Travmatik Beyin Hasarı Yüzlerce Geni Değiştirebilir Travmatik beyin hasarı, kafanın ani ve şiddetli bir şekilde bir nesneye çarpması ya da bir nesnenin kafatasını delerek beyin dokusuna zarar vermesi sonucu ortaya çıkan beyin yaralanmalarıdır. Beyindeki hasarın genişliğine göre ortaya çıkan belirtiler açısından hafif, orta ve şiddetli olarak derecelendirilmektedir. Hafif hasarlarda, bilinç kaybı olmayabilir ya da birkaç dakikalık kısa süreli bir bilinç kaybı olabilir. Baş ağrısı, kafa karışıklığı, baş dönmesi, bulanık görme ya da göz yorgunluğu, kulak çınlaması ve düşünme süreçleri ile ilgili küçük sorunlar yaşanabilir. Travmatik Beyin Hasarı Rahatsız Edici Belirtiler Gösterebilir Orta ya da şiddetli hasarlarda da bu belirtiler görülebilmekle birlikte, bunlara ek olarak kötüleşen ya da geçmeyen baş ağrıları, tekrarlayan kusma ya da mide bulantısı, uykudan uyanamama, göz bebeklerinde genişleme, konuşmada anlaşılmazlık, koordinasyon kaybı ve artmış kafa karışıklığı gibi durumlar da gözlenebilmektedir. Şimdi ise travmatik beyin hasarının Alzheimer hastalığı, Parkinson hastalığı, travma sonrası stres bozukluğu, felç, dikkat-hiperaktivite bozukluğu, otizm, depresyon ve şizofreni gibi hastalıklarda yüzlerce geni olumsuz etkileyebileceği gösteriliyor. Araştırmacılar, birçok nörolojik ve psikiyatrik bozukluklarla bağlantılı yüzlerce geni ilk kez denetleyen potansiyel ana genleri tespit ettiler. Ana genlerin ne olduğunu bilmek, bilim insanlarına yeni ilaçların geliştirilmesi ile beyin hastalıklarını tedavi etme olanağı tanıyabilir. Sonucunda, bilim insanları, hastalık riskini azaltmak için hasar görmüş genleri yeniden nasıl değiştirebileceklerini tespit edebilirler. Bu bulgu, araştırmacıların, genleri onararak hastalıkla savaşan kimyasal bileşikleri ve gıdaları belirlemelerine yardımcı olabilir. Genetik Değişiklikler Araştırmacılar, Travmatik beyin hasarında, bu ana genlerin diğer genlerde meydana gelen değişiklikleri olumsuz bir şekilde tetiklemekten sorumlu olduğuna inanıyoruz açıklamasını yapmışlardır. Genler çeşitli protein türlerinden biri olma potansiyeline sahiptir. Travmatik beyin hasarı ana genlere zarar verebilir ve bu da diğer genlerin hasar görmesine neden olabilir. Bu süreçlerden birincisi, hasarın sonuç olarak genlerin düzensiz formlarda proteinlere dönüşmesine neden olabileceğidir. Bir diğeri ise her hücredeki bir genin ifade edilen kopyalarının sayısının değişmesidir. Değişim, bir genin gerektiği gibi çalışmasını engelleyebilir. Bir gen, yanlış protein türüne dönüşürse, örneğin Alzheimer hastalığına yol açabilir. Futbolcular ve askerler gibi beyin travması yaşayan insanların, bu durum sonrasında nörolojik rahatsızlıklarının nasıl ilerlediği hakkında çok az şey bilinmektedir. Araştırmacılar bu sürecin nasıl oluştuğu hakkında çok şey öğrenmeyi umuyor. Ana genlerin tespit edilmesi için yapılan çalışmada, bir labirentten kaçmaları için 20 sıçan eğitildi. Daha sonra sıçanların 10'unda sarsıntı benzeri bir beyin hasarı meydana getirmek için sıvı kullanıldı. Diğer 10 sıçan beyin hasarına maruz bırakılmadı. Sıçanlar yeniden labirente yerleştirildiğinde, beyin hasarı olan sıçanların olmayanlara göre yaklaşık % 25 oranında labirentten kaçma işlemlerinin daha uzun sürdüğü tespit edildi. Özellikle Lökositler Araştırıldı Sıçanların genlerinin beyin hasarına tepki olarak nasıl değiştiğini öğrenmek için her bir grupta beş hayvanın genleri analiz edildi. Spesifik olarak, öğrenme ve hafızayı düzenleyen hipokampüs ve bağışıklık sisteminde önemli bir rol oynayan lökositler incelendi. Travmatik beyin hasarı yaşayan farelerin hipokampusünde 268 genden oluşan temel bir grup görüldü. Ayrıca lökositlerde değişime uğradığı tespit edilen 1,215 gen grubu mevcuttu. Değişen genlerin hem hipokampüste hem de kanda mevcut olduğunun tespit edilmesi araştırmacıların aklına başka bir fikir getirdi. Bilim insanları beyin hasarının oluşup oluşmadığını belirlemek için gen temelli bir kan testi geliştirebilirler. Bu sayede ilgili genlerin bazılarının aktivitelerinin ölçülmesinde hekimlere yardımcı olabilirler. Araştırma ayrıca hafif travmatik beyin hasarının teşhis edilmesinde daha iyi bir yol sağlayabilir. Beyin hasarından sonra değişen 100'den fazla genin insanlarda nörolojik ve psikiyatrik bozukluklarla bağlantılı oldukları bildirildi. Örneğin, sıçanlarda etkilenen genlerin 16'sının insanlarda analogları bulunur ve bu genler, Alzheimer hastalığının yatkınlığıyla bağlantılıdır. Ayrıca, hipokampüste ve lökositlerde etkilenen genlerden dördünün travma sonrası stres bozukluğuna bağlı insanlardaki genlere benzer olduğu da bildirilmiştir. Metabolizma ve Hücre İletişimi Genleri Etkilenebilir Çalışma hangi genlerin travmatik beyin hasarından etkilendiğini ve ciddi bir hastalığa bağlı olduğunu belirtmekle kalmıyor. Aynı zamanda metabolizma, hücre iletişimi ve iltihaplanmayı yöneten genleri de işaret edebilir. Böylece beyin hasarında yeni tedaviler için bu genler en iyi hedef haline getirilebilir. Araştırmacılar şimdi ana genlerden bazılarını, onları değiştirmenin diğer genlerde çok sayıda değişikliğe neden olup olmadığını belirlemek için inceliyorlar. Eğer öyleyse, ana genler yeni tedavilerin hedefleri olarak daha umut verici olacaktır. 2016 yılında yapılan bir çalışmada da, yüzlerce genin fruktoz ile hasar görebileceğini ve dokosaheksaenoik asit olarak adlandırılan bir omega-3 yağ asidinin, fruktozun oluşturduğu zararlı değişimleri tersine çevirdiğini bildirmişti. Bu çalışmada tanımladıkları genlerden biri olan Fmod, yeni araştırmada tanımlanan ana düzenleyici genler arasında yer aldı.


Travmatik Beyin Hasarı Travmatik beyin hasarı başın aşırı bir şekilde mekanik zorlanmasına veya delici yaralanmasına bağlı olarak beynin dejeneratif olmayan, doğuştan olmayan yaralanmasıdır. Bilişsel, fiziksel, duygusal ve davranışsal işlevlerin kalıcı veya geçici bozulmasına yol açabilir ve bilinç halinin azalması veya değişmesi ile birlikte olabilir. Travmatik beyin hasarı dünyada önde gelen ölüm veya sakatlık nedenlerinden biridir. Amerika Birleşik Devletleri Hastalık ve Kontrol Merkezine göre ABD'de her yıl en az 1,5 milyon kişi travmatik beyin hasarı geçirmektedir. TBH, dört yaşın altındaki çocuklarda, 15-19 yaşındaki ergenlerde ve 65 yaşın üstündeki yetişkinlerde daha yaygındır. Bütün yaş gruplarında TBH oluşum sıklığı erkeklerde kadınlardakinin iki katıdır. Vakaların yaklaşık %75'inde TBH'nin ılımlı olduğu düşünülür ve beyin sarsıntısı şeklinde ortaya çıkar. Tedavi edilen şiddetli TBH'li yetişkinlerde ölüm oranı %30 civarındadır. Hastaların yaklaşık %50'si tedavi ile işlevlerinin hepsini değilse de çoğunu geri kazanır. TBH'nin önde gelen nedenleri düşmeler, motorlu araç yaralanmaları, bir cisimle dövülme ve tecavüzdür. Bazı vakalarda gerçek yaralanmadan uzak alanlarda da işlev bozukluğu başlar. Bu sürece diasiziş adı verilir. TBH sıklıkla birincil ve ikincil aşamalara ayrılır. Primer hasara, mekanik kuvvet veya başın kayma, gerilme veya sıkma gerginliğine yol açan başın kısıtlanmamış hareketine bağlı ivmelenme neden olur. Bu yaralanmalar beyin kanamasına ve difüz aksonal hasara neden olabilir. Sekonder hasar sıklıkla gecikmiş bir cevaptır ve beyin kan akımında hücre ölümüne yol açabilen azalmaya bağlı olabilir. Glasgow Koma Ölçeği TBH'nin şiddetini tarif etmek için kullanılan en yaygın sistemdir ve yaralanma sonrasında bilinç düzeyini ve nörolojik işlevleri belirlemek için motor cevapları, konuşma cevaplarını ve göz açıp kapamayı değerlendirir. Ilımlı TBH belirtileri baş ağrısı, baş dönmesi, bulanık görme, kulaklarda çınlama, ağızda kötü tat, yorgunluk, uyku bozuklukları, duygu durum değişiklikleri ve bellek, odaklanma veya düşünme problemlerini içerir. Orta derecede veya şiddetli TBH'li kişiler bu belirtileri ve ek olarak bulantı veya kusma, nöbetler, uyandırılamama, sabit veya geniş gözbebeği, konuşma bozukluğu belirtileri gösterir. Çoğu cidd TBH vakasında etkilenen kişi kalıcı bitkisel hayata girebilir. Travmatik Beyin Hasarı Tedavisi


Trikotilomani Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? Sürekli saçlarını çekip koparan birini görürseniz bir şeylerden şüphelenmeye başlayın. Trikotilomani kişinin dürtülerine dayanamayıp sürekli saçlarını çekmesi olarak adlandırılan bir rahatsızlıktır. Neredeyse tüm trikotilomani hastalarında saç kaybı görülür. Ne kadar yapma, etme deseniz fayda vermez. Onu cezalandırmak bile bir işe yaramaz. Hastalar en çok saçlarını ve kaşlarını yolmaya eğilimlidir. Bir süre sonra hem toplumdan gelen tepkiler hem de kişinin kendi farkındalığı strese neden olabilir. Trikotilomaninin hem çevresel hem genetik kökeni vardır. Ebeveynlerden çocuklara aktarılan bazı genler buna sebep olabilir. Ayrıca obsesif kompulsif hastalarda bu rahatsızlık daha yaygın görülür. Saç çekme atakları anksiyete tarafından tetiklenebilir. Hastaların çoğu saçlarını çektiğini kabullenirler. Zaten saçların kırık uçlarına bakan herkes de bunu kolaylıkla anlayabilir. Bu rahatsızlığın dahil olduğu Rapunzel sendromu İngiltere'de bir kızın organlarının iflas etmesine neden olmuştur. Saçlarını Çektiklerinin Farkında Değildirler Hastalar sürekli saç derilerinde bir huzursuzluk hissederler. Saçlarını çekerek bunu gidermeye çalışırlar. Saç çekme davranışını dışarıdan tetikleyen hiçbir dış etken yoktur. Tamamen hastanın kendi kendine yaptığı ve saçlarını kaybetmesine yol açan bir rahatsızlıktır. Saçlarını çeken kişiler bunu sürekli yaptıklarını bilirler ama saçlarını çekerken bunun farkında olmayabilirler. Aynı tırnak yeme davranışında olduğu gibi farkında olmadan yapabilirler. Trikotilomani obsesif kompülsif rahatsızlıklar sınıfı içinde değerlendirilebilir. Obsesif kompülsif spektrumun içinde bunun gibi birçok rahatsızlık vardır. Tırnak yeme, deriyi soyma, yeme bozuklukları, obsesif kompülsif bozukluk bunlardan bazılarıdır. Bu rahatsızlıklarda klinik belirtiler ve genetik yatkınlıklar çok benzer olabilir. Ayrıca tedavi biçimleri de birbirine benzeyebilir. Örneğin obsesif kompülsif bozukluk ve trikotilomani bazı ortak belirtilere sahiptir. Her iki rahatsızlıkta da kişi istenmeyen davranışları tekrarlamaya dair karşı konulamaz bir istek duyar. Trikotilomani Belirtileri Saçların çekildiği bölgeler genelde bir veya iki alanla sınırlıdır ama bazı hastalarda çok fazla alana yayılabilir. Saç derisi en fazla temas edilen bölgedir. Arkasından kaşlar, kirpikler, yüz, kol ve bacaklar gelir. Nadiren de olsa bazı kişilerde genital kılların, koltuk altı kıllarının ve sakalın da çekildiği görülmüştür. Trikotilomaniden muzdarip kişiler genelde bir seferde tek bir saç telini çekerler. Eğer ne yaptıklarının farkına varmazlarsa bu durum saatlerce sürebilir. Aynı şey kaşlar ve diğer kıllar için de geçerlidir. Bazen bir durgunluk evresine girip günler, haftalar boyunca hiçbir yerlerini koparmazlar. Ancak bu durum geçicidir, zamanla tekrar eski haline döner. Trikotilomani Neden Olur? Araştırmalar trikotilomanili hastalarda başka zihinsel rahatsızlıkların da yaygın bulunduğunu gösteriyor. Örneğin anksiyete, depresyon ve obsesif kompülsif bozukluğun görülebilir. Ayrıca travma sonrası stres bozukluğu da trikotilomaniyle paralellik gösterebilir. Kişinin stresli olması kendince rahatlama yollarına başvurmasına neden olur. Saçlarını çekmek de bu rahatlama yollarından biri olabilir. Daha sonra stres uyaranı ortadan kalksa bile alışkanlıklar oturmuş olarak kalır. Yapılan bir çalışmada trikotilomani hastalarının beyinciklerinin hacimce daha küçük olduğu bulunmuştur. İleride yapılacak görüntüleme çalışmalarıyla bu daha iyi ortaya çıkacaktır. İlginç bir bulgu da hastaların beyinlerinde sağlıklı insanlara kıyasla daha fazla gri madde olmasıdır. Trikotilomanili kişilerin genetik yapılarında da birçok mutasyona rastlanmıştır. Bunlardan bir tanesi serotonin 2A reseptörünü kodlayan genlerde ve SLITRK geninde bulunur. HOXB8 geninde görülen mutasyonlar da saç çekme davranışına neden olabilir. Tedavi Yöntemleri Trikotilomaninin tedavisi kişinin yaşına bağlı olarak değişiyor. Çocuklukta başladıysa ailenin desteğiyle çocuk bu rahatsızlıktan kurtulabilir. Ancak yetişkinlikte durum böyle olmuyor. 30 yaşında yetişkin bir kişiye trikotilomani tanısı konduğunda genelde farklı zihinsel rahatsızlıklar da beraberinde geliyor. Rahatsızlığın en iyi ilacı psikoterapidir. Şu ana kadar en yüksek başarı oranı sağlayan tedavi yöntemi bir profesyonelin uyguladığı terapi olmuştur. Bazen psikiyatristler ilaç tedavisi de önerebilir.


Trimetilaminuria Trimetilaminuria vücudun çürümüş balığa benzeyen kötü bir koku yaymasına neden olan kalıtımsal bir bozukluktur. 1. kromozomda yer alan FMO3 geninde oluşan mutasyonlar sonucu flavin içeren monooksijenaz 3 (FMO3) proteini hatalı üretilir. Bu proteinin işlevi karaciğerde pis kokan trimetilamin molekülünü kokusuz trimetilamin N-okside dönüştürmektir. FMO3 trimetilaminin azotuna bir oksijen ekleyerek nefes, ter ve idrar ile salınan trimetilamini kokusuz hale getirir. Ancak mutasyona uğramış formu bunu yapamaz ve kişinin vücudu sürekli çürümüş balık gibi kokar.


Tripofobi Nedir, Nasıl Ortaya Çıkar? Delik korkusu olarak bilinen tripofobi, düzensiz deliklerden, gözenekli yapılardan korkma eğilimidir. Tripofobikler bu tür şekiller gördüklerinde kalp çarpıntısı, mide bulantısı, kaşıntı isteği hissedebiliyorlar. Tripofobinin birçok sebebi olabilir fakat küflenmiş, bozulmuş yiyecekten kaçma, yuvarlak desenlere sahip zehirli canlılardan korunma, iltihaplı yaralardan uzak durma gibi evrimsel açıdan türümüzü korumaya yönelik bir eğilim olduğu tahmin edilmektedir. Özellikle son yıllarda ortaya çıkan bu rahatsızlığın geniş kitleleri etkilediği tespit edilmiştir. Avrupa'da yapılan araştırmalara göre her 100 kişiden 15'i bu rahatsızlığı taşımaktadır. Genellikle zararsız bir hastalık olarak bilinen tripofobi, insanlarda yüksek rahatsızlık ve kaygı durumu oluşturarak ortaya çıkar. Uzmanların açıklamalarına göre, bu delikli gözenekler mide bulantısı, aşırı korku, hassasiyet ve kaçınma durumu hissettirebiliyor. Delik Korkusu Hangi Şeylere Karşı Ortaya Çıkıyor? Tripobi, lotus gibi sadece içi dolu deliklere sahip olan bitkilere karşı oluşmuyor. Bu rahatsızlığı tetikleyecek pek çok durumun olduğu biliniyor. İçi boş yapılar, karmaşık delik görüntüleri, sünger yapısını andıran görüntüler vs. gibi durumlarda da oluşuyor. Ayrıca tripobiye sahip olan kişiler düzenli ve düzgün delik yapılarından da rahatsız olabiliyor. Bu ise küme yapılara sahip olan bitkilerden oluşuyor. Delik ve korku kelimelerinden türemiş olan tripofobi aslında tam olarak bir korku anlamını içermiyor. Rahatsızlığı yaşayan kişiler bu deliklerden korkmaktan çok, tiksindiğini ve rahatsızlık yaşadığını bildiriyorlar. tripofobiyi bu durumda korku halinin haricinde değerlendirmek gerekiyor. Tripofobi Belirtileri Nelerdir? Genellikle basit bir rahatsızlık olarak bilinen tripofobiyi pek çok insan çok şiddetli olarak yaşayabilmektedir. Özellikle bu vakalar için tedavi şarttır. Kişilerin bu şekilde sorunlar yaşaması ise akıllara tripofobi riskini getirmelidir.Uzun süreli korku ve kaygı durumu tripofobi rahatsızlığından olabilir. Kişilerin bu yapılara karşı oluşan aşırı hassasiyeti tripofobiye işaret etmektedir.


Triptofan Mutlu Olmanızı ve İyi Uyumanızı Sağlıyor Hepimiz sağlıklı bir yaşam için düzenli ve kaliteli bir uykunun gerekli olduğunu biliriz. Uyku kalitesini artırmak için neler yapabiliriz? Hangi yiyecekleri yemek daha etkili olur? Birçok yiyeceğin içinde bulunan triptofan bunlardan biridir. Triptofan bir amino asittir. Vücudumuzda çok sayıda proteinin ve başka moleküllerin yapısına katılırlar. Bu proteinler de ruh halimizin ve uykumuzun iyi olmasını sağlarlar. Şimdi triptofan amino asidinin aslında bizim için ne kadar önemli olduğuna bakalım. Triptofan Nedir? Proteinler amino asitlerden oluşur. Bir protein zincirinin içinde yüzlerce bazen binlerce amino asit yan yana dizilmiş olabilir. Bu amino asitlerden biri de triptofandır. Bir proteinin düzgün çalışması için bütün amino asitlerinin olması gerekir. Bazıları eksik olursa proteinin 3 boyutlu şekli düzgün olmaz. Yanlış katlanan proteinler de doğru çalışmayabilir. Bütün enzimler proteinlerden oluşur. Bunun yanında glutamat gibi birçok nörotransmitter proteinlerden meydana gelir. Bunlar nöronların doğru sinyal iletimi için çok gerekli moleküllerdir. Beyinde triptofan ilk olarak 5-HTP (5-hidroksitriptofan) molekülüne dönüştürülür. Bu öncü molekül daha sonra melatonin ve serotonin yapımında kullanılır. Serotonin beyinde ve vücutta çok sayıda bölgeyi etkiler. En büyük hedef organları beyin ve bağırsaklardır. Temel görevi ise ruh halini düzenlemek, uyku ve bilişsel işlevlere yardımcı olmaktır. Uyku konusunda bir diğer kilit hormon da melatonindir. Bu hormon uyku-uyanıklık döngüsünde görev alır. Bu iki hormonun yapımına katılan triptofan uyku konusunda çok önemli bir amino asittir. Triptofanın Etkileri Nedir? Ruh hali değişiklikleri ile başlayalım. Vücudunuz yeterince serotonin üretmediğinde kendinizi huzursuz hissetmeye başlarsınız. Serotonin de öncülü triptofan olduğu için besinlerinizde bu amino asidin olmasına dikkat edin. Araştırmalar depresyon yaşayan kişilerde triptofanın daha az bulunduğunu gösteriyor. Başka araştırmalarda kanda triptofan seviyesi düştüğünde neler olduğu çalışıldı. Önce katılımcılar bir stres testine girdiler. Stresli durumlar ile nasıl başa çıktıkları ölçüldü. Daha sonra bir grup katılımcı triptofanlı amino asit takviyesi tükettiler. Diğer grup ise bir süre triptofanın yer almadığı amino asit takviyesi tükettiler. İkinci gruptaki katılımcıların özellikle triptofandan yoksun kalması amaçlandı. İkinci aşamada katılımcılar tekrar stresli bir ortama maruz bırakıldılar. Triptofanı bolca tüketenlerin tüketmeyenlerden bir farkı olacak mıydı? Bilim insanları yeterli miktarda triptofan tüketmeyen kişilerde bazı sorunların olabileceğini gördüler. Bu kişilerde anksiyete, gerginlik ve sinirlilik daha fazla oluyordu. Triptofanın ruh hali değişiklikleri üstündeki etkisi bir kez daha görüldü. Bu sonuçlara bakarak şunu söyleyebiliriz. Sofranızdan triptofanı eksik ederseniz anksiyete seviyeniz artabilir. Agresif bireylerde sinirlilik ve dürtüsel davranışlar daha sık olabilir. Diğer taraftan triptofandan zengin yiyecekleri tüketmek sosyal davranışları iyileştirebilir. Düşük Triptofan Seviyesi Hafıza ve Öğrenmeye Zarar Verebilir Triptofanın kandaki miktarı bilişsel işlevleri derinden etkileyebilir. Moleküllerin kanda belirli bir eşik seviyesi vardır. Buraya kadar azaldığında pek bir sorun görülmez. Ancak eşik seviyesinin altına düştüğünde sorunlar görülmeye başlar. Araştırmacılar bir deneyde triptofanın kandaki yoğunluğunu düşürdüler. Katılımcılara daha sonra bilişsel testler yapıldı ve sonuçlar kaydedildi. Triptofanın yoğunluğu daha sonra yine normal seviyelerine getirildi. Bilişsel işlev testleri tekrarlandığında triptofan kanda yüksek olduğunda gönüllülerin daha yüksek test puanları aldığı görüldü. Triptofanın hafıza ve öğrenme süreçleri üzerindeki etkisi birçok araştırma ile kanıtlanmıştır. Kanda düşük miktarda triptofan bulunması belleği ve bilişsel işlevleri kötü etkiliyor. Özellikle olaylara ve tecrübelere bağlı episodik bellek zarar görebiliyor. Bilim insanları bunun serotonin seviyesinden kaynaklandığını düşünüyorlar. Gün içinde yaptığımız her olay, öğrendiğimiz şeyler beyinde serotonin ile etiketleniyor. Bu etiketlere ve önem derecelerine bakarak bu bilgiler uzun dönem belleğe alınıyor. Triptofanın yokluğunda serotonin sentezlenemiyor. Bu yüzden etiketleme işlemi de yeterince düzgün yapılamıyor. Triptofan Melatonin Hormonunu Nasıl Etkiliyor? Triptofanın enzimler aracılığıyla serotonine dönüştüğünü yazmıştık. Serotonin üretilir üretilmez başka bir hormona dönüştürülüyor: Melatonin. Bu hormon sağlıklı bir uyku için gereken en önemli moleküllerden biridir. Araştırmalar kandaki triptofan seviyesinin artmasının serotonin ve melatonin seviyelerini de artırdığını gösteriyor. Melatonin vücutta doğal olarak üretilmesine rağmen dışarıdan takviye olarak da alınabiliyor. Ayrıca domates, ahududu ve üzümde doğal olarak bulunuyor. Melatoninin beyindeki başlıca görevi uyku-uyanıklık döngüsünü düzenlemektir. Bu döngü metabolik faaliyetlerin doğru çalışmasında çok önemlidir. Bağışıklık sistemi, beynin kendini temizlemesi, hafıza ve öğrenme süreçleri gibi mekanizmalar buna göre düzenlenir. Gün içinde öğrendiğimiz bilgileri uykuda pekiştiririz. Uyku-uyanıklık döngüsünün hasar alması bu açıdan bilişsel işlevleri de aksatacaktır. Bazı çalışmalar beslenme düzenimizde triptofanı daha fazla tüketirsek uyku kalitesini iyileştirebileceğimizi gösteriyor. Kahvaltıda daha fazla triptofan tüketen kişilerin tüketmeyenlere göre daha hızlı uykuya daldığı görüldü. Bu kişiler ayrıca daha uzun süre kaliteli bir uyku çektiler. Serotonin ve melatonin sayesinde anksiyete ve depresyon belirtileri de azaldı. Triptofan Hangi Yiyeceklerde Bulunuyor? Triptofan bir amino asit olduğu için protein içeren yiyeceklerin neredeyse hepsinde bulunur. Et, süt, balık, yoğurt gibi yiyeceklerin protein oranı yüksektir. Proteinler midede sindirime uğradıklarında amino asitler ortaya çıkar. Bu amino asitler bağırsaklar tarafından emilir. Bazı yiyecekler diğerlerine göre daha fazla triptofan içerirler. Örneğin tavuk gibi kümes hayvanları, yumurta ve yengeçte bolca bulunur. Sıradan bir beslenme düzeniniz varsa günde bir gram triptofanı bünyenize alıyorsunuz demektir. Diyelim ki vegansınız veya yiyecekler konusunda çok seçicisiniz. Triptofanı yeterince almadığınızı düşünüyorsanız dışarıdan takviyeler ile bu açığı kapatabilirsiniz. Durduk yere, sebepsiz uyku sorunları veya huzursuzluk hisseden kişiler de takviye almak isteyebilir. Böyle durumlarda dışarıdan takviye almanız sorunlarınıza yardımcı olabilir. Ancak benim tavsiyem bir doktora gitmeniz olacaktır. Fazla Triptofanın Yan Etkileri Günlük beslenmenizde triptofanı gereken miktarlarda alabileceğinizi söylemiştik. Takviyelerle veya bazı besinleri fazla tüketmekle aşırıya kaçmış olabilirsiniz. Bazı kişiler takviyeleri fazla kullanıp günde 5 grama kadar çıkabiliyorlar. 50 yaşını geçmiş bireylerde fazla triptofanın bazı yan etkileri bulundu. Bunlar çok ciddi, hayati tehlikesi bulunan yan etkiler değiller. Genellikle bulantı veya baş dönmesi olarak ortaya çıkıyor. Kilo başına 50 mg'ın üstünde triptofan tüketilirse bu yan etkiler görülebiliyor. 70 kg ağırlığında bir kişi için günlük 3,5 g triptofana denk düşüyor.


Turizm Bir Meslek Mi? Ülkemizde sonu ci ile bitenlerden meslek olmaz diye bir ön görü var. Bende kendisini turizmci olarak tanıtan biri olarak, ikilem yaşamıyor değilim. Bakıyorum da modacı, turizmci, tesisatçı diyen kişilere, meslekten çok kendini tanımlama şekli olmuş. O sektörün bütün karakteri bizim kişilik karakterimiz olmuş ya da bizim kişilik karakterimiz sektörün karakteri olduğu için orda var oluyoruz. Üzerine sık sık düşündüğüm bir ikilem. Örnek vermek gerekirse; turizmin diğer meslekler gibi 9-6 mesaisi yok. 7/24 hizmet veren bir sektör. Bu yüzen özel hayat ve iş hayatı diye ayrım yapamıyoruz. İkisi iç içe girmiş durumda. Hafta sonumuz yok. İzin günlerimiz değişken. Çoğu zaman ilişkilerimizde sektör içinden oluyor çünkü sadece birbirimizi görüyoruz. Bu kimlik ikilemini bir kenara koyup sektörü ele aldığımızda ise, doğudan batıya muazzam bir tarihi, iklimi olan nadir ülkelerden biriyiz. Turizm cenneti olarak adlandırabiliriz. Akdeniz ve Ege'de kum, deniz ve güneş üçlüsü, Güneydoğu Anadolu'da kültür turizmi, doğal kaplıcalar ile sağlık turizmi. Marmara da boğazları ve eşsiz tarihi yerleri ile etkinlik sektörü. Kayak merkezlerimiz ile kış turizmi ülke konumdan dolayı havalimanlarının her türlü ülkeye uçuşu ile havacılık turizmi daha saymakla bitiremeyeceğim, turizmin her alanı olan bir ülkeyiz. Baktığınızda ülke ekonomisini ayakta tutar en büyük sektörlerden biriyiz. Bana kalırsa ilk sıradayız. Biz turizmciler 14 yaşından itibaren meslek liseleri ile eğitime başlamış olup 20'li yaşlara kadar hem okuyup hem çalışan bir kesimiz. O yüzden hem uygulamalı hem teorik açıdan donanımlıyız. Yabancı dillerimiz, uluslararası geçerliliği olan sertifikalarımız var. Dünya insanı olma yolunda en büyük başlangıç noktası turizmci olmaktan geçiyor olabilir. Çünkü her kültürü öğrenip onları ülkemizde ağırlıyoruz. Müşteri devamlılığı olması açısından; Yahudisi, Ermenisi, İtalyanı, Arapları inceliyoruz. Ne yiyorlar? Ne içiyorlar? Ne severler? Hassas olduğu konular neler? Sağdan mı yoksa soldan mı servis yapılmalı ya kadar derine inen soruların cevaplarını buluyoruz. Onların kültürleri hakkında kitaplar okuyoruz. O yüzden çok kültürlü yetişiyoruz. Her yere entegre olabilme özelliğimiz bizi çok atik yapıyor. Biliyorsunuz ki bu dünyada hayatta kalanlar, değişime kolay adapte olanlardır. Turizm sadece meslek olmanın dışında karakterinizi, genel kültürünüzü, hayata bakışınızı şekillendiren ve sizi devamlı besleyen, geliştiren bir sektör. Sanırım bu yüzden sadece meslek değil bütün hayatımız ve kendimizi tanımlama şeklimiz.


Türkiye'de BESYO Okumak Nasıl? Dışarıdan bakıldığında kimi zaman imrendiren kimi zaman kıskançlığa neden olan kimi zamanda boş bir bölüm gözüyle bakılan bir bölüm besyo. Okula ilk girdiğimiz zamanda bir hocamız sunu demişti Dünyanın en kıymetli varlığı insandır ve sizlerde insanları antrene edeceksiniz gerçekten de bu böyledir. Mimarlar inşaat mühendisleri durağan yapılarla çalışırken tıp okuyan, psikoloji okuyan ve spor bilimleri okuyan kişiler oldukça dinamik bir yapı olan insanla ilgilenir. Bir müsabaka öncesini ele alalım dövüş sporları ile uğraşan bir sporcunun daha önce 2-3 kere yenildiği bir sporcuyla çok önemli bir müsabakada final maçına çıktığını düşünelim. Hangi sihirli sözcük vardır ki bunu söylediğimiz takdirde maça çıkacak olan sporcunun endişesini dindirelim. Sporcunuzun gözlerinde dünde yenildim bugünde yenileceğim galiba durumunu görürsünüz çoğu zaman ve sizin bunu engellemeniz, değil mağlubiyet tam tersi bir galibiyet kazandırmamız lazımdır. Bu içine düşüldüğü takdirde gerçekten çok zor bir durum aslında. 4 Sene Ne Yapıyorsunuz? İlk önce bilimle tanışıyoruz teorik derslerin yani sıra uygulamalı derslerimiz oluyor. Bir dersten çıkıp koştura koştura havuza yüzme dersine gidiyorsunuz uygulamalı derslerden sınav oluyoruz elimizde labutlar, toplar, halkalar vs. Minder üzerinde taklalar atıyorsunuz atletizm dersinde finalde 1500 metre koşmanız isteniyor. Eğleniyorsunuz tabi ancak yapamıyorsanız bu size ekstra yük oluyor. Diğer arkadaşlarınızın rahatlıkla yaptığı becerileri yapamamak kişinin özsaygısını da olumsuz yönde etkiliyor elbet. Neden Bu Kadar Havalısınız? Bu soruyla karşılaştığım zaman şu örneği veririm. Ben küçük yaşlarda spora başladım. Msn'nin olduğu zamanlar. Sınıf arkadaşlarım karşı sınıftaki hoşlandığı kızla konuşurken ben sabah akşam idmana gidiyordum. Mahalle maçları oluyordu idman olduğu için katılamıyordum. Her çocuğun hayalidir hafta sonu öğlene kadar uyumak ama ben müsabakalar olduğu için yine erkenden kalkıyordum. Okullar arası müsabaka oluyordu. Normal sınavlar yetmiyormuş gibi birde okul adına derece almak için stres yaşıyordum. Daha da ileride bir sporcuyu ele alalım bizler günlük işlerimizde, dertlerimizle uğraşırken hiç haberimizin olmadığı bir yerde o sporcu Avrupa'nın göbeğinde istiklal marşımızı okutturuyordu. İşte tam da bu sebepten havamızı bir derece mazur görün. Az önce saydıklarım elbette bir insanın havalı olması egolu olması için bir gerekçe değil. Zaten bir sporcunun zeki çevik ve ahlaklı olması gerekir. Hayatının önemli bir bölümünü sedanter bireylerin yaşadığı tatları yaşayamadan geçiren o kişilere biraz olsun anlayış göstermek gerektiğini düşünüyorum. Bölümün Yüz Karası Açıkça belirtmeliyim. Her besyo okuyan sporcu değildir. Okulların kabul koşulları vardır kimi bölümler için branş zorunlu iken kimileri için zorunlu değildir. Hiçbir branşla ilgilenmeyip üniversite çağına gelip besyo okuyan kişileri herhangi bir özel çaba sarf etmedikleri takdir de besyo bölümü hakkında olumsuz bir intiba yarattıkları kanaatindeyim maalesef. bu bahsi de şu örneği vererek kapatayım. Denge tahtasından 7-8 defa düşen bir sporcu/beden eğitimi öğretmeni/antrenör olmaz. Oysaki spor geçmişi olan kişiler bu konuda mutlaka antrenmanlıdır diyebiliriz. Buda hiçbir şey olmazsa beden eğitimi öğretmeni olurum deyip bölüme giren kişiler yüzündendir. Son Olarak


Tuz Ağırlıklı Beslenmek Demansa Yol Açabilir Sofralarımızda bazen düşünmeden, yemeğimizin tadına bile bakmadan hunharca eklediğimiz bazen de Türkiye'nin yüzde yüksek tansiyondan muzdarip olduğu için bildiğimiz bir madde. Bu yazıda bizi tekrar elimize aldığımız tuzluğu yerine koymamız gereken bir yönüyle daha göreceğiz. Nature Neuroscience'da yayınlanan bir çalışmaya göre tuz bildiğimiz korku filmi sahnelerinden daha fazlasına sahip. Alzheimer Hastalığı! Alzheimer hastalığının patofizyolojisinde protein plaklarının ve kümelerinin oluşturduğu beta amiloidlerin olduğunu biliyoruz. Fakat, demanslı hastalarda ayrıca kan damarlarında da problem görülüyor ve Weill Cornell Universitesi'nden Dr Constantino Iadecola'ya göre bu normal gözükmüyor. Gelelim Çalışmaya Bu çalışma, yüksek tuzla beslenen farelerle yapıldı. Yüksek tuzdan kasıt olarak; insan diyetiyle kıyaslarsak 1 çay kaşığı daha fazlası kabul edilmiş. Singapur'da tuz tüketimi için tavsiye edilen değer ortalama 5 gram imiş- 1 çay kaşığı denebilir. Buna rağmen Singapur'da bir yetişkin ortalama 9 gram/ günde tüketiyorlar. Birkaç hafta içinde, sodyumdan zengin bu diyetle endotel hücrelerde, kan damalarında disfonksiyon oluşmaya başlamış ve beyinde kan akımı azalmış. Sorun sadece burada kalmamış ve fareler labirentte yollarını bulmaya çalışırken mücadele etmişler; ki bu da uzaysal hafızanın kaybına işaret ediyor. Ayrıca yuvayı nasıl kurduklarını da unutmuşlar. Tuza karşılık olarak, bağırsak bağışıklık hücrelerinin- TH17 olarak bilinir- sayısının artışını sağlar. Bu hücreler IL17 olarak bilinen proinflamatuar kimyasalı artırır. IL17 kan damarlarındaki endotelyal hücreleri hasara uğratır ve karşılığında nitrik oksiti baskılayarak reaksiyonlar üretir. Nitrik oksiti baskılamak 'kötü'dür çünkü nitrik oksit kan damarlarını rahatlatır, gevşetir. Aynı zamanda bilişsel fonksiyon ve hipokampüste yeni anılar oluşturmak için önemlidir. IL17'nin etkisinden korunmak, çok geç olmadan ve semptomlar daha çıkmadan kullanılan tuz miktarını kısıtlamak çok önemli bir başlangıçtır. Nöronlar Gibi Şendik Nöronlar fonksiyonlara özeldir; küçük çocuklar gibidirler. Mızmız ve zor beğenen. Sadece glikoz ve oksijen isterler diye belirtiyor Dr. İadecola. İyi haber, fareler 4 hafta boyunca tuzlu diyeti bıraktıklarında beyin taramasında normal kan akımı ve sağlıklı endotel fonksiyon görülüyor. Yaşam tarzında değişiklik durumu tersine döndürebilir veya koruyabilir. Çalışmaya dahil olan, Alzheimer's Research UK'de araştırmacı olan Dr Sara Imarision Bu çalışma beyin sağlığının bağışıklık sistemi açısından önemini vurgulamıyor, ayrıca bağırsaktaki değişimlerde de önemli rol oynuyor.


Uçuk Virüsü Bipolar Bozukluk ve Depresyon Riskini Artırabilir Dudağımızın kenarında veya çenemizde çıkan uçuklar Herpes simplex virüslerinden kaynaklanır. Çok can sıkıcı bir görüntü oluşturan bu virüslerden kurtulmak pek kolay değildir. Uçuk zararsız gibi görünen bir rahatsızlıktır. Genelde yayılmaması için uçuğun kaşınmaması, oynanmaması tavsiye edilir. Uçuğun ağız kenarından göze veya vücut içine karışması çok daha büyük sorunlara neden olabilir. Almanya'da Würzburg Üniversitesi'ndeki araştırmacılar bu uçuk virüsü ile ilgili şaşırtıcı bir şey buldular. Herpes simplex virüsleri beyinde bipolar bozukluk ve major depresyon ile ilişkili bulundu. Biraz herpes virüslerinin ne olduğundan bahsedelim. Uçuk virüsü olan bu mikroorganizmalar iki sınıfa ayrılır: Tip 1 ve tip 2 herpes virüsleri. Tip 1 olanlar genellikle ağız bölgesinde yaralara neden olurlar. Nadiren genital bölgede de uçuğa neden olurlar. Tip 2 olanlar ise genital bölgede faaliyet gösterir. Hastaların genital organlarında veya rektumlarında yaralar çıkabilir. Tip 2 herpes başka bölgelerde de yaşayabilmesine karşın genellikle bel altında bulunur. İki kategoride incelenen uçuk virüsü herpeslerin 100'den fazla türü vardır. İnsanlarda hastalık yapan 8 tür tanımlanmıştır. Bunlar HHV-1, 2, 3 ... 8 şeklinde adlandırılır. HHV'nin açılımı human herpes virustur. Yazının devamında HHV kısaltmasını kullanacağız. Bunların içinde anlatacağımız HHV-6'nın da kendi içinde iki türü vardır: HHV-6A ve 6B. Moleküler düzeyde sınıflandırmaya bir başladığınızda duramıyorsunuz. Uçuk Virüsü Purkinje Nöronlarında Bulundu Virüsler bulundukları yerde inflamasyon yaratarak bazı sorunlara neden olabilir. Araştırmacılar beyindeki dokuları incelerken Purkinje hücrelerinde şaşırtıcı bir şey gördüler. Bu nöronlarda HHV-6 virüsünün enfeksiyon oranının oldukça yüksek olduğunu keşfettiler. Würzburg Üniversitesi'nde Mikrobiyoloji Bölümü'nde çalışan Bhupesh Prusty biri bipolar bozukluk ve diğeri depresyondan muzdarip iki hastasını inceliyordu. Bu hastaların beyin dokularında Purkinje hücrelerinde HHV-6'nın izlerine rastlandı. Ağzımızın kenarında kolonileşmiş uçuk virüsü bir şekilde beyinciğe ulaşmış. Purkinje hücreleri beyincikte yer alan büyük gövdeli, çok fazla dallanmaya sahip nöronlardır. Beyincik kafatasımızın içindeki nöronların yarısına sahiptir. Hacmi küçük olmasına rağmen motor öğrenme, kas hareketlerinin kontrol edilmesi, duruşun düzenlenmesinde büyük rol oynar. Bunun yanında duygu, algılama, bellek ve dil süreçleri gibi bilişsel işlevlere de müdahil olur. Bütün bu işlevleri Purkinje nöronları gibi çok dallanmaya sahip hücreler sayesinde gerçekleştirir. Virüslerin Neden Olduğu İnflamasyon Şizofreni, major depresyon ve bipolar bozukluk gibi rahatsızlıkların güçlü bir kalıtımsal kökeni vardır. Örneğin şizofreni tamamen çevresel koşullardan dolayı ortaya çıkmaz. Ancak birçok hastalığın görülmesinde genetiğin yanında çevresel etkenler de rol oynar. Erken yaşta beyinde inflamasyon oluşumu, ağır metallere maruz kalma, hamilelikte annenin alkol kullanması gibi olaylar hastalıklara neden olabilir. Bu yazıda inflamasyonun rolünü anlatacağız. İnflamasyon dokuda alarm sinyalidir. Vücuda bir patojen veya yabancı bir madde girdiğinde vücut hemen alarma geçer. Yabancı maddeyi dışarı atmak veya etkisizleştirmek için bağışıklık sistemi devreye girer. Kısa süreli olduğunda çok yararlıdır. Ancak uzun sürdüğünde çevredeki dokular da hasar almaya başlar. Erken yaşta beyne giren virüsler nörogelişim basamaklarını sekteye uğratıyor ve bağışıklık sistemi ile sinir sistemi arasındaki iletişimi bozabiliyor. Birçok zaman çocuklar bunu kalıcı bir hasar almadan atlatıyor. Virüs sinir sisteminden temizleniyor ama başka organlara yerleşebiliyor. Bir süre sessizce bekleyen virüsler uygun şartları bulduğunda tekrar saldırıya geçiyor. Uçuk virüsü bazen yıllarca pusuda bekliyor. İki Psikiyatrik Bozuklukta Enfeksiyon İzleri Prusty ve ekibi psikiyatrik hastalıkların gelişiminde HHV-6A ve HHV-6B'nin rol oynayabileceğini düşündüler. Amerika'da Stanley Medikal Araştırma Enstitüsü'nde biyopsi örneklerini incelediler. Her beyin dokusunda virüslerin izleri araştırıldı ve nöronların yapısına bakıldı. Ekip sonunda aradığını buldu. Gerçekten de derinin üstünde çoğalan uçuk virüsü bir şekilde beyinciğe girmişti. Burada inflamasyon molekülleri ve virüsün izleri doğrulandı. Araştırmacılar biri bipolar diğer majör depresyon hastası olan iki kişinin beyinciğinde aktif HHV-6 enfeksiyonu tespit ettiler. Uçuk virüsü ağırlıklı olarak Purkinje hücrelerini hedef almıştı. Şimdiye kadar ilk defa HHV-6 virüsünün nöronları enfekte edebildiği bulundu. Bu enfeksiyon belki birçok bilişsel işlev bozukluğuna ve ruh hali değişikliğine neden olabilir. Uçuk virüsü vücuda girdiği gibi hastalık yapmayabilir. Bazen aylarca veya yıllarca uykuda kalıp uygun koşulların ortaya çıkmasını bekler.


Uçuş Korkusu Nedir? Korku nedir? Neden korkarız? Korku, psikolojide en temel insani duygulardan biri olarak kabul edilmektedir. İnsanoğlu yaşadığı döneme, mekana, kültüre göre farklı korku deneyimleriyle baş başa kalmıştır. Aslında insanların çoğu korkuyla çocukluk yıllarında tanışmıştır. Ailesi ve çevresi tarafından oluşan baskı ve tehditlerin ardından çocuk korkuyla tanışır. Çocukluğu takip eden ergenlikte ise korku devam eder. Kişinin gençliğinde de okul durumu ve gelecek endişesi korkuyu arttırır. Yetişkinliğe ulaşınca korkular farklı şekillerde oluşur ve bu durum böyle ömür boyu devam eder. Fakat bu dönemde korkularını açığa çıkaramadığı için insan korkularını yenemez ve insan hayatında iş, zaman, seyahat gibi birçok konuda olumsuzluğa yol açar. Uçuş korkusu ile ilgili yapılan bir ankette insanların belli etmese de %80'lik bir kısmının uçmaktan korktuğu ortaya çıkmıştır. Son dakikalarda korku vb. durumlar nedeniyle iptal edilen biletlerin ise ülkemize yıllık ortalama 4 milyar dolarlık kayba yol açtığı tespit edilmiştir. Az önce de bahsettiğimiz gibi bunun asıl nedeni bilgi eksikliği veya yaşanmışlıklardır. Peki ya bir uçağın 11 milyonda 1 düşme riskinin olduğunu, trafikte ki bir araca göre 3 kat daha güvenli olduğunu ve 1960'lı yıllara göre günümüzde 300 kat daha güvenli olduğunu biliyor muydunuz? Travmatik bir deneyime maruz kalmak veya birinin maruz kaldığını görmek uçuş korkusu oluşumuna sebep olabilir. Bir diğer neden de nörotik korkulardır. Örneğin insan yükseklikten veya ölümden korkuyorsa bunu uçuşla birleştirebilir. İnsanın yaratıcılığı o kadar fazladır ki kafasında sürekli senaryo yaratır. Onu korkuya sürükleyen de budur. Uçuş Korkusu Nasıl Aşılır? Peki ya ne yapmalıyız? Düşüncelerle nasıl başa çıkarız? Eğer uçağın düşme durumu veya kapalı alanda kalma durumu gibi sizi paniklendirecek durumdaysanız beyninize oyun oynamayı deneyin ve bir sakız alın. Beyin ağızda bir şey olduğu için insanın yemek yediğini sanar ve yemek yediğiniz için tehlike durumu olmadığını algılayarak sizi sakinleştirebilir.İkinci bir yol ise uçuştan önce başka uçakların nasıl düzenli ve planlı uçtuğunu izlemektir ve o anda uçakta olduğunuzu düşünmektir. Daha sonra uçağa bindiğinizde dışarıdan izlediğiniz uçuşların ne kadar düzenli olduğunu aklınıza getirmeniz kendinizi sakinleştirmeye yardımcı olacaktır. Üçüncü bir durumda uçak içerisindeki personellerin sakin davranışlarını izlemektir. Onların her gün uçtuklarını ve bu durumun normal bir şey olduğunu düşünmeniz size güven verecek ve rahatlama sağlayacaktır.


Umberto Eco Umberto Eco Kuzey İtalya'nın Piemonte bölgesindeki Alessandria kentinde doğdu. Akademik kariyerini Torino ve Milano üniversitelerinde, Latin Amerika ve ABD'nin önde gelen üniversitelerinde sürdürdü. Bologna Üniversitesi'nde göstergebilim profesörlüğü yapmaktadır. Ayrıca Uluslararası Göstergebilim İncelemeleri Derneği'nin genel sekreteridir. Felsefe, tarih ve estetik alanındaki çalışmalarıyla da ünlüdür. 1980'de yayımlanan ilk romanı Il nome delta rosa geniş yankılar uyandırmış, gerek İtalya'da, gerek başka ülkelerde en çok satan kitap olmuş, birçok edebiyat ödülü kazanmıştır. Umberto Eco ve Göstergebilim Göstergebilim alanı içinde sayılabilecek çalışmaların kökeni hayli eskidir. Yüzyıllar boyu dilsel çözümlemelerde ya da dille ilgili düşüncelerde, göstergelerle ilgili görüşlere rastlanmıştır. Stoacılar ve Orta Çağ'ın skolastik filozoflarının ilgi alanları içinde anlam ve anlamlama sorunu önemli bir yer tutar. Bu çalışmalarda göstergebilimsel nitelikli gözlemler bulmak olasıdır. Ancak Orta Çağ'daki Anlamlama Biçimleri adını taşıyan çok sayıdaki yapıttan, 1690'da J.Lock'un An Essay Concerning Human Understanding ve 1764'te J.H.Lambert'in Neues Organon adlı yapıtlarına geçiş, göstergebilim açısından önemlidir. Bu iki felsefeci de göstergebilimi ilk kez nesnelerin anlaşılmasını ve bilgilerin iletişimini gerçekleştiren göstergeler öğretisi olarak semiotike terimiyle tanımlamışlardır. Gene de mantıkçı C.H.Peirce ve çağdaş dilbilimin kurucusu F. de Saussure'e gelinceye değin dil felsefesinin sınırları aşılamamıştır. Göstergebilimin bağımsız bir bilim dalına dönüşmesini sağlayan Peirce'e göre mantık, göstergebilimin başka bir adıdır. Peirce mantıkla özdeşleştirdiği, tüm olguları kapsayan bu kurama semiotics adını vermiştir. Saussure'ün öngördüğü göstergebilim ise toplumsal ve dilbilimsel bir özelliğe sahiptir. Örneğin Peirce dildışı gösterge sistemlerinden hareket ederek dilin bu sistemler içindeki yerini saptamaya çalışırken, Saussure dilden yola çıkarak başka göstergelerin işleyişini inceleyebilecek bir bilim dalının kurulmasını önerir. Bu iki öncüden sonra göstergebilim çalışmaları onların önerileri temelinde, değişik doğrultularda gelişmiştir. Her Kültürel Olgu Göstergebilim İçindedir Günümüz göstergebilimcileri arasında seçkin bir yere sahip olan Umberto Eco, bu dalın alanını oldukça genişletmiştir. Ona göre, hayvanların bildirişimsel davranışlarını incelemekten , insanların tensel bildirişimi gibi başka anlamlama sistemlerinin çözümlenmesine , koku alma göstergelerinden bir estetik kuramına ve retoriğe dek akla gelebilecek her türlü kültürel olgu göstergebilimin alanı içindedir. Umberto Eco'nun bu denli geniş bir alanı kapsamaya çalışan ilk yapıtı 1967 de yazdığı Appunti per una semiologia delle comunicazioni visive'dir . Bir yıl sonra yayımlanan La struttura Assente adlı kitabında daha önce yazdıklarını kuramsal br temele oturtmaya çalışmıştır. Bu kitapta yapısalcılığın epistemolojik açıdan uzun bir incelemesi ve Eco'nun genel olarak göstergebilime yaklaşımı yer alır. Bir Kitap Yazmak İstiyordu Eco kuramsal bir göstergebilim kitabını doğrudan doğruya İngilizce olarak yazmak İstiyordu. Bu doğrultudaki çalışmalarını arkadaşı D.Osmond-Smith ile birlikte sürdürdü. 1975'te A Theory of Semiotics adlı kitabını yayımladı. 1976'da da bu kitaba dayanarak yazdığı Trattato di semiotica generale yayımlandı. Bir başyapıt sayılan bu kitabında Umberto Eco, her anlamlama veya bildirişim olgusunu kapsayacak birleşik bir incelemenin kuramsal olanaklarını ve toplumsal işlevlerini araştırmayı amaçlıyordu. Bu çerçeve içinde dört ana başlık altında a) Kültür olgusunun mantığı, b) Anlamlama ve bildirişim, c) Bir düzgüler kuramı, d) Bir gösterge üretme kuramı adını verdiği alanları İnceledi. Eco'nun bu kitapta ele aldığı en önemli sorun, göstergebilimin özgül bir bilim dalı mı, yoksa henüz bir çerçeveye oturtulmamış ya da bir çerçeve içinde birleştirilememiş bir çalışma alanı mı olduğudur. Bu soruya olumlu yanıt verebilmek üzere yazdığı kitabı, baştaki düşüncesine uygun olarak göstergebilimin bir bilim dalı olduğu sonucuna vararak bitirir.


Üniversite Eğitimi Alanlarda Beyin Tümörü Daha Fazla Görüldü İyi bir iş sahibi olmak için üniversiteye gitmek ve bilim yuvalarında eğitim almak ülkemizde bir gereklilik olarak görülür. Lisans diplomasına sahip olanlar iş dünyasında yüksek maaşlı olarak çalışacaklarını ve lise mezunu kişilerden daha iyi yaşayacaklarını düşünür. Son araştırmalar yüksek öğrenimin bazı beyin tümörleri riskini artırdığını gösteriyor. Eğitim seviyesi kişinin sosyoekonomik durumunu genetikten daha fazla etkiliyor. Bu da bir kişinin aldığı eğitim seviyesini sağlık üstünde çok etkili bir konuma getiriyor. Çalışma aslında biyolojik kökenlere bakılarak değil, istatistik verilerine bakarak yapıldı. Yani bu bir korelasyon çalışması. Araştırmacılar 1911 ve 1961 yılları arasında doğan ve 1991'de beyin tümörü olan 4.3 milyon İsveç vatandaşının bilgilerine baktı. Bu insanların eğitim durumları, gelir durumları, aile yapıları ve nerede oturdukları gibi bilgiler incelendi ve tasniflendi. Üniversite Eğitimi Glioma ve Meningioma Riskini Artıyor Beyin tümörü olan insanların geçmişleri incelendiğinde ortaya şaşırtıcı sonuçlar çıktı. Örneğin, en az üç yıl üniversite eğitimi alan erkeklerin glioma geçirme ihtimali %19 daha yüksekti. Kadınlarda ise yüksek öğrenim glioma riskini %23, meningioma riskini %16 artırıyordu. Üniversite eğitimi bittikten sonra yapılan meslek de tümör oluşumunu etkiliyor. Örneğin yönetici olarak çalışan erkeklerin glioma yaşama ihtimali daha sıradan işler yapan erkeklere kıyasla %20 daha fazlaydı. Kadınlar için durum daha vahim. Yönetici kadınlar, daha düz işçilik yapan kadınlardan %26 daha fazla glioma yaşıyordu.


Unutma Sanatı: Beynimiz Neden Unutmaya Bu Kadar Hevesli? Gün içinde birçok şeyi unutuyor musunuz? Çok sevdiğiniz birinin doğum gününü, sürekli elinizde olan telefonunuzu ya da günlerce çalıştığınız konuyu sınavda unutabilirsiniz. Hatta bu unutmalar yüzünden bazen kendinize kızabilirsiniz. Aslında bu durum oldukça normaldir. Unutma bir kusur değil beynin bir yeteneğidir. Yani bizler unutmaya programlanmış organizmalarız da diyebiliriz. En basit tanımıyla unutmak, öğrenilen bilgilerin istenildiği zaman geriye gelmemesi, hatırlanmaması durumudur. Yani yaşamınızdaki geçmişin içinde özgürce dolaşmanızı engelleyen bir sistemdir. Buradaki asıl sebep, sinirler arasında anıları kodlamaya yardımcı olan sinaptik bağlantıların kasıtlı şekilde zayıflamasıdır. Dolayısıyla sinapslar dengesiz ve zayıf hale geldiğinde unutma durumu gerçekleşir. Yapılan araştırmalarda ve günlük hayatınızdan da fark edeceğiniz üzere öğrendiğiniz bir bilgiyi ya da yaşadığınız bir olayı üzerinden zaman geçtikçe unutma oranınızda artar. Bu bizi şu sonuca götürür: daha uzun zaman dilimlerinde sinaptik bağlantı büyük olasılıkla daha az kararlıdır. Unutmanın diğer bir faktörü de sinapsın ortadan kaldırılmasıdır. Unutma Konusunda Beyin Neden Israrcıdır? Unutmak en az hatırlamak kadar önemlidir. Çok sayıdaki nöron ve sinapsları olan beyin gerçekte olduğundan daha fazla anıyı depo edebilecek kapasiteye sahipken niçin unutma mekanizmasına sahiptir? Aslında bu bir bellek temizleme mekanizmasıdır diyebiliriz. Beyin bu mekanizma ile yararlı olan bilgi ve anıyı ayırır. Yeni anılara, yeni bilgilere alan oluşturur. Örneğin size çok acı veren, üzen anıların hayatınız boyunca sizinle yaşamasını ister miydiniz? Elbette hayır dediğinizi duyabiliyorum. İşte bu noktada devreye hipokampus giriyor. Sizi üzen anıları ya da her gün internette gezindiğinizde beyninizi doldurduğunuz çöp bilgilerden sizi arındırıyor. Nasıl mı? Bir kitap okuyorsunuz, sözcüklere anlam yükledikten sonra bilgi ilk olarak hipokampuse gelir. Burada sinyaller işlenir ve ilgili hücreler uyarılır. İşleme görevini dendritler üstlenir ve sinaptik sinyalleri girdi olarak alıp hücre gövdesi bu sinyalleri işleyip içlerinden bazılarını seçerek aksonlar aracılığıyla hedef hücrelere iletir. Yani, hipokampus edindiğiniz bilgileri toplayıp önem durumuna göre seçer. Ayrıca hipokampusta oluşan ciddi hasarlanmalar yeni hafıza oluşumunda büyük zorluklara neden olur. Önemli bilgiler aksonlardan güçlü dendritlere aktarılır. Önemsiz görülenler ise zayıf aksonlar ile yoluna devam eder. Bu şekilde hipokampus bir bilgi filtre sistemi gibi çalışır. Bu noktada şu sonuca varıyoruz beynin asıl amacı edinilen bilginin uzun zaman içinde yüksek kalitede korunması değildir. Asıl amaç doğru karar vermede organizmaya rehberlik etmektir. Kalıcı Hafıza Nasıl Oluşturulur? Bu durumda kalıcı hafıza oluşturmak için en önemli olan unsurun bilgiyi öğrendikten hemen sonra o bilgiyi tekrar etmekten geçtiğini gösteriyor. Eğer öğrendiğiniz bir bilgiye özel bir merakınız yoksa kısa süreli bellekte kalıp yok oluyor. Kısa süreli belleğin bilgileri tutma süresi birkaç dakikayı geçmiyor. Bu yüzden ezber yaparken içimizden hemen tekrar yapmak çok işe yarar. Arkadaş ile çalışanlar soru cevap tekniği ile tekrar yaparlarsa daha kolay ezberleyebildiklerini görürler. İşleyen demir ışıldar misali kullanılan sinaps bağlantıları hatırlamayı kolaylaştırıyor. Tam tersi bir durumda kullanmadığınız bilgiyi beyin unutuyor. Düşündüğünüz, hatırladığınız her şey zihninizdeki bağlantıları derinleştirir ve kalıcı bilgi durumuna geçirir. Yapılan araştırmalar gösteriyor ki bilgiyi kalıcı kılan diğer bir unsur serotonin hormonudur. Çünkü serotonin hangi bilgilerin kalıcı hafızaya aktarılacağı ile ilgili doğrudan faaliyet gösteren bir hormondur. İnsanlar travmatik anılarını kolay kolay unutmazlar. Bunun sebebi amigdalada bu anılar serotonin ile etiketlenir ve hemen kalıcı belleğe alınır. Bu durum aslında beynin en güçlü savunma mekanizmalarından biridir. Beynimiz bak bu sana çok zarar verebilecek bir olaydı, bunu sakın unutma mesajı verir. Bütün bu saydıklarım dışında bilgiyi kalıcı olarak öğrenmek için ayrıca duyularınızı kullanın. Görmek, işitmek, koklamak gibi duyular bilginin kalıcı olmasını sağlayacaktır. Duyguların anılara daha fazla dahil olması bilgilerin kalıcılığını artırabilir.


Uyanık Kalmayı Kontrol Eden Nöronlar Tespit Edildi! Zor bir sınav öncesi geçirdiğiniz geceyi, son teslim tarihine birkaç gün kalan bir teziniz olduğunu ya da yayımlamak için günlerce hatta aylarca uyanık kaldığınız, makalenizi yazdığınız günleri düşünün. Bu zorlu geçen günlerde yorgunluğunuzu ve uykunuzu nasıl bir kenara bırakabiliyorsunuz? Gecenin çöken karanlığı, uykumuzun gelmesinde görevli olan melatonin hormonu ve vücudumuzun uyku döngüsünün kontrolünü de sağlayan biyolojik ritmimizden gelen artık uyku vakti sinyallerine nasıl meydan okuyup uyanık kalmayı başarabiliyorsunuz? Uyanık Kalmamıza Yardımcı Olabilecek Bir Grup Nöron Tanımlanıyor Caltech araştırmacıları, beyinde uyanık kalmayı kontrol eden nöronal bir devre belirledi. Bulgular, depresyon gibi diğer nöropsikiyatrik bozukluklara eşlik eden aşırı uyku hali, uykusuzluk ve uyku bozukluklarının tedavisinde de etkili olabilecek kapıları aralıyor. Ekip, gerekli olduğunda nasıl uykusuz kalabildiğimiz sorusuyla yola çıktı. Bu soruyu cevaplamak için beyindeki dorsal rafe çekirdeği adı verilen bir bölgeyi incelemeye karar verdiler. Yapılan bu araştırmaya devam etmeden önce rafe çekirdeklerinin işlevlerine değinelim. Rafe Çekirdeklerini Tanıyalım Rafe çekirdekleri işlevsel olarak, serotonin üretiminin birincil alanıdır. Serotonin; beyin bölgelerinde bulunan; yeme, uyku ile duygusal davranışları düzenleyen ve hayati bir rol oynayan merkezi sinir sisteminin önemli bir nörotransmitteridir. Rafe çekirdeğinin bağlantı kurduğu birçok bölge vardır; ön beyin, orta beyin, hipotalamus, talamus, amigdala, striatum gibi bölgelerin belirli alanlarında ve korteksin büyük bir bölümünde dopamin içeren çekirdeklere dağılmıştır. Rafe çekirdeklerinin biyolojik ritmin düzenlenmesinde de önemli etkileri bilinmektedir. Uyku uyanıklık döngümüzde biyolojik ritmin baş kahramanı olan suprakiazmatik çekirdek ile etkileşim içindedir. Dorsal Rafe Çekirdekleri ve Dopaminerjik Nöronlar Bu bölgede, dorsal rafe çekirdek nöronları ya da DRNDA nöronları olarak adlandırılan az incelenmiş bir grup dopaminerjik nöronlar bulunuyor. Beyninin bu bölümü hasar gören insanlarda gündüz aşırı uykulu olma eğilimi görülüyordu. Ancak bu nöronların uyku/uyanıklık döngüsündeki rolü ve uyarılmayı etkilemek için iç veya dış uyaranlara nasıl tepki verdikleri konusunda yeterince bilgi yoktu. Ekip, insan beynini incelemek için model bir organizma olan farelerde DRNDA nöronlar üzerinde çalışmalarına başladı. DRNDA nöronlarının faaliyetlerini ölçtükleri sırada farelere; potansiyel bir çiftleşme partnerinin gelişi, ani tatsız bir duygu yaratacak etken ve yiyecek gibi belirli uyaranlar verildi. Fareler bu uyaranlarla karşı karşıya kaldıkları süreçlerde DRNDA nöronları oldukça etkindi. Bu da araştırmacıların, DRNDA nöronlarının uyku veya uyanıklık durumunu modüle edebilecek uyarılma sinyalleri gönderdikleri düşüncesine yoğunlaşmalarını sağladı. Araştırmacılar: Uyku/uyanıklık döngüsü boyunca DRNDA faaliyetini ölçüyorduk ve nöronların en az aktif oldukları zaman farelerin uykuda olduğu zamandı. Uyanık olduklarında ise bu nöronların etkinliğinin arttığını keşfettik. açıklamasını yapıyorlar. Bu sonuçlar doğrultusunda, nöronların aktivitesinin aslında uyku-uyanıklık durumlarında değişikliklere neden olup olmadığını keşfetmeyi amaçladılar. DRNDA Nöronlarını Uyarabilmek İçin Optogenetik Tekniği Kullanıldı DRNDA hücrelerini ışıkla uyarabilmek için, harika bir teknik olan optogenetik yöntemini kullandılar. Farelerin normal bir şekilde uyuyacağı sırada bu nöronları ışıkla uyardıktan sonra farenin uykudan uyandığını ve uyanık kaldığı keşfedildi. DRNDA'nın faaliyeti kimyasal olarak susturulduğunda ise hayvanların, motivasyonel olarak önemli uyarıların karşısında bile uykuya daldığı görüldü. İşte beklenen sonuç! DRNDA nöronlarının gerçekten de uyku/uyanıklık davranışlarını yönettiğini görüldü. Son olarak araştırmacılar, harici uyaranlara bağlı olarak fareler uyanıkken bu nöronların rolünü inceledi. Nöronların aktivitesi optogenetik tekniği ile susturuldu ve hayvanlar uykuya daldıklarında gürültülü sesler çalındı. Sonuç; kontrol fareleri gürültü varlığında uyanıyor, DRNDA nöronlar bloke edilmiş fareler ise sesleri görmezden geliyor ve uyumaya devam ediyorlardı. Bu deneylerden elde edilen veriler, DRNDA hücrelerinin farelerde önemli uyaranlara karşı tam bir uyanıklık için gerekli olduğunu gösteriyor. DRNDA nöronlar insanlarda benzer bir şekilde bulunur. Bu nöronların dejenerasyonu; çoklu sistem atrofisi ve Lewy cisimcikli demans gibi nörodejeneratif bozuklukları olan hastalarda aşırı gündüz uykusu ile ilişkilendirilmiştir. İnsanlarda depresyon, bipolar bozukluk ve şizofreni gibi diğer psikiyatrik bozukluklara eşlik eden aşırı uyku hali, uykusuzluk ve uyku bozukluklarında tedavi edici bir hedef olarak DRNDA'nın potansiyelini test etmek için daha fazla çalışma yapılması gerekiyor. Bilim insanları bu rahatsızlıklara çözüm bulabilmek için istikrarla çalışmalarına devam ediyor.


Uyku Apne Sendromu Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? Halk arasında uykuda nefes tıkanıklığı olarak bilinen uyku apne sendromu, üst solunum yolunun tıkanması veya daralması sonucu gerçekleşir. Dilin, bademciğin vb. boğazda bulunan organların uykuda kasların gevşemesi sonucu belli aralıklar ile tıkanması/daralması, beynin nefes alıp vermekten sorumlu olan medulla oblangatanın nefes alıp verme emri vermemesi sonucu ve en az 10 saniye sürmesi şartı ile uyku apne sendromu gerçekleşir. Uyku apnesinin 3 türü vardır. Bunlar; 1- Tıkayıcı apne 2- Merkezi apne 3- Karma apne 1- Tıkayıcı Apne Tıkayıcı uyku apne sendromu üst solunum yolunda bulunan dil, bademcik gibi organların solunum yolunu tıkaması sonucu görülür. 10 saniye süren bu tıkanma sonucunda kişide çoğunlukla yüksek sesli bir horlama ve uyarılma, kısmi uyanma gözlenmektedir. Uyarılmadan sonra hastada uyku durumu kaldığı yerden devam etmektedir. Tıkayıcı uyku apnesi sendromuna benzer yapıda işleyen ama sebebi üst solunum yolunun tıkanmasından ziyade daralması olan hipopneleri de bu başlık altında inceleyebiliriz. OSAS'ın en kolay tanı konulma yolu polisomnografidir . Polisomnografi testinde hastaya gerekli kayıt elektrotları takılarak uykusu bir gece boyunca alanında tecrübeli tekniker tarafından izlenmektedir. Bir nefes durmasına tıkayıcı demek için hastanın uyku durumu , nefes durmasının en az 10 saniye sürmesi, kanındaki oksijen seviyesinde en az %4'lük bir düşme olması gerekir. Ayrıca kayıt elektrotları arasında yer alan göğüs ve karın sensörlerinde zorlanma belirtisi görülmesi gerekmektedir. Tıkayıcı apne ile birlikte hastanın nefes alıp vermeye başladığı yerde yüksek sesli bir horlama, kısmi uyanma ve hastada nefes durması sonucu oluşan rahatsızlık sebebi ile hareketlenme de gözlemlenebilmektedir. Tıkayıcı uyku apnesi sendromuna benzer yapıda işleyen ama sebebi olarak üst solunum yolunun tıkanmasından ziyade daralması olan hipopneleri de bu başlık altında inceleyebiliriz. 2- Merkezi Apne Beynin solunum ile ilişkili olan medulla oblangatanın solunum emri vermemesi sonucu oluşur. Tıkayıcı apnede görülen en az 10 saniye sürmesi ve hastanın kanındaki oksijen seviyesinde %4'lük düşüş beklemek uyku apnesinin bu türü için de geçerlidir. Uyanma ve horlama bu hastalarda da görülmektedir. Merkezi apneyi tıkayıcı türden ayıran en büyük fark ise uyku testine giren hastanın göğüs ve karnına bağlanan kemerler ile alınan veriden nefes tıkanıklığı gerçekleşen zamanda bu kemerlerin düz veya düze yakın bir çizgi çizmesi gerekmektedir. Karşımıza, hasta gündelik yaşamında normal nefes tutuyormuşçasına bir görüntü çıkacaktır. 3- Karma Apne Tıkayıcı apne ve merkezi apnenin bir arada gerçekleşmesi sonucu oluşan uyku apne sendromudur. Diğer uyku apneleri gibi uyku testinde hastada en az 10 saniye sürmesi ve kanındaki oksijen seviyesinde %4'lük bir düşüş beklenmektedir. Diğer uyku apnelerinden ayırt edilme yolu ise hastaya bağlanan göğüs ve karına yerleştirilen sensörler aracılığı ile olur. Sensörler tıkanıklığın belli bir kısmında merkezi apne gibi düz çizerken geri kalan kısmında tıkayıcıdaki gibi zorlanmalar gösterir. Uyku Apne Sendromu Nasıl Tedavi Edilir? En çok tercih edilen ve uyku apnesinin 3 çeşidinde de işe yarayan tedavi yöntemlerinden biri PAP cihazı kullanımıdır. PAP cihazı 3 moda ayrılmaktadır, bunlar; - C-PAP - B-PAP - A-PAP PAP cihazının hangi modunu hangi seviyede kullanması uyku apnesi tanılı olan hastaya ikinci bir gece çekimi yapılması gereklidir. Bu çekimde de hastaya tanı çekimi olan polisomnografideki gibi gerekli olan bütün kayıt elektrotları takılır. Ek olarak PAP cihazı ağız-burun, burun veya tam yüz maskesi kullanılarak hastaya takılır. Cihazın durumundan daha önemli olan şey ise hastaya uygun maske seçimi yapmaktadır. Maske hastanın yüzüne tam oturmalı, hastayı rahatsız etmemeli ve kaçak yapmamalıdır. C-PAP cihazı belirlenen (4 ila 12 cmH2O) basıncı hastaya pozitif olarak uygulayan bir cihazdır. Örnek vermek gerekirse hastaya tekniker ve doktor tarafından belirlenen basınç 7 cmH2O ise cihaz açıldığından itibaren kapanana kadar hastaya 7 cmH2O basınçlı hava üfleyecektir. Eğer hastaya gereğinden fazla bir basınç verildiyse hastada merkezi apneler görülebilir (Hastaya gerekli olan basınç 6 cmH2o ise tekniker basıncı 12 cmH2o verirse). Tekniker merkezi apneleri fark edip basıncı düşürmelidir. Oto PAP Cihazları Nasıl Çalışır? Oto C-PAP cihazının çalışma prensibi ise C-PAP cihazına benzerdir. Oto C-PAP cihazı doktor ve tekniker yardımı ile belirlenen 2 basınç arasında (Örneğin 4-8 cmH2O) pozitif basınçlı hava vererek değişmesidir. Yani hastanın bulunduğu uyku evresi veya yatış pozisyonu gibi durumlarda uyku apnesi artış/azalış gösteriyorsa bu tip cihaza başvurulabilir. Oto C-PAP cihazı hastanın soluk alıp vermesine göre belirlenen 2 basınç arasında basınç değişikliği yapan bir cihazdır. B-PAP cihazları ise piyasadaki en fazla özelliğe sahip cihazlardır. C-PAP cihazlarının aksına B-PAP cihazları başka modlara ayrılmaktadır . B-PAP cihazının çalışma mantığı ise soluk alma için farklı bir basınç soluk verme için farklı bir pozitif basınçlı hava uygulamasıdır. B-PAP cihazları KOAH, akciğer kanseri ve bu tür hastalıkları olan OSAS hastalık tanısı olan kişilere kullanmaktadır. Hastanın dışarıya verdiği havayı baskılamamak için soluk verme zamanında düşük basınçlı hava verilmektedir. Bu sayede akciğerler çok zorlanmadan nefes verme işlemi gerçekleştirilir. Hastada eğer tıkanıklık fark edilirse soluk alma basıncı yükseltilir, hastanın kanındaki oksijen seviyesinde belirsiz bir düşme var ise veya %90'ın altında seyir ediyor ise soluk verme basıncı yükseltilir. B-PAP cihazlarının başlangıç basınçları soluk alma için 8, soluk verme için 4 cmH2O'dur. Nefes alma ve verme arasındaki basınç farkı duruma göre değişmektedir ama en az 4 olarak tutulmaktadır. B-PAP kullanacak hastaya çoğunlukla 4-5 basınç inspiryum ve ekspiryum farkı olan cihazlar kullandırılır. Ekspiryum eğer inspiryumdan çok fazla düşük olursa (örneğin 10 4 hasta da apne görülmesi devam edecektir bazı durumlarda C-PAP cihazında olduğu gibi merkezi apne de görülebilmektedir. Hastada eğer tıkanıklık fark edilirse soluk verme basıncı yükseltir, hastanın kanındaki oksijen seviyesinde belirsiz bir düşme var ise veya %90'ın altında seyir ediyor ise soluk verme basıncı yükseltilir. B-PAP cihazlarının başlangıç basınçları 8 - 4 cmH2O'dur.


Uyku Apnesi Uyku apnesi uyurken dilin soluk borusunu tıkaması sonucu nefes almayı bırakması sonucu oluşur. Kişi defalarca nefes almayı bırakır, uyanıp nefes almaya devam eder ve uykuya geri döner. Uyku esnasında defalarca uyanmak, uykusuzluğa ve kişinin gün boyu sebebini bilmediği bir yorgunluk hissetmesine neden olabilir. Kişinin çok sık horlaması, fazla kilolu olması, alkol kullanması ve uyku ilacı alması uyku apnesinin gelişme ihtimalini artırabilir. Uyku apnesi olan bazı kişiler gece boyunca 200-400 defa uyanabilir. Bu durum da uykusuzluğa yol açabilir.


Uyku Düzeni ve Yatma Saatiniz Sağlığınızı Nasıl Etkiler? Eskilerin erken yatıp erken kalkmayla ilgili bir sözü vardır Erken kalkan yol alır, peki gece kuşları bu durumda ne olacak? Gece geç yatmayıp sabah erken kalkan kişilerin günlük hayatın temposuna daha iyi ayak uydurabildikleri söylenir çünkü bu kişiler daha zinde ve tipik 9-5 memur hayatına uyumludur. Diğer taraftan gece kuşları herkesin uyuduğu saatlerde işlerinin başında ve gecenin gizemliliğinde performanslarının zirvesindedirler. Uyku Düzeni PER1 Geninden Etkileniyor Uyku düzeni çok küçük yaşlardayken şekillenir ve üç aşağı beş yukarı hayatımız boyunca aynı kalır. Bu düzenin belirlenmesinde şüphesiz genlerimizin de büyük rolü vardır. Doğumdan itibaren genomumuz biyolojik saatimizi rayına oturtmaya başlar. 2012 yılında yayınlanan bir makalede bir gen grubunun içinde yer alan PER1 adlı bir genin sirkadyen ritimlerinin zamanlamasını etkilediği ve kişinin erken yatıp erken kalkanlardan mı yoksa gece kuşlarından mı olacağını belirlemede önemli bir etken olduğu ortaya çıkarıldı. PER1 adlı gen uyku düzeni ve zamanlaması üzerinde doğrudan bir etkiye sahiptir. Bu gen üzerinde küçük bir değişikliğin yapıldığı bir çalışmada kişilerin uyanma zamanında bir saatlik bir kayma olduğu görülmüştür. Ayrıca yapılan çalışmalar uyku genleriyle ölüm zamanı arasında da bir ilişki olduğunu gösteriyor. Erken kalkanların saat 11 civarında ölme olasılığı daha yüksekken, gece kuşlarının akşam 6'dan önce ölme olasılığı daha yüksek görünüyor. Sosyal Jet Lag Uyku Düzeni Uyku düzeni başta çevresel etmenler ve genetik yapının etkisiyle oluşur ve hayatın geri kalanında çoğunlukla genetiğin etkisi altına girer. Hem geç yatmanın hem de erken yatmanın kişilere belirli olumsuzluklar getiriyor. Gece kuşları çoğu zaman sosyal jet lag adlı uyku düzeninde bir değişiklik yaşıyor. Özellikle kişilerin çalışmadığı günlerde daha çok görülen bu olay tatil günlerinde alarmınızı kurulmazsa iki saat fazla uyunmasına yol açabiliyor. Gece Kuşları Daha Az Beyaz Maddeye Sahip


Uyku En Çok Kime Lazım? Erkeklere mi Kadınlara mı? Bireylerin iş dünyası ve ev içindeki hayatlarında kadınlar ve erkekler bazen aynı bazen ise farklı roller üstlenebilirler. Toplumlar arasında değişkenlik göstermesine rağmen fizyolojik ve kültürel aktarımlardan dolayı kadın ve erkeklerin birçok zaman farklı sorumluklara sahip olduğunu görebiliriz. Bir kesim insan erkeklerin başka bir kesim ise kadınların daha çok çalıştığını ve sorumluluk aldığını iddia etmektedir. Bu konunun tartışmasını ve değerlendirmesini size bırakıyoruz. Eğer kadın veya erkek daha çok yoruluyorsa bu daha fazla dinlenmesi ve uyuması gerektiği anlamına mı gelir? Yapılan araştırmalar kadınların daha fazla uykuya gereksinim duyduğunu gösteriyor. Duke Üniversitesi'ndeki araştırmacılar yetersiz uyudukları takdirde kadınların erkeklere kıyasla vücutlarının zihinsel ve fiziksel olarak daha fazla yıprandığını buldular. Bu araştırmayla beraber kadın ve erkek fizyolojisi arasındaki farklardan biri daha ortaya çıkmış bulunuyor. Peki, biz uykuda ne yapıyoruz ki kadınlar daha fazla uykuya ihtiyaç duyuyor? Uyku Esnasında Ne Oluyor? Uyanık haldeyken gözümüzü kapattığımız anda beyin alfa dalgaları yaymaya başlıyor. Uykuya daldığımızda ise teta ve derinlerde delta dalgaları beynimize hakim oluyor. Ortaya çıkan bu beyin dalgaları farklı beyin bölgelerinin etkinleşmesini ve yeni nörotransmiter maddelerin salgılanmasını sağlıyor. Sonuç olarak uyku çok kaba tabiriyle beynimizin kendini onarmasına ve düzenlemesine imkan tanıyor. Bu düzenleme ve onarıma beynin uyanıkken öğrendiği bilgileri tekrar yorumlaması ve pekiştirmesi, duygusal durumunu denetleyip eğer bir hasar varsa bunu düzeltmesi ve hücreler arası temizlik yapması gibi birçok metabolik faaliyet dahildir. Gün içinde başınızdan çok üzücü bir olay geçtiğinde hemen uyuyun, zaten çoğu zaman otomatik olarak sizde uyuma isteği belirecektir. Bu beynin sen aradan çık, olayları bana bırak deme şeklidir. Rüyalar ise bütün bu analizlerin hücrelerde işlenmesi esnasında oluşan imgelerdir ancak hala neden rüya gördüğümüz tam olarak açıklanabilmiş değildir. İleri Okuma: Beyin Dalgaları Michael Breus'un liderliğinde gerçekleştirilen araştırmada öncelikle araştırmaya katılan kadın ve erkeklerin yetersiz dinlenme durumuyla baş etme becerilerine bakılarak uyku ihtiyacı gözlemlendi ve ölçüldü. Elde edilen bulgularda ise görülen o ki kadınlar yeteri kadar dinlenemediklerinde daha depresif, daha sinirli ve sert oluyorlar. İleri Okuma: Mutluluğun Nörokimyası Uyku Çok Sayıda Değişkenden Etkileniyor Kadın ve erkekler arasında ortaya çıkan uyku ihtiyacı farkı maalesef kimin ne kadar uykuya ihtiyacı olduğu sorusuna yanıt veremiyor. İnsanların günlük uyku ihtiyacı genetik yapılarından yetişme şartlarına, beslenmelerine ve iş koşullarına kadar çok sayıda etkenin birleşiminden oluşuyor. Ancak uzmanların görüşüne göre kadınlar beyinlerini erkeklerden daha fazla kullanıyor. Loughborough Üniversitesi Uyku Araştırma Merkezi'nin başkanı Jim Horne uykuda hafıza, düşünme ve dil gibi işlevlerden sorumlu beyin bölgelerinin uykuda hislerden ayrıldığını tamir sürecine girdiğini belirtiyor. Bu durumda ise beyninizi ne kadar fazla kullanırsanız o kadar uykuya ihtiyacınız oluyor. Meyve sineklerinde yapılan başka bir araştırmada ise hafızayla ilgili nöronların çalışmasının uykunun ortaya çıkması ve süresiyle bağlantılı olduğu görülmüştür. 6 Saat Uyuyanlar Uyku Eksikliği Çekebiliyor Dünya'da insanların uyku ihtiyacı ortalama 7 9 saat arasında değişmektedir. Kişiler 6 saat uyuduklarında dahi uykudan kısmi olarak yoksun kalıyorlar ve beraberinde bilişsel işlevlerde aksaklıklar, huzursuzluk, depresyon gibi pek çok rahatsızlık ortaya çıkabiliyor. Kadınların daha fazla uykuya ihtiyacı olduğu gerçeği uzmanların söylemleriyle birleştiğinde kadınların daha çok çalıştığı ve hayatta erkeklerden daha çok görev aldığını gösteriyor. Bunlarla birlikte eskilerin evin direği erkektir sözü bilimsel bulgular arttıkça eski önemini kaybetmekte ve kadının toplumda ne kadar önemli olduğu daha fazla dikkat çekmektedir.


Uyku Saati Vücuttaki RNA'ları Etkiliyor Dünya'nın itibarlı bilim dergilerinden Proceedings of the National Academy of Science'da yayınlanan bir araştırmaya uyku saati ile RNA'larımızın birbirleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu gösteriyor. Jetlag veya vardiyalı işlerle beraber gelen uyku saati değişiklikleri sirkadyen ritmimiz içerisindeki RNA kodlayan gen sayısında büyük ölçüde düşüşe neden olabiliyor. Sirkadyen Ritmi Nedir? Vücudumuzun binlerce yıl içinde çevresel etkenlere karşı geliştirdiği adaptasyonlar sonucunda vücudun işlevlerini en üst düzey performansa çıkarmak için uyguladığı biyolojik saate sirkadyen ritmi denir. Gece uykunuzun gelmesinin nedeni retinaya çarpan güneş ışığı olmadığından üst kiyazmatik çekirdeğin melatonin hormonu üretmesi ve vücut ısısının düşmesidir. Güneş ışığı ile birlikte uyanmamız ise yine retinaya çarpan ışık sonucu vücut ısısı yükselir ve belli bir saatten sonra melatonin hormonunun üretiminin durmasıdır. Tabi bunlar sirkadyen ritmini düzenleyen çok sayıda faktörden birkaçıdır. İngiltere'de Surrey Üniversitesi bilim insanlarının yaptığı çalışmada katılımcılar 28 saatlik bir uyku uyanıklık döngüsüne tabi tutuldular. Elde edilen bulgularda katılımcıların eskiden etkin olan birçok geninin artık etkin olmadığı gözlendi. Uyku saati değişiklikleri ile genlerin transkripsiyon döngülerinde de anormallikler meydana gelmişti. Uyku Saati Değiştiğinde Biyolojik Saatin Düzeni Bozuluyor 22 kişinin katıldığı araştırmada katılımcılar üç gün boyunca 4'er saatlik ertelemelerle son günün uykusu sabah saatlerine denk gelecek şekilde uyudular. Örneğin, ilk gün gece 11'de uyudularsa ikinci gün sabah 3'te üçüncü gün 7'de uyudular. Düzenli aralıklarla alınan kan örnekleri ve mikrodizi yöntemiyle yapılan RNA analizleri uyku düzeninin RNA'ların üretilme zamanlarının düzenlenmesinde büyük rolü olduğunu ortaya çıkardı. Gen ekspresyonlarının bazıları tamamen bozulurken, bazılarının ise etkinleşme zamanı değişiyor. Sirkadyen ritminin değişmesiyle artık bu ritimde olmayan genler ekspres olma zamanlarını değiştirerek RNA üretmeye devam ettiler. Bazı genlerin ise hem eski ritimde hem de yeni ritimde etkin olduğu gözlendi. Hem gece hem gündüz etkin olan genler sirkadyen ritminin değişmesinden etkilenmemiş gözüküyor. Uyku Saati Hipotalamusta Düzenleniyor Uyku düzeninin değişmesi üst kiyazmatik çekirdeğin işlevini yerine getirmesinde herhangi bir sorun teşkil etmediği de elde edilen bulgular arasında. Katılımcıların 24 saatlik melatonin hormon seviyeleri üst kiyazmatik çekirdeğin görevini tam olarak yerine getirdiğini ve zamanı hesaplamada herhangi bir yanlış yapmadığını gösteriyor. Bu sonuçlara göre sirkadyen ritminin bozulması beynin bazı bölgelerini etkilerken bazı bölgelerini etkilemiyor. Hangi genlerin ritmik ekspresyonlarını kaybettiği incelendiğinde araştırmacılar ribosomal proteinlerin, RNA polimerazı gibi çok sayıda önemli moleküllerin üretilmesinden sorumlu genlerin 24 saatlik döngülerini kaybettiklerini buldular. Sirkadyen ritminin etkileri genetiğin ötesinde epigenetik sonuçlar da doğuruyor. Kromatin modifikasyonlarından sorumlu asetilaz ve metilaz genlerinin 24 saatlik döngülerinde de bazı hasarlar meydana geldiği görüldü. Uyku Düzenimizin Evrimsel Bir Geçmişi Var


Uykuda Öğrenme Mümkün Mü? Şöyle derin bir uykuya dalsak da yarın sınavda sorulacak olan tüm soruların cevapları kafama girse. Cesur Yeni Dünya kitabında uykuda öğrenme çok güzel bir şekilde tasvir edilir. Önceleri böyle bir şeyin sadece bilim kurgu filmlerinde olacağı düşünülüyordu ancak günümüzde mümkün olduğu keşfedildi. Şimdilik istediğimiz bilgileri beyne yerleştiremiyoruz ancak beynin biz uyurken yeni bilgiler oluşturabildiğini gördük. Fransa'da PSL Research Üniversitesi'nde çalışan bilim insanları uyuyan bir beynin yeni anılar oluşturabileceğini keşfetti. Araştırmacılar, insanlar uyurken onlara karmaşık sesler çaldılar ve uyandıktan sonra bunları hatırlamaları istendi. Uykudan uyanan katılımcılar çalınan sesleri tanımayı başardılar. Uykuda Öğrenme, Hipnopedinin Tarihi Bazen hipnopedi olarak adlandırılan bir kavram olan, insanların uykudayken öğrenebileceği fikri uzun ve sıradışı bir tarihe sahip. New York'taki mucit A. B. Saliger, 1927 yılında özellikle tuhaf olan bir not bulduğu zaman Psiko-fonu sahneye çıkardı. Bu cihazı, otomatik bir öneri makinesi şeklinde ilan etti. Psiko-fon, saate bağlanmış bir gramofondu. Saliger'in yapıp sattığı fonoğraf silindiri kayıtlarını çalıyordu. Kayıtlar, Ömür Uzatma, Normal Kilo veya Eşleşme gibi isimlere sahipti. Sonuncusu şöyle başlıyordu: Bir eş istiyorum. Sevgi yayıyorum ... Sohbetim ilginç. Refakatim hoş. Güçlü bir cinsel cazibem var. Saliger'in 1933 yılında New Yorker dergisine söylediğine göre cihazları binlerce insan aldı. Bunlar arasında, söylediğine göre Hollywood oyuncuları vardı ancak isimlerini vermeyi kabul etmedi. Kendisinin makine için olan hevesine rağmen cihaz bir fiyasko olmuştu. Ancak uykuda öğrenme fikri, işlevi belli olmayan Psiko-fon isimli cihazın öne sürdüğünden daha çok şey barındırıyor. Araştırmacıların Nature Communications dergisinde yayınladıkları çalışmada, uyuyan insanlara ses ile bir şeyler öğretmenin mümkün olduğu ortaya çıktı. Uykuda Yanlış Bilgiler de Öğrenilebilir Çalışmanın yürütücüsü Thomas Andrillon yıllardır tartışma konusu olan uykuda öğrenme ile ilgili sonunda elle tutulur kanıtlar elde ettiklerini belirtiyor. Bu fikri 1950'lerde çürütülen hipnopedi kavramı bu araştırmayla beraber geri gelebilir. 1956'da yapılan araştırmalar insanların uykuda yeni bilgiler öğrenemeyeceğini gösteriyordu. Bu düşünce uzun süre bilim literatüründe kabul edildi. Uykuda öğrenme ile ilgili tartışmaları yıllarca sürdü, çünkü eğer uykuda yeni şeyler öğrenirsek beyin gerçek ile hayali kavramlar arasındaki farkı anlayamayabilir veya yanlış bilgiler öğrenebilirsiniz. Örneğin siz uyurken yanınızda birileri size bir şey anlatıyor. Size anlatılanların doğru mu yanlış olduğunu mu bilmiyorsunuz ama hepsini öğreniyorsunuz. Uyanıkken doğru ve yanlış arasındaki farkı anlayamabilir ve buna uygun şekilde bilgileri kodlayabilirsiniz. Ancak uykuda tamamen savunmasızsınız.


Uykunun Evreleri: Uyuduğumuzda Neler Oluyor? Günlük hayatımızın ortalama 8 saatini onunla geçiririz. Ne kadar uzun sürse de tadına doyum olmaz bazen. Hatta uzadıkça daha da kopamaz hale geliriz kendisinden. Peki, bu uyku dediğimiz bilinç hali hangi evrelerden oluşur? Uyku evreleri en genel haliyle REM ve Non-REM olarak iki kategoriye ayrılır. Non-Rem Uykusu Bu evre uykunun ilk saatlerinde görülür. EEG ile görüntülenen beyin dalgalarının yavaşlığından kaynaklı olarak yavaş uyku evresi olarak da bilinir ve uyku bu evrede derindir. Rüyanın görüldüğü evrenin dışında kalan aşamaları içerir. Kendi içinde beş alt evreden oluşur ve isimlerini beyinde oluşturdukları dalga isimlerinden alırlar. Alfa: kişinin sakin ve mahmur olduğu evredir. Genelde göz kapalıdır ama açık olduğu durumlarda da görülebilir. Beta: kişi bu evrede uyanık ve tetiktedir. Ani irkilmeler olabilir. Bu evrede kişi çevredeki seslerin farkındadır ve uyku hali kolayca bölünebilmektedir. Teta: uyku ve uyanıklık arasında geçiş evresidir. Yaklaşık 10 dakika sürer. Bu evrede kişiyi uyandırmak kolaydır. Hipnik sıçrama, tetris etkisi ve hipnogojik halüsinasyon görülebilir. Hipnik sıçrama Uyku halinde her ne kadar rüya görsek de vücudumuz kısmi felç halindedir. Uyanıklıktan uykuya geçiş aşamasında ise felç oluşumuna karşı son direnişler olarak el, kol, bacakta seğirmeler görülür. Bu hipnik sıçramalara bazen hayali destek de çıkarız. Bu sıçrama hissi sırasında bir yerden düştüğümüz hayaline kapılmış olabiliriz. Hatta belki de uykuya dalma terimi bu sıçrama hissi için bir açıklama olabilir. Tetris etkisi: uykuya dalmadan evvel uzun süre tetris benzeri oyunlar oynandıysa veya ona benzer şekillerle haşır neşir olunduysa uykunun bu evresinde etrafta uçuşan tetris şekilcikleri görme ihtimali artar. Hipnogojik halüsinasyon: bu durumda ise gerçekdışı sesler, görüntüler algılanabilir. Biri sizi izliyormuş hissine kapılabilirsiniz. Bu evrede artan teta dalgaları görülür. Teta evresine nazaran uykunun biraz daha ağır olduğu evredir. Uykunun neredeyse yarısı bu evreden oluşur. Dış dünyaya karşı duyarlılık azalmakta ve kas aktiviteleri gittikçe düşmektedir. Kişi duyduğu seslerin ne olduğunu anlamamaya başlar. Ancak adıyla seslenilmesi gibi anlamlı seslere tepki verebilir. Beyin dalgalarına bakıldığında uyku iğcikleri ve K-kompleksi adı verilen dalgalanmalar görülmektedir. Uyku iğcikleri: hızlı ve ritmik beyin faaliyetidir. Birtakım bilişsel süreç ve algıları engelleyerek uykuyu sürdürmeye yardımcı olur. Bu sayede gürültüye rağmen uyanmayız. K-kompleksi: uyanmayı bastırarak uykuda tutar. Kısa süreli hafızanın uzun süreli hafızaya dönüşmesi gerçekleşir. Sadece bu evrede görülür ve yapay olarak da tetiklenebilir. Örneğin bu evrede olan kişiye yavaşça dokunulduğunda k- kompleksi oluşur. Beyin bu durumun tehlikeli olmadığını analiz eder ve kişinin uyanmasını engeller. Delta: Bu evre uykunun en derin evresidir. Kişi bu evrede uyandırılırsa uyku sersemliği yaşar. Dolayısıyla alarmınız bu evrede çalarsa uykunuzu almadan uyanmış hissedersiniz. Ayrıca bu evrede birtakım bağlantısız ve silik rüyalar görülür ancak hatırlanmaz. Yeni öğrenilen bilgilerin pekiştirildiği evredir. Uyumadan önce bilgilerin tekrar edilmesi bu sebeple önemlidir. Uykuda konuşma, uyku felci, uyurgezerlik gibi durumlar bu aşamada yaşanır. Derin uyku evresi olduğu için kişiler yaşadıklarını hatırlamaz ve bilincinde olmazlar. Beyin aktivitelerinin yanı sıra bu evrede solunumun hızında, kalp ritminde, vücut ısısında ve kan basıncında düşme gibi fizyolojik etkiler de görülür. Vücudun en çok dinlendiği aşamadır. Rem Uykusu - Uykunun başlamasından yaklaşık 90 dakika sonra REM uykusuna geçilir. - Uykunun yaklaşık %20'lik kısmını oluşturur ve 90-120 saniyelik döngüler halinde görülür. - Yaş arttıkça REM evresinde kalma süresi azalır. Yeni doğan bebeklerin günde 9 saati bu evrede geçebilmektedir. - Gözlerde hızlı sıçramalar, kalp hızında artma ve azalma, solunum düzensizliği, yüksek beyin aktivitesine rastlanır. - Kişi seslere tepki vermez ama anlamlı uyaranlara tepki verebilir. - Rüya görülür ve uyanınca sersemlik yaşanmaz. - Penis ereksiyonu ve vajinal akıntı görülür. - Kas felci görülür. Bunun sebebi rüya sırasında görülen olayların yansıtılmasını engellemektir. - Tecrübeyle edilen bilgilerin pekiştirildiği evredir. - Her REM yaklaşık 30 dakika sürer. - Tüm evrelerin döngüsü yaklaşık 90 dakika sürer ve gece boyunca 3-4 döngü yaşanır. Her döngü bir öncekinden uzun sürmektedir.


Uzay Uçuşları Astronotların Beynini Nasıl Etkileniyor? Yer çekimli bir ortamdan yer çekimsiz bir ortama gittiğimizde beynimizde neler olabilir hiç düşündünüz mü? Tekrar Dünya'ya döndüğümüzde beynimiz: Hey! Bana ne yapıyorsun böyle? diye isyan ediyordur belki de. O zaman gelin hep birlikte uzay uçuşları sonrasında beynimizin vücudumuzda bıraktığı izleri inceleyelim. Michigan Üniversitesi'nden araştırmacılar tarafından yapılan bir çalışmada, uzay uçuşunun astronotların beyinlerini nasıl değiştirdiği ile ilgili yeni sonuçlara ulaşıldı. Bu çalışmanın, hem davranışsal değerlendirmeleri hem de fonksiyonel beyin görüntüleme teknolojilerini kullanarak, uzun süreli uzay uçuşları sonrasında algı, motor kontrol, hafıza ve dikkat fonksiyonu gibi nörobilişsel işlevlerdeki değişiklikleri değerlendirmek için gerekli olduğu bilinmektedir. Uzay Uçuşları Gri Madde Miktarını Değiştirebilir Bulgular, astronotların beyinlerinin farklı bölümlerinin uzaya gittiğinde sıkıştığını veya genişlediğini ortaya koydu. Uzay uçuşları sırasında astronotların beyinlerinde yapısal değişikliklerin ilk kez bu kadar detaylı incelendiği düşünülüyor. Astronotların beyninde gri madde hacminin arttığı veya azaldığı tespit edildi. Gri maddedeki bu değişiklikler bulanık görme, bacakları kontrol edememe ve algılamada güçlük gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Dahası, değişikliklerin seviyesi astronotların uzaydaki kalış sürelerine bağlıdır. Baş araştırmacı Dr. Seidler, uçuş sırasında elde edilen beyindeki değişikliklerin uçuş sonrasında ki fonksiyonel performansla karşılaştırılarak önemli bir adım atıldığını dile getirdi. Seidler ve diğer araştırmacılar, iki haftalık uzay uçuşundaki 12 astronotun ve Uluslararası Uzay İstasyonu'nda 6 ay geçiren 14 astronotun beyninin yapısal manyetik rezonans görüntülerini inceledi. Astronotların her birinde beynin farklı bölgelerinde gri maddede artış ve azalma yaşadığı sonucuna varıldı. Beyindeki bu değişiklikler, uzayda daha uzun süre geçiren astronotlarda daha belirgindi. Beyin Kıvrımları Seidler, Büyük hacimdeki gri maddenin azaldığını ve bunun beyin omurilik sıvısının uzayda yeniden dağıtılmasıyla ilişkili olabileceğini tespit ettik. Uzayda yerçekimi olamadığı için vücuttaki sıvıları aşağı yönlü hareket ettirmek mümkün olmuyor. Bu da uzayda geçirilen süre zarfı içerisinde insan yüzünde bir şişkinlik meydana getiriyor. Bu durum ise beyin pozisyonunun veya beyin kıvrımlarındaki sıkışmanın kaymasına neden olabiliyor açıklamasını yaptı. Uluslararası uzay istasyonu astronotlarında, sadece uzay mekiğinde birkaç hafta geçirenlere kıyasla beyindeki gri maddede daha fazla azalma görüldüğü açıklanmıştır. Araştırmacılar ayrıca, bacakları kontrol eden bölgelerdeki gri madde hacminde artışlar bulmuştur. Birçok astronot, derinlik algısı, hafıza ve motor kontrol ile mücadele eden bu geçiş dönemindedir. Bu değişikliklerin hepsinin Uzay İstasyonu astronotlarında daha fazla olmasının nedeni beyinlerinin bu duruma daha çok uyum sağlamış olması ve beynin plastisite özelliği ile bulunan ortama uyum sağlamak adına yaptığı değişikliklerin artıyor oluşu ile ilgiliydi. Uzay Uçuşları Esnasında Nöronlar Yeni Sinapslar Kurabilir Seidler, beyin değişikliklerinin nöronlar arasındaki yeni bağlantıları yansıtabileceğini söylemiştir. Örneğin, denge normale döndükten sonra bile, beyin, uzay uçuşları nedeniyle oluşan yapısal beyin değişikliklerini telafi etmek için hala farklı yollar bulabilir. Davranış normale dönebilir, ancak beynin davranışı kontrol etme şekli değişebilir. 6 aylık Uluslararası Uzay İstasyonu süreci sırasında ve sonrasında ekip üyelerinin bilişsel işlevlerindeki değişiklikler, sinirsel yapıdaki değişiklikler, bilişsel, duyusal ve motor fonksiyon değişiklikleri üzerindeki etkisini incelemek için birçok test yapılmıştır. Uçuş öncesi ve uçuş sonrası davranış değerlendirme testlerinde; -Mekansal dönüşümün değerlendirilmesi -Zihinsel rotasyon -Motor kontrolünün değerlendirilmesi -Fonksiyonel Hareketlilik Testi ve -Denge işlevlerinin değerlendirilmesi için testler uygulanmıştır. Nöroplastisite Araştırılıyor Uzun süreli uzay uçuşları sonrasında astronotlarda nöroplastik ve uyumsuz beyin değişikliklerini araştırmak için uçuş öncesi, uçuş sırasında ve uçuş sonrasında gerçekleştirilen bu çalışmanın başarısı: -Temel sinirsel mekanizmaların ve uzay uçuşları kaynaklı davranış değişiklikleriyle ilgili operasyonel risklerin tanımlanmasını -Yerçekimsel çevrenin yeniden uyarlanmasını takiben normal davranış işlevine geri dönüşün bir beyin onarımı ile ilişkili olup olmadığını -Beyin yapısı ve işlevi yerine, telafi edici beyin süreçleri ile desteklenmek için önemli sonuçlar ortaya koymuştur. Uzayda yukarı ya da aşağı kavramı olmadığı için astronotlar Dünya'ya döndüklerinde, beyinlerinin uzaydaki sinyalleri yorumlama biçimi artık yer çekimli ortamla alakalı olmadığı için uyum sağlamaları biraz zaman alıyor. Araba kullanabilmeleri, dengelerini sağlayabilmeleri ve yeniden uyum sağlamaları için zamana ihtiyaçları var.


Uzun QT Sendromu Uzun QT sendromu, elektrokardiyogramda QT aralığında gözlenen uzaman olarak tanımlanır. Uzun QT sendromu, düzensiz kalp atımlarına ve bunu takiben bayılma, inme, kalp krizi ve ölüme bile neden olabilir. Bazı ilaçlar uzun QT sendromuna yol açabilmesine rağmen çoğunlukla kalpte üretilen çeşitli iyon kanallarındaki genetik mutasyonlarla ilişkilidir. Mutasyon neticesinde ortaya çıkan uzun QT sendromu vakalarının büyük kısmından kalpteki voltaja duyarlı K+ kanalı (KCNQ1 ve KCNQ2) genlerinin mutasyonu sorumludur ( %90). Kalpteki voltaja duyarlı Na+ kanalları (SCNA5A gibi) veya Ca+2 kanallarındaki (CACNA1C gibi) mutasyonlar da bu hastalıkla ilişkilidir. Farklı kanallardaki mutasyonların QT aralığında uzamaya ve nihayetinde de patolojiye yol açması, kalbin elektriksel yanıtını şekillendiren bu kanalların birbirleriyle etkileşimlerinin bir sonucudur.


Vagus Siniri


Vegan Beslenme Hastalık Sebebi Olabilir Mi? Hayvansal gıdaları tüketmek veya tüketmemek sizin tercihinize bağlıdır. Bu yazımızda hiç kimseyi tercihleri nedeniyle yargılamıyoruz. Vegan beslenme düzeni ile ilgili bahsetmek istediğimiz bazı önemli noktalar var. Gizli açlık dünyada iki milyardan fazla insanı etkiliyor. Gizli açlıktan kastedilen vitamin, mineral gibi zaruri besin maddelerinin eksikliğidir. Gizli açlığın etkileri hemen ortaya çıkmayabilir; fakat sonuçları şiddetlidir. Hastalıklara karşı düşük bir savunma sistemi, zihinsel performansta düşüş, hatta ölüm... Gizli açlığın yarattığı sonuçlar genellikle gelişmiş ülkelerde görülüyor; ama sorun gelişmekte olan ülkelerde de giderek büyüyor. Özellikle batı tipi karbonhidrat ve doymuş yağ ağırlıklı beslenme bunun ana etkenidir. Çünkü mineral ve vitaminlerin insan için asıl kaynağı sebze ve meyve grubudur. Batı Tipi Fast Food beslenmede ise bunlar çok azdır. Vegan Beslenme Vitamin ve Mineral Eksikliğine Yol Açabilir Mesela önlenebilir zihinsel problemlerin çok yaygın sebeplerinden biri iyot eksikliğidir. İyot eksikliği konusunda Birleşik Krallık 7. sırada yer alıyor. Ülkemiz bir yarım ada olduğu halde balık tüketimimiz çok yetersiz olduğu için biz de bu konuda pek parlak sayılmayız. İyot eksikliği için tuzlara iyot ilavesi zorunlu olduğu halde birçok tuzun sadece poşet üzerinde iyot taşıdığını da belirtelim. Sadece BK değil Amerika'da bile her dört çocuktan birinde kalsiyum, magnezyum, A vitamini gibi bileşenler eksik iken her iki çocuktan birinde ise D ve E vitaminleri eksiktir. Gelişmiş ülkelerde; yüksek enerjili, ucuz, ileri düzeyde işlenmiş ve besin içeriği olarak çok yetersiz olan gıdalar başlıca sebeplerdendir. Ayrıca gizli açlık sosyoekonomik koşulları kötü olan insanlar arasında giderek artmakta. Hatta günümüzde taze besinler tüketildiğinde bile eskisinden çok daha fazla mikro besin eksikliği görülebiliyor. Diğer bir deyişle eskiden taze ürünlerin içeriği şimdikinden çok daha fazlaydı. Bunun da sebebi toprağın kötü yönetilmesi ve iklim değişikliği gibi etkenler nedeniyle toprak sağlığında meydana gelen değişimlerdir. Gizli Açlık Özellikle batı dünyasında çok ciddi şekilde yükselen bireğilime sahip olan veganizmin gizli açlığa büyük derecede katkı sunması muhtemeldir. Vegan Derneği'ne göre, Birleşik Krallık'ta vegan beslenme düzenine geçen insan sayısı son 10 yılda dört kat arttı. Vejeteryan Araştırma Grubu tarafından yapılan bir çalışmada ise Amerika'daki nüfusun yaklaşık %5'inin vejeteryan olduğu ve bunun yarısının da vegan olduğu belirlendi. Vegan beslenme düzeni ette bulunan hayati besin öğelerini içermez ve bu durum ciddi mikro besin eksikliklerine yol açabilir. Veganlarda uzun vadeli olarak kemik kaynaklı sorunlar ortaya çıkabilir. Çünkü bu tip beslenenler de yüksek oranda D vitamini ve kalsiyum eksikliği görülebilir. Sonuç olarak kan değerlerinde D vitamini seviyesi düşebilir ve kemik yoğunluğunda azalmalar görülebilir. Veganlarda kemik kırılmaları genel nüfusa oranla neredeyse 3 kat daha fazladır. Sadece bunlar mı eksik? Tabii ki hayır; ayrıca omega-3, iyot ve B12 vitamini seviyelerinde de eksiklikler görülebilir. B12 Vitamin Eksikliği En Önemli Sorunlardan Biri B12 vitamini eksikliği aşırı yorgunluk ve halsizlik dahil olmak üzere ciddi problemlere sebep olabilir. Hatta çocuklarda gelişim problemlerine neden olabilir. Eğer tedavi edilmezse yani B12 vitamini alımı yeterli seviyeye ulaşmazsa geri dönüşümsüz hasarlara neden olabilir. Hamile kadınlarda ve az gelişmiş ülkelerde B12 vitamininin alınması gereken miktardan daha az alındığı belirlenmiştir. Ayrıca gelişmiş ülkelerde vegan beslenmenin her yaş grubunda görüldüğü de ifade edilmiştir. B12 vitamini seviyelerinin düşük olması kalp hastalıklarının riskini artırabilir. Veganlar çeşitli besin destekleriyle bu eksiklikleri telafi etmeye çalışsalar da bitki kaynaklı beslenmenin bu takviye edici gıdalara direndiği yani emilim problemlerinin ortaya çıktığı, vücudun bunlardan yeterince yararlanamadığı belirtilmektedir.Mesela B12 vitamini içeren besin takviyelerinin vücutta etkisi hale getirildiği yani yeterince kullanılamadığı bildirilmiştir.


Vegan Diyet Beyin Sağlığınıza Zarar Verebilir Son yılların en tartışılan beslenme biçimlerinden biri vegan diyet ve ketojenik diyettir. Diyetisyenler, doktorlar ve diğer sağlık profesyonelleri bu konuda fikir ayrılığına düştüler. Et başta olmak üzere tüm hayvansal ürünleri soframızdan çıkarmak bizi daha sağlıklı yapacak mı? Sadece bitkileri yiyerek vücudumuzun ihtiyacı olan tüm besinleri alabilir miyiz? Bu konuyla ilgili dünyanın itibarlı dergilerinden birinde önemli bir çalışma yayınlandı. Veganlara kötü bir haberimiz var. Hayvansal besinlerde çok önemli bir besin bulunuyor: Kolin. Beslenme uzmanı Dr. Emma Derbyshire vegan diyet ile vücudumuza yeterince kolin alamayacağımızı savunuyor. Çok bilinçli vegan diyet yapmak kolay değil. Son bir haftada yediklerinizi düşünün. Sizce ihtiyacınız olan tüm besinleri aldınız mı? Hiçbirimiz besinler konusunda çok dikkatli değiliz ve aslında ne yediğimizi hesaplamıyoruz. Dr. Derbyshire da çok dikkatli olunmadığında vegan diyet ile beyin sağlığınıza zarar verebileceğinizi söylüyor. Kolin Neden Gerekli? Dışarıdan takviye veya besinlerle doğal yoldan alınabilen kolin vücudumuzdaki her hücre için önemli bir besindir. Metabolik süreçlerde bazen moleküller metillenir veya asetillenir. İşte kolin de diğer moleküllere bağlanan metil gruplarını sağlar. Hücre zarının en önemli iki maddesi olan fosfatidilkolin ve sfingomiyelinin üretilmesi için koline ihtiyaç vardır. Bu yüzden tüm hücrelerin hayatta kalması için yapısında kolin olması gerekir. Kolin beyin sağlığı için kritik bir öneme sahiptir. Özellikle anne karnında fetüsün gelişmesi için elzemdir. Kolin karaciğerde de üretilir ancak vücudun ihtiyacı olan miktarı karşılayabilmesi için dışarıdan da kolin alması gerekir. Kolin ismi bize asetilkolin nörotransmitterinden tanıdık geliyor. Beynin ve vücudun en önemli hormonlarından biri olan asetilkolin kolinden sentezleniyor. Asetilkolin beyinde nörotransmitter olarak nöronların birbiriyle iletişimini sağlıyor. Vücutta ise kasların gevşeme komutunu veren moleküldür. Kolin ayrıca karaciğerin sağlıklı bir şekilde çalışması için gereklidir. Dr. Derbyshire bu besinin serbest radikalleri nötrleştirdiğini ve kandaki yağ metabolizmasını düzene sokmakta görevli olduğunu belirtiyor. Ayrıca gen ifadesinin düzenlenmesi, hücre zarı sinyal mekanizması, lipid taşınması da kolinin diğer görevleri arasındadır. Vegan Diyet Yeteri Kadar Kolin Sağlayamayabilir Beslenme ile aldığımız kolinin temel kaynakları dana eti, yumurta, balık ve tavuktur. Hayvansal gıdaların yanında az miktarda fındık, fasulye ve brokoli gibi çiçekli yeşil sebzelerde bulunur. Kolini hayvansal besinlerden almak kolay ve zahmetsiz iken bitkisel besinlerden almak zordur. Fındığı, fasulyeyi çok miktarda ve düzenli tüketmeniz gerekir. 1998 yılında America Institute of Medicine kolinin önemine atfen günlük alınması gereken en düşük kolin miktarlarını yayınladı. Buna göre kadınların günlük en az 425 mg, erkeklerin ise 550 mg alması gerekiyor. Kolinin hamilelikte bebek gelişimi için gerekli olduğunu yazmıştık. Bu yüzden hamile kadınların her gün en az 450 mg, emziren annelerin ise 550 mg kolin alması elzemdir.


Vertigo Vertigo en genel tabiriyle kişinin dünya dönüyormuş gibi hissetmesine yol açan baş dönmeleri yaşamasıdır. Tipik bir baş dönmesinde olduğu gibi kişi sendeleyip yere düşebilir. Vertigonun sebepleri arasında baş dönmesi ile beraber kusma, bulantı, terleme ve yürüme zorlukları yer alır. Özellikle kafa hareket ettirildiğinde rahatsızlığın boyutları daha çok artar. Vertigoyu en sık tetikleyen rahatsızlıklar iyi benin paroksismal pozisyonel vertigo, Meniere hastalığı ve labirentit rahatsızlığıdır. Daha az görülen nedenleri ise inme, beyin tümörleri, çeşitli beyin hasarları, multipl skleroz ve migrendir. Uzun süre boyunca kişi gözleri kapalı olarak dönme hareketi yaparsa fizyolojik vertigo ortaya çıkabilir. Bu durum semazenler hariç herkeste görülür. Vertigonun diğer sebepleri ise karbon monoksit, alkol gibi toksik maddelere maruz kalmaktır.


Beynimizin İçinde Oynayan Video Oyunları Yıllardan beri fizikçiler ve mühendisler nesnelerin dünyadaki davranışlarını anlamak için bilgisayar simülasyonları geliştirmeye çalışıyorlar. Deprem olmadan önce bir köprünün deprem sırasında ve sonrasındaki halini görmek istemez miydiniz? Süper Mario oyunlarında aslında bilmeden sürekli kullandığımız simülasyonlar hayatımızın her evresinde beynimizin içindeler. Resme bir daha bakın, oyunun bu bölümünde sarnıcın gelmesini sizin ona doğru koşma hızınıza bağlı atlamanızı ve benzeri birçok durumun simülasyonunu yapıyorsunuz. Video oyunları bir simülasyon ortamıdır ve şimdi simülasyonların dünyasına girip, ne olduğunu görelim. Video Oyunları Oynarken Kafamızın İçinde Bir Dünya Yaratıyoruz Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde çalışan bilim insanları insanların fiziksel dünyayı anlamaya çalıştıklarında veya tahmin yürüttüklerinde aşağı yukarı herkesin aynı şeyi yaptığını söylüyor. Hepimiz bir olayın sonucunu merak ettiğimizde beynimizde o olayın simülasyonlarını yaratıyoruz. Araştırmacılar insan beyninin fiziksel dünyayı algılama mantığını modellemek için açık kaynak kodlu bilgisayar oyunlarının fizik motorunu kullandılar. Bu motor, video oyunlarını daha gerçekçi kılmak için fizik kanunlarını uygulayan bir yazılım. Örnek vermek gerekirse Angry Birds'ü ele alabiliriz. Fiziğin yatay atış ve serbest düşme gibi kanunlarının hayat geçirildiği Angry Birds'ün başarısının arkasındaki etmenlerden biri de bu. Peter Battaglia ve ekibinin geliştirdiği video oyun tabanlı bilgisayar modeli insan beyninin fiziksel düşünme dünyasıyla daha önceki bütün çalışmalardan daha iyi eşleşme gösteriyor. Araştırmacılar deneyde katılımcılardan fiziksel kanunların uygulandığı bazı tahminler yapmalarını istiyor. Örneğin, rüzgar hızlı eserse binanın çatısındaki taş düşer mi? Düşerse nereye düşer? Her seferinde katılımcıların yaptıkları tahminler bilgisayar tahminleriyle yakın çıktı ama gerçek dünyanın sonuçlarıyla o kadar yakın değildi. Oyunlarda Yaptığımız Tahminler Doğru Çıkmayabilir Bir binanın çatısından düşen tuğlanın 30 metre aşağıda tam olarak nereye düşeceğini bakara anlamak elbette çok zor. Bunun için insanlar çeşitli uzunlukta cetveller, hesaplama araçları icat etmişlerdir. Söz konusu video oyunları ise elinizde hiçbir araç gereç yoktur. Beyninize ve gözlerinize güvenmek zorundasınız. Geçmişe baktığımızda deprem esnasında evde ne olacağıyla ilgili yaptığımız tahminler sezgisel görünebilir. Çoğu bilim insanının ortak düşüncesine göre günümüzde insanlar dünyayı algılarken göz kararı yaptığı hesaplara, bir başka deyişle başparmak kurallarına, güveniyor.