Beta-Glukan Nedir? Bağışıklık Sistemini Nasıl Güçlendirir? Son zamanlarda adını çok sık duyduğumuz ve gıda takviyeleri arasında C vitamini ile yarışan beta-glukan aslında nedir ve nasıl bir etkiye sahiptir? Beta-glukanlar temelde karbonhidrat yapılı olup, bizlerin birincil ve ikincil savunma sistemini güçlendirici etkiye sahip bir etken maddedir. Bağışıklık sistemi dışında antikanserojen , antianjiyogenik ve antioksidan özellikleri de vardır. Vücudumuzda hastalık etkilerine karşı bizleri koruyan bağışıklık sistemi vardır. İnsan immün sistemi virüs, bakteri, patojen gibi hastalık yapıcı etkenlere karşı üç savunma bariyeri bulundurur. Bu savunma bariyerlerinden ilk ikisi hastalık yapıcı etkenleri birbirinden ayırt edemez . Savunmanın birinci bariyeri deri ve mukoza gibi dış ortamla doğrudan temas eden yapılardan meydana gelirken, ikinci bariyeri fagositoz yapabilen bağışıklık sistemi hücrelerinden oluşur . Bunun dışında ateş ve iltihap savunmanın ikinci bariyerine örnek olarak verilebilir. Beta-glukan gibi etken maddeler içeren gıda ve gıda takviyeleri savunmanın ikinci hattını uyararak bağışıklık sisteminin güçlenmesini sağlar. Beta-Glukan Kaynakları Beta-glukan, bir çeşit çoklu şeker birimidir . Bütün beta-glukan çeşitleri yapısında B-(1,3) glikozidik bağı içerir. Genellikle buğday, pirinç, arpa gibi tahıllarda, tüketilen ve tedavi amaçlı kullanılan mantarlarda ve bazı bakterilerde hücre duvarı yapısından elde edilir. Aynı zamanda gıda takviyelerinde etken madde olarak kullanılır bir diğer beta-glukan kaynağı ekmek mayasıdır. Beta-Glukan Bağışıklık Sistemine Nasıl Etki Eder? Beta-glukanlar savunmanın ikinci bariyerinde bulunan fagositoz yapabilen hücrelerin ve doğal öldürücü hücrelerin yüzey reseptörleri olan kompleman reseptörlere ve toll benzeri reseptörlere bağlanarak bu hücreleri uyarıp bağışıklık sistemini harekete geçirir. Aynı zamanda anti kanserojen , anti angiyogenik ve antioksidan özellikleri de bulunur. Hava sıcaklığının düşmesi, canlılarda bağışıklık sisteminde bir stres oluşturur. Beta-glukanların oluşan bu stresi azaltma özelliği vardır. Anti kanserojen olarak kanserli hücrelerin metastazını önler veya doğrudan öldürücü etki gösterir. Çeşitli kanser hücre tiplerinde sitotoksik etkiye sahiptir. Beta-glukanlar Staphylococcus aureus gibi bakterilerin sebep olduğu enfeksiyonlara karşı etkilidir. Bu enfeksiyonlara boğazda meydana gelen iltihap ve akne gibi durumlar örnek verilebilir. Gıda Takviyesi Olarak Kullanımı Dünya çapında kapsül, ampul , süspansiyon formlarında piyasaya sunulmuş birçok çeşit beta-glukan mevcuttur. Bunlar içinde bazıları yalnızca beta-glukan içerirken, bazıları C vitamini ile kombine edilmiş şekilde bulunuyor. Ülkemizde yalnızca kapsül formda ekmek mayasından elde edilen beta-glukan satışa sunulmaktadır. Ancak, yine de beta-glukan ve C vitamini gibi temel gıda gereksinimlerimizi doğal besinlerden temin etmek vücut iç dengesi için en iyisi olacaktır. Günlük Tavsiye Edilen Dozaj ve Yan Etklileri


Beta HCG Hormonu: Hamilelikteki Mide Bulantılarının Sebebi! Herhalde hepimizin Ben buradayım! diye annesine ilk haber verdiği an mide bulantılarıyla başlar. Mide bulantılarının arkasında beta HCG hormonu yatar ve çok hayati bir görevi vardır. Böyle söyleyince kötü bir merhaba gibi gözükse de yaşama tutunduğumuzun göstergesidir bu mide bulantıları. Peki neden gebeler genellikle bunu ilk üç ay yaşar? Gebelik, kadının ürettiği yumurtayla erkeğin ürettiği spermin birleşmesiyle başlar. Bu birleşme zigot dediğimiz tek hücreli canlıyı oluşturur . Bu hücre sürekli bölünerek çoğalır. Çoğalan hücrelerin bir kısmı embriyoyu bir kısmı da bebeğin eşi dediğimiz plasentayı oluşturur. Plasentanın görevi anneden bebeğe besin ve oksijen gönderilmesini bebekten de anneye atık maddelerin gönderilmesini sağlamaktır. Yaklaşık üç ayda bebeği besleyecek hale gelir. Bebekle plasenta arasındaki bağ, yani göbek kordonu sayesinde bebek gelişmeye devam eder. Trimesterler İçeride bebek hayata böyle tutunmaya çalışırken dışarıda anne de gebeliğin getirdiği fiziksel ve metabolik değişimleri yaşamaya başlar. Gebelik süresi yaklaşık 40 hafta kabul edilir ve bu süreç trimester denen üç zaman aralığında ele alınır. Her dönem 13 haftadan biraz daha uzundur. İlk trimester 0- 13 hafta, ikinci trimester 13-26 hafta, üçüncü trimester 26-40 hafta olarak belirlenmiştir. Fiziksel olarak değişimi gözlenebilen annenin hormonal olarak da dengesi değişmiş olur. Şimdi, bunlardan adet döngüsünü önlemesinden tutun da kan ve idrar testlerinden hamileliğin anlaşılmasını sağlayan hayati hormonumuza bakalım. Beta HCG Salgılanan Dönemler Beta HCG, yani insan koryonik gonadotropin hormonu döllenmenin ilk olduğu andan itibaren salgılanmaya başlanır. Çünkü dölün tutunması ve devamlılığı için gereklidir. Dölün etrafı çevrelenip bebek ve anne arasında besin alışverişini sağlayan plasenta oluşuncaya kadar yumurtalıklardan salgılanmaya devam eder. Daha sonra plasenta kendi hormonlarını salgılayacak düzeye gelir bu da yaklaşık üç ay alır. Plasentanın hormon üretimi plasentanın büyüklüğüyle doğru orantılıdır biri hariç: Beta HCG. Bu hormon genelde en fazla 8. hafta salgılanır ve 10. haftadan sonra azalmaya başlar. Bizim ilk merhaba deyişimiz aslında beta HCG hormonu ile başlıyor. Adet döngüsünü engelleyen, gebeliğin 6. gününde kanda 14. gününde de idrarda beliren (10. haftadan itibaren azalsa da gebeliğin sonuna kadar idrar ve kanda çıkmaya devam eder) mide bulantılarına sebep olan hormon. Ama endişelenmeye gerek yok çünkü yukarıda belirttiğim gibi 10. haftadan sonra azalmaya başlıyor, yani mide bulantıları da. Evet mide bulantıları yan etki gibi gözükse de hala çoğu insan gebeliğini ilk bu yolla anlıyor ve içerdeki mucizeyi fark ediyor.


Beyin 11 Milyon Bit Bilgi İşler


Başarılı Öğrenen Kişilerin Beyin Bağlantıları Farklıdır En çok merak ettiğiniz konulardan birini ele alıyoruz: Başarılı öğrenen insanların diğerlerinden farkı ne? Belki beyin bağlantıları daha farklı ve güçlüdür. Öğrenme konusunu mükemmelleştirmek için bilim insanları onlarca yıldır hummalı bir çalışma yürütüyorlar ve beynin çalışma ilkelerini anlamaya çalışıyorlar. Şekilde başarılı bir şekilde öğrenenler, daha az başarılı öğrenenler ve öğrenmede başarısız olan kişilerin beyinlerindeki bağlantısallık gösteriliyor. Öğrenmede başarılı kişilerin beyinlerinde çok sayıda bölge birbirleriyle karşılıklı etkileşim halinde ve uyum içinde çalışıyor. Yukarıda gördüğünüz gibi beyinlerini daha verimli kullanan insanlar çok daha fazla bağlantı kurarak daha kolay öğreniyorlar. Spor ve Egzersiz Beyin Bağlantıları için Doping Etkisi Yapıyor Bence burada kilit unsurlar suplementar motor alan ve inferior parietal lobtur . Kısa süreli hareketlerin öğrenmeyi ve hafızayı güçlendirdiğini daha önceden yazmıştık. Suplementar motor alan da vücudun yaptığı hareketliliği temsil eder. Çok başarılı öğrenen insanlar fiziksel olarak da çok aktifler. Bir anlamda spor ve egzersizi ihmal etmiyorlar. Vücudun hareket etmesi beyne giden kan akışını artırıyor ve beyin bağlantıları daha çok güçleniyor. İkinci etken de inferior parietal lob . Bu bölüm dikkat ile ilgili olan çok kritik bir alandır. Kişi çalıştığı konuya ne kadar dikkat ederse, o konu üzerindeki dikkatini ne kadar uzun sürdürebilirse o kadar başarılı oluyor. Bu bölgeler ile prefrontal korteks arasındaki senkronizasyon güçlü olursa öğrenme işlemi de kolaylaşıyor. Kısa Yürüyüşler Yapmayı İhmal Etmeyin Kara kalem ile çizim tekniklerini öğreniyorsunuz. Yapmanız gereken tek şey nedir? Çizmek. Ancak saatlerce aynı yanlışları yapmak gelişme kaydettiğiniz anlamına gelmez. Analitik düşünerek nerede hata yaptığınızın farkına varın ve nokta atışlarıyla öğrenmeye çalışın. 20-25 dakikada bir beyninize zaman verin. Eğer beyniniz gerçekten öğrenmek ile meşgulse kendini tekrar modellemek için zamana ihtiyaç duyacaktır. Bu süre içinde beyin bağlantıları değişecek, yanlış olanlar yok edilip yerine daha doğru olanlar kurulacaktır. Arada kısa yürüyüşler yapın. Hiçbir zaman bir yere çakılıp kalmayın. 15 dakikalık bir yürüyüşün beyne daha fazla kan gitmesini sağladığını unutmayın. Stres Olabilirsiniz ama Depresyona Girmeyin Beynin düşünme ve üst düzey işlem merkezi frontal bölümü ve prefrontal korteksi zayıflatan en büyük etkenlerden biri depresyondur. Fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme çalışmaları, prefrontal kortekse özgü yapıların bilgileri nasıl kullanılacağı belirleme ve duygusal tepkileri değiştirebilme özelliğinin olduğunu göstermektedir. Bu prefrontal hareketlilik, depresyondan muzdarip insanlarda azalır ve depresif belirtiler ortadan kalktığında düzelir.


Beyin Bölgeleri Odaklanmak İçin Senkronize Oluyor Üniversitede veya lisede senenin ortasındasınız, yağmurlu bir havada matematik dersindesiniz ama türev, integral konularından o kadar bıkmışsınız ki bir türlü derse odaklanamıyorsunuz. Ne yapsanız etseniz kendinizi derse veremiyorsunuz. Derste odaklanmak kolay bir iş değildir. Dikkatinizi bir yere verememenizin sebebi beyninizin bir işe yoğunlaşmak için beynin farklı bölgelerini senkronize etmesi gerektiğinden kaynaklanıyor. Washington Üniversitesi'nde ki araştırmacılar odaklanma sürecinin telsiz telefonların aynı frekansa gelip birbirleriyle haberleşmelerine benzetiyor. Bu da uyaranı algılayan beyin alanları arasındaki iletişimi sağlamak için yeni kanallar kurabiliyor. Araştırmanın yazarlarından Amy Daitch beynin sadece dikkat ile ilgili kısımlarını değil o bölgelerle iletişimi sağlayan diğer bölgeleri de harekete geçirdiğini belirtiyor. Çalışmanın sonuçları dünyanın itibarlı dergilerinden Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayınlandı. Epilepsi Hastarının Beyinleri İncelendi Dikkat sorunu yaşayan insanlar arasında beyin hasarı görmüş ya da felç geçirmiş kişiler ilk sırayı oluşturuyor. Araştırmanın başyazarı Dr. Maurizio Corbetta dikkat eksikliğinin beyinde tabisi caizse kaynak eksikliğinden oluştuğunu ifade ediyor. Dikkat insanların alakasız uyaranları görmezden gelmesine olanak tanıyor, tıpkı araba sürerken cep telefonu çalan bir sürücüde olduğu gibi. Dikkat ile ilgili beyin değişikliklerini incelemek için araştırmacılar epilepsi hastalarının beyinlerine elektrotlar yerleştirdiler. İkinci aşamada bu elektrotlar epilepsi nöbetlerine yol açan beyin dokularının alınması için harita oluşturulmada kullanıldı. Hastaların izniyle elektrotlar ayrıca insan beyninin daha detaylı incelenmesini de sağlıyordu. Aslında ekip beynin değişimini 2-3 saniyelik aralıklarda manyetik rezonans görüntüleme tekniğiyle inceleyeceklerdi. Elektrotların seçilmesinin sebebi beynin saniye yerine milisaniye ölçeğinde incelenmesine olanak tanımalarından kaynaklanıyor. Elektrotların yerleştirilmesinden önce araştırmacılar odaklanmaya yardım eden beyin bölgelerinin haritasını çıkarmak için MRI kullanarak yedi epilepsi hastasının beyinlerini taradılar. Ekip daha sonra hastalar görsel nesneleri izlerken beyin hücrelerini takip ettiler. Bu süreçte araştırmacılar hastalara bilgisayar ekranında farklı yerlere bakmasını söyleyerek sürekli onların dikkatlerini üst seviyede tutmaya çalışıyorlardı. Hasta hedef gösterilen nesneyi gördüğünde elinin altındaki tuşa basıyor ve bu sayede araştırmacılar hastanın hedef nesneyi gördüğünden emin oluyorlardı. Daha İyi Odaklanmak için Birden Fazla Duyuyu Kullanmak Gerek Elde edilen bulgulara göre uyaranı algılayan beyin alanlarındaki hücrelerdeki hareketlilik ne kadar fazlaysa o uyaran üstünde odaklanmak o kadar kolay oluyor. Bir beyin bölgesindeki hücrelerin hareketliliği sürekli azalıp artıyor ve belirli dalgalanmalar oluşturuyor. Ancak bu dalgalanmalar normalde farklı beyin bölgelerinde aynı hizaya gelmez. Sonuçlar odaklandığımızda beyin bölgelerindeki dalgalanmaların aynı anda yükselip aynı anda düştüğünü gösteriyor. Eğer beynin iki bölgesi senkronize olmazsa birinden çıkan sinyalin diğerine ulaşma şansı azalıyor ve bu da dikkatimizin azalmasına sebep oluyor.


Beyin Büyüklüğü ve Kıvrımlar Neden Önemlidir? Beyin katmanları üst üste katlanmaktan ziyade daha fazla alan ve bu alanın verimli bir şekilde kullanılması için kıvrımlar yaparlar. Bu beyin kıvrımları girus ve sulkus adlı girinti ve çıkıntılar oluştururlar. Beyin geliştikçe girus ve sulkusların yapısı da serebral korteksin kalınlığı ve uzunluğuna bağlı olarak değişir ve belirginleşir. Uzun bir süredir insanlar serebral korteksteki kıvrım sayısının daha fazla nöron ve daha güçlü bir beyin anlamına geldiğini düşünüyordu. Hatta Albert Einstein'ın beyninde daha fazla kıvrım olduğu eskilerden beri söylenegelir. Anatomik olarak bakarsak kıvrımlı bir beyin doğal olarak düz bir beyinden daha fazla nöron barındıracaktır. Ancak nöron sayısının fazla olması daha yüksek bir zeka ve düşünme becerisi anlamına gelmez. Zira, balina ve fillerin beyinleri bizden daha büyük ve kıvrımlıdır. Beyin Büyüklüğü ile Bilişsel İşlevler Arasında Bir Bağlantı Yoktur


Beyin Dalgaları Yukarıdaki görselde farklı beyin dalgalarının EEG kaydını ve beyindeki salınım yaptığı yerleri görüyorsunuz. Beyin yüzeyinden ve kafanın dış yüzeyinden elde edilen elektriksel kayıtlar, beynin sürekli bir elektriksel etkinliğe sahip olduğunu gösteriyor. Elektriksel etkinliğin hem şiddeti hem de içerdiği kalıplar büyük ölçüde, uyku/uyanıklık durumları ve epilepsi gibi beyin hastalıkları ve hatta bazı psikozlarda beynin uyarılma düzeyinde ortaya çıkan değişimler sayesinde belirlenmektedir. Yukarıda gördüğünüz elektriksel potansiyellerdeki salınımlar beyin dalgaları olarak adlandırılırlar. Bunları kaydeden cihaza ise EEG adı verilir. Beyin Dalgaları Faaliyete Göre Farklılık Gösterir Beyin dalgalarının kafatası yüzeyindeki şiddetleri 0-200 mikrovolt arasında, frekansları ise birkaç saniyede birle, saniyede 50 veya üstü arasında değişir. Dalgaların karakteri serebral korteksin etkinlik düzeyine bağlıdır ve uyanıklık, uyku ve koma durumları arasında büyük farklılıklar gösterirler. Beyin dalgaları çoğu zaman düzensizdir ve EEG'de genel bir kalıbın tanımlanması olanaksızdır. Diğer zamanlarda ise farklı bazı kalıplar ortaya çıkar. Bunlardan bazıları, daha sonra tartışılacak olan epilepsi gibi hastalıklara özgü kalıplardır. Diğerleri ise normal kişilerde de ortaya çıkabilir ve alfa, beta, teta ve delta dalgaları olarak sınıflandırılırlar. Alfa Dalgaları Alfa dalgaları saniyede 8-13 arasında sıklığa sahip ritmik dalgalardır ve sakin, sessiz durumdaki genç uyanık erişkinlerin hemen hemen tümünün EEG'sinde bulunurlar. Bu dalgalar en güçlü olarak oksipital bölgede ölçülmekle birlikte, parietal ve frontal bölgelerde de gözlenirler. Gerilimleri genellikle 50 mikrovolt civarındadır. Derin uyku sırasında alfa dalgalan ortadan kalkar. Uyanık durumdaki kişinin dikkati özel tipte bir zihinsel etkinliğe yöneltildiğinde, alfa dalgalan yerini asenkron, yüksek frekanslı, ancak şiddeti düşük beta dalgalarına bırakırlar. Beta Dalgaları Beta dalgaları, saniyede 14'ten fazla ve 80'den az sıklıktadırlar. Merkezi sinir sisteminin fazla hareketli olduğu veya gergin hallerde kafatasının parietal ve frontal alanlarından kaydedilirler. Teta Dalgaları Teta dalgaları, saniyede 4-7 arasında sıklığa sahiptirler. Özellikle çocukların parietal ve temporal bölgelerinde gözlenmekle birlikte, bazı erişkinlerde hayal kırıklığı gibi duygusal stresler sırasında ortaya çıkabilirler. Teta dalgaları sıklıkla beynin dejeneratif durumları başta olmak üzere birçok beyin hastalıklarında da oluşurlar. Delta Dalgaları


Beyin Damarları Görsel beyin damarlarının sıvı plastik kullanılarak oluşturulmuş bir kalıbı. Önce bir hayvanın beyin damarları içerisine sıvı plastiği enjekte ediyorsunuz ve plastik her yeri doldurduktan sonra beyin dokusu eritilip geriye bu damar kalıbı kalıyor. Bu tür kalıplar beyni anlamamızda çok büyük önem taşıyor. Beyin dakika 750 ml kan alıyor ve vücut oksijeninin 5'te 1'ini tüketiyor. Beyni diğer organlardan ayıran başka bir özellik kan beyin bariyeridir. Kan beyin bariyerinin küçük gözenekleri sayesinde bütün maddeler beyne ulaşamıyor. Çok yüksek bir seçiçi geçirgenliğe sahip olan kan beyin bariyeri zararlı mikroorganizmaları ve kimyasal maddeleri nöronlardan uzak tutuyor. Beyin Damarları Kan Taşımaktan Fazlasını Yapıyor Beyin damarları nöronlara ve glia hücrelerine oksijen ve glikoz taşımaktan çok daha fazlasını yapıyor. Beynin gelişimi boyunca nöronların düzenlenmesinde ve kök hücrelerin uyarılmasında da aktif rol alıyor. Los Angeles California Üniversitesi'nde yapılan araştırmalar kan damarlarının anne karnında bebeğin beyin gelişimi üzerindeki birçok etkisini daha keşfetti. Elde edilen bulgulara göre beyin damarları nöral kök hücrelerin üretilmesini tetikleyerek beynin büyüme ve gelişmesinde rol oynuyor. Beyin Damarları Nasıl Kontrol Ediliyor? Bu kadar karmaşık bir damar ağında basıncı kontrol etmek de hiç kolay değildir. Beynin küçük bir bölümünde ufak bir tıkanma basıncı hemen değiştirip ölümcül sonuçlara yol açabilir. Beyindeki iç kanamanın diğer organlardaki iç kanamadan farkı nöronların tekrar bölünememesidir. Ayrıca bir nöron öldükten sonra yerine başka bir nöron gelse bile aynı sinaptik bağlantılara sahip olmayacağı için beynin korunması elzem önem taşır.


Beyin Faaliyeti Çocuklara Aktarılıyor Hepimizin beyni özel bir şekilde çalışıyor ve tıpkı parmak izlerimiz gibi konnektotip adı verilen bir beyin izine sahip. Amerika'da Oregon Sağlık ve Bilim Üniversitesi'ndeki araştırmacılar bir süredir insan beyninin nasıl çalıştığını ve beyin dalgalarının takibini yapıyordu. Son bulgulara göre beyin faaliyeti kişiye özgün olmakla beraber çocuklara da aktarılıyor. Tabii ki ebeveynlerin ve çocukların beyin dalgaları aynı değil ama ciddi bir kalıtımsal ilişki göze çarpıyor. Bilim insanları buldukları sonuçları Network Neuroscience dergisinde yayınladılar ve araştırmaları çok ses getirdi. Ebeveynlerin yaşam boyu edindikleri tecrübeler epigenetik modifikasyonlar aracılığıyla yavrulara aktarıldığı biliniyordu. Fareler üstünde yapılan çalışmalar bu konuyu netliğe kavuşturmuştu. Şimdi beyin faaliyeti için de böyle bir şeyin olması çok heyecan uyandırıyor. Araştırmanın baş yürütücüsü Damien Fair'e göre belirli beyin sistemleri ve bağlantısallık örüntüleri ebeveynlerden çocuklara geçiyor. Bunun ne derece geçtiğini ve hangi etkenlere bağlı olduğunu şimdilik bilmiyoruz. Ancak araştırma patolojik vakalarda çok işimizi yarayabilir. İleri Okuma: Epigenetik Mekanizma ile Nörogenez Düzenleniyor Beyin Faaliyeti Nörolojik Hastalıkları Tespit Etmemize Yardımcı Olabilir Beynin çalışma mekanizması hasta insanlarda daha farklı olabilir. Araştırmanın da bize sağlayacağı en büyük katkı çocuklarda ortaya çıkabilecek olası sorunları ebeveynlerinin beyinlerine bakarak anlayabilecek olmamız. Örneğin anne veya babadan biri şizofreni hastası olsun. Doğan çocuğun beyin faaliyeti ilk önce anne ve babasının beyniyle karşılaştıracak. Doktorlar bu şekilde çocuğun şizofreniye yakalanma ihtimali hakkında daha kesin tahminler yapabilir. İleri Okuma: Şizofreni Nedir? Araştırmacılar kardeş olan 350 yetişkin ve çocuğun fMRI taramalarını çekti ve bunları iki gruba böldü. Fair ve diğer araştırmacılar beyin bölgeleri arasındaki bağlantısallığı tespit etmek için yeni bir teknik kullandılar. Aynı zamanda kardeşlerin beyinlerinin de birbirine ne kadar benzediğini ölçmek için makine öğrenme yönteminden yararlandılar. Hepimizin Beyni Özel Kardeşlerin ve ailelerin beyin faaliyeti izlendiğinde çok açık bir ilişki görülüyor. Beyindeki bağlantıların tümüne konnektom adı verilir. Ebeveyn ve çocuklar arasındaki konnektom benzerlikleri nörolojik rahatsızlıkların tespit edilmesinde çok işimize yarayabilir. Hepimizin beyninin çalışma biçimi kendine hastır ama aile içinde aktarılan bazı özellikleri de göz ardı edemeyiz. Konnektom beyin gelişiminin erken evrelerinde başlar ve ömür boyu devam eder. Özellikle 5 beyin bölgesinde ciddi kalıtımsal özellik görüldü. Bunların başında dışarıdan gelen bilgiyi filtreleyen frontoparietal korteks gelir. Bu beyin bölgeleri dikkat ve odaklanmadan sorumlu olup ADHD ve otizm gibi rahatsızlıkların tahmin edilmesinde çok önemli olacaktır.


Beyin Gelişimi Yaşa Göre Farklılık Gösterir Şekilde 5 yaşından 20 yaşına kadar olan beyin gelişimi ile beraber insan beyninin ne kadar faal olduğunu görüyorsunuz. 5 yaşındaki bir çocuğun korteksi oldukça aktifken zaman içinde bu faaliyet azalmaktadır. Bu ise beynin esnekliğin azalması, öğrenmenin güçleşmesi ve alışkanlıkların kalıcı bir yer edinmesi anlamına geliyor. Bu hem iyi hem de kötü bir durum. Beyin plastisitesinin yıllar geçtikçe azalması öğrenme mekanizmaları ve belleği zayıflatıyor. Ancak 20 yaşından sonra kişilik de yerine oturmaya başlıyor. Hele ki 30'undan sonra karakter ve kişilik iyice yerleşiyor. Araştırmalar 30 yaşından sonra bir kişinin karakterinin değişmesinin çok zor olduğunu söylüyor. Doğum öncesi gelişim ve erken bebeklik boyunca, tüm vücudun olağanüstü bir oranını baş oluşturur. Bebeğin kafaya yakın olan vücut bölümlerinin ayaklara yakın olan vücut bölümlerinden önce geliştiği sefalokaudal evrede vücudun en erken büyümesi baş kısmında gerçekleşir. Bu dönemde, fiziksel büyüme ve özelliklerin farklılaşması yukarıdan aşağıya doğru aşama aşama ilerler. Aynı örüntüye baş bölgesinde de rastlarız. Başın gözler ve beyin gibi üst kısımları, çene gibi aşağı kısımlardan daha hızlı büyür. Beyin Gelişimi Tüm Bölgeler İçin Aynı Değildir Motor gelişim, genellikle sefalokaudal ilkesine göre ilerler. Örneğin, bebekler gövdelerini kontrol edemeden önce nesneleri görürler ve emeklemeden veya yürümeden çok önce ellerini kullanabilirler. Fakat gelişim katı bir model izlemez. Bir çalışmada bebeklerin oyuncaklarına ellerinden önce ayaklarıyla ulaşmaya çalıştıklarını bulmuştur. Ortalama olarak bebekler oyuncaklarına 12 haftalık iken ayaklarıyla, 16 haftalık iken elleriyle ilk kez dokunur. Beynin gelişimsel şablonlarından bahsedecek olursak, öncelikle bebeğin beyninin doğumda ağırlığının beynin yetişkinliğindeki ağırlığının yaklaşık olarak %25'idir. İkinci doğum gününde ise bu oran yaklaşık %75 olur. Ancak beyin gelişimi söz konusu olduğunda her alan aynı hızda büyümez. Bilim insanları beyin gelişimi izlemek için beynin bölgelerini birçok yolla analiz eder ve sınıflandırır. Bu bölgelerden biri önbeyindir. Bu parça, içinde serebral korteksi ve diğer birçok yapıyı bulunduruyor. Serebral korteks, önbeyni buruşuk bir şapka gibi kaplar. İki yarım parçadan oluşur. Korteksteki şerit ve çukurları temel alarak, bilim insanları her yarımkürede lob adı verilen dört temel bölgeyi tanımladı. Önbeyin 4 Bölgeden Oluşur Frontal loblar, istemlli hareket, düşünme, kişilik ve amaçlı olmayla ilgilidir. Oksipital loblar, görme ile ilişkilidir. Temporal loblar duymada, dil süreçlerinde ve bellekte aktif rol alırlar. Parietal loblar mekansal yer bulma, dikkat ve motor kontrolde önemli görevler üstlenirler.


Beyin Gelişimi ve Bilişsel İşlevler İnsan beyni doğumdan itibaren zaman içinde yeni beceriler ve işlevler kazanır. Şekilde beyin gelişimi ve bazı beyin işlevlerinin ne zaman ortaya çıktığı gösteriliyor. İnsan beyninin doğum sonrası ilk yılları inanılmaz yoğun geçer. Beyin gelişimi açısından ilk birkaç yıl her saniye 700 sinaps oluşturulur. Hem bebeğin genleri hem de çevreden edinilen tecrübeler sayesinde beyin zaman içinde şekillenir ve 10-15 yıl sonra yetenek dediğimiz kavram oluşturulur. Birçok kişinin Allah vergisi diyerek uydurduğu yeteneklerin küçük bir bölümü genlerden büyük bölümü ise bu erken yaştaki tecrübelerden kaynaklanır. Beyin Gelişimi Konusunda Kendimizi Eğitmeliyiz Aslında bebek beynini yeterince iyi bilmediğimizden toplumsal olarak kaliteli, bilinçli bireyler yetiştiremiyoruz. Bebeği televizyon başına koyarak veya ayakta sallayarak uyutmakla bebeğin beynini uyuşturuyor, daha ilk yıllarından ona en büyük kötülüğü yapıyoruz. Her saniye 700 nöron bağlantısı!! Bu her saniye beyinde 700 bilgi girişi oluyor demek. 3 yaşına geldiğinde beyindeki sinaps sayısı 50 trilyondan 1 katrilyona çıkıyor. Bu süre zarfını bilinçli bir şekilde bebeklerin eğitimine harcarsak 2-3 nesil sonra Türkiye dahiler ülkesi olacaktır. Bebek elbette oyun oynamalı ancak gördüğü, duyduğu, dokunduğu her şey onun yararına olmalı, zekasını bir kademe yukarı taşımalıdır. Doğum öncesi gelişim ve erken bebeklik boyunca, tüm vücudun olağanüstü bir oranını baş oluşturur. Bebeğin kafaya yakın olan vücut bölümlerinin ayaklara yakın olan vücut bölümlerinden önce geliştiği sefalokaudal evrede vücudun en erken büyümesi baş kısmında gerçekleşir. Bu dönemde, fiziksel büyüme ve özelliklerin farklılaşması yukarıdan aşağıya doğru aşama aşama ilerler. Aynı örüntüye baş bölgesinde de rastlarız. Başın gözler ve beyin gibi üst kısımları, çene gibi aşağı kısımlardan daha hızlı büyür. Beyin Gelişimi Tüm Bölgeler İçin Aynı Değildir Motor gelişim, genellikle sefalokaudal ilkesine göre ilerler. Örneğin, bebekler gövdelerini kontrol edemeden önce nesneleri görürler ve emeklemeden veya yürümeden çok önce ellerini kullanabilirler. Fakat gelişim katı bir model izlemez. Bir çalışmada bebeklerin oyuncaklarına ellerinden önce ayaklarıyla ulaşmaya çalıştıklarını bulmuştur. Ortalama olarak bebekler oyuncaklarına 12 haftalık iken ayaklarıyla, 16 haftalık iken elleriyle ilk kez dokunur. Beynin gelişimsel şablonlarından bahsedecek olursak, öncelikle bebeğin beyninin doğumda ağırlığının beynin yetişkinliğindeki ağırlığının yaklaşık olarak %25'idir. İkinci doğum gününde ise bu oran yaklaşık %75 olur. Ancak beyin gelişimi söz konusu olduğunda her alan aynı hızda büyümez. Bilim insanları beyin gelişimi izlemek için beynin bölgelerini birçok yolla analiz eder ve sınıflandırır. Bu bölgelerden biri önbeyindir. Bu parça, içinde serebral korteksi ve diğer birçok yapıyı bulunduruyor. Serebral korteks, önbeyni buruşuk bir şapka gibi kaplar. İki yarım parçadan oluşur. Korteksteki şerit ve çukurları temel alarak, bilim insanları her yarımkürede lob adı verilen dört temel bölgeyi tanımladı. Önbeyin 4 Bölgeden Oluşur Frontal loblar, istemlli hareket, düşünme, kişilik ve amaçlı olmayla ilgilidir. Oksipital loblar, görme ile ilişkilidir. Temporal loblar duymada, dil süreçlerinde ve bellekte aktif rol alırlar. Parietal loblar mekansal yer bulma, dikkat ve motor kontrolde önemli görevler üstlenirler.


Beyin Gelişimi İçin İlk Yıllar Çok Önemlidir Geçmiş yıllarda ülkemizde uygulanmaya başlanan 4+4+4 eğitim-öğretim modeli kol kasları yeterince gelişmediğinden çocukların erken yaşta okula gönderilip gönderilmemesi tartışmalarını doğurmuştu. Biz işin politik kısmına girmeden beyin gelişimi açısından küçük çocukların eğitime erken başlayıp başlamaması gerektiğini konuşalım. 5 5.5 yaşlarındaki bazı çocukların kasları yeterince gelişmediğinden disiplinli bir okul ortamında başarılı olamayabilir ancak eğitim ve öğretimin başlama yaşı olan 7 veya 5.5 çok geç! Huffington Post'un haberinde (http://huff.to/1nT8ZmH) Amerika'da 2013'ten beri beyin gelişimi daha güçlü olsun diye bütün 4 yaşındaki çocuklara okul öncesi yüksek kalitede eğitim veriliyor. Konu ile ilgili Harvard Eğitim Fakültesi'nde çalışan uzman Todd Grindal çocukların güçlü bir beyin mimarisine sahip olması gerektiğini, bunun için de eğitimin erken yaşlarda başlaması gerektiğini söylüyor. Beyin Gelişimi İçin Öncelikle Öğrenme Mekanizması Öğrenilmeli Çocuklarda beyin gelişimi tabii ki çok önemlidir ama nelere dikkat edilmeli? Öncelikle çocuğun öğrenme mekanizması tam olarak anlaşılmalı. Doğduğundan itibaren çocuğunuz siz ne yapıyorsanız onu taklit edecek, ne duyduysa onu hafızasına koyacak, siz ne yaptırıyorsanız onu yapma eğiliminde olacaktır. Bir çocuğun ana dili etrafında konuşulan dildir çünkü sürekli o dili duyuyor. Eğer çocuğa yabancı dili çok erken yaşta öğretmeye başlarsanız 5-6 yaşına gelene kadar 5-6 dil öğrenebilir. Yapılan araştırmalar 4 yaşına kadar öğrenilen dilin beynin konuşma merkezlerinin bulunduğu sol yarımkürede depolandığını, 4 yaşından sonra öğrenilen dillerin sağ yarımkürede saklandığını gösteriyor. Sağ yarımkürede depolanan konuşma bilgisi sol yarımküreden dışarıya aktarılacağı için kişi yabancı dili konuşmakta sıkıntı yaşayabiliyor. Satranç, Müzik, Spor, Yabancı Dil Hepsi Beyin Gelişimi İçin Çok Yararlı Dünya şampiyonu olan satranç oyuncularına baktığımızda büyük çoğunluğunun 4-5-6 yaşlarında satranca başladığını görüyoruz. Aynı kural müzik ve diğer tüm beceriler için geçerlidir. Beyin yaşlandıkça değişim yeteneğini kaybediyor. Müzik aleti çalma, resim yapma, satranç, yabancı dil öğrenme gibi beceriler çocukların bilişsel ve motor hareketler dahil olmak üzere çok sayıda beyin işlevini de geliştiriyor. Örneğin satrancı ele alalım. Satranç ile ilgili araştırmaların derinlemesine incelendiği bir meta analizde satranç yetenekleri üzerine yazılan 2,300 makaleye bakıldı. Araştırmacılar özellikle bilişsel göstergeler ve satranç yeteneklerinin dahil edildiği çalışmalara odaklandılar. Satranç ile Zeka Arasında Doğrudan Bir İlişki Var Ekibin yürüttüğü bu meta analiz zeka düzeyi ve satranç becerileri arasında nasıl bir ilişki olduğunu ortaya çıkaran çok güçlü kanıtlar sunuyor. Bu çalışmada özellikle genç oyuncularda, zekanın satranç yetenekleriyle kesin olarak bağlantılı olduğu bulundu. Genç oyuncularda zekanın daha ön plana çıkmasının sebeplerinden biri de belki üst düzey oyuncularda bilişsel becerilerin daha yaygın görülmesi diyebiliriz. Henüz kötü satranç oynayan çocuklarda zeka çok daha etkili olurken, belli bir aşamaya gelmiş oyuncularda zeka kendini o kadar fazla göstermeyebilir.


Beyin Gelişimi İnsan beyninin bir haftalık halinden 10 yaşındaki haline geçişi. Beyin kıvrımlarının gelişimi belirli bir süreye kadar devam eder son şeklini aldıktan sonra durur. Ancak beynin gelişimi hiçbir zaman durmaz, bir gözünüzü 10 dk kapalı tutsanız, beyniniz hemen yeni duruma uyum sağlamaya başlar. Doğum öncesi gelişim ve erken bebeklik boyunca, tüm vücudun olağanüstü bir oranını baş oluşturur. Bebeğin kafaya yakın olan vücut bölümlerinin ayaklara yakın olan vücut bölümlerinden önce geliştiği sefalokaudal evrede vücudun en erken büyümesi baş kısmında gerçekleşir. Bu dönemde, fiziksel büyüme ve özelliklerin farklılaşması yukarıdan aşağıya doğru aşama aşama ilerler. Aynı örüntüye baş bölgesinde de rastlarız. Başın gözler ve beyin gibi üst kısımları, çene gibi aşağı kısımlardan daha hızlı büyür. Beyin Gelişimi Tüm Bölgeler İçin Aynı Değildir Motor gelişim, genellikle sefalokaudal ilkesine göre ilerler. Örneğin, bebekler gövdelerini kontrol edemeden önce nesneleri görürler ve emeklemeden veya yürümeden çok önce ellerini kullanabilirler. Fakat gelişim katı bir model izlemez. Bir çalışmada bebeklerin oyuncaklarına ellerinden önce ayaklarıyla ulaşmaya çalıştıklarını bulmuştur. Ortalama olarak bebekler oyuncaklarına 12 haftalık iken ayaklarıyla, 16 haftalık iken elleriyle ilk kez dokunur. Beynin gelişimsel şablonlarından bahsedecek olursak, öncelikle bebeğin beyninin doğumda ağırlığının beynin yetişkinliğindeki ağırlığının yaklaşık olarak %25'idir. İkinci doğum gününde ise bu oran yaklaşık %75 olur. Ancak beyin gelişimi söz konusu olduğunda her alan aynı hızda büyümez. Bilim insanları beyin gelişimi izlemek için beynin bölgelerini birçok yolla analiz eder ve sınıflandırır. Bu bölgelerden biri önbeyindir. Bu parça, içinde serebral korteksi ve diğer birçok yapıyı bulunduruyor. Serebral korteks, önbeyni buruşuk bir şapka gibi kaplar. İki yarım parçadan oluşur. Korteksteki şerit ve çukurları temel alarak, bilim insanları her yarımkürede lob adı verilen dört temel bölgeyi tanımladı. Önbeyin 4 Bölgeden Oluşur Frontal loblar, istemlli hareket, düşünme, kişilik ve amaçlı olmayla ilgilidir. Oksipital loblar, görme ile ilişkilidir. Temporal loblar duymada, dil süreçlerinde ve bellekte aktif rol alırlar. Parietal loblar mekansal yer bulma, dikkat ve motor kontrolde önemli görevler üstlenirler.


Beyin ile İlgili 10 Tuhaf Gerçek İnsan beyni yaklaşık 1360 gramdır ama vücuttaki besinin 20%'sini kullanır. Beyne kan taşıyan damarların toplam uzunluğu 643 kilometredir. Beyin bu açıdan inanılmaz karmaşık bir damar ağına sahiptir. Tıpkı elektrik kablolarındaki olduğu gibi nöronlarda daha hızlı iletişim kurabilmek için miyelin adlı bir polimer maddeyle kaplıdır. Miyelin kılıfı sayesinde nöronlar arasındaki sinyal iletimi saatte 431 km.lik bir hıza ulaşabilir. Miyelin iki farklı hücre tipi için üretilir. Beyin ve omurilikten oluşan merkezi sinir sisteminde oligodendrosit adlı glia hücreleri bazı nöronların etrafına miyelin kılıfı örerler. Vücuda dağılmış olan periferal sinir sisteminde ise Schwann hücreleri nöronlar için miyelin üretir. Şimdiye kadar yapılan araştırmalar sinir sisteminin neresinde olursa olsun miyelin kılıfının aynı işlevi gördüğünü göstermiştir. Araştırmacılar miyelini oluşturan maddeleri tanımlamayı başardılar. Miyelini oluşturan çok sayıda lipid, protein ve bunları kodlayan genler keşfedildi. Genler keşfedildikten sonra miyelin proteinlerin sentezleyen genleri bozarak bilim insanları miyelin kılıfı üretemeyen nöronlar ve fare modelleri elde ettiler. Bu fareler nöral iletişimleri hasarlı olduğu için sürekli titreme yaşıyordu. Bu tip hayvan modelleri sayesinde miyelin kılıfının işleviyle ilgili bilim literatürüne çok değerli bilgiler kazandırıldı. Beyninizin İçinde Her Daim Hazır Bir CEO Var Ne zaman canınız bir yere gitmek isterse prefrontal korteksiniz hemen karar vermek ve plan yapmak için çalışmalara başlıyor. Prefrontal korteks memeli beyninin frontal lobunun ön kısmını kaplayan serebral korteks bölgesidir. Bu bölge 9, 10, 11, 12, 46 ve 47. Broadmann alanlarını içine alır. Prefrontal korteksin görevleri arasında kişiliğin belirlenmesi, karar verme, sosyal davranışları düzenleme, düşünme mekanizması ve hafıza süreçleri yer alır. Bu bölgenin temel görevi amaçlarımız doğrultusunda düşünce ve davranışlarımızı yönlendirmektir. Sinestezi Sinestezi adlı nörolojik rahatsızlığa sahip bireyler bir duyusal uyarıma birden fazla biçimde tepki verebilir. Farklı renkleri sayılar olarak görebilir veya resimlerden tat alabilir. Sinestezi köken itibariye birleşik duyu anlamına gelen, kişilerde bir duyunun uyarımıyla beraber başka bir duyunun da harekete geçtiği durumdur. Sineztezik bireyler mavi renk gördüğünde zil çaldığını duyabilir veya müzik dinlerken tatlı tadı alabilir. 60'tan fazla sinestezi türü tanımlanmış olup en yaygın olanı harf-renk sinestezisidir. Harf-renk sinestezisinde kişiler her harfi belli bir renkte algılar. Örneğin her a harfini kırmızı ya da d harfini sarı renkte görürler. İleri Okuma: Sinestezi Nedir? Koku reseptör hücrelerinin sayısı bir hayvanın koku duyusunun ne kadar gelişmiş olduğunu gösterir. İnsanlarda bu hücrelerden 12 milyon olan varken köpeklerde 1 milyar tane vardır. Amigdala adlı beyin bölgesi sayesinde insanların yüz ifadelerinden duygusal çıkarımlar yapabiliyoruz, onları tanımasak bile. Amigdala gelişmiş omurgalı beyninin temporal lobları arasında bulunan hücre grubudur. Amigdala beynin hafıza, karar verme, davranış, öğrenme ve en önemlisi duyguları işleme gibi işlevlerine katılır ve limbik sistemin önemli bir parçasıdır. Eğer temporal lobunuzdaki yüz tanıma bölgesi hasar görürse prosapagnozi adlı bir rahatsızlık oluşur. Bu rahatsızlığa sahip kişiler tanıdıkları insanları artık tanıyamazlar. Çok ilginçtir ki, beyinde sadece Jennifer Aniston'un fotoğraflarına tepki veren tek bir nöron vardır. Bu nörona özel olarak Jennifer Aniston nöronu ismi verilmiştir. Hayalet Uzuvlar Hayalet uzuvlara sahip bireyler bir uzvu olmadığı halde varmış gibi hissetmektedirler. Örneğin, sol kolunuzu trafik kazasında kaybettiniz ama hala kolunuzu hissedebiliyorsunuz. Bazen bu durum çok daha ilginçleşip hayalet penise kadar varabiliyor ve cinsel organınız olmadan ereksiyon olabiliyorsunuz. Yabancı el sendromuna sahip kişilerin ellerinden bir tanesi artık kişinin kontrolünde değildir ve kendi isteğine göre davranır. Hollywood bu rahatsızlığı Idle Hands filmiyle izleyiciye sunmuştur.


Beyin Kanaması Beyin kanaması isminden de anlaşılacağı üzere beyin dokusu içinde meydana gelen anormal kanamadır. Beyindeki damarlardan birinin patlaması sonucu meydana gelir ve dolaşım bozukluğuna yol açar. Kan dolaşımı düzgün gerçekleşmediği için nöronlar yeterince beslenemez ve ölmeye başlar. Ayrıca kanın aktığı bölgedeki nöronlar da fazla kandan dolayı işlev göremez hale gelebilir. Beyin kanaması inmeye de sebep olabilir. Tıbbi verilere göre inmelerin yaklaşık %13'ü beyin kanaması sonrasında ortaya çıkıyor. Beyin Kanaması Esnasında Ne Olur? Kafanızı çok sert bir şekilde bir yere çarptığınızı varsayalım. Ani ve şiddetli sarsıntının sonucunda bir damar patladı ve kan dışarı akıyor. Kan nöronların beyin dokusunun içine boşaldığında ilgili bölge önce şişmeye başlar. Bu durum beyin ödemi olarak adlandırılır. Kan bir bölgede toplanır ve hematoma denilen bir kütle oluşturulur. Vücudun herhangi bir yerinde oluşan ödem gibi bunda da şişlik yakındaki beyin dokularına baskı yapmaya başlar. Otobüste yanınıza çok kilolu bir insan oturduğunuzda sizi nasıl sıkıştırırsa burada da aynı şey olur. Hematoma yan tarafları sıkıştırarak o bölgelere giden kan miktarını azaltır ve nöronlar oksijen ile glikozdan mahrum kalır. Nöronlara kan gitmeyince yavaş yavaş hücre ölümleri ve sonrasında inme görülebilir. Beyin kanaması beynin içinde veya doku ile beyin zarı arasında olabilir. Beyin dokusu üç tane zar ile çevrilidir. Elbette buradaki hücrelerin hayatta kalması için de kan gerekir. Bu bölgelerde meydana gelen bir sızıntı da beyin kanamasına sebep olabilir. Beyin Kanaması Neden Olur? Bunun çok fazla nedeni olabilir. Tahmin edeceğiniz gibi en büyük sebebi kafa travmalarıdır. Özellikle 50 yaş altı kişilerin beyinleri çok yıpranmadığı için beyin kanamasının en büyük sebebi travmatik hasardır. 50 yaşın üstünde diğer nedenler daha sık görülmeye başlar. Bunlardan biri yüksek tansiyondur. Uzun süreli olduğunda yüksek tansiyon kan damarlarını yıpratır ve tedavi edilmezse beyin kanamasına neden olabilir. Atardamarların duvarlarında oluşan şişlikler, yani anevrizma da damarın kanamasına yol açabilir. Bunların dışında kan damarlarındaki anormallikler, amiloid anjiopati, hemofili gibi kanama rahatsızlıkları, bazı karaciğer rahatsızlıkları ve beyin tümörleri de beyin kanamasına neden olabilir. Beyin Kanaması Tedavisi


Agresif Beyin Kanseri Zika Virüsü İle Tedavi Edilebilecek Zika virüsü geçtiğimiz yıllarda defalarca salgınlar ve oluşturduğu ciddi sağlık problemleri ile gündeme geldi. Ancak bu sefer durum biraz farklı. ABD' de yapılan son çalışmalar bu virüsün bazı özelliklerini kullanarak agresif beyin tümörlerini tedavi edebileceğimizi söylüyor. Zika virüsü, ilk kez 1947'de Uganda'da sarı humayı izleyen yol ile maymunlarda tanımlanan ve sinekler aracılığıyla taşınan bir türdür. Tarihin birçok döneminde kaydedilmiş zika virüsü kaynaklı salgınlar yer almaktadır. Biz ise bu etkeni Temmuz 2015'te Brezilya'da başlayan bir salgın ile defalarca duyduk. Yetişkinlerdeki etkileri kısıtlı olmakla birlikte; virüsten etkilenmiş hamile kadınlardan doğan çocukların merkezi sinir sistemine olan etkisi ile binlerce mikrosefali hastalığına sahip çocuk dünyaya geldi. Virüsün sinekler ile bulaşması ise kısa zamanda hızla yayılmasına ve korunma yöntemlerinde kısıtlılıklara sebep oldu. Zika Virüsü Tümörü Küçültüyor Şimdiye kadar yalnızca bir küresel sağlık tehdidi olarak görülen Zika, bize tıbbi tedavide bir seçenek sunabilir. Yapılan son araştırmalar, virüsün erişkin beyinlerdeki tedavi edilmesi zor kanserli hücreleri seçerek bulaştırdığını ve öldürdüğünü gösteriyor. Çalışmaya göre Zika enjeksiyonları, yetişkin farelerde agresif tümörleri küçültürken, diğer beyin hücrelerine zarar vermiyor. İnsanlar üzerindeki deneyler hala devam ediyor ama Journal of Experimental Medicine raporlarına göre çalışmayı yürüten uzmanlar Zika virüsünün hayatı tehdit eden tümörleri tedavi etmek için ameliyatla beynin içine enjekte edilebileceğine inanıyorlar. Literatürde pek çok beyin kanseri türü vardır. Glioblastoma, yetişkinlerde en yaygın olanı ve tedavisi en zor olanı. Bu kanser türü hızla yayılıyor ve sınırlarının belirsizliği nedeniyle cerrahi olarak tedavi edilmesi mümkün olmuyor. Radyoterapi ve kemoterapi ise ancak kısıtlı bir etki oluşturuyor. İleri Okuma: Programlanmış Kök Hücreler Beyin Kanserini Tedavi Ediyor Kanser Kök Hücreler Ancak, canlı farelerde ve insan beyin dokusu örnekleri üzerinde bulunan son araştırma, Zika tedavisinin glioblastoma gibi mevcut tedavilere dirençli olan kanser kök hücreleri öldürebildiğini gösteriyor. Anne karnındaki fetüste beynin gelişim evresinde bu kök hücreler yoğun miktarda bulunuyor ve muhtemelen normal Zika'nın bebekler için neden çok zararlı olabileceğini açıklıyor. Nitekim sağlıklı bir yetişkinde kök hücrelerin miktarı çok azdır. Bu nedenle Zika tedavisi kök hücre özelliğine sahip kanserli dokuya zarar verirken, bölünme özelliğini olmayan normal beyin dokusuna zarar vermiyor. Ekstra bir güvenlik önlemi olarak, Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi ve California San Diego Tıp Fakültesi'nden ekip, virüsü normal Zika'ya oranla daha fazla etkili hale getirmek için genetik yapısını değiştirmeye başladı. Araştırmacı Dr. Michael Diamond, Birkaç değişiklik daha ekledikten sonra virüsün hastalık etkeni olmasının imkansız olacağını düşünüyorum. diyor. Tedavinin insanlar üzerinde denemesine 18 ay içinde başlanması planlanıyor.


Beyin Lobları Kaç Tanedir ve Görevleri Nedir? Evrenin en karmaşık nesnesi ne diye sorsanız beyin derdim. Aslında bunu diyen çok insan var çünkü beynimizin ne yaptığını henüz anlayamadık. Dışarıdan bakıldığında da hiçbir ipucu vermiyor. Üstünde bir sürü kıvrımlar olan, yağlı bir organ yaşadığımız bunca duygu, düşünceyi nasıl oluşturuyor çözemedik. Ancak yüzyıllarca süren araştırmaların sonunda bir şeyleri aydınlatmaya başladık. Örneğin farklı işlevler farklı beyin lobları tarafından yürütülüyormuş. Gözümüzden giren ışık oradaki nöronlar aracılığıyla sinyallerini oksipital loba iletiyor ve etrafı görüyoruz. Bir olaya veya nesneye çok odaklandığımızda, plan yaptığımızda beynin ön lobu çok çalışıyor. Beyin lobları konusu insan davranışlarını ve zihinsel süreçlerini anlamak açısından çok önemlidir. Beyin anatomisini lisedeki biyoloji dersinden hatırlıyor olabilirsiniz. Beyin lobları çok sayıda kitaba konu olmuş, farklı işlevleri olan bölgelerdir. İnsan beyninin en fazla yer kaplayan bölümü serebrumdur. Beyin dendiğinde herkesin aklına serebrum gelir ancak bir de beyincik vardır. Beyincik, serebrumdan farklı bir yapıdır. Maalesef Hürriyet gibi bir gazete bile beyinciği beyin lobları arasında gösteriyor. Beyin lobları sadece serebrumun içinde bulunur. Bunun yanında bir de beyin yarım küreleri vardır. Beyin loblarının sayısı kaynaklarda farklı sayılarda belirtiliyor. Temelde 4 lob vardır: frontal, temporal, oksipital ve parietal lob. Frontal lob beynin ön bölümünde bulunur. Temporal lob kulaklarımızın arkasında beynin iki yanında bulunur. Parietal lob beynin üst arka bölgesinde yer alır ve oksipital lob da beynin tam arka bölümünde bulunur. Beyinde temel olarak 4 lob vardır. Temel 4 loba ilave olarak insula da minor lob olarak geçer. Toplamda 5 lob vardır ama biz burada 4 lobtan bahsedeceğiz. Beyin Lobları Frontal Lob Beynin ön bölgesinde yer alan frontal lob temporal lobun üstünde, parietal lobun önünde bulunur. Merkezi sulkus sayesinde parietal lobdan, Sylvian fissürü sayesinde parietal lobdan ayrılır. Serebral korteksteki kıvrımlara girus, derin yarıklara da sulkus denir. Burada bunu da belirtelim. İstemli hareketlerimizin çıkış kaynağı olan birincil motor korteks frontal lobun arkadaki sınır bölgesi olan presantral girusta bulunur. Sinirbilim tarihinde bir dönüm noktası olan Phineas Gage vakası frontal lobun ve korteksin çalışmadığında neler olabileceğini çok iyi gösterdi. 1848 yılında Gage ve arkadaşları barutla kayaları parçalarken yanlışlık kumu ve barutu sıkıştırdığı demir levye yüzüne saplandı. Sol gözünden girip beyninin ön bölümünü parçalayan demir levye Gage'i öldürmedi ama onda ciddi hasarlar yarattı. Bu kazadan sonra düzenli ve çalışkan Gage gitmiş, yerine serseri, sorumsuz bir Gage gelmişti. Frontal Lobun İşlevleri Frontal lob genellikle üst düzey işlevlerin gerçekleştiği bölümdür. Üst düzeyden kastımız diğer canlılardan çok daha iyi yaptığımız idari işlevlerdir. Örneğin problem çözme becerileri, kişilik, huy, planlama ve mantıksal temellendirme gibi işlevler frontal lobda gerçekleştirilir. Frontotemporal demans gibi hastalıklarda frontal lob nöronları ölmeye başladığından bu hastalarda ilk görülen işaretler kişilik değişimidir. Beyinde çok sayıda nörotransmitter kullanılır. Kullanılan nörotransmitterlerin miktarı ve çeşidi beyin lobları arasında farklılık gösterebilir. Glutamat ve GABA frontal lobda en çok kullanılan nörotransmitterlerdir. Glutamat nöronları aktive eder, harekete geçirir. GABA ise nöronların susturulmasını sağlar. Ayrıca dopaminin bağlandığı nöronların çoğu frontal lobda bulunur. Dopamin ödül duygusu, motivasyon, kısa süreli bellek ve planlamada önemli görevler üstlenir. Prefrontal korteksteki dopamin faaliyetini azaltan bir gen değişikliği kişilerin hafızalarının daha kötü çalışmasına yol açabiliyor. Parietal Lob Parietal lob beynin orta bölümünde oksipital lobun üstünde, frontal lobun gerisinde bulunur. Duyu nöronlarından gelen çeşitli his ve sinyallerin birleştirilip yorumlanmasından sorumludur. Beden duyu korteksi gibi duyu organlarından gelen bilgilerin işlendiği bölümleri barındırır. Hepimiz bildiği 5 duyu organından gelen bilgiler buraya gelir. Bununla birlikte proprioreseptör gibi iç organlarımızın durumunu algılayan reseptörler de parietal loba sinyal gönderir. Bir asansör aşağı inerken onun aşağı indiğini hissederiz. Gözümüz kapalı bir halde ayak baş parmağımızı tutabiliriz. Bütün bunlar proprioreseptörler sayesinde olur. Vücuttan beyne gelen duyu sinyalleri önce talamusa gider, buradan parietal kortekse aktarılır. Parietal lobun bazı alanları da dilin işlenmesinden sorumludur. Oksipital Lob Beynin arka tarafından yer alan oksipital lob beynin görsel bilgiyi işleme merkezidir. Büyük bir bölümünü görme korteksi oluşturur. Görme korteksi çalışması nispeten daha kolay olduğu için sinirbilim alanında çokça araştırılmıştır. Dışarıdan gelen ışık gözde elektriksel sinyallere dönüştürülür ve optik sinirler vasıtasıyla birincil görme korteksinde işlenir. Birincil görme korteksine V1 alanı denir. V1'de işlenen sinyaller V2'ye aktarılır ve bu böyle devam eder. Görme korteksinin her katmanında görme sinyallerinin farklı bir özelliği işlenir. V1'in haricinde gözden gelen sinyalleri işleyen çok sayıda bölge bulunur. Bunlar hareketi, rengi algılama, 3 boyutlu görüşü oluşturma, mesafeyi ölçme gibi farklı işlevlere sahiptir. Temporal Lob Temporal lob beynin yan taraflarında kulaklarımızın arkasındaki bölgedir. Çok sayıda farklı işlevi olan beyin bölgesine sahiptir.Duyguları düzenlemekle görevli bazı beyin alanları burada bulunur. Beynin hafıza merkezi hipokampus da temporal lobun orta kısmında yer alır.


Beyin Omurilik Sıvısı Nedir ve Görevleri Nelerdir? Sinirbilim 101 derslerine hoşgeldiniz. Bu yazımızda beyin omurilik sıvısını anlatacağız. Beyin omurilik sıvısı isminden de anlaşılacağı üzere beyin ve omurilikte bulunan berrak ve renksiz bir sıvıdır. Beyinde ventriküllerde ependimal hücreler tarafından üretilir. Ventriküller beynin iç kısmında bulunan boşluklardır. Buralarda bir glia hücresi olan ependimal hücreler sürekli beyin omurilik sıvısı üretirler. Bu sıvı her gün 500 mililitre kadar üretilir ve sonra geri dönüştürülür. Beyin omurilik sıvısının temel görevi mekanik ve immünolojik koruma sağlamaktır. Kafanızı bir yere çarptığınızda sarsıntının hasarını azaltır. Beyne patojenler girdiğinde bağışıklık hücrelerinin o bölgeye intikal etmesini kolaylaştırır. Bir yandan da nöronlar arasındaki atıkları temizler. Beyin omurilik sıvısının büyük çoğunluğu birinci ve ikinci ventriküllerin içinde yer alan koroid pleksus adlı yapının içinde üretilir. Burada üretilen BOS sırasıyla üçüncü ve dördüncü ventriküle geçer. Dördüncü ventrikülden de subaraknoid boşluğa akarak dolaşıma katılır. Beyin omurilik sıvısı buradan beyne ve omuriliğe dağıtılır. Sıvının hareketi kalp atışının yarattığı basınç ile titreşir ve kalp atımına bağlı BOS hareketlerini oluşturur. Beyin Omurilik Sıvısı Görevleri Beyin omurilik sıvısının görevleri çok hayati seviyededir. BOS'un içeriğinde ve dolaşımında yaşanacak en ufak bir aksilik beyne çok ciddi hasar verebilir. Örneğin ventriküller arasında akarken oluşabilecek ufak bir tıkanıklık hidrosefaliye yol açabilir, ölüme varabilir. Yukarıda BOS'un en önemli görevinin koruma olduğunu söylemiştik. İnsan beyni 1400-1500 gram ağırlında bir organ olup bunun 25-50 gramı BOS'a aittir. Beyin omurilik sıvısı beyni çevrelediği için beyin onun içinde yüzer. Böylece olduğundan çok daha hafif hissedilir ve yukarıdan aşağıya bir basınç oluşmaz. Eğer böyle olmasaydı beynin alt bölgeleri üstündeki dokunun ağırlığını taşıyacak ve kan damarları çok kolay tıkanıp beyin ölümüne yol açacaktı. BOS'un bir diğer görevi çarpmalara karşı beyni korumaktır. Trafik kazası gibi bir durumda başımızı bir yere çarptığımızda tıpkı bir sünger gibi beynin kafatasına çarpma şiddetini azaltır. Beyin kafatasının içinde bulunur. Beyin ile kafatası arasındaki boşluk çeşitli nedenlerden dolayı çok azalabilir. Böyle durumlarda beyin omurilik sıvısı hemen boşaltılır ve beyin içi basınç azaltılır. Basıncın azalması ve kan dolaşımının daha rahat yapılmasıyla felç geçirme riski azaltılır. BOS'taki Aksaklık Sinir Sistemine Zarar Verebilir Beyin omurilik sıvısı beyin hücreleri arasındaki madde alışverişinde çok önemli bir rol oynar. BOS'un bu işlevindeki küçük bir aksaklık nöroendokrin faktörlerin çalışmasını etkileyeceğinden sinir sistemine zarar verebilir. Örneğin BOS'ta glisin yoğunluğunun normalin üzerine çıkması vücutta sıcaklık ve kan basıncının kontrolünü zorlaştırır. Zaman içinde BOS'un pH'si artar ve baş dönmesi gibi belirtiler ortaya çıkmaya başlar. Beynin içinde atık maddelerin temizlendiği, hücre enkazlarının kaldırıldığı bir sistem vardır. Beyin omurilik sıvısı yağmurun yolları topraktan ve çöplerden temizlemesi gibi nöronlar arasındaki boşluğu temizler. Nöronlardan gelen metabolik atıklar difüzyon ile BOS'a geçer ve kan dolaşımı yoluyla beyinden dışarı çıkartılır. Beyin Omurilik Sıvısı Nasıl Üretilir? BOS'un koroid pleksus içinde üretildiğinden yukarıda bahsetmiştik. Koroid pleksusta iki aşamada üretilir. Öncelikle, kan plazmasının filtrelenmiş hali koroid pleksustaki damarlardan geçer ve bir boş alana gelir. Bu esnada sıvının akış yönü ve hızı kılcal damarlardaki basınç ile belirlenir. Sıvı, koroid pleksusun kan damarlarındaki epitel hücreler boyunca akar. Hücrelerden sodyum, potasyum ve klor çeker. Bu iyonlar sayesinde BOS'ta osmotik basınç oluşur. Bu madde aktarımı çok kontrollü gerçekleşir. Hücreler arasındaki boşluklardan istenmeyen maddelerin geçişi engellenir. Beyin omurilik sıvısının hücreler ile olan madde alışverişi bittiğinde sodyum ve klor yoğunluğu kandan daha fazla olur. Diğer taraftan BOS'un içinde kandan daha az potasyum, kalsiyum, glikoz ve protein bulunur. Koroid pleksuslarda büyüme faktörleri, B1 vitamini, beta-2 mikroglobülin ve arjinin vazopressin de sentezlenir. Bütün bunlar koordineli bir şekilde çalışarak BOS'un içeriğini ve salgılanmasını yönetir. Beyin omurilik sıvısı ve kan basıncı, salgılanan hormonlar beyin omurilik sıvısının içeriği ve miktarını belirlemede büyük rol oynarlar. Örneğin BOS'un ozmotik basıncı fazla olduğunda kan damarları ile BOS arasındaki basınç farkı az olduğundan daha az miktarda sıvı üretilir. Sempatik sinir sistemi BOS'un salgılanmasını artırırken, parasempatik sinir sistemi BOS'un salgılanma oranını düşürür. Bazı ilaçlar, kan pH'ı da beyin omurilik sıvısı üretimini etkileyebilir. Beyin Omurilik Sıvısı ile İlgili Rahatsızlıklar Beyinde dört tane ventrikül olduğundan yukarıda bahsetmiştik. BOS'un büyük kısmı birinci ve ikinci ventriküllerde sentezlenir. Sıvının akışında bir engel çıkarsa o ventrikül şişmeye ve çevredeki beyin dokusuna baskı yapmaya başlar. Enfeksiyon, yaralanma veya doğuştan gelen bozukluklar hidrosefaliye neden olabilir. Hidrosefalinin belirtileri yürüyüş ve denge bozuklukları, idrar tutamama, bulantı, kusma ve düşünme bozukluklarıdır. Hidrosefali bebeklerde kafatası yeterince sertleşmediği için kafanın çok şişmesine neden olur. Ventriküllerin büyümesini tam ölçmek için BT veya MR çekimi gerekli olabilir. Hidrosefalinin şiddeti de sıvı birikiminin büyüklüğüne, diğer beyin bölgelerinde yarattığı hasara bağlı olarak değişir. Tedavi çoğu zaman şant adı verilen cihazlar yardımı ile yapılır. Şant ventrikülde biriken sıvıyı boşaltarak beyin içindeki beyin omurilik sıvısı basıncını azaltır.


Beyin- Senin Hikayen David Eagleman Size bir kitap önerisi yapmak istiyorum: Beyin: Senin Hikayen Özgün adı: The Brain: The Story Of You David Eagleman'ın Incognito gibi yine mükemmel bir şekilde ortaya çıkardığı başyapıt. David Eagleman ile yapılan bir röportajda ona Beyin hakkında hala anlamadığımız ne var? sorusu yöneltilmiş ve Eagleman'ın cevabı ise şöyle olmuştur: Bilinç problemi. Beyniniz belirli bir şekilde çalışırken neden bir şey hissediyor? Derin uykuda, hiçbir şey hissetmiyor. Uyandığı andan itibaren, bilinciniz yaşama göz kırpıyor ve siz de İşte buradayım, ben varım. diye düşünüyorsunuz. Fiziksel kısım ve parçalar olmadan bilincin nasıl oluşturuluyor? Hala çözülmemiş bir gizem. Artık biz bunların birbiriyle bağlantılı olduğunu biliyoruz. Çünkü, eğer fiziksel kısmı değiştirirsen, bilinç de değişiyor. Öyleyse, bir şekilde bilinciniz fiziksele bağlı, ancak bizim bilmediğimiz o bilincin fizikselden nasıl meydana geldiğidir. İçinizdeki evreni daha yakından tanımak ister misiniz? O halde bu kitap tam size göre. Okuduğunuzda Ben Kimim?, Gerçeklik Nedir?, Kontrol Kimde?, Nasıl Karar Veririm?, Size İhtiyacım Var mı?, Kime Dönüşeceğiz? sorularına yanıt alabileceğiniz, sırlı yaşamınızı, bilhassa o yaşamdaki başrolü, kendinizi, daha yakından tanıma fırsatı yakalayabileceğiniz bir kitap. Sizce de heyecan verici değil mi? Kitabın içerisinde, yapılmış deneylerin sonuçlarıyla bir takım bilgilere ulaşılıyor. Yapılan deneyler ve deneyler sırasında karşılaşılan olaylar gayet sade ve akıcı bir dille okuyucuya aktarılmış, ayrıca pek fazla terim kullanılmamış. Kullanılan terimlerin açıklamaları ise kitabın son sayfalarında yada doğrudan parantez içerisinde belirtilmiş. Okuyucuyu sıkmayan, bir başlayınca hangi ara bittiğini bile anlayamadığım bir kitaptı. Sizi içine aldığında nörobilimi doruklarında yaşayacağınız, herkesin anlayabileceği seviyede yazılmış ancak bir o kadar da sizi duraklatıp, düşünmeye davet eden bu kitabın gerçekten herkese bir şeyler katabileceğine inanıyorum. Siz de bu dahice yolculuğa çıkmaya hazırsanız daha ne duruyorsunuz?


Beyin Sisi ve Yeni Tip Koronavirüs Enfeksiyonu Dünya genelinde yeni tip koronavirüs (SARS-CoV-2) bulaşan insanların sayısı 175 milyonu geçti. Virüsten hayatını kaybedenlerin sayısı dört milyona yaklaştı. Covid-19, sağlık çalışanlarının sınırlarını zorlamakla kalmadı, sağlık sistemi için de büyük bir yük haline geldi. Sevindirici olan ise pandemiyle mücadelede emekleme dönemini geride bırakmış olmamız. Artık virüsün kısa ve uzun dönemdeki etkileri konusunda daha çok şey biliyoruz. Virüsün akciğer, mide, bağırsak, böbrek, kalp ve kan damarları gibi pek çok organa ulaşabildiği ortaya kondu. Buna ek olarak, doğrudan ya da dolaylı yollarla merkezi sinir sistemini hedef aldığı tespit edildi. Ancak yine de hastalığın hatlarını kesin ve net çizgilerle çizebilmek mümkün değil. Özellikle de virüsün uzun dönemde nasıl davranacağı konusu sürprizlere gebe... Uzamış Covid Tehlikesiyle Karşı Karşıyayız Pandeminin ilk başladığı dönemde Covid-19'un sadece akciğer odaklı ve kısa süreli bir hastalık olduğuna inanılıyordu. Bazı kişilerde hastalık belirtilerinin aylarca devam etmesi üzerine Covid-19 başka bir boyut kazandı. Artık her geçen günle birlikte bize yeni bir yüzünü daha gösteriyor. Yakınmaları beklenenden uzun süren hastaların yanı sıra bir de virüsün kalıcı hasar bıraktığı kişiler var. Bu kişiler, koronavirüs enfeksiyonu geçirmiş ve iyileşmiş olmalarına rağmen bazı kalıcı şikayetlerin varlığından söz ediyorlar. Her iki gruptaki hastaların tıbbi profilini tanımlamak için Uzamış Covid, Kronik Covid Sendromu veya Post-akut Covid-19 gibi terimler kullanılıyor. Uzamış covid belirtilerinin başında yorgunluk geliyor. Hastalar, kendilerini sürekli olarak yorgun hissediyor. En ufak günlük aktiviteler bile onlar için zorlayıcı olabiliyor. Yorgunluk, Covid-19'un başlangıçtaki klinik tablosundan bağımsız bir sorun. Yani sadece hastalığı ağır geçirenlerde görülmüyor, hafif vakalarda bile etkisini sonradan hissettiriyor. Aranızda Covid-19 geçiren varsa uzun vadede aşağıdaki belirtilerle tanışmanız kuvvetle muhtemel. - Yorgunluk - Gerginlik ve sinirlilik hali - Uykusuzluk - Çarpıntı - Nefes darlığı - Düşük tansiyon - Mide-bağırsak şikayetleri - Kas güçsüzlüğü - Kas ağrısı - Baş ağrısı - Baş dönmesi - Beyin sisi Aşırı Aktif Bağışıklık Yanıtı ve Sitokin Fırtınası Diğer koronavirüs tiplerinde olduğu gibi yeni tip koronavirüs de ilk aşamada akciğer hücrelerini işgal ediyor. Virüs, hücreye girdiğinde genetik materyalini hücreye aktarıyor ve kendi kopyasını üretmeye başlıyor. Virüsün RNA'sıyla karşılaşan hücreler, sitokin adı verilen kimyasal haberciler salgılayarak bağışıklık sisteminin alarm düğmesine basıyor. Sitokinler aracılığıyla durumdan haberdar edilen bağışıklık hücreleri, enfeksiyon bölgesine göç ediyor ve kendi sitokinlerini devreye sokuyor. Böylece akciğerdeki enfekte olmuş hücreler ortadan kaldırılıyor. Ancak bazen bağışıklık sisteminin kontrolü kaybettiği durumlar ortaya çıkıyor. Bağışıklık sistemi, tıpkı güç sarhoşluğu yaşayan yöneticiler gibi sağa sola saldırmaya başlıyor. Bağışıklık sisteminin bu aşırı tepkisi, vücutta sitokin fırtınasına neden oluyor. İnterlökin 6 (IL-6) ve interlökin 1 (IL-1) gibi iltihabı tetikleyici sitokinlerin kan düzeyleri ihtiyaç duyulanın çok ötesine geçiyor. Bağışıklık hücreleri, virüse karşı tüm kozlarını oynamaya çalışırken, kendi ayağına kurşun sıkan asker konumuna düşüyor. Sitokinler, sağlıklı doku ve organlara da saldırmaya başlıyor. Netice de kurunun yanında yaş da yanıyor ve hastalarda akciğer dışı belirtiler de görülüyor. Uzun süreli covid belirtileri de sitokin fırtınasının bir sonucu olarak yorumlanıyor. Bu fırtınanın sebebi henüz bilinmiyor. Uzamış covid hastalarında mast hücrelerinin faaliyetinde ve kandaki IL-6 düzeylerinde artış meydana gelmiştir. Mast hücreleri, bağışıklık yanıtının sağlanmasında oldukça önemlidir. Beyaz kan hücreleriyle sıkı ilişki içerisindedir. Enfeksiyon durumunda beyaz kan hücreleri, mast hücrelerinin yönlendirmesiyle dokulara gider ve buralarda iltihap oluşumuna neden olur. Kısa vadede iltihap, enfeksiyona karşı koruma kalkanı vazifesi görür, bağışıklık yanıtı için gereklidir. Ancak sitokin fırtınası durumunda vücutta aşırı iltihaplanma meydana geliyor. Koronavirüs enfeksiyonunu hafif belirtilerle ya da hiçbir belirti göstermeden atlatanlarda bile enfeksiyonu takiben 4-6 hafta içinde vücuttaki pek çok sistemde iltihap geliştiği görüldü. İltihap, süreklilik kazandığında vücudun en büyük düşmanı haline geliyor. Şu an bilim insanları sadece virüsle değil, bağışıklık sistemiyle de mücadele ediyor. Covid-19 tedavisi bunun üzerine inşa edilmiş durumda. Covid-19 Hastalarında Beyin Sisine Dikkat! Kemoterapi tedavisi gören kişilerin %50'sinden fazlası, tedavi sürecinde veya tedaviyi takiben bilinç bulanıklığı hali yaşarlar. Özellikle de dikkat, problem çözme ve hafıza gibi bilişsel işlevler, tedaviden önemli ölçüde etkilenir. Bu duruma, kemo-beyin adı verilir. Kemoterapi ajanları sadece tümörün olduğu bölgeyi hedef almıyor, vücudun pek çok bölgesinde tatsız sonuçlar doğurabiliyor. Bunlardan biri de beyin. Kemoterapi, prefrontal korteksin işleyişine müdahale ediyor, miyelin kılıf oluşumunda anormalliklere sebep oluyor ve nörojenezi baltalıyor. Dahası ve en önemlisi, sitokinler üzerinde yarattığı etki. Kemoterapi, sitokinlerin düzenlenmesiyle ilgili süreçleri bozarak beyinde iltihap oluşumuna giden yolun fitilini ateşliyor. Tıpkı kemoterapi gibi yeni tip koronavirüs de bilişsel işlevlerde zayıflamaya yol açıyor. Covid-19'a yakalanan kişilerde enfeksiyonun geçmesinden aylar sonra beyin sisi olarak tanımlanan bir dizi değişiklik görüldü. En basit tabirle beyin sisi, zihinsel bulanıklık ve mental yorgunluk olarak nitelendirilebilir. Beyin sisi yaşayan hastalarda kafa karışıklığı ve konsantrasyon güçlüğü gibi yakınmalar en önde geliyor. Kişinin düşünce sistemi yavaşlıyor ya da kişi net düşünememeye başlıyor. Hastalar, konuşurken doğru kelimeyi bulmada yetersiz kalıyor, aynı anda iki ya da daha fazla işi yaparken zorlanıyorlar. Bir şeyleri hatırlamak ve yeni şeyler öğrenmek onlar için sıradanlığını yitiriyor, çaba sarf edilmesi gereken bir işe dönüşüyor. Monash Üniversitesi'nden Klinik Nöropsikoloji Uzmanı Dr. Caroline Gurvich, bu belirtilerden herhangi birinin beyin sisi olarak tanımlanabileceğini söylüyor. Öte yandan beyin sisi, bilişsel sorunların yanı sıra psikolojik belirtiler ve davranış değişiklikleri ile de kendini gösterebilir. Beyin sisi belirtilerinin ne kadar süreceği bilinmiyor. Başlangıçtaki akciğer hasarı, virüsün kısa ve uzun dönemdeki etkilerini yordama konusunda önemli bir parametredir. Hasar ne kadar büyükse merkezi sinir sisteminin o ölçüde etkileneceği varsayılıyor. Beyin sisi, sadece koronavirüsle ya da kemoterapi ilaçlarıyla ilişkili bir durum değildir. Beslenme, anksiyete, stres, yorgunluk, hormonal değişiklikler gibi pek çok etken beyin sisine yol açabilir. Pandemi sürecini göz önünde bulundurduğumuzda hastalarda beyin sisi görülmesi hiç şaşırtıcı olmasa gerek. Bu dönemde evlerimize hapsolduk ve toplumdan izole yaşamaya başladık. Tabloya bir de sürecin belirsizliği eklenince belki de hiç yaşamadığımız kadar yoğun stres altında kaldık. Karantina sürecinin yarattığı uzun süreli stres, Covid-19 kaynaklı beyin sisinin temel nedeni olarak kabul ediliyor. Uyku eksikliği ve düşük uyku kalitesi de sürecin en büyük tetikleyicilerinden. Ancak yine de virüsün beyni nasıl etkilediği konusu netlik kazanmış değil. Beyin sisi, öznel bir deneyim ve bu deneyimin beyindeki nesnel bilişsel değişikliklerle ilişkili olup olmadığı bilinmiyor. Dr. Gurvich, bizi şu soruyla baş başa bırakıyor: Kişinin bilişinde gerçek bir değişiklik var mı yoksa yaşananlar sadece berrak düşünememe hissinden mi ibaret? Beyin Sisine Giden Yolda Neler Oluyor? Koronavirüs, koku sinirinin izlediği yolu takip ederek beyne ulaşıyor ve hipotalamustaki mikroglia ve mast hücrelerini uyarıyor. Mikroglianın beyindeki mast hücrelerini harekete geçirebilme etkisi vardır. Hipotalamustaki mikroglia ve mast hücrelerinin aşırı faaliyeti sonucunda beyinde iltihap meydana geliyor. Mast hücrelerinin uyarılmasıyla yüksek oranlarda IL-6 salgılanıyor. IL-6, damar geçirgenliğini artırarak kan-beyin bariyerinin işleyişini bozuyor. Böylece pek çok zararlı madde beyne girme fırsatı yakalıyor. Neticede iltihap alevleniyor ve ortaya beyin sisi çıkıyor. Mikroglia ve mast hücreleri arasındaki ilişki bununla sınırlı değildir. Mast hücrelerinin yüzeyinde kortikotropin salıcı hormon için reseptörler vardır. Mikroglia, CRH reseptörlerinin ekspresyonundan sorumludur. CRH ve CRH reseptörleri, Hipotalamus-Hipofiz-Adrenal aksının bir parçasıdır. HPA aksı, uzun süren psikolojik stresle başa çıkmaya yardımcı olur. Covid-19 hastalarının stres düzeylerinde artış meydana gelmiştir. Böylece hipotalamustan daha fazla CRH salgılanır. Hastalarda meydana gelen duygudurum değişiklikleri, bu etkilenimin bir sonucudur. Stres, mast hücrelerini CRH reseptörleri üzerinden uyararak iltihabı tetikleyici rol oynar. Stresle artan CRH'nin de beyindeki kan damarlarının geçirgenliğini artırdığı ve iltihabı daha ciddi boyutlara taşıdığı düşünülüyor. Beyin sisiyle ilgili bir diğer görüşe göre virüs, hücrenin enerji metabolizmasını bozacak yönde etki gösteriyor. Böylece hücreler, oksijene erişemiyor ve oksijeni kullanamıyor. Ayrıntılarını merak edenler için süreç aynen şöyle işliyor: Virüs, kendi genetik materyalini hücrenin mitokondrisine aktarıyor. Virüs-mitokondri etkileşimi sonrası hücre mitokondrisinin genetik kodları kırılıyor ve virüs tarafından ele geçiriliyor. Bir anlamda mitokondri saf dışı bırakılmış oluyor. Böylece hücrede yeterince oksijen ve enerji üretimi gerçekleşemiyor. Hücreler oksijenden yararlanamadığı için kişinin bağışıklık sistemi zayıflıyor, virüsün hayatta kalma ve çoğalma şansı artıyor. Sonuçta virüs beyin dokusuna da yayılarak sinir hücrelerini oksijensiz bırakıyor. Beyindeki viral yükün artması, daha fazla sinir hücresinin oksijensiz kalması anlamına geliyor. Beyin, oksijensizlikle başa çıkmada başarılı bir organ değildir. Çünkü bilişsel işlevlerin gerçekleşmesi için beyne yeterli miktarda ve sürekli olarak oksijen akışının sağlanması gerekir. Oksijen yoksunluğuyla birlikte kişilerde bilişsel kayıplar, anksiyete ve depresyon gibi psikiyatrik sorunlar izleniyor. Ayrıca bu süreç, Alzheimer ve Parkinson gibi nörodejeneratif hastalıklar için hazırlayıcı veya hızlandırıcı etki yapabilir. Oksijensizlik, aynı zamanda vücutta iltihap gelişimine de katkıda bulunabilir. Beyin Sisiyle Baş Etme Tüyoları İlaçtan veya Covid-19 gibi tıbbi durumlardan kaynaklanan beyin sisiniz varsa lütfen doktorunuza başvurun. Covid-19 kaynaklı beyin sisi tedavisinde amaç, bağışıklık sistemini baskılamak ve mast hücrelerinin faaliyetini azaltmak olacaktır. Böylece beyindeki iltihabın önüne geçilecektir. Eğer ortada beyin sisini tetikleyen başka etkenler varsa bunların üstesinden gelmeyi denemelisiniz. Bu anlamda yaşam tarzınıza bir göz atın. İyi uyuduğunuzdan, iyi beslendiğinizden ve yeterli düzeyde egzersiz yaptığınızdan emin olun. Aynı zamanda stresi azaltacak stratejilerden yararlanın. Bilişsel işlevlerdeki performansınızı artırmak için öncelikle dikkat dağınıklığınızı azaltmanın yollarını aramalısınız. Bunun için aynı anda iki ya da daha fazla iş yapmaya çalışmayın, sadece tek bir şeye odaklanın. Örneğin; çalışırken telefonunuzu kapatabilir, mail ve sosyal medya bildirimlerinizi sessize alabilirsiniz. Eğer sizi zorlayan, bunaltan büyük çaplı görevleriniz varsa bunları küçük parçalara bölerek yapmayı deneyin. Kontrol listeleri hazırlamanız işinizi kolaylaştıracaktır. Ve unutmayın ki, söz konusu beyin sisi olduğunda asla yalnız değilsiniz! Kaynaklar 1. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33487628/ 2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33847020/ 3.https://www.abc.net.au/news/health/2020-10-07/what-is-brain-fog-and-what-causes-it/12734948


Beyin Taramaları Gelecekten Haber Verebilir Sabah uyandığımızda bugün ne yapacağımızı az çok biliriz. Beynimiz plan yapmamızı, tahmin yürütmemizi ve kararlar almamızı sağlar. Görünen o ki bundan çok daha fazlasını yapabiliyor. Bir şeyin gerçekleşeceğinden kesin olarak emin olduğunda beyinde özel bir bölge etkinleşiyor. Aksine inansak bile beynimiz gerçekleşeceğinden emin olduğu konuda özel bir bölgesini etkinleştiriyor. C partisinin seçimi kazanacağını düşünüyorsunuz ama aslında içten içe A partisinin kazanacağından eminsiniz. İşte böyle zamanlarda bu özel bölgedeki nöronlar çok çalışıyor. Eğer beynin hareketliliğine bakarak gelecek ile ilgili tahminde bulunabilirsek oy verme ve satın alma davranışlarını ölçebiliriz. Amerika'da Stanford Üniversitesi'nde çalışan Brian Knutson insanların piyasada nasıl davrandıklarını tahmin etmek için 30 kişinin beyin taramalarını çekti. Katılımcıların www.kickstarter.com sitesinden 36 projeye bakmaları istendi ve hangilerine para yatırıp hangilerine yatırmayacaklarına karar vermeleri istendi. Karar vermelerinden önce, karar verme esnasında ve sonra beyinlerinin fMRI taramaları çekildi. Akkumbens Çekirdeğinin Faaliyeti Kararlarımızı Gösteriyor Katılımcılara gösterilen projelerin hepsi çekilmesi planlanan belgesellerden oluşuyordu. Her bir katılımcının projeyi anlatan görsellere bakarken beyin bölgeleri görüntülendi. Bu esnada o projeye para yatırmak isteyip istemediği de soruldu. Katılımcıların hangi projeyi destekledikleri ve bu kararı alırken etkinleşen beyin bölgeleri çok önemliydi. Beyin taramaları esnasında ekip akkumbens çekirdeğindeki faaliyete odaklandılar. İnsanlar ne zaman bir projenin başarılı olacağını düşünse akkumbens çekirdeği nötron yıldızı gibi parlıyordu. İleri Okuma: Akkumbens Çekirdeği Araştırmacılar beyin bölgeleri arasındaki faaliyet farklarını tanımlayan bir algoritma geliştirerek insanların hangi projeye destek vereceğini tahmin etmeyi başardılar. Geliştirilen algoritma insanların kararlarını %59.1 kesinlikte tahmin edebiliyordu. Bu kesinlikle şanstan daha fazla bir orandır. İstanbul nüfusunu düşünün: 15 milyon. Nüfusun %59.1'i yaklaşık 9 milyon insan ediyor. Sadece İstanbul'da 9 milyon insanın davranışlarını, kararlarını tahmin edebiliyorsunuz. Muazzam bir yenilik! Beyin Taramaları Sözlerinizden Daha Güvenilir Sonuçlar Veriyor İnsanların kararları bazen düşündükleriyle çelişki oluşturabiliyordu. Katılımcılar her projeyle ilgili görsellere bakarken projeyi ne kadar beğendikleri soruldu. Hem projeyi ne kadar beğendiklerini söylemeleri hem de projenin başarıya ulaşma ihtimalini değerlendirmeleri istendi. Akkumbens çekirdeğindeki faaliyetin aksine öznel değerlendirmeleri yapacakları yatırımı %52.9 kesinlikle belirledi. Akkumbens çekirdeğinizdeki faaliyet, davranışlarınızı belirlemede sözlerinizden daha etkili oluyor.


Beyin Tümör DNA'sı Yapay Zeka İle Ameliyat Esnasında Deşifre Ediliyor Bilim insanları, ameliyat sırasında moleküler kimliğini belirlemek için beyin tümör DNA'sını hızla çözebilen bir yapay zeka aracı tasarladılar; mevcut yaklaşıma göre DNA'dan elde edilen kritik bilgiler birkaç günden birkaç haftaya kadar sürebilmektedir. Tümörün moleküler tipini bilmek, beyin cerrahlarının ne kadar beyin dokusunun çıkarılacağı ve tümör öldürücü ilaçların doğrudan beyne yerleştirilip yerleştirilmeyeceği gibi kararları hasta hala ameliyat masasındayken vermesini sağlar. Harvard Üniversitesi Tıp Fakültesi araştırmacıları tarafından yürütülen çalışmay 7 Temmuz'da Med dergisinde yayınlandı. Ameliyat sırasında bir hücredeki DNA değişikliklerini ayrıntılandıran doğru moleküler teşhis, beyin cerrahının ne kadar beyin dokusunun çıkarılacağına karar vermesine yardımcı olabilir. Beyin Tümörü Kaldığında Tekrar Büyüyebiliyor Tümör daha az agresifken çok fazlasının çıkarılması hastanın nörolojik ve bilişsel işlevini etkileyebilir. Benzer şekilde, tümör oldukça agresif olduğunda çok azının alınması, geride hızla büyüyüp yayılabilen kötü huylu doku bırakabilir. HMS Blavatnik Enstitüsü'nde biyomedikal bilişim alanında yardımcı doçent Kun Hsing Yu'ya göre en ileri seviye klinik uygulamalar bile şu anda tümörlerin moleküler profilini ameliyat esnasında çıkarmaya yetmiyor. Geliştirilen bu teknoloji donmuş patoloji slaytlarından şimdiye kadar kullanılmamış biyomedikal sinyalleri çıkararak bu zorluğun üstesinden geliyor. Yu, ameliyat sırasında tümörün moleküler kimliğini bilmenin de değerli olduğunu, çünkü bazı tümörlerin, ameliyat sırasında doğrudan beyne yerleştirilen ilaç kaplı plakalarla yerinde tedaviden fayda sağladığını söyledi. Beyin Tümör DNA'sını İncelemek Gerekli Artık kullanılan standart intraoperatif tanı yaklaşımı, beyin dokusunun alınmasını, dondurulmasını ve mikroskop altında incelenmesini içermektedir. Dokunun dondurulmasının büyük bir dezavantajı, hücrelerin mikroskop altında görünümünü değiştirme eğiliminde olması ve klinik değerlendirmenin doğruluğuna müdahale edebilmesidir. Dahası, insan gözü, güçlü mikroskoplar kullanıldığında bile bir slayttaki ince genomik varyasyonları güvenilir bir şekilde tespit edemez. Yeni yapay zeka yaklaşımı bu zorlukların üstesinden geliyor. CHARM adı verilen araç, diğer araştırmacıların kullanımına ücretsiz olarak sunulmaktadır. Araştırma ekibi, hala gerçek dünya ortamlarında yapılan testlerle klinik olarak doğrulanması ve hastanelerde kullanılmadan önce FDA tarafından onaylanması gerektiğini söyledi. Kanserin Moleküler Kodunu Kırmak Genomikteki son gelişmeler, patologların, çeşitli beyin kanseri türlerinde ve ayrıca belirli beyin kanseri türlerinde moleküler imzaları ve bu imzaların işaret ettiği davranışları ayırt etmesine olanak tanıdı. Örneğin, en agresif beyin tümörü ve beyin kanserinin en yaygın türü olan glioma, farklı moleküler belirteçler taşıyan ve farklı büyüme ve yayılma eğilimlerine sahip üç ana alt değişkene sahiptir. Yeni aracın moleküler tanıyı hızlandırma yeteneği, hızlı kanser genetik dizilimi gerçekleştirmek için teknolojiye erişimin sınırlı olduğu alanlarda özellikle değerli olabilir. Ameliyat sırasında verilen kararların ötesinde, tümörün moleküler tipine ilişkin bilgi, saldırganlığı, davranışı ve çeşitli tedavilere olası yanıtı hakkında ipuçları sağlar. Bu tür bilgiler ameliyat sonrası kararlara bilgi verebilir. Ayrıca, yeni araç, Dünya Sağlık Örgütü'nün gliomaların teşhisi ve ciddiyetinin derecelendirilmesi için yakın zamanda güncellenen ve bu tür teşhislerin tümörün genomik profiline göre yapılmasını gerektiren sınıflandırma sistemiyle uyumlu ameliyat sırasında teşhis yapılmasına olanak tanıyor. %90'ın Üzerinde Doğrulukla Tespit Ediyor CHARM, üç farklı hasta popülasyonundan 1.524 glioma hastasının 2.334 beyin tümörü örneği kullanılarak geliştirildi. Araç, daha önce hiç görülmemiş bir dizi beyin örneği üzerinde test edildiğinde, belirli moleküler mutasyonlara sahip tümörleri yüzde 93 doğrulukla ayırt etti ve farklı prognozlar taşıyan ve tedavilere farklı yanıt veren, farklı moleküler özelliklere sahip üç ana glioma tipini başarıyla sınıflandırdı. Bir adım daha ileri giderek araç, kötü huylu hücreleri çevreleyen dokunun görsel özelliklerini başarıyla yakaladı. Her ikisi de daha agresif glioma tiplerine işaret eden, numuneler içinde daha fazla hücresel yoğunluk ve daha fazla hücre ölümü içeren belirgin alanları tespit etme kapasitesine sahipti. Araç ayrıca, daha az agresif olan ve dolayısıyla çevredeki dokuyu istila etme olasılığı daha az olan bir gliomanın alt tipi olan düşük dereceli gliomaların bir alt kümesindeki klinik açıdan önemli moleküler değişiklikleri de tespit edebildi. Bu değişikliklerin her biri aynı zamanda büyüme, yayılma ve tedaviye yanıt konusunda farklı eğilimlere işaret eder. Araç ayrıca hücrelerin görünümünü tümörün moleküler profiliyle ilişkilendirdi. Bu, algoritmanın bir hücrenin görünümünün tümörün moleküler tipiyle nasıl ilişkili olduğunu tam olarak belirleyebileceği anlamına gelir. Yu, görüntünün etrafındaki daha geniş bağlamı değerlendirme yeteneğinin, modeli daha doğru hale getirdiğini ve bir insan patologun bir tümör örneğini görsel olarak nasıl değerlendireceğine daha yakın hale getirdiğini söyledi.


Hipermutasyona Uğramış Kötü Huylu Beyin Tümörleri Kemoterapi ve İmmünoterapiden Nasıl Kaçar? Bazen yalnızca kanser kelimesini duymak bile hepimizin tüylerini ürpertebilir. Maalesef endişe ve korkularımızın hakkını verecek kadar zorlu bir süreç. Benim de çalışma alanım olan bu hastalık, işin içine girdiğimizde gerçekten karmaşık işleyişleri beraberinde getirebiliyor. Kendi dünyasını oluşturan bu kanser hücreleri adeta çevresinden kendini soyutlayabilen bir hükümdar gibi hareket ediyor. Şimdi gelin, tedavilere karşı görünmezliğinin altında yatan savaşçı ruhunu beraber inceleyelim. İmmün Kontrol Noktası Blokerleri Nedir? Öncelikle, immün kontrol noktası blokerleri kısaca; T hücreleri ve bazı kanser hücreleri gibi immün sistem hücreleri tarafından yapılan ve kontrol noktaları adı verilen proteinlerin bloke edebilmesini amaçlayan bir yaklaşımdır. Bu kontrol noktaları, immün tepkilerin çok güçlü olmasını önlemeye yardımcı olur ve bazen T hücrelerinin kanser hücrelerini öldürmesini önleyebilir. Bu kontrol noktaları bloke edildiğinde ise, T hücrelerinin kanser hücrelerini daha etkili bir şekilde öldürebilmesi hedeflenmiş olur. İmmün Kontrol Noktası Blokajına Verilen Yanıt Kanser Tedavilerinde Ne Sağlar? Bu yanıt; genomik belirteçlerinin tanımlanması, hasta sınıflandırması için öngörücü biyobelirteçler ve terapötik hedefleme için direnç mekanizmalarını belirlenmesine katkıda bulunur. Bu sayede, kanser hastalarında tanı ve tedavi aşamasında birçok fayda sağlayabilir. Beyin Tümörleri Tedavisinde Nasıl Kullanılır? Hücre popülasyonunda çok sayıda DNA mutasyonu barındıran kanserler, bağışıklık sistemini tümöre karşı harekete geçiren immün kontrol noktası blokerleri adı verilen ilaçlara genellikle olumlu yanıt verirler. Bu durum, diğer bazı kanser türlerinde bağışıklık sistemini kışkırtan saldırı modu olmasına rağmen, yeni bir çalışma gliomalar olarak bilinen kötü huylu beyin tümörlerinin, tümör hücreleri hipermutasyona uğramış olsa bile genellikle immünoterapi ilaçlarına yanıt vermediğini göstermektedir. Bilim insanları tarafından Nature'da bildirilen 10.000'den fazla glioma hastalarının klinik sonuçların analizinde, hipermutasyona uğramış tümörleri bulunan hastalarının aslında immün kontrol noktası blokerleri ile tedavi edildiğinde sağ kalım üzerine önemli bir faydası olmadığını bildirmişlerdir. Bu sonuç biraz beklenmedik olabilir, çünkü bağışıklık kontrol noktası blokerlerinin, hücrelerinde kusurlu DNA hasar onarım mekanizmaları varsa ve hipermutasyona sahipse; melanoma, kolorektal ve endometriyal kanserler dahil olmak üzere diğer kanser türlerinde sıklıkla etkili olduğu gösterilmiştir. Son yıllarda kanser tedavisinde önemli bir yaklaşım haline gelen immünoterapi henüz beyin tümörlerine pek fazla fayda sağlamamıştır. Sorione Üniversitesi'nden iki nöro-onkolog, Glioma popülasyonunda yüzlerce veya binlerce DNA mutasyonuna sahip hücre mevcutken bu durumda bile immün sistem hala baskılanabiliyor. Sonuç olarak da immün sistem, glioma kanser hücrelerini anormal olarak tanıyamaz gibi görünüyor'' açıklamasında bulunuyorlar. Araştırmacılar, Verilerimiz gliomalarda bir bağışıklık tepkisinin bulunmamasının, beyindeki immünosupresyonun daha fazla karakterize edilmesi gereken çeşitli karmaşık yönlerinden kaynaklandığını göstermektedir. Gliomalarda immünoterapi yanıtını iyileştirmek için sitotoksik lenfositler tarafından tümör mikroçevresi infiltrasyonunu artıran yaklaşımların olması gerekmektedir diye eklemişlerdir. Gliomada Kemoterapötik Tedaviler: Temozolomid ve Lomustin Çalışma ayrıca, gliomaların standart tedavisinde kullanılan kemoterapötik ilaç Temozolomid ile tedavisinin, tümörlerin hipermutasyona uğramasına katkı sağlayacağını ve bu hücrelerin tedaviye dirençli hale gelmesine neden olabileceğini gösterdi. Temozolomid'in hastalara fayda sağlasa da bazı hastalarda ilaca karşı direnç kazanabilecek hücrelerin ortaya çıkmasına neden olduğu ve daha sonra hayatta kalan bu glioma hücrelerinin tümörlerin ilerlemesine katkıda bulunduğu gösterilmektedir. Araştırmacılar, sonuçların glioma hastalarında Temozolomid'in kullanılmaması gerektiğini ve direnç geliştikten sonra Temozolomid ile tedavinin etkili olmayacağını öne sürmektedirler. Bunun yerine, Lomustin adı verilen başka bir kemoterapi ilacı ile tedavinin, bazı hastalarda bu mikro çevrede hala etkili göründüğünü savunmaktadırlar. Araştırmacılar, İnsanların Temozolomid tedavisini alma sürelerinin uzamasının, tümörlerinin hipermutasyona uğrama olasılığı ile ilişkili olduğunu gösterdiklerini açıkladılar. Lomustin ile tedavinin, gliomalarda ilaç direnci ile ilişkili olmadığını bulmanın da iyi haber olduğunu eklediler. Bir hasta Temozolomid'e dirençli hale gelirse, sunacak çok şey yoktur, ancak bu, bu hastaların bazılarının Lomustin'den faydalanabileceğini göstermektedir. Son olarak, ''Verilerimiz bunu deneyebileceğimizi gösteriyor açıklamasında bulundular.


Beyin Tümörü Belirtileri Nedir? Nelerden Korkmalıyız? Kanser maalesef günümüzde hala tedavi edilmesi çok zor bir hastalıktır. Belki siz de yakınlarınızdan birini kanser yüzünden kaybetmiş olabilirsiniz. İnsan vücudunda 200 farklı kanser oluşabilir. Bunların en tehlikelilerinden biri beyin tümörüdür. Bu yazımızda beyin tümörü belirtileri ve tedavisi hakkında konuşacağız. Beyin tümörü nedir, hangi belirtiler ile ortaya çıkar ve ondan nasıl korunabiliriz? Beyin tümörü isminden de anlaşılacağı gibi beyninizdeki kanserli hücre topluluğudur. Tümör burada diğer dokularda olduğu gibi şişme yapmaz. Kafatasınız çok sert bir yapı olduğu için tümörün dışarıya büyümesine izin vermez. Küçük bir alana sıkışan tümör de ciddi sorunlar yaratır. Beyin tümörü belirtileri işte burada farkedilir bir hal alır. Tümör ikiye ayrılır: iyi huylu ve kötü huylu tümörler. İki tümör tipi de kafatasınıza basınç oluşturabilirler. Hayatı tehdit edici bir durum olup olmadığına doktorunuz karar verir. Beyin tümörleri birincil ve ikincil olarak ikiye ayrılır. Birincil tümörlerin çoğu iyi huyludur. İkincil dediğimiz tür ise vücudun başka bir yerinde başlayıp metastaz yapmış olandır. Örneğin memede başlayan bir meme kanseri beyne sıçrayabilir. Böyle tümörler çoğu zaman agresif olurlar. Tümör Çeşitleri Birincil beyin tümörleri beyin hücrelerinin kanserleşmesi ile ortaya çıkarlar. Glia hücreleri, beyin zarı ve salgı bezleri tümörün kaynağı olabilir. Nöronlar bölünemediği için kanser olmazlar. Ancak 2012'de yayınlanan bir çalışma nöronların bölünme yeteneği kazanıp kanser olabileceğini gösterdi. Yetişkinlerde birincil beyin tümörlerinin çoğu glioma ve meninjiomadır. Glioma glia hücrelerinden gelişen kanser türüdür. Glia hücrelerinin temel görevi nöronları beslemek ve korumaktır. Bunun yanında metabolik atıkları ve ölmüş nöronları temizlerler. Salgı bezlerinin de kanser olabileceğini söyledik. Hipofiz bezi ve epifiz bezi tümörü bunlara iyi birer örnektir. Merkezi sinir sistemi lenfomaları lenf dokusunun kanser olması ile ortaya çıkar. Meninjioma beyin zarındaki hücrelerden kaynaklanır. Schwannoma nöronlar için miyelin kılıfı üreten Schwann hücrelerinde olur. Kötü huylu Schwannoma ve meninjioma nadir görülür ama çok agresiftir. Beyin Tümörü Belirtileri Beyin tümörü belirtileri kanserli dokunun yerine ve büyüklüğüne göre değişir. Bazı tümörler beyin dokusunu istila ederek doğrudan zarar verir. Bazıları ise bir beyin dokusunun etrafında basınç yaratarak nöronların çalışmasını engeller. Beyninizin içinde bir tümör büyümeye başladığında bunu muhtemelen farkedersiniz. Beyin tümörü belirtileri arasında en yaygın olanı baş ağrısıdır. Sabah uyanır uyanmaz baş ağrısı yaşayabilirsiniz. Bazen sizi uykunuzdan uyandıracak düzeyde olabilir. Baş ağrıları öksürdüğünüzde, hapşırdığınızda daha şiddetli olmaya başlar. Tümör beyin içindeki basıncı etkilediğinden dolayı baş ağrısı yapabilir. Baş ağrısının yanında kusmalar, bulanık/çift görüş, baş dönmesi, titreme nöbetleri görülebilir. Merkezi sinir sistemi vücuttaki tüm işlevleri koordine eden merkezdir. Bu yüzden kaslarınızda güçlük, hafıza kaybı, yazma ve okumada zorluk yaşayabilirsiniz. Duyma, tat alma ve koklama duyularınızda farklılıklar olabilir. Yutkunmada güçlük çekme, denge kaybı, göz sorunları, hareket kontrolünde zayıflama görülebilir. Elleriniz titreyebilir, dengenizi yitirip baş dönmesi yaşayabilirsiniz. Vücudunuzdaki kaslar üzerinde hakimiyetiniz azaldığı için göz kapağınız düşebilir, idrar kaçırabilirsiniz. Bazen konuşmakta zorlanabilir veya size söylenenleri anlamayabilirsiniz. Vücudunuzun bir bölgesinde uyuşukluk hissedebilirsiniz. Ruh hali ve kişilikte değişimler olabilir. Özellikle frontal lobu etkileyen tümörlerde kişilik değişimi ve duygusal dengesizlikler görülebilir. Hareket ile ilgili bölgelerin etkileyen tümörler yürüme zorlukları, yüz ve uzuvlarda kas zayıflıkları yaratabilir. Tümör Nasıl Tespit Edilir? Beyin tümörü belirtileri görmeye başladığınızı düşünüyorsanız hemen bir nörologa gidin. Doktorunuz sizin fiziksel muayenenizi yapar ve tıbbi öykünüze bakar. Fiziksel inceleme çok ayrıntılı bir nörolojik muayeneyi kapsar. Doktorunuz beyin sinirlerinin doğru çalışıp çalışmadığını denetler. Bu göz kontrolünden tutun da bazı zihinsel süreçlerin değerlendirilmesine kadar uzanabilir. Doktorunuz gerek gördüğü takdirde gözlerinize oftalmoskop ile bakabilir. Bu cihaz ışığı retinanız üzerine yönlendirir ve göz bebeklerinden içeri girmesini sağlar. Oftalmoskop sayesinde göz bebeklerinin ışığa nasıl tepki verdiği anlaşılır. Göz hareketleri incelenerek optik sinirlerde herhangi bir hasar olup olmadığı kontrol edilir. Tümörden dolayı kafa içindeki basınç artarsa optik sinirler zarar görebilir. Ayrıca doktorunuz kasların gücünü, koordinasyon ve denge becerinizi ve hafızanızı da kontrol edebilir. Fiziksel muayenede bazı bulgulardan şüphelenen doktorlar hastalardan BT veya MR çektirmesini isteyebilir. BT bilgisayarlı tomografi demektir. Kontrastlı veya kontrastsız çekilebilir. MR beynin manyetik rezonans görüntüsünün alınmasıdır. MR'da radyasyon kullanılmaz ve BT'den daha ayrıntılı sonuçlar verir. Tümörü incelemek için doktorlar damarların yapısını gösteren anjiografi isteyebilirler. Anjiografi ile tümörü besleyen damarlar ortaya çıkarılır. Beyin Tümörünün Tedavi Yöntemleri Beyin tümörü belirtileri yaşamaya başladıktan sonra doktora gittiniz. Doktor bir tümör tespit etti. Bundan sonraki süreçte tedavi tümörün çeşidine, büyüklüğüne ve bulunduğu yere göre belirlenir. Tabii tedavi belirlenirken genel sağlığınız da göz önünde bulundurulur. Beyin tümörü belirtileri yaşayan bir kişiye önerilen en yaygın tedavi ameliyattır. Amaç kanserli dokuyu ortadan kaldırarak diğer dokuların sağlıklı kalmasını sağlamaktır. Bazı tümörlerin alınması kolay iken bazılarını almak zordur. Ancak tümörlü dokunun birazını almak bile çok faydalı olabilir.


Öğrenme Esnasında Beyin Uyarımı İle Hafızayı Geliştirmek Mümkün Olabilir Mi? Roma İmparatoru'nun doktoru Scribonius Largus milattan sonra 47 yılında kronik migrenin tedavisinde kendi yöntemini geliştirdi. Torpil balığını hastaların kafa derisine yerleştirerek balığın elektrik şoklarıyla hastanın ağrısını azaltmaya çalışıyordu. Largus doğru yoldaydı aslında. Beynimiz elektrik sinyalleriyle çalışır. Beyin hücreleri birbiriyle iletişim kurarak gün içinde çoğu zaman farkında olmadığımız işlevleri yapmamızı sağlar. Hafıza, düşünme, görme ve duyma gibi süreçler hep beynimizdeki elektriksel faaliyetin sonuçlarıdır. Beyin uyarımının temelinde beyindeki elektriksel sinyallerin dış uyaranlarla değiştirilmesi yatar. 2000 yılında beyin uyarımı da çok değişti tabii. 47'de torpido balığı ile yapılan beyin uyarımı bugün TMS, tDCS gibi çok özel tekniklerle devam ediyor. Bu yazımızda beynin belirli bölgelerine düşük akımda elektrik verilen tDCS'in etkilerinden bahsedeceğiz. Bu teknik bilgisayar oyuncularından atletlere kadar uzanan geniş bir yelpazede insana uygulanabiliyor. Bilişsel sinirbilim araştırmacıları hala beyin sinyallerine nasıl etki edebileceğimi ve bilişsel süreçlerle hafızayı geliştirmek neler yapabileceğimizi bulmaya çalışıyor. tDCS ile Hafızayı Geliştirmek tDCS ile beyni uyarmanın herhangi bir zararı yoktur ve diğer tekniklere kıyasla daha ucuzdur. Bazı bilim insanları nöral bağlantıları değiştirerek nöronların ateşlenme sıklığını artırabileceğine inanıyor. Daha etkin çalışan nöronlar da bilişsel işlevlerin daha güçlü olmasını sağlayacaktır. Tabii şu an için önceliğimiz sağlıklı insanlar değil, rahatsızlığı olan hastalar. Örneğin dikkat eksikliğine bağlı hiperaktivite bozukluğu yaşayanların odaklanamama sorunu vardır. Belki dikkat ile ilgili nöronlar geliştirilip odaklanamama sorunu çözülebilir. Şimdiye kadar yürütülen çalışmalarda tDCS'in etkilerinin kalıcı olmadığı ve istediğimiz sonucu vermediği görüldü. Burada herkesin aklına şu soru geliyor: Acaba yeterince elektrik veriyor muyuz? Amerika'da New York Üniversitesi'nde çalışan György Buzsaki tDCS ile beyne verilen elektrik akımının ancak %10'unun deriden nöronlara ulaştığını söylüyor. Buzsaki kendi araştırmalarında verilen elektrik miktarının çok azının dokuya nüfuz ettiğini kanıtladı ama tersini gösteren araştırmalar da var. Tek bir tDCS oturumundan sonra bile kan akışının hızlanıp daha fazla nörotransmitter üretildiğine dair kanıtlar da var. Ancak bazı çalışmalar tek bir oturum yerine sürekli uygulanan tDCS'in faydalı olduğunu gösteren çalışmalar da mevcut. tDCS tekniğinin çalışma ilkeleriyle ilgili sorunlarımızı gidermezsek beyin uyarımı konusunda pek bir ilerleme kaydedemeyeceğiz. Özellikle çalışma grupları arasındaki protokolleri arasındaki tutarsızlıkları ortadan kaldırmalıyız. Örneğin Almanya'daki ekipler 2 mA'lik akımı 20 dakika uyguluyorlar ama İngiltere'de 1.5 mA 15 dakika uygulanıyor. Bu işi belirli standartlara oturup yola koyulmalıyız. Aksi takdirde hiç gelişme kaydedemiyoruz. Teknolojinin Kullanımı İşleri Kolaylaştırıyor Son zamanlarda bilişsel eğitimlerde teknoloji daha fazla kullanılır oldu. 2014'te Dresden'de staj yaparken katılımcılara iki farklı hafıza testi uyguluyorduk. Birincisi kağıt, kalem ve belirli malzemeler kullanarak yaptığımız somut nesnelerin olduğu testti. Ancak bu tür testlerde deneyi yapan katılımcıyı pür dikkat izlemek ve sürekli yanıtları not almak zorunda. Oysa bilgisayardan yaptığımız testlerde sonuçlar otomatik olarak kaydediliyor ve grafikleri çıkartılıyordu. Zamanla çoğu bilişsel test sanal ortamda belirli yazılımlar vasıtasıyla yapılacak. Araştırmacılar bilgisayar karşısında katılımcılara bilişsel egzersizler yaptırmayı ve egzersiz sırasında tDCS'in etkisini görmeyi planlıyorlar. Tekniğin nöronların kendiliğinden ateşlenmesine yardımcı olacağı düşünülüyor. Bazı araştırmalar plastisite sürecine giren nöronlarda tDCS'in fayda sağlayabileceğini gösteriyor. California ve Michigan Üniversitesi'nin yürüttüğü bir çalışmada katılımcılardan çalışma hafızasını geliştirecek egzersizler yapmaları istendi. Laboratuvarda katılımcılar bu egzersizleri yaparken elektrotlar vasıtasıyla beynin belirli bölgelerine tDCS ile hafif elektrik akımları verildi. Yapılan ölçümlerde sonuçlar beklenenden daha karışık ve sınırlı çıktı. Ancak tüm bunlara rağmen elde edilen kanıtlar beyin uyarımının bilişsel egzersizlerle eş zamanlı uygulandığında bilişsel egzersizlerin tek başına yapılmasından daha etkili olduğunu gösteriyor. Hatta aradan bir sene geçtiğinde bile tDCS uygulanan grup, tDCS uygulanmadan sadece bilişsel egzersiz yapan gruptan daha iyi performans gösteriyordu. Bir Standardı Yakalamak Gerekiyor


Beyin ve İç Dünya Mark Solms ve Oliver Turnbull Öznel Deneyimin Sinirbilimine Giriş Beyin-beden ilişkisine farklı açılardan yaklaşan disiplinler birbirlerine hep mesafeli olmuş birbirlerine eleştiriler yöneltmiştir. Sinirbilimciler zihni materyalist bir bakış açısıyla, biyolojik temellerle anlamlandırmaya çalışmış, psikanalistler insanın dinamik iç dünyasına, ruhuna dokunmaya çalışmışlardır. Peki bu bütünleşik sistemi neden disiplinlerarası incelemiyoruz? Bu kitap tam da bundan bahsediyor. Yeni ve dikkate değer bir alanı tanıtıyor bizlere: Nöropsikanaliz. İç dünyanızı psikanaliz ruhunu kaybetmeden ama biyolojik temelleri de öğrenerek incelemek isterseniz bu kitabı kesinlikle öneriyoruz. İçindekiler Sunuş, Mark Solms, Gökçe Özkarar Oliver Sacks'ın Önsözü Önsöz 1 Temel Kavramlara Giriş 2 Zihin ve Beyin Nasıl Bir İlişkileri Var? 3 Bilinç ve Bilinçdışı 4 Duygu ve Güdülenim 5 Bellek ve Fantazi 6 Düşler ve Varsanılar 7 Genetiğin ve Çevrenin Zihinsel Gelişim Üzerindeki Etkileri 8 Sözler ve Şeyler: Sol ve Sağ Beyin Yarıküreleri 9 Benlik ve Konuşma Kürünün Nörobiyolojisi 10 Gelecek ve Nöropsikanaliz Kaynaklar


Beyin ve Kafatası Arasında Gizli Tüneller Keşfedildi Cajal'ın ilk nöron çizimlerinin üstünden 100 yıl geçti ama beyin hakkında hala inanılmaz şeyler öğreniyoruz. Yeni nöron türleri bulunuyor, beyinde gizli tüneller keşfediliyor. Beyin ve kafatası arasında çok küçük geçitler olduğu görüldü. Böyle bir şey şimdiye kadar kimsenin aklına gelmemişti ama araştırmacılar fare ve insan beyinlerinde mikro kanallar keşfettiler. Harvard Tıp Fakültesi ve Massachusetts Hastanesi'nde çalışan bilim insanları kemik iliğinden beyne geçecek hücreler için gizli yollar olduğunu keşfetti. Şimdi bir trafik kazası geçirdiğinizi ve kafanızı ön cama sert bir şekilde vurduğunuzu düşünün. Travmanın olduğu bölgede inflamasyon olacağı için bağışıklık hücreleri hemen bölgeye akın edecek ama nasıl? Araştırmacılar yeni keşfettikleri tünellerin bağışıklık hücrelerinin geçişini kolaylaştırmak için var olduğunu düşünüyor. Önceden kafa travmasını takiben bağışıklık hücrelerinin kan dolaşımı yoluyla vücudun diğer kısımlarından nakledildiğini düşünüyorduk. Ancak son yapılan keşif beynin kestirme bir yol icat ettiğine işaret ediyor. Nötrofillerin Beyin ve Kafatası Arasındaki Yolculuğu Ekip bağışıklık hücrelerinin travma sonrasında beyne nasıl intikal ettiğini araştırıyordu. Kimse gizli bir tünel, yol beklemiyordu ama sonuçlar herkesi şaşırttı. Herkes nötrofillerin hangi yollardan beyne ulaştığını araştırıyordu. İlk beklenen yol kaval kemiğinden kan dolaşımına katılan nötrofillerin kan beyin bariyerini aşıp travma olan bölgeye ulaşmasıydı. Ancak kafatasındaki hücrelere de bakalım dediler. Nötrofiller bir bölge hasar gördüğünde ve inflamasyon oluştuğunda bölgeye ilk gelen hücrelerdir. Araştırmacılar bu yüzden nötrofilleri takip etmeyi seçtiler. Araştırmacılar floresan boyaları ile nötrofilleri etiketlediler ve böylece vücut içindeki güzergahlarını takip edebildiler. Hücreler önce laboratuvar ortamında boya ile etiketlendi ve daha sonra hem kafatası hem de kaval kemiğinin içindeki kemik iliğine yerleştirildi. Kırmızı boya ile işaretlenenler kafatasının içinde, yeşil boya ile işaretlenenler kaval kemiğinin içinde yer alıyordu. İnflamasyon Sonrası Ne Oluyor? Hücreler kemik iliğinin içine tam anlamıyla yerleştikten sonra farelerin beyninde felç ve meningoensefalit rahatsızlıkları ile kısa süreli inflamasyon oluşturuldu. Şimdi nötrofilleri bekleme zamanı gelmişti. Nötrofiller ilk önce nereden ve ne kadar gelecekti? Yapılan gözlemlerde ilk nötrofillerin kafatasından geldiği görüldü. Kafatasındaki kemik iliği ayrıca kaval kemiğine oranla çok daha fazla nötrofili bölgeye sevk etmişti. Bu durum araştırmacıların kafasında yeni bir soru uyandırdı. Kafatasının bu kadar etkili çalışmasının sırrı nedir? Kaval kemiği ile aynı yolu kullanan kafatası nötrofilleri daha çabuk gönderemezdi. Başka bir yol olmalıydı. Kafatası her açıdan incelenmeye başlandı. Tıpkı azılı suçluların yüzlerce mobese kamerasıyla takip edilmesi gibi nötrofillerin de kemikten çıkışı ve beyne girişi anbean izleniyordu. Sonunda araştırmacılar nötrofillerin gidiş güzergahını buldular. Kemik iliği ile beynin dış hücre tabakası arasında gizli tüneller keşfettiler. Beyin ve Kafatası Arasında Yüzlerce Mikro Kanal Var Gizli tünellerin keşfi hiç kolay olmadı. Beyin dokusu incelenirken yapısal bütünlüğünün bozulmaması için organ banyo mikroskopi tekniği kullanıldı. Mikroskopla beyin ve kafatası arasındaki bağlantılar incelenirken kemik iliğinin doğrudan duraya bağlandığı görüldü. Kemik iliğinden beyne hücrelerin geçmesi için yüzlerce mikro kanallar vardı. Beyin zarı 3 yapıdan oluşur. En dışta dura vardır. Duranın hemen üstünde kafatasının beyni kaplayan kısmı kraniyum bulunur. Duranın altında örümcek ağına benzeyen araknoid vardır. Bunun altında beynin iç yapısına bakan pia bulunur. Kemik iliği ile doğrudan bağlantıları bulunan duranın temel görevi beyni korumaktır. Araknoid ise çok sayıda görevi olan beyin omurilik sıvısının geri dönüşüm için beyinden çıkarken son uğrak noktasıdır. Hem Farelerde Hem İnsanlarda Bulundu Araştırma farelerde büyük bir başarıyla yapılmıştı ama aynı şey insanlar için söylenebilir miydi? İnsanlarda da benzer bir yapı olup olmadığını keşfetmek için cerrahi operasyonlardan alınmış kemik parçaları incelendi. Beyin ve kafatası arasındaki yapısal bağlantılar çok titiz bir şekilde analiz edildi. Harvardlı bilim insanları farelerdeki gibi mikro kanalların insanlarda da var olduğunu gördü. İnsanlardaki tüneller farelerdekinden 5 kat daha büyüktü. Evrimsel süreçte gelişen bu bağlantılar belki daha birçok memeli canlıda bulunabilir. İnsanlarda ve farelerde keşfedilmesi bilim camiasında büyük ses getirdi. Çalışmanın sonuçları dünyanın en itibarlı dergilerinden biri olan Nature Neuroscience'ta yayınlandı.


Beyincik Beyincik, özellikle motor hareketleri düzenlemesiyle bilinen tüm omurgalılarda beynin arka kısmında ensenin hemen altındaki bölgedir. Genelde beyin loblarının olduğu serebrumdan daha küçük olmasına rağmen bazı balıklarda beyincik daha büyüktür. İnsanlarda dikkat ve dil gibi bazı bilişsel işlevlerde ve korkunun düzenlenmesinde görev alır. Bunlara ek olarak memnuniyet, keyif gibi duygularda da rol oynar. Bilim insanları beyinciğin en çok hareket kontrolü ve denetimindeki görevlerine odaklanmışlardır. Şimdiye kadar en çok incelenen işlevler hareket koordinasyonunun nasıl yapıldığıdır. Hareketi başlatan premotor kortekstir ama hareketi düzenlemede beyinciğin çok kritik bir rolü vardır. Hem beynin birçok bölgesinden hem de omurilikten sinyal alan bu alan sinyalleri birleştirerek hareketlerde kontrol mekanizması olarak işlev görür. Ne zaman bir harekette hata görülse beyincikteki nöronlar hemen faaliyete geçerek bunu tespit eder ve düzeltmeye çalışır. Örneğin bisiklet kullanmada bu bölgenin nöronları en temel işlevlerden birine sahiptir. Premotor korteksten gelen hareket sinyalleri hareketi başlatır ama koordinasyon, kesinlik ve zamanlama gibi unsurlar beyincik tarafından düzenlenir. İnsanlarda beyinciğin hasar alması durumunda hareket kabiliyeti kısıtlanır; dik durma ve motor öğrenme süreçleri aksar. Beyincik ile İlgili Öğrenme Teorileri Beyinciğin için çok sayıda ve çeşitte hücre yer alır. Özellikle Purkinje ve granül hücreleri çok düzenli bir yerleşim içinde bulunurlar. Beyinciğin katman katman nöronlardan oluşan hiyerarşik yapısı çok gelişmiş bir sinyal işleme kabiliyeti kazandırır. Buradaki sinyaller çoğunlukla hareketleri düzenlemekle ilgilidir. Ayrıca motor öğrenme süreçleri de aktif olarak yürütülür. Vücudunuzun hareketlerindeki veya duruşundaki en ufak bir değişiklik bile beyincikte işlenir. Beyinciğin bu kadar üst düzel bilgi işleme mekanizmasına sahip oluşu bilim insanlarının çok dikkatini çekiyor. Sayısı teori geliştirildi ama hiçbiri hareket kontrolünün nasıl işlediğini tam olarak açıklamak için yeterli olmadı. Purkinje ve granül hücrelerinin yanında tırmanıcı ve yosul lifler de beyinciğe çok karmaşık bir çalışma ağı kazandırıyor. Bir de bu ağın yeni bilgilerle sürekli değiştiğini düşünürsek işin içinden çıkmak zorlaşıyor.