Yapay Öğrenme Sayesinde Binlerce DNA Değişimi Bulundu DNA vücudun bütün hücrelerinde aynıdır, sadece aktif bölgeler farklıdır. Lisede böyle öğrenmiştik değil mi? Hayır, bu doğru değil. Vücut hücrelerinin birbirinden farklı olması gerekmez, bu yüzden onların DNA'ları birbirinden farklı olmak zorunda değildir. Ancak nöronlardan bahsediyorsak, her biri çok özel nöronlar, iş değişir. Nöronların DNA'ları birbirinden farklıdır. Yeni araştırmalar yayınlandıkça DNA değişimlerini daha iyi anlıyoruz. Oyuna yapay öğrenmenin girmesiyle işimiz daha kolaylaşıyor. Nöronlardaki DNA çeşitliliği bir genin kopya sayısı farklılığı ile ortaya çıkıyor. Prefrontal kortekste de amigdalada da nöronlar bulunuyor ama bunların görevleri farklı. Birbirinden farklı işleri yapan nöronlar da proteinlere farklı miktarlarda ihtiyaç duyuyor. Birine A proteininden 10 tanesi gerekiyorsa diğer nörona 1000 tane lazım olabiliyor. Teknolojinin ve yapay zekanın yükselişi ile beraber gelen yapay öğrenme gelişmekte olan beyindeki nöronların DNA çeşitliliğini daha iyi gösteriyor. Yeni binlerce DNA değişikliği tespit edildi. Yapay Öğrenme ve Tek Hücre Analizi Sanford Burnham Prebys Medical Discovery Enstitüsü'nde çalışan bilim insanları yapay öğrenmeye bağlanmış yeni bir tek hücre analiz tekniği geliştirdiler. Araştırmacılar bu teknik sayesinde nöronları tek tek mercek altına aldılar ve bir milyon bazdan küçük CNV'leri tespit etmeye başladılar. Model organizma olarak fareleri seçtiler. Henüz anne karnında olan farelerin beyinleri inceleniyor, nöronlardaki DNA'ların nasıl değişimler geçirdiğine bakılıyordu. Fare beyninin en kritik gelişimsel dönemlerinde DNA değişimleri de çok fazla oluyordu. Nöronlardaki kopya sayısı farklılıkları ilk defa keşfedilmedi. Bu konuda bizim de daha önceden yazdığımız makalelerimiz var. Nöronlar arasındaki %41'lik bir genetik farklılık vardır. Bu alanda çalışmalar hala devam ediyor ve bu çalışma da çok önemli bir boşluğu dolduruyor. Araştırmacılar doğumdan önce tek bir nöronda çok fazla sayıda CNV olduğunu gösterdiler. Beyin yeni nöronlar üretip büyürken bir yandan nöral çeşitliliğini de arttırıyor. Nöronlardaki değişimler arttıkça beynin kendini düzenlemesi ve gelişimi de hızlanıyor. İleri Okuma: Nöronlar Arasındaki Genomik Farklılıklar Bağışıklık Hücrelerinden Algoritmalar Geliştirildi Ekip anne karnındaki farelerin nöronlarını tek tek aldılar ve DNA'sını çıkardılar. Dizileme işlemi esnasında nöronları çoğaltmak mümkün olmadığından hücreler ölecekti. Her bir hücre özgün olduğu için ölen bir nöronun yerine aynısını koymak olanaksızdı. Araştırmacılar bu sorunun üstesinden gelmek için DNA'larını sürekli değiştiren bağışıklık hücrelerini kullandılar. Bağışıklık hücrelerinin DNA'larını değiştirme yöntemleriyle yapay öğrenme algoritmaları geliştirildi. Yapay öğrenme algoritmaları artık nöronların DNA'larını nasıl değiştirdiğini tanıyacaktı. Araştırmanın yürütücüsü Dr. Suzanne Rohrback diğer araştırmacıların DNA'daki küçük değişimleri gösteren sinyalleri göz ardı ettiğini söylüyor. Bu sinyallerin doğru şeye işaret etme olasılığı çok düşüktü, bu yüzden kimse onları takip etmiyordu. Ancak gerçek bir DNA değişikliğinin nasıl göründüğünü anlamak bu yanlışların %90'ından fazlasını engellememizi sağladı. Hem hiçbir şeyi gözden kaçırmıyor hem de yapığımız analizler doğru sonuç veriyordu. Artık gelişmekte olan beyindeki CNV'leri kapsamlı bir şekilde analiz edebiliyorduk. Genoma Dağılmış CNV'ler Nörogenez Esnasında Artıyor Bilim insanları tek hücre analiz yöntemini serebral korteks nöronları üzerinde denedi. Korteks nöronları sadece bir defa üretilir. En azından insanlarda böyle. İnsanların korteks nöronları doğumdan ölüme kadar aynı kalır. Beynin bu bölgesine hipotalamus, amigdalada olduğu gibi yeni nöronlar gönderilmez. Araştırmacılar da yeni nöronlar doğar doğmaz onları ayırdı ve inceledi. Yapılan incelemelerde literatürde olmayan, daha önceden kimsenin bulamadığı binlerce CNV keşfedildi. Bunların yarısından fazlası 1 milyon bazdan kısaydı. DNA'nın silinmesi, çoğaltılmasından daha fazla görüldü. Beyindeki nöral düzenlemeler sadece DNA'nın çoğaltılması ile değil, silinmesi ile de gerçekleşiyordu. DNA değişimleri özel bölgelerde değil genoma rastgele dağılmış bir şekilde oluyordu. Ancak belirli zamanlarda, beynin daha çok nöron ürettiği zamanlarda, CNV'lerin sayısı da artıyordu. Genoma rastgele dağılmış CNV'ler her bir nöronun eşsiz olmasını sağlayarak beyni oluşturuyor. Bu beyin sayesinde konuşuyor, düşünüyor, görüyor ve hissediyoruz. Gelişimsel sinirbilim beyni anlamada en çok başvurulan bilim dallarından birisidir. Sinir sistemi ile ilgili hastalıkları çözmek, beynin işleyişini anlamak için onun nasıl oluştuğunu çözmemiz gerekiyor. Önce hangi bölümler oluşuyor, yapılar nerede birbirinden ayrılıyor, hangi genetik değişimler gözleniyor? Otizm, şizofreni, Alzheimer hastalığı gibi birçok hastalığın genetik temeli olduğunu biliyoruz. Öyleyse genetik çalışmaların önünü açmalı ve buraya daha fazla dikkat etmeliyiz.


Makrofaj İlk olarak 1884'te Elie Metchnikoff tarafından keşfedilen makrofajlar bir çeşit beyaz kan hücresidir. Bir makrofaj hücre kalıntılarını, yabancı maddeleri, mikropları, kanser hücrelerini ve yüzeyinde belirli proteinlere sahip olmayan her şeyi fagositozla yutup sindirebilir. Makrofajlar tüm vücutta sürekli devriye gezerler ve olası patojenleri yakalamaya çalışırlar. Ayrıca makrofajlar doğuştan gelen bağışıklık ve kazanılmış bağışıklık süreçlerinde de görev alırlar. Örneğin kazanılmış bağışıklıkta hafıza B ve T hücreleri tarafından oluşturulur ancak onlara antijeni sunan makrofajlardır. Farklı Makrofaj Türleri Vardır Makrofajlar belirli bir bölgede inflamasyonu artırıp bağışıklık sistemini uyarabilir ama inflamasyonu engelleyici rolleri de vardır. Kana sitokin salınımı yaparak bağışıklık sisteminin tepkilerini azaltabilir. İnflamasyonu artıran makrofaj tipi M1 makrofajlarıdır. İnflamasyonu azaltan ve doku tamirini tetikleyenler ise M2 makrofajlarıdır. M1 makrofajları arginin amino asitini metabolize edip öldürücü nitrik oksit üretirken, M2 maktofajları ornitin ile tamir işlevi görür. Makrofajlar ilk olarak fagositoz yetenekleriyle ile keşfedilmiş ve ortaya konmuştur. Bu hücrelerin morfolojik özellikleri işlevsel etkinliklerine ve yerleştikleri dokulara uygun olarak çok çeşitlilik gösterir. Tripan mavisi ya da Çini mürekkebi gibi yaşamla bağdaşır boyalar hayvana enjekte edildiğinde söz konusu hücreler bu boylan tutarak sitoplazmaları içinde biriktirirler. Bunlar ışık mikroskobu ile granüller ve vaküoller şeklinde görülür. Göç Edebilirler Aktif pinositotik ve fagositik aktivitelerinin bir göstergesi olan girintili, çıkıntılı ve çentikli yüzeyler elektron mikroskobunda kolayca görülebilir. Genellikle iyi gelişmiş bir Golgi kompleksi, çok sayıda lizozom ve belirgin kaba endoplazma retikulumu bulunur. Makrofajlar, kökenini kemik iliğinden alan ve bölünerek dolaşımdaki monositleri oluşturan öncül hücrelerden alır . İkinci aşamada bu hücreler toplardamarların ve kılcal damarların duvarlarını aşarak, içinde olgunlaşıp makrofaj özelliklerini kazanacak oldukları bağ dokusuna göç ederler. Bu yüzden monositler ve makrofajlar olgunlaşmalarının farklı aşamalarında olan aynı hücrelerdir. Doku makrofajları gittikleri bölgede çoğalabilirler ve kendileri gibi birçok hücre oluştururlar. Vücutta bir çok organa dağılmış olan makrofajlar mononükleer fagosit sistemi oluştururlar. Bunların yaşam süresi uzundur ve dokularda aylarca yaşayabilirler. Makrofajlar vücudun belirli bölgelerinde özel isimlerle anılır; örnek olarak, karaciğerdeki Kupffer hücreleri, merkezi sinir sistemindeki mikroglia hücreleri, derideki Langerhans hücreleri ve kemik dokusundaki osteoklastlar sayılabilir. Monositten makrofaja dönüşme sürecinde, protein sentezi ve hücre boyutu artar. Golgi kompleksinde ve lizozomların, mikrotübüllerin ve mikrofilamanların sayısında belirgin bir artış gözlenir. Makrofajın boyutu 10-30 mikrometre arasındadır. Genellikle merkezden uzakta yer alan oval ya da böbrek şekilli bir çekirdeği bulunur. Vücudun Savunma Hücreleridir Yeterli düzeyde uyarıları ile makrofajların boyutları büyüyebilir ve kümeler oluşturarak epitelioid hücreleri meydana getirirler ya da çok çekirdekli dev hücreleri oluşturmak üzere birkaç tanesi birleşebilir. Her iki hücre tipi de yalnızca patolojik koşullarda ortaya çıkarlar. Makrofajlar savunma elemanları olarak davranır. Hücre artıklarını, hücre dışı sıvının anormal bileşenlerini, neoplazik hücreleri, bakterileri ve organizmaya giren yararsız elemanları yutar. Makrofajlar aynı zamanda, antijenlerin kısmen sindirilmesi ve başka hücrelere sunulması işlemine katılan antijen sunan hücrelerdir. Antijen işleyen hücrelerin tipik örneği deri epidermisindeki, Langerhans hücresi olarak adlandırılan makrofajlardır. Makrofajlar, esas antijen sunan hücreler olmalarına karşın, belli koşullarda fibroblastlar, endotel hücreleri, astrositler, ve tiroid epitel hücreleri gibi başka pek çok hücre de bu işlevi gerçekleştirebilir. Makrofajlar, bakterilerin, virüslerin, mantarların ve metazoonların oluşturduğu enfeksiyonlara karşı hücresel dirençte; tümörlere karşı hücresel dirençte; ve karaciğer dışı safra yapımında, demir ve yağ metabolizmasında ve yaşlanan alyuvarların parçalanmasında da görev alır. Makrofaj Aktivitesi Enfeksiyon Esnasında Değişir Makrofajlar enfeksiyon ya da yabancı maddelerin enjeksiyonu ile uyarıldıklarında, morfolojik özelliklerini ve metabolizmalarını değiştirir. Bu aşamadan sonra etkinleşmiş makrofajlar olarak adlandırılırlar ve etkin olmadıkları dönemde taşımadıkları özellikler edinirler. Etkinleşmiş makrofajlar, fagositoz ve hücre içi sindirim yeteneklerindeki artmanın yanında, yüksek düzeyde metabolik ve lizozomal enzim aktivitesi sergilerler.


Rus Araştırmacılar İlk kez Mamut Kanı Buldular Rusya'da bir grup bilim insanı Kuzey Buz Denizi'nin bir adasında bir yünlü mamut vücudunda kan bulduklarını açıkladılar ve bu kanın nesli tükenmiş olan mamut soyunu klonlayarak tekrar hayata döndürmede işe yarayacağını düşünüyorlar. Günümüzde nesli tükenmiş olan mamutlar M.Ö. 1700 yılına kadar yaşamış olup filgiller familyasına aittir. Şu ana kadar bilinen en eski mamut fosili 4 milyon yıl öncesine ait olup ve Etiyopya'da bulunmuştur. Soylarının tükenmesinin sebebi tam olarak bilinmemekle beraber bilim insanları bu konuda gök taşı, iklim değişikliği gibi birçok hipotez ortaya atmıştır. Mamut Kanı 15,000 Yıl Öncesine Ait Mamut kalıntılarının ortaya çıkarıldığı keşif gezisinin lideri Kuzeydoğu Federal Üniversitesi'nde çalışan Semyon Grigoryev mamutların yaklaşık 15,000 yıl önce 60 yaş civarlarında öldüklerini ve ilk kez bir dişi mamutun bulunduğunu söyledi. Araştırmacıları daha çok hayrete düşüren ise mamutun ölmüş vücudunun zaman içinde çok iyi korunmuş olması ve hala çürümemiş kan ve kas dokuları içeriyor olmasıydı. Grigoryev mamutta kan buldukları anı şu şekilde ifade ediyor Mamutun karnının altındaki buz tabakasını kırdığımızda bir anda çok koyu bir kan akmaya başladı. Bu gerçekten hayatımda beni etkileyen en önemli olaydı. Bu kadar soğukta kan nasıl sıvı halde kalabilmiş olabilir bilemiyorum. Ayrıca kaslar da hala kan rengine boyanmış bir halde kırmızıydı. Grigoryev vücudun alt kısımlarının çok iyi korunduğunu, üst kısımlarının özellikle baş ve sırt muhtemelen avcı hayvanlar tarafından yenildiğini düşünüyor. Arka kısımda sadece bir iskelet kalmış olmasına rağmen ön ayak ve karın kısmı çok iyi korunmuş. Mamut Kanı ile Mamutlar Hayata Geri Döndürülebilir mi? Grigoryev ve ekibinin mamutun vücudunda bulduğu kan nesli tükenmiş olan bu tür tekrar hayata döndürülebilir mi sorusunu akıllara getiriyor. Grigoryev klonlamaya sıcak bakıyor ve bunu şu sözlerle dile getiriyor Elde ettiğimiz bulgular mamut klonlamada kullanmak üzere canlı hücreler bulmak için bize bir güzel bir fırsat sunuyor. Daha önce bulunan mamutlarda bu derece korunmuş dokular bulunamamıştı. Geçtiğimiz sene Kuzeydoğu Federal Üniversitesi klonlamada dünyanın öncülerinden Hwang Woo-Suk ile bir anlaşmaya imza attı. Hwang Woo-Suk'un ünü 2005 yılında dünyada ilk köpek klonlayan kişi olmasından geliyor. Mamut Kalıntıları Gizli Bir Şekilde Saklanıyor Önümüzdeki aylarda, Güney Kore, Rusya ve Amerika'daki mamut uzmanlarından oluşacak bir ekibin bulunan kalıntılar üzerinde araştırmalar yapması bekleniyor. Mamut kalıntıları şu an özel koşullarda gizli tutuluyor. Grigoryev örneklerin çalınmasından korktukları için nerede saklandıklarını söylemeyeceğini ifade etti.


Manyetik Proteinler ile Beyni Kontrol Etmek TMS! Uzun hali transkranyel manyetik uyarım . TMS tekniği ile bir bobinden elektrik geçirilerek manyetik alan üretiliyor ve beynin istenen bölgesine bu manyetik dalgalar gönderilerek nöronların elektriksel faaliyeti kontrol ediliyor. Bu teknik sayesinde öğrenme hızı artırılabiliyor, felçli hastalar tedavi edilebiliyor. Bir de bunun mikro halini düşünün, sürekli beyninizin içinde manyetik dalgalar üreten manyetik proteinler olsa ve bunlar nöronların davranışını değiştirse nasıl olurdu? Ülkemiz cinsel istismar, siyasi kavgalar, yalan haberlerle dolup taşarken bilim dünyasında gelişmeler son hızla devam ediyor. Genetik mühendisliği artık manyetik özelliklere sahip proteinleri bir mıknatıs gibi kullanarak sinir sistemini ve dolayısıyla beyni kontrol etmeye olanak tanıyor. Bilim insanları bu proteinler yardımıyla zebra balığı ve farelerin davranışlarını kontrol edebildiler. Optogenetik Beyni kontrol etmek için sürekli yeni yöntemler arayan araştırmacılar son 10 yılda optogenetik üzerinde çok yoğunlaştılar. Optogenetik önceden nöronlara ışığa hassas proteinleri sentezlettirip, daha sonra bu proteinler vasıtasıyla nöronlara lazer ışığı tutularak onların davranışını kontrol etmeyi sağlayan bir yöntem. Nöronların davranışlarını kontrol etmede optogenetik gerçekten çığır açan bir buluş ama lazer ışığı kafatasının içinden geçemez. Optogenetik ile beyne müdahale edebilmek ve lazer ışığını nöronlara ulaştırmak için cerrahi müdahale gerekiyor. Amerika'da Virginia Üniversitesi'nde çalışan sinirbilimci Ali Güler ve ekibi manyetik proteinler ile çalışan Magneto adını verdikleri genetik bir yapı geliştirdiler. Magneto nöronlara nakledilip onları manyetik alanlara karşı duyarlı hale getiriyor. Nasıl ki optogenetikte nöronlar ışığa duyarlı hale getiriliyorsa Magneto ile manyetik alana yanıt verecek şekilde değiştiriliyorlar. Dünyanın en saygın dergilerinden biri olan Nature Neuroscience'da yayınlanan bu araştırma genetik mühendisliği kullanılarak sinir sisteminin manyetik kontrolünün sağlandığı ilk çalışmadır. Araştırmacılar nöronlara kalsiyum girişinde rol alan TRPV4 protein üzerinde çalıştılar. Kalsiyum iyonları nöronlarda aksiyon potansiyel oluşumu için gereklidir. Literatürde yer alan bilgilere göre TRPV4 proteini basınca karşı duyarlıydı. Güler ve ekibi faredeki TRPV4 geni ile insanda demir depolamaktan sorumlu ferritin proteinini kodlayan ferritin genini birleştirdiler. Ferritinin demir depolama ve TRPV4'ün kalsiyumu içeri alma özelliği sayesinde manyetik alanın etkisi nöronlarda kalsiyum girişine neden olabiliyor ve nöronların sinyal üretmesini sağlayabiliyordu. Manyetik Proteinler Araştırma ekibi bir zebra balığının omuriliğindeki duyu nöronlarına Magneto'yu nakletti. Zebra balıkları çok güçlü manyetik alanın olduğu yere konulduğunda balıklarda kaçma davranışı gözlendi ve Magneto nakledilmemiş zebra balıklarına göre çok daha uzak yerlere kaçtılar. Zebra balıklarında yapılan deneyler Magneto'lu hayvanların hissettiği, yaptığı, belki düşündüğü her ne olursa olsun uzaktan kontrol edilebileceğini gösteriyor. Araştırmacılar ayrıca farelerde optogenetik yöntemiyle müdahale edilmesi zor bir beyin bölgesi olan bazal ganglianın striyatum alanı üzerinde de çalıştılar. Striyatum beyinde haz ve ödül duygusunun oluşumunda çok önemli görev alıyor. Yapılan deneylerde Magneto'lu farelerin bulundukları kafeslerde manyetik noktalara gitmeyi manyetik olmayanlara göre çok daha fazla tercih ettikleri görüldü. Ali Güler farelerde yiyecek ve uyuşturucunun tetiklediği haz duygusunu Magneto ile değiştirebildiklerini belirtiyor. Beyin Devreleri Üzerinde Oynama Yapılabilir


Manyetik Rezonans Görüntüleme Tekniği Manyetik rezonans görüntüleme radyolojide vücudun belirli bir bölgesinin anatomisini ve patolojik özelliklerini göstermek için kullanılan bir tekniktir. Hem hastalık hem de sağlıklı insanlarda kullanılan bu yöntem güçlü manyetik ve radyo dalgaları kullanarak ilgili bölgenin resmini çıkarır. Bu tekniği tomografiden ayıran şey x-ray ışınlarının kullanılmamasıdır. X-ray ışınları aslında bugün birçok tıbbi uygulamada iyi bir şekilde kontrol edilebiliyor ama MRI hala üstünlüğünü koruyor. Manyetik Rezonans Görüntüleme Tekniğinde Su Atomları Kullanılır Manyetik rezonans görüntüleme tekniği nüklear manyetik rezonans bilimi üzerine kuruludur. Belirli atom çekirdekleri manyetik alana yerleştirildiklerinde radyo frekans enerjisi yayabilir ve emebilirler. Klinik MRI'da da tespit edilebilir bir radyo frekans sinyali yaymak için genellikle hidrojen atomları kullanılır. Bu teknikte kilit etken su molekülleridir. Suyun içindeki hidrojen moleküllerinin nükleer spinleri manyetik rezonans makineleri tarafından tespit edilir. İnsan vücudunun 3'te 2'si sudan oluşur ve makineler suyun vücuttaki dağılımını ölçerler. Manyetik rezonans görüntüleme makinesi aslında vücuttaki su ve yağların haritasını çıkarır. Manyetik Rezonans Görüntüleme Beyin ve Vücudu İncelemede Çok Yararlıdır Kullanım alanları arasında ilk sırayı nörogörüntüleme alır. Ancak vücudun neredeyse her bölgesinin görüntüsünü almak için sıkça başvurulan bir yöntemdir. Dünya çapında her yıl ortalama 25,000'den fazla MR çekildiği tahmin ediliyor. Bu teknik beyin dokusundaki değişimler birçok hastada epilepsi, bulaşıcı hastalıklar, demans gibi hastalıkları tespit etmede kullanılır. Sadece klinik anlamda değil insan beyninin anlaşılmasında da MRI çok elverişlidir. Örneğin bir beyin dokusundaki gri madde / beyaz madde miktarlarının oranının belirlenmesinde MRI kullanımı çok işe yarar. Bu görüntüleme tekniğinin kalp damar rahatsızlıklarında, kas, karaciğer, sindirim sistemi sorunları ve kanserde kullanıldığı da bilinmektedir. Çok Güvenlidir ama İnsan Hatasından Dolayı Sorun Çıkabilir


Marie Curie Marie Curie 1867 1934 yılları arasında yaşammış Polonyalı fizikçi ve kimyacıdır. Marie Curie tüm dünyada radyoaktivite çalışmalarıyla tanınır ve Nobel ödülü kazanan ilk kadındır. Aynı zamanda bu ödülü farklı bilim dallarında iki kez kazanan tek kadındır. Curie ailesi bu bakımından dünyada ender bulunan ailelerdendir. Aileye toplam 5 Nobel ödülü girmiştir. Marie Curie'nin ilk'leri bunlarla da bitmez. Paris Üniversitesi'ndeki hocalık yapan ilk kadın da yine kendisidir.


Marijuana Yüksek Tansiyondan Ölme Riskini 3 Kat Artırıyor Halk arasında esrar olarak bilinen marijuana ile ilgili internette çok fazla bilgi var. Bazı kişiler, hatta uzmanlar tıpta kullanılması yönünde görüş bildirirken, çok sayıda insan esrar kullanımına karşıdır. Kenevir bitkisinin işlenmesi ile elde edilen marijuananın yasallaşması veya yasaklanması birçok ülkede tartışma konusudur. Preventive Cardiology dergisinde yayınlanan bir çalışmaya göre marijuana kullanımı yüksek tansiyondan ölme riskini 3 kat artırıyor. Herkes marijuanayla ilgili kötü şeyler söylüyor ama çoğu insan konuyla alakalı yeterli bilgiye sahip değil. Kenevir bitkisi ağrı kesici özelliğiyle tıpta kendine kullanım alanı buluyor ancak söz konusu kalp olduğunda biraz riskli olabiliyor. Araştırmacılar, yaşı 20 ve üzeri olan katılımcılarda yaptıkları çalışmada çok önemli sonuçlara ulaştı. Öncelikle, 2005 2006 yıllarında herkese daha önceden marijuana içip içmedikleri soruldu. Bütün katılımcılar ilk marijuana içtikleri yaşı söylediler ve o zamandan günümüze ne kadar süreyle, hangi miktarda içtiklerini bildirdiler. İleri Okuma: Esrarın Beyne Etkileri Çok uzun soluklu yapılan araştırmada insanların ne esrar içmeleriyle ilgili bilgiler 2011 yılındaki ölüm oranlarıyla karşılaştırıldı. Buna göre kişilerin sağlık durumlarıyla kullandıkları maddeler arasındaki ilişkiler ortaya çıkarıldı. Sadece bunlar değil; cinsiyet, ırk, yaş, kullanılan diğer maddeler de ölüm oranlarıyla ilişkilendirildi. Marijuana İçtikten Sonra Kalp Krizi Riski Artıyor Çalışmaya katılan 1,213 katılımcıdan %34'ü hayatlarında hiç esrar veya sigara içmemişti. Buna karşın, %21'i sadece esrar içerken, %20'si hem esrar hem de sigara içiyordu. %16'lık bir bölüm esrar içerken, sigara içmeyi bırakan kişilerdi. %5'i geçmişte sigara içmiş ama artık içmiyor; %4'ü ise sadece sigara içen kişilerden oluşuyordu. Katılımcılar arasında ortalama esrar içme süresi 11.5 yıldı. Tüm veriler incelendiğinde esrar kullanan kişilerin yüksek tansiyondan ölme risklerinin oldukça yüksek olduğu görüldü. Esrar kullanmayan kişilere kıyasla kullananların ölüm riski 3.42 kat artırıyordu. Bu ölüm riskindeki artış sadece yüksek tansiyonu olan kişileri kapsıyor. Esrarın yüksek tansiyona yol açtığı veya başka bir kalp rahatsızlığına yol açtığı ile ilgili kesin bir bilgi yok.


Marshmallow Testi Walter Mischel Size mutlaka okumanız gereken harika bir kitap tavsiyesi vereceğim: Marshmallow Testi. Bu kitabın ismini birkaç yıl önce okuduğum bir makalede görmüştüm. Kitabın ana konusu 5-6 yaşlarındaki anaokul çocukları üzerinde yapılan bir deneyden oluşuyor. Yazar Walter Mischel ve ekibi 1960'larda anaokul çocuklarında iradenin ne kadar güçlü olduğunu test etmeye çalışıyor. Çalışmanın asıl amacı 5-6 yaşındaki çocuklar baştan çıkarıcı uyaranlarla karşılaştığında kendilerini ne kadar tutabileceklerini görmekti. Araştırmayı etraflıca anlatmadan önce çok ilginç sonuçlar çıktığını söylemek istiyorum. Zaten kitabı bu kadar popüler yapan da onlarca yıl sonra gelen şaşırtıcı bağlantılar. Günümüzden yarım yüzyıl önce Mischel ve öğrencileri Stanford Üniversitesi'nin Bing Anaokulu'nda küçük çocuklar üzerinde araştırma yapmaya başladı. Çocuklar bir ikilemde bırakılarak bekledikleri takdirde daha fazla ödül alacakları bir sisteme yerleştirildiler. Yaklaşık 550 öğrencinin katıldığı araştırmada herkesin önüne bir kurabiye kondu. Görevli araştırmacı, çocuklara şimdi odadan çıkacağını ve 20 dakika sonra geleceğini söyledi. Odada yalnız başına kalan çocuk 20 dakika boyunca kurabiyeyi yemeden durabilirse, görevli geldiğinde kendisine bir kurabiye daha verecekti. Eğer beklemezlerse sadece tek bir kurabiyeyle yetineceklerdi. Marshmallow Testi Otokontrolü Ölçüyor Anaokul öğrencileri üzerindeki araştırmalarda çocukların bazıları kurabiyeyi hemen yerken bazıları 20 dakika boyunca inanılmaz bir sabır gösterdi. Kendi kendini kontrol etme mekanizması henüz 5 yaşlarındaki çocuklarda bile vardı ve bunu etkili bir şekilde kullanıyorlardı. Çocuklardan bazısı kurabiyeyi yememek için şarkı söylüyor, odanın içinde koşturarak dikkatini dağıtmaya çalışıyordu. Oturduğu sandalyeyi tekmeleyenler oldu. Kurabiyelerle yapılan otokontrol deneylerinden onlarca yıl sonra Walter Mischel'in yüksek lisans öğrencisi Philip K. Peake anaokulu öğrencilerinin şu an ne yaptığını merak etti. Marshmallow testine katılan 550 öğrenciden ulaşabildikleri herkesi izlemeye başladılar. Davet edebildikleri herkesi laboratuvarlarına çağırdılar. Her türlü testi yaptılar ve çocukların yaşamlarının ilerleyen dönemlerindeki farklılıkları analiz ettiler. Ebeveynlerine çocukların planlama ve ileriyi görme becerilerini, kişisel sorunlarını nasıl hallettikleri, etrafındaki insanlarla nasıl anlaştıkları gibi onlarca soru sordular. fMRI yöntemiyle araştırmaya katılanların beyin taramalarını da çektiler ve inanılmaz sonuçlara ulaştılar. Otokontrolü Yüksek Hayatın Her Alanında Daha Başarılı Oluyor Henüz 5 yaşındayken 20 dakika bekleyip ikinci bir kurabiye alanlar hayatta daha başarılıydı. Örneğin, SAT puanları daha yüksekti. SAT, Amerika'da lise öğrencilerinin üniversiteye kayıt olmak için girmek zorunda oldukları rutin bir sınavdır. Ana okulunda kurabiyeye karşı daha fazla direnenler hayatta istediklerini elde etme konusunda daha başarılıydı. Riskli madde kullanma oranları daha düşüktü. Eğitim seviyeleri otokontrolü az insanlara göre daha yüksekti. Boşanma oranları daha düşük, ilişkilerini sürdürme oranları daha yüksekti. Henüz 5-6 yaşlarında fazladan bir kurabiye almak için 20 dakika bekleyip bekleyemediğiniz geleceğinizle ilgili çok fazla şey söylüyordu.


Martin Luther King Günümüzde cinsiyet, din, dil, ırk ve milliyet ayrımlarına ek olarak desteklediğiniz takımdan tutun da sesinizin tonuna kadar ayrıştırmaya bayılan bir toplum içerisindeyiz. Peki yan komşunuz otobüsle seyahat edebilirken araçtan inmeniz ve sizden yürümeniz istendi mi? Peki yanınızdan geçen insanlar ten renginiz sebebiyle rencide edici bakışlarını sizlere savurdular mı? İşte bu insan tam da Amerika bu tür olaylarla çalkalanırken ortaya çıkıverdi. Martin Luther King, gençlik ateşinin cayır cayır yandığı ilk günlerinden hayatının son gününe kadar siyahi vatandaşların eşitliği için savaşmıştır. Eğitim, işçi-işveren ilişkileri ve insan haklarına dair her konuda gerekenin yapılması için çaba harcamıştır. Mücadelesinin güçlenmesi ve sesinin yükselmesi sonucu kurşunla vurularak 39 yaşında dünyadan resmen alıkonulmuştur. Kısacık ömründe, siyahi vatandaşlar adına, Amerikan yurttaş hakları hareketi için eline geçen her fırsatı değerlendiren öncü bir politik eylemci, bir baba, doktor ünvanına sahip bir sosyolog ve bir din adamıdır. '' Yoğun ve eleştirel düşünmeyi öğretmek eğitimin görevidir. Zeka artı karakter, işte eğitimin gerçek amacı budur. '' 15 Ocak 1929 tarihinde dünyaya gelmiştir. Morehouse Koleji'nde eğitimini alırken topluluk ve kültürler hakkında farkındalık kazanmıştır. Kolejden Sosyoloji lisansını tamamlamasıyla eğitim serüveni başlar. Henüz 17 yaşındayken azınlık haklarını desteklediği yazısı The Atlanta Constitution dergisinde yayımlamıştır. 19 yaşında ise Atlanta'da babasına ait olan Ebenezer Baptist Kilisesi'nde papaz yardımcısı olur. Ardından Boston Üniversitesi'nde İlahiyat fakültesine başlayarak yoluna devam eder. Bu esnada sanatsal başarılara imza atarak adından söz ettiren bir kadınla, Coretta Scott'la tanışır ve bir sene sonra evlenirler. 1956 yılında King, Ripley Caddesi'ndeki İlk Baptist Kilisesi'nde gerçekleştirdiği konuşma esnasında evi bombalanır. Şükürler olsun ki eşi ve kızı zarar görmez. '' Hepimiz farklı gemilerle gelmiş olabiliriz ama şimdi aynı gemideyiz. '' MLK, Güney Hristiyan Liderlik Konferansı'nın başkanı olduktan sonra Time dergisinin kapağında yer alır. Aynı yıl içerisinde ilk defa ulusal hitapta bulunur ve Washington'daki Lincoln Anıtı'nda Özgürlük için Dua Yolculuğu esnasında ''Bize de oy pusulası verin!'' diyerek halka seslenir. 1960 Atlanta-Rich's de katıldığı oturma eyleminde göz altına alınır. Hüküm giymesi için yeterli gerekçe olmamasına rağmen 56 yılında askıya alınan bir trafik cezasını ihlal ettiği gerekçesiyle 4 ay boyunca ağır çalışma cezasına çarptırılır. İki bin dolar kefalet ödenerek serbest bırakılır. 17 Kasım 1961'de Şiddetsiz Öğrenci Koordinasyon Komitesi, Ulusal Renkli İnsanları Geliştirme Derneği Başkanlar İttifakı, Kadın Kulüpleri Federasyonu ve Negro Seçmenler Ligi'nden temsilciler Albany Hareketi adı altında kapsamlı bir kampanya yürütür. Bu süre içerisinde Güney Hristiyan Liderlik Konferansı da bu koalisyona katılır. Kampanya dahilinde her türlü ayrımcılığa karşı bir bütün olarak göğüs germeye kararlıdırlar. Protestonun başlamasıyla birlikte yüzlerce insan hapse atılır ve şehir merkeziyle pazarlık yapmaya başlanır. Yerel bir doktor olan William G. Anderson, Martin Luther King'i kampanyaya yardıma çağırır. King, 15 Aralık'ta Albany'ye gider ve Shiloh Baptist Kilisesi'ndeki topluluğa bir konuşma gerçekleştirir. Ertesi gün MLK, Anderson ve Ralph Abernathy, izinsiz geçit töreni yapmak ve kaldırımı tıkamak suçlamasıyla parmaklıklar ardındaki yüzlerce siyahi vatandaşa katılır. King'in katılımı ulusal medyanın ilgisini çeker ve siyahi topluluktan daha fazla üyeyi protestolara katılmaya teşvik eder. King'in tutuklanmasının ardından yetkililer ve hareketin liderleri bir anlaşmaya yanaşır: King şehri terk ederse, yetkililer Eyaletler Arası Ticaret Komisyonu'nunkararına uyacak ve hapisteki protestocuları kefaletle serbest bırakacaklardır. Ancak, King'in Albany eyaletinden ayrılmasının ardından yetkililer anlaşmayı sürdürmez. Protestolar ve ardından tutuklamalar 1962'ye kadar devam eder. Ülkenin dört bir yanındaki haberler, Albany protestolarının başarısızlığını King'in kariyerindeki en çarpıcı yenilgilerden biri olarak gösterir. 27 Haziran 1962 tarihinde Albany eyaleti belediye binasında bir dua nöbeti düzenlerken tutuklanır ve hapisten ayrılmayı reddeder. Hücresindeyken kaleme aldığı notlarında hapishaneden kefaletle ayrılmamasının sebeplerinden şöyle bahsettiği görülür; 1. İçerisinde bulunduğumuz durumu tarttıktan sonra, bu noktada ayrılırsam halkın moraline bir darbe olacağını düşünüyorum. 2. Önceki tutuklanmamın para cezasının esrarengiz bir şekilde ödenmesi nedeniyle şu an hapisten çıkışım basın tarafından yanlış yorumlanacak ve çarpıtılacaktır.'' 10 Ağustos tarihinde hapishaneden çıkmasının üzerinden çok geçmeden Güney Hristiyan Liderlik Konferansı Birmingham'da toplandığında Amerikan Nazi Partisi'nin bir üyesi, King'in yüzüne iki kez yumruk atar. 1963'te Alabama eyaleti mahkemesinin gösterilere karşı verdiği bir emri görmezden geldiği için tutuklandıktan sonra King Birmingham Hapishanesi'nde meşhur mektubunu yazar. Irkçılığa şiddet içermeyen direnişin bir savunması olan bu mektubunda kötü insanların gaye ve eylemlerinin haksızlığa karşı iyiliği ve adaleti savunan insanlardan daha verimli ve kolektif kullandıklarından yakınır. 28 Ağustos 1963'te Washington'da İşler ve Özgürlük Yürüyüşü'ne 200.000'den fazla gösterici katılır, Lincoln Anıtı'nda Bir Hayalim Var konuşmasını yapar. İnsanlar seslerini yükseltmeye devam ederken Birmingham'daki 16. Sokak'ta yer alan Baptist Kilisesi'nde bir bomba patlar ve dört siyahi genç kız hayatını kaybeder. King onlar adına övgüler yağdırıp, hayatlarının bir hiç uğruna yanmadığından bahseder. 1964 yılının ilk Time baskısında MLK 'Yılın Adamı' ünvanıyla yer alır. King ve 17 kişi, Florida, St. Augustine'deki sadece beyazların girebildiği bir restoranda servis talep ettikten sonra izinsiz girdikleri için hapse atılır. 10 Aralık 1964 tarihinde Martin Luther King, Sivil Haklar Hareketi esnasında gösterdiği liderliği ve şiddetsiz eylemlerle ırksal adalete ulaşma konusundaki kararlılığı sebebiyle layık görüldüğü Nobel Barış Ödülü'nü kazanır. 1965 yılında Alabama eyaletinde oy hakkı yürüyüşçüleri polis tarafından saldırıya uğrayıp dövüldükten sonra King, Selma'dan Montgomery'ye sivil haklar yürüyüşçülerini barışçıl bir şekilde yönetir. Bütün bu eylemler sonucunda 1964 yılında Sivil Haklar Yasası ve 1965 yılında siyahlara da oy hakkı veren yasa kabul edilir. MLK, hak ettikleri maaş ve haklara sahip olmaları için mart ayından beri grevde olan siyahi sağlık çalışanlarını destekleme amacıyla Memphis'e gider. Siyahi sağlık çalışanları da diğer meslektaşları gibi eşit ve özgür haklarla çalışmak istiyorken onlarla omuz omuza eylemlerde yer alır. 1967'de New York Şehri Kilisesi'nde yaptığı konuşmada King, ABD'den Vietnam Savaşı'nı sona erdirmek için daha fazla çaba göstermesini talep eder. MLK, medeni haklar faaliyetlerinin ekonomik haklar alanına genişletilmesi amaçlanarak kitlesel bir sivil itaatsizlik protestosu olan Yoksul Halk Kampanyası planlarını açıklar ve Memphis'te grev yapan temizlik işçilerini destekleyen 6.000 protestocuya liderlik eder. Yürüyüş, şiddet ve yağmalamayla sona erer. King, barışçıl bir yürüyüşe liderlik etme niyetiyle Memphis'e döner. 3 Nisan 1968 gecesi Memphis'te sanki son gecesini yaşadığını hissetmişçesine ünlü balkon konuşmasını yapar; '' Bundan sonra bana ne olacağı önemli değil. Herkes gibi ben de uzun yaşamak isterim. Ancak artık bununla ilgilenmiyorum. Sadece Tanrı'nın iradesine teslim olmak istiyorum. Bu gece çok mutluyum ve hiçbir şeyden endişe etmiyorum. Hiçbir insandan korkmuyorum. Tanrı bana dağın zirvesine çıkma lütfunda bulundu. Oradan etrafa baktım ve 'Vaadedilmiş Ülke'yi gördüm. Ben oraya sizinle ulaşamayabilirim. Ancak bu gece bilmenizi istiyorum ki biz halk olarak vaad edilmiş ülkeye ulaşacağız''. Bu konuşmanın üzerinden 10 saat geçtikten sonra King, Memphis'te kaldığı Lorraine Moteli'nin balkonunda hain bir suikastçı tarafından kafasından vurularak yere yığılır. Yardımcısı rahip Jesse Jackson'ın dizleri üzerinde 50 dakika içerisinde hayata veda eder. Bu cesur insan haksızlıklara asla ve asla boyun eğmedi, başını dik tutarken ağzından çıkan her cümleyi adeta bir kılıç gibi haksızlığa karşı darbe olarak kullandı. Hayata o gün gözlerini yummasına rağmen başardığı işler milyonları etkiledi. Hem herkes için eşitlik amacına olan bağlılığıyla hem de ardında bıraktığı birçok düşünce ve fikirle bizlere ışık olmaya devam ediyor. '' Silahsız gerçeğin ve koşulsuz sevginin gerçekte son söz olacağına inanıyorum. Bu yüzden geçici olarak mağlup edilen hak, kötü zaferlerden daha güçlüdür. '' Ve unutmayın ki, '' ÖZGÜRLÜK HİÇBİR ZAMAN EZENLER TARAFINDAN VERİLMEZ; EZİLENLER BUNU KARARLI BİR ŞEKİLDE TALEP ETMELİDİR. ''


Masaj Yaptırmak Bağışıklık Sisteminizi Güçlendirir Stresli bir gün geçirdiğinizde rahatlamanın en iyi yolu sevdiğiniz birisinin size masaj yapmasıdır. Bazen bir annenin saçınızı okşaması, bazen ise sevgilinizin sırtınıza masaj yapması tek ihtiyacınız olan şeydir. Masaj yapmak hem insanlar arasındaki samimiyeti artırır hem vücuda çok faydalıdır. Amerika'da Kinsey Enstitüsü'nde çalışan Dr. Justin Garcia'ya göre dokunmak iki insan arasında bağ oluşması için çok gereklidir. Anne ve bebek arasındaki bağın kurulması da yine dokunma ve koku aracılığı ile olur. Çiftlerin birbirlerine dokunması ile oksitosin adlı hormon ve nörotransmitter salgılanır ve bu molekülün bize birçok yararı dokunur. İleri Okuma: Oksitosin Nedir? Günün sonunda eve ne kadar stresli dönersek dönelim bir masaj yaptırmak tüm stresimizi alabilir. Genelde insanlar bu stres ile başa çıkamadıklarından zaman içinde nöronlarını koruyamıyor ve çeşitli hastalıklara yakalanıyorlar. Sadece 15 dakikalık bir masaj bile beyin dalgalarının örüntüsünü değiştirmeye yetiyor. Bu gerçekten müthiş bir şey! İlişkilerinde 1.5 seneyi doldurmuş kişiler üstünde yapılan araştırmalarda dokunmanın çiftler arasındaki bağı güçlendirdiği ve tutkulu aşkın canlı kalmasını sağladığı görüldü. İlişkilerde bir süre sonra çiftler arasındaki heyecan sönüp tutku yerini düz bir arkadaşlığa bırakabiliyor. Sık sık dokunmak bunu engelliyor. Masaj Yaptırmak Vücut Direncini Artırır Masaj yaptırmak aynı zamanda bağışıklık sistemini de güçlendiriyor. 45 dakikalık masaj yapıldığında kişilerin kanlarındaki beyaz kan hücrelerinin sayısında ciddi bir artış oluyor. Bu hücreler vücudu korumaktan sorumludur. Yapılan araştırmalar inflamasyonda rol oynayan sitokinlerin de sayısının azaldığını gösteriyor. Ayrıca masajla birlikte stres hormonu olan kortizolün kandaki miktarı azalıyor. Agresif davranışlarla ilişkili vazopressin hormonu azalıyor ve böylece vücut direnci artıyor. Her gün 15 dakikalık bir masaj bile vücudunuzda harika değişimler yaratabilir ve bağışıklık sisteminizi güçlendirir. İleri Okuma: Vazopressin Nedir? Uyku Kalitesi Artar Amerika'daki araştırmalar halkın neredeyse yarısının kalitesiz veya yetersiz uyku yüzünden gün içinde kötü hissettiğini gösteriyor. İnsanlar rahat uyuyamıyorlar. Bu durum aslında bizim ülkemizdeki insanlar için de geçerli olmaya başladı. Şahsen kredi kartı borcum gece uykularımı kaçırmaya yetiyor. Yeni mezun bir arkadaşım ise gecelerini üniversite yıllarında aldığı KYK kredisini nasıl ödeyeceğini düşünmekle geçiriyor. İş hayatına 20.000 lira borçla başlamak pek motive edici olmuyor. Masaj yaptırmak uyku kalitenizi artırarak yorgunluğunuzu ve stres yükünüzü azaltabilir. Çalışmalar hem metabolik hem de zihinsel hastalıklar olmak üzere pek çok rahatsızlıkta masajın uyku kalitesini artırdığını gösteriyor. Masaj yapılırken kişinin delta dalgaları artıyor ve bu şekilde derin uykuya daha kolay dalıyoruz. Derin uykuda ne kadar uzun süre kalırsak da o kadar iyi uyumuş oluyoruz. Anksiyete ve Depresyonla Baş Etmenize Yardımcı Olur Zaman zaman hepimiz kendimizi kötü hissederiz ve depresyonun eşiğine geliriz. Anksiyetesi olanlar için ise atakların ne zaman geleceği çok belirsizdir. Anksiyeteniz varsa veya depresyona çok eğilimliyseniz masaj yaptırmak çok işinize yarayabilir. Yukarıda da bahsettiğimiz gibi kilit etken kortizol seviyelerini düşürmektir. Amerika'da Miami Üniversitesi Tıp Fakültesi2nde yapılan bir çalışmada haftada iki defa 15 dakika masaj yapılan kişilerin beyinlerindeki delta dalgarında artış görülmüştür. Delta dalgalarının artması kişide rahatlama duygularının yükselişe geçtiğini gösteriyor. Bununla beraber alfa ve beta dalgaları da düşmüştür. Alfa dalgaları bir şeye odaklanmaktan yorulduğumuzda ortaya çıkar. Beta dalgaları ise bir olaya çok dikkat ettiğimizde görülür. Alfa ve beta dalgaları odaklanma ve çalışmayla ilgiliyken delta dalgaları gevşemeyle ilgilidir.


Mavi Işık DNA'mızı Etkileyerek Ömrümüzü Kısaltabilir Telefon ve bilgisayarlarımızdan yayılan ekran ışığının sağlığımızı nasıl etkilediği yıllardır araştırılıyor. Özellikle ekranlardan yayılan mavi ışığın gözlere zararlı olduğu biliniyordu. Son zamanlarda yapılan yeni bir araştırma bu ışığın göz ve beyin hücrelerinde DNA'yı etkilediğini ortaya koydu. Bu şekilde uzun süreli mavi ışık maruziyeti ömrümüzü kısaltabilir. Mavi ışığın illa gözlerden girmesi de gerekmiyor. Işığa bakmasanız bile ekranlardan yayılan mavi ışık doğrudan DNA'ya nüfuz edebiliyor. Amerika'da Oregon State Üniversitesi'ndeki araştırmacılar ışık saçan diyotlardan yayılan mavi dalga boyunun retina ve beyin hücrelerini etkileyebildiğini keşfetti. Araştırmacılar Drosophila adlı meyve sineğinde mavi ışığın organizma üzerindeki etkilerini daha ayrıntılı bir şekilde inceleyebildiler. Bulgularını da Aging and Mechanisms of Disease dergisinde yayınladılar. Araştırmacıların Drosophila'da çalışmaları büyük önem arz ediyor çünkü bu model organizma insanlar ve diğer hayvanlar ile pek çok hücresel ortak özellik barındırıyor. Mavi Işık Sirkadyen Ritmi Bozuyor Mavi ışığın beden üzerindeki etkilerini hem sirkadyen ritim ve biyolojik saatler düzeyinde gördük. Mavi ışığın melatonin hormon düzeylerini azalttığı ve sirkadyen ritmi bozduğu biliniyordu. Uzmanlardan hep yatmadan 1-2 saat önce telefon ve bilgisayar kullanımını sonlandırın tavsiyesini duymuşsunuzdur. Beyin vücudu tamir edecek melatonin hormonunu salgılamak için gece olduğunu anlamalıdır. Ekran ışıkları, ev ve sokak lambaları ile biz beynimize gece olduğu ve uyumamız gerektiği mesajını veremiyoruz. Beynin ve vücudun kendini onaramaması da yaşlanmanın etkenlerinden biridir. Bilim insanları sinekleri 3 gruba ayırdılar. 1. grup 12 saat içinde mavi ışık da olan ışıkta bekletildi, 12 saat karanlıkta tutuldu. 2. Grup 24 saat boyunca tamamen karanlıkta bekletildi. 3. Grup ise mavi ışıktan arındırılmış bir şekilde ışıkta tutuldu. 1. Grupta mavi ışık alan sineklerin hareket kabiliyetleri diğer gruplardaki sineklerden daha kötü olmaya başladı. Evimizde sineklerin duvara, perdeye tutunup saatlerce kalabildiğini görürüz. Günlerce 12 saat mavi ışığa maruz kalan sineklerin yüzeye tutunma ve tırmanma becerileri çok azaldı. Işığı Görmeseniz Bile Etkilerini Hissediyorsunuz Araştırmacıların çalıştıkları sineklerin bazıları mutanttı ve gözleri yoktu. Gözler olmadığına göre ışığın vücuda gireceği bir tek yer de kapanmıştı. Ancak hiçbir şey değişmedi. Gözlerin olmaması mavi ışığın verdiği zararı azaltmadı. Işıkta bekletilen sineklerin hareket becerileri yine zarar görmüştü. Bu da bize mavi ışığın doğrudan hücrelere nüfuz edip zarar verebildiğini gösteriyor. Artık televizyon karşısında uyurken iki defa düşüneceğim. Nöronları zarar görev sinekler eskisi gibi çevik hareket edemiyordu. Ancak mavi ışığın zararları bununla bitmedi. Işık şaşırtıcı bir şekilde yaşlanma sürecini de hızlandırdı. Sineklerin genetik profilleri çıkarıldı. Strese yanıt veren ve stresli durumlarda koruyucu görevi olan genlerin protein üretim miktarları incelendi. Mavi ışık gen seviyesinde bir şeyleri değiştiriyordu. Mavi Işık Stres Genlerini Harekete Geçiriyor Birisi gözlerinize ışık tuttuğunda rahatsız olursunuz değil mi? Işığın yarattığı bu etki çoğu canlıda stres yanıtını tetikler. Bir bitkiyi yoğun ışık altında bekletin hemen bizim gibi strese girer. Canlıların hücresel stres ile baş etmek için belirli stratejileri vardır. Stres yanıtını üretecek genler etkinleşir ve hemen ilgili proteinler üretilir. Bilim insanları son çalışmalarında uzun süreli mavi ışığın hücresel strese yol açtığını gördüler. Salgılanan stres molekülleri de hem bizi yaşlandırıyor hem de beyin işlevlerimizin aksamasına yol açıyor. Mavi ışığın ortadan kaldırıldığı durumlarda stres moleküllerinin seviyesinde ciddi bir düşüş yaşandı. Doğal güneş ışığı beyin ve vücudumuzun sağlığı için kritik bir öneme sahiptir. 24 saatlik sirkadyen ritmimiz buna göre düzenlenir. Evrimsel süreçte beynimiz işleyişini güneş ışığına göre düzenledi. Tüm canlılara bakın gün ışığı ile uyanırlar, gece olunca yuvalarına çekilir ve dinlenirler. Dinlenme ve hareket halinde olmamız için beyin gerekli hormon ve enzimlerin işleyişini ışığa göre ayarlar. Ancak mavi ışık işleri karıştırıyor.


Mavi Renk Canlılarda Neden Çok Nadir Bulunur? Gökyüzü ve denizi kaplayan mavi renk doğada nadir bulunuyor desek yanlış olur ancak doğanın büyük bir parçası olan canlılarda mavi rengin çok az rastlanır olduğunu belki fark etmişsinizdir. Belki de bunun tam aksini iddia edebilir ve hatta mavi renkli birçok canlı sayabileceğinizi veya gösterebileceğinizi düşünebilirsiniz. Ancak aklınıza gelecek olan canlılardan büyük bir kısmı gerçekten mavi değildir. Çünkü çoğu gerçek mavi pigmentler bulundurmaz, yalnızca birer göz yanılsamasıdır ve bize öyle görünürler. Mavi Pigment İçermeyen Bir Nesneyi Nasıl Mavi Görürüz? Tahmin edersiniz ki biraz fizikle bu olayı açıklayabiliriz. Bu illüzyonun tek sorumlusu ışıktır diyebiliriz. Işığın girişimi iki ışık ışını çarpıştığında oluşur. Işık bir dalgadır bunun sonucu olarak çukur ve tepelere sahiptir. İki ışık ışını çarpışırken tepeler veya çukurlar birbirlerine denk gelirlerse yapıcı girişim , bir tepe bir çukura denk gelirse yok edici girişim gözlemlenir. Böylece ışıma yapan bir yapıyı yakından incelediğimizde, birbirine paralel olan sırt benzeri yapıları gözlemleyebiliriz. Işık sırtlara ve dallara çarptığında, ışığın bir kısmı üst katmandan yansırken, diğerleri dallara girer. Daldan geçen ışığın bir kısmı aynı dalın alt katmanından yansıtılır. Bu bize eşit dalga boyu ve yoğunluğu olan iki ışık ışını verir. Çoğu renk için, yansıyan ışık ışınları yok edici girişim meydana getirmiş olacaktır bu yüzden bu renkleri göremeyiz. Bununla birlikte, mavi renk söz konusu olduğunda, sırtı yansıtan iki ışık ışını yapıcı girişim oluşturur yani birbirlerini iptal etmeyip, mavi rengi görmemizi sağlarlar. İçinden geçen ışık ışınları da doğru açıda bükülmekte ve bu da mavi rengin oluşmasına yardımcı olmaktadır. Canlılar Genelde Neden Mavi Pigment İçermezler? Mavi bir bileşik elde etmek için turuncu ışığı soğuran, turuncuyu maviye tamamlayan bir bileşik gereklidir. Turuncu ışık nispeten uzun dalga boylarına sahiptir ve bu yüzden mavi bir renk elde etmek için karbon, oksijen ve azot arasındaki büyük çoklu bağlara ihtiyaç duyulur. Yani mavi renk üretmek için geniş ağlar gereklidir. Bu nedenle, turuncu aralıkta emilen bileşiklerin bitki veya hayvanlar tarafından sentezlenmesi zordur ve dolayısıyla çok nadirdir. Bu tozlaşmaya yardımcı böcek, kuş ve arıları çekmek ya da otçulları veya avcıları kovmak için onları sentezlemek özel bir biyolojik teşvik olmadığı için evrimsel sürecin de bir sonucudur. Yani gerekli elektromanyetik spektrum aralığında maviyi soğuran bileşiklerin elde edilmesi zor olduğu için mavi pigment üretimi çok nadirdir. Öncelikle bitkilere göz atmak gerekirse büyük çoğunluğu içerdikleri klorofil sebebiyle yeşil renklidirler. Çiçekler ise karotenoid ve antosiyanin içerirler ve renklerini bu yapılar sayesinde alırlar. Antosiyaninler, kırmızı, sarı ve turuncu, karotenoidler ise kırmızı, mor ve mavi renklere sahiptirler. Her ikisinde de kırmızı rengin ortak olduğunu ve çiçeklerde yaygın olduğunu buradan da anlayabiliriz. Çünkü bitkiler daha yüksek tozlaşma şansı için böcek, kuş ve arıları kendilerine çekmek isterler. Kırmızı renk yeşil renge kontrast oluşturur ve antosiyaninler ile karotenoidlerde ortak olduğu için çiçeklerde bulunma ihtimali daha yüksektir. Yani bitkiler mavi renk yerine kırmızı rengi tercih ederler. Eğer bir çiçek mavi olmak isterse de kırmızı rengin fazlası mavi yerine mor renk oluşumunu sağlayacaktır. Mavi Renk Hiçbir Hayvanda Yok mu? Hayvanlara bakıldığında ise mavi renk veren tek bir pigment olduğunu görüyoruz ve bu pigmenti içerdiği bilinen tek hayvan da Obrina Olivewings adlı kelebektir. Geri kalan mavi renklerin büyük kısmı yapısal renk olarak isimlendirilir. Örneğin; mavi renkli Amazon kurbağaları, mavi kanatlı çoğu kelebek, papağanlar, kuşlar vb. Yapısal renkli canlıların renkleri daha parlaktır ve bakıldığı yön ya da ışığın gelme açısıyla rengin tonu farklı gözükebilir. Bunun nedeni pigmentler değil rengin ait olduğu yüzeyin yapısıdır. Buna örnek olarak emoji olarak da kullanılan, mavi kanatlı Menelaus Blue Morpho kelebeğini verebiliriz. Kanatlarının üzerinde bulunan pullar, aralıklı yapılarından dolayı gün ışığını soğururken sadece mavi rengin kolaylıkla yansımasına izin verirler. Bu yüzden kelebeğin kanadı bakılan açıya göre mavinin farklı tonlarını alır. Alkol damlatıldığındaysa yeşile dönüşür. İnsanlarda ise mavi renk bilindiği üzere gözlerde görünür. Ancak göz rengi olan mavi de bir yapısal renktir. Kahverengi rengi verecek olan pigmentler gözde bulunmadığında göz bebeğinin yapısal formu mavi ışığı yansıtır ve gözler mavi görünür.


Maymun Çiçeği Virüsü Beklenenden 12 Kat Daha Hızlı Mutasyona Uğruyor Son zamanlarda adını sıkça duyduğumuz maymun çiçeği virüsü bilim insanlarının beklediğinden çok daha hızlı bir şekilde mutasyona uğruyor. Araştırmacılar yaptıkları yeni bir çalışmada virüsün hızlandırılmış evrim sürecine girdiğini belirtiyor. Maymun çiçeği virüsü Mayıs'tan bu yana 48 ülkede 3500'den fazla kişiyi enfekte etti. Bundan sonraki süreçte ise virüsün bulaştırıcılığı mutasyonlardan dolayı artabilir. Maymun çiçeği virüsü 2018 ve 2019 yıllarında tespit edilen önceki türlerinin aksine 50 tane yeni mutasyon taşıyor. Aslında araştırmacılar maymun çiçeği virüsü gibi virüslerin yılda bir iki taneden fazla mutasyon taşımasını beklemiyordu ama gözlenen 50 mutasyon beklentilerin çok üstünde çıktı. Maymun Çiçeği Virüsü Dünya Sağlık Örgütü'nü Harekete Geçirdi Maymun çiçeği maymunlarda ve bazı kemirgenlerde doğal olarak görülebilen nadir bir hastalıktır. Çiçek hastalığına neden olan variola virüsü ile aynı aileden geliyor. Endemik bir virüs olup genellikle Batı ve Orta Afrika'nın dışında pek görülmez. Bu yıl ilk defa Afrika'nın dışında bir salgın şekline gelen hastalık bilim insanlarını şaşırttı ve Dünya Sağlık Örgütü'nü önlem almaya itti. Çift zincirli DNA virüsü olan maymun çiçeği virüsü HIV gibi bir RNA virüsüne kıyasla replikasyon hatalarını düzeltme konusunda çok daha başarılıdır. Bu sayede virüsün çoğalması esnasında RNA virüslerine kıyasla çok daha az mutasyon olur. Maymun çiçeği hastalığının başlangıcından bu yana pek bir mutasyon birikmemişti aslında. Ancak 2022 yılında 15 kişiden alınan örneklerde virüsün beklenenden 12 daha hızlı mutasyona uğradığı ve bunları biriktirdiği anlaşıldı. Fiziksel Temas ile Bulaşıyor Maymun çiçeği yakın fiziksel temas ile insandan insana bulaşıyorlar. Fiziksel temas esnasında açık deri lezyonları olduğunda virüs buradan vücuda giriyor. Bunun için ter gibi biyolojik sıvılar veya virüs ile kontamine olmuş kıyafet gibi malzemeler de yeterli. Ayrıca havaya karışan damlacıklar da virüsün bulaşıcılığında önemli rol oynuyor. Geçmişe kıyasla virüsün artan bulaş hızı yeni bulaşma yöntemlerinin de evrimleşebileceğini gösteriyor. Virüs vücuda girdikten sonra bağışıklık sistemi hemen aktifleşip virüs ile mücadele edecek APOBEC3 adlı enzim ailesini devreye sokuyor. Mutasyonların çoğu da virüsün bu proteinler tarafından hedef alındığı bölgelerde yoğunlaşıyor. Bu enzimler virüslerin replikasyonu esnasında hatalar oluşmasına neden oluyor ve böylece virüslerin daha fazla çoğalmasına imkan vermiyor. Ancak genetik kodundaki bazı mutasyonlar sayesinde virüsler bu enzimlerin hedefi olmaktan kurtulabiliyor. Mutasyon Hızı Sıçrama Yaptı Virüsün mutasyon hızı görünüşe göre 2018'den bu yana ciddi bir sıçrama yapmış gibi görünüyor. Neden böyle olduğu ile ilgili araştırmacıların bazı hipotezleri mevcut. 2018'den bu yana Avrupa'da virüs çok az miktarda dolaşımda kaldığı için yeteri kadar evrimleşme fırsatı yakalayamamış olabilir. 2022'de yüksek miktarda dolaşıma girdiğinde ise mutasyon hızı önemli ölçüde artmış olabilir. Diğer bir olasılık ise 2017 salgınından sonra virüsün Avrupa'dan silinip sadece Afrika'da yaşamaya devam etmesi. Küçük ülkelerde mutasyonlara devam eden virüsün bu yıl salgın şeklinde yayılması da olasılıklardan bir tanesi. Virüs sadece insanlarda değil hayvanlar arasında da fark edilmeden yayılmaya devam etmiş olabilir. Hayvanlardan insanlara geçtiğinde çoktan bir mutasyon yükü taşıyor olabilir.


Meditasyon Dikkat Dağınıklığını Engelliyor Bilgi çağında yaşıyoruz! Amerika'da beyaz yakalı çalışan sayısının mavi yakalıları geçtiği yıl olan 1957 bilgi çağının başladığı yıl olarak kabul edilir. Etrafta o kadar çok bilgi var ki insan ne öğreneceğini, hangi verileri alıp, harmanlayıp onları anlamlı bilgi haline getireceğini şaşırıyor. Teknolojik gelişmelerle süslenmiş modern dünyanın belki de en büyük sorunu insanların belirli bir konu üzerinde uzun süre odaklanamaması, aklın başka yerlere gitmesidir. Yapılan araştırmalar insanların 3 dakikada bir akıllı telefonlarını kontrol ettiğini gösteriyor. Sürekli facebook, twitter, instagram profillerini takip edenler de azımsanmayacak ölçüde çok sayıdalar. Ayrıca belirli bir konuda araştırma yaparken veya çalışırken başka bir makaleye veya habere dalanlar var. Belki siz de bu makaleye bu şekilde girdiniz, kim bilir. Binlerce Yıldır Meditasyon Yapılıyor Belirli bir konuya odaklanma yeteneğiniz sınırlı olabilir ama kendinizi yetersiz hissediyorsanız bu becerinizi geliştirebileceğinizi bilmelisiniz. California Üniversitesi'nde yapılan bir çalışma meditasyon yapmanın kişinin okuma esnasında kitaba odaklanmasını kolaylaştırdığını gösteriyor. Binlerce yıllık insanlık tarihinde insanlar çeşitli nedenlerden dolayı meditasyon yapıyorlardı. Kimisi belli bir maneviyat düzeyine gelmek için, kimisi farkındalık ve rahatlama yaratmak için kimisi ise sadece aklının sağa sola gitmesini engelleyerek odaklanmak için meditasyonu seçmişlerdi. İnsanların bilişsel işlevlerini günlük işlerinde kesintisiz sürdürmesi hiç de kolay bir şey değil. Gün boyunca beyinden yaklaşık 70,000 düşünce geçiyor ve istenmeyen düşünceler de işlerimizi bölebiliyor. Sürekli dikkat isteyen işlerde aklın başka yerlere gitmesi bazen ciddi sorun oluşturabiliyor. Hem zamanın iyi değerlendirilememesi hem de yapılan işin verimi açısından odaklanmanın önemi yıldan yıla daha fazla artıyor. Hastalıklar Üzerinde de Faydalı Oluyor Son yıllarda meditasyonun etkileri bilim insanları tarafından yoğun bir şekilde inceleniyor ve sırt ağrısı, anksiyete, migren, travma sonrası stres bozukluğu, hatta dokunma duyusunun geliştirilmesinde bile işe yaradığı keşfedildi. 2015 yılında araştırmacılar meditasyonun beyni değiştirdiğini ve bilişsel işlevleri şekillendirdiğini kanıtladılar. Araştırmacılar 2 farklı çalışma gerçekleştirdiler. İlkinde 30 katılımcı 3 ay boyunca dağlık bir yerde shamatha meditasyon eğitimine tabi tutuldu. Meditasyon eğitiminin öncesinde ve sonrasında katılımcılardan bir çocuk hikayesindeki mantık hatalarını tespit etmeleri istendi. Yapılan karşılaştırmaların neticesinde meditasyon yapan kişilerin hikayedeki mantık hatalarını daha hızlı bulduğu ve odaklanma becerilerinin arttığı görüldü. Araştırma ekibi aynı katılımcıları 7 yıl sonra tekrar teste tabi tuttu ve ilk zamanki gelişmelerin hala devam ettiğini katılımcıların odaklanma testlerindeki başarılarının azalmadığını gördüler. İkinci araştırmada, ekip daha önceden meditasyon yapmış 55 katılımcıyı 2 gruba ayırdı. 28 kişiden oluşan grup 1 ay boyunca vipassana eğitimine tabi tutulurken diğer grup hiçbir şey yapmadı. 1 ay sonunda iki grubun odaklanma becerileri kıyaslandığında meditasyon yapanların yine çocuk hikayesindeki mantık hatalarını daha iyi bulduğu gözlendi. Meditasyon Gözle Görülür Sonuçlar Yaratıyor Meditasyon yapan kişilerin sonrasında hataları farketme ve düzeltme seviyeleri artıyor, ayrıca yazının anlamsal bütünlüğünü de daha hızlı kavrıyorlar. Bu sonuçlara göre meditasyon yapan katılımcıların okudukları hikayeye daha iyi odaklandıklarını ve küçük ayrıntıları daha iyi yakaladığını söyleyebiliriz.


40 Gün Meditasyon Yapmak Nasıl Bir Değişim Yaratır? Eğer yorucu ve stresli bir hayatınız varsa meditasyon yapmak hayatınıza büyük bir enerji katabilir! Kişinin kendisini ve çevresine olan farkındalığını artırmayı amaçlayan ve beynin eğitilmesiyle uygulanan bir uygulama olan meditasyon farklı toplum ve kültürlerde değişik isimler alırken geçmişi binlerce yıl öncesine dayanmaktadır. Özellikle Budizm, tasavvuf, yoga gibi ezoterik öğretilerde çok önemli bir uygulama olan meditasyon ve beraberinde gelen farkındalık eğitimlerinin insan fizyolojisi üzerinde de önemli yararları vardır. Bu yazımızda bir meditasyon uzmanı olan Andy Puddicombe'nin tavsiyeleri ve yazar Stephanie Castillo'nun 40 günlük meditasyon tecrübeleri üzerinden meditasyonun etkilerinden bahsedeceğiz. Meditasyon Yapmak Amigdalayı Küçültüyor Bilimsel literatürde yer alan araştırmalara göre 8 haftalık farkındalığı artırmayı hedefleyen meditasyon eğitiminin beynin savaş ya da kaç tepkisini yöneten ve başta korku olmak üzere duyguların yorumlanması ve işlenmesinden sorumlu amigdalayı küçülttüğü bulunmuştur. Amigdalanın duyguların yorumlanmasından sorumlu olması onu bir numaralı stres üretici beyin bölgesi konumuna getiriyor. Amigdalanın meditasyon vasıtasıyla küçültülmesi ise beyinde stresi önleyici bir etki yaratıyor. Puddicombe'ye göre meditasyon yapmak alışkanlıkları kırmak konusunda da çok etkili bir araç olma özelliği taşıyor. Alışkanlıkların nasıl oluştuğu ve beyinde hangi nöral ağlar vasıtasıyla etkin oldukları başlı başına bir araştırma konusudur. Beyinde bir bilginin öğrenilmesi bazal ganglia ve prefrontal korteks bölgelerinin koordineli ve senkronize çalışmalarını gerektirir. Bolca Dopamin Salgılanıyor Bazal ganglianın beyindeki temel görevleri arasında öğrenme dışında hareket kontrolü ve beynin ödül mekanizmasındaki rolü gelir. Prefrontal korteks ise dikkat, karmaşık düşünme, karar verme gibi beynin bilişsel işlevlerinden sorumlu adeta bir orkestra şefi gibi davranır. Bir davranışın beyinde alışkanlığa dönüşmesi için beynin o davranış yapıldığında dopamin salgılayarak kendini ödüllendirmesi gerekir ve her dopamin salgılandığında prefrontal korteks baskılanır. Şimdi basitçe örneklendirerek resme geniş açıdan bakalım. İlk kez arkadaş ortamında birisi size sigara veriyor, sigara içerken yaptığınızın yanlış olduğunu bilirsiniz. Ancak dopamin nöronlarınız harekete geçtiğinden salgılanan dopamin prefrontal korteksi baskılayarak karar verme süreçlerinizde aksamaya neden olacak ve hata yaptığınız gerçeğini göz ardı edeceksiniz. Aslında insanların kötü alışkanlıklarına bahane bulmalarının da altında çoğunlukla bu biyolojik mekanizma yatar. Zamanla bu davranışınızdan sorumlu nöral ağ dopaminin ve keyif algısından sorumlu başka bir hormon olan serotonin varlığında daha güçlenecek, önce alışkanlık sonrasında ise bağımlılık haline dönüşebilecektir. 40 Gün Meditasyon Yapmak Stephanie Castillo meditasyon uzmanı Andy Puddicombe'nin rehberliğinde 40 gün boyunca aralıksız meditasyon yaptı. Castillo her akşam 9:30'da yeşil yoga hasırının üzerine oturuyor ve 10 dakika meditasyon yapıyordu. Özellikle düşünce kalıpları üzerinde yoğunlaşan bu iki haftalık meditasyon kısmında kişiden olumlu düşünmesi ve sabırlı davranarak bunu her gün tekrarlaması isteniyor. Castillo 40 günlük sürecin kalanında nefes egzersizlerini yapmaya başladı. Nefes egzersizlerinin uygulanmasının iki yöntemi ve amacı vardı: stres seviyesini azaltmak ve vücudun enerjisini artırmak. Stresi azaltmak için Castillo işaret, orta ve yüzük parmağını burun kemiğinin üstüne yerleştirerek serçe veya baş parmağıyla burun deliklerinden birini kapatarak açık olanıyla nefes alıyor ve sonra diğer burun deliğiyle nefes veriyordu. Belirli zaman aralıklarında birkaç kere bunu yapıp rahatladıktan sonra burun deliklerini değiştirerek bu işlemi tekrar ediyordu. Gerçekten ilginç bir yöntem, ben de deneyeceğim. Meditasyon yapmak için nefesi kontrol etmek ve düzenlemek çok büyük önem taşıyor. Castillo'nun kullandığı yöntem ise enerji kullanımına ve miktarına yönelikti. Castillo bu yöntemde nefes alırken ellerini yukarı kaldırırken nefes verme esnasında ellerini aşağı bırakıyordu. Castillo bu yöntemi uygularken de sakinleştiğini belirtiyor ama bunun hızlıca uygulanması gerekiyor. Nefes alırken ve verirken elleri kaldırıp indirme hareketi sizi çok daha zinde, enerjik yapabilir. Sonuçlar Castillo 40 günlük nefes egzersizleri ve derin düşünme egzersizlerinden oluşan meditasyonun hayatını olumlu etkilediğini belirtiyor. Aslında tüm bunları bilimsel bir temele dayandırmak istemesine rağmen meditasyon öncesi ve sonrası nabız ölçümleri, uyku takibi ve diğer çeşitli testleri yapıp sonuçları not edebilecekken o bunu istememiş. Meditasyon yapmak sayısal veriler ile desteklendiğinde insanları daha fazla ikna edebilirdi ama Castillo daha duygusal yönüne odaklandı. O, bu işi uzmanlarına bırakarak her bir oturumdan sonra tecrübelerini ve nasıl hissettiğini not aldı. Onun bu süreçte yaşadığı en büyük değişim muzdarip olduğu baş ağrısıydı. Castillo'nun meditasyonla tanışması sürekli yaşadığı baş ağrıları sayesinde olmuş. Bir süre sonra ibuprofen almaya başlayan Castillo her hafta iki ya da üç kere baş ağrısı çektiğini ifade ediyor. Ağrılarına artık bir çözüm bulmak isterken bilimsel yöntemleri ve elde edilen bulguları inceliyor. İşte bu sırada o, Everyday Health adlı dergide meditasyondan sonra kronik ağrıları olan hastaların 72%'sinde migren kaynaklı baş ağrılarının azaldığını okuyor. Dergide hastaların ağrıya töleranslarının arttığı ve ruh hallerinin iyileştiği yazıyor ve bunun üzerine meditasyonla ilgilenmeye başlıyor. Meditasyon Yapmanın Asıl Sebebi Nedir? Castillo soluğu Art of Living Merkezi'nde alıyor ve merkezin idarecisi Shephali Agrawal önderliğinde ücretsiz bir meditasyon oturumuna katılıyor. Yaklaşık 30 dk'lık bir meditasyon oturumuna başlamadan önce Agrawal herkese neden burada olduklarını soruyor. İstemezlerse katılımcılardan nedenlerini paylaşmak zorunda olmadıklarını da ekliyor. Sıra Castillo'ya geldiğinde o meditasyonla ilgili öğrendiği bilimsel bilgileri söyleyerek aslında herkesin meditasyon yapması gerektiğini söylüyor. Ancak bu noktada Agrawal araya girerek eğer asıl sebebi ortaya çıkararak ona bağlanmazsan meditasyondan tam anlamıyla yararlanamazsın diyor. Meditasyon yapmak stres dolu günlük yaşantımızda belki aradığımız kurtarıcı olabilir.


Meditasyon Yapmanın Etkileri Meksika'da İnka tapınaklarına çıkmak isteyen Avrupalı bir grup arkeolog, birkaç yerli rehberle yola koyuluyor. Dağın tepesindeki tapınaklara giden uzun yolu, kısa bir sürede yarılıyorlar. Aynı hızla biraz daha yol aldıktan sonra, yerliler kendi aralarında konuşup birden yere oturuyor ve öylece beklemeye başlıyorlar. Tabii Avrupalı arkeologlar buna bir anlam veremiyorlar. Saatler sonra, yerliler kendi aralarında konuşup tekrar yola koyulduktan sonra tepenin üstündeki görkemli İnka tapınaklarına geliyorlar. Arkeologlardan biri, yaşlı rehbere soruyor, Hiç anlayamadım, niye yolun ortasına oturup saatlerce yok yere bekledik? Yaşlı rehberin cevabı; Çok kısa sürede çok hızlı yol aldık, ruhlarımız bizden çok uzakta kaldı. Oturup ruhlarımızın bize yetişmesini bekledik. Teknolojinin alabildiğine hızlı bir şekilde ilerlediği dünyamızda artık her şey 7/24 elimiz altında hale geldi. Eskiden sadece gerçek dünyadaki olayları görür ve onlara tepki verirdik. Şimdi buna bir de sanal alem eklendi. Beynimiz ise inanılmaz bir yükün altına girmiş durumda. Bilgisayarlarımız ve cep telefonlarımız bizi her dakika bir işle meşgul ediyor. Bütün bu hengamenin arasında beynimizin çok önemli bir şeye ihtiyacı var: Sessizlik! Sessizliğin beyne etkileri ile ilgili yazımızı buradan okuyabilirsiniz: https://sinirbilim.org/sessizligin-beynimiz-uzerindeki-etkisi/ En son ne zaman hiçbir şey yapmadan sessizliği dinlemek için özel bir zaman ayırdınız? Bu infografikte sessizlikle beraber meditasyon yapmanın beyin ve beden sağlığımız üzerindeki olumlu etkilerini aktarmaya çalıştık. Dünyadan bir süreliğine kopmak ve zihinlerimizi sakinleştirmek fiziksel, duygusal ve zihinsel sağlığımızı yerine getirecek ve daha zinde hissetmemizi sağlayacaktır.


Melatonin Nedir? Karanlıkta Salgılanan Hormonun Öyküsü Melatonin hormonu yaklaşık 60 yıl önce keşfedildi. 1958 yılından bu yana 23.000 makale melatonin nedir sorusuna yanıt aradı. Epifiz bezinden salgılanan bu hormon için çok fazla araştırma yapıldı. Önce onun ne işe yaradığını, ne zaman salgılandığını anlamaya çalıştık. Baktık çok faydalı bir hormon, dışarıdan verildiğinde terapi amaçlı kullanılabileceğini gördük. Bugünlerde terapötik melatoninden nasıl faydalanabileceğimizi araştırıyoruz. Bu hormonu biraz daha yakından inceleyelim. Melatonin Nedir? Melatonin hormonunun temel görevi uyku-uyanıklık döngümüzü düzenlemektir. Vücutta doğal olarak epifiz bezinden salgılanır. Uyku sorunları çeken bazı insanlarda doktorlar dışarıdan melatonin kullanımı tavsiye edebilir. Bu sorunlar illa bir hastalık olmak zorunda değildir. Örneğin Amerika'dan Türkiye'ye uçan birisi doğal olarak jet lag yaşayabilir. Vardiyalı çalışan insanlarda da uyku sorunları görülebilir. Bu gibi durumlarda melatonin takviyesi faydalı olabilir. Dışarıdan melatonin kullanımının ne kadar yararlı olduğu kısa ve uzun vadede çok net değildir. Melatonin hormonu vücudun biyolojik ritmini güneş ışığına senkronize eder. Vücut ısısı, uyku uyanıklık döngüsü, hayvanlarda mevsimsel üreme döngüsünde hep melatonin rol oynar. Çoğu etkisini beyinde melatonin reseptörüne bağlanarak gerçekleştirir. Bazı durumlarda ise antioksidan olarak görev alır. Bitkilerde melatonin ayrıca oksidatif strese karşı da rol oynar. Melatoninin Görevleri Melatonin hormonu hep uykuya dalmamızı kolaylaştıran molekül olarak biliniyor. Onun işlevini uyku ile sınırlamak haksızlık olur. Evet, gece uykusuna geçişte çok önemli. Ancak bu hormon aslında bizi bir sonraki gün için hazırlar. Vücudunun melatonini gece üretmesinin sebebi de budur. Melatonin salgılanması metabolizma için gün bitti, dinlen ve bir sonraki gün için hazırlan mesajıdır. Gözlerinizden içeri ışık girdiğinde beyne gün daha bitmedi, yapacak işler var diyorsunuz. Bu yüzden beyin melatonin salgılanmasını başlatmıyor. Melatonin hormonunun üretilmesi için herhangi bir ışığa maruz kalmamamız gerekiyor. Evrimsel süreçte uyku düzenimiz bugünkü gibi değildi. Aslında son 200 yıla kadar çok farklı bir uyku düzenine sahiptik. Yapay ışığın ortaya çıkışı her şeyi değiştirdi. TV, bilgisayar, akıllı telefon ekranlarından çıkan ışık melatonin üretimini sekteye uğratıyor. Bu durum da uyku problemlerinin yanında yüksek tansiyon, obezite, diyabet gibi metabolik sorunlara yol açıyor. Yetersiz melatonin veya biyolojik saatinin bozulması bu tür sorunlara yol açabilir. Neredeyse Her Canlıda Melatonin Salgılanıyor Melatonin mekanizması ve bu hormonun etkileri insanlardan bakterilere kadar neredeyse her canlıda çalışıldı. Sadece son 5 yılda 4.000'den fazla araştırma yapıldı. Bunların nerdeyse 200 tanesi çalışması zor olan randomize klinik araştırmalardı. Tarih aralığını braz daha geriye çekelim. 1996 ila 2017 arasında yapılan çalışmalara baktığımızda 195 adet derleme makale görüyoruz. Derleme makaleler ve meta analizler bir molekülün işlevini değerlendirmede çok faydalıdır. 195 derleme makalede dışarıdan melatonin vermenin klinik etkileri tartışılmıştır. Bu çalışmalarda melatonin nedir sorusu değil, bu hormon gerçekten etkili mi, kısa ve uzun vadede ne gibi riskler taşıyor gibi sorular yanıtlanmaya çalışılmıştır. Bazı makalelerde melatonin ile kanser arasındaki bağlantıya bile bakılmıştır. Melatonin kullanımı ile ilgili yapılan patent başvuruları çoğunlukla merkezi sinir sistemi ile ilgili oluyor. Araştırmacılar sirkadyen ritminin bozulduğu durumlarda melatoninin işe yarayacağını düşünüyor. Ayrıca bu hormonun antioksidan etkisinin nöronları koruyucu bir etkisinin olabileceğine inanılıyor. Uyku, beyin ve beden sağlığı için çok temel olduğu için uykuya bağlı sorunlarda kanser ve diyabet daha fazla görülebilir. Bilim insanları bu yüzden melatoninin kanser ve bağışıklık sistemi hastalıklarını azaltabileceğine inanıyor. Melatoninin Verilme Zamanı Önemli Şimdiye kadar melatoninin en temel görevinin uyku uyanıklık döngüsünü düzenlemek olduğunu söyledik. Bu molekülün ikinci en çok araştırılan yönü onun antioksidan oluşudur. Melatonin triptofan amino asidinden sentezlenir ve serbest radikalleri yok etmede çok etkilidir. Serbest radikalleri kendisi yok ederken bir yandan da farklı dokularda diğer antioksidan enzimlerin üretilmesini tetikler. Melatonin nedir sorusuna verilebilecek birden fazla yanıt vardır. Melatonin her dokuda ve sistemde aynı şekilde çalışmayabilir. Dolaşım, bağışıklık, solunum ve enerji metabolizmasına giren melatonin buralarda farklı mekanizmalar üzerinden işlev gösterebilir. Özellikle melatoninin salgılanma veya vücuda verilme zamanı çok kritik bir öneme sahiptir. Yukarıda bu hormonun vücudu bir sonraki gün için hazırladığından bahsetmiştik. Bu görevinden dolayı bulunduğu dokuyu gelecek olaylar için hazırlar. Melatonin insanlarda biyolojik ritmi düzenleme görev alır. Vücudumuzun günlük ve mevsimsel olaylarının düzenlenmesinde söz sahibidir. Melatonin Herkesi Aynı Şekilde Etkilemeyebilir Melatonin hormonunun organizmaya ne zaman verildiği onun çalışma ilkelerini etkileyen bir faktördür. Doktora gittiğinizde hastalığınız için size bir ilaç yazar. İlaç yazarken genelde en çok doza ve ne şekilde kullanılacağına dikkat edilir. Melatoninde ise kullanım zamanı da doz kadar büyük önem taşıyor. İnsanların melatonin üretme zamanı ve miktarı birbirinden farklı olabilir. Örneğin sabah erken kalkanlar gece kuşlarından daha erken bir saatte üretime geçerler. Uyku miktarı farklı insanların ürettikleri melatonin de farklı olabilir. Bütün bu insanlara aynı tedavi sürecini izlemek doğru olmayacaktır.


Meme Kanseri Meme kanseri dünya çapında her yıl teşhis edilen 1 milyon civarında yeni vakayla kadınlarda en sık rastlanan kötü huylu tümör çeşididir. Tümör hücrelerinin yüksek düzeylerdeki posttranslasyonel olarak modifiye olmuş östrojen reseptörleri göstermesi nedeniyle; meme tümörlerinin üçte ikisinden fazlasının çoğalması yumurtalık hormona tarafından uyarılır. Bu moleküler bulguların klinik önemi 100 yıldan fazla bir süredir bilinmektedir. İleri meme kanseri olan hastalarda yumurtalıkların alınmasını müteakiben hastalığın ilerlemesinin yavaşladığı raporlanmıştır. Modern zamanlarda belli bir meme kanserinin östrojen reseptörüne sahip olup olmadığının belirlenmesi hem tedavi kararlarını yönlendiren kritik bir teşhis hem de önemli bir tanı koydurucudur. Östrojen reseptörlerine sahip tümörler tipik olarak düşük derecelidir ve bu tümörü olan hastaların daha fazla yaşama şansı vardır. Meme kanseri tedavisi ile ilgili önemli noktalar


Meniere Hastalığı Meniere hastalığı baş dönmesi, duyma kaybı ve kulak çınlaması ile kendini belli eden bir iç kulak rahatsızlığıdır. Genelde sadece bir kulak etkilenir ama zamanla hastalık diğer kulakta da kendini gösterebilir. Meniere hastalığında görülen dünya dönüyormuş hissi veren baş dönmelerin süresi 20 dakika ila 1 saat arasında değişir. Ayrıca bu baş dönmeleri arasında geçen zaman da çok değişkendir. Yarım daire kanallarının etkilendiği bu hastalığın sebebi henüz tam anlaşılabilmiş değil. Araştırmacılar hem genetik hem de çevresel etkenlerin dahil edildiği birçok teori sundular. Bunlar arasında kan damarlarında meydana gelen daralmalar, viral enfeksiyonlar ve otoimmün tepkiler yer alıyor. Hastalığın ortalama %10'u kalıtsal özellik taşıyor. Doktorlar yarım daire kanallarında sıvı birikmesi sonucu bu hastalığın oluşabileceğini düşünüyorlar. Meniere hastalığı ile ilgili şu ana kadar bulunmuş herhangi bir tedavi yöntemi yoktur. Hastalığın belirtilerini gidermek için doktorlar anksiyete ve bulantı için yazılan ilaçları öneriyorlar. Ayrıca az tuzlu bir diyet, diüretik besin ve ilaçlar ve kortikosteroidler de denenme aşamasındadır. Fiziksel terapiler ise hastaların dengesini sağlamak ve anksiyetesiyle başa çıkmak için yardımcı olabilir.


Mevsimsel Duygu Bozukluğu İnsanlar da dahil olmak üzere birçok hayvan için güneş ışığı, günlük ritim saatinin sıfırlanması ve günlük ritmin düzenlenmesi üzerinde doğrudan etkilidir. Ancak araştırmacılar yakın zamanda gözün arka kısmında bulunan retinadaki sinir reseptörleri ile beyindeki suprakiyazmatik çekirdek arasında doğrudan bir bağlantı bulunduğunu keşfettiler. Bu sinir yolu, görme ile bağlantılı değildir, tek görevi güneş ışığının ya da suni ışığın miktarını tespit etmektir. Yani, insanlarda ışığa fazla duyarlı olan ve mevsimsel duygu bozukluğu ya da SAD adındaki zihinsel sağlık sorunu ile ilgili olan bir sinir yolu bulunuyor. Mevsimsel duygu bozukluğu ya da SAD neredeyse bütün faaliyetlere olan ilginin veya keyif almanın kaybolduğu depresif belirtiler örüntüsüdür. Depresif duygular mevsimlerle beraber döner, tipik olarak sonbahar ya da kış mevsiminde başlar ve ilkbaharda, günler uzadığında ve hava daha güneşli olduğunda kaybolur. Depresyonla beraber uyuşukluk, aşırı uyuma, aşırı yeme, özellikle de karbonhidrat yeme isteği görülür. SAD, majör depresyonun bir alt türü olarak kabul ediliyor. Gün ışığının miktarına göre çoğalıp azaldığı tespit edilen serotonin miktarının SAD'ı tetiklediği düşünülüyor. Araştırmacılar sonbahar ve kış mevsimlerinde güneş ışığının azalmasının, beyindeki serotonin miktarının düşmesine sebep olduğunu, bu durumun ise SAD'ı tetiklediğini düşünüyor.


Meyve ve Sebze: Umutsuz Bir Sevda Mı? Staj zamanımda annelerle obez veya hafif şişman çocukları hakkında konuşurken, en çok rastladığım bu cümle 'Meyve ve sebze sevmiyor, ağzına bile almıyor, denemiyor' idi. Bu sebzeler veya meyvelerin tipleri, tatları ile ilgili bir durum fakat ailenin bilinçli olup bebeğin anne sütünden sonra ek besinlere nasıl başladığı, bu kısımda çocuğun suçu olmuyor. Tatlı tada alıştırılmak maalesef devamının gelmesini de sağlıyor. Burada en çok yaşadığımız sorun bu yüzden sebzelerde oluyor; bugün brokoli, karnıbahar, kereviz gibi sebzeler korku filmlerine denk kabul ediliyor. Ben o zamanlar ailelere tabağında 1/8'inde sebze olsun, en azından tadına baksın gibi önerilerde bulunuyordum; şimdi birçok farklı kaynaktan derlediğim önerileri yazıp açıklamaya çalışacağım; size ve çocuğunuza uygun olanla bir an önce doğru besin tercihleri yapmaya başlamalısınız. Unutmayın bir çocuğa doğru besin tercihlerini yaptırabilmek, ileride oluşabilecek hastalıklara karşı en büyük önlemdir. Bu süreç uzun olsa bile, kaçımız alışkanlıklarımızı aniden değiştirebiliriz ki? Sadece çayınıza veya kahvenize şeker atmamaya başlayarak onu anlayabilirsiniz. Uzmanlar Diyor ki Besin neofobisi -yeni veya bilinmeyen besine duyulan korku- 2-6 yaş arasında zirve yapıyor. Buna da bağlı olarak, çocuklar daha tatlı besinleri seviyor ve tabii ki bu yüzden bu zamanlarda sebzeler çok da hoş gözükmüyor onlara. Sonucunda da, ya çok az ya da hiç meyve ve sebze çeşidi tüketebiliyorlar. Kaygılı ve endişeli aileler de birçok farklı yol arıyor sebze yedirmek için fakat bu bazen çocuğu büsbütün uzaklaştırabiliyor sofradan; yemek zamanları stresli ve mutsuz zamanlar oluyor. Her iki taraf için de. Meyve ve Sebze Kardeşliği Neden Önemli? Gökkuşağı gibi renkli renkli meyve ve sebze tüketmek birçok vitamin, mineral, antioksidan ve posayı almamızı sağlar ki bunlar da bizi şimdi ve ileride oluşabilecek metabolik hastalıklar için korur. Ayrıca çocuklar için büyüme ve gelişmede bu besin ögeleri önem taşır. Çocukların bağışıklık sistemini güçlendirir; özellikle kalp hastalıkları gibi kronik hastalıklara karşı korur. Posa , smoothielerde bulamayacağınız en önemli şey, sindirim ve bağırsak sisteminin düzgün çalışmasını sağlar; kabızlığı önler. Sadece Meyve Tüketsek Yetmez Mi? Hayır. Neden? Çünkü her bir besinin kendine has vitamin, mineral miktarı var ve biz tek yönlü beslenerek bunu sağlayamayız.Mesela, meyvelerle sebzeleri kıyaslarsak, sebzeler genele baktığımızda daha çok kalsiyum, folat ve demir minerali içerirler. Ayrıca meyveler, sebzelerden daha çok kalori içerirler. Biz eğer hafif şişman bir çocuğa sınırsız meyve tüketim hakkı verirsek, ileride kilo alımına bile sebebiyet verebilir. Meyve kötüdür demiyorum, sadece denge önemlidir diyorum. Bu yüzden 5-a-day kuralından tekrar bahsedelim; günde 5 öğün toplamda meyve + sebze hakkımız var; bunların 3'ü sebze kalanı meyve olsun. Porsiyon gösterimi de kişinin avuç içi büyüklüğü diyebiliriz. En doğru kararı tabii ki de diyetisyeniniz verecektir. Tek bir sebzeyi hep tüketsin, böylece posa da alır, bağırsak sorunu da olmaz? Hayır. Gene aynı noktadayız. Tek bir besinde her vitamin, mineral vb bulunmuyor; renkli beslenmek her zaman önemlidir ve aslında ilgi çekicidir. Ayrıca bu yaşlarda farklı tatlar hakkında çocuğu bilgilendirmek, ileride yaşayabileceği besin eksikleri konusunda da bir önlem olacaktır. Tamam O Zaman İkna Oldum. Ama Nasıl Meyve Sebze Yiyecek? - Unutmayın, besin tercihleri günden güne değişebilir; bu yüzden deneyin, yılmadan: Bazen bu deneme 10'u da bulsa deneyin. Ayrıca şunu da unutmayın; o sizin kadar yemiyor. Aldığı bir lokmayı bile kar sayıp ona göre davranmalısınız. Sadece onun seveceği değil, her tipte o besini tüketmeli bir de. - Ayna nöronların çalıştığı bir beslenme düzeni: Çocuğunuz diğer davranışlarda olduğu gibi, yemek saatinde, masada da sizi takip edecektir. Bir yemeği reddettiğinde sizin o yemeği sofranızda afiyetle yiyor oluşunuz her zaman için artı bir puan kazandırır. Bu da beraberinde onu zorlamamanınızı gerektiriyor. Elbet size uyacaktır; siz de sebzeden vazgeçmedikçe. Aksi takdirde, sadece ona özel sebze çıkıp da masanızda doymuş yağ ve rafine şekerli gıdalar oldukça plan baştan yalan olabilir. B aynı, kitapsız kütüphanesiz bir evde çocuğa kitap oku diye bağıran baba modeli gibidir. - Tebrik Etmek: Başardığı her bir zor görev adına, yemek olmayan , sosyal bir aktivite ile -mesela beraber dışarıda yürümek, koşmak, spor yapmak, bisiklet almak gibi- bir ödül ona iyi gelebilir. Ama asıl amacımız ona sağlıklı tercihler yapmasını sağlamaktı, bu yüzden bu konuda kapitalist düzene çok uymamakta fayda var. - Düzene onu da ortak edin!: Aile ile beraber öğrenmek, yanlışları tartışmak, alışverişe gitmek onlar için harika bir başlangıç olabilir. Hatta belki alışveriş sonrası sebzeleri o ayıklasın, yıkasın ve yapacağınız yemekte nasıl kullanacağını kendi görsün. - Çocuklar şekle, yapıya, sunuma ve tada daha çok önem verebilirler: Bu yüzden renkli sebzeler kullanarak salata/yemek yapmak hoşlarına gidebilir. Eğer çocuğunuzun seçicilik derecesi daha fazla ise; daha tatlı sebzelerden başlayabilirsiniz; bal kabağı, havuç, karnabahar ve mısır gibi. Tabii bunları doğru beslenme yöntemleri ile pişirmeyi unutmayın; haşlama, fırın ve ızgara kabul edeceğimiz yöntemler. Kızartma ve kavurma gibi yöntemler tercih edilmemelidir. - Yeni Besinlerle Tanışma: Bunu yaparken, eskiden alıştırmış olduğunuz besinin yanına tadımlık eklemek iyi bir giriş olabilir. Ayrıca evde yapılan, sağlıklı soslar da ekleyip sebzeyi daha enfes yapabilirsiniz; domates sosu, humus, erimiş peynir gibi. - Daha çok evde yemek tüketin: Dışarıdaki gıdalar, daha çok doymuş yağ ve rafine şeker içerip, belli mikro besinlerden de az olduğu için bu tatlar çocuğa alıştırılmamalıdır. Gerekirse, birden fazla yemeği doğru sınırlarla- hafta sonundan pişirin ve yemek hazırlama sorununu ortadan kaldırın. - Sağlıklı atıştırmalıkların paketli gıdalarda olmadığını bilsinler: Paketli gıda demek, yağ demek, tuz demek, şeker demek maalesef. Bu yüzden evde yenen besinleri bunlardan arıtabiliyor olmak bizim için bir avantaj oluyor; aynısı 2 ana yemek arası minik atıştırmalar için de geçerli. Bu konuda da en büyük yardımcımız; meyve ve sebze olabilir. - Markette satılan meyve suları için ayrı bir başlık açılmalı; evde olan en güzeli, sıkıldıktan hemen sonra içilen meyveler en sağlıklısıdır . Bitirirken... Her şey sizin elinizde ebeveynler! Bilinçli tercihler yapabilen çocuklar, kendilerini serbest radikallerden korurlar ve hasta olmazlar. Ama bu onları korku yoluyla meyve ve sebze yemeye yönlendirmek yerine, ona bunu mutlu ve kendini bilen bir çocuk olarak yaptırmak en güzel yöntem olur. Sağlıklı beslenme ile ilgili çocuklara yönelik kitaplar okumak- okutturmak, alışverişi beraber yapmak, onunla doğru bir iletişim kurarak doğru ve yanlışları anlatmak ve bunların neden yanlış olduğunu tartışmak, yerli tarım ve doğa hakkında bilgilendirmek, belki de en önemlisi doğadan kopmamasını sağlamak, Arcimboldo gibi ressamlarla tanıştırmak bizim bulduğumuz bazı çözümler. Siz de çocuğunuz için neler yapıyorsunuz, yorumlarınızı bekliyoruz. Kaynaklar - https://www.healthxchange.sg/children/food-nutrition/food-children-fruits-vegetables-important - https://www.helpguide.org/articles/healthy-eating/healthy-food-for-kids.htm


Migren, İnme ve Kalp Krizi Riskini Artırıyor! Migrenin beyne neler yaptığını merak ettiniz mi hiç? Bazen saatler bazen de günler süren migren atakları acaba beyinde ne gibi değişikliklere yol açıyor? Bu soruyu yanıtlamadan önce tarihe kısa bir yolculuk yapalım. Zira ünlü ressam Vincent van Gogh'un, migren atakları konusunda bize anlatacak bir şeyleri var. Vincent'in şiddetli migren ataklarından muzdarip olduğu biliniyor. Acı ve baş ağrısı kavramları adeta onun diğer adı gibidir. Hatta migrenle başı o kadar dertte ki çözümü kendini sanata vermekte bulmuş. Kendini çekilebilir kılan tek şeyin resim yapmak olduğunu söyleyen birinden bahsediyorum. Ünlü tablosu Starry Night'ı migren tedavisi gördüğü hastanede tamamlamıştır. Tablolarında kullandığı renkler ve ışık halkaları ile auralı migren atakları esnasında yaşadıklarını resmettiği düşünülüyor. Vincent'in zaman zaman yaşadığı kafa karışıklığı, yağlı boya yemesine sebep olacak boyutlara ulaşmıştır. Ölümünden iki yıl önce kulağını kesmesinin ardında migren krizleri olduğunu düşünenler bile var. Durumun ne kadar içler acısı olduğunun farkındasınızdır sanırım. Bu bulgular ışığında asıl sorumuza geri dönelim: Migrenli kişilerin beyninde neler oluyor? Onlara tabiri caizse cehennemi yaşatan ataklar beyni ne şekilde etkiliyor? Migren, Beynin Hem Yapısını Hem de İşlevini Değiştiriyor Bilim dünyası migrenli beyninin alışılmışın dışında çalıştığı konusunda hemfikir. Bu konuda bize en büyük desteği yapısal MRI çalışmaları sağlıyor. Buna göre, migrenli kişilerin frontal ve parietal bölgelerindeki gri ve beyaz madde yoğunluğunda azalma var. Ayrıca migrende beyaz madde anormalliklerine oldukça sık rastlanmakta. Migrenin beyinde yarattığı tahribat bununla sınırlı değil elbette. Migren, beynin işlevsel mimarisini de değiştiriyor. Beyindeki çeşitli ağlar arasındaki nöronal bağlantılarda bozulmalar meydana geliyor. Son dönemde bilim insanlarını alarma geçiren konu ise migrende meydana gelen kan akımı değişiklikleri olmuştur. Çalışmalar bize migren atakları esnasında beyindeki kan akımının azaldığını söylüyor. Bu azalma özellikle de auralı migren hastalarında daha belirgin. Yeri gelmişken migren aurası esnasında ortaya çıkan bir fenomenden bahsedelim. Aura döneminde görme korteksinden başlayarak öne doğru ilerleyen bir dalga faaliyeti söz konusudur. Bu dalganın yayıldığı beyin bölgelerinde kan akımında azalma meydana gelir. Görsel aura belirtilerinin bu dalga faaliyetinin sonucunda oluştuğu varsayılıyor. Dalga, beyin boyunca ilerlerken damarları da etkisi altına alıyor. Damarlarda önce genişleme meydana gelirken bunu uzun süre devam eden daralmalar takip ediyor. Kan damarlarındaki daralmanın etkisiyle kandaki oksijenlenme azalıyor. Bu durumda nöronların oksijen talebinin yeterince karşılanamadığını görüyoruz. Gerek yapısal değişiklikler gerekse kan akımı değişiklikleri migrenli beyninde çeşitli lezyonlara yol açmaktadır. Bu lezyonlar ise başta inme olmak üzere pek çok ölümcül hastalığa davetiye çıkarmaktadır. Migrenli Kişilerde İnme Riski Daha Yüksek! Migren, iskemik inme için bir risk etkeni olarak kabul ediliyor. İskemik inme, beyin damarlarını tıkayan bir pıhtı nedeniyle beyne giden kan akımının azalması veya tamamen durmasına bağlı olarak meydana gelir. Migrenli kişilerde trombositlerin işlevlerinin bozulması bu durumu açıklayabilir. Trombositler, kanın pıhtılaşmasını sağlayarak kanamayı önleyen küçük kan hücreleridir. Migrende, özellikle de ataklar arası dönemde, trombositler kümeleşerek pıhtılaşma eğilimi gösteriyor. Ayrıca bu kişilerde kan pıhtıları çok kolay oluşup uygun şekilde çözünememeye başlıyor. Nihayetinde kanda oluşan aşırı pıhtılaşma durumu iskemik inme tehlikesinin kapısını aralıyor. İskemik inme riski auralı migreni olan kişilerde iki kat daha fazladır. Normalde aura belirtileri 5-20 dakika sürer ve ardından yerini baş ağrısına bırakır. Yapılan MRI çalışmaları, 60 dakikadan uzun süren auralı migren atakları sonrasında beyinde iskemiyle uyumlu lezyonların varlığına işaret etmektedir. Bu lezyonlar özellikle de beynin arka tarafını besleyen damarlarda daha fazla dikkat çekmekte. Bu bulgu, auralı migren atakları esnasında kan akımındaki azalmayı doğrular nitelikte. Geçirilen migren atağı sayısı da inme riski üzerinde belirleyici rol oynuyor. Yılda 12 ve üzerinde atak geçiren kadınlarda risk oldukça büyük. Sigara ve doğum kontrol ilacı kullanan kadınlar ile 45 yaşından küçük kadınlar yüksek risk grubunda yer alıyor. Doğum kontrol ilaçlarının kullanımı iskemik inme riskini 6 kat artırıyor. Doğum kontrol ilaçlarına sigara kullanımı da eşlik ettiği takdirde auralı migren hastalarında bu riskin 10 kat daha fazla olduğu gösterilmiştir. Rakamların ne kadar korkutucu olduğunu görüyorsunuz. Auralı migren ataklarının uzun sürmesi ve şiddetli geçmesi durumunda beyinde meydana gelen hasar daha da can sıkıcı bir hal alıyor. Auralı migreni olan genç kadınlarda inme riskini artırması nedeniyle doğum kontrol ilaçlarının kullanımının güvenli olup olmadığı konusu tartışmalı. Genel kanı, bu kişilerin doğum kontrol ilacı kullanmaması gerektiği yönünde. Ancak genç kadınlarda bu ilaçların oldukça yaygın kullanılması migreni önemli bir halk sağlığı sorunu haline getiriyor. Kadınlarda menopoz sonrası dönemde de inme riskinin devam ettiğini belirtmem gerek. Ancak bu dönemde migren ikinci planda kalıyor. Çünkü inme daha çok yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol gibi nedenlerden kaynaklanıyor. Migren hastalarında damarın iç yüzeyini kaplayan endotel tabakası da hasar görmüştür. Endotel, normalde damarlar üzerinde koruyucu işlevi olan bir tabakadır. Endotel hasarı hem migrende hem de inmede ortak olarak görülen bir durum olarak karşımıza çıkıyor. Damar sağlığı üzerinde rol oynayan bazı risk etkenlerinin migren hastalarında görülme sıklığı da oldukça yüksek. Sigara kullanımı, diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, yüksek vücut/kitle indeksi ve hareketsiz yaşam tarzı bunlardan sadece bazıları... Saydığım bu etkenlerin hepsi inme riskiyle yakından ilişkilidir. Damar sağlığından söz etmişken, bu noktada östrojene ayrı bir parantez açmadan geçemeyeceğim. Vücudun kendisi tarafından üretilen östrojenin damarları, özellikle de beyin damarlarını koruyucu rolü bulunuyor. Bunu hem inflamasyonu önleyerek hem de bağışıklık sistemini düzenleyerek gerçekleştiriyor. Ancak östrojen vücuda dışardan verildiğinde durum biraz farklılaşıyor. Menopoz dönemindeki kadınlar dışardan östrojen takviyesine ihtiyaç duyarlar. Hormon replasman tedavisi yoluyla bu kişilere dışardan östrojen verilir. Ancak tedaviye ne zaman başlandığı konusu kritik önem taşıyor. Bu tedaviyi menopoz öncesi dönemden itibaren alan kadınlarda işlerin yolunda gideceğini söyleyebiliriz. Ancak tedaviye menopoz sonrası dönemin sonlarına doğru başlandığında ne yazık ki östrojenin hiç görmek istemediğimiz yüzüyle karşılaşıyoruz. Çünkü bu dönemde östrojen düzeyleri uzun süre düşük seyretmiştir, hormon replasman tedavisini takiben inflamasyon gelişmesi kaçınılmazdır. Östrojenin damar hücreleri üzerinde toksik etki meydana getirmesi de cabası... Migren, Kalp-Damar Sağlığını da Olumsuz Etkiliyor! Migren hastalarının kalp krizi riskinin sağlıklı kişilere göre daha yüksek olduğunu gösteren çalışmalar mevcut. İnmeyi anladık ama migrenle kalp krizinin ne ilgisi var şimdi? dediğinizi duyar gibiyim. Böyle düşünmekte o kadar haklısınız ki... Zira bilim insanları için migren-kalp krizi ilişkisini anlamlandırmak bir hayli zor olmuştur. Bu konuda tamamlanması gereken çok fazla eksik parça var. Migrenin kalp krizi riskini artırmasıyla ilgili çeşitli varsayımlar bulunuyor. Bildiğiniz gibi kalp krizi, kalp kasına yeteri kadar kan akımının sağlanamaması sonucunda meydana gelir. Hatırlayacağınız üzere, migrende de kan akımında azalmalar meydana gelmekteydi. İkisinde de görülen kan akımı değişiklikleri migrenin kalp krizine neden olabileceği fikrini doğurmuştur. Özellikle de auralı migreni olup sık atak geçiren kadınlarda kalp krizi riski daha yüksek bulunmuştur. Kalp sağlığı üzerinde rol oynayan risk etkenlerinin migrene eşlik etmesi durumunda kalp krizi riski artıyor. Sigara ve doğum kontrol ilacı kullanan genç kadınlarda bu risk daha fazla. Son olarak, migrenin koruyucu tedavisinde kullanılan ilaçlardan da bahsedip bu tatsız konuyu kapatmak istiyorum. Anti-migren ilaçları, kan damarlarını daraltıcı etkiye sahip olduğu için kalp krizine neden olabileceği iddia ediliyor. Ancak bu görüşü destekleyen kesin bir kanıt bulunmuyor. Hatta uygun dozlarda kullanıldığında kalp sağlığını koruyucu yönde etki gösterdiğini ortaya koyan çalışmalar bile var. Özetlemek gerekirse; Migren hastaları, inme ve kalp krizi için yüksek risk grubunda yer alıyor. Özellikle de auralı migreni olan genç kadınlarda inme tehlikesi oldukça yüksektir. Sigara ve doğum kontrol ilacı kullanımı inme riskini daha çok artırıyor. İnme ve kalp krizi normalde erkeklerde daha yaygın görülen hastalıklardır. Özellikle de 50 yaş üzeri erkeklerin daha çok risk taşıdığı biliniyor. Ancak migrenin özellikle de genç kadınları etkilemesi bu hastalıkları farklı bir boyuta taşımıştır. Migren tedavisinin hem hastalar hem de doktorlar açısından büyük önem taşıdığı yadsınamaz bir gerçek. Hipokrat'ın, Ağrıyı dindirmek ilahi bir sanattır. sözünü duymuşsunuzdur. Migren tedavisi bunun çok ötesinde bir anlam taşımakta. Zira amaç sadece hastaların şikayetlerini azaltmak ya da hayat kalitesini yükseltmek değildir. Öte yandan, tedavide migren hastalarının da sorumluluk alması gerekiyor. Bu kişiler, damar sağlığını olumsuz yönde etkileyen risk etkenlerini en aza indirgemek zorundadır. Bu anlamda yaşam tarzı değişikliğine gidilmesi şart. An itibariyle migrende inme ve kalp krizi riskini azalttığı kanıtlanan bir ilaç tedavisi bulunmuyor. Migren aurasının hayati tehlike içermesi bu konuda daha fazla araştırma yapılmasını gerekli kılmaktadır.


Migren Ağrısında Kadın Olmanın Etkisi Migren, Eski Sümerlerden beri bilinen, Mısır ve Yunan uygarlıklarından beri de araştırılan bir konu olmasına rağmen hala gizemini korumakta. En basit ifadeyle migren, tekrarlayıcı ataklar halinde seyreden bir baş ağrısı türüdür. Migrenin toplumda görülme sıklığı da oldukça yüksek. Özellikle de 50 yaş altındaki kadınları daha fazla etkiliyor. Kadınlarda migren atakları erkeklere göre hem daha uzun sürüyor hem de daha şiddetli geçiyor. Ayrıca kadınların kısa süreli migren tedavisine yanıt oranları daha düşük. Migreni olan bir kadınsanız hayatınızın hatrı sayılır bir bölümünü şöyle sessiz bir köşeye çekilip yaşadığınız kabusun bitmesini bekleyerek geçirmek zorunda kalabilirsiniz. Tüm bunlar migreni daha fazla araştırılmaya değer kılıyor. Özellikle de kadın olmanın migren için önemli risk teşkil eden kompleks ve bir o kadar da ilginç doğası mercek altına alınmaya değer bir konu. Migren Ataklarında Cinsiyet Hormonları Belirgin Rol Oynuyor Kadınlarda ergenlik dönemiyle birlikte migren sıklığında artış görülüyor. Atakların en sık görüldüğü dönem ise 30'lu ve 40'lı yaşlar. Menopozdan sonra ise belirtilerde düzelme meydana geliyor ya da ataklar tamamen ortadan kalkıyor. Ergenlikten önce ve menopozdan sonra kandaki östrojen ve progesteron hormonları devamlı olarak düşük seviyede kalmaktadır. Ergenliğe geçişle birlikte hormon düzeylerinde dalgalanmalar meydana gelir. Bu durum bize kandaki östrojen ve progesteron düzeylerinde yaşanan dalgalanmaların migren ataklarını tetiklemede rolü olabileceğini düşündürüyor. Atakların perimenstrüel dönemde daha sık görülmesi bunu doğrular nitelikte. Hatta migrenin, ismini bu dönemden alan bir alt türü de var: Menstrüel migren. Perimenstrüel dönem, mens kanamasının 2 gün öncesi ile kanamanın ilk 3 gününü kapsıyor. Bu dönemde kandaki östrojen ve progesteron düzeylerinde ciddi bir düşüş yaşanıyor. Atakları tetiklemede östrojenin daha büyük etkisi olduğunun altını çizmekte fayda var. Hamilelik, migren ataklarını etkileyen bir başka dönem. Ancak bu etki auralı ve aurasız hastalarda farklı şekillerde kendini gösteriyor. 'Aura' isminin kulağa oldukça havalı geldiğinin farkındayım. Ama bu sizi yanıltmasın. Çünkü migren aurası, baş ağrısı başlamadan önce ortaya çıkan geçici nörolojik belirtileri ifade ediyor. Aura belirtilerinin oldukça geniş bir yelpazede karşımıza çıktığını söylemeliyim. Ama hastalar en çok görsel aura belirtilerinden şikayet ediyor. Bulanık görme, zigzag şeklinde ışık parlamaları ve noktalanmalar bunlardan sadece birkaçı...Yani aura, hastaların aslında hiç yaşamamış olmayı ve bir daha yaşamamayı diledikleri bir dönem. Hamileliğin 3. ayından itibaren aurasız migren hastalarının çoğunda ataklar belirgin bir şekilde azalıyor. Çünkü bu dönemde mens dönemindeki gibi dalgalanmalar görülmüyor. Kandaki östrojen sürekli olarak yüksek düzeylerde. Hamilelik döneminde ataklarınızın geçmiş olması doğumdan sonra yeniden ortaya çıkmayacağı anlamına gelmiyor ne yazık ki... Özellikle 30 yaşından küçük kadınlar ile bebeğini mama ile besleyen kadınlar atakların tekrarlaması bakımından risk altında. Hamilelik sürecindeki östrojen yüksekliği her zaman iyi sonuçlar doğurmuyor. Yüksek östrojen, auralı migren hastalarında auranın daha da kötüleşmesine neden olabilir. Hatta aura belirtilerinin ilk kez bu dönemde ortaya çıktığını söyleyen hastalar bile var. Hani derler ya, Ne seninle oluyor ne de sensiz. diye...Bu söz farkında olmadan tam da östrojeni anlatmak için söylenmiş bir söz bence. Doğum Kontrol İlaçları Atakları Önlemede Etkili Oluyor Doğum kontrol ilaçları, migrenin koruyucu tedavisinde sıklıkla tercih edilmekte. Bu yolla östrojen hormonundaki dalgalanmaların önüne geçilmesi hedefleniyor. Vücuda dışarıdan östrojen verildiğinde vücut sadece verilen hormonun etkisinde kalır ve hormon yapımını durdurur. Böylece östrojen hormonundaki dalgalanmalar da ortadan kalkmış olur. Doğum kontrol ilaçlarının kullanımında doz ve kullanım sıklığı önemli. Bu ilaçlar ara verilmeden kullanıldığında migren ataklarını azaltmada oldukça başarılı sonuçlar ortaya koyuyor. Kullanıma ara verildiğinde ise klinik tabloda kötüleşme meydana geliyor. Çünkü ilaç kullanılmayan dönemde östrojen düzeylerinde ani bir düşüş görülüyor. Bu düşüş de atakları tetikliyor. Menstrüel migren hastalarında doğum kontrol ilacı kullanımına bağlı olarak belirtilerin kötüleşmesi kuvvetle muhtemel. Çünkü bu kişiler hormon kullanılmayan dönemde östrojen düzeylerindeki düşüşe karşı daha duyarlı. Bu kişilerin doğum kontrol ilaçlarına ara vermesi istenen bir durum değil. Öte yandan auralı migren hastalarında, inme riskini artırması nedeniyle doğum kontrol ilacı kullanımı önerilmemekte. Ancak bu kişilerin sadece progesteron içeren ya da oldukça düşük dozda östrojen içeren doğum kontrol ilaçlarını kullanabileceği yönünde görüş bildiren çalışmalar da mevcut. Kadın ve Erkek Beyninin Farklılıkları da Migrenle İlişkili Kadın ve erkek beyni arasında hem yapısal hem de işlevsel farklılıklar söz konusu. Bu farklılıkların belirgin bir şekilde izlendiği bölgelerden biri de 'insula'. İnsulayı beynin karanlık tarafı olarak düşünebilirsiniz. Hakkında aydınlatılmayı bekleyen pek çok nokta var. İnsula, duygusal süreçlerden tutun da ağrı algısına kadar pek çok işlevden sorumlu olduğu düşünülen bir yapı. Bu yapının kadın hastalarda daha kalın olduğu bulunmuştur. Ayrıca kadın migren hastalarının insulası ağrılı uyarana daha az yanıt vermektedir. Straube ve ekibi tarafından 2009 yılında sağlıklı bireyler üzerinde bir fonksiyonel MRI çalışması gerçekleştirilmiştir. Erkek bireylerde ağrılı uyarana yanıt olarak insulada daha fazla aktivasyon görülmüştür. Amigdala ve parahipokampüs gibi emosyonel süreçlerden sorumlu yapılar da migrenle ilişkili. İnsulanın aksine bu yapılar kadın hastalarda erkeklere göre daha aktif. Migren Genetik Bir Hastalık mı? Söz konusu bir hastalığın ya da bir özelliğin genetik olarak aktarılması olduğunda bunu kelimelere dökmenin hiç de kolay olmadığı muhakkak. Üstelik migrenin kadın ve erkekleri farklı şekillerde etkilemesinde genetik etkenlerin rolü çok araştırılmış bir konu da değil. Şu ana kadar bildiklerimiz bize migrenin farklı şekillerde aktarılabilen bir hastalık olduğunu söylüyor. Üstelik migren kadın ve erkeklerde farklı geçiş özellikleri sergiliyor. Kadınlarda migren otozomal dominant geçiş gösteriyor. Erkeklerde ise migrenin kalıtımı otozomal resesif olarak gerçekleşiyor. Migrenin cinsiyet kromozomları ya da mitokondriyal DNA üzerinden aktarılabildiğini gösteren çalışmalar da var. Son dönemde migrenle ilişkili genler de keşfedildi. Migrenin bir alt türü olan ailesel hemiplejik migrende bazı genlerde mutasyon olduğu tespit edildi. Bu bulgular ışığında migrenin kompleks bir genetik bozukluk olduğunu söyleyebiliriz. Sonuç olarak, Migren, hem genetik hem de hormonal etkenlerin şekillendirdiği çok boyutlu bir hastalıktır. Bu anlamda kadınlar erkeklere göre dezavantajlı konumda. Bir de beynin cinsiyetler arasındaki yapısal ve işlevsel farklılıkları devreye girince migren içinden çıkılması güç bir hal alıyor. Kadınları migren ve diğer pek çok hastalığa açık hale getiren bir dizi etken sayabiliriz. Ancak kadın doğası, hakkında yapılan tüm araştırmalara rağmen tam bir muamma. Buzdağının görünmeyen yüzüne ulaşmak için kat edilmesi gereken oldukça uzun bir yol var. Kadın ve erkeklerin toplumsal roller açısından da farklılıkları bulunuyor. Toplumdaki cinsiyet algısının ve kadına biçilen rollerin de migren ve kadınlara özgü diğer hastalıklar üzerinde etkisi olabilir. Bu konuda yapılacak araştırmalar kadın ve migren ilişkisi üzerine yeni pencereler açacaktır.