Sosyal Anksiyete ile Başa Çıkma Yöntemleri İçe dönük insanların kafaya taktıkları en büyük sorunlardan biri toplum içine karışamamak, kendini gösterememektir. Eğer siz de toplum içine çok karışmayan ve bunu bir sorun olarak görüyorsanız, bunun çok doğal olduğunu bilmelisiniz. İçe dönüklük bir kişilik özelliğidir. Bazı insanlar yalnızlıktan hoşlanır, düşünceleriyle uzun süre baş başa kalmayı sever. Ancak burada sorun yaratabilecek başka bir şey vardır: Sosyal anksiyete. Sosyal anksiyete toplum içinde başka insanlarla etkileşime geçme korkusudur. İçe dönük insanlarda bu bir tercih iken ve insanlarla etkileşime geçmek sorun yaratmazken, sosyal anksiyeteli insanlar başkalarıyla yakınlaşmaktan korkarlar. Sosyal anksiyetenizin olduğunu düşünerek bu yazıyı okumaya başladıysanız size bunun üstesinden gelebileceğinizi söylemek isteriz. Adım adım etrafınıza açılarak yapmaktan korktuğunuz şeylerle yüzleşmelisiniz. Psikolog Ellen Hendriksen içine kapanıp etrafından korkan insanlarda durumun ilerleyeceğini, bunun üstesinden gelmenin tek yolunun öncelikle hayatınızı yaşamanız olduğunu belirtiyor. Şimdi sosyal anksiyetenin ne olduğununda ve neler yapılabileceğinden biraz daha ayrıntılı bir şekilde bahsedelim. Sosyal Anksiyete Ortaya Çıkma Korkusudur Sosyal anksiyetenin temelinde hatalarımızın ortaya çıkması ve bizi küçük düşürme korkusu yatar. Başka insanlarla etkileşime geçtiğimizde bir hata yaparsak içten içe statümüzün düşeceğinden korkarız. Toplum önünde konuşma yapmanın heyecan verici olmasının altında da aynı mekanizma yatar. Başkalarının bizim hakkımızda ne düşündüğüne ne kadar kafa yorarsak hissettiğimiz anksiyetenin derecesi de o kadar artacaktır. İnsanların yaşadığı korku bazen çok daha derinleşebilir. Etraflarındaki kişilerin bir sorun olduğunu anlama düşüncesi bile insanları daha fazla endişeye sevk edebiliyor. Sıkıcı olduklarını, çevresindeki insanların neşesini kaçırdıklarını düşünebiliyorlar. Sosyal anksiyeteli bireyler kimsenin kendileriyle vakit geçirmek istemediği gibi bir zanna da kapılabiliyor. Bu konuda yapılabilecek en iyi şey ise ölümcül hata olarak gördüğümüz şeylerin sandığımız kadar kötü olmadığını anlamakla başlıyor. Sesinizin biraz çatallaşması tüm geceyi mahvetmeyecektir. Sosyal Anksiyete Hep En Kötü Olanı Akla Getirir Arkadaşlarınız sizi bir akşam dışarıda buluşmaya davet etti ve siz de gitmek istiyorsunuz. O akşamın nasıl geçeceğini düşünürsünüz? Çok güzel sohbetin olduğu keyifli bir yemek mi yoksa sizin saçma sapan şeyler söyleyip, herkesin size ucube gibi baktığı rezil bir akşam mı? Sosyal anksiyete her zaman olabilecek en kötü senaryoyu akla getirir. Ancak bu bir kuruntudan başka bir şey değildir. Buluşmanızda en kötüsünün yaşanmayacağını nereden bilebilirsiniz? Tabii ki bilemezsiniz ama şöyle düşünün. En kötü ne olabilir? Yanınızdakinin üzerine kahve dökebilirsiniz, gereksiz bir tartışmaya girebilirsiniz. Gerçek dünyada en kötü senaryolar çoğunlukla gerçekleşmez. Olabilecek en kötü şeyi gözünüzün önüne getirerek onun gerçekleşme olasılığının ne kadar az olduğunu düşünün. Diyelim ki arkadaşınızın üzerine kahve döktünüz. Bu birçoğumuzun başına gelebilir. Aynı şeyi garson da yapabilirdi. Başınıza kötü bir şey gelirse onunla başa çıkabileceğinizi unutmayın. Nihayetinde ucunda ölüm olmadıkça çoğu şeyin çaresi vardır. Herkes hata yapar ve kazalar olağan şeylerdir. Bu yüzden suçluluk veya utanç hissetmenize gerek yok. Aklınıza hep kötü şeylerin gelmesini engellemek ve karşılaştığınız zorluklarla başa çıkmanın en iyi yolu pratik yapmaktır. Hayatınızı yaşadıkça açılacaksınız. Ne kadar içinize kapanırsanız, işler o kadar zorlaşacaktır. Güvenli Bölgede Yaşamak Sorunları Çözmez Öğle yemeğinde bir grup insanla berabersiniz ve ortada bir konu konuşuluyor. Sürekli telefonda bir şeyleri kurcalayıp kendi güvenli bölgenizde kalmak iyi bir izlenim bırakmaz. Yolda yürürken sürekli yere bakmak, insanlarla konuşmaktan kaçınıp telefonla oynamak belki geçici bir rahatlama sağlayabilir. Ancak bu tür davranışlar uzun vadede ilişkilerinizi daha fazla zedeleyecek ve sonunda sosyal anksiyetenizi artırmaktan başka bir işe yaramayacaktır. Adım adım bu tür davranışlarınızı bir kenara koyarsanız, işler zamanla yoluna girecektir. İnsanlarla beraberken telefonunuzu cebinizden çıkarmayabilirsiniz. Konuşurken ve dinlerken kendinizi başkalarının gözlerinin içine bakmaya zorlayabilirsiniz.


Sosyal Fobi Psikoterapi ile Düzelebiliyor Aylardır üzerinde çalıştığınız ve büyük bir dinleyici kitlesi önünde sunum yapacak olduğunuz gün gelip çattı mı? Peki sunum yapmaya saatler kala kaygılarınız artıyor, vücut ısınız ve kan basıncınız yükseliyor mu? Her şey yolunda gidecek mi? İnsanlar sunumum hakkında ne düşünecek diye telaş ediyor musunuz? İşte sosyal fobi böyle bir şey. Bu kaygılarınız bütün sunumlarınızda devam ediyorsa belki de psikoterapi ile bilişsel davranışcı terapi size yardımcı olabilir. Sosyal fobi ve kaygı toplum içinde bulunduğunuz zamanlarda önemli bir sorun olabilir. Neredeyse her 10 kişiden biri yaşamları boyunca sosyal kaygı bozukluğundan etkileniyor. Toplumsal kaygı bozukluğu, kaygı ve endişe, gündelik hayatı önemli derecede etkiler ve yoğun acı çekmeye neden oluyorsa teşhis edilir. Örneğin büyük bir topluluk önünde konuşmak tipik korkulan bir durum olabilir. İsviçre'de Zürih Üniversitesi araştırmacıları tarafından yapılan bir araştırmada, anksiyete bozukluğunun başarılı bir şekilde tedavisinin, duyguları işleme ve düzenleme ile ilgili temel beyin yapılarını değiştirdiğini ortaya koyuyor. Sosyal Fobi İçin Bilişsel Davranışcı Terapi Kullanılabilir Sosyal anksiyete bozukluğu yaşayan hastalarda, aşırı kaygının frontal ve lateral beyin bölgeleri tarafından düzenlenmesi bozulmuştur. Duyguların düzenlenmesine yönelik stratejilerde, kortikal ve subkortikal beyin alanları arasındaki dengenin sağlanması hedeflenmektedir. Bu stratejiler, sosyal anksiyete bozukluğunun merkezi bir terapisi olan bilişsel davranışçı terapide uygulanmaktadır. Zürih'teki çalışma, 10 haftalık bilişsel davranışcı terapi kursundan sonra sosyal kaygı bozukluğu çeken hastalarda yapısal beyin değişikliklerini araştırdılar. Manyetik rezonans görüntüleme tekniğini kullanılarak katılımcıların beyinleri bilişsel davranışcı terapi öncesi ve sonrasında incelendi. Beyindeki Normalleşmiş Değişiklikler


Sosyal iletişim Bozukluğu Nedir? Amerikan Psikiyatri Birliği, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı'nın beşinci baskısına Sosyal iletişim Bozukluğu olarak adlandırılan yeni bir tanı ekledi. Bu rahatsızlık bireylerin doğal ve sosyal ortamlarda iletişim sıkıntıları yaşamalarına neden oluyor. Ayrıca kişiler sözel ve davranışsal yollarla iletişim kurmakta zorluk çekiyor ve toplumsal ilişkileri de bundan olumsuz etkileniyor. Sosyal iletişim Bozukluğu Belirtileri ve Nedenleri Bozukluğun belirtileri erken çocukluk döneminde kendini gösterir ve bireyin hayatındaki sosyal, akademik, mesleki alanlarda sorunlara neden olabilir. Bu alanlardaki zorluklar kaygı bozukluklarına ve sosyal ortamlardan dışlanmaya, soyutlanmaya yol açar. Girilen ortamlarda sözel ve sözel olmayan iletişim yollarını kullanamama, insanların iletişim biçimlerine ve konunun içeriğine uyum sağlayamama bazı sorunlara yol açıyor. Ayrıca sosyal iletişim bozukluğunda kişiler konuşma esnasında sırayla konuşmak gibi sosyal kurallara uymakta sorun yaşama, kastedilen mesajları anlamakta zorlanıyorlar. Bu rahatsızlığın belirtileri otizm, konuşma ve anlama bozukluğu, zeka geriliği veya bunama gibi rahatsızlıkların belirtileriyle benzerlik gösteriyor. Ancak belirtilerin benzerliği sebebiyle bu rahatsızlıklar birbiriyle karıştırılmamalıdır. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, otizm, zihinsel engeller, dil bozuklukları dahil birçok ruh sağlığı bozukluğunun sebebi bilinmiyor. Aynı şekilde sosyal iletişim bozukluğunun nedeni de henüz kesin olarak saptanamamaktadır. Bu bozukluğu yaşayan bireylerin aile üyelerinde sıklıkla iletişim bozuklukları, otizm veya özel öğrenme bozuklukları görülür. Bu da genetik bir etmenin rahatsızlığın gelişimine katkıda bulunuyor olabileceğini gösteriyor. Ancak nedenler henüz tam olarak belirlenemediğinden konuya yönelik daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Sosyal iletişim Bozukluğu Tedavi Yöntemleri Etkili bir tedavi için çocuğun temel ilgi alanları kullanılır. İdeal olan,ruh sağlığı uzmanının, bireysel olarak çocuğun bu bozuklukla ilgili özel ihtiyaçlarını karşılayacak, tedavi edici bir strateji geliştirmesidir. Tipik bir program,çocuğa çeşitli ortamlarda diğer çocuklarla başarılı bir şekilde iletişim kurabilmesi için sosyal beceri eğitiminin verilmesi, ileri boyutta kaygı bozukluğu, yoğun duygular, saplantılı davranışların kontrol ve tedavisi için bilişsel terapi uygulama, sosyal iletişim bozukluğuna eşlik eden ağır kaygı bozukluğu veya dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi durumlarda ilaç kullanma, duyusal bütünleşme sorunları yaşayan çocuklar için rehabilitasyon, pratik konuşma problemleri olan çocuklara dil ve konuşma terapisi, ebeveynlere yönelik eğitim ve destek gibi uygulamaları içerir.


Sosyal İzolasyonda Fiziksel Aktivite Önemli Tüm dünyayı etkisi altına alan koronavirüsün yayılımını yavaşlatmak ve sağlık sisteminin herkese yetişebilmesi için yeterli zamanı kazandırmak önemli. Bunun için sosyal izolasyon mutlaka gerekli. Sosyal ilişkiler, bizim gibi sosyal yönelimli olarak evrimleşmiş canlılar için hayatın temel bileşeni olup sağlık üzerine birtakım etkileri bulunmaktadır. Sosyal izolasyonun, artmış inflamutuar yanıt aracılığıyla fiziksel ve psikolojik yönden olumsuz etkilerinin olduğunu gösteren çalışmalar var. Ancak fiziksel aktivite ile bunun üstesinden gelmek mümkün. Sosyal İzolasyon Nedir? Sosyal izolasyon bize yalnızlığı çağrıştırsa da aslında ikisi farklı kavramlardır. Yalnızlık, kişinin öznel algısıyla ilgilidir, kişi sosyal bir ağın içinde olmadığını hisseder. Sosyal izolasyon ise nesnel bir iletişim eksikliği olarak tanımlanır ve kişinin etkileşimde olduğu insan sayısı ile ilişkilidir. Bireylerin kendilerini toplumdan aşırı derecede izole etmesini tanımlayan ve Japoncada geri çekilme anlamına gelen Hikikomori kelimesi vardır. 6 aydan fazla ciddi bir sosyal geri çekilme biçimi olan Hikikomori, özellikle ergenler arasında çok önemli bir sosyokültürel sorun olduğu kabul edilmektedir. İnflamasyon Nedir? İnflamasyon, vücudumuza zarar verebilecek etkenlere karşı vücudun kendisini koruma mekanizmasıdır. İnflamatuar yanıt ise bağışıklık sisteminin, zararlı etkeni ortadan kaldırmasını ve doku hasarının onarımını içeren bir süreçtir. Enfeksiyon veya doku hasarını gidermek için histamin, kemokinler ve sitokinler gibi sayısız aracı madde kullanılır. Ancak inflamasyon kronik hale geldiğinde, olması gerekenden uzun sürdüğünde, vücudumuz için tehlikeli olabilir. Kronik inflamasyonun; kalp hastalıkları, diyabet, kanser, otoimmün hastalıklar ve nörodejenaratif hastalıklar ve yine daha birçok hastalıkla ilişkisini ortaya koyan kanıtlar gittikçe artmaktadır. Biyolojik tehditlerin yanı sıra, araştırmalar sosyal stres etkenlerine karşı da artmış inflamatuar yanıtın ortaya çıkabileceğini göstermektedir. Sosyal İzolasyon İnflamasyona Nasıl Yol Açıyor? Koronavirüs hepimizin gündeminde ve COVID-19 ile mücadelede sosyal mesafenin korunması ana önlem. Evimizde izole olduğumuz şu sıralar sizde kendinizde değişiklikler hissettiniz mi? Cevabınız evet ise bu çok normal. İnsanlar, sosyal türlerdir ve diğer insanlarla etkileşime girmek bizim için mutlak bir gerekliliktir aslında. Sosyal etkileşimlerimizi kısıtladığımız bu süreçte bu eksikliği sosyal medya ile doldurmaya çalışıyoruz. Ne yazık ki fiziksel etkileşimi karşılamıyor. Bu yüzden sosyal izolasyon bizim için bir sosyal stres etkeni olmaktadır. Vücudumuz stres etkenlerine çeşitli cevaplar verir, bazı araştırmalar inflamasyonun da bunlardan biri olduğunu gösteriyor. Meta analizlerden elde edilen sonuçlar, inflamasyonu gösteren C-reaktif protein ve fibrinojen biyobelirteçleri ile sosyal izolasyon arasında ilişki buldular. Elde edilen diğer bir sonuca göre, yalnızlık ve inflamatuar sitokin IL-6 arasında bir ilişki vardı. Araştırmalar, stres cevabının oluşmasında etkili olan iki sistemin vücuttaki inflamatuar yanıtın oluşmasında doğrudan etikili olduğunu gösterdi. Bu iki sistem: sempatik sinir sisteminin savaş ya da kaç mekanizması ve stres hormonu olarak bilinen kortizolun salgılanmasını sağlayan hipotalamus-hipofiz-adrenal aksıdır. Bazı araştırmalar ise sosyal izolasyonun inflamasyona yol açmasını evrimsel açıdan ele almaktadır. Kişi sosyal olarak izole edildiğinde saldırı veya yaralanma olasılığı artar. Çünkü etrafında onu koruyabilecek başkaları yoktur. Bu nedenle, kişi sosyal olarak izole edildiğinde inflamatuar yanıtın aktivasyonu, artan bu tehdide biyolojik olarak yanıt vermeye hazır olacağından evrimsel avantaj sağlayabilir. Öte yandan, sosyal bağlarımız da kişiden kişiye bulaşabilecek hastalık ve virüslerle doludur. Bu yüzden, artan sosyal bağlar, bu tür patojen maruziyetine karşı artan antiviral korumayı gerektirir. İnflamasyon Depresif Davranışlara Sebep Olabilir Siz de hastalandığınızda kendinizde haz yitimi, iştah kaybı, uykusuzluk ve bitkinlik gibi değişiklikler olduğunu hissetmişsinizdir. Tüm bunlar, kişinin hastalık sürecinde önceliklerini belirmesini sağlayan adaptasyon davranışlarıdır. Hastalık davranışları olarak adlandırılan bu tutumların, enfeksiyona kısa süreli olarak sitokinlerin, doğal bağışıklık sisteminin etkinleştirilmesiyle ortaya çıktığı sanılmaktadır. Sitokinler ayrıca nöral devreleri ve nörotransmitter sistemlerini etkileyerek davranışsal değişikliklere neden olabilir. Bu yüzden, yüksek inflamatuar sitokinlere uzun süre maruz kalma, nöropsikiyatrik bozukluklara, özellikle depresyona yol açabilir. Fiziksel Aktivite İnflamasyonu Azaltıyor Fiziksel aktivitenin önemi sürekli olarak vurgulanır. Hatta bazı araştırmalar tutarlı bir kanıt bulamasalar da fiziksel aktivitenin artan IQ puanı ile ilişkilendirmişlerdir. Fiziksel olarak aktif olmanın kronik inflamasyonla ilgili biyobelirteçlerde de azalmaya neden olduğuna dair kanıtlar vardır. Düşük seviyeli sistemik inflamasyonun çeşitli hastalıkların başlatılmasında veya şiddetlenmesinde rol oynadığını gösteren çalışmalar var ve fiziksel aktivite inflamasyonu azaltmak için bir yol olabilir. Fiziksel aktivitenin inflamasyonu nasıl azalttığı kesin olarak bilinmemekle beraber birçok mekanizmanın etkili olduğu düşünülüyor. Örneğin, yüksek fiziksel aktiviteye sahip bireylerde, doğal bağışıklığın ve diğer inflamatuar süreçlerin etkinleştirilmesinde görevli Toll Benzeri Reseptör 4 (TLR4)'ün gendeki ifadesinin anlamlı derecede düşük olduğu bulunmuştur. Bir başka görüş de fiziksel aktivitenin doğrudan inflamatuar yanıta etki etmediği, vücuttaki yağ veya beden kitle indeksi aracılığıyla inflamatuvar belirteçlere etki ettiği yönündedir.


Sosyal İzolasyon Hafızayı ve Bilgi İşleme Süreçlerini Değiştiriyor Pandemi döneminde zaman zaman yaşadığımız sosyal izolasyon ve yoğun karantinalar psikolojimizi ciddi anlamda etkiledi. Maslow hiyerarşisinin en alt basamağında gıda ve barınma gibi ihtiyaçlar yer alsa da sosyal yaşantı, aidiyet ve sevdiklerimizle temasın da hiç azımsanmayacak kadar çok önemli olduğunu fark ettik. Bilim insanları karantina dönemlerinde sosyal izolasyon yaşayarak evin içinde aynı aktiviteleri yapmanın hafızayı ve bilişsel faaliyetleri etkilediğini gördü. Karantinada Hafıza Sorunları Başlıyor Avustralya'da New South Wales Üniversitesi'nde yapılan bir çalışmada iki ay boyunca karantinada kalan kişilerde dikkat dağılmasının yaygın olduğu görüldü. Bu kişiler odaklanmakta zorluk yaşıyorlardı ve bilişsel işlevleri karantinadan olumsuz etkilenmişti. Prof. Dr. Brett Hayes yaklaşık 4000 kişi üstünde yaptığı araştırmasında katılımcıların %30'unun bilişsel işlevlerinde bozulma bildirdiğini söylüyor. İnsanların en çok sorun yaşadığı nokta ise hafızaydı. Karantina döneminde insanlar telefonlarını nereye koyduklarını daha fazla unutmaya başlıyorlar, dikkatlerini toplamakta her zamankinden daha çok zorlanıyorlardı. Sosyal medya kullanımı arttı. Mobil cihazların kullanımına paralel olarak derin okuma becerisi ve kitap gibi uzun metinlere odaklanmak güçleşti. Brett'e göre insanlar bir şeyi bitirmeden ikinci şeye başlıyorlar. Daha sonra aynı anda üçüncü bir işe kalkışıyorlar ve günün sonunda hiçbirini tam anlamıyla yapamaz oluyorlar. Bir de duygusal olarak etkilenen insanlar var. Pandemi döneminde depresyona veya anksiyete daha kolay giren insanlarda bilişsel işlevler çok daha kötü etkileniyor. Bu kişiler daha fazla ve şiddetli sorunlar yaşadıklarını bildiriyor. Sosyal İzolasyon Beyne Ne Yapıyor? Hatırlarsınız, COVID-19 vaka sayılarının tırmanışa geçmesi nedeniyle 29 Nisan'da neredeyse 3 haftalık bir tam kapanma sürecine girmiştik. Pandemide ilk defa yaşadığımız bu tam kapanmada tabiri caizse Groundhog Day filmindeki gibi her günümüz aynıydı. Sabah kalk, kahvaltı yap, işe koyul, akşam kitap oku, film izle, yat. Dışarıdan hiç kimseyle görüşemediğimiz bu günlerde evde her günümüz aynı geçiyor, aktivitelerimiz neredeyse hiç değişmiyordu. Bu durum beynin bilgi işlemesini ve öğrendiği bilgileri gerçi çağırmasını zorlaştırıyor. Hafızanın çalışma ilkelerinde iki şey çok önemli. İlki uyaranın ne olduğu , diğeri de uyaranın nereden, nasıl geldiği . Örneğin film izlemek güzel bir etkinliktir ama evde film izlemek ile sinemada film izlemenin tadı çok farklıdır. Restoran ve cafelerin ambiyansa çok önem vermesinin nedeni de budur. Bize asıl keyif veren arkadaşlarımızla buluşup sohbet etmek olsa da içinde bulunduğumuz çevre bu anıları daha değerli hale getirebilir. Bilgi İçinde Bulunduğu Koşullarla Birlikte Kodlanır Evde bir şeyler yaparken beynimiz tüm bilgileri içinde bulunduğumuz çevreyle birlikte kodlar. Biz bilinçli olarak bunun farkına varmayız ama zaman ve mekan bilgisi her zaman bilgi ile beraber işlenir. Beyin arkaplandaki çevresel bilgiye karşı çok hassastır. Örneğin güzel bir anı yaşarken bir parfüm sıkmışsanız, ileride o koku size yaşadığınız güzel anıları çağrıştırabilir. Beyin bilgileri birbirine bağlayarak hafıza ağını örer. Yeni şeyler öğrenirken çevreyi değiştirdiğinizde beyin o bilgileri daha kolay öğrenir ve ileride daha rahat hatırlar. Çeşitlilik bu açıdan oldukça faydalıdır. Farklı mekanlar ve günün farklı zamanlarını iyi değerlendirmek yararlıdır. Beyni tekdüzelikten kurtararak daha aktif çalıştırabiliriz. Ancak sosyal izolasyon halinde bu pek mümkün değildir. Çevre her zaman aynı kalır. Bir süre sonra alışkanlıklar oturmaya başlar ve günün her saati aynı şeyleri yapmaya başlarız. Beyin artık farklılıktan ve çeşitlilikten uzaklaşmaya başlar. Bu noktada beyin bilgileri hep aynı çevresel kodlamayla işlediğinden ileride geri çağırması kolay olmaz ve hafıza sorunları başlar. Kısıtlamalar Kalktığında İyileşme Başlıyor İskoçya'da yapılan bir çalışmada iki aylık bir karantinada insanların bilişsel işlevlerinin nasıl etkilendiği ölçüldü. Katılımcılar hafıza, karar verme ve seçici dikkat testlerinden geçirildiler. Karantina döneminde oldukça kötü olan puanlar, sosyal izolasyon kısıtlamaları kalkar kalkmaz artmaya başladı. Sosyal etkileşim bilişsel işlevlerin yetkinliğiyle doğrudan bağlantılıydı. Sağlıklı bir zihin yapısı için insanların sağlıklı bir sosyal hayata sahip olmasının çok önemli olduğu bir kez daha görüldü. Sosyal izolasyon döneminde çevresiyle çevrimiçi de olsa etkileşimde kalan insanların test puanları hiç iletişim kurmayanlara kıyasla daha yüksek çıktı. Bu durum bize tamamen dış dünyadan kopmanın beyin sağlığı için hiç iyi olmadığını gösteriyor. Karantina koşullarında bile olsa elimizden geldiğince sosyalleşmeli ve kendimizi soyutlamamalıyız. Sosyal İzolasyonda Beyin Sağlığı İçin Ne Yapılabilir? Araştırmacılar sosyal etkileşimin mümkün olduğunca korunması gerektiğini ve çevrimiçi de olsa sürdürülmesi gerektiğini savunuyorlar. Bunun yanında evde spor hafızayı güçlü tutmak konusunda en önemli silahlarımızdan biri. Fiziksel aktivite ve bilişsel işlevler arasında doğrudan bir bağlantı vardır. Düzenli egzersiz yapmak beyne giden kan miktarını artırır, BDNF gibi nörokoruyucu hormonların miktarını yükseltir. Evde kaldığımızda yapılacak en iyi şeylerden biri egzersizdir.


Sosyal Medya Bizi Aptallaştırıyor mu? Dünya'da sosyal medyayı öyle veya böyle bir şekilde kullanmayanımız yoktur sanırım. İnternet'teki sosyal medya platformlarının sayısı parmakla sayılamayacak kadar fazla ve her geçen gün de artıyor. En çok kullandıklarımız arasında Facebook, Twitter, Instagram, SoundCloud ve Tumbler geliyor, bir de benim çok sevdiğim GoodReads var. Bu ortamların neredeyse hepsi özel bir amaç için tasarlanmış. Instagram fotoğraf paylaşımı üzerine yoğunlaşırken GoodReads kitap üzerine odaklanıyor. Peki, bu ortamlar bizi daha mı zeki yapıyor yoksa aptallaştırıyor mu? Birleşik Arap Emirlikleri, İngiltere, Amerika ve Fransa'da ki üniversitelerde çalışan bilim insanlarından oluşan bir ekip sosyal medya ve internetin bizi daha zeki gösterdiğini ancak aptallaştırabileceğini buldu. Sosyal Medya Aşırı Bilgiye Maruz Bırakıyor Evrimsel süreçte insan ırkının uyum sağlamasında rol oynayan faktörlerden birisi de diğer insanları taklit etmesi olmuştur. Bu bize diğer insanların bilgilerini tecrübe ederek öğrenmemizi sağlar. Devasa bir bilgi ağına erişebildiğimiz sosyal medya ve internet dünyasında uzmanlar insanların kararlarında daha bilinçli davranacaklarını söylüyorlar. Diğer taraftan bazı araştırmacılar ise çok miktarda bilginin bizim odaklanma, derin düşünme yeteneklerimizi azaltacağını savunuyor. 4 ülke bilim insanlarından oluşan araştırma ekibinin çalışmasında 100 üniversite öğrencisine beyni zorlayacak bir dizi soru soruldu. Katılımcılar 20 kişilik 5 gruba ayrıldıktan sonra her gruptaki insanlar arasındaki bağlantılar bir bilgisayar aracılığıyla 5 farklı ağ modeline dönüştürüldü. Bu ağlarda insanların birbirlerinden nasıl bir şeyler öğrendiklerini bulmak için katılımcılar bilişsel yansıma testine tabi tutuldu. Bu test katılımcıların yanlış sezgilerinin üstesinden gelmek için analitik düşünmeyi gerektiren bir dizi sorudan oluşuyor. Sosyal Medya İnsanları Birbirlerini Taklit Etmeye Yönlendiriyor Sosyal grupların insanların kendilerini geliştirmesine yardım edip etmediğini görmek için katılımcılara her soru 5 defa soruldu. İlk seferinde katılımcılar soruyu kendi başına yanıtlamak zorundaydı. Sonraki denemelerde ise gruplarındaki diğer kişilerden kopya çekmelerine izin verildi. Araştırmacılar iletişimleri güçlü olan grup üyelerinin daha doğru cevaplar verdiğini buldu. Bu durum öğrencilerin çok sayıda arkadaşıyla bağlantısı olduğunda onların yanlış cevaplarını fark edebildiklerini gösteriyor. Aslında bu sonuç lise ve üniversite hayatında çoğumuzun yaşadığı şeylerin bilimsel açıklaması olarak değerlendirilebilir. Şaşırtıcı kısım burada başlıyor. Araştırmacılar öğrencilerin soruları çözme yeteneklerinde ilerleme olup olmadığını görmek için arka arkaya 3 soruda ne kadar başarılı olduklarını karşılaştırdı. Öğrenciler verdiği doğru cevapların sayısı artıyordu ama problem çözme yeteneklerinde de artış var mıydı? Elde edilen sonuçlar öğrencilerin problem çözme yeteneklerinde hiçbir gelişme olmadığını gösterdi. Bireyler ilk soruda yanlış cevap verip daha derin düşünmesi gerektiğinde bile ikinci soruda yine bir gelişme gösteremediler. Araştırmacılar bu sonucun kendileri için de sürpriz olduğunu ifade ediyorlar çünkü analitik düşünme çok kolayca öğrenilebilecek bir şey. Ekibin ortak düşüncesine göre sosyal ağlar katılımcıların daha iyi cevaplar vermesine yardım ederken, onların mantıklı düşünmesine herhangi bir katkı sağlamadı. Bazı Kişiler İnternetin Bizi Aptallaştırdığını Düşünüyor


Sosyal Medya Siteleri Sizi Kontrol Ediyor Olabilir Hiçbirimiz başkalarının etkisi altında yaşamak istemeyiz. Yüzlerce yıldır insanlar özgürlük için mücadele ettiler. Ancak 21. Yüzyılda irademizi tehlikeye atan, bizi belki en yakınlarımızdan bile daha iyi tanıyan birileri var. Sosyal medya siteleri hakkında konuşuyoruz. Neleri izlediğimizi, beğendiğimizi takip ediyorlar. Neleri beğenmediğimizi, es geçtiğimizi biliyorlar. Youtube zevkinize göre karşınıza videolar çıkarıyor. Facebook'ta gezinirken Google'da yaptığınız aramalara göre reklamlarla karşılaşıyorsunuz. Kendimizi tanıma ve farkındalık konusunda gelişim sağlayamazsak sosyal medya sitelerinin bizi kontrol etmesi hiç de zor değil. Kendimizi Ne Kadar Tanıyoruz? Hepimiz kendimizi çok iyi tanıdığımızı düşünürüz ancak kişinin kendisiyle ilgili düşünceleri çok yanlılık içerir. Örneğin zeka yanlılığı bunlardan bir tanesidir. Psikolojideki zeka yanlılığına göre herkes kendisinin ortalamadan daha zeki olduğunu düşünmeye eğilimlidir. Zeka düzeyimiz, cinsel eğilimimiz gibi konularda bizi belki bizden bile iyi tanıyan birisi var: Facebook! Evet, facebook beğendiğimiz ve baktığımız şeylere bakarak bizimle ilgili çok doğru çıkarımlar yapabiliyor. Makineler, dijital parmak izlerimizi takip edip bizi, ailemiz ve arkadaşlarımızdan bile iyi tanıyabiliyor. Muhtemelen yakın gelecekte çok daha fazla bilgi sahibi olacaklar. Sanal alemde yaptığımız her şey takip ediliyorsa ne kadar özgür olduğumuzu sorgulamanın vakti gelmedi mi? Geçen gün Google yine kendi ürünü gmail üzerinden bana bir mail attı. Bu ay şu güzergahlar üzerinde şu kadar km yürümüşsünüz diyor. İnternet açık olmasa bile kullandığım gsm operatörü üzerinden beni izleyebiliyor. Aynı şekilde yaptığım aramalara göre dikkatimi çekecek reklamlar gösteriyor. Ücretsiz kullandığımız gmail, sosyal medya gibi platformlarda bıraktığımız ayak izleri bazı riskleri de beraberinde getiriyor. ABD başkanı Donald Trump'ın Facebook verileriyle seçmenler üzerinde politika geliştirmesi bunlardan sadece biri. Sosyal Medya Siteleri Kararlarımızı Yönlendirebilir Sosyal medya siteleri beynimizi nasıl kontrol edebilir buna bir bakalım. İnsanlarda karar verme süreçlerinde en etkili moleküllerden biri dopamindir. Dopamin basitçe bizim haz molekülümüzdür. Yemek yediğimizde, cinsel ilişkide, toplum içinde övüldüğümüzde dopamin salgılarız. Bayram ziyaretlerinde birilerinin bizi övmesi çok hoşumuza gider değil mi? Aynı şekilde sosyal mecralarda söylediklerimizin, paylaştıklarımızın beğenilmesi de bizde aynı etkiyi yaratıyor. Ne zaman biri bizi beğense beynimiz dopamin salgılıyor. Eğer bilinçli olmazsak kendimizi sürekli beğeni alacak şekilde programlamaya başlıyoruz. Daha çok beğeni almak için daha çok şey paylaşıyoruz ve bu, bir yerden sonra hayatımıza yön vermeye başlıyor. Maslow'un ihtiyaçlar piramidinde en altta fizyolojik ihtiyaçlar yer alır. İnsanın en temel gereksinimleri yemek yemek, hayatta kalmaktır. İkinci basamakta güvenlik ihtiyacı yer alır. Üçüncü basamakta ise ait olma ve sevgi ihtiyacı vardır. Hepimiz sosyal statü elde etmek veya başka amaçlar için bir yere ait olma, sevilme ihtiyacı hissederiz. Sosyal medya siteleri de içimizdeki sevilme ihtiyacını tatmin ediyor ve toplum içinde yüksek statü sahibi olduğumuza inanmamızı sağlıyor. İnsanın Sosyal Statü İhtiyacı Toplum içindeki sosyal statümüz o kadar önemlidir ki, daha 15 aylıkken ortaya çıkar. Kendimizle ilgili düşüncelerimiz, başkaları tarafından ne kadar önemli olduğumuzu çok önemseriz. Sosyal medya siteleri de işte bizi tam bu noktada yakalar. İnsanın kendisiyle ilgili yaptığı paylaşımlar haz verir çünkü dominant olduğunu hisseder. Sürekli paylaşım yapan insanlar tecrübelerini, hissettiklerini paylaşmayanların bir şey yaşamadıklarını zannedebilirler. Anılarını paylaşma, popüler olma ihtiyacı arttıkça beynin ödül merkezi hep daha fazlasını ister ve davranışları buna göre uyarlar. Sosyal Medya Siteleri Bağımlılık Yapar mı? Son yıllarda kimse telefonunu elinden düşürmüyor hatta ondan ayrılamıyor! O her zaman görünür ve ulaşılabilir olmalı. Facebook'unuzu kontrol ettiğinizde bildirim gelip gelmediğini kontrol edersiniz. İşte bu tam da kumar makinelerinin kolunu çekmeye benzer. Nasıl ki kumar makinelerinde kolu çektiğinizde aynı nesnenin üçlü bir şekilde yan yana gelmesi sizi mutlu edecekse Facebook'ta kendinizle ilgili bildirim almak da mutlu edecek. Bu yüzden milyarlarca insan sosyal medyanın müptelası olmuş durumda.


Sosyal Medyada Çok Zaman Harcamak Depresyonu Tetikleyebilir Sosyal medya platformların yaygınlaşması ile beraber insanlar sanal dünyanın tehlikeleri ile yüzleşmeye başladılar. Sosyal medyada çok zaman geçiren gençlerde depresyon belirtileri daha sık görülmeye başlıyor ve 6 ay içinde depresyona yakalanma riski artıyor. Arkansas Üniversitesi'nde yapılan araştırmalar sosyal medyayı sınırlamada başarısız gençlerin psikolojik buhranlarla karşı karşıya olduğunu gözler önüne seriyor. Dr. Brian Primack'in liderliğinde yürütülen çalışmada katılımcılar iki gruba ayrıldı ve sosyal medya kullanımları belirli bir süre ile kısıtlandı. İlk grup sosyal medyada günde 120 dakikadan fazla zaman geçirmedi. Diğer grup ise günde 300 dakikadan fazla zamanı Facebook, İnstagram gibi platformlarda harcıyordu. İki grup arasında karşılaştırma yapıldığında sosyal medyada daha fazla vakit harcayan kişilerin 6 ay içinde depresyona yakalanma riskleri 2,8 kat daha yüksek çıktı. Sosyal Medya Çok Gelişti Sosyal medya platformları ilk çıktığı zamandan günümüze büyük değişimler geçirdi. Önceleri msn gibi uygulamalarda sadece insanların birbirleriyle sohbet etmesine imkan tanıyan uygulamalar vardı. Ancak bugün İnstagram ve Facebook iletişim, tartışma, sosyalleşme, video izleme, müzik dinleme, hatta alışveriş yapma ve iş kurma gibi çok sayıda işlevi bünyesinde barındırıyor. Hal böyle olunca insanların sosyal medyada geçirdikleri vakit farkında olmadan artabiliyor. Araştırma sosyal medya kullanımı ve depresyon arasındaki bağlantıyı açıklaması açısından çok büyük bir öneme sahip. Çok sayıda kişinin katıldığı çalışma aşırı sosyal medya kullanımının psikolojimiz üzerindeki etkisini gösteriyor. Dr. Primack elde ettikleri bu sonucun aslında bir yumurta tavuk paradoksuna benzediğini belirtiyor. Depresyon ve sosyal medya kullanımı arasında bir bağlantı var ama ilk önce hangisi ortaya çıkıyor? İnsanlar depresif belirtilere sahip olduğu için mi sosyal medyaya yöneliyor, yoksa sosyal medya kullanımı mı depresif belirtileri doğuruyor? Hangisinin önce meydana geldiğini kestirmek çok zor. Belki bu ikili birbiri içine geçmiş bir şekilde ilerliyor ve birbirini besliyor. Araştırmacılar başlangıçta fazla sosyal medya kullanımının depresyon riskini artırdığını buldular. Ancak depresyon teşhisi koyulan kişilerin sosyal medyada geçirdikleri zamanda herhangi bir değişim gözlenmedi. Sosyal Medyada Geçirilen Zaman Beyni Nasıl Etkiliyor? 2018 yılında Dr. Primack ve arkadaşları yaşları 18 ila 30 arasında değişen 1000'den fazla kişiyi incelediler. Bu kişilerin depresyon belirtilerini ölçmek için hasta sağlık anketi uygulandı ve sosyal medya platformlarında geçirdikleri zamanlar kaydedildi. Katılımcılar Facebook, Reddit, Instagram ve SnapChat gibi çok sayıda farklı sosyal medya platformunu kullanıyordu. Katılımcı popülasyonunda çok sayıda farklı ırk, cinsiyet, eğitim ve gelir düzeyinden insan yer alıyordu. Yapılan incelemelerde yine sosyal medyada çok fazla zaman geçirmenin insanları zihinsel olarak kötü etkilediğini ve hasta sağlık anketinde sonuçları kötüye götürdüğünü göstermişti. Pittsburgh Üniversitesi'nde çalışan Dr. Cesar Escobar-Viera sosyal medyanın çok fazla zaman aldığını belirtiyor. İçeri giriyoruz ve kayboluyoruz. Sosyal medyada zamanın nasıl geçtiğini anlamıyoruz. Belki de bu şekilde olması için tasarlandılar. Sosyal medya platformlarında geçirilen zaman kontrol altına alınamazsa kişisel ilişkilere zarar verebiliyor. Bireyin gerçek hayattaki amaçlarını ve hedeflerini zedeleyebiliyor. Telefon ve bilgisayarın dışında yaşadığımız hayatın gerçekliği sosyal medya potasında eridiğinde gerçeklik algımız da değişebilir. Bunun çok sayıda örneğini gördük. Youtuber'lar, Instagram fenomenleri daha fazla takipçi toplamak için her gün farklı bir arayış peşindeler. Bu uğurda tutuklananlar bile oldu.


Soya Yağı Hücrelerde Genetik Değişikliklere Neden Oluyor Mutfaklarda değişik türde yağ kullanıyoruz ama bunların vücudumuza olan etkisini bilmiyoruz. Türkiye'de 1950'lere kadar ağırlıklı olarak zeytinyağı kullanılıyordu. Marshall yardımları sonrasında ülkemize Amerika'dan farklı yağlar da getirildi ve mutfaklarımıza yeni bir yağ girdi: Soya yağı! Amerika'da yapılan araştırmalara göre soya yağı hem diyabet ve obezitenin önünü açıyor hem de Alzheimer hastalığı, anksiyete ve depresyon gibi nörolojik hastalıklara neden olabiliyor. Dahası bu yağ hücre genetiğini bile etkiliyor. Bir pazar sabahı kahvaltı için patates kızartacaksınız. Hangi yağı kullanırsınız? Çoğumuz kızartmalar için ayçiçek veya soya yağını kullanır. Hem ucuz hem de uzun ömürlü olan bu yağlar yemeklere sıkça katılır. Amerika'da en çok üretilen ve tüketilen yağların başında da soya yağı geliyor. Ancak tüketim hacminin çok fazla olması yağı sağlıklı yapmıyor. Bu yağ hem hayvanlar hem de insanlar için zararlı olabilir. En Çok Hipotalamusu Etkiliyor Endocrinology dergisinde yayınlanan bir araştırmada soya yağı ağırlıklı diyetlerle beslenen farelerde ciddi sağlık sorunları oluştuğu gösteriliyor. California Üniversitesi'ndeki bilim insanları 2015 yılında da soya yağının insülin direncini, karaciğer yağlanmasını ve obezite riskini artırdığını bulmuştu. Bundan iki yıl sonra yapılan bir çalışmada soya yağının linoleik asit oranının azaltılmasının sağlığa olan zararını azaltmadığı keşfedildi. Ne kadar değiştirilse de hala obezite ve insülin direncini artırıyordu. 2020 Şubat ayında yayınlanan makaleye göre soya yağının değişime uğraması bir şey fark etmiyor. Soya yağı her haliyle beyni, özellikle hipotalamusu ciddi şekilde etkiliyor. Hipotalamus beyinde hayati olayların yönetildiği çok kritik bir bölgedir. Vücut ağırlığı, vücut ısısı, fiziksel gelişim, büyüme ve üreme gibi en önemli fonksiyonlar buradan yürütülür. Bunun yanında stres yönetimi, savaş ya da kaç davranışının operasyonel merkezi de hipotalamus nöronlarıdır. Soya Yağı Genlerin İşleyişini Değiştiriyor Araştırmacılar soya yağı ile beslenen farelerin genlerinde bazı değişimler olduğunu tespit etti. Çok sayıda olması gerektiği gibi çalışmıyordu. Bunlardan biri hepimizin bildiği aşk hormonu oksitosindir. Soya yağı ağırlıklı beslenen farelerin hipotalamuslarında oksitosin seviyeleri dibe vurdu. Sadece oksitosin de değil, yaklaşık 100 gen bu diyetten olumsuz etkilendi. Enerji metabolizmasında görev alan çok sayıda gen soya yağının verdiği hasardan kaçamıyor ve olumsuz etkileniyor. Bu durum da obezite, insülin direnci, daha uzun vadede otizm ve Parkinson hastalıklarına bile neden olabilir. Henüz bu yağ türü ile nörolojik beyin hastalıkları arasında doğrudan bir kanıt bulunamasa da uzun vadede böyle bir sonuç çıkabilir. Soya yağının beyne ve genoma olan etkisi sadece soya yağı ile sınırlandırılmamalı. Diğer soya ürünleri de benzer etkiler yaratabilir. Ancak henüz elimizde bir kanıt olmadığı için kesin bir şey söyleyemeyiz. O yüzden evinizdeki soya sosu ve diğer bitkisel ürünleri hemen çöpe atmayın. Soya yağının genler üstünde değişiklik yapması ve onlara zarar vermesi gerçekten önemli bir bulgu ama çalışmanın fareler üstünde yapıldığını bir kez daha hatırlatalım. Sonuçlar soya yağının insan sağlığı üzerindeki etkisi ile ilgili soru işaretleri yaratıyor ama doğrudan insanlara da zarar verir diyemeyiz. En azından şu aşamada değil.


Sporcu Beslenmesi Nasıl Olmalı? Şimdi spor zamanı! Günde 5 kilometre koşmak, kaslarımızı çalıştırmak ve zinde olmak harika hissettirir. Ancak doğru beslenmezsek spor bize yarardan çok zarar verebilir. Kas yapacağız derken var olan kaslarımızı kaybetmeyelim. Günümüzde daha kaliteli bir yaşam sürmek, fiziksel olarak iyi görünmek, psikolojik ve fizyolojik olarak iyi hissetmek için beslenmenin önemi artmıştır. Toplumumuzda spor yapan birey sayısı artıyor dolayısıyla sporcu beslenmesi de daha çok önem kazanıyor. Hayatın tüm alanlarında önemi gerçekten azımsanmayacak kadar büyük olan beslenmenin daha özen gösterilmesi gereken durumları vardır. Bunlardan biri de sporcu beslenmesi. Vücut ihtiyaçlarının arttığı sporcularda en önemli olay makro ve mikro besin ögelerinin sağlıklı bir şekilde vücuda alınması ve kullanılması, akabinde performansın arttırılmasıdır. Günümüzde maalesef yapılan yanlışlar ile performans konusunda düşüklükler yaşanmakta ve halen bu yanlışların doğru olduğu düşünülerek devam edilmektedir. Yapılan bu yanlışlar sanılanın aksine genç veya ünlü olmak için takviye besin/besin ögesi aldığı düşünülen sporcular tarafından değil referans gösterilebilecek sporcular tarafından yapılmakta. Ortaya çıkan sonuçlar sporcu olmayanların %50'si, genç sporcuların %75'i ve seçkin sporcuların hepsinin korkutucu şekilde çeşitli besin/besin ögesi takviyelerini kullandığını gösteriyor. Bu destek ürünlerini de iyileşme yolu, sağlık ve rahatlık kaynağı olarak kullanmaktalar. Destek Ürünleri Gerçekten Gerekli mi? Sporcuların ilk hedefi spor sonrası yorgunluğun en az ve performansın en üst seviyede olmasıdır. Günümüzde aktif olarak spor yapmayanlar destek ürünlerini bilinçsizce kullanıyor. Sporcular kilo vermek/almak, vücut geliştirmek ve kas kütlelerini arttırmak, iyi bir performansa sahip olmak için hemen takviye besinlere koşuyor. Aynı şekilde aktif spor yapanlar da bu amaçlar doğrultusunda takviye ürünlerini kullanıyor. Kullanılan destek ürünlerine biraz bakacak olursak ilk göze çarpanlar L-Karnitin, kafein, koenzim Q10, kreatin, protein barlar, bcaa vb. gibi ürünlerdir. Bu destek ürünlerinin işlevlerine ve ne olduklarına biraz göz atalım. Kreatin Vücudumuzun temel enerji kaynağı ATP'dir. Başlıca üretim yeri hücrelerimizin içindeki mitokondridir. ATP'ler sürekli üretilir ve kullanılırlar. Bazen aşırı enerji ihtiyacımız olduğu durumlarda kullanmak üzere bir kısmı depolanır. Ancak depolanan ATP de yetmeyebilir. Örneğin evinize giren hırsızın arkasından koşuyorsunuz. Böyle durumlarda ATP'nin yanında kreatin de kullanmanız gerekir. Birey, kreatin kullanmayı düşünüyorsa ilk önce kendine şu soruyu sormalıdır: Ben ne için kreatin kullanmayı istiyorum? Kreatin kullanımı genelde vücut geliştirmek, kas kütlesini arttırmak, kısa sürede iyileşmeyi sağlamak, dayanıklılığı arttırmak, patlayıcı güç gerektiren durumlar için kullanılır. Kişi ne istediğini bilirse daha sağlıklı yol alır. Araştırmalar kreatin kullanımı ile ilgili çelişkiler gösteriyor. Bazı araştırmalar gerektiği üzerinde duruyor. Bazı araştırmalar da gereksiz gözüyle bakıyor. Burada önemli olan asıl nokta ne kadar, ne zaman ve nasıl kullanılacağı veya kullanılmayacağıdır. Gerektiğinde kullanılırsa vücut geliştirmek isteyenlerde yapım durumunu destekler. Zararlı olduğundan şüphelenilen yan etkileri de şu şekildedir: Kilo alımı Kreatin kullanımından sonra kilo artışı olabilir çünkü kas içine sıvı alımı olur ve yapım durumunu desteklediği için de kilo alımı normaldir. Sık ve şiddetli kramplar Kullanımdan dolayı hücre içine sıvı alımı olacağı ve bunun sonucunda sıvı ve elektrolit dengesizliği gözleneceği için kramplar oluşabilir. Gerekli sıvı takviyeleri ile bu durumun üstesinden gelinebilir. Mide ve bağırsak problemleri Gereğinden fazla kullanım olursa bu tip sıkıntılar ortaya çıkabilir. Kullanım öncesinde hekiminize başvurmanız gerekir. Böbrek hasarı Vücutta her fazlalığın atığının böbrekten geçtiğini biliyoruz. Fazla ve gerekmediği sürece bilinçsiz kullanımı ayrıca böbrek rahatsızlığınız olduğu sürece kullanılması böbreklere zarar verir. Unutmayın, her şeyin fazlası böbrekten dışarı atılır. Uzun dönemde fazla miktarlarda kullanım böbreği yorar ve böbreği iflasa kadar sürükleyebilir. L-Karnitin Karaciğer ve böbreklerde sentezlenen bu bileşik lizin ve methionin amino asitlerinden meydana gelir. Uzun zincirli yağ asitlerinin yıkımlarını harekete geçirmesi ve lipid profili üzerinde yararlı etkileri vardır. Bu etkiyi mitokondriden geçen yağ asitlerinin yakımını hızlandırarak yapar. Bu nedenle yağların enerjiye dönüşümünü hızlandırır. Glikojen depolarının korunmasını sağlar. Kas yorgunluğu geliştirme süresini artırır. Kilo kaybına yol açabilir ama yapılan çalışmalar bu konuda çelişki göstermekle birlikte bu konuda fazla çalışma yapılmış değil. Sporcular ve normal bireyler tarafından tercih edilmesinin nedenleri de bunlardır. Bilinçsiz kullanımı kesinlikle önerilmiyor ama spor dallarında belirli kategorilerde rekabet etmek için uzman gözetiminde kullanılabilir. Günlük dozu 2-6 gr arasında olmalıdır. Fazlası bulantı, kusma, ishal, kramp seyirli olabilir. Kafein Kafein, kahve, çay ve çikolatanın içinde bulunan purin grubundan elde edilen bir alkaloiddir. Merkezi sinir sistemini uyarır ve iskelet kaslarını rahatlatır. Kafein alımı, lipid katabolizmasını uyaran ve glikojen depolarını koruyan serbest yağ asitlerinin plazma miktarlarını önemli ölçüde artırır. Deneysel olarak 3-9 mg/kg alımının, dayanıklılık atletlerinin oksijenli solunum kapasitesini %7 ve %35'e kadar arttırdığı görülmüştür. Bu sonuç da performans artış oranının, uygulanan dozlarla doğrudan orantılı olduğunu göstermektedir. Buna ek olarak kafein tüketimi, egzersiz sonrası kas ağrısını acemi atletlerde %50 oranında azalttığı görülmüş. Yeterli ve dozunda kullanılmalıdır. Bilinçsiz kullanımı bağımlılık oluşturabilir. Bununla birlikte kafein fazlalığı, daha sık idrar çıkışını uyarabilir. Fazla miktarda kullanıldığında ise sürekli olarak sinirlilik, baş ağrısı, kaygıya neden olabilir. Ergonomik özelliklerine rağmen sporcuların kafein alımı konusunda temkinli davranmaları gerekir. Vücudun sağlığındaki kafein miktarının etkileri konusunda uzmanlara danışmaları tavsiye edilir. Sporcu Beslenmesi Çok Dikkat Gerektirir Sporcularda kas kütlesinin artışı ve toksik maddelerin birikmesi nedeniyle bağışıklık düzeyi düşer. Metabolit asitler ve serbest radikal oluşumu artar. Artan serbest radikallerin zararlı etkilerinden korunmak için vücut antioksidanlara ihtiyaç duyar. Antioksidanlara giriş yapmadan önce karaciğer tarafından sentezlenen glutatyon iyonuna bakmak gerekir. Glutatyon, vücüdun zararlı etkisi bulunan maddelerden arınmasını sağlar. Serbest radikallerin zararlı etkilerini nötralize eder ve antioksidanların etkilerini arttırır. Yoğun antrenman dönemlerinde vücut dengeli beslenme ile antioksidan ihtiyacını karşılayamayabilir. Bu durumda antioksidanların ek olarak alınması gerekebilir. Durum ek olarak alınmasını gerektirirse toksik etkilere karşı C ve E vitamini ve selenyum minerali takviye edilmelidir. Sporcu beslenmesi vücudun tüm ihtiyaçlarını göz önüne alır ve sağlığı korumak için diyetisyen tarafından dikkatlice hazırlanır. Ginseng, 1700 yıldan uzun süredir geleneksel tıbbın bir parçası olmuştur. Yorgunluğu tedavi etmek ve beden aktivitesini arttırmak için kullanılmıştır. Uyarıcı etkisi olduğu için sporcularda değerli bir iyileştirme ekidir. Yorgunluk, halsizlik, bitkinlik gibi durumlarda ginseng kullanımı vücut direncini artırmaya yardımcı olur. Uzun süreli ginseng kullanımının bağışıklık sistemini düzenlediği ve güçlendirdiği çalışmalar da gösterildi. Dikkat edilmesi gereken nokta, kan sulandırıcı etkisinin olmasıdır. Karbonhidratın Proteinler ile İlişkisi Sporcularda asıl amaç egzersiz sırasında glikojen depolarını en iyi şekilde korumak ve egzersiz sonrası glikojeni yerine en iyi şekilde koymaktır. Bu şekilde en iyi performans ve en düşük yorgunluk, en çabuk toparlanma gözlenir. Glikojen depoları çok çabuk boşalır veya harcanır ise laktik asit salınımı artar ve yorgunluk hissiyle performans düşüklüğü gözlenir. Sporcu beslenmesi konusunda en dikkat edilecek noktalardan biri vücuttaki glikoz/glikojen dengesidir. Egzersiz sonrası insülinin fazla salgılanması hücre içine daha hızlı glikoz girişini sağlar. Glikojen oluşumu ile anabolik reaksiyonları yani yapımı uyarır. Sporcu beslenmesi ağır egzersiz yapan kişilerde kas kaybını önlemek için uygulanır. Sporcularda ağır kas kayıplarını yerine koymak için tüketilen protein, insülin tepkisini iki katına çıkarır. Glikojen sentezini %30 oranında arttırır. Bunun için en iyi karbonhidrat/protein oranı 4/1'dir. Proteinler ayrıca mide boşalmasını yavaşlatan kolesistokinin hormonunu uyarır. Fazla protein alımında yavaşlayan mide boşalması ile sıvı ve elektrolit alımı azalır ve dengesizlik oluşur. Mide tahliyesinin de en düzenli biçimde devam etmesi için yukarıda da söylediğimiz gibi karbonhidrat/protein oranı 4/1 olmalıdır. Ayrıca glikoz ile ilişkilendirilen arginin amino asidi de glikojen onarımını %35 oranında arttırır. Olması gereken durumlara göz attık. Peki sporcular karbonhidrat, protein, vitamin ve mineralleri ne kadar düzenli alıyorlar? Bununla ilgili Litvanya'da 146 atlette yapılan bir araştırmaya göz atalım. Oksijenli Solunum ve Performans Dayanıklılık sporcuları günlük yoğun ve uzun ömürlü, zorlayıcı fiziksel yüklerin üstesinden gelmek için oksijenli solunum kapasitelerini artırırlar. Fiziksel performans, oksijenli solunum kapasitesi ve antrenman sırasında sporcuların maruz kaldıkları yorgunluk, kısmen vücutta biriken hücre içi karbonhidrat rezervlerine ve fiziksel yükler sırasında hücre dışı karbonhidrat mevcudiyetine bağlıdır. Bu nedenle her gün 2 3 saatlik yoğun fiziksel egzersiz yapıldığında sporcular önerilen miktarda karbonhidrat almalıdır. Bu oran kg başına 7 12 gramdır. Gerekli olan protein miktarı da 1,2 1,6 gramdır. Sporcu beslenmesi ciddi bir iştir ve hesaplanan oranların dışına mümkün olduğunca çıkılmamalıdır. Yapılan bu araştırma ise bize 14-18 yaş arası genç sporcular haricinde diğer sporcularda alınan protein ve yağ oranının yüksek, karbonhidrat ve vitamin, mineral oranının düşük olduğunu gösteriyor. Sadece Litvanya sporcularına bakarak genel bir yargıya ulaşamayız tabii ki. Araştırma Litvanya sporcularının aldığı karbonhidrat oranını diğer ülkeler ile de karşılaştırmış. Sonucunda Litvanyalı sporcuların ortalama almış olduğu 5,6 gram karbonhidrat diğer ülkelerin sporcularına göre yüksek bulunmuş. Bu değer alınması gerekenden daha düşük bir miktar ve diğer ülkelerin sporcularının aldığı miktar 5,6 gramlık değerden daha da düşük. Dinlenmek Vücudun Toparlanması için Gereklidir Yetersiz miktarda karbonhidrat diyetle sürekli olarak alındığında uzun fiziksel yüklere adaptasyon yavaşlayabilir ve bağışıklık sistemi zayıflayabilir. Egzersiz seansları arasında tam olarak yenilenmeyen kas glikojen depoları, fiziksel egzersiz sırasında merkezi sinir sisteminde daha fazla çaba gerektirir ve aşırı risk faktörüdür. Buna ek olarak sporcular günde 3-4 saatten daha uzun süren yüksek yoğunluklu işlerde eğitilir. Yüksek yoğunluklu iş yükleri ve uzun süreli fiziksel egzersiz sırasında kas enerjisinin ana kaynağı kaslardaki glikojen rezervleridir. Yetersiz karbonhidrat tüketimi, hızlı bir duygu değişimine yol açabilir. Bu nedenle egzersiz sırasında yorgunluk ve daha kötü aerobik performans sergilenebilir.


Sporda Hile Yapmanın Yeni Yolu: Genleri Değiştirmek Pazar sabahı Sinirbilim okuyucularına güzel bir yazı yazmak için bilgisayarımın başına geçtim ve son zamanlarda yayınlanan yazılara bir baktım. Bilim camiası son hız yeni şeyler keşfetmeye devam ediyor ve sağlığımız için çabalıyor ama birileri de bunu kötüye kullanma peşinde. CRISPR teknolojisini belki duymuşsunuzdur. Hücrenin içindeki DNA'yı değiştirmeyi hedefliyor ve hayvan denemeleri başladı bile. Biz genler değiştirilerek hastalıklar önlenebilecek/tedavi edilebilecek diye sevinirken birileri sporda hile yapmak için genetiği kullanmayı düşünebilir. Turnuvalarda dopinglerin sıkça tespit edilmesiyle yeni bir arayış başlayabilir. İleri Okuma: CRISPR hastalığı ile ilk defa bir kan hastalığı tedavi edildi Lance Armstrong dünyanın en prestijli bisiklet turnuvası olan Tour De France'ı tam 7 defa kazandı! Bisikletçiler için efsane bir isimdi. Ancak yetkililer yıllar sonra Armstrong'un yasaklı performans geliştirici ilaçlar aldığını açıkladı ve ödüller geri alındı. Dünyanın en iyi bisikletçilerinden biri olarak gösterilen kişi başarısını dopinge borçluydu. Bu ilaçları tespit edebiliyoruz, peki tespit edemeyeceğimiz bir şey çıkarsa? Sporda Hile Şekil Değiştiriyor Vücudunuza aldığınız yiyecek ve içecekler sindirilip hücrelerde işlendikten sonra yan ürünler çıkarırlar. Uzmanlar sporcuların doping kullanıp kullanmadığını bu şekilde tespit ediyorlar. Bilim insanları gen dopingi adı verilen yöntemde genetiği değiştirerek sporcuların iz bırakmadan hile yapabileceklerini söylüyor. Dışarıdan bir ilaç almak yerine sporcular genlerinde oynamalar yaparak rakiplerinin önüne geçebilirler. Yiyeceklerin genlerinde oynamalar yaparak GDO üretebiliyoruz. Aynı şeyi gelecekte kendi vücutlarımızda da yapabiliriz. Günümüzde çok etkili bir şekilde yapılamıyor olsa da yakın gelecekte insan DNA'sını çok hızlı bir şekilde değiştirmek mümkün olacaktır. İleri Okuma: Gen Terapisi Nasıl Çalışır? 10 kilometrelik bir koşu maratonuna çıkacak olsanız hangi genlerinizi değiştirirdiniz? Ben eritroprotein veya hemoglobin kodlayan genlerimi 2-3 katına çıkarmak isterdim. Eritroprotein, dokulara oksijen taşınmasına yardım eden bir proteindir. Hemoglobin de oksijen taşımada en önemli görevlerden birine sahip moleküldür. Eritroprotein ve hemoglobinin yüksek miktarlarda üretilmesi atletlere büyük avantaj sağlayabilir. Kimse de hiçbir şeyden şüphelenmez. Oksijen Taşıyan Moleküllerimizi Artırsak Ne Olur? Yüksek miktarlarda hemoglobin ve eritroprotein kanda şüphe uyandırmıyorsa koşudan önce kana enjekte edelim diyebilirsiniz. Bu tam olarak doping oluyor. Dışarıdan kana verilen eritroproteinleri tespit etmek çok basit. Bu yüzden sporcular doping testlerinden kaçmak istiyor. Ancak vücudun kendi ürettiği fazla eritroproteini tespit etmek hiç kolay değil. Çok gelişmiş analizlerle mümkün ama kolay değil. Bu tür genetik hilelere karşı önlem almak için Dünya Anti-Doping Ajansı tüm olimpiyat sporcularının genetik kodunu tam olarak istiyor. Ancak bu da sporcuların kişisel alanlarına girmek oluyor ve işler daha da karışıyor. Şimdilik sürecin nasıl ilerleyeceğini ve gen dopingini genetik kodu bilmeden nasıl önleyeceğimizi kimse bilmiyor. Ayrıca sporcuların doğuştan genetik modifikasyonla doğmadığını nereden bilebiliriz? Gen dopingi çok sağlıklı bir yöntem değil aslında. Bu konuda yetkililerin sporcuları etik konularda ve genetik düzenlemenin taşıdığı sağlık riskleri konusunda bilgilendirmesi, eğitmesi gerekiyor. Gerçi performans geliştirici ilaçlar da sağlıklı değil ama çok fazla kullanılıyor. İnsanlar birbirlerinin önüne geçmek için akıl almaz yöntemler kullanıyorlar. Muhtemelen gelecekte de durum farklı olmayacak. Homo Sapiens'in Üstünlük Arayışı


Sporun Mutluluk Ve Özgüvenle İlişkisi Mutluluk Nedir? Mutluluk geçmişten günümüze sürekli tartışılan, insanların her zaman kavramsallaştırmaya ve anlamlandırmaya çalıştığı bu yüzden de farklı farklı tanımlamalara sahip bir kavramdır. Bütün bu farklı tanımlama ve sınıflamaların asıl sebebi aslında mutluluk kavramının net ve kesin bir kalıba sığmamasından kaynaklanmaktadır. Çünkü her bir bireyin mutluluğuna etki eden çeşitli faktörler bulunmaktadır. Örneğin; kimi insan arkadaşları ile vakit geçirdiğinde kimisi ise kendi başına daha mutludur, kimisi spor yaparken kimisi ise yeni yerler keşfederken mutludur. Bu çerçevede bakıldığında Tarhan, bireylerin mutlu olmaları için dünyayı değiştirmek yerine kendilerine odaklanıp kendilerini değiştirmelerinin yeterli olacağını düşünmekte, dolayısıyla mutluluğun her bir bireyin kendi yaşamına ait olduğunu söylemektedir (Tarhan, 2005 akt; Söyler, Gacar ve Altungül, 2022) Özgüven Nedir? Özgüven kişinin hayat içerisinde kendisine karşı olumlu duygular beslemesine ve böylelikle yaşam üzerindeki doyum oranını artırmasına yardımcı olan benlik kavramıdır. (Terlemez, 2019) Özgüven düşük veya yüksek olmasına etki eden en önemli faktör bireyin kendisidir. Yani birey kendisini nasıl görüyorsa özgüveni de bununla paralel bir ilişkiye sahiptir. Özgüvenin seviyesi belirlenirken kriter olarak bireyin olmak istediği kişi çok önemlidir. Eğer bireyin olmak istediği birey ile şu anda olduğu kişi arasında olumsuz düzeyde bir ilişki varsa özgüven düşük, olumlu düzeyde bir ilişki varsa özgüveni yüksektir. Özgüven ve Spor İlişkisi Çevremize baktığımızda mutsuz hisseden, aşk hayatında hayal kırıklıkları ile karşılaşan ve özgüveni düşük bireylerin çeşitli spor dallarına yöneldiğini görmekteyiz. Hatta bu spor dallarından en öne çıkanı erkekler için body buildingdir. Genellikle erkeklerin yaşadıkları travmatik bir olaydan sonra gitmiş oldukları fitness salonları gün geçtikçe artmaktadır. Bu duruma sebep olan etmenler hem psikolojik hem de fizyolojiktir. Psikolojik kısmı aslında evrimsel olmakla birlikte erkeklerin daha kaba, kaslı göründükleri zaman kendilerini daha iyi ve güzel hissetmelerine sebep olmaktadır ki buna etki eden en önemli faktörlerden birisi kadınların erkeklerde aradıkları güzel bir vücut yapısına sahip olmak özellikten kaynaklanmaktadır. Fizyolojik kısmı ise bireylere mutluluk veren serotonin ve dopamin hormonlarıdır. Sporun bireylere verdiği mutluluk ve özgüvenle ilgili yapılmış bazı çalışmalar aşağıda verilmiştir: - Kanada'da ortaokul öğrencilerinin fiziksel olarak daha aktif olan kız ve erkek çocukların özgüvenlerinin yapmayanlara oranla daha yüksek olduğu bulunmuştur. - İsviçre'de bir çalışma Spor kulüplerine rol alan ergenlerin, sosyal olarak daha iyi uyum sağlamak, daha az endişeli hissetmek ve genel olarak yaşamlarından daha memnun olmak dahil, refah seviyelerinin yüksek olduğunu tespit ettiler. (Bailey R, 2014 akt; Terlemez, 2019). Spor ve Mutluluk İlişkisi Spor yapmak bireyleri neden mutlu eder? Sorusunun birçok cevabı bulunmaktadır. Bunlardan akla ilk geleni hormon seviyelerindeki değişikliktir. Bu hormonlardan en önemli iki tanesi serotonin ve dopamindir. Bu hormonların eksik veya fazla olması bizlerin mutluluk ve özgüven düzeylerini etkilemekte ve bizleri bazı arayışlar içerisine sokmaktadır. Dopamin Ve Serotonin Kavramları Dopaminin, hareket ve davranışların kontrol edilmesinden uyku ve ruh halinin düzenlenmesine kadar etki ettiği birçok alan bulunmaktadır. Dopamin eksikliğinde bireylerin ruh hallerinde dalgalanmalar, keyifsizlik, umutsuzluk gibi olumsuz sonuçlar doğurabilecek durumlar ortaya çıkmaktadır (Ermiş, 2017 akt; Terlemez, 2019). Serotonin beyinde bulunan farklı bölgelerin birbiri ile bağlantı kurmasında çok önemli bir madde olmakla birlikte bu hormondaki değişiklikler saldırganlığa, depresyona ve anksiyeteye yol açabilmektedirler. Uzun süreli yapılan kardiyo egzersizleri ile serotonin üretilir ki bu depresyon halini ortadan kaldırmakla birlikte size özgüven verir. Dopamin ise ruh halinizi geliştirerek beyinde zevk veren duyguların oluşmasına sebep olur (Terlemez, 2019). David J. Linden'e göre, Ph.D., Psikoloji Bugün adlı bir makalede, hayvan testlerinin sonuçları dopamin salınımını artırdığını göstermektedir. Aynı zamanda Nöropsikofarmakolojide yayınlanan bir çalışmada fiziksel aktivitenin beyin serotoninin artırdığı mekanizmalar olduğu ortaya konuldu; bununla birlikte, aerobik egzersizin artan beyin serotonin düzeyleriyle ruh halini iyileştirdiği görülmüştür. (Mcnary T, ty akt; Terlemez, 2019)


Stendhal Sendromu Stendhal sendromu veya Floransa sendromu kişilerin sanat eserleri karşısında kalp atışında hızlanma, sersemlik, bayılma, algı bozuklukları ve halusinasyonlar gibi belirtiler geliştirdiği psikosomatik bir hastalıktır. Kişi sanat eserlerinin bolluğu veya ihtişamı karşısında kendinden geçer. 19.yüzyıldan itibaren özellikle Floransa sanatı karşısında başı dönen ve bayılan insanlar kayıt edilmiş olmasına rağmen, Stendhal sendromu ancak 1979'da Santa Maria Nuova hastanesinde çalışan bir İtalyan psikiyatrist Graziella Magherini'nin Floransa'da bu sendromu yaşayan ve acil tedavi edilen 106 ziyaretçiyi gözlemlemesi ve tasvir etmesinden sonra isimlendirilmiştir. Birçok Kişi Stendhal Sendromu Yaşamıştır


Stratejik Düşünme Zihinsel Kapasiteyi Artırıyor Çoğu kişi satranç oynamayı bilir. Satranç dünyanın en eski zeka oyunlarından biridir. Piyonlar ve diğer taşların ayrı bir becerileri ve amaçları vardır. Oyunun temel amacı çeşitli yollardan şahı mat etmektir. Satrançta en önemli konulardan biri doğru strateji kurmaktır. Bu tür stratejik düşünme tabanlı beyin egzersizleri bilişsel performansı artırıyor ve gerçek hayatta da yarar sağlıyor. Satranç ve zeka arasındaki ilişki için bu makalemizi okuyabilirsiniz: https://sinirbilim.org/satranc-zeka-arasindaki-iliski/ Amerika'da Teksas Üniversitesi'nde yapılan araştırmalar stratejiye dayalı beyin antrenmanlarının gençlerden yaşlı insanlara kadar herkese faydalı olduğunu ve Alzheimer hastalığı riskini de azalttığını gösteriyor. Düşünme Egzersizleri ve Stratejik Düşünme Araştırma ekibinin başındaki isim olan Dr. Sandra Bond Chapman'a göre beyinlerimiz ilham almak üzere şekillendi. Beyin egzersizlerinin çeşitli bilişsel işlevleri geliştirdiği haberi ilk defa duyduğumuz bir şey değil. Peki bu çalışmayı farklı kılan nedir? Geleneksel çalışmalar şu programı uygula hafızan gelişsin, şunu dene tepki verme hızın artsın şeklinde bir prosedür izler. Chapman'ın ekibi ise çok boyutlu düşünme becerisinin gelişmesinin bilgiyi birleştirme, istenmeyen bilgileri silme ve zararlı alışkanlıklardan kurtulma üzerindeki etkisini inceledi. Tepki verme hızımız ve hafıza becerimiz kadar önemli olan bir olgu da bilgiyi işleme ve filtreleme becerimizdir. Ekibin çalışmasında katılımcılar 45 ile 60 dakika arasında değişen 8-12 oturum antrenman yaptılar. Antrenmanlarda üç kognitif işleve odaklandılar: Stratejik düşünme, dikkat, bütünleşik akıl yürütme ve yenilik. İlgili bilgiyi alakasız bilgiden ayırmak beynimizin her gün yaptığı çok temel bir şeydir. Ekip de katılımcılardan bunu yapmalarını istedi. Araştırmanın ileri aşamalarında her bir katılımcıdan öğrendikleri şeylerle ilgili ayrıntılı değerlendirme ve yorum yapmaları istendi. Antrenmanlar esnasında bir bilgi öğrendiklerinde bunu hayatlarının birçok alanına uygulamaları ve bu konu üzerine konuşabilmeleri isteniyor. Bu sefer satranç yerine monopoly oyunundan örnek verelim. Monopoly oyununda kazanmak için belirli bir strateji kurar ve anlaşmalar yaparsınız. Kurduğunuz bu stratejiyi hayatınıza da uygulamanız istenirse beyninizi biraz zorlamanız ve konu ile ilgili etraflıca düşünmeniz gerekir. Antrenmanlar Akıl Yürütme ve Çıkarım Yapma Becerisini Geliştiriyor Chapman katılımcıların beyin antrenmanları sayesinde yaratıcılıkta, akıl yürütme ve çıkarım yapmada gelişme kaydettiklerini belirtiyor. Ayrıca bu kazanımlar sadece antrenman dahilindeki alanlarda değil daha birçok alanda oldu. Örneğin genel kültür hafızası, planlama ve problem çözme becerileri katılımcıların kendilerini geliştirdiği başka alanlardan bazılarıydı. Halbuki katılımcılar bu alanları hedefleyen herhangi bir beyin egzersizi yapmamışlardı ama tabi tutuldukları eğitim programı bu alanlarda da onları geliştirmişti. Bu çalışmanın en önemli tarafı aslında ekibin uyguladığı beyin egzersizlerinin bilişsel performansı artırması değildi. Bu tipte zaten çokça araştırma var ama bu çalışmada ekip bilgi işleme süreçlerine odaklandı. Hafıza antrenmaları ile akıl yürütme antrenmanları karşılaştırıldığında hafıza çalışmaları beynin yeni bilgiyi ne ölçüde aldığına bakarken, akıl yürütme çalışmaları bilginin ne derece işlendiğini ve bu bilgi işleme sürecinin beyin performansını nasıl etkilediğine odaklanıyor. Beyin Uyarımı Teknikleri de İşe Yarayabilir Matrix veya Lucy başta olmak üzere pek çok bilim kurgu filminde zihinsel kapasitenin genişletilmesi işlenir. Bu artık bilim kurgu değil. Gerek tDCS gibi elektrofizyolojik tekniklerle gerekse özel hazırlanmış beyin antrenmanlarıyla zihinsel kapasitemizi geliştirebiliriz. Hiçbir şey yapılamasa bile en azından satranç, go gibi stratejik düşünme üzerine oyunlar beynin bilgi işleme süreçlerini geliştirmek için çok önemlidir. Aslında bunlara oyun dememek gerekiyor. Bugün satranç tüm dünyada beyin sporu olarak kabul ediliyor ve turnuvaları düzenleniyor.


Stres Altındaki Beyin Dijital dünyadan mıdır yoksa günlük koşuşturmalarımızın artmasından mıdır bilinmez, stres günlük hayatımızda gittikçe daha fazla yer kaplamaya başladı. Tabi artan stres yüküne karşı beynimiz de kendince tepkiler veriyor ve bu durumun üstesinden çıkmak için elinden geleni yapıyor. Son yıllarda yapılan çalışmalar beyin hücreleri arasındaki bağlantılar beynin strese ve depresyona olan hassasiyetini belirleyebilir. Dünyadaki bütün insanlar strese farklı şekillerde tepki verirler. Bazılarımız kendini işine adar, daha fazla çalışır. Bazılarımız çareyi içmekte veya yemekte bulur. Stres ve stresi oluşturan etkenler ortadan kaybolduğunda bu belirtiler de gider ve çoğumuz tekrar rutin hayatımıza döneriz. Çoğumuzun beyni aslında strese karşı gerekli önlemleri alır ve bu dönemi kalıcı bir zarar almadan atlatır. Ancak bazı insanlar için stres büyük bir depresif dönemin sadece ilk adımıdır. Güçlü Bağlantılar = Az Depresyon Stresli bir dönemin sonrasında normale dönen insanlarla, depresyona giren insanlar arasındaki fark çok belirgin değil. New York'ta Mount Sinai Tıp Fakültesi'nde bir sinirbilim uzmanı olan John Morrison'a göre sorulması gereken en önemli soru stresi takip eden süreçte depresyona giren canlılarla normale dönen insanların arasındaki farkın ne olduğudur. New York'ta Cold Spring Harbor Laboratuvarı'nda çalışan Minghui Wang ve ekibi farelerle yaptıkları araştırmalarında medyal prefrontal korteksteki nöral bağlantıları güçlü olan farelerin stres sonrası depresyona girmeye diğer farelerden daha çok eğilimli olduğunu göstermiştir. Strese dirençli farelerde bu bölgedeki nöral bağlantıların dayanıklılığı daha zayıftır. Bu mekanizma beynin strese nasıl yanıt verdiği konusunda bilim insanlarına yardımcı olabilir. Stres Düşünme Merkezi Prefrontal Korteksi Etkiliyor Stresle alakalı olduğu düşünülen bölgelerden biri de prefrontal korteks çünkü beynin bu bölgesi idari işlevlerdeki büyük rolüyle biliniyor. Düşünce, hafıza, tahmin ve karar verme gibi pek çok bilişsel olayda görev alan prefrontal korteksin Broadmann area 25 adlı kısmı major depresif bozuklukla yakından ilişkilidir. Bilim insanları bu bölgeyi elektrikle uyardıklarında hastalarda depresyonun ortaya çıktığını gözlemlemişlerdir. Ancak hala bu bölgenin depresyonda tam olarak ne yaptığını ve işlev bozukluğunun nasıl ortaya çıkabileceğini anlayamamışlardır. Ekip araştırmalarını öğrenilmiş çaresizlik adlı bir teknik uygulayarak yürüttü. Öncelikle fareler tabanı metal bir ızgaradan oluşan küçük bir kafese kondu. Kafesin içinde farelere bir saat süresince metal ızgaradan düzensiz aralıklarda acı verici ama fiziksel olarak zarar vermeyen elektrik akımları verildi. İki günlük eğitimden sonra fareler elektrik şokundan kaçmak için bir saat yakaladılar. Bir ışık yakıldığında fareler başka bir kafese yöneliyorlardı. Eğer yeterince hızlı davranabilirlerse bir daha elektrik şoku hissetmeyeceklerdi. Stres Öğrenilmiş Çaresizliği Tetikliyor Eğitimden sonra farelerin 80%'i ışığı gördüklerinde kafesten kaçmayı öğrendiler. Fareler esnek canlılardır ve hala strese karşı davranışlarını değiştirebilirler. Ancak farelerin 20%'i çoğunluğun aksine farklı bir tepki verdi. Öğrenilmiş çaresizlik adını verdiğimiz bu olayda fareler kaçmak yerine oldukları yerde kaldılar ve cezaya razı oldular. Bu fareler strese karşı oldukça hassastır ve bir depresyon modeli olarak kabul edilebilir. Bu farelerin diğer özellikleri ise kilo kaybı ve zevk alamama gibi genel depresyon belirtileri göstermeleridir. Araştırmacılar bu esnek ve hassas farelerin insanlarda Broadmann area 25'e denk gelen medyal prefrontal kortekslerine baktılar. Asıl aradıkları bir beyin hücresi etkinleştikten sonra protein üretmeye başlayan c-Fos geniydi. Gen araştırmasından sonra sinapslar ve etkinleşen bütün nöronlar arasındaki bağlantılar incelendi. Araştırma ekibi etkinleşen beyin hücrelerinin strese duyarlı ve dirençli farelerde farklı bağlantı modelleri oluşturduğunu buldular. Strese duyarlı fareler öğrenilmiş çaresizliğin akabinde stresle etkinleşen hücrelerinde daha fazla bağlantıya sahipti. Strese dirençli farelerde ise aynı beyin hücrelerinde ters bir durum söz konusuydu, bu hücrelerdeki bağlantı sayısı az ve bağlantılar zayıftı. Stres Sinapsları Zayıflatıyor Ancak dirençli farelerdeki zayıf bağlantıların varlığı öğrenilmiş çaresizliğin bu bağlantıların doğrudan değişmesine sebep olduğunu söyleyemeyiz. Bu yüzden araştırmacılar dirençli farelere yapay olarak faaliyeti arttırılmış prefrontal korteks hücreleri naklettiler ve sonuç dirençli fareler strese karşı daha duyarlı oldu. Araştırma sonuçları sinaps gücündeki değişimlerin farelerin strese karşı verdikleri cevabı etkilediklerini gösteriyor. Ayrıca elde edilen bulgular Broadmann Area 25'teki hücrelerin depresyon hastalarında da çok etkin olduğunu gösteriyor. Farklı Davranış Modelleri de İncelenecek Yapılan bu çalışma tek bir stres etkenini ve bir beyin bölgesini kapsıyor. Öğrenilmiş çaresizlik depresyon benzeri bir davranışı ortaya çıkarabilecek tek model değil ve kısa süreli bir etkiye sahip. Bo Li beynin uzun süreli strese nasıl cevap verdiği sorusuna yanıt aramak için diğer davranış modellerini de incelemek istiyor. Söz konusu stres olduğunda Morrison yaş ve cinsiyetinde çok önemli olduğunun altını çiziyor.


Stres Kadın ve Erkek Beynini Farklı Etkiliyor Stres; özellikle son yıllarda oldukça gündemde olan bir kavram. Birçok rahatsızlığın altından baş göstermesinin yanı sıra, doğru seviyede olduğunda yararlı olduğu da bilinen bir gerçek. Son zamanlarda yapılan çalışmalar bir diğer gerçeği daha su yüzüne çıkarıyor: kadın ve erkek beyni stresten farklı şekillerde etkileniyor. Rockefeller Üniversitesi'nden araştırmacılar, erkek ve dişi beynin strese tepki verme şekli arasında 'dikkat çekici' farklar tespit ettiler. Nature Communications'da yayınlanan çalışma farelerle gerçekleştirildi. Araştırmadaki bulgular, beynin normalde cinsiyet farklılıklarıyla ilişkili olmayan bir bölümünde ortaya çıktığı için iki kat daha dikkate değer bulundu. Elde edilen sonuçların duygudurum bozuklukları da dahil olmak üzere strese bağlı hastalıkların tedavisinde de etkilerinin olacağı düşünülüyor. Cinsiyetler Arası Farklar Dikkate Alınmalı Jordan Marrocco, Nöropsikiyatrik araştırmalara ve endokrinolojiye cinsiyet farklılıklarının eklenmesi ihtiyacı var, çünkü kadınlar ve erkekler uyuşturucuya farklı tepkiler veriyor diyor. Bilim insanlarının yeni ilaçları hastalara bireysel olarak uyarlamaya çalıştığı son dönemlerde bu özellikle önemlidir. McEwen bu konuya dikkat çekerek: İlaç endüstrisi tek boyutlu bir felsefe izledi ve ağırlıklı olarak ilaçları erkeklerde test etti diyor. Uyuşturucu madde olan Ambien'in piyasaya sürüldükten sonra kadınlarda erkeklere kıyasla daha güçlü etkileri olduğunu keşfedilmesini örnek vererek, bunun ciddi sorunlara neden olabileceğini belirtiyor. Beyindeki olası cinsiyet farklılıklarını araştırmak için bilim adamları, hipokampusun stres tepkisinde çok önemli bir rol oynayan ve CA3 olarak bilinen bölgesine odaklandı. Bu bölge belleğe, ruh halinin düzenlenmesine ve bilgi işlemeye katılmaktadır. Spesifik olarak, erkek ve dişi fareler stresli bir göreve (6 dakikalık zorunlu yüzmeye) maruz bırakıldı. Daha sonra ise Nathaniel Heintz'in Rockefeller laboratuvarında geliştirilen ve CA3 nöronlarındaki genlerin tepkilerini incelemeyi sağlayan TRAP adlı bir yöntem kullanıldı. Kadın Beyni Strese Daha Fazla Tepki Gösteriyor Yazdıklarına göre, buldukları şey olağanüstüydü. Stres altındaki kontroller karşılaştırıldığında, akut stresle, kadınlarda CA3'te erkeklere göre çok daha fazla gen değişti (Kadınlarda 6,472 gen; erkeklerde 2,447 gen değişti). Bu büyük fark, strese yanıtta açık bir genetik bileşen olduğunu düşündürmektedir. Bilim adamları, zorla yüzmek gibi çevresel stres etkenlerine tepki gösteren beyin bölgelerindeki genlerin, dişi farelerde erkeklerinkinden çok daha yüksek oranda tepki verdiğini ileri sürmektedir. Ek bir bulgu, cinsiyetler arasındaki stres tepkilerindeki farklılıkların ne kadar büyük olduğunu ortaya koymaktadır. Bilim adamları, her iki cinsiyette stresten etkilenen 1,842 geni tespit ettiler. Ancak bu örtüşen genlerin büyük çoğunluğu kadınlarda ters yönde tepki verdi. Erkeklerde stresle aktive edilen genler kadınlarda stresle bastırıldı ya da tam tersi bir etki gözlendi. Stres Kaynaklı Hastalıklar McEwen'in grubu ayrıca, insanlarda nöropsikiyatrik bozukluklar geliştirme riskini artırdığı bilinen BDNF geninin bir varyantını taşımak üzere tasarlanmış fareler üzerinde deney yaptı. Araştırmacılar, bu fareleri, stresin etkisini belirlemek için ortak bir yöntem olan bilişsel testlere tabi tuttu. Gen varyantlı dişilerde stres altına girmeksizin mekansal hafızada bozulma olduğunu buldu. Aynı şekilde stresli olmayan fakat mutasyona uğramış erkeklerde ise aynı sonuçlar gözlenmedi.


Stres Kandaki Proteinlerin Pıhtılaşmasına Neden Olabiliyor Rice Üniversitesi ve Baylor Tıp Fakültesinde yapılan bir araştırmaya göre kalp ve beyin kan damarlarında akıştan dolayı oluşan stres bir proteinin şeklini değiştirip kanda pıhtılaşmaya sebep olabiliyor. Araştırmacılar proteinlerin 5 saat sonrasına kadar doğal şekline gelemediğini gözlemlediler. Bu alanda bir ilk olma özelliğini taşıyan bu araştırma pıhtı oluşumunda kilit rol oynayan Von Willebrand faktörü üzerinde yoğunlaşıyor. Rice Üniversitesi'nde Doç. Dr. Ching-Hwa Kiang'ın liderlik ettiği ekip pıhtılaşmamış VWF parçalarının saatlerce pıhtılaşmış halde kalmasını sağlayan bazı etkenler keşfettiler. Dr. Joel Moake keşif ile ilgili şunları söylüyor İlk başta bu durumun ölçülemeyecek kadar kısa süreceğini düşünmüştüm ancak sonuçlar çok şaşırtıcıydı. Kimse bu durumun saatlerce süreceğini beklemiyordu. Bu klinik süreçlerde büyük sonuçlara sebebiyet verebilecek bir olay. Kiang ve ekibi protein katlanmasına etki eden faktörler üzerinde çalışıyorlar. Proteinler vücudumuzun temel işçileri olarak görev yapıyorlar. Onlar olmadan vücudun neredeyse hiçbir işlevi gerçekleşemiyor. Hücrelerimizde her saniye on binlerce yeni protein üretiliyor ve proteinler oluştuktan sonra hemen bir katlanma ve 3 boyutlu yapısının oluşum sürecine giriyor. Bu süreç proteinin işlevini gerçekleştirmesi açısından kritik bir öneme sahip. Protein katlanması en sık karşılaşılan işlemlerden biri olmasına karşın, bilim insanları için hala daha içinde birçok gizem barındırıyor. Proteinlerin Stres Anındaki Durumları Ölçüldü Kiang araştırmayla ilgili şunları söylüyor Bu çalışmada protein katlanmasındaki etkileri ölçmekten daha fazlasını başardık. Biz moleküllerin o anda hangi halde olduğunu görmek için bu ölçümleri kullandık. Ancak bu şekilde belli bir zaman diliminde moleküllerin nasıl değiştiğini incelemek için dinamik yapısını çalışabilirdik. Rice Üniversitesi'nde kıdemli araştırmacı Prof. Moake bu araştırmanın tıp dünyası için hayati öneme sahip olduğunu çünkü VWF faktörünün çalışma ilkelerini açıkladığını belirtiyor ve şu sözleri ekliyor VWF kan damarlarının yapısına katılan bir glikoproteindir.Damarlar herhangi bir zarara uğrayana kadar hücreler bu proteinleri depolarlar, ne zaman ki damarlarda hasar oluşsa pıhtı oluşması için o bölgeye VWF salgılanır. VWF uzun ve büyük bir proteindir, bir ucu hücreye bağlıdır diğer ucu ise başka bir VWF proteinine bağlıdır. Bu şekilde proteinler birbirlerine bağlanarak pıhtı oluşturur ve kanamayı durdururlar. Tabiki vücut bu pıhtılaşma işleminin ne zaman durması gerektiğini de belirlemek zorunda. Eğer ortamda çok fazla VWF proteini birikirse, fazla proteinleri parçalayacak bir enzim salgılanıyor. Enzim VWF proteinlerini PVWF adlı daha küçük proteinlere ayırıyor ve kan dolaşımına salıyor. Normal şartlar altında kanda devamlı dolaşan bu küçük proteinler trombositler yerine birbirine tutunarak belli bir bölgede pıhtı oluşumunu engeller. Ancak daha önceki araştırmalardan öğrendiğimiz kadarıyla makaslama adını verdiğimiz fiziksel stresler PVWF proteinlerinin trombositlere tutunmalarına neden olabiliyor. Bu güne kadar PVWF proteinlerinin şekillerinin nasıl değiştiğini ise bilmiyorduk. Stres Altında Proteinler Birbirlerine Tutunuyorlar ve Pıhtı Oluşturuyorlar VWF proteininin birçok küçük protein alt birimine sahip olduğundan bahsetmiştik, bu özelliğin bir faydası da VWF proteinleri kendi kendine bir araya gelip aynı şekilde ayrılabiliyor. Bu kendiliğinden gelişen birleşme ve ayrılma süreçleri sadece fiziksel stres altında gerçekleşiyor. Ayrıca kanda bulunan b-SpII ve bSpIII gibi antikorların PVWF proteinleriyle olan etkileşimi de çeşitli şekillerde VWF oluşumuna yol açabiliyor. VWF proteinin nasıl şekillendiğini öğrenmek için Dr. Kiang, Moake ve Jing-Fei Dong'un ekipleri bir araya geldiler. Moake ve Dong'un grupları PVWF örneklerini hazırladılar, bunların bazılarını pıhtı oluşumunu tetikleyen strese maruz bıraktılar. Kiang'ın ekibi örnekleri atomik kuvvet mikroskobunda inceledi ve stres anında PVWF'nin hangi kısmının şeklinin değiştiğini belirlediler. 2. aşamada ise ekip şeklini değiştiren proteinin tekrar normal haline dönmesi için gereken zamanı belirlediler.


Stresin Hayatımızdaki Yeri Ve Stresle Mücadele Edememek Son zamanlarda yaklaşan çok önemli bir sınavınız mı var? Sırf bu yüzden geceleri uyuyamıyor musunuz? Bir olayla fiziksel, ruhsal veya psikolojik olarak başa çıkamama durumuna stres deriz. Peki neden stres yaparız? Önemli bir sınav için, hoşlandığımız kişiye duygularımızı söyleyeceğimiz zaman ya da birisiyle tartıştığımız zaman. Gerçekten Stres Yaptığımızı Nasıl Anlarız? Bazen günlük hayatta o kadar çok stres yaparız ki ne konuda stres yaptığımızı ya da stres yaptığımızı anlamayız. Bu konuda en iyi cevabı bize kendi vücudumuz verir. Uyku sorunları yaşamak, uzun süreli geçmeyen baş ağrıları, göğüs ağrısı, kas ağrıları ve gerginliği, enfeksiyonlara karşı daha hassas gibi etkiler aslında vücudumuzun strese karşı verdiği bazı tepkilerdir. Stresi yönetmek Hem sağlığımızı birçok anlamda tehdit edip hem de günlük yaşamımızı bu kadar zorlaştıran stresi en doğru şekilde yönetmemiz gerekmektedir peki bunu nasıl yapabiliriz? Her şeyden önce sorunun ana kaynağını belirlememiz gerekmektedir yani bize strese sokan bu şey nedir? Bunun önüne geçebilir miyim? Kaçınılması mümkün olmayanlar stres unsularıyla nasıl başa çıkabilirim? Genel olarak stresi nasıl daha kolay yönetebileceğimiz üzerine bazı önerilerim var: - Egzersiz yapmak: Egzersiz beyin damarlarımızı sağlamlaştırarak, beynimizin, kalbimizin, kan damarlarımızın daha sağlıklı olmasına yardımcı olacaktır bu durum nörojenezi arttırarak yeni sinir hücreleri arttırmamıza sebep olacaktır. Tabii düzenli ve planlı yapılması en önemlisidir. - Kendimize vakit ayırmak: kendi hayatımdan örnek vermek gerekirse çok fazla stres yaptığım zamanlarda en sevdiğim diziyi izlerim ya da kitap okurum yani kendime bir konfor alanı yaratırım, bu konfor alanı kişiden kişiye değişebilir sizin için bu doğada yürüyüş yapmak alışveriş yapmak veya bir spor müsabakasını takip etmek olabilir. - Doğru zaman yönetimi: Bu madde aslında çok önemlidir çünkü eğer gününüzü doğru planlarsanız hiçbir şekilde sorumluluklarınızı ertelemez, yapmanız gereken işleri doğru ve size verilen zamanında yapar bunun sonucunda da kendinizi yoğun bir baskı altında hissetmesiniz. - Gülümsemek: Kendinizi mutlu hissetmesiniz bile sürekli gülümseyi deneyin beynimiz bir süre sonra mutlu olduğumuza kendini inandırır. - Kaliteli bir uyku: Eğer düzenli uyumuyorsanız kaldı ki rüyalarımızı detaylı bir şekilde hatırlamak bunun önemli bir belirtisidir- stres seviyeniz normalden çok daha fazla olur bu yüzden düzenli ve kaliteli bir uyku stresle başa çıkmada çok önemlidir. Gerçekten stresi yönetmek zorunda mıyız? Yazının en başından itibaren size sürekli stresle mücadele etmek gerektiğini onun sağlığımızı riske attığından bahsettim. Peki gerçekten stresi yönetmek, stresle başa çıkmak zorunda mıyız? Ünlü Kelly McGonigal'ın bu konuda 2013 yılında yaptığı harika bir TEDx konuşmasında şöyle diyor: Stresin sizin için kötü olduğuna inanmak Amerika'da geçen senenin (2012) 15. en büyük ölüm sebebi deri kanseri/ HIV / AIDS, cinayetlerden çok daha fazla insan öldürüyor. Stres hakkındaki düşüncelerimizi değiştirdiğimizde vücudunuzun strese karşı olan tepkilerini de azaltırsınız. Harvard üniversitesindeki araştırmalara katılan söylenen şey sosyal stres testine girmeden önce strese verdikleri tepkileri faydalı olduğuna düşünmeleri öğretildi. Hızla çarpan kalbiniz sizi harekete hazırlıyor, daha hızlı nefes alıyorsanız bu problem değil beyninize daha fazla oksijen gidiyor anlamına gelir, strese verdikleri tepkileri faydalı olarak görmeyi öğrenen denekler daha az strese girdi, daha az endişelendi, kendilerine daha çok güvendiler. Beni en çok etkileyen kısım strese verdikleri fiziksel tepkilerin değişimiydi. Tipik stres tepkisi olarak kalp atışlarımız hızlanır kan damarlarımız daralır bu da kronik olarak stresin kalp damar rahatsızlıklarıyla ilişkilendirilmesinin biridir sürekli bu şekilde olması sağlıklı değildir fakat çalışmada denekler stres tepkilerini faydalı olarak gördüklerinde kan damaların rahatladığı görülmüştür evet kalp hala hızlı çarpıyordur fakat damarlarımızın durumu çok daha sağlıklıdır aslında keyifli ve cesaret anlarımıza çok benzer.


Stroop Etkisi/Testi Stroop Etkisi veya Testi psikolojide belirli bir olayda kişinin tepki verme hızını ölçen bir testtir. Rengin ismi kendisinden başka bir renkle yazıldığında rengi söylemek daha fazla zaman alır ve kişinin gerekli bilgiyi gereksiz bilgiden ayırt etmesi gerektiğinden biraz zorlu olabilir ve hata yapmaya müsait bir testtir. Stroop etkisi ilk defa 1935'te John Ridley Stroop tarafından icat edilmiş, sonraki yıllarda çok dallandırılıp geliştirilmiştir. Stroop etkisinin insan beyninde nereleri etkilediği çeşitli görüntüleme teknileri ile araştırıldığında başlıca iki bölgenin rolü olduğu bulunmuştur. Bunlar anterior singulat korteks ve dorsolateral prefrontal kortekstir. Kelime ve renge baktığınızda her iki bölge de aktif olur ve dorsolateral prefrontal korteks hafıza ve diğer idari işlevlerle uğraşırken, anterior singulat korteks odaklanmayı ayarlar ve uygun yanıtın verilmesini sağlar. Posterior dorsolateral prefrontal korteks beynin var olan amaca göre uygun kurallara uymasını sağlamaktan görevlidir. Testten önce size kurallar söylendiğinde bu kurallara uymanızı sağlayan bölge posterior dorsolateral prefrontal kortekstir . Stroop etkisinde bu bölge sadece renk algısından sorumludur. Bu bölge gereksiz bilgiyi ayıklama meşguldür ama kelimenin anlamsal önemi beyin için renk algısından daha önemlidir aslında. Sol dorsolateral prefrontal korteks bireyin renk-kelime zıtlığındaki beklentileriyle daha fazla ilgili iken, sağ dorsolateral prefrontal korteks dikkate bağlı zıtlıkları azaltmayı amaçlar. Mavi ile yazılmış kırmızı sözcüğünü okurken sol dorsolateral prefrontal korteksiniz kırmızı derken, sağ dorsolateral prefrontal korteks mavi demeye çalışır.


Yeteri Kadar Su içmenin Faydaları Nelerdir? Su içmenin Faydaları Yaz aylarında hepimiz olduğumuz yerde terliyoruz. Hiçbir şey yapmasanız bile gece gündüz sürekli bir su kaybı var. Vücudumuzun yaklaşık 3'te 2'si sudan oluşuyor. Organların ve fizyolojik sistemlerin düzgün çalışması için yeterince su içmek çok önemlidir. Bedenimiz yeterli miktarda su almadığında dehidrasyon başlıyor ve ciddi sağlık sorunları başlıyor. Bu yazımızda suyun görevleri ve su içmenin faydaları konusunda bilgi vermeye çalışacağız. Günde 8 bardak su içmek halk arasında yararlı olarak görülen yaygın bir görüştür ancak su ihtiyacı kişiden kişiye göre değişir. Klimalı ortamda masa başında çalışan bir memur ile fırında çalışan bir işçinin su ihtiyacı elbette aynı olmayacaktır. Vücudunuz suya ihtiyacı olduğu anda bunu size bildirecektir. Aklınıza geldiği zamanlarda da su içebilirsiniz. Ancak su içeceğim, sağlıklı olacağım diye kendinizi zorlamayın. Her gün yeterli miktarda su içmenin faydaları neler, şimdi onlardan bahsedelim. İdrarın Rengi Değişir Vücudunuzdaki su miktarı ile ilgili en önemli göstergelerden biri idrarın rengidir. İdrar ne kadar koyu renkte ve kokulu olursa vücudunuz o kadar dehidrasyona uğramıştır. Solgun renkler iyiye işarettir. Vücudunuzda yeterli miktarda sıvı dolaştığını gösterir. Böbrekler bu durumda yorulmazlar, organlar rahat çalışırlar. Eğer renk koyu tonlara çıkmışsa vücudunuzda su miktarı önemli ölçüde azalmış demektir. Hemen su içmeli ve organların daha rahat çalışmasını sağlamalısınız. Eğer idrarınız çok saydam ise biraz fazla su içiyor olabilirsiniz. Su İçmek Atıştırmalıklardan Uzak Tutar Bazı insanlar sürekli bir şeyler yiyip içmek isterler. Yemek yedikten bir zaman sonra sindirim işlemi biter ancak vücudun henüz gıdaya ihtiyacı yoktur. Midenin boş kalması açlık sinyali olarak algılanabilir. Bazen vücudumuz susuzluğu da yanlışlıkla açlık sinyali olarak algılayabiliyor. Böyle durumlarda yeterince su içerek midemizi doldurabiliriz. Bu hem vücudun su ihtiyacını karşılar hem de midede doluluk hissi yaratarak bizi atıştırmalıklardan uzaklaştırır. Vücudunuz çok susuz kaldığında karaciğer gibi organlar su yetersizliğinden dolayı düzgün çalışamaz ve kana glikoz salgılayamazlar. Aslında suya ihtiyacımız varken glikoza ihtiyacımız olduğunu zannederiz. Tatlı bir şeyler canımızın çekmesi vücudumuzun susuz kaldığından dolayı glikojeni parçalamakta zorluk çektiğini gösteriyor olabilir. Bir dahaki sefere canınız bir şeyler atıştırmak istediğinde bir bardak su için ve iştahınızı düzenlemeye çalışın. İleri Okuma: Atıştırmalık Yiyeceklere Nasıl Karşı Koyarız? Enerji Seviyeniz Artar Su içmenin faydaları saymakla bitmiyor. Uzmanlar orta dereceli dehidrasyonun vücudu yorabileceğini ve enerji seviyenizi çok aşağı seviyelere çekebileceğini söylüyor. Bunu en iyi kim bilir? Tabii ki sporcular. Uzun bisiklet turlarımda her 10 km'de bir dolu dolu su içerdim. Eğer su içmeyi unutursam baş ve kas ağrılarıyla bedenim bana hemen su içmem gerektiğini hatırlatırdı. Kan dolaşımındaki sıvı miktarı eşik değerin altına düşerse vücut dolaşımı yavaşlatarak bu duruma uyum sağlıyor. Kan dolaşımının yavaşlaması da kaslara giden oksijen miktarını azaltarak yorgunluğa neden oluyor. Sıcak günlerde ve spor yaparken terden kaybettiğiniz su yorgun hissetmenizi sağlıyor. Oturduğunuz yerde bile yorulabiliyorsunuz. Beyin Gücünüzü Artırın Su içmenin faydaları sadece vücutla sınırlı değildir. Beynimizin çok önemli bir bölümü sudan oluşur. Araştırmalar orta derecede susuz kalmış kişilerin zihinsel işlevlerinin sekteye uğradığını gösteriyor. Bu kişiler karar vermede ve düşünmede yeterince iyi performans gösteremiyorlar. Eğer biraz bile dehidrasyon yaşasanız kan akışının yavaşlamasından dolayı beyin performansı hemen yavaşlamaya başlıyor. Nöronlar oksijen ve glikoza karşı çok hassas hücrelerdir. Yeterli oksijen ve glikozun nöronlara ulaştırılamaması durumunda bu hücrelerin işlevleri aksamaya başlıyor. Bağırsak Hareketleri Düzenlenir


SUDEP: Epilepside Ani Beklenmedik Ölümler İnsanlar yaşamlarının her evresinde ayrılıklarla karşı karşıya kalmaktadırlar. Sevdiklerimizden ayrılma, iş yerinden ayrılma, eğitim hayatının sona ermesi... Ama hiçbiri geri dönüşü olmayan ölüm ayrılıkları gibi ağır gelmez. Ölümler kişide fiziksel, duygusal, bilişsel ve davranışsal değişiklikler yaratarak zorlu bir süreç ile baş başa bırakır. Epilepsi hastalığında da belirgin herhangi bir nedene bağlı olmadan beklenmedik bir şekilde aniden ortaya çıkan ölümler söz konusudur. Epilepsi hastalarındaki ölümlerin %17'sinden sorumlu nedeni bulunamayan ve nedeni açıklanamayan ani ölüm SUDEP olarak tanımlanır. SUDEP Nedir? SUDEP tanıklı veya tanıksız ani beklenmeyen, travma veya boğulmaya bağlı olmayan, otopsi bulgularında ölüm nedeninin anatomik veya toksikolojik bir nedene bağlı bulunmadığı ölümlerdir. Epilepsi hastasının sağlıklı durumdayken beklenmeyen bir şekilde ölmesi, ölümün saniyeler içinde gerçekleşmesi ve ölüm nedeninin belirli tıbbi bir nedeninin belirlenememesi SUDEP için kriterler oluşturur. Bilinen ölüm nedenleri arasında status epileptikus, kazalar, boğulma ve intihar gibi nöbetlerin komplikasyonları yer alırken, SUDEP epilepsiye bağlı ölümlerin önde gelen diğer bir nedenidir. Ani ölüm oranları yaklaşık olarak tüm yaş gruplarını kapsayacak şekilde yılda 1000 hasta başına 0.58 olarak belirlenmiştir. Bu oran çocuklar ve gençlerde 0,22 ve yetişkinlerde 1,2 oranındadır. Başka bir deyişle, 1000 yetişkinden yaklaşık 1'i ve 4500 epilepsili çocuktan 1'i SUDEP nedeniyle ölmektedir. Bununla birlikte, daha yakın tarihli veriler çocuklar ve ergenler için yetişkinlerinkine benzeyen daha yüksek oranlar göstermektedir. Epileptik hastanın SUDEP kaynaklı ölümünün kesin olarak anlaşılması için otopsi verileri şarttır. Epilepside ölüm SUDEP özelliklerini taşıyorsa ve otopsi yapılmamışsa muhtemel SUDEP tanısı konur. Epilepsi Hastalarında SUDEP Riski Tüm epilepsi hastaları SUDEP riski ile karşı karşıya kalabilir. Epilepsi hastaları ve aileleri, bu konuda hekimleri tarafından bilinçlendirilmeli ve bu konuda farkındalık yaratılmalıdır. Hasta ve yakınlarının, çocuğu epilepsi hastası olan anne babaların büyük çoğunluğu bu konuda bilgilendirilmeyi tercih etmektedir. SUDEP nedeniyle yakınını kaybetmiş kişilerin dörtte üçü, daha önceden bu konuda bilgilendirilmiş olmayı dilediklerini dile getirmişlerdir. SUDEP'in mekanizması tam olarak anlaşılabilmiş değildir. Nispeten güçlü kanıtlara sahip dört ana mekanizma kardiyak disfonksiyon, solunum fonksiyon bozukluğu, beyin sapı uyarma sistemi disfonksiyonu, nörotransmiter ve nöromodülatör sistemde düzensizliklerdir. Genetik olarak da SUDEP riskini artıran ve patofizyolojiye katkıda bulunan birkaç gen mutasyonu tanımlanmıştır. Bu durumun her ne kadar tüm epilepsili hastalarda görülme ihtimali olsa da 25- 40 yaşlarında daha sık görülmektedir. Erken başlangıç, erkek cinsiyet, epilepsi hastalığı süresi, politerapi, dirençli nöbetler, gece nöbetleri, jeneralize tonik klonik nöbetler, antiepileptik ilaçların bir anda kesilmesi anlamlı risk faktörleridir. Jeneralize tonik klonik nöbet geçiren hastalar solunum yetersizliği, kalp ritimlerinde düzensizlikler gibi problemlerle karşılaştıkları için SUDEP riski yüksek olan gruptadırlar. Antiepileptik tedaviye dirençli kronik hastalarda riskin daha yüksek olduğu görülmektedir. Bu hastaların hayatı boyunca görülme riski %30 40'tır, bu oranın çok yüksek olması nedeniyle bu hastalar SUDEP yönünden dikkatli olmalıdırlar. Alınabilecek Önlemler SUDEP'in önlenmesinde göz önünde tutulması gereken en önemli faktör nöbet kontrolünün sağlanmasıdır. Nöbet saptama cihazları ve monitörizasyonla etkili nöbet takibi yapılması, canlandırma girişimlerinin etkin ve erken uygulanması ile yaşam tarzı değişiklikleridir. Gece gözlemi ile riskin azaldığı gösterilmiştir. Bu denetim bir kişi veya ses ile video monitörleri tarafından sağlanabilir. Yüzüstü pozisyon ve uygun olmayan yatak malzemeleri SUDEP riskinde artış gösterebilir. Kafesli yastıklar gibi boğulma önleyici yastıklar ve gömme çarşaflar riski azaltabilir Epilepsili hastaların SUDEP riskini azaltmak için çeşitli cihazlar ve müdahaleler bulunmasına rağmen bunların işe yaradığına yönelik güçlü kanıtlar bulunmamaktadır. Literatür tabanının sistematik olarak gözden geçirilmesi, hastaları ve sağlık uzmanlarını SUDEP'in tedavi politikası ve önlenmesi konusunda bilgilendirecektir. Sonuç Olarak;


Motor Nöron Hastalıklarının Kilit Taşı: Süperoksit Dismutaz 1 (Sod1) Genel bir tanım yapmak gerekirse motor nöronlar adından da tahmin edilebileceği gibi vücudun motor hareketlerinden sorumlu nöronlardır. Doku, organ ya da organ sistemlerinin işleyişinde merkezi sinir sisteminde oluşan cevaba uygun olarak kaslarda kasılma ile gerekli değişikliklerin oluşmasına katkıda bulunurlar. En yaygın bilinen motor nöron hastalığı kısaca ALS olarak söylenen Amiyotrofik Lateral Skleroz'dur. ALS primer motor korteks, beyinsapı ve medulla spinalisteki motor nöronların dejenerasyonuyla kendini gösteren ilerleyici, ölümcül bir hastalıktır. Amyotrofik lateral skleroz , vakalarının yüzde onu kalıtsaldır ve kalan vakalarda belirgin bir genetik neden gözlenmemiştir. Sidney Üniversitesi'nde motor nöron hastalıkları ile ilgili çalışmalar yapan bilim insanları genellikle motor nöron hastalığının nadir görülen bir kalıtsal formuna bağlı anormal bir protein buldular, bu da hastalığın farklı formları arasında ortak bir bağlantı olduğunu düşündürdü. Araştımacılar süperoksit dismutaz (SOD1) proteinindeki anormalliklerin tüm motor nöron hastalıklarında ortak bir faktör olduğunu bildiriyor. Bir nörobilim dergisi olan Brain'de yayınlanan bu çalışma, motor nöron hastalığının genetik veya genetik olmayan formlarına sahip bireylerde proteindeki toksik değişiklikleri doğrulayan ilk çalışmadır. Sidney Üniversitesi Tıp Fakültesi'nin Beyin ve Zihin Merkezi'nde görev yapan ve araştırmanın yürütücüsü Profesör Kay Double çalışmayla ilgili şunları söylüyor: Sonuçlar, bu anormal proteinin sadece nadir görülen genetik motor nöron hastalığı vakalarında değil, birçok motor nöron hastalığında hücre ölümüne katkıda bulunduğunu gösteriyor. Motor nöron hastalığı anlayışımızı geliştirmede büyük bir adım. Bulgularımız daha fazla araştırmayı yönlendirecek ve sonuçta daha etkili tedavilere yol açabilir. Mutasyon Nedeniyle Protein Toksik Hale Geliyor Normalde, protein süperoksit dismutaz 1 (SOD1) hücreleri korur, ancak genindeki bir mutasyonun bu proteini toksik yaptığı düşünülüyor. Bu toksik protein formu, ALS'nin kalıtsal formları ile ilişkilidir. Anormal mutant SOD1, sadece omuriliğin sinir hücrelerinin öldüğü bölgelerde bulunuyor ve bu anormal protein hücre ölümüyle ilişkilendiriliyor. SOD1 proteininin toksik formlarının rolüne ilişkin araştırmalar ALS'nin hayvan ve hücresel modelleri kullanılarak yapıldı. Sidney Üniversitesi Beyin ve Zihin Merkezi'nden bir ekip tarafından yürütülen çalışma, ALS hastalarından alınan ölüm sonrası dokularda bu anormal proteini inceleyerek motor nöron hastalığının nedenlerini anlamamızı ilerletiyor. Beyin ve Zihin Merkezi, Tıp ve Sağlık Fakültesi'nden çalışmanın yazarlarında Dr. Benjamin Trist, İlk kez, hayvan ve hücresel modellerde meydana geldiği varsayılan hastalık mekanizmalarının motor nöron hastalığı olan hastalarda mevcut olduğunu gösterdik. diyerek ekibin başarısını dile getirdi ve Bu, ALS ve motor nöron hastalığını daha geniş anlamda anlamamızda önemli bir kilometre taşıdır diyerek çalışmanın önemini vurguladı.


Sürekli Geç Kalmak Kişilik Özelliği Olabilir Geç kalmak birçoğumuzun başına gelmiş günlük hayatın içinde olabilen bir şeydir. Trafik sıkışık olabilir, yolda başımızda bir iş gelebilir, buna benzer sebepler 5-10 dk zaman zaman gecikebiliriz. Ancak bazı insanlar var ki onların bir yere zamanında gelmesi çok nadir görülür. Benim böyle bir arkadaşım var, çözümünü bulduk gerçi, ona her zaman buluşma zamanını yarım saat önce olarak söylüyoruz. Geç kalmak bekleyen taraf için çok sinir bozucu bir şeydir, hele sürekli geç kalan insanlar çevrelerindekiler tarafından hiç hoş karşılanmazlar. Bilim bu insanların geç kalmalarının kişilik özellikleriyle alakalı olduğunu söylüyor. Öyleyse bazı insanların sürekli olarak gecikmesine, arkadaşlarını ya da yakınlarını sinirlendirmesine neden olan şey ne? Ayrıca bu durumu değiştirmek neden çok zor? Araştırmacılar onlarca yıldır bu durumu araştırıyor. The Wall Street Journal dergisinde yayınlanan bir makaleye göre nihayet bilim insanları bazı ipuçları yakaladılar. Geç Kalmak Önlenebilir mi? New York Üniversitesi İşletme Fakültesi sosyal psikologlarından Justin Kruger, Geç kalmaya karşı her türlü ceza ve yaptırımlar var, ancak çelişki, bu cezalar ve ardından gelen sonuçlara rağmen hala geç kalmamızdır diyor. İnsanların sıklıkla geç kalmasının en açık ve en yaygın nedenlerinden biri, onların basit bir şekilde bir görevin ne kadar süreceğini doğru muhakeme etmede başarısız olmalarıdır. Bu durum genellikle planlama hatası olarak bilinir. Araştırma bir görevin ne kadar sürede tamamlanabileceğini tahmin etme konusundaki başarısızlığının insanlarda ortalama yüzde 40 oranında olduğunu ortaya çıkardı. Bir başka özellik, sürekli geç kalanların birden çok görevinin bulunma olasılığının olması. ABD, San Diego Eyalet Üniversitesi'nden Jeff Conte tarafından 2003'te yapılmış bir çalışma New York şehrindeki 181 metro makinistinden birden çok görevli olmayı seçenlerin işlerine sıklıkla geç kaldığını ortaya çıkarmıştı. Business Insider dergisinde Drake Baer'in yazdıklarına göre aynı anda birden fazla işe koşturmak bilişsel işlevleri doğru bir şekilde yerine getirmeyi ya da ne yaptıklarımızın farkında olmasını çok zorlaştırıyor. Biraz Stres İyidir Jeff Conte'un 2001'de yayınlanan bir araştırması gecikmeye meyilli kişilerde bir kişilik tipinin daha olabileceğini gösteriyor. Ayrıca Conte 2001'de gecikmeye meyilli kişilerde bir kişilik tipinin varlığını da keşfetti. Gerginken ya da sinirliyken başarı odaklı A tipi bireyler daha dakiktir; daha tasasız B tipi bireyler ise geç kalmaya meyillidirler. Yani günlük hayatımızda biraz stres beyni alarma geçirmek için gerekli olabiliyor. Aslında biraz stresli ve başarıya odaklı A tipi ve tasasız B tipi insanlar gerçekten zamanın akışını farklı algılıyorlar. Daha önce yapılan çalışmalara ilaveten Conte; B tipi insanların 1 dakikayı 77 saniye olarak hissettiği bir yerde, A tipi bireylerin bir dakikayı 58 saniye olarak yaşadığını buldu. Geç Kalmak ABD'yi Büyük Zarara Uğratıyor Elbette bunları bilmek sorunun çözümüne katkı yapmaz. İnsanların geç kalmasının bir sonucu olarak ABD'nin her yıl 90 milyar dolarlık bir kayba uğradığı öngörülüyor. Bunun üzerine bilim insanları dakikliğimizi yavaşça geliştirebilecek stratejilere odaklanmaya başladı. Görevlerini iyi tahmin edemeyen insanlar için bir etkinliği çok ayrıntılı aşamalara bölmek o şeyin ne kadar zaman alacağını daha doğru tahmin etmede insanlara yararlı olabilir. 2012'de yapılan bir araştırma sonuçlarına göre yapmadan önce işin taslağını zihinde canlandırmanın insanların sürelerle ilgili olarak daha gerçekçi olmalarına yardım edebilir.


Sürekli Mısır Yiyen Hamsterlar Yavrularını Yemeye Başladı Başlık tamamen doğru arkadaşlar. Sürekli mısır ile beslenip, sonunda vücutlarındaki besinlerin dengesi bozulan hamsterlar sonunda arkadaşlarına saldırmaya ve onları yemeye başlıyor. Her hamster türünde bu olay gerçekleşmeyebilir. Araştırmada kullanılan Avrupa hamsterları. Fransa'da nesli tükenme tehlikesi altında ve tüm Avrupa'da sayıları gittikçe azalıyor. Fransa'da Strasbourg Üniversitesi'nde biyolog olarak görev yapan Mathilde Tissier bir gün yeni doğan hamsterın ilk anlarını izliyordu. Annesi yavrusunu doğurduktan sonra etrafta koştururken birden yavrusunu alıyor ve mısır tanelerinin arasına koyuyor. Tissier annenin bunu neden yaptığını merak ederken, anne hamster birden yavrusunu yemeye başlıyor! Tissier: Gerçekten berbat bir andı. Bir şeyleri bir yerde yanlış yaptığımı düşündüm. Bu olaydan sonra Tissier ve arkadaşları mısır ve buğday ağırlıklı beslenme düzeninin Avrupa hamsterları üzerinde ne gibi etkilere yol açtığını merak etti. Kemirgenlerin popülasyonu Fransa'da gittikçe düşüyordu ve bu canlılar ekosistem için çok gerekliydi. Sayılarının düşmesinde belki beslenme düzenlerinin büyük etkisi vardı. İleri Okuma: Beslenmenin Beyin Sağlığımız Üzerindeki Etkileri Ekip beslenme düzeninin davranış üzerindeki etkilerini araştırmak için hamsterları sürekli içine bit veya solucan eklenmiş buğday veya mısırla besliyordu. Bu yiyecekler hayvanların normal beslenme düzenini yansıttığı için seçildi. Tarlalarda kemirgenler çoğunlukla bunlarla beslenir ama daha pek çok şey yiyebilirler. Araştırmacılar devamlı bu yiyeceklerle beslendikleri takdirde hamsterlarda bazı beslenme bozukluklarının çıkacağını düşündüler. Ancak ortaya çıkan sonuç basit bir vitamin eksikliğinden çok çok daha farklıydı. Evde beslediğimiz o küçük sevimli kemirgenler beklenmedik şeyler yapmaya başladılar. Dişiler başarılı bir şekilde üremeye devam ettiler ama mısırla beslenenler yuvalarının dışında doğum yapmaya başladılar. Anormal davranışlar bundan sonra da devam etti. Doğurdukları yavruları daha ilk günlerinde yemeye başladılar. Sadece bir dişi yavrusunu yemedi, sadece onunla ilgilenmeyi kesti ama o yavrunun da akıbeti iyi olmadı. En azından bir yavru kurtuldu diyecekken, iki erkek kardeşi yeni doğmuş dişi yavruyu yedi. Niyasin Eksikliği Anormal Davranışlara Yol Açıyor Araştırmacılar tam bir yıl boyunca bu hayvanlara ne olduğunu araştırdılar. Hamsterlar ve diğer birçok kemirgen genç üyelerini yerler ama bu durum bir bebek öldüğünde veya anne hamster yuvasını temizlemek istediğinde olur. Araştırmacılar hamsterların yiyeceklerine takviye gıda koyduklarında ise yavrular sağlıklı bir şekilde büyütüldü. Takviye gıda konduğunda hamsterların davranışları normale döndüğüne göre besinlerde bir eksiklik olmalıydı. Buğdayda bir şey yoktu ama mısır çok sayıda küçük besinden mahrumdu, özellikle de niyasinden. Sürekli mısır ile beslenip niyasin eksikliği yaşayan insanlarda da pellagra adlı bir rahatsızlık baş gösteriyordu. Bu hastalık 1700'lerin Avrupa'sında mısır temel gıda maddesi haline gelince ortaya çıkmıştı. Pellagra yaşayan insanlar korkutucu kızarıklıklar, ishal ve demans geçiriyordu. Hastalığın nedenleri 20. yüzyılın ortalarında bulunana kadar milyonlarca insan acı çekmiş ve binlercesi ölmüştü. İleri Okuma: Demans Nedir? Hamsterlar ve İnsanlar Benzer Semptomlar Gösteriyor


Sürekli Tekrarlanan Cümleler Daha İnandırıcı Oluyor Beyninizin yalnızca % 10'unu kullanırsınız. Havuç yemek gözlerinizi iyileştirir. C vitamini soğuk algınlığı tedavisinde kullanılır. Ülkemizin ekonomik gücü her geçen gün artıyor. Bunların Hiçbiri Doğru Cümleler Değil! Gerçekler aslında o kadar da önemli değil; İnsanlar bu cümleleri sık sık tekrarlarlar, siz de onlara inanırsınız. Tekrarlamayı gerçeğe dönüştüren, insan ruhundaki bir kısayol olan yanıltıcı gerçeklik etkisine hoşgeldiniz. Özellikle pazarlamacılar ve politikacılar, bu belirli bilişsel önyargıları manipüle etmenin ustalarıdır. Aynı sözleri tekrar tekrar söylersen insanlar artık sana inanmaya başlar. Bazı insanlar bu tekniği hayatta uyguluyorlar. Bilimsel araştırmalar da sürekli tekrarlanan cümlelerin daha inandırıcı olduğunu söylüyor. Örneğin; geçen hafta başkan Trump, Amerika'da kolluk kuvvetlerine karşı şiddetin yüksek seviyelerde olduğu söyledi. Ayrıca durdurmak için tasarlanan üç yürütme emri imzaladı . Kulağa çok önemli geliyor, değil mi? Fakat bu tür suçlar, ABD'deki diğer şiddet suçlarına kıyasla en düşük oranlarda seyretmektedir. Trump her konuşmasında artan suç oranından veya kötü durumdaki toplumsal gidişattan bahsediyor. Trump Bu Etkiyi Çok İyi Kullanıyor Başkan Trump, mevcut olmayan ulusal gidişatı araştırmak ve durdurmak için görevli kuvvetler kurmayı düşünüyor diyor Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği'nin yasal direktör yardımcısı Jeffery Robinson. Böyle bir gidişatın varlığı ise söz konusu bile değil. Ancak çoğu insan buna inanıyor ve bunu destekliyor. FBI'ın son verileri 2008 yılından bu yana Amerika'daki suç oranlarında %20 azaldığını söylüyor. Ancak Pew Araştırma anketinin sonuçlarına göre geçtiğimiz başkanlık seçimlerinde oy kullananların %57'si Amerika'da suç oranlarının arttığına inanıyordu. Peki burada neler oluyor? Araştırma ekibi ilk kez 1970'li yıllarda etkisini fark etti. Toronto Üniversitesi'nden bir psikolog Lynn Hasher Tekrarlama, söylenenlerin daha doğru görünmesine neden oluyor diyor. Central Washington Üniversitesi'ndeki araştırmacılar 2012'de yapılan bir araştırmada belirttikleri gibi, tekrar tekrar yapılan sahte haberler toplum tarafından benimseniyor. Tekrarlanan Cümleler Daha Kolay Anlaşılıyor İnsanların gerçeği değerlendirme etkisi temelde iki şeye dayanır: bilginin mantıksallığı ve tanıdık gelip gelmediği. Vanderbilt Üniversitesi'nden psikolog Lisa Fazio İkinci sefer gerçeği gördüğünüzde işlemek çok daha kolay oluyor. Onu daha hızlı okuyoruz, daha akıcı bir şekilde anlıyoruz, beynimiz bu akıcılığı bir şeylerin doğru olduğunun bir işareti olarak yorumluyordiyor. Anlaşılan rasyonel düşünmek zor iş. Beyin mantıklı ve sürekli uyarıları doğru olarak kabul ederek kendi üzerindeki iş yükünü hafifletiyor. Bu da bizim bilgi erişimimizde daha sorgulayıcı bir tavır takınmamız gerektiğini gösteriyor. Eğer bilinçli bir şekilde duyduklarımızı, gördüklerimizi sorgulamazsak yalan cümleler ve haberlere daha kolay inanır hale geliriz. Hazırlayan : Serap Kaya Kaynak http://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/11/16/voters-perceptions-of-crime-continue-to-conflict-with-reality