Işık en önemli zeitgeberlerden biridir. Endojen saatimiz düzenli zeitgeberler ile günlük yirmi dört saatimizi senkronize eder. Egzersiz, beslenme düzeni, sıcaklık, iş hayatı, jet lag ve sosyal tercihlerimiz de zeitgeberlere örnek olarak verilebilir. Suprakiazmatik Çekirdek Bunları Nasıl Yapıyor? Suprakiazmatik çekirdek ritmi düzenlerken hipotalamusta kendine üç ana yol belirlemiştir. Bunlar; retinohipotalamik yol, genikulohipotalamik yol ve raphe çekirdeklerinin yollarıdır. Bu yolda suprakiazmatik çekirdeğe iletim sağlanabilmesi için; endokrin nöronlar, hipotalamusun paraventriküler çekirdeğinde bulunan otonom nöronlar, hipotalamusun içindeki ve dışındaki beyin bölgelerine biyolojik sinyalin iletimini sağlayabilen yolaklar eşlik eder. Suprakiazmatik Çekirdeğin İşleyişinde Kimler Görev Alıyor? Baş kahramanımız olan suprakiazmatik çekirdekte faaliyet gösteren birçok nörotrasmitter ve hormon bulunur. Asetilkolin, glutamat ve serotonin gibi başlıca nörotransmitterler bu işleyişe katılır ve bu işleyişin önemli bileşenleridir. Nörotransmitterlerin işleyişteki ayrıntılı bilgisi yalnızca biyolojik saatin anlaşılmasında değil, tedavi edici ilaçlarla saatlerin başarılı bir şekilde ayarlanması için gereklidir. İkincil Biyolojik Ritim Nedir? Karaciğer, pankreas, kalp, böbrek, bağırsak ve ciltte de olduğu gibi vücutta birçok yerde ikincil ya da periferik olarak adlandırılan biyolojik ritimler vardır. Bu organlar ışık etkeninden ziyade yemek zamanlaması, ortam sıcaklığı gibi faktörler tarafından tetiklenseler de senkronizasyon suprakiazmatik çekirdek tarafından gerçekleştirilmektedir. Biyolojik ritim denilince akla ilk gelen uyku-uyanıklık döngüsüdür. Melatonin bu döngünün anahtarı olan ve doğal olarak üretilen bir hormondur. Vücutta melatonin gece çöktüğünde beyindeki epifiz bezi tarafından üretilir. Retina yetersiz ışığı ya da karanlığı tespit eder ve melatonin seviyesi giderek artar. Melatonin biyolojik ritmi etkiler çünkü o uykuyu ön gören bir zaman işaretçisidir. Sabah melatonin seviyeleri düştüğünde uyku sona erer ve uyanıklık başlar. Suprakiazmatik çekirdek melatonin seviyesinin düzenlemesini yapar. Bu çekirdekte oluşacak harabiyet ve/veya travma uyku-uyanıklık döngümüzde ileri evre uyku bozukluklarına yol açabilir. Suprakiazmatik çekirdek harabiyeti sonucunda birçok uyku bozukluğunun meydana geldiği bilinmektedir.


Biyolojik Savaş Yaklaşıyor! Hazır mıyız? Gen düzenleme teknikleri günden güne basitleşiyor ve ucuzluyor. Tükrükten DNA testi onlarca yıldır yapılan bir şey ama artık hiç olmadığı kadar kolay ve yaygın uygulanıyor. Yakında evlerimizde kendi DNA'mızı analiz eder hale geleceğiz. Hal böyle olunca siz de kolaylıkla biyohacker olabilirsiniz. Bilim insanları gen düzenleme teknikleriyle çiçek virüsüne genetik olarak yakın olan horsepox virüsünün farklı bir türünü yaratmayı başardı. Bu virüs hiçbir tıbbi amaçla yapılmadı. Bilim insanları sadece gen düzenleme teknikleriyle neler yapabileceklerini görmek istediler. Sentetik biyoloji her geçen gün yaygınlaşıyor ve kendine farklı kullanım alanları buluyor. Bunlardan biri de biyolojik savaş olabilir. Olası bir biyolojik savaş tehlikesine karşın Amerikan Savunma Bakanlığı Ulusal Bilimler Akademisi'nden biyosavunma konulu bir rapor hazırlamasını istedi. Amerika'nın biyolojik savunması ne derece güçlü dersiniz? Çok da harika değil. Yine de dünyadaki birçok ülkeden iyidir. Nijerya'nın veya Somali'nin bu konuda çalışma yaptıklarını bile sanmıyorum. Türkiye'de de biyolojik savunma konusu henüz araştırılmaya bile başlanmadı. Gen Düzenleme Teknikleri Tehlike Yaratabilir Ulusal Bilimler Akademisi'nin raporunda araştırmacılar gen düzenleme ve diğer biyoteknolojik tekniklerin yaratabileceği tehlikelerden bahsediyorlar. Bu tehlikelere karşı alınabilecek önlemleri ve biyoteknolojinin ne kadar ileri gidebileceğini masaya yatırıyorlar. Savunma Bakanlığı'nın haklı olarak endişe ettiği en büyük tehlike virüsler. Geçen sene olduğunuz grip aşısı bu sene işe yaramıyor değil mi? Sebebi virüslerin sürekli mutasyona uğrayarak yeni türler oluşturmasıdır. Gen düzenleme teknikleriyle virüsler ve bakteriler üzerinde oynamalar yapılarak çok tehlikeli silahlar oluşturulabilir. Hükümetler halk sağlığına yeterince yatırım yapıyor mu diye sorsak kimse %100 evet yanıtını veremez. Gereksiz antibiyotik kullanımını engellemeye çalışmak yeterli değildir. Hastane altyapılarının ve sağlık çalışanlarının durumlarının iyileştirilmesi gerekiyor. Halkı aşı olmaya teşvik etmek gerekiyor. Bilim okur yazarlığını yaygınlaştırmamız gerekiyor. Amerikan hükümetinin en çok harcama yaptığı alan savunma sanayi. Türkiye'de ise ekonominin kalbinde inşaat sektörü yatıyor. Halbuki asıl tehlike gözümüzün göremeyeceği kadar küçük adımlarla yaklaşıyor. Ulusal Bilimler Akademisi'nin raporunda sentetik biyolojik silahların dünyanın her yerinde insanlara karşı kullanılabileceğini belirtiyor. Raporun odak noktasında üç konu bulunuyor: saldırıları farketmek, onları engellemek ve saldırı gerçekleşirse hasarı asgari düzeyde tutmak. Biyolojik Savaş Çok Uzakta Olmayabilir En çok ihmal ettiğimiz çözüm ise aslında en önemlisi: biyolojik silah kullanımında ortaya çıkabilecek bir salgını tespit edecek ve engelleyecek bir sağlık sistemi kurmak. Ülkemizde üniversite hastaneleri sürekli bölünüyor, taşınıyor, kadroları değiştiriliyor. Devlet hastaneleri de aynı şekilde. Türkiye'de olduğu gibi Amerika'da da sağlık sistemi henüz yeterli seviyeye gelemedi. The Atlantic'in haberine göre Amerika büyük çapta bir salgına karşı hazırlıklı değil. Ülkenin sağlık sistemi nezle salgınını zar zor idare ediyor. Ebola gibi tehlikeli ve geniş çapta salgınlara yol açabilecek virüsler ile mücadele uluslararası tedarik zinciri ve güçlü bir altyapı gerektirir. Birbirinden bağımsız ve habersiz hastanelerle böyle salgınlara karşı mücadele edemezsiniz. Türkiye'de virüs kaynaklı bir hastalık salgını çıktığını düşünün. 81 ilde aynı hastalık görülüyor. O virüsün tespit edilmesi, gerekli ilaçların ve tıbbi malzemenin gönderilmesi ulusal çapta bir çalışma ile gerçekleştirilir. Bakanlığın raporunda aşılar için özel bir bölüm ayrıldı. Aşılar enfeksiyonlara, salgın hastalıklara karşı olan mücadelemizde en büyük silahlarımızdan biridir. Toplumu aşılayarak hastalıkları başlamadan bitirmek mümkündür. Bugün dünyada çiçek hastalığının ortadan kalkmasını aşılara borçluyuz. Aşı kampanyalarının artması ve toplumun aşılar konusunda daha fazla bilinçlendirilmesi gerekiyor. Aşı karşıtı safsatadan öte gitmeyen iddiaların halkın kafasını karıştırması engellenmelidir. Örneğin Soner Yalçın'ın son kitabı Saklı Seçilmişlerde aşının otizme yol açtığı gibi hiçbir kanıtı olmayan iddialar toplum sağlığını tehdit eden başlıca unsurlardandır. Güçlü Bir Sağlık Sistemi Gerekli


Bize Gülümsüyor: Mona Lisa'nın Yüz İfadesi Eminim Leonardo da Vinci, tüccar Francisco del Giocondo'nun karısı olan Lisa Gherardini'nin resmine başlarken bu kadar ünlü olacağını tahmin etmemiştir. Nitekim tabloya 1503-1504 tarihinde, İtalya'nın Floransa kentinde başlamış ama dört yıl üzerinde çalıştıktan sonra tamamlamadan bırakmıştır. Da Vinci ile aynı dönemde yaşamış sanat tarihçisi Giorgio Vasari, ... Tablo üzerinde dört yıl oyalandı ve tabloyu bitirmedi... demiştir. Fransa'ya yolculuğun ardından 3 yıl süreyle tablo üzerinde çalışmaya devam etmiş ve tamamlamıştır. Peki, resmi bu kadar popüler yapan şey ne? Şüphesiz Mona Lisa'nın gizemli yüz ifadesi. Mona Lisa gülümsüyor mu, yoksa üzgün mü? Bu konuyu Freiburg Üniversitesi Tıp Fakültesi'ndeki bilim insanları da merak etti ve konuyla ilgili bir çalışma yürüttü. Dr. Kornmeier ve arkadaşları Mona Lisa'nın ağzının eğriliğiyle kademeli olarak değişen sekiz versiyonunu yaratarak işe başladı. Katılımcılara içinde portrenin aslı ile birlikte dört daha üzgün, dört daha mutlu tablo ile toplamda 9 resim rastgele gösterildi. Katılımcılardan ellerindeki düğmeye basarak resmi mutlu-üzgün şeklinde değerlendirmeleri istendi. Sonuçlar istatistiksel veri oluşturmak üzere kaydedildi.


Black Swan Siyah Kuğu Herkes işinde başarılı olup daha üst mevkilere yükselmek ister. Zirveye yükselmek ise hiç kolay değildir. Natalia Portman'ın kariyerindeki en iyi performanslardan birini sergilediği Black Swan'da Nina bir balerin rolünde. Bir bale gösteriminde beyaz ve siyah kuğuyu aynı anda oynayacak birine ihtiyaç vardır. Nina beyaz kuğu için en uygun adayken Lily da siyah kuğu için en uygundur. Annesi ile yaşayan bir süredir yemek bozuklukları olan Nina'nın rolü kapması için şimdi hem Lily ile hem de kendi karanlık tarafı ile mücadele etmesi gerekiyor. Bir annenin kızı üstünde yarattığı baskı ve stresin insan psikolojisi üstünde nelere yol açabileceğini görüyoruz. Yönetmen: Darren Aronofsky Senaryo: Mark Heyman, Andres Heinz, John J. McLaughlin Gösterim Tarihi: 25 Şubat 2011 Ülke: Amerika Tür: Dram, Gizem, Gerilim Süre: 108 dakika |Oyuncu |Rol | Natalie Portman |Nina Sayers / The Swan Queen | Mila Kunis |Lily / The Black Swan | Vincent Cassel |Thomas Leroy / The Gentleman | Barbara Hershey |Erica Sayers / The Queen | Winona Ryder |Beth Macintyre / The Dying Swan | Benjamin Millepied |David / The Prince | Ksenia Solo |Veronica / Little Swan | Kristina Anapau |Galina / Little Swan | Janet Montgomery |Madeline / Little Swan | Sebastian Stan |Andrew / Suitor | Toby Hemingway |Tom / Suitor | Sergio Torrado


Boantropi: Öküzlük Bazen Doğuştandır Boantropi, Yunanca öküz anlamına gelen bous ve insan anlamına gelen antropos sözcüklerinin birleşimidir. Tıbbi anlamda çoğunlukla erkeklerde görülen delüzyonel bir bozukluktur. Bu bozuklukta kişi, kendisinin öküz veya sığır olduğunu varsayar ve tam olarak bu hayvanların davranışlarını sergileme çabasına girer. Çıplak şekilde dört ayakları üzerinde otlanma ve inek sesleri çıkarma gibi. Boantropi, nadir ve oldukça ender rastlanan bir bozukluk olduğu için, bunun üzerine vaka çalışmaları dışında araştırma yapmak mümkün olmamıştır. Ancak bu sanrının en ünlü örneklerinden birine kutsal bir kitapta rastlamaktayız. Eski Ahit kitabındaki Daniel adlı bölümde, 2. Nebuchadnezzar adlı bir krala rastlanır. Babil'in ünlü asma bahçelerini kuran bu kadim kralın, bu hastalıktan muzdarip olduğu görülmektedir. Ünlü kral kitapta şu şekilde tarif edilmiştir: insanlıktan çıkmıştı ve yeşil otları tıpkı bir öküz gibi yiyordu. Bir başka ünlü örnek de, İran geleneklerinde görülmektedir. İranlı Büveyh prensi Mecid Ed-devle, kendisini inek sandığı bir yanılsama içerisindeydi. İnek sesleri çıkarıyor ve kesilip böylece etinin tüketilmesiyle ilgili konuşmalar yapıyordu. Geleneğe göre, bu kişi, İbn-i Sina tarafından iyileştirilmiştir. Boantropi Hastaları Kendilerini İnek Gibi Bir Hayvan Zanneder Boantropiye günümüz dünyasında da rastlamaktayız. Kişi kendini öküz, inek türünden bir hayvan zanneder ve bu sanrısına uygun olarak yaşamaya çalışır. Hipnozun, telkinin ve kendi kendine telkin etme yollarının bu tür sanrılara katkıda bulunacağı varsayılmaktadır. Boantropi için yapılan açıklamalardan bazıları porfiria , genel felç geçirme ve frengiden kaynaklı felç demansıdır. Tedavilerden kesin sonuç alınmamakla birlikte, konuşma ve danışma terapisinin görece işe yarayacağı bilinmektedir.


Bölünmüş Uyku ve Faydaları Bilinenin aksine kesintisiz 8 saatlik bir gece uykusu doğal insan davranışı değildir. Örneğin akşam 9-10 sıralarında yatağa girip 3, 3.5 saatlik bir uykudan sonra uyanmanın beyin ve vücut üzerinde farklı etkileri vardır. Uykunun ilk evresinden sonra 1 saat uyanık kalıp gecenin sessizliğinde dinlenmiş bir beynin verimi yorgun bir beyinden daha yüksektir. Sonrasında bir kez daha 3 veya 3.5 saatlik bir uyku sonrası hem vücut uyku ihtiyacını karşılaşmış olur hem de siz geceden daha fazla istifade etmiş olursunuz. Yapay Işık Uykumuza Zarar Veriyor Yapay ışığın fazla kullanımı uyku döngülerimizi düzenleyen kronobiyolojik sistemlerimize zarar veriyor. 1992 yılında psikiyatrist Thomas Wehr bir ay boyunca günde 14 saat karanlıkta yaşayan insanların bölünmüş uyku düzenine geçtiklerini söylüyor. 2001 yılında Virginia Üniversitesi'nden Prof. Roger Ekirch böyle bir bölünmüş uyku düzeninin nesiller boyu uygulandığını belirtiyor. Tarihsel verilere baktığımızda Homer, Austen, Charles Dickens ve Tolstoy gibi yazarların da aralarında bulunduğu çok sayıda kişinin bir bütün halinde uyumadığı karşımıza çıkıyor. Roger Ekirch'in ifadesiyle bunu neredeyse her yazar uyguluyor. Uykuyla yaratıcılığınızı geliştirin yazımızda uykudan kalkmanın ilk dakikalarında rüya senaryolarının beyin dinamiğinin yaratıcılığı nasıl tetiklediğini anlatmıştık. Yine aynı ilkelerden hareketle gece yarısı 1 saat uyanık kalarak düşüncelerimizle baş başa kalırız. Gecenin gizemliliğinde 1 saat bize çok iyi bir düşünme zamanı verir. Bölünmüş Uyku Birçok Kültürde Var İki uyku arasında kalan zaman dilimi hem batı hem de doğu kültürlerinde yer alır. Geçmiş yüzyıllarda kiliselerde rahipler Tanrı ile iletişim kurmak için sacred hour dedikleri gece uyanma saatini seçmişlerdir. Hatta bu saat için the watch terimini kullanmışlardır. Yatakta meditasyon yapmak için dua etmek için bu saat özel bir nitelik taşır. İslamiyette gece uykudan kalkıp abdest alarak teheccüd namazı kılınması tavsiye edilmiştir. Gecenin bir kısmında da uyanarak sana mahsus fazla bir ibadet olmak üzere teheccüd namazı kıl ki, Rabbin seni Makam-ı Mahmud'a ulaştırsın. (İsra/79) ayetinde görüldüğü gibi uykudan uyanmanın insan fizyolojisine yarar sağlayacağı tavsiye ediliyor. Uzun gece uykuları 3 saatlik uykulara kıyasla rüyalarımızla olan bağı da bozuyor. Psikolojide rüya içeriklerinin önemli bir yeri vardır. Uykuyu bölerek arada kalan zamanda rüyaların bize ne anlattığına bakmalıyız. Erkich'in deyimiyle rüyaları bir bulmaca olarak değil bize bir şeyler anlatmaya çalışan dersler olarak görebiliriz. Bölünmüş Uyku Rüyaları Anlamada Yardım Edebilir Geçmiş yüzyıllarda doktorlar ilaçları watch esnasında almanın ve uyku pozisyonunu değiştirmenin daha yararlı olduğuna inanırlardı. 16. yy'da Fransız bir doktor çocuğu olmayan kişilerin iki uyku arasında seks yapmasının hamile kalma ihtimalini artıracağını iddia etti. Bu iddiası daha sonraları İngiliz doktorlardan da destek buldu.


Doğadaki En Güçlü Zehir: Botulinum Toksini Dünya üzerinde bilinen birçok zehir vardır fakat bunların içinde bir tanesi var ki çok daha etkili. Peki bu zehri özel yapan şey ne? Gelin şimdi bu zehri enine boyuna irdeleyelim. Öncelikle botulinum zehrini üreten canlı; sporlu , oksijensiz solunum yapan , gram pozitif ve morfolojisi basil olan bir bakteri. Adı ise Clostridium Botulinum. Botulinum toksini aslında bu bakterinin ürettiği bir nörotoksin. İlk olarak 1897 yılında Van Ermengem tarafından gösterilmiştir. Aslında bu toksine Van Ermengem'in keşfinden çok daha önce Almanya'daki bir sosis zehirlenmesi salgınında rastlanmıştı. O zamanlar bir doktor olan Justin Kerner hastalığı teşhis etmiş ve o tarihten sonra buna Kerner hastalığı adı verilmişti. Kerner ise 1871 yılında hastalığı tanımlarken sosisin Latince karşılığı olan botulus ismini vermişti. Peki bu toksini bu kadar güçlü yapan şey ne? Bu kadar güçlü olmasının sebebi ise kilogram başına 1-2 nanogram alınmasının ölüm için yeterli olmasından geliyor.Eğer etmekte zorlandıysanız sarin gazından 100.000 kat daha kuvvetli olduğunu söylemem yeterli olacaktır. Ayrıca uygun şartlarda yayıldığında bir gramının bir milyon insanı öldürebileceği de biliniyor.Doğal olarak bu toksinin gücünü gören insanoğlu da , biyolojik silah olarak kullanmaktan geri durmamıştır. Amerika'da Botulinum toksini biyolojik silah olarak izole edilip küçük kapsüller Çin'e gönderilmiş ve burada hayvanlar üzerinde test edilmiştir. Fakat hayvanların bu kapsülleri almasına rağmen yaşaması üzerine Botulinum toksininin biyolojik silah olarak kullanılması projesinden vazgeçilmiştir. Toksinin Yapısı Botulinum toksinleri sıcaklığa dayanıksız, suda çözünebilen, asitlere dirençli,yüksek moleküllü proteinlerdir. Botulinum toksinin 8 çeşidi vardır. Bunlar A, B, C1, C2, D, E, F, G şeklinde sınıflandırılmıştır. İnsanlarda A, B, E, F tipleri; hayvanlarda ise C ve D tipleri toksine neden olmaktadır. G tipi ise toksine neden olmamaktadır.Öncelikle tek zincirli polipeptid olarak sentezlenen toksindaha sonra proteazlar tarafından kesilerek çift zincirli yapısına ulaşır.Bunlardan bir tanesi hafif bir tanesi ise ağır zincirdir. Bu zincirler disülfid bağıyla bağlıdırlar. Botulinum Toksini İnsan Vücudunu Çok Etkiliyor Eğer bu toksine maruz kalır isek vücudumuzdaki kaslar gevşeyecek ve istesek bile kasamayıp kıpırdatamayacağız. Burada, tek semptom gevşeklik olduğu halde 1 nanogramı bile ölümcül etki yapabiliyor. Bu nasıl olabiliyor peki? Çünkü nefes alır verirken farketmesek bile göğüs kaslarımız nefes alış verişine yardım ediyor.Bu kasların çalışmaması demek solunumun durması demek oluyor. Ama bütün bunları nasıl yapıyor diyebilirsiniz. Şimdi de buna bakacağız ancak öncelikle vücudumuzun fizyolojik işleyişini bilmemiz gerekiyor. Her sinir-sinir ve sinir-kas birleşiminde, aktarımı sağlamak amacıyla nörotransmitter denilen maddeler salgılanır.Çok çeşiti nörotransmitter yapılar var ancak konumuz kas sinir kavşağıyla alakalı olduğu için ve burada sadece asetilkolin denilen nörotransmitter kullanıldığı için biz asetilkolinden bahsedeceğiz. Sinirin sonlandığı yerde vezikül içerisinden nörotransmitter salgılanır ve bu nörotransmitteri reseptörü yardımıyla alan kas hücresi uyarılır. Kendi içinde bir takım yolaklar takip edilir ve hücre kasılmaya başlar. Hücrelerin hep beraber senkronize bir şekilde kasılmasıyla kas lifleri de kasılmış olur. İşte Botulinum toksini burada devreye giriyor. Önceden bahsettiğim toksinin ağır zinciri, toksinin sinir hücresinin içine girmesini sağlıyor daha sonra hafif zincir asetilkolini kas hücresine salmakla görevli SNARE proteinlerini bloke ederek nörotransmitter salınımını engelliyor ve böylece kas hücreleri uyarılamayıp gevşer vaziyette kalıyor ta ki panzehir verilene dek. Botulinum Toksininin Kullanıldığı Alanlar