Histerektomi Hafıza Sorunlarına Yol Açabilir Bir yeriniz acısa, bir ihtiyacınız olsa hemen anne dersiniz. Size en yakın kişi her zaman anneniz olmuştur. Anne ile çocuk arasındaki ilişki rahimde başlar ve hayat boyu devam eder. Kadınlar bir erkekten aldığı spermi büyüterek neslin devamını sağladıkları için birçok kültürde kutsaldır. Bu kutsiyet cennet anaların ayakları altındadır gibi sözlerle ifade edilir. Kadın doğurganlığının temel unsuru ise uterustur. Cinsel birleşme sonrasında fallop tüpünde döllenme gerçekleştikten sonra yeni oluşan hücre, anne rahmine yani uterusa intikal eder. Bazı kadın hastalıkları, kanser gibi sağlık sorunları ortaya çıktığında doktorlar uterusun alınmasına karar verebilir. Amerika'da 60 yaşına gelene kadar her 3 kadından birinin uterusu histerektomi adı verilen cerrahi işlem ile alınıyor. Histerektomi yaygın uygulanan cerrahi bir işlemdir. Doğal menopozdan önce uygulanırsa hastanın cerrahi işlem ile normalden daha erken bir yaşta menopoza girmesine neden olabilir. Şimdiye kadar ciddi bir zararının olduğu bilinmiyordu. Amerika'da Arizona Devlet Üniversitesi'nde yapılan bir çalışma histerektomi yapılan farelerde hafıza sorunları ortaya çıktığını gösterdi. Histerektomi Nedir? Fareler üstünde yapılan çalışmanın ayrıntılarına inmeden önce histerektomi nedir, neden yapılır öğrenelim. Histerektomi bir kadının uterusunu almak için yapılan cerrahi işlemdir. Birçok sebepten ötürü yapılabilir. Bunların en başında kanser ve endometriosis gelir. Anormal vajinal kanama, uterusun kalınlaşması, uterusun normal konumundan vajinal kanala doğru kayması da cerrahi müdahale gerektirebilir. Histerektominin farklı türleri vardır. Hastanın sağlık durumuna göre uterusun hepsi veya sadece bir bölümü alınabilir. Uterus alınırken yumurtalıkların da alınıp alınmayacağı çok önemlidir. Subtotal histerektomide hastanın uterusunun hepsi alınmaz sadece belirli bir kısmı çıkartılır. Total histerektomide ise tüm uterus ve serviks çıkarılır. Radikal histerektomide tüm uterusla birlikte uterusun kenarlarındaki dokular, serviks ve vajinanın en üst kısmı da alınır. Histerektomi Uterus Beyin İlişkisini Bozuyor Arizona Devlet Üniversitesi'nde psikoloji bölümünde çalışan araştırmacılar farelerin yumurtalıklarına dokunmadan sadece uteruslarını aldılar. Histerektomi uygulanan fareler bir zaman sonra yönlerini bulmakta daha çok zorlanmaya başladılar. Farelerin labirentlere konduğu veya su dolu havuza bırakıldığı testleri belki görmüşsünüz. Deneyler farelerin konumsal hafıza performanslarını ölçmeye yönelik olarak bu tür ortamlarda yapıldı. 6 Aralık'ta Endocrinology dergisinde yayınlanan makaleye göre doğal menopozdan önce uterusun alınması bazı bilişsel işlevleri bozabiliyor. Endokrinoloji kitaplarında uterusun fetüsü koruma ve besleme dışında herhangi bir görevinin olmadığı yazar. Uterusun faaliyetleri hep üreme çerçevesinde sınırlandırılır. Ancak hayvanlarda ve insanlarda yapılan araştırmalar bunun böyle olmayabileceğine işaret ediyor. Üreme sisteminin doğru bir şekilde çalışması için yumurtalıklar ve uterus karşılıklı iletişim halindedir. Yumurtalıklar salgıladığı hormonlar ile beyin ve vücut metabolizmasını doğrudan etkiler. Otonom sinir sistemi aracılığı ile uterus ve beyin arasında iletişim kurulabilir. Bu iletişim henüz çok iyi anlaşılamadı. Bilişsel işlevleri nasıl etkilediği ve bedenin yaşı ilerledikçe nasıl değiştiği bilinmiyor. Uterus ile Beyin Arasındaki İlişki Doğal menopozdan önce histerektomi olan ama yumurtalıkları alınmayan hastalarda demans riskinin daha yüksek olabileceği biliniyordu. Bununla ilgili yapılmış bazı araştırmalar var. Prof. Dr. Heather Bimonte-Nelson bu bulgudan yola çıkarak uterusun tek başına beyin işlevlerini etkileyip etkilemediğini görmek istedi. Eğer önceki sonuçlar doğrulanırsa menopozdan önce uterusu almanın beyin için potansiyel bir tehlike oluşturup oluşturmayacağını bileceğiz. Sorunu önceden tahmin etmek gerekli önlemleri almamızı da kolaylaştıracak. Dahası, uterus ile beyin arasındaki iletişimin yapısını daha iyi anlayacağız. Araştırma ekibi dişi farelerde yumurtalık ve uterusun öğrenme ve hafıza üzerindeki rolünü araştırdılar. Fareler menopozun hangi işlemle yapıldığına bağlı olarak 4 farklı gruba ayrıldı. İlk gruptaki farelerin yumurtalıkları alınmazken sadece uterusları alındı. İkinci grupta uterusa dokunulmadı ama yumurtalıklar alındı. Üçüncü grupta hem yumurtalıklar hem de uterus alındı. Son grup ise kontrol grubu olarak seçildi ve hiçbir organa dokunulmadı. - Grup Sadece uterus alındı. - Grup Sadece yumurtalıklar alındı. - Grup Hem yumurtalık hem uterus alındı. - Grup Hiçbir organ alınmadı. Fareler Labirentte Yollarını Hatırlamaya Çalıştılar Ameliyattan 6 hafta sonra araştırmacılar bütün farelere su dolu bir labirentte yollarını nasıl bulacakları öğretildi. Bütün fareler yolu nasıl bulacağını öğrendi ama bunu ne kadar iyi hatırlayacaklarını bilmiyoruz. Tüm fareler gerekli becerileri öğrendikten sonra su dolu bir labirente konduklarında yollarını hafızalarının ne kadar iyi çalıştığı ölçüldü. Ekip bilişsel becerilerin yanında üreme organlarının durumunu ve hormon salınımını da kontrol etti. Hafıza testini yapmak için fareler su dolu bir havuza kondu. Havuzun ortasındaki daire şeklindeki merkezden dışarıya doğru 8 kol çıkıyordu. Güneş gibi görünen bir labirente bırakılan fareler havuzdan çıkmak için su altındaki gizli platformu bulmak zorundaydı. Deneyin başında farelerin bulması için 4 platform yerleştirildi. Fare ilk platformu bulduktan sonra günün geri kalanında o platform çıkarılıyordu. Bütün platformlar bulunana kadar deney tekrarlanıyordu. Böylece fareler sürekli önceki platformların yerlerini hatırlamak zorundakalıyordu. Sadece Histerektomi Olan Farelerde Sorun Var Araştırmacılar iki platformun alınıp farelerin iki platform bulmak zorunda olduğu durumlarda histerektomi olup sadece uterusu alınan farelerin hatırlamayı başaramadığını gördüler. 8 kolun 4'ünde platform varken yönünü bulabilen fareler iki platform kaldığında ikisinin yerini hatırlamakta çok zorluk çektiler. Sadece uterusu alınan farelerin hatırlamakta zorluk yaşamasıekibin aklına bazı sorular getirdi. Uterus ile hafıza arasında nasıl bir ilişki vardı? Diğer gruplardaki farelerin hafızalarında herhangi bir aksaklık görülmüyordu. Sadece yumurtalıkları alınan fareler ile hiçbir organına dokunulmayan fareler arasında bir farklılık çıkmadı. İşin garibi hem yumurtalığı hem de uterusu alınan farelerde de kontrol grubuna benzer sonuçlar görüldü. Çalışmanın yürütücüsü Stephanie Koebele'ye göre sadece uterusun alınması bellek üstünde olumsuz bir etki yaratıyor. Yumurtalıkların uterus ile beraber alınması bu olumsuz etkiyi nasıl bertaraf ediyor bilmiyoruz. Histerektomi Hormonları Nasıl Etkiliyor? Çalışmanın sonunda araştırmacılar tüm farelerin yumurtalıklarını şekil, büyüklük ve yapı bakımından incelediler. Sadece uterusu alınan farelerin yumurtalıkları kontrol grubundaki farelerin yumurtalıklarından farklı değildi. Uterusun alınması yumurtalıkları etkilemiş gibi görünmüyordu.


HIV'e Direnç Kazandıran Bir Mutasyon: Ccr5 Delta 32 Bizi biz yapan mükemmel vücudumuz, DNA'mızdaki bazların dizilimi sonucu oluşur ve canlılık faaliyetleri bu sayede yönetilir. Yani, DNA hücrenin yönetici molekülüdür. Kalıtsal bilgilerimizi içeren genlerden oluşur. Fakat kalıtsal bilgilerimizi içeren bu genetik şifre herhangi bir nedenden dolayı değişebilir ve bozulabilir. İnsan genomunda meydana gelen bu kalıcı değişimler mutasyon olarak adlandırılmaktadır. Genellikle DNA ve RNA'da düzeltilmemiş hatalar sonucu oluşur. Peki, size bazı hataların bizi ölümcül bir virüse karşı dirençli kıldığını söylesek ne derdiniz? HIV'e Direnç Kazanmak 80'li yıllarla beraber artışa geçen, geçmişten günümüze 80 milyon kişinin enfeksiyonuna neden olan ve ölümcül bir virüs olan HIV, CD4 immün hücrelerini tahrip ederek vücudun bağışıklık sistemiyle savaşan ve onu baskılayan kronik bir enfeksiyon hastalığıdır. Hastalığın ilerleyen safhalarında CD4 hücrelerinin sayısındaki aşırı azalma sonucu AIDS ortaya çıkar. Bağışıklık sistemi yetersiz hale gelir ve hastalık belirtileri başlar. Fakat bazı kişilerde durumun böyle ilerlemediği görülür. Genellikle Avrupa'da rastlanılan bu kişilerin ccr5 yardımcı reseptörlerinde delesyon tipi bir mutasyon meydana geldiği ve bu sayede HIV'e karşı tamamen veya kısmen direnç gösterdikleri görülmüştür. Delesyonlar DNA zincirinin belirli bir kısmının tamamen işlevsel hale gelmesiyle oluşan mutasyonlardır. Delta 32 adlı bu mutasyon, işlevsiz olmayan bir proteini kodlayan 32 baz çiftinin silinmesiyle oluşur. Mutasyon hücrelerin dışındaki ccr5 yardımcı reseptörünün normalden daha küçük gelişmesine ve artık hücrenin dışına tutunamamasına neden olur. Bu sayede virüs seçilmiş kişileri enfekte edemez. Bu durum genin homozigot taşıyıcılarında gözlenir. Ancak mutant geni sadece anneden veya sadece babadan alan kişiler için tam direnç durumu söz konusu değildir. Bu kişilerde yalnız hastalığın ilerleyişinin geciktiği ve yavaşladığı görülmüştür. Kaynağı Nedir? Peki, genellikle beyaz ırkta rastlanılan bu mutasyonun sebebi ve kaynağı nedir? Bu soruyu cevaplamaya yönelik çeşitli çalışmalar yapılmış ve çeşitli fikirler öne sürülmüştür. Bazı bilim insanlarına göre virüsün kaynağı Vikingler zamanına dayanmaktadır. Vikinglerin işgaller sonucunda bu alleli İskandinavya'dan İzlanda'ya, Rusya'ya, Orta ve Güney Avrupa'ya yaydığı düşünülmektedir. Büyük Veba Salgını Ve Çiçekle İlişkisi Bu mutasyonla bağdaştırılan birçok şeyden biri de veba salgını. Bazı araştırmalara göre bu kişileri seçen veba salgını neticesindeki doğal seçilimdir. Fakat kara ölüm olarak da bilinen büyük veba salgınının sadece Avrupa'da yaşanmış olmaması bu düşünceyi çürütmektedir. Çiçek hastalığı da bu mutasyonla bağdaştırılan bir başka salgındır. Bilim insanları HIV ve çiçek hastalığı virüsü olan variolanın çok önemli bir ortak noktasını tespit etmişlerdir. Yapılan çalışmalar göstermiştir ki variola da tıpkı HIV gibi yayılmak için ccr5 reseptörünü kullanılır. Bu da bilim insanlarını mutasyonun aslında çiçek hastalığına karşı bir direnç olarak ortaya çıktığını ve nesilden nesile aktarılarak HIV'e karşı da bir direnç sağladığını düşünmeye itmektedir. %100 Direnç Mümkün mü? Tabii istisnaların olduğunu görmezlikten gelmemek gerekiyor. Çünkü ccr5 delta 32 mutasyonuna sahip ama yine de HIV ile enfekte birkaç vaka bildirilmiştir. Bu durumda test yaptırıp bu mutasyona sahip olduğunuzu görmek sağlıklı olduğunuzu varsaymak için yeterli değildir. Cevaplanması Gereken Sorular


Homeopati Nedir ve Sizi Neden İyileştiremez? Homeopati 1796 yılında Samuel Hahnemann tarafından geliştirilmiş bir alternatif tıp sistemidir. Hahnemann benzeri benzerle tedavi adını verdiği yöntemde bir hastalığı iyileştirmek için hastalığa neden olan maddenin düşük dozlarda uygulanması gerektiğini iddia eder. Gıda zehirlenmesi yaşadığınızda bozulmuş yiyecekler mi yersiniz yoksa midenizin yıkanmasını mı tercih edersiniz? Homeopati hiçbir bilimsel geçerliliği olmayan bir sahte bilimdir. Uzun yıllardır yapılan araştırmalarda plasebo etkisinden başka bir etkiye rastlanmamıştır. 21. yüzyılda modern tıp hücre zarlarındaki proteinleri tek tek hedef alabiliyor, DNA'nın içine girip tedavi modelleri sunabiliyor. Ancak homeopati sistemi 18. Yüzyıldaki sistemini kullanmaya devam ediyor. İçerdiği yöntemler günümüzün biyoloji, psikoloji, fizik ve kimya bilgisi ile hiç uyuşmuyor. Tamamıyla dogmalardan ve inanışlardan oluşan homeopati hastalık yapıcı maddenin alkol veya su ile seyreltilerek vücuda verildiğinde tedavi edeceğini belirtiyor. Uzmanlara Göre Aptalca Bir Yöntem Dünya Sağlık Örgütü homeopatinin profesyonel sağlık merkezlerinde kullanımını etik bulmuyor ve tavsiye etmiyor. Bu sistemin hiçbir akıl alır tarafı da yok. Hasta AIDS olduysa, ona düşük dozda HIV mi verelim? Maalesef ülkemizde ve dünyada pek çok kurum bu şarlatanlığı desteklemekte ve etkin olarak kullanmaktadır. Profesyonel tıbbi kurumlar bunun utanç verici, saçma bir yöntem olduğunu sürekli dile getiriyorlar. Homeopati yönteminde önce hastanın rahatsızlıkları dinlenir. Geçmişte neler yaşamış, hangi fiziksel ve zihinsel badireleri atlatmış bakılır. Homeopat yapacağı sözde tedavilere başlamadan önce hastanın bedensel ve psikolojik durumunu kontrol eder. Hastanın nelerden hoşlanıp, hoşlanmadığı, boyu, kilosu gibi özelliklerini öğrenir ve elde ettiği bu bilgileri tedavi aşamasında kullanacağını düşünür. Homeopati Ne Kadar Etkili ve Güvenli? Homeopatide hastalık belirtilerini gösterecek maddeler seyreltilerek hastaya veriliyor demiştik. Çok düşük yoğunluklarda hazırlanan karışımlar bazen etken maddeden tek bir molekül bile içermeyebiliyor. Plymouth Üniversitesi Peninsula Tıp Fakültesi'nde Edzard Ernst homeopatinin plasebodan bir farkı olmadığını kanıtlarken ilginç bir şey de keşfetti. Bazı homeopati karışımlarında ardışık seyreltmelerden dolayı etken maddeden hiç bulunmayabiliyordu. Sistem kendi içinde yöntem açısından da sorun yaratıyor. Homeopatinin modern savunucularından bazıları su hafızası diye bir şeyin varlığını ortaya atmışlardır. Etken madde suya karıştıktan sonra su onu hatırlıyor ve etkilerini hastaya aktararak şifa veriyor. Neresinden tutsanız elinizde kalacak bir yaklaşım. Bugüne kadar su hafızası diye bir şey hiçbir bilim insanı tarafından ortaya atılmadı veya kanıtlanmadı. Geçmiş yıllarda İstanbul Medipol Üniversitesi'nde homeopati kongresi yapılmıştı. Yanlış hatırlamıyorsam Ege Üniversitesi'nde de bu kongrenin benzeri düzenlenmişti. Üniversitelerimizde böyle şeylerin nasıl konuşulduğu ve itibar görüldüğünü aklım almıyor. Bilimsel camiada homeopati ve benzeri yöntemler kelimenin tam anlamıyla şarlatanlık, sahtekarlık olarak adlandırılır. Yapılan düzinelerce çalışmanın hiçbirinde homeopatinin klinik olarak anlamlı bir etkisi bulunamamıştır. Bazı çalışmalarda homeopatinin plasebo etkisi göstermekten öteye gitmediği görülmüştür. Az önce de bahsettiğimiz gibi verilen ilaçların bazılarında etken madde bile yok. Ancak hasta psikolojik olarak iyileşeceğine inandığı için belirtilerin ortadan kaybolduğunu düşünüyor. Ne Kadar Mantıklı? Homeopatinin faydalı olup olmadığını incelemeden önce ne kadar mantıklı bir fikir olduğunu tartışmalıyız. İlk paragrafta zehirlenme örneği vermiştim. Bir zehirlenme vakası yaşadığınızda panzehir mi alırsınız yoksa o zehirin seyreltilmiş halini mi? Yanıt çok basittir aslında. Kaldı ki homepati yöntemlerinde birçok zaman seyreltilme o kadar fazla oluyor ki etken maddenin kendisini de almıyorsunuz. Homeopati savunucuları bunu görmezden gelemiyor ve su hafızası diye bir şey uyduruyor. Ancak nükleer manyetik rezonans görüntülerinde bu savı destekleyen hiçbir kanıt bulunmuyor.


Homeostaz Her canlı yaşamına devam edebilmek için yaşadığı ortama uyum sağlamak zorundadır. Vücudun dış ortama uyumunu ifade etmek için kullanılan homeostaz kavramı, hücre dışı gerçekleşen olaylar karşısında hücrenin kendi metabolizmasını koruma eğilimidir. Düzenleyici sistemler yardımıyla organizmanın iç ortamının sabit tutulmasıdır. Hemostazı sağlamak için başta sinir sistemimiz ve endokrin sistemimiz olmak üzere çok sayıda organ ve sistem görev alır. Vücuttaki tüm organ ve dokular bu basit koşulları korumaya yardım etmek üzere bir görev üstlenmiştir. Örneğin akciğerler, hücreler tarafından kullanılan oksijeni karşılamak üzere hücre dışı sıvıya sürekli oksijen sağlarlar; böbrekler, iyon konsantrasyonunu sabit tutar, sindirim sistemi besin sağlar. Hemostazın sağlanamaması hastalık ve ölümle sonuçlanabilecek kadar ciddi bir durumdur.


Hormon Dengesizliği Yaşadığınızı Gösteren 7 İşaret Son zamanlarda sürekli huzursuz hissedip, gün içinde gelgitler yaşıyor musunuz? Hormon dengesizliği kendini en çok duygu ve davranış değişikliklerinde gösterir. Hormonlar vücudumuzda çeşitli organlarda üretilir ve kana karışırlar. Kana karışan hormon haberci görevi görerek hedef hücrelerine belirli bir işi yapmalarını veya yapmamalarını söyler. Vücudumuzda üretilen hormonlar yaşam boyu değişkenlik gösterir. Bu çok normal bir durum. Ergenliğe ulaştığımızda yaşadığımız fizyolojik ve psikolojik değişiklikler de hormonların miktarındaki değişimden kaynaklanır. Kadınların regl ve hamilelik dönemleri hormonlar dengesinin bir türlü kurulamadığı zamanlardır. Hormon dengesizliği bazı ilaçlar ve çeşitli yöntemler ile düzeltilebiliyor. Ancak hormonlarınız düzenli olmadığınızda ne gibi durumlar ile karşı karşıya kalacağımızı bir görelim. Adet Döneminde Hormon Dengesizliği Yaşayabilirsiniz Kadınların büyük çoğunluğunun adet döngüsü 21 ila 35 günlük zaman dilimlerinde olur. Eğer döngü zamanı sürekli değişiyorsa bazen regl atlanıyorsa hormon dengesizliği var diyebiliriz. Böyle durumlarda genellikle progesteron ve östrojen gibi hormonların çok az veya çok fazla salgılanması söz konusudur. Adet düzensizliği polikistik over sendromu gibi tıbbi rahatsızlıklardan da kaynaklanabilir. Eğer 40 yaşlarında veya 50'li yaşların başındaysanız menapoz öncesi hormon değişimleri yaşıyor olabilirsiniz. Sürekli devam eden adet düzensizliğinde doktorunuza başvurmalısınız. Uyku Sorunları Gece yatağa yattığınızda uyuyamıyor veya uyandığınızda çok yorgun kalkıyorsanız hormonlar ile ilgili sorunlar olabilir. Melatonin gece karanlığında salgılanan bir hormondur. Gözlerinize sürekli ışık girmesi durumunda melatonin salgınız normalden az olabilir. Bu da uykuya dalmanızı veya uykuda yeterince dinlenememenizi sağlar. Kadınlarda yumurtalıklardan salgılanan progesteron da uykuya dalmayı kolaylaştıran bir hormondur. Normal seviyesinden aşağıda olursa uyumayı zorlaştırır. Uykuya dalsanız bile ufak bir seste hemen uyanabilirsiniz. Menopoz döneminde kadınların yaşadığı gece terlemeleri ve sıcak basmaları da östrojen eksikliğinden kaynaklanır. Kronik Sivilceler Yüzdeki sivilceler çoğu insanın muzdarip olduğu bir sağlık sorunudur. Çok stresli zamanlarda, adet dönemlerinde, ergenlik çağlarında aknelerin çıkması olağan bir durumdur. Androjen hormonların kanda fazla bulunması yağ bezlerinin çok çalışmasına yol açar. Testosteron gibi androjen hormonlar hem erkek hem de kadınlarda bulunan erkek eşey hormonlarıdır. Bunlar kıl foliküllerinin etrafındaki deri hücrelerini etkilerler. Aynı zamanda sivilce oluşumunu da tetikleyen hormonlardır. Günümüzde dermatologlar bazı ilaçlar sayesinde akne oluşumunun önüne geçebiliyorlar. Hormon Dengesizliği Bazı Şeyleri Hatırlayamamanıza Neden Olabilir Vücut hormonlarının beyni nasıl etkilediği çok net bir şekilde bilinmiyor. Ancak şu bir gerçek ki östrojen ve progesteron gibi hormonlardaki değişiklikler kafa karışıklığına, hafıza sorunlarına yol açabiliyor. Regl dönemlerinde kadınların biraz daha agresif olması da belki hormonların düşünce süreçlerini etkilemesindendir. Östrojen nörotransmitterleri etkileyerek dikkat ve bellek süreçlerini bozabilir. Kesin olarak bilmiyoruz ama bundan şüpheleniliyor. Bu konuda önemli rahatsızlıklar yaşıyorsanız bir doktora görünmenizde fayda var. Göbek Bölgesindeki Fazla Yağlar Sindirim sistemi otonom sinir sisteminin bir alt birimi olan enterik sistem tarafından kontrol edilir. Enterik sistem ağızdan anüse kadar olan bütün sindirim sistemini reseptörler ile kaplamıştır. Bu bölgede enterik sistemin haberi olmadan kuş uçmaz. Özellikle mide ve bağırsakları çevreleyen reseptörler östrojen ve progesterondan çok etkilenir. Bu hormonların olağan seviyelerinden farklı miktarlarda kana karışması besinleri sindirirken farklı hisler yaşamanıza neden olur. Bu farklılıklar ishal, mide ağrısı ve bulantıdır. Adet dönemlerinde progesteron ve östrojen miktarı dalgalandığı için sindirim sistemindeki hücreler de normalden farklı davranabilirler. Sürekli Devam Eden Yorgunluk Bir insan sürekli yorgun olabilir mi? Benim tanıdığım böyle birkaç kişi var. Yorgunluğun çok fazla sebebi olabiliyor. Mevsimsel duygu bozukluğundan tutun da yoğun iş temposuna kadar birçok şey kronik yorgunluğa neden olabilir. Hormon dengesizliği de uzun süreli yorgunluğun nedenlerinden biridir. Üst paragraflarda progesteronun uykuya dalmanıza yardımcı olduğunu söylemiştik. Yüksek miktarlarda progesteron gün boyu halsiz, uykulu hissettirebilir. Tiroid hormonları da enerjimizi sağlamada çok önem taşır. Tiroid hormonları az salgılanan kişiler kendilerini güçsüz, bitik hissedebilirler. Bu tür belirtiler yaşıyorsanız bir endokrinoloğa gitmenizde fayda var. Depresyon ve Ruh Halinde Değişiklikler Depresyon deyince gözler hemen beyin kimyasallarına dönüyor. Serotonin, dopamin ve noradrenalin gibi hormonlar gün içindeki mutluluk seviyenizi ve öforinizi ayarlarlar. Medyada lanse edildiği gibi serotonin mutluluk hormonu filan değildir. Serotoninin eksikliği sizi bunalıma sokar ama fazla olması sizi daha mutlu yapmaz. Dopamindeki gibi yüksek miktarların daha yüksek hazza ulaştıracağı beklenmemelidir. Son yıllarda yapılan araştırmalar özellikle bağırsaklardaki bakterilerin ve vücudun salgıladığı kimyasalların bu nörotransmitterleri etkilediğini gösteriyor. Serotonin seviyenizin düşmesinde bağırsaklarınızdaki bakterilerin parmağı olabilir. Bunun yanında östrojen de beyin kimyasallarını etkileyebiliyor. Hormon Dengesizliği Nasıl Tedavi Edilir? Hormon dengesizliği tedavisi tamamen kişinin fizyolojik değerlerine göre doktor tarafından belirlenir. Bu konuda ne gibi seçenekler olduğundan bahsedelim. Öncelikle hangi hormon grubunda dalgalanmalar olduğuna ve muhtemel sebepleri incelenmelidir. Kadınlarda hormon dengesizliği doğum kontrol hapları, hormon replasman ilaçları, anti-androjen ilaçları ile giderilir. Bunun yanında östrojen, progesteron veya androjen hormonlarını hedef alan farklı ilaçlar da mevcuttur.


Günümüzde artık el yazımı ile yapılan işleyiş süreci son bulmuş ve onun yerine teknolojinin gelişmesi ile otomatik bir şekilde, standart olarak basım işlemi gerçekleştiren yazıcı ve fotokopi makineleri geliştirilmiştir. Bu makineler sayesinde çok kısa sürede hızlı, kaliteli, okunaklı ve güzel yazı basımları elde edilebilmektedir. Ancak bu makinelerin aktif bir şekilde çalışabilmesi için ise kartuş adı verilen baskı için gerekli mürekkebin yer aldığı parçalara gereksinim vardır. Sektörde kalite ve verimlilik bakımından tercih edilen bir marka olarak Hp markasına ait birçok farklı hp kartuş bulunmaktadır. Sizlerde ihtiyacınız olan renkli ve siyah kartuşları güvenilir bir süreç eşliğinde temin ederek ihtiyaçlarınızı karşılayabilirsiniz. Her Model Yazıcı ve Fotokopi Makinesine Uygun Hp Kartuş Modelleri Sektörde yer alan işletme çeşitleri ve hususi kullanımları karşılayabilmek adına birçok farklı modele sahip olan yazıcı ve fotokopi makineleri üretilmektedir. Bu makineler içerdikleri farklı özellik ve artılar ile kullanıcılar tarafından tercih edilmektedir. Sektörde model çeşitliliği bakımından da çokça ürünü bulunan Hp markasına ait olan cihazların basım yapabilmesi için gerekli olan Hp kartuş modelinin de bitmesi ardından tedarik edilmesi gereklidir. İşte hem stok bakımından, hem hızlı bir işleyiş ile hizmet vermesi bakımından, hem de güvenilir bir yapı olması bakımından özen gösteren bir işletmeden bu ürünler tedarik edilmelidir. Toner.com.tr firması bu konuda çok hassasiyet ile çalışan yapıların başında gelmektedir. En Uygun Fiyatlar ile Hızlı ve Güvenilir Hp Kartuş Temini Hizmet sürecinin kaliteli ve güvenilir olması yanında uygun fiyatlar içermesi ve müşteri memnuniyet odaklı bir yaklaşım ile hizmet vermesi de büyük bir önem arz etmektedir. Toner.com.tr bu konuda çok hassas davranan değerli bir kurumdur. Sizlerde ihtiyacınız olan Hp kartuş modellerini https://www.toner.com.tr/hp-orijinal-kartus linki üzerinden gönül rahatlığı ile temin edebilir, kaliteli hizmete erişim sağlayabilirsiniz.


HPV Enfeksiyonu ve HPV Aşısı Neden Önemlidir? Son zamanlarda aşısı ile sıkça gündeme gelen Human papillomavirus öncelikli olarak insanların skuamöz ve metaplazik epitelyal hücrelerini enfekte eden kapsülsüz çift sarmallı bir DNA virüsüdür. Oluşturduğu HPV enfeksiyonu çok bulaşıcıdır ve toplumda en sık görülen cinsel yolla bulaşan hastalıktır. Cinsel aktif kadınların yarısından fazlası hayatlarının bir döneminde HPVenfeksiyonu geçirmekle birlikte çoğu durumda bağışıklık sistemi tarafından virüs temizlenmektedir. Düşük riskli kabul edilen bazı türleri genital bölge mukozalarında condyloma acuminatum adı verilen siğil şeklinde karnabahar görünümlü iyi huylu tümörlere neden olur. Bazı türlerinde ise seyir daha kötüdür ve kansere kadar ilerleyebilir. Bulaş enfeksiyonlu deriden temas ile gerçekleşir. Tam bir cinsel ilişki olmasına gerek yoktur. Bariyer yöntemler bulaş riskini azaltır fakat yüzde yüz koruyucu değildir. HPV virüsü doğum sırasında anneden bebeğe geçebildiği gibi kontamine eşyalardan bulaştığı vakalar da bildirilmiştir. Birçok tipi olan HPV'nin en sık rastlanan tipleri HPV 6 ve HPV 11'dir. Bunlar onkojenik olmayan tiplerdir. Diğer bir deyişle kansere neden olmazlar. Genital bölgede siğillere neden olur. Düşük riskli dediğimiz bu tiplerde de virüsü tedavi eden bir ilaç yoktur. Siğil tedavisi belirtileri gidermeye yöneliktir. Bazı lezyonlar kendiliğinden de gerileyebilir ancak ilerleme riski daha fazladır. Serviks Kanseri Seviks kanserine en sık neden olan tipleri ise sırasıyla HPV 16, HPV 18, HPV 31, HPV 45'tir. Serviks kanserlerinin neredeyse tamamı bunlara bağlı olarak görülür. Virüsün bulaşması daha sonrası için uzun süre bağışıklık sağlamaz bu nedenle kişi hayatı boyunca defalarca bu enfeksiyona yakalanabilir. Cinsel olarak aktif her insan HPV riski taşımaktadır. Kötü hijyen, erken yaşta cinsel yaşama başlama, çok eşli cinsel yaşam, başka cinsel yolla bulaşan hastalık varlığı, sigara, kötü beslenme, çok doğum enfeksiyonun kötü huylu hale dönüşümünü arttıran risk faktörleridir. Smear Testi Rahim ağzındaki hücrelerin bozukluklarını, kanser öncü hücreleri ve enfeksiyonlarını saptamada kullanılan smear tarama testi rahim ağzı kanserinin erken tespiti için çok önemlidir. Atipik hücrelerin saptanmasına imkan verir ve bu sayede kanser gelişmeden kanser öncesi lezyonların tedavi edilebilmesini sağlar. Serviks kanserinin 10-15 yıl gibi uzun bir kuluçka döneme sahip olması kanseri önlenebilir kılmaktadır. Smear testi serviksten alınan sürüntünün incelenmesi yoluyla uygulanan ağrısız ve kolay bir işlemdir. Cinsel olarak aktif hale gelen tüm kadınlar periyodik olarak tarama programına alınmalı, HPV testi ve muayene ile birlikte kullanılmalıdır. HPV Aşısı Gardasil Papilloma virüsünün yol açtığı kanserleri önlemek için üretilen aşı servikal kanserlere en sık (%70) neden olan tip16 ve tip18 HPV ve genital siğillerin %90'ına neden olan tip 6 ve tip 11 HPV antijenlerini içerir. 9 tip antijen içerenleri de bulunmaktadır(gardasil-9) . Koruyucudur. Aktif enfeksiyonun tedavisinde kullanılmaz. Dörtlü olan bu aşı kız çocukları için 11-12 yaşlarında önerilse de 9-26 yaş arası tüm kız ve erkekler yaptırabilir. Normalde 3 doz şeklinde yapılan aşının 14 yaşından küçükler için 2 dozu yeterli olmaktadır. Aşının etkili olabilmesi için kişinin daha önce aşının içerdiği HPV tiplerinden biriyle enfekte olmaması gerekir. Bu nedenle koruyuculuğun çok yüksek olması mümkün olan en erken zamanda ve ilk cinsel ilişkiden önce aşılanmaya bağlıdır. Aşılı kişilerin aşının korumadığı HPV tipleriyle enfekte olma ihtimali bulunduğundan ve cinsel aktif kadınların daha önce enfekte olmuş olma ihtimali bulunduğundan kanser tarama programına devam edilmesi gerekmektedir. Canlı aşı olmadığından immün yetersizliği bulunan kişilerin de aşı olmasında bir sakınca yoktur. Hamilelere önerilmemektedir.


Hücreden Organa: Organoidler Bir hücrenizin alınıp size organ olarak nakil edilebileceğini söylesek belki biraz kuşku biraz da şaşkınlık hissedersiniz ancak her alanda çok hızlı gelişmelerin olduğu bir zamanda şaşırır mısınız pek emin değilim. Doku mühendisliği, kişiselleştirilmiş tıbbın ve rejeneratif tıbbın önemini her geçen gün arttırmasıyla büyüyen bir alan. Son yıllarda pek çok yöntem geliştirildi ve çalışmalar artmakta. Bu yazıda sizlerle bana en çok heyecan veren yöntemi paylaşmak istiyorum: organoidler. Organoid terimi organımsı anlamına geliyor. Organoid kültür yönteminin geçmişi ise 1950'lere dayanmakta fakat bu konudaki çalışmalar moleküler biyolog Hans Clevers ile büyük hız kazandı ve son yıllarda bu konudaki yayınlar artarak devam ediyor. Organoidler 3 Boyutlu Kültürde Üretiliyor Şu anda yaygın olarak kullanılan hücre kültürü yöntemleri iki boyutlu olarak gerçekleştiriliyor. İki boyutlu hücre kültüründe hücreler cama yapışıyorlar ve bu şekilde hücreler üzerinde çalışmalar gerçekleştiriliyor. Bu yöntemin özellikle insan bedenini taklit etmesindeki yetersizlikten dolayı alınan sonuçların klinik uygulamalarında istenilen sonuç alınamıyor. Çünkü her anlamda üç boyutlu yaşam sürerken sorunlarımızın çözümünde de üç boyuta başvurmamak bizi ileriye taşımıyor. Bir başka yöntem olan spheroid kültür yönteminden de bahsetmek isterim. Bu yöntem üç boyutlu olarak çalışma imkanı sağlıyor. Üç boyutu ise pek çok işlemle hücrelerin toplanıp ortasının nekroza uğramasıyla elde ediyoruz. Bu yöntem üç boyutlu olmasına karşın yine iki boyutlu yöntemlerdeki sorunları aşabilmiş değil. Organoid kültür yöntemi ise iki boyutlu klasik hücre kültürünün ve üç boyutlu spheroid kültür yönteminin getirdiği sorunları çözme potansiyeline sahip. Organoidleri kısaca, alınan bir kök hücrenin uygun ortam şartlarında diğer yöntemlerin aksine çok fazla müdahale edilmeden kısa sürede üç boyutlu organımsı yapıya kavuşması olarak tanımlayabiliriz. Organoidler bize pek çok alanda çalışma imkanı sunuyor. Bunlara rejeneretif tıp, ilaç testleri, kanser çalışmaları, kişiselleştirilmiş tıp ve mikrobiyom çalışmaları örnek olarak verilebilir. Kendi Kendimizin Organ Bağışçısı Olabiliriz Organoidler gelecek için büyük umut vaat etmekle beraber organoidlerin bazı sıkıntıları yok demek de mümkün değil. Bu yapılar her ne kadar diğer kültür yöntemlerinden daha iyi olsa da mükemmel değiller. Hala tam olarak organın bütün özelliklerini gösteremiyorlar. Bir başka durum ise etik tartışmalar olabilir. Bu tartışmalar beyin organoidleri üzerinde yoğunlaşmış durumda ve hayli ilginç açıkçası. Sorulan soru ise, bu organoidler evet bir beynin fizyolojisini taklit ediyor ve onun üzerinde çalışabiliriz fakat aynı zamanda beyin organoidleri bir bilince de sahip oluyorlar mı? Bu sorunun ve diğer etik problemlerin cevaplanmasını heyecanla bekliyorum. İleri Okuma: Organ Mühendisliği Doku Mühendisliğinin Yerini Alıyor Organoidler için geleceğin teknolojisi demek bence haksızlık olacaktır çünkü bu yöntemin öncüsü olan Hans Clevers organoidlerin birkaç yıl içerisinde rutin bir klinik işlem olacağını öngörüyor ve tıptaki gelişmelerin de gidişatına bakılınca bu öngörünün makul olduğunu görebiliriz. Peki organoidler daha önce bahsettiğimiz işlemlerin yanı sıra bizlere ne katabilir? Organoidler sayesinde artık kendimizin organ bağışçısı olabiliriz! Bizden alınan kök hücre bir kapta büyüyüp ihtiyacımız olan organa dönüştükten sonra bize nakil gerçekleşebilecek. En heyecan verici kısmı bu olsa gerek.


Hücresizleştirme Yöntemiyle Organ Nakli Daha Başarılı Olacak Genellikle bizler doğal olanı yapay olana tercih ederiz. Canlılardaki ve doğadaki yapıların bizleri hayretler içerisinde bırakan mükemmel düzenlerini bunun bir nedeni olarak sayabiliriz. İnsan mükemmeli oluşturma konusunda yetkin değildir ancak bizler bu sorunu sahip olduğumuz özelliklerle bir noktaya kadar aşabiliriz. Doğal mekanizmaları kullanan çalışmalar son zamanlarda arttı. Bu çalışmalar, bizlere önümüzdeki zamanların bilim anlayışının nasıl olacağına dair bir öngörü sunabilir. Bana heyecan veren bir örnek vermek isterim: hastanın T hücreleri, yani hastalıklara karşı önemli bir bağışıklık elemanı gen düzenlenmesi sonucunda CAR-T hücrelerine dönüştürüldü. Genetiği değiştirilmiş bu hücrelerin özel antijen veya molekül taşıyan kanser hücrelerine saldırmaları sağlandı. CAR-T hücreleri büyük bir başarı elde etti. Başarının sağlanması da var olan ilgiyi arttırmış durumda. Daha önce belirttiğimiz gibi bu çalışmaların sayısı artıyor ve doku mühendisliği de çalışmaları bu alanlardan birisi. Doku mühendisliği, yaşam bilimlerinin ve mühendisliğin bir araya geldiği bir alan ve teknolojik gelişmelerle hız kazanmış durumda. Doku mühendisliği, zarar görmüş veya hastalıklı dokuların tamirini ve hatta yenisiyle değiştirmemize olanak sağlıyor. Kişiselleştirilmiş ve rejeneretif tıbbın önemli bir aracı olan doku mühendisliği önemli bir alanda bilim insanlarının ilgisini çekmiş durumda: Organ nakli. Organ bağışçısı ile organı alacak kişi arasındaki doku farkının çok yüksek olması bilim insanlarını yeni arayışlara yöneltti. Doku mühendisliği ise bizlere pek çok olanak sunuyor. Daha önce değindiğimiz gibi doğal yapıların kullanılması başarı şansını arttırıyor ve bu yazıda değineceğimiz konu da bu amaca hizmet ediyor: Doku mühendisliğinde başarıyla kullanılan hücresizleştirilmiş doku ve organlar . Hücresizleştirme ve Organ Nakli Hücresizleştirme uzun süredir bilinen fakat son zamanlarda popülerleşen bir alan haline geldi. Hücresizleştirme ve amacı basitçe biyolojik materyalin deselülerizasyon yani hücresizleştirme yöntemleriyle hücre dışı matriksin elde edildiği biyolojik hücre iskeletinin hasarlı doku ve organ bölgelerinin iyileşmesinde kullanılmasıdır. Bilim insanlarını bu yönteme iten ise alıcının doku reddini ortadan kaldırmaktır. Sağlıklı bireyden alınan dokunun hücresizleştirilmesinin ardından elde edilen yapı iskeletinde dokuyu alacak bireyden alınan hücrelerin büyütülmesi yani reselülerizasyon ile amaca ulaşılıyor. Doğal yapı iskeleti yerine mekanik ve elektriksel yapılar büyük ölçüde başarısız oldu çünkü bu yapıların görevi taklitti ancak insanı oluşturan dokular plastik veya metal değildir. Deselülerize, hücresizleştirilmiş, yapıların kişiselleştirilmiş tıp için önemli olduğunu görebiliriz. Artık sahip olduğumuz imkanlar sayesinde hastalık yoktur, hasta vardır sözü ışığında, tedavideki başarı şansını ve aynı zamanda hastaların yaşam kalitelerini arttırmada daha başarılıyız. Sahip olunan deneyimlerle, idrar kesesi, deri, iskelet kası, tendon, kalp kapakçıkları, kan damarları, akciğerler ve hatta karaciğer ile kalbin de içinde bulunduğu pek çok yapının iskeleti elde edildi. Biraz sonra değineceğimiz hücresizleştirme yöntemlerinin pek çok çeşidi bulunuyor. Her yöntemin dokular üzerindeki etkisinin farklı olduğunu düşündüğümüzde biyolojik materyale uygun yöntem seçmek büyük önem taşıyor. Hücresizleştirme Nasıl Yapılıyor? Doku deselülerizasyonu yöntemleri elde edilmek istenen yapıya göre değişiklik gösteriyor ancak bu metotları kimyasal ve fiziksel olarak iki temel başlık altında toplayabiliriz. En iyi sonucun elde edilmesi için fiziksel ve kimyasal yöntemlerin birlikte uygulandığını daha sık görebiliriz. Kullanılan yöntemlerle dokuya en az hasar verilmesi ancak aynı zamanda hücresel materyallerin uzaklaştırılması hedeflenir çünkü konak görevi görecek olan yapının işlevselliğinin korunması hayati önem taşıyor. Dokudan hücrelerin ve materyallerinin uzaklaştırılmasının ardından kullanmak istediğimiz hücre grubunu elde ettiğimiz yapı iskeletinde büyütüyoruz. Deselülerize yapıyı elde etmek için gereken sürenin de makul olması hücresizleştirme yöntemini değerli kılıyor. Örnek vermek gerekirse, 6 aylık bir domuzdan elde edilen kalp 48 saat içerisinde, karaciğer 24 saatte tamamen istediğimiz deselülerize hale geliyor. Organ Yetersizliği


Huntington Hastalığı Huntington hastalığı beyin hücrelerinin ölümüne yol açan bir kalıtsal hastalıktır. İlk belirtiler ruh halindeki değişiklikler ve zihinsel becerilerde aksamalar olarak ortaya çıkar. Bunları kas koordinasyonundaki bozukluklar ve yürüyüşte yaşanan dengesizlikler takip eder. Hastalık ilerledikçe vücut hareketlerindeki organizasyon eksikliği daha belirgin hale gelir ve fiziksel beceriler gittikçe kötüleşir. Huntington hastalığının belirtileri genellikle 30 ila 50 yaş aralığında görülür ama herhangi bir yaşta da ortaya çıkabilir.


Hüzünlü Müzikleri Neden Severiz? Hepimiz arabada, yürürken veya ders çalışırken çeşitli müzikleri dinleriz. Müzik bizi keyiflendirse de üzse de nedense bir türlü ondan vazgeçemeyiz. Bizi üzen müziklerden neden bu kadar hoşlanıyoruz ve adeta 'bağımlısıyız'? Bağımlı kelimesini kullanmak durumundayım çünkü müzik de sigara gibi bağımlılık yapıyor. McGill Üniversitesi Montreal Sinirbilim Enstitüsü'nde Dr. Robert Zatorre'nin liderliğindeki araştırma ekibi bu sorunun yanıtını dopamin hormonunda buluyorlar. Dopamini birçoğunuz duymuşsunuzdur, beynin ödül mekanizmasında görevli temel moleküllerden bir tanesi. Sevdiğimiz müzikleri dinlediğimizde de beynimiz dopamin salgılayarak bizi ödüllendiriyor ve hoşnut hissetmemizi sağlıyor. Buna en çok ihtiyacımız olduğu zamanlar ise üzgün olduğumuz zamanlar. Egzersiz yaptığımızda, tuzlu veya yağlı yiyecekler yediğimizde de beynimiz dopamin salgılayabiliyor. Hamur işi yiyecekleri neden sevdiğimiz sanırım artık daha iyi anlaşılıyor. İleri Okuma: Dopamin Beynimizi Nasıl Etkiler? Doğa Müzik Zevkimizi Etkiliyor Müzikten keyif almamızı sağlayan bir diğer faktör müziğin karmaşıklığı ve yapısındaki gizli yapılardır. Müzik kulağı iyi olmayan bir kişi herhangi bir eser çalınırken yanlış notaya basılsa bile bunu fark etmeyebilir ama müzik kulağı iyi olan biri bunu hemen fark edecektir. Şarkıları birden fazla dinlememizin sebebi müziğin karmaşıklığından kaynaklanıyor. Müziğin içindeki gizli yapıyı çözdükçe beynimiz dopamin salgılar ve bu bize keyif verir. Bazı şarkıların ömrü 1 aydır, bazıları 3 ay, bazı eserler vardır ölümsüzdür. Usta müzisyenlerin ellerinden çıkmış eserler yüzyıllar sonra bile dinlenirken pop müziğin ömrü bu yüzden kısa sürüyor. Zaman içinde yüzyıllar içinde beynimiz bazı seslerden hoşlanacak bazı seslerden ise hoşlanmayacak şekilde gelişmiştir. İnsanlar yüzlerce yıl doğayla iç içe yaşadığından ötürü, insan beyni de doğaya ait seslerden keyif alacak şekilde gelişmiştir. Yağmur sesini sevmeyen çok az kişi vardır veya piknik yaparken kuşların ötüşünden rahatsız olan. Ancak burada aklınıza şu soru gelebilir. Peki, o zaman metal müzik dinleyenler? Burada karşımıza alışkanlıklar çıkıyor. Beynimiz bu müzikleri dinlemeye başladığı andan itibaren zamanla bu müzik türüne alışıyor ve beyin artık bundan keyif almaya başlıyor. İleri Okuma: Müziğin Tekrar Eden Kısımlarını Neden Severiz?


IBM Yapay Nöronlar Üretiyor Uzun zamandır bilgisayarlar yapay beyinler olarak düşünüldü ancak yakın bir dönemde IBM bu alanda yapay nöron üretimine kalkışarak bir ilke imza attı. Zürih merkezli teknoloji devi, araştırma merkezinde organik bir beynin sinyal aktarım prensibini simüle etmek amacıyla 500 adet yapay nöron üretti. Yapay sinyalleşme alanındaki araştırmaların gösterdiklerine bakarsak asıl dönüm noktası bu öğelerin mikroskobik ölçeklerden aşağılara çekilmeleri ve hala verimli bir şekilde çalışmakta olmalarıdır. IBM'in bu başarısını önemli kılan etken şudur: Yapay nöronların bir kaç nanometreye kadar küçültülmeleri ve hala kullandıkları düşük enerjiler ile aktif halde olmalarıdır. Yapay Nöronlar Şekil Değiştirebiliyor Organik nöronlar belli miktarda enerji depolayabilen, sinyal kapıları gibi çalışan hücre zarlarına sahiptirler. IBM'nin ürettiği nöronlarda ise bu rol ufak bir kare parça Germanyum-Antimon-Tellerium tarafından üstlenilir. GST, CD olarak da bilinen optik disklerde yaygın olarak bulunan bir maddedir. GST'ler yeterince ısındığında amorf , yalıtkan bir halden kristal hale faz değiştirmektedir. Diğer bir deyişle yapay nöronlardaki elektrik iletkenliğine sahip olmayan membran yeterli enerjiye sahip olduğunda kristal faza geçerek iletkenlik kazanır ve sinyallerin iletilmesini sağlar. Nöronların membranı işlevini yerine getirdikten sonra tekrar eski hali olan amorf yapıya geri döner. Bu durumu ayrıntılı olarak açıklayacak olursak faz değişimi demek bir maddenin katı halden sıvı veya gaz haline geçmesidir. 20. yüzyıl ortalarında kalkojenit camın elektrik enerjisine maruz kaldığında faz değişimine uğradığı bulundu. Kalkojenit camın faz değişimi sinematografik olarak çıkarıldı. Bilim adamlarının elde ettiği sonuçlar özetle camın elektrik enerjisi ile faz değişimine uğradığını, bu değişimin bir depolama alanı olarak kullanılabileceğiydi. Kalkojenit Cam Kalkojenit camın bu özellikleri ilk olarak CD' lerin doğmasını sağladı. Kalkojenit cam elementlerinden oluşan bir kaplama plastikle birleştirildi. Elde edilen CD' lere manyetik enerji ile yönlendirilmiş , kalkojenit tabakanın faz değişimine uğramasına sebep olacak bir lazer ışını gönderildi. Lazer ışını o kadar etkiliydi ki tıpkı elektrik enerjisi gibi kalkojenit yapıyı zedelemeye yetti. Lazer kalkojenit yapıda faz değişimi yarattı, değişim yaşanan yer 0, sağlam kalan yer 1 kabul edildi. Bilim insanlarının organik sinir ağlarına eşdeğer başka bir karakteristiği elde etmeleri gerekmektedir. Araştırmacılar stochiasticity veya sinyallerin ateşlenmesi durumundaki rastgelelik durumunu göz ardı etmemelidir. IBM, GST membranlarının aynı yapılandırma durumuna hiç bir zaman dönmediğinden dolayı yapay nöronların bunu başardığını açıklamaktadır. Bu durum sinir ağları gruplarının hiç beklenmedik başarılar elde etmesine yol açmaktadır. Ayrıca bu durumların sonuçları tam bir şekilde öngörülebilir olunsaydı bu başarının elde edilemeyeceği de aşikardır. Yapay Nöronlar ile Bilgisayarlar Taklit Edilebilir


İbn-i Haldun İbn-i Haldun Tunus'ta dünyaya gelen 14. yüzyıl düşünürü, devlet adamı ve tarihçisidir. Modern historiyografinin, sosyolojinin ve iktisatın kurucusu olarak bilinir. Hayatı boyunca bazen hapis yatan, bazen kadı ve devlet adamı olarak görev yapan İbn-i Haldun Şam'ı işgal eden Timur ile de bir defasında konuşmuştur. İbn-i Haldun'un Osmanlı Devleti tarih anlayışında büyük bir etkisi olmuştur ve kendisinden sonra pek çok tarihçiyi etkilemiştir. Başta Katip Çelebi, Naima ve Ahmet Cevdet Paşa olmak üzere Osmanlı tarihçileri Osmanlı Devleti'nin yükseliş ve çöküşünü pek çok defa onun teorileriyle analiz etti. Avrupa'da Çok İlgi Gördü Arap dünyasında yeniden keşfedilmesi ancak Arap milliyetçiliğinin gelişmeye başlaması ile oldu. 19. yüzyıldan itibaren ise Avrupalı tarihçiler tarafından keşfedildi ve eserleri büyük takdir gördü. Öyle ki Toynbee, aradan geçen yüzyıllardan sonra onun için şöyle dedi: Herhangi bir zamanda, herhangi bir ülkede, herhangi bir zihin tarafından yaratılmış en büyük tarih felsefesinin sahibi.


İbn-i Sina Kimdir? İbn-i Sina 980 yılında Buhara'nın Efşene köyünde dünyaya geldi. Babası Abdullah Samani İmparatorluğunda saygın bir bilim adamıydı. Çevresinde birçok alimle ve ilim ortamının tam da ortasında yetişen İbn-i Sina henüz 10 yaşındayken Kuranı hatmetti. Aynı zamanda edebiyat, dil ,fıkıh ve daha birçok alanda eğitimler aldı. Öklid'in 'Elementler' kitabı, Batlamyus'un Almagest'i gibi zamanının en önde gelen bilim eserlerini okudu. ''İnsanın ruhu kandil, bilim onun aydınlığı ve Tanrısal bilgelik de kandilin yağı gibidir. Bu yanar ve ışık saçarsa o zaman sana 'diri' denir.'' ''Hiç kimse görmek istemeyen kadar kör değildir'' İlk olarak hastalıktan kurtardığı Emir'in yanında çalışmaya başladı. Bu başarısının ödülü zamanın ünlü kütüphanelerinden olan Samani kütüphanesinden istediği kadar yararlanabilmek oldu. Bir bilim insanı için bu en büyük ödüldü. Daha sonrasında yıkılan hanedanlıklar, sürgünler, öğrenme ve öğretme arayışı ve daha nice olay. Yaşadığı Hanedanlıklar kimi zaman onu ödüller ve övgülerle müjdelemiş. Ama ne yazık ki kimi zaman da hapishanelerle cezalandırmıştır. Kaçmak zorunda kaldığı, başkasının kılığına girmesi gerektiği bile olmuştur. Ömrünün sonunu ve en rahat dönemini İsfahan'da doktor ve bilim danışmanı olarak geçirmiştir. Bir sefer sırasında geçirdiği kolit atağından sonra ölüm döşeğinde tüm mallarını yoksullara bağışlamış ve kölelerini azad etmiştir. 1037'nin Haziranında 57 yaşındayken ömrü boyu bağlı kaldığı kitaplarına veda etmiştir. Mezarı Hamedan'dadır. ''Şifasız hastalık yoktur; irade eksikliğinden başka. Değersiz bitki yoktur; tanınmamasından başka.'' ''Tıp ilmi ki beyte sığdırılmıştır ve söylemenin güzeli de kısa söylenmesindedir. Az ye! Yedikten sonra hazım oluncaya kadar başka bir şey alma! Zira şifa yemeğin hazım olunmasındadır. İnsanın sağlığını bozan yemek üzerine yemek yemektir. O yüzden tıpta, hastalık ve sağlığın sebeplerini bilmemiz gerekir.'' Yaşadığı çağda İslam coğrafyasının ve hatta tüm dünyanın en büyük hekimlerinden biri olarak tarihe geçmiştir. Erken tıbbın babası olarak kabul edilir. İslam coğrafyasında 'Ebu Ali Sina', Batılılarda ise 'Avicenna' olarak tanınır. Tıp ve felsefe alanlarında ağırlıklı olmak üzere 200 civarında eseri mevcuttur. Batılılarca Modern Orta Çağ biliminin kurucusu ve 'Büyük Üstat' olarak bilinir. Tıp alanında en önemli eserleri El Kanun fi't Tıb ve Kitabü'l Şifa 'dır. 'El Kanun fi't Tıb' ile ünlenmiş ve bu kitap 17.yüzyıla kadar hem Avrupa'da hem Ortadoğu'da temel kitap olarak tıp öğrencilerine öğretilmiştir. ''Ruhsal bir hayal gücü vardır.Bu güç, hastalıkları oluşturabileceği gibi var olan rahatsızlıkları da ortadan kaldırabilir. Beden, ruhsal hayal gücünün emirlerine itaat etmek zorundadır.'' ''Faziletler alışkanlık haline getirilince saadet doğar.''


İçimizdeki Balık Neil Shubin Evrim hakkında bilgi sahibi olmak istiyorsanız harika bir başucu kitabınız var: Neil Shubin'in İçimizdeki Balık kitabı. Neil Shubin bir paleontolog. Dağ, bayır demeden bütün dünyayı geziyor ve fosil topluyor. Laboratuvarında bu fosilleri incelerken bir yandan da DNA analizleri yapıyor. Kitapta Shubin'in maceraları, nasıl fosil topladığı ve neler yaptığı ayrıntılı bir şekilde anlatılıyor. Milyonlarca yıl önce yaşamış hayvanlara bakarak kendimiz hakkında neler öğrenebiliriz. Kitabında kapağında gördüğünüz hayvan Tiktaalik, atalarımızdan biri. Üst kol kemiğimizin, omzumuzla birleştiği yerdeki yassı kemik onda da bulunuyor. Bu kemiklerin var olma süreci 375 milyon yıl önceye dayanıyor.


İdeal Kilo için Kaliteli Uyku Önemlidir Kilo vermek için sürekli çabalıyor, yediklerinize içtiklerinize çok dikkat ediyor ama sonuç alamıyorsanız bir yerlerde yanlış yapıyor olabilirsiniz. İdeal kilo elde edilmesi kolay bir hedef değildir. Gece kaçta yattığınıza, nasıl uyandığınıza dikkat ettiniz mi? The FASEB Journal adlı dergide yapılan bir araştırmada Fransız araştırmacılar vücut metabolizmasındaki işlevlerin süresini belirleyen genleri mercek altına aldılar. Eğer bu genler bozulursa aşırı kilo alınımına ve buna bağlı sağlık sorunları ortaya çıkabiliyor. Bu araştırma bize metabolik zamanlamanın kilo alımına ne tür etkileri olduğu konusunda ışık tutuyor. Fransa'da Strasbourg Üniversitesi'nden araştırmacı Etienne Challet'e göre vardiya gibi günlük döngü şeklinde gerçekleşen olayların bozulması, bizi yapay ışığa maruz bırakıyor. Örneğin jet-lag'ın insan sağlığı üzerinde birçok olumsuz etkisi mevcut. Buna benzer bir sorun vardiyalı işçilerde de var. Her gece yattığınız saat sürekli değişiyorsa, uyku kaliteniz düşük oluyorsa, bu durum kilo almanıza yol açabilir. Vücudun çoğu sistemi birbiriyle iç içe çalışır. Biyolojik ritim çok doğal olarak hormonal sistemi etkiler böylece kilo verme ve alma uykudan bağımsız olarak düşünülemez. İleri Okuma: Jet-lag Nedir? İdeal Kilo İçin Biyolojik Ritme Önem Vermeliyiz Challet ve arkadaşları bu araştırmada iki grup fare kullandılar. 1. grup normal farelerdi, 2. gruptaki farelerin ise Rev-Erb alfa genleri yoktu. Bir süre sonra her iki grup fare aynı miktar yiyecek yediği halde, Rev-Erb alfa genleri olmayan farelerde obezite oluştuğu gözlendi. Daha sonraki araştırmalarda, Rev-Erb alfa genleri olmayan farelerin normal farelere oranlar yedikleri yiyecekleri metabolizmalarına katma şekillerinde büyük farklılıklar gözlendi. Özellikle beslenme dönemlerinde Rev-Erb alfa geni olmayan farelerde aşırı kilo alımı gözlendi. Dr. Challet sirkadyen ritmindeki her değişikliğin vücudun normal işleyişini etkileyeceğini belirtiyor. Her gece 12 1 arası yatıyorken bir gece sabaha kadar uyanık kalırsanız bu durum sirkadyen ritminize zarar verir. Bunun tek gecelik olması kayda değer bir hasar ortaya çıkarmaz ama sürekli tekrar etmesi halinde ciddi sağlık sorunları ortaya çıkabilir. Baş ağrıları, yeme bozuklukları, dalgınlık gibi sorunlar bunlardan bazılarıdır. İdeal kilo için mücadele veren insanların yatma ve kalkma saatlerine dikkat etmesi gerekiyor. Evrimsel Süreçte Bu Kadar Çok Işık Yoktu FASEB Journal dergisinin editörü Gerald Weissmann'a göre bu araştırma evrimsel kökenlerimize ışık tutması açısından çok önemlidir. Bu araştırma sayesinde Strasbourg'daki bilim insanları gece ve gündüzün bizim vücut metabolizmamızı nasıl etkilediğini açıklayabiliyorlar. Biz gezegenimizin doğal ışık ve karanlık döngüleriyle uyumlu bir şekilde yaşamak üzere evrim geçirdik. Daha 100-200 yıl önce insanlar çok daha farklı uyku düzeninde yaşıyordu. Bugün telefonlar, bilgisayarlar, sokak lambalarının hayatımıza girmesiyle beraber ışıktan kaçamaz olduk. İleri Okuma: Ekran Işığı Vücudun Biyolojik Saatine Zarar Veriyor


İdrar Testi ile Mesane Kanseri 10 Yıl Önceden Teşhis Edilebilir Kanser 21. yüzyılda hala çok fazla can alan bir hastalık olarak karşımıza çıkıyor. Çok umut verici klinik araştırmalar olmasına rağmen mesane kanseri gibi bazı kanser türlerinde hayatta kalma oranı çok yüksek değil. Kanserin tedavisinde en önemli basamaklardan birisi erken teşhistir. Maalesef klinik bulgular görüldüğünde kanser vücuda çoktan yayılmış oluyor. Araştırmacılar şimdi bir idrar testi ile mesane kanserini klinik bulgulardan 10 yıl önce teşhis etmeyi hedefliyorlar. Dünya Sağlık Örgütü'nün Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı idrardaki bir biyobelirtecin mesane kanseri için çok etkili bir tahmin yöntemi olarak kullanılabileceğini öne sürüyor. Bu biyobelirtece bakarak doktorlar klinik bulgulardan 10 yıl önce mesane kanserinin başladığını görebilirler. Böyle bir şeyin olması halinde kanser dokuya yayılmadan hemen müdahale edilerek hastalığı başlamadan bitirebiliriz. Mesane Kanseri Zor Bir Hastalıktır Mesane kanseri çok zor bir hastalıktır. Erken evrelerinde bile doktorlar için zorlayıcıdır. Şu an onkologların elindeki en iyi teşhis araçları fiziksel muayene ve görüntüleme yöntemleridir. Özellikle sistoskopi yoluyla hastanın mesanesi incelenerek hastada mesane kanseri var mı diye bakılır. Şimdi ise bir idrar testi ile sonuçları çok daha erkenden alabiliriz. Şu an klinik olarak uygulanamasa da laboratuvarda yapılan testler çok olumlu sonuçlar verdi. Biyopsi ve sistoskopi gibi görüntüleme yöntemlerinin yanında basit bir idrar testi ile hastalığın teşhisi çok pratik kalıyor. Böylece hem sağlıklı insanlar hem de kanser hastalarının durumları çok hızlı test edilebilir. Birkaç yıl önce araştırmacılar telomeraz revers transkriptaz geninde meydana gelen mutasyonların mesane kanserinde çok fazla olduğunu keşfettiler. Bu TERT genindeki mutasyonlar idrardan da tespit edilebiliyor. Mesane kanseri hastalarının idrarlarında TERT geni mutasyonları tespit edildiğinde araştırmacılar mesane kanserinin başlamış olduğunu düşünüyorlar. Ancak şimdiye kadar bu biyobelirtecin çok etkili bir tanı yöntemi olduğu kesinleşmedi. 14 Yıllık Bir Proje IARC'ta çalışan bilim insanları biyobelirtecin ne kadar etkili olduğunu araştırmak için İranlı bir araştırma ekibi ile beraber çalıştılar. Ünlü tıp dergisi Lancet'e bağlı olan EbioMedicine adlı dergide Şubat 2020'de yayınlanan çalışma için araştırmacılar 2004 yılında işe giriştiler. Aradan geçen 14 yıl boyunca 50.000'den fazla sağlıklı insan tarandı. Katılımcıların kan, idrar, saç ve tırnak örnekleri toplandı. 50.000'den fazla katılımcının örneklerin oluşan veri tabanı ilerleyen yıllarda hasta olanlar ile olmayanlar arasındaki farkın ortaya konmasında çok yardımcı olacaktı. Bu denli kitlesel bir çalışmayı yapmak kolay değildir. 50.000 insanın kan örneğini topluyorsunuz ve 14 yıl boyunca saklıyorsunuz. İdrar Testi ile TERT Mutasyonları Araştırılıyor Araştırma esnasında 38 kişide mesane kanseri görüldü ve bu kişilerin %46,7'sinin TERT geninde mutasyon tespit edildi. Buna karşılık kontrol grubu olarak ayrılan kanser taşımayan 152 kişide TERT mutasyonları yoktu. Araştırmacılar idrar testi ile TERT mutasyonlarının tespitinde önemli bir adım atmış oldular. İlk defa mesane kanserinin erken teşhisinde TERT mutasyonlarına dayanan invazif olmayan bir yöntem deneniyordu.


İhmal Sendromu Nedir? Genellikle inme ve benzeri bir beyin hasarının sonucu olarak karşımıza çıkan ihmal sendromu çok ilginç bir nöropsikolojik fenomendir. Görsel ihmal sendromu söz konusu olduğunda kişi görsel alanın sağ veya sol tarafındaki uyaranlara dikkat edemediğinden dolayı bu bölgeyi ihmal eder. Örneğin kişi önündeki bir çizimi kopyalaması istendiğinde çizimin sağ tarafını kopyalayabilirken sol tarafını çizemez çünkü o tarafa dikkatini yöneltememiştir. Bunun gibi kişinin önündeki tabağın yalnızca bir yarısındaki yiyecekleri yemesi, yüzünü tıraş ederken yalnızca tek tarafını tıraş etmesi, yalnızca tek tarafına makyaj yapması da ihmal sendromunda yaşanan bazı talihsiz olaylar olarak karşımıza çıkar. İhmal Sendromu Sol Tarafta Daha Sık Görülüyor Beynimizde sağ hemisfer bedenimizin sol tarafını, sol hemisfer ise sağ tarafını kontrol eder. Bu çaprazlanmaya bağlı olarak beynin sol tarafında meydana gelen bir lezyon sağ tarafı etkilerken, sağ tarafında meydana gelen bir lezyon da sol tarafı etkilemektedir. İhmal sendromu sıklıkla sağ parietal lezyonlarda -kimi zaman da sağ frontal lezyonlarda- ortaya çıktığından dolayı sol tarafın ihmali ile klinikte daha çok karşılaşılır. Bunları okurken aklınıza kişinin tek tarafı görmemesi ile karakterize bir sendrom gelebilir. Ancak ihmal durumunda kişinin görme duyusu ile ilgili bir problem yoktur, aksine görsel dikkatin bozulduğu bir durum söz konusudur. Yani kişinin dikkatini ihmal edilen tarafa vermesi sağlandığında kişi oradaki uyaranları da görebilir. Ayrıca bu yazıda bolca görsel ihmalden bahsettik fakat ihmalin farklı duyusal alanlar ile ilişkili diğer çeşitleri de mevcuttur. Örneğin kişi sol tarafını ihmal ediyorsa sol omzuna dokunduğunuzda herhangi bir tepki vermeyebilir ya da sol taraftan seslenildiğinde duymuyormuş gibi görünebilir. İhmalin ciddiyeti ve türü beyindeki lezyonun yeri ve ciddiyetine göre değişiklik gösterecektir. Hemisferler Arasındaki İşlev Farklılıkları Aklınıza şu soru gelebilir: Neden sağ tarafta bir lezyon olduğunda ihmal sendromunu görüyoruz da solda böyle bir durum çok nadir olarak görülüyor? Harvard Üniversitesi'nden Nörolog Marsel Mesulam'ın ve bu konuda araştırma yürüten birçok bilim insanının açıklaması şu şekilde: Sağ hemisfer görsel-uzamsal işlevler ve dikkat bakımından daha büyük bir role sahiptir ve bu sebeple aynı anda hem sağ hem de sol görüş alanlarını tarayabilme becerisine sahiptir. Buna karşılık sol parietal lob yalnızca sağ görüş alanına dikkat kesilme konusunda beceriklidir. Dolayısıyla sol hemisferde bir lezyon olduğunda sağ taraf durumu telafi ederek kendi başına tüm rolü üstlenebiliyor ve böylelikle klinik bir sorun görülmeden durum atlatılabiliyor. Ancak sağ hemisferde bir lezyon olduğunda sol taraf yalnızca sağ görüş alanına dikkat sağlayabiliyor ve sol tarafı ihmal ediyor. Özellikle beynin sağ tarafındaki lezyonlarda ihmalin değerlendirilmesi çok önemlidir. Bu değerlendirme hem beyin görüntüleme yöntemleri ile hem de nöropsikolojik değerlendirme ile mümkündür. İhmalden şüphelenilen durumlarda nöropsikolojik değerlendirme bataryasına görsel ihmal testlerini dahil ederek klinik durum kolayca tespit edilebilir. Genellikle işaretleme testleri , çizgi bölme testleri, mekansal tercih testleri, saat çizimi ve diğer çizim ve kopyalama testleri kullanılarak ihmal değerlendirilebilir.


İleriye Dönük Amnezi İleriye dönük amnezi rahatsızlığı oluşturan olaydan sonra hastanın yeni anılar oluşturamamasına sebep olan bir rahatsızlıktır. Bu kişilerin uzun dönem hafızalarında hiçbir sorun yoktur ancak rahatsızlığın ortaya çıkmasından itibaren son zamanlarda yaşanan hiçbir şeyi hatırlayamazlar. Beyindeki hafıza mekanizması tam olarak bilinmediği için ileriye dönük amnezi hastalığı bilim insanları için hala bir sır olarak kalmaktadır. Bu rahatsızlığın tersi geriye dönük amnezidir. İleriye Dönük Amnezi Belirtileri Amnezi hastaları farklı seviyelerde unutkanlık yaşarlar. Kimisi çok unutkan olurken kimisi hastalığı daha hafif yaşayabilir. Bazı şiddetli durumlarda ise hastalar hem geriye dönük hem de ileriye dönük amnezi yaşarlar. Genel amnezi adı verilen bu durumda hasta için hayat çok zor hale gelebilir. İlaçlarla oluşan amnezi durumu genelde kısa sürelidir ve iyileşir. Örneğin bazı ameliyatlardan önce hastaya verilen ilaçlar kısa süreli amnezi yaşatabilir ancak birkaç gün sonra etkileri kaybolacaktır. İleriye dönük amnezinin bazı türlerinde öğrenme kapasitesi çok sınırlı seviyede olsa da kalır. İleriye dönük amnezide çoğunlukla hastalar bildirimsel belleklerini yitirirler. Genelde işlemsel bellek adı verilen bizim bilgileri bilinçsizce çağırdığımız bellek türü amnezi hastalarında zarar görmeden kalır. Örneğin bir amnezi hastası bisikletini nereye koyduğunu unutabilir ama bisiklet sürmeyi unutmaz. Dün ne yediği aklına gelmeyebilir ama çatal bıçak kullanmayı çok iyi bilebilir. Bazı amnezi hastalarının hayatları ve beyin yapıları incelendiğinde araştırmacılar işlemsel bellek ve bildirimsel belleğin beynin farklı yerlerinde olduğu sonucuna vardılar. Ek olarak hastalar nesneleri ne zaman gördükleri ile ilgili de bir zaman sorunu yaşarlar. Kendilerine 3 gün önce bir anahtar gösterilse bunun ne zaman gösterildiğini hatırlamak da onlar için kolay değildir. İleri Okuma: Bildirimsel Bellek İleriye Dönük Amnezi Neden Olur? Bu rahatsızlığın ortaya çıkış sebepleri arasında 4 temel neden üstünde durulmalıdır. Bunlardan ilki GABA nörotransmitterlerini etkileyen bir psikoaktif madde olan benzodiazepin içeren ilaçlardır. İkincisi sıklıkla hipokampüse zarar veren travmatik beyin hasarlarıdır. İleriye dönük amnezi hastalarında beynin hafıza merkezi hipokampüs zarar gördüğü için yeni bilgiler depolanamaz. Bunların yanında şok edici bir olay veya duygu durum bozuklukları da amneziye neden olabilir.


İletişim Nedir? İletişim birden fazla kişi tarafından yapılan hem insanın kendinde hem de karşı tarafta bir takım olumlu veya olumsuz duygu ve düşünceler ortaya çıkartan, aynı zamanda insanların hayatını devam ettirmesi için son derece önemi bir fiildir. İletişim ilk insandan beri insanların birbirlerini anlamaları, ortak birtakım işler yapmaları ve dışarıdan gelecek saldırılara karşı korunmaları için son derece önemlidir. Bilindiği gibi geçmişten günümüze dünya üzerinde birbirinden çok farklı özelliklere sahip medeniyetler ve bu medeniyetler bünyesinde yine birbirinden farklı bireyler yaşamış ve halen yaşamaya da devam etmektedir. Bu farklılıklar doğal olarak bireylerin sağlıklı bir iletişim için ihtiyaçları olan özellikler kapsamında da bariz bir şekilde görünmektedir. Buraya örnek verecek olursak Afrika'daki insanların selamlaşma ve tokalaşma biçimi bambaşkayken Türkiye'deki insanların selamlaşma biçimi de bambaşkadır. Türkiye'de normal olarak yapılan tokalaşma eylemi Avrupa'da ilk tanışmada yapıldığında insanların bunu garipsemelerine sebep olabilir. Sosyal Medya Ve İletişim Bu farklılıklar toplumlar karşılaştırıldığı zaman bariz bir şekilde belli olmasına rağmen internet ve sosyal ağlar üzerinde neredeyse hiç görünmemektedir. Son zamanlarda çoğu sosyal medya kullanıcısı kendilerini oldukları kişinin dışında bambaşka birisi olarak gösterebilmekte ve normalde kabul görmeyeceğini düşündüğü topluluklara bu yolla dahil olabilmektedir. Son zamanlarda yapılan araştırmalar neticesinde bu durum bir hastalık adı olarak literatüre eklenmiştir. Bu davranışlar iletişim becerileri düşük insanlarla birlikte buna bağlı olarak düşük özsaygıya ve düşük benlik algısına sahip bireylerin sayısının arttığını göstermekte ve asosyal bireylerin sayısının daha da artmasına neden olmaktadır çünkü bu bireyler normal ortamlarda insanlarla iletişim kurmakta daima zorlanırlar, reddedileceklerine dair endişe duyarlar ve bu durumların hiç yaşanmaması için kendilerini olmadıkları gibi göstererek sanal arkadaşlıkları tercih etmektedirler. Myspace Taklitçiliği: Sosyal ağlardaki kullanıcıların farklı fotoğraf ve bilgiler ile kendisini başka bir kişi gibi göstermesi ve farklı bir kimlikte yansıtmasını ifade etmektedir (Sabah Gazetesi, 2018). İletişim Ve Bağlanma Stilleri Arasındaki İlişki Bağlanma kuramı bireyin bir başka bireyden beklediği yakınlık kurma isteği ve bu kişi yanında olduğunda hissettiği güven duygusu şeklinde tanımlanmaktadır. İnsan, doğası gereği sosyal bir varlık olduğundan kendi ve diğerleri bağlamında hareket etmekte ve bununla birlikte iletişim kurma, onaylanma gibi arzuları duymaktadır. Bağlanma ilk dünyaya gelişte bebek ve anne/bakıcı arasında gerçekleşir. Bu bağlanma doğduğunda kendi kendine hayatta kalamayan bebeğin bir bakıcı tarafından hem bakımını hem de sağlıklı bir şekilde büyümesini amaçlar. Bağlanma sonucunda bebek bakıcı ile kendini özdeşleştirir ve aralarında güvene dayalı bir ilişki kurar. Bu ilişki sonucunda bebek çevrede olan olaylara bakıcının tepkisiyle yorumlar. Örneğin kalabalık bir ortamda gürültü olduğunda herkes o gürültünün geldiği yere bakarken çocuk veya bebek direkt olarak anneye/bakıcıya bakar çünkü referansı o ses değil bakıcısının tepkileridir. Bu tepkilerin nasıl yorumlandığı ve bebeğin bakıcının jest ve mimiklerinden nasıl etkilendiğini ölçmek için UMASS Boston'da Psikoloji Profesörü olan Dr. Edward Tronick'in 2009'da yaptığı deneyi izleyebilirsiniz. Bkz: https://youtu.be/daNfaqDRkIs Bağlanma Stilleri Ve İletişime Etkisi Güvenli bağlanma: Güvenli bağlanma stiline sahip çocuklar ebeveynlerine bağlıdırlar ve ayrıldıkları zaman huzursuz olur bununla beraber ağlarlar. Fakat bu çocuklar ebeveynlerinin de geri geleceğini bilirler. Ebeveynlerinin yanında daima kendilerini güvende hissederler ve ona bakım veren kişi ile duygusal bağ kurarlar. Güvenli bağlanan çocuklar ergenlik döneminde hem kendiler hem de çevreleri hakkında olumlu düşünür ve algılarlar. Güvenli bağlanma stili bireyin çevresindeki insanlarda ve onlarla kurduğu ilişkilerde karşı tarafa yönelik pozitif, olumlu, yapıcı kabul eden ve destekleyen, anlayışlı, güvenilir ve aynı zamanda da kendisine yönelik olarak sevilmeye değer olduğunu bilir. Güvenli bağlanma stiline sahip bireyler için iletişim kurmak bir külfet değil tam tersine bağlayıcı, güven duygusu veren ve destekleyici bir süreçken bu onları mutlu eder. Bu kişilerin empati yetenekleri gelişmiş sosyal yeterlilikleri de gayet gelişmiştir. Kaçınmacı/kaçıngan bağlanma: Bu tür bağlanmada anne ulaşılması zor ve duygusal yönden erişilemezdir. Çocuğun fiziki, sosyal ve psikolojik ihtiyaçlarını göz ardı eder ve çocuğu yanında olmadığı zaman da çok ilgilenmez. Durum böyle olduğu için bu bireyler kendilerine güvenirken, kendilerine yönelik algıları pozitifken diğer insanlara karşı sürekli olumsuz bir algılama durumu vardır. Bu bireyler için fazla samimiyet iyi değilken yeni ilişkiler ve bu ilişkilerde iletişim kurma konusunda da çok isteksizdirler. Bu kişiler ilişkilerinde kendi duygu ve düşüncelerini paylaşmayı sevmezler ve aynı zamanda karşıdakinin de duygusal ihtiyaçlarını tam olarak giderecek sağlam ve olumlu fiillerde bulunmazlar. Kaygılı bağlanma: Kaygılı bağlanma stiline sahip çocuklar ise bebekliklerinde bakıcıdan yeterince ilgi göremedikleri için, ilginin bir var bir yok olduğu zamanlarda ilgi görmek için savaşmıştır. Bu bebekler ebeveynleri onların yanından ayrıldığında tekrar gelene kadar büyük bir kaygı duyarlar ve kolay ulaşılabilir hale gelene kadar sürekli tetikte beklerler. Bu bireylerin yakınlık ihtiyacı ve arayışı yetişkinlikte de devam eder. Bu yüzden hiçbir ilişki onlar için yeterince yakın değildir. İlişkideki yeterince yakın hissedememe durumu sürekli ayrılık kaygısı, yapışkan diye tabir ettiğimiz yoğun ilgiye sahip hareketler görülür. İlgili araştırma Atılgan ERÖZKAN tarafından yapılan araştırma 380 üniversite öğrencisi ile üniversite öğrencilerinin iletişim becerilerinin kişilerarası ilişki tarzları, bağlanma stilleri ve benlik saygısı düzeyleri ile olan ilişkisini açıklamaya çalışılmıştır. Yapılan araştırmada kişilerarası ilişki tarzları, bağlanma stilleri ve benlik saygısının iletişim becerilerini yordayıcı olduğu görülmüştür. Bkz: https://dergipark.org.tr/en/pub/maruaebd/issue/360/2013


İletişimde Beden Dilinin Önemi Bir önceki yazımızda iletişimin ne olduğunu sosyal medyanın iletişim üzerindeki etkisini, bağlanma stilleri ve bunların birey ve doğal olarak ikili ilişki ve iletişimdeki etkilerinden bahsetmiştik peki Sizce iletişim sadece sözlü olarak mı gerçekleşir? Cevabınız hayır ise sizce iletişimin içerisinde sözsüz iletişimin nasıl ve ne düzeyde bir ilgisi vardır? Gelin bu sorulara beraber cevap arayalım. İletişim 'ye göre duygu, düşünce veya bilgilerin akla gelebilecek her türlü yolla başkalarına aktarılması, bildirişim, haberleşme, komünikasyon şeklinde tanımlanmaktadır. İletişim geçmişten günümüze kadar belirli değişikliklere uğrayarak gelişmiştir. Mesela uzun yıllar önce telefonlar vasıtası ile konuşma varken artık o telefonlarla istenilen kişi ile her zaman görüntülü bir şekilde iletişim kurmak mümkün hale gelirken yeri geliyor bilgisayarlarımızdan toplantılarımızı gerçekleştiriyor ve bizden kilometrelerce uzakta olan insanlarla iletişim kurabilme olanağına sahip oluyoruz. Bu kolaylıkların yanında da bazı handikaplar karşımıza çıkıyor. Örneğin telefondan görüntülü konuşurken veya çevrimiçi toplantılarımızı gerçekleştirirken karşımızda iletişim kurduğumuz kişilerin sadece jest ve mimiklerinden birtakım çıkarsamalar yapmak durumunda kalıyoruz. Haliyle bu durum da bazen iletişim kurmada ve sürdürmede, karşımızdakinin söylediklerine güvenme ve doğruluğuna inanmada bazı zorluklar yaşıyoruz. Fakat bu iletişim yüz yüze gerçekleştiği zaman karşımızda iletişim kurduğumuz kişilerle olan fiziksel bağlarımız daha da kuvvetlenerek iletişim halinden zevk alır hale geliyoruz veya tam tersi iletişim halinde olmaktan rahatsız olup o kişiden ve o ortamdan uzaklaşmak istiyoruz. Bireyler karşılıklı iletişim halinde olduklarında hem sözlü hem de sözsüz birtakım yardımcılar kullanırlar. Sözlü iletişimin elemanları kullandığınız kelimeler, ses tonumuz, kelimeleri kullanırken telaffuzumuz ve cümlelerdeki vurgularımız şeklinde örneklendirilebilir. Sözsüz iletişimde de duruş pozisyonumuz, el-kol, jest- mimik, gövde hareketlerimiz veya göz temasımız sözsüz iletişimin elemanları olarak örnek verilebilmektedir. Şimdi gelin beden dilimize etki eden en önemli etmenden bahsedelim. Limbik Sistemin Bedenimize Etkisi Limbik sistem beynimizin çevreden gelen bilgilere refleksif ve anında tepki veren bölge olması sebebiyle çok önemlidir. Buradan çıkan bilgiler de bizim duygularımızı belirler. Örneğin yolda yürürken bir yılan veya köpek gördüğünüzde beyniniz anında savaş veya kaç uyarısı verecek ve bu durum sizde korku yaratacaktır aynı zamanda vücudunuzdaki enerji bacak kaslarınıza toplanacak kaslarınız kasılacak ve aniden son sürat kaçmaya başlayacaksınız. Bu esnada mantıklı düşünemeyip ne olursa olsun oradan uzaklaşmak isteyeceğinizden ötürü koşarken önünüze çıkan şey ne olursa olsun yıkıp geçeceksiniz. Buradan hareketle limbik sistemimiz bizi rahatlatacak bazı hareketleri gerçekleştirdiğini görebiliyoruz. Sevmediğiniz birisiyle konuşurken, ebeveyninizle kavga ederken veya çevrenizden olumsuz eleştiriler alırken limbik sisteminiz ne yapacak? Bu esnada limbik sistem gereği o ortamdan kaçıp gitmek yerine bu stresi bastırıcı bazı davranışlar yapacaksınız. Bu yatıştırıcı davranışlara örnek olarak gözlerinizi ovuşturmanız, derin nefes alıp yavaşça geri vermeniz, ellerinizle ensenizi sıkmanız ayaklarınızı sallamanız, kaşlarınızı çatmanız verilebilir. Limbik Sistemin Hareketlerini Kullanmak Yukarıda bahsettiğimiz, limbik sistem tarafında gerçekleştirilen rahatlatıcı bazı hareketler iletişim kurarken işinize yarayabilir. Karşınızda oturan kişinin normalde yaptığı rutin hareketleri bilirseniz tartıştığınız esnada, size yalan söylediğinde veya bir şeyleri sakladığını hissettiğiniz zamanlarda bu kişinin stres yaratan bir durum içerisinde olduğunu görebilir ve karşınızdaki insanı daha net anlayabilir hale gelebilirsiniz. Sadece yukarıda bahsettiğimiz hareketler dışında tüm bedenimizle yaptığımız bazı yatıştırıcı hareketler bulunmaktadır. Örneğin stresli hissettiğimiz anlarda ayaklarımızı sallarken birisi karşısında suçlu durumda olduğumuzda omuzlarımız aşağıya doğru düşer. Şaşkın olduğumuzda kaşlarımızı kaldırırken derin düşündüğümüz anlarda gözlerimizi kısabiliriz. Tüm bunlar iletişim halinde olduğumuz bireylerin kullandıkları sözlerin doğruluğunu test etmede önemli parçalardır. Fakat unutulmamalıdır ki karşımızdaki kişiyi genel itibari ile iyi tanımamız, rutin hareketlerini bilmemiz oldukça önemlidir. Çünkü istisnai durumlardaki hareketler bizim asıl dikkat etmemiz gereken hareketlerdir. Örneğin her zaman otururken ayağını sallayan bir bireyin stresli olup olmadığını anlayamayız. Beden Dilinde İyi Bir Gözlemci Olmak Ve Doğru Çözümlemeler Yapmak İçin 10 Talimat - Çevrenizin yetkin bir gözlemcisi olun - Bağlam dahilinde gözlem yapın - Sözel olmayan evrensel davranışları bilmek - Sözel olmayan özel durumlarla davranışları gözlemleyebilmek - İlişkilerde temel davranışları saptayabilmek - İnsanların topluluktaki yaptığı davranışları gözlemleyin - Kişilerin duygularındaki değişimlerin davranışlara yansımasını gözlemleyebilmek - Yanıltıcı davranışları iyi gözlemleyebilmek - Bireylerin rahat veya rahatsız hissettiği zamanlardaki hareketleri gözlemleyebilmek - İnsanları gözlemlerken bunu belli etmemek (Navarro & Karlıns, 2008, s. 25-37). Bedenimizin çeşitli bölgeleri ile yaptığımız birbirinden farklı davranışların ne anlama geldiğini daha ayrıntılı öğrenmek isteyenler için eski FBI ajanı olan ve JOE NAVARRO tarafından kaleme alınan BEDEN DİLİ kitabın önerilebilir. Hazırlayan Selman Durukan Kaynaklar Navarro, J. & Karlıns M. (2008) Beden dili İstanbul: Alfa Yayınevi. Türk Dil Kurumu


İlişkilerde Sosyal Medyanın Tehlikeleri Teknolojinin ilerlemesi ve sosyal medyanın hayatımıza iyice yerleşmesiyle birlikte kadın-erkek ilişkilerinde de yeni boyutlar ortaya çıkmaya başladı. Muhtemelen siz de sevgilinizden ayrıldığınızda acaba ne yapıyor, neler paylaşıyor diye merak etmişsinizdir. Ancak eski sevgilinizin facebook profiline bakmamanız için önemli sebepler var. Bilim insanları sosyal medyanın tehlikeleri konusunda insanları uyarıyor. Ayrılıklar çiftler arasında bir ilişkinin sonu olarak görülür. İster kavgayla ayrılın ister dostça, ilişki bittikten sonra eski sevgililer çoğu zaman diğerinin ne yaptığını hayatında neler olup bittiğini merak eder ve öğrenmeye çalışır. Facebook ve Twitter gibi sosyal medya platformları ise bu bağlamda en çok kullanılan ve işe yarayan araçlardır. Ayrılıklar ve Sosyal Medyanın Tehlikeleri Çok sayıda araştırmadan elde edilen verilere göre, eski sevgilimizi arkadaşlıktan çıkarmamıza ve onunla bağlantımızı kesmemize rağmen çoğunlukla sanal olarak bağlı kalmayı tercih ediyoruz. Bu noktada kişiler arkadaşlık ve yakınlık hissettikleri için bağlantıyı devam ettirmiyorlar elbet ama yine de eski sevgililerini arkadaşlıktan çıkarmadıklarını itiraf ediyorlar. Ayrıldıktan sonra çiftlerin en çok merak ettikleri konular şunlar oluyor: - Ayrılmamızla ilgili bir şeyler paylaşıyor mu? - İlişkimizle hakkında hala düşünüyor mu? - Bu şarkı sözüyle/alıntıyla acaba bana bir şeyler mi söylemek istiyor? - Hoşlandığı biri ya da onun hoşlandığı biri var mı? - Yeni birisiyle çıkıyor mu? Sosyal medya sitelerinden önce insanlar ortak arkadaşlar vasıtasıyla eski sevgililerinden haber alıyorlardı. Günümüzde ise en yakın arkadaşımız Facebook sadece birkaç tıklamayla bize istediğimiz bilgileri veriyor. Her ne yaparsanız yapın eski sevgilinizin profiline girdiğiniz için Facebook sizi azarlamıyor, eleştirmiyor size her türlü imkanı karşılıksız sunuyor. Sosyal medya size bu kadar çok bilgi sunmasına rağmen eğer hala ayrıldığınızdan dolayı stresli ve üzgünseniz, uzmanlar sosyal medyanın tehlikleri konusunda sizi uyarıyor. Çünkü eski sevgilinizin profiline girmemeniz sizin psikolojik sağlığınız için daha iyi olacağını gösteren kanıtlar mevut. Btimiş bir ilişki üzerinde çok fazla düşünmek sizde daha fazla üzüntüye, pişmanlığa ve sebep olacak ve iyileşme sürecini engelleyebilir. Sosyal medyanın tehlikeleri bunlarla bitmiyor. Eski sevgilinizin Facebook'ta ilişki durumunu kontrol etmek sizi bir ayrılık sonrası bunalıma sokabilir. İngiltere'de Brunel Üniversitesi'nde yapılan bir araştırmaya göre eski sevgilinizin sadece ilişki durumunu değil her türlü etkinliğini takip etmek sizi üzmekten başka bir işe yaramıyor. Bu durum olumsuz duyguların ortaya çıkmasına neden oluyor ve duygusal iyileşmenin süresini uzatıyor. Dijital Hatıraları Atın Eğer kendi profilinizde size eski ilişkinizi hatırlatacak fotoğraflar, notlar veya yorumlar varsa hepsini ortadan kaldırmanız iyileşme sürecinizi hızlandıracaktır, aksi takdirde ne kadar çok hatırlatıcı şey olursa eski sevgilinizi düşünme ihtimaliniz o kadar artıyor. Günümüz teknolojisini düşündüğümüzde sosyal medya anıları sürekli karşımıza çıkartarak ayrılığın verdiği duygusal çöküntüden çıkmayı daha da zorlaştırıyor. Şimdi yapmamız gerekenlere değinelim. Engelleyin ve Gizleyin Facebook size istediğiniz kullanıcıyı engelleme ve onun gönderilerini gizleme olanağı sunuyor. Artık onunla ilgili hiçbir şey anasayfanıza çıkmayacak böylece onun kurduğu arkadaşlıklardan, beraber vakit geçirdiği insanlardan haber alamayacak ve onu unutmanız kolaylaşacak. Arkadaşlıktan Çıkarın Arkadaşlıktan çıkarmak sizi eski sevgilinizin sayfasına bakmaktan alıkoymayabilir ama bu eylem karşı tarafa gizli bir mesaj gönderir. Amacınız eski sevgilinizle aranıza bir mesafe koymak olabilir ama bu durum karşı taraftan 'bir daha seninle konuşmak istemiyorum' şeklinde algılanabilir. Eğer eski sevgilinizle aranız hala iyiyse, kibar bir bilgilendirme mesajı atarak Facebook bağlantınızı koparabilirsiniz. Sosyal Medyadan Tamamen Uzaklaşın Eğer kendinize pek güvenmiyorsanız, ben dayanamam diyorsanız, hesabınızı dondurmak sizin için iyi bir çözüm olabilir. İnternet tarayıcınızdan tüm siteleri engelleyip, telefonunuzdan ilgili uygulamaları sildiğinizde belki bu sizi sosyal medyadan alıkoymaya biraz yardımcı olabilir.


İlk CRISPR Bebekler Etik Kaygıları Haklı Çıkardı 2012 yılında ilk kez bakterilerde keşfedilen ve virüslere karşı bakteriye bağışıklık kazandıran DNA zincirini değiştirmek için moleküler makas şeklinde çalışan yönteminin keşfi ve bu sistemin diğer hücre modellerinde uygulanabilmesi fikri tüm dünyayı heyecanlandırmıştı. Keşfinden sonraki iki yıl içinde tüm dünyada araştırmacıların laboratuvarına giren ve bir anda bize tüm bilim kurgu filmlerinin gerçeğe dönüşebileceğini vadeden CRISPR gen düzenleme tekniği beraberinde bir çok endişe ortaya çıkardı. Tasarlanabilir bebekler fikri bir ütopya mı yoksa distopya mı yaratacaktı? Türkiye de dahil birçok ülkede embriyo üzerinde çalışma yapılması yasaklandı CRISPR ilgi gördükçe, araştırmalara finansal destek arttı ve bir ticari kaygı ortaya çıktı. Patent savaşları bir taraftan devam ederken etik kaygılar ciddi bir boyut kazandı. Yöntemi keşfeden Dr. Doudna 2015 yılında CRISPR çalışmalarına ara verme ve yöntemin embriyo çalışmaları üzerinde güvenliliğini araştırma yönünde karar aldı. Türkiye de dahil birçok ülkede embriyo üzerinde çalışma yapılması yasaklandı. Ancak dünyanın her yerinde laboratuvarlarda yöntem kullanılmaya devam ediyordu. Çin'in Shenzhen eyaletindeki Güney Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Biyoloji Bölümü'nde doçent olan Çinli biyofizik araştırmacısı He Jiankui 2018 kasım ayında tüp bebek tedavisi yöntemiyle dünyaya gelen ikiz kız bebeklerin DNA'larını, CRISPR-Cas9 olarak bilinen teknolojiyle değiştirdiğini açıkladı. He Jiankui, tüp bebek tedavisi sırasında HIV virüsünün hücrelere girmesine izin veren bir protein oluşturan CCR5 genini devre dışı bırakıldığını iddia etti. He, bu deneyleri vücuda AIDS'e karşı bağışıklık kazandırmak amacıyla yaptığını söyledi. He'nin çalışmaları şuan için bağımsız bilim referansları tarafından onaylanmış değil. Söz konusu deneylerle ilgili bir akademik makale de henüz yayımlanmadı. Çin'in resmi haber ajansı Xinhua, ülkenin sağlık komitesinin başlattığı soruşturmada, He'nin Üreme hedefiyle genleri değiştirilmiş bebek yaratmak için bilinçli olarak denetimden kaçtığı yönünden suçlu olduğunu bildirdi. He Jiankui'nin görev yaptığı Güney Şenzen Bilim ve Teknoloji Üniversitesi de, söz konusu araştırmanın kendilerinden habersiz bir şekilde yürütüldüğünü söyledi. Yetkililer ayrıca Jiankui'nin, Çin'de yasadışı olan ve güvenlik yönünden şüpheli olan bir yöntemi insan embriyolarında kullandığını da belirtti. Ulusal ve uluslararası çoğu bilim insanı Jiankui'yi kınayarak insan embriyolarında gen değiştirme uygulamasının üreme amaçlı kullanılmasının etik olmadığını savundu ve araştırmacının çalışmaları askıya alındı. Hong Kong'taki Genom Zirvesi'ne katılan He, çalışmasıyla gurur duyduğunu söyledi. İlk CRISPR bebekler He, Lulu ve Nana adlı ikizlerin sağlıklı biçimde doğduklarını, 18 yaşına kadar çocukların gelişimini takip edileceğini söyledi. He, ayrıca, araştırmasının beklenmedik bir şekilde sızdırıldığı için özür diledi ve ekledi: Klinik araştırma mevcut durum nedeniyle duraklatıldı. HIV virüsü taşıyan babalardan hamile kalmış olan yedi kadının araştırmada yer aldığını anlatan He, katılımcıların gönüllü olarak deneyde yer aldıklarını, kimsenin rızası dışında bir teste tabi tutulmadığını belirtti.


İlk Defa İnorganik Çift Sarmal Üretildi Deoksiribonükleik asit, yani DNA, dünyamızdaki çoğu biyolojik yaşam formunun temelini oluşturan genetik materyaldir. DNA'nın varlığı 20. yy'ın başından beri biliniyordu, hatta sıçrayan DNA'ların varlığı 1942'de kanıtlanmıştı ancak şeklinin çözümlenmesi 1952'de Rosalind Franklin'in X-Ray görüntüleri ışığında James Watson ve Francis Crick tarafından yapılmıştır. DNA'nın özellikleri bugün hala incelenmekte ve yeni şeyler keşfedilmektedir. DNA'nın yapısı çok esnek ve uyum sağlayabilir şekilde olduğu için dünyanın çok çeşitli şartlarında yaşayan canlıların hayatta kalmasına olanak sağlar. Bu yüzden araştırmacılar inorganik moleküllerde de DNA benzeri özellikler bulmak veya yaratmak için mücadele veriyor. Almanya'da Münih Üniversitesi'nde çalışan Tom Nilges ve ekibi aynı DNA gibi özellikler gösteren çift sarmal inorganik maddeler buldu. Çift Sarmal Bağları DNA'dakinden Bile Daha Güçlü Araştırmacılar kalay , iyot ve fosfordan oluşan ve tamamen inorganik bir madde olan SnIP üzerinde çalışıyordu. Çalışmalar esnasında yarı iletken olan bu maddenin çok iyi bir çift sarmallı yapıya sahip olduğunu keşfettiler. Ekip özellikle SnI kısmının fosfor etrafında döndüğünü ve bu şekilde çok iyi bir kıvrım yaptığını buldu. Dahası SnIP çift sarmalı fosfor ve kalayda bulunan tekli elektronlardan kaynaklanan zayıf etkileşimlerle bir arada tutuluyor. SnIP sarmalları arasındaki bağlar ise DNA'nınkilerden çok daha güçlü. Bu özellik SnIP'ye çok daha sert bir yapı veriyor ama diğer inorganik maddelerin aksine aynı zamanda SnIP'nin yapısı kendi içinde bir esnekliğe sahip. SnIP laboratuvar ortamında uç uca eklenip kırılmadan santimetre uzunluğunda uzun fiberler haline getirilebilir. Uzunluğu santimetrelere ulaşırken kalınlığı ise sadece 5 çift sarmal kadar olup nanometre ölçeğinde kalır. Esnek Elektronik Yapılar SnIP'nin özelliklerinden bahsettik ama uygulama alanları nedir? Bu madde aslında elektronik için inanılmaz niteliklere sahip bulunuyor. Örneğin 500 santigrata kadar kararlı yapısını bozmaması çok önemli. Ayrıca toluen gibi çözücü maddeler temas ettiğinde hiçbir değişim göstermiyor bu sayede diğer maddelerle güven içinde kullanılabilir.


İlk Gece Etkisi İlk Kez Kaldığınız Bir Yerde Neden Gözünüze Uyku Girmez? Halk arasında yerini yadırgamak olarak tabir edilen durumu yaşamayan yoktur. Özellikle de misafirliğe gittiğiniz bir yerde mutlaka başınıza gelmiştir. Alışkın olmadığınız bir ortamda kaldığınız o ilk gece deyim yerindeyse sabahı zor edersiniz. Koyunları saymak da dahil size çocukluğunuzda öğretilen tüm yöntemleri denersiniz ama yine de uykuya dalmayı bir türlü başaramazsınız. Göz kapaklarınız sanki yer çekiminin olmadığı bir dünyada yaşıyormuş gibi davranır. Yatakta bir sağa bir sola dönersiniz ama nafile... Sonunda kendinizi yine tavanı seyrederken bulursunuz. Yabancısı olduğunuz bu yerde neyle karşılaşacağınızı bilememenin sebep olduğu bir tedirginlik hali vardır üzerinizde. Her türlü tehdit ve tehlikeye açık olmanın verdiği savunmasızlığı iliklerinize kadar hissedersiniz. Sanki kaynağını bilmediğiniz bir ses kulağınıza eğilip, Uyuduğun takdirde başına geleceklerden sen sorumlusun! diye fısıldıyordur. Bu ses beyninizin içinde tüm şiddetiyle yankılansa da gecenin ilerleyen saatlerine doğru bir şekilde uyumayı başarırsınız. En azından dışardan bakan biri uyuduğunuzu düşünür. Peki, gerçekten öyle midir? Sizi nelerin beklediğini bilmediğiniz bir ortamda kendi güvenli yatağınızda olduğu gibi mışıl mışıl uyumanız mümkün müdür? Son dönemde bilim dünyasından tam da bu soruya yanıt veren ezber bozucu nitelikte bir açıklama geldi. Buna göre, ilk defa kaldığınız bir yerde bedeniniz uyuyormuş gibi gözükse de beyniniz için aynı şey söz konusu değil. Zira uyurken sizi dışardan gelebilecek tehlikelerden koruma işini birinin üstlenmesi gerekiyor. Beyniniz de tüm anaçlığıyla bu görevi yerine getirmek üzere programlanmış durumda. Tıp literatüründe İlk Gece Etkisi olarak bilinen bu durum, beynin işleyişiyle ilgili harika bir gerçeği de gözler önüne seriyor. İlk Gece Etkisi: Uykusuzluk Hiç Bu Kadar Değerli Olmamıştı... Bilmediğiniz, yabancısı olduğunuz bir ortamda uykunuzun bölünmesine, ilk gece etkisi denir. İlk gece etkisinin iki beyin yarımküresinden birinin kısmi olarak uyanık tutulmasının bir sonucu olduğu düşünülüyor. Uyanık yarım küre, bilmediğiniz bu çevreyi uyku esnasında gözetlemekten sorumlu. Böylece beyniniz siz uyurken bile olası çevresel uyaranları algılayabiliyor. Eğer ortada kuşkulu bir durumun varlığını hissederse sizi uykunuzdan uyandırıyor. Bu açıdan bakınca, ilk defa kaldığınız bir yerde uykunuzun bölünmesinin sadece negatif etkileri olduğunu söyleyebilir misiniz? Yaşadığınız uykusuzluk yüzünden muhtemelen ertesi gün elinizdeki kitabın 10. sayfasını 10 kere okumak zorunda kalacaksınız. Belki de aylarca üzerinde çalıştığınız çok önemli bir projenin sunumunu yaptığınız esnada o sihirli sözcükler bir türlü dilinizin ucuna gelmeyecek ve siz bir çuval inciri berbat edeceksiniz. Ancak beyninizin geliştirdiği bu koruyucu mekanizma sayesinde bilmediğiniz bir ortamda hayatta kalmayı başaracaksınız. İnsanlarda ilk gece etkisi henüz birkaç yıl önce ortaya konmuş olsa da doğadaki bazı canlı türlerinde buna benzer bir mekanizmanın olduğu zaten biliniyordu. Örneğin; yunus ve balina gibi denizde yaşayan memelilerin beyin yarımkürelerinin sırayla uyuduğunu ortaya koyan araştırmalar var. Buna göre, yunusların sağ yarımküresi uyurken sol yarımküre uyanık tutuluyor. Ardından sağ yarımküre nöbeti sol yarımküreden devralıyor. Böylece bu canlılar kendileri için risk teşkil edecek durumlara karşı sürekli tetikte bekliyorlar. Bu şekilde de batma ve boğulma gibi tehlikelerden korunmuş oluyorlar. Siz Uyurken Sol Yarımküreniz Nöbet Tutuyor Bir yandan uyurken bir yandan da hayatına devam etme fikri kulağa çılgınca geliyor. Masako Tamaki ve arkadaşlarının 2016 yılında yaptıkları çalışmanın sonuçları, bu fikrin aslında gerçeğin ta kendisi olduğunu ortaya koydu. Çalışma, genç ve sağlıklı 35 katılımcı üzerinde gerçekleştirildi. Katılımcıların ardışık iki günlük non-REM ve REM uykusu EEG yöntemiyle kayıt altına alındı. EEG ile kombine olarak Magnetoensefalografi ve fonksiyonel MRI gibi görüntüleme yöntemleri de kullanıldı. Ekip, özellikle de non-REM uykusu esnasında beyindeki dalga faaliyetine odaklandı. Çünkü non-REM uykusunun 3. ve 4. evreleri derin uyku olarak adlandırılan periyottur. Bu evrede EEG'de yavaş dalga faaliyeti (1-4 Hz) söz konusudur ve bu dalga derin uykunun karakteristik özelliğidir. Çalışmadaki amaç, iki beyin yarımküresi arasında yavaş dalga faaliyeti bakımından fark olup olmadığını incelemekti. Veriler, sağ ve sol yarımküre arasındaki asimetriyi gözler önüne seriyordu. Ancak bu asimetri sadece non-REM uykusu esnasında geçerliydi. Buna göre, uyku kayıtlarının alındığı 1. günde derin uyku esnasında sol yarımküredeki yavaş dalga faaliyeti sağ yarımküreye göre daha düşüktü. Ancak bu asimetri beynin belirli bölgeleriyle sınırlıydı. Yani tüm sinir ağları bu yabancı ortama aynı şekilde tepki vermemişti. İki yarımküre arasındaki asimetri özellikle de olağan durum ağında daha belirgindi. Olağan durum ağı işlevsel önemi hakkında henüz net bir bilgimiz yok. Olağan durum ağı aslında beyin hiçbir işle meşgul olmadığında aktifleşir. Meditasyon gibi uygulamalarda çok önemli bir yere sahiptir. An itibariyle bu ağın derin uyku esnasında daha aktif olduğunu biliyoruz. EEG'deki yavaş dalga faaliyeti buradaki nöronlarda daha belirgin olarak karşımıza çıkmaktadır. Özetle, sol yarımküredeki olağan durum ağında izlenen yavaş dalga faaliyetinin büyüklüğü sağdakine göre daha düşük bulunmuştu. Yani sağ yarımküre güzel bir uyku çekerken sol yarımküre bu yeni ortam için tetikte olmayı uygun görmüştü. Sol yarımkürenin uyanık olması uyku derinliğinin azalmasına neden oluyordu. Yabancı bir yerde uykunun daha hafif olmasının nedeni tam olarak buydu. Üstelik iki yarımküre arasındaki asimetri ne kadar belirginse uykuya dalma işi o kadar gecikiyordu. Ancak bu yanıtlar sadece ilk günkü derin uyku esnasında ortaya çıkmıştı. İkinci gün itibariyle sol yarımküre güvenli sularda yüzdüğüne ikna olmuş olacak ki, nöbet tutmayı kesmiş ve kendini uykunun sıcak kollarına bırakmayı tercih etmişti. Sol Yarımküre Sadece Alışılmışın Dışındaki Uyaranlara Tepki Veriyor Bu çalışmadaki veriler yeni araştırma sorularını da beraberinde getirmişti. Acaba derin uyku esnasında iki yarımkürenin dış uyaranlara verdikleri tepkinin büyüklüğü farklı mı olacaktı? Uyanık olan sol yarımkürenin daha büyük tepki vermesini beklemek kulağa mantıklı geliyordu. Bu amaçla aynı ekip farklı katılımcılar üzerinde yeni bir çalışma daha gerçekleştirdi. Buna göre derin uyku esnasındaki bireylere tek bir kulaktan bip sesleri dinletildi. Sesler iki farklı şekilde sunuluyordu. Bunlardan biri standart bip sesiyken diğeri alışılmışın dışındaki bip sesleriydi. Buna göre, ilk gün sol yarımküre alışılmışın dışındaki bip seslerine sağ yarımküreden daha büyük tepki vermişti. İkinci gün ise bu tepkinin büyüklüğü azalmıştı. Standart bip sesleri ise ne sol ne de sağ yarımküre tarafından kale alınmıştı. Üstelik bu seslere verilen tepki bakımından ilk ve ikinci gün arasında da fark yoktu. Sonuç olarak, sol yarımkürenin iki farklı bip sesine verdiği yanıtlar da farklı olmuştu. Sadece alışılmışın dışındaki uyaranlar sol yarımküredeki uyarılmışlık halini tetikleyebilmişti. İşler bu raddeye gelmişken çalışmayı burada sonlandırmak olmazdı. Aksi takdirde bilim dünyası bu çalışmanın eksik bir yönü olduğunu iddia edecekti. O da seslerin sadece tek bir kulaktan verilmiş olmasıydı. Çünkü sesler hangi kulaktan verilirse onun karşı tarafındaki yarımkürenin uyarılmışlığı değerlendiriliyordu. Yani sesler sağ kulaktan verildiğinde tepkisi ölçülen yer sol yarımküreydi. Eleştiri oklarının hedefi olmak istemeyen araştırmacılar bu sefer sesleri her iki kulaktan da dinlettiler. Ancak bu sefer standart bip seslerine yer vermediler. Buna göre, alışılmışın dışındaki bip sesleri sağ kulaktan verildiğinde ilk gün meydana gelen uyarılmışlık toplam uyarılmışlığın yaklaşık %80'ini oluşturuyordu. İkinci gün ise bu oran belirgin şekilde azalmıştı. Görünen o ki ikinci gün sol yarımkürenin baskınlığı ortadan kalkmıştı. İlk Gece Etkisi Gerçekten Koruyucu mu? Tamaki ve arkadaşlarının ele aldığı bir başka parametre ise tepki hızıydı. Eğer ilk gece etkisi gerçekten koruyucu bir mekanizma ise katılımcıların dış uyaranlara verdikleri tepkinin hızına bakarak bunu görebilirlerdi. Bu durumda sol yarımküre standart olmayan bip seslerini duyduğunda ilk gün ikinci güne nazaran daha hızlı tepki vermeliydi. Yani katılımcılar bilmedikleri bir uyarana maruz kaldıklarında daha hızlı uyanmalıydılar. Sonuçlar tam da bekledikleri gibi gelmişti. Üstelik iki yarımküre arasındaki asimetri ne kadar belirginse katılımcılar o kadar hızlı uyanmışlardı. Bu çalışmayla birlikte ilk gece etkisinin gerçekten koruyucu bir mekanizma olduğu ortaya konmuş oldu. Aşina olmadığınız bir çevrede karşınıza çıkabilecek potansiyel tehlikelerden korunmayı sol yarımkürenizdeki olağan durum ağına borçlusunuz. Normalde uyku esnasında beyindeki işlevsel bağlantıların çoğu ortadan kalkar ama DMN uyku esnasında kendini tamamen kapatmaz sadece bağlantılarında azalma meydana gelir.


İnsan Beyninin İlk Genetik Haritası Çıkarıldı Allen Beyin Bilimleri Enstitüsü'nde bilim insanları insan beyninin ilk ayrıntılı genetik haritasını çıkardı. Allen Enstitüsü fare beyniyle ilgili benzer bilgileri daha önce yayınlamıştı ancak bu araştırma insan beyninin gizemlerini aydınlatma konusunda büyük bir adım olma özelliği taşıyor. Yeni beyin haritasının beynin farklı bölgelerindeki genetik kodların organları ve diğer vücut yapılarını nasıl etkilediğini ortaya çıkarması bekleniyor. İnsan beynindeki gen ifadelerinin haritasını oluşturma işi elbette kolay değil. Tahmin edersiniz ki her şeyden önce normal hasarsız beyin bulmak bile hayli zor. İnsan beyni üstünde çalışılması en zor organlardan biri. Beyin haritası çıkarılmadan önce beynin anatomik incelemesi yapıldı. Beynin her bölgesi ince ince kesildi ve küçük parçalara ayrıldı. Bir beyin örneği bulunur bulunmaz, bilim insanları beyni parçalara ayırırken çok dikkatli olmalılar. Yanlış bir kesik her şeyi berbat edebilir. Araştırmacılar biri NIH doku bankasından diğeri California Üniversitesi'nden iki beyin örneği kullandılar. 900 Bölgenin Genetik Özellikleri Tespit Edildi Haritanın çıkarılması sürecinde ilk olarak beyinlerin manyetik rezonans görüntüleme tekniğiyle fotoğrafları çekildi. Araştırmacılar sonraki aşamada beyinleri daha küçük parçalara ayırdılar ve bu sayede beynin 900 farklı bölgesindeki gen ifadelerinin tespit ettiler. Burada dikkat edilmesi gereken nokta eğer beyne yeterince iyi bakılırsa gen ekspresyonları ölümden sonra bile beyinde aktif olabilir. Son olarak ekip görüntülerle gen ifadelerini bilgilerini birleştirdi. Sonuç olarak insan beynindeki gen ifadelerinin en doğru ve kesin haritası oluşturulmuş oldu. Şimdi elimizde MRI tekniğiyle elde ettiğimiz ve her bölgenin yaptığı gen ifadelerinin görüntülendiği aşağıdaki resimdeki gibi bir beyin haritamız var. Bu araştırma binlerce sinirbilimci için önemli bir kaynak niteliği taşıyor. Örneğin, beyin faaliyetinin MRI resimleriyle insanlardaki korkuyu araştıran bir bilim insanı artık hangi genlerin beynin hangi kısımlarında etkin olduğunu görebilecek. Bundan önce, araştırmacılar hayvan örneklerinden gen bilgilerini almak veya diğer bilim insanlarının araştırmalarını incelemek zorundaydılar. Araştırmacılar bu çalışmada ek olarak bazı şaşırtıcı gerçekleri de keşfetmiş oldular. Örneğin, ekip korteksteki gen ifadelerini incelediklerinde genlerde şaşırtıcı bir benzerlik gördüler. Bu sonuç gösteriyor ki korteks hem kolayca genişleyebilir hem de genetik programlaması sayesinde karmaşık bir yapıya sahip değil. İleri Okuma: Serebral Korteks Nedir? Araştırmacılar hala kesin bir şey söylemek için erken olduğuna dikkat çekiyor ve araştırmada yalnızca iki beyin kullanıldığını belirtiyorlar. Ekip iki beyindeki gen ifadesini incelerken dikkat çekici bir tutarlılık gözlemlediler. İki beyin de benzer ortamlarda yaşayan iki erkekten alınmıştı.


İlk Tüp Bebek Denemesi Neden Tutmaz? Bu makalede kaynak olarak Bülent Tıraş'ın ilgili yazısı kullanılmıştır. Tüp bebek tedavisine başlarken, bunun yoğun bir süreç olacağını bilmelisiniz. Bir bebek sahibi olmaya çalışmak, önemli miktarda para, zaman ve çaba harcamayı gerektirir ve ayrıca, önemli bir duygusal deneyim yaşarsınız. Hem de, sürecin başarılı olacağının garantisi olmadan... Tüp bebek tedavisinde ilk denemeler ile ilgili pek çok hikaye duyuyoruz. Başarısız olan bir tüp bebek denemesi, duygusal ve maddi açıdan yıkıcı olabilir. Başarısız bir denemeden sonra önemli olan, bir sonraki denemede başarı şansının arttırılıp arttırılamayacağıdır. Peki, ilk tüp bebek denemesi neden tutmaz? Başarısız Tüp Bebek Denemelerinin Nedenleri - Yeterli sayıda folikül üretilememesi, - Yeterli sayıda kaliteli yumurta alınamaması, - Alınan yumurtalar ile yeterli dölleme yapılamaması, - Rahme transfer için embriyo bulunamaması, - Transfer edilen embriyoların çeşitli nedenlerle implante edilememesi, - Transfer edilen embriyolardaki kromozal anormallikler Yumurta ve Embriyo Kalitesinin Düşük Olması Bir tüp bebek tedavisi denemesi, yumurta kalitesinin düşük olması durumunda, yumurta sayısı fazla olsa bile başarısızlıkla sonuçlanabilir. Yumurta kalitesi, embriyo kalitesini yansıtır. Bu nedenle, düşük yumurta kalitesi düşük embriyo kalitesi demektir. Sperm kalitesi de önemli olsa da, yumurta kalitesi kadar önemli değildir. Düşük kalitede bir yumurtadan elde edilen embriyolar, çoğu zaman doğru gelişmez. Bir tüp bebek tedavisinde embriyolar, rahme aktarılmadan önce 3-5 gün boyunca gözlemlenmektedir. Üçüncü gün geldiğinde, kaliteli embriyoların 6-8 hücreli aşamaya ulaşması ve düzenli bir şekle sahip olması gerekir. Gelişimi bu aşamaya ulaşmayan embriyolar, embriyo transferi için kullanılamaz. Bu aşamaya ulaşan embriyolarda da bazen kromozomal anormallikler görülebilir. Kromozal olarak anormallik olan embriyolar implante edilirse, hamileliğin başlarında düşük gelişebilir ve bu da tüp bebek tedavisi denemesinin başarısız olması anlamına gelir. Bu nedenle, sadece önemli olan yumurta sayısı değildir. Tüp bebek tedavisinin başarısında, yumurta kalitesi de çok önemlidir. Yumurta kalitesini arttıracak ve gebeliği sağlayacak diğer faktörleri iyileştirmek gerekebilir. Bu noktada, PRP tedavisi gibi tüp bebek tedavisinde başarı oranlarını arttıran uygulamaların tercih edilmesi faydalı olabilir. PRP tedavisi; rahim duvarını kalınlaştırmak gibi faydaları ile, tüp bebek tedavisinde başarı oranlarını arttırmaktadır. Başarısız Olan İlk Tüp Bebek Denemesi Sonrası Yumurta alımı ve embriyo transferine kadar olan süreç planlandığı gibi devam etse de, kadınların belirli bir yüzdesi, ilk tüp bebek tedavisi denemesinden sonra gebelik testinde pozitif sonuçlar görememektedir. Genel olarak, tüp bebek tedavisinde başarı oranları, otuz yıllık süreçte dikkat çekici bir gelişme göstermiştir, ancak yine de mükemmel değildir. Özellikle belirli bir yaşın üzerindeki kadınlarda, negatif gebelik testi sonuçları daha yaygındır. Burada önemli olan, başarısız geçen ilk tüp bebek tedavisi sonrasında gelişme sağlanıp sağlanamayacağıdır. Başarısız bir tüp bebek tedavisi denemesinin ardından, ikinci denemeye doğrudan geçmek fiziksel olarak mümkün olsa da, hastaların zihinsel olarak buna hazırlanması gerekebilir. Ayrıca, başarısız bir döngüden sonra, başarısızlığa neden olan faktörlerin belirlenmesi ve bu faktörlerin iyileştirilmesi, ikinci tüp bebek tedavisinde başarı şansını arttıracaktır. Yaşam Tarzınıza Dikkat İlk tüp bebek denemesinin tutmama nedenlerinden biri de anne, baba adaylarının yaşam tarzlarıdır. Doktorunuz, muhtemelen tüp bebek tedavisine başlamadan önce üç ay öncesinde sigarayı bırakmanızı isteyecektir. Sigara içen bir kadın, hamile kalmak için iki kat daha fazla tüp bebek tedavisine ihtiyaç duyar ve düşükle sonuçlanma olasılığı daha yüksektir. Aynı şekilde, ideal kilonuzun dışındaysanız da, tedavide başarı şansını arttırmak için sağlıklı bir kiloya gelmelisiniz. Daha önce bir tüp bebek tedavisi denemesinde bulunduysanız ve başarısız olduysanız, ikinci denemede başarı şansınızı arttırmak için gerekli koşulların sağlanması önemlidir. Bazı hastalar, PRP tedavisi gibi ek tedavi seçeneklerine ihtiyaç duyabilir ya da yaşam tarzı alışkanlıklarının değiştirilmesi gerekebilir. Bu noktada, doktorunuzdan yardım almanız ve yeni bir tüp bebek tedavisi döngüsüne en iyi şekilde hazırlanmanız, ikinci denemede başarı şansını arttırmanızı sağlayacaktır.


İmmün Sistem ve İmmün Hücrelerini Tanıyalım İmmün sistem vücudun içinden ve dışından gelebilecek herhangi bir zararlı organizmaya karşı vücudu savunmakla görevli biyolojik sistemdir. Patojen olarak bilinen bu zararlı organizmalar virüsler, bakterilerden parazit solucanlara kadar çok çeşitli şekillerde olabilirler. İmmün sistem bu noktada vücudun kendi hücreleri ile bilinmeyen hücreyi ayırt etmeli ve yabancı organizmayı imha etmelidir. Çok sayıda türde immün sistem bazı alt türlere ayrılır. Örneğin doğuştan gelen ve kazanılmış bağışıklık sistemleri. İnsanlarda kan beyin bariyeri, kan beyin omurilik sıvısı bariyeri ve benzer bariyerler çevresel bağışıklık sistemini beyni koruyan nöroimmün sistemden ayırır. Patojenler hızlıca evrim geçirebilir ve mutasyonlarla immün sistemin elemanlarından kaçabilirler. Ancak immün sisteminin de patojenleri yakalamak ve etkisi hale getirmek için geliştirdiği bazı yöntemler vardır. Bakteri gibi çok basit yapılı prokaryot canlılarda bile bakteri yiyen virüslere karşı enzimler halinde immün sistem bulunur. Ökaryotlarda ise bağışıklık sistemleri çok daha çeşitli olup hem hücre hem de sistemsel olarak bir savunma mekanizması vardır. İnsanlarda bulunan kazanılmış bağışıklık, immunolojik bir hafızaya imkan tanıyarak aynı patojenin ikinci defa vücuda girmesi halinde çok hızlı bir şekilde o patojeni imha edebilir. Bu kazanılmış bağışıklık aynı zamanda aşıların da temelini oluşturur. İmmün Sistem Zarar Görürse Ne Olur? Bağışıklık sisteminde meydana gelen hasarlar otoimmün ve inflamatuvar hastalıklar ile beraber kanser gibi rahatsızlıkların ortaya çıkmasına neden olabilir. Eğer immün sistem yeterince etkin çalışmazsa hayati enfeksiyonların ortaya çıkmasına neden olabilecek bağışıklık yetmezliği görülebilir. Böyle bir durumda basit bir grip veya nezle bile insanı öldürebilir. Bu konuda AIDS'i örnek olarak gösterebiliriz. Açılımı edinilmiş bağışıklık eksikliği sendromu olan AIDS'te hastaların bağışıklık sistemi çok zayıf düştüğü için hastalıklara karşı dirençleri çok yetersiz kalır. Buna karşın otoimmün rahatsızlıklarda ise bağışıklık hücreleri vücudun kendi hücrelerini düşman gibi görüp saldırır. Multipl skleroz hastalığı çok bilinen bir otoimmün hastalıktır. Pasif ve Aktif Bağışıklık Yeni doğmuş bebekler daha öncesinde hiç patojenlerle karşılaşmadığında enfeksiyonlara karşı hassastırlar. Bebeklerin mikroplardan korunmasında ilk görev anneye düşer. Anne hamileliği esnasında özel bir antikor türü olan IgG moleküllerini bebeğine aktarır. IgG antikorları bebeğin pasif korumasındaki ilk adımdır. Bebekler normal doğum ile anne karnından çıkarken annenin vajinasındaki mikroplarla karşılaşır. Bu mikropların bebeği geçmesi de sağlık açısından olumlu etkiler yaratır. Doğumdan sonraki aylarda bebek anne sütüyle beslenirken sütün içinde bulunan antikorlardan alarak bağışık sistemi güçlendirilir. Dünyanın her yerindeki bakteri popülasyonu aynı değildir. Her anne çocuğuna onun ihtiyacı olduğu antikorları aktarır. Bu da evrimsel biyolojinin bize sağladığı nimetlerden biridir. Bebek, kendi antikorlarını ve bağışıklık hücrelerini üretebildiği zamana kadar annesinden destek alır. Bebeğin annesi tarafından desteklenmesine pasif bağışıklık denir. Pasif bağışıklık genelde kısa sürelidir. Birkaç günden birkaç aya kadar süresi değişebilir. Uzun süreli aktif bağışıklık ise B ve T hücrelerinin üretilmesiyle başlar. Hem aşıyla sağlanabilen hem de bebeğin vücudunun olgunlaşmasıyla başlayan aktif bağışıklık hastalıklara karşı daha güçlü bir koruma sağlar. Aşı yaptırdığınızda immün sistem uyarmak için vücuda mikroplardan izole edilmiş antikorlar verilir. Vücut bu antikorları yabancı madde olarak algıladığı için hemen saldırır ve yok eder. İlerleyen zamanlarda o mikrop vücuda girdiğinde aynı antikorları salgılayacağı için vücut önceden patojen canlıyı tanımış olur. Patojeni yok etmek için kendi antikorlarını hazırlama süresi çok kısalır. Tarihin çok büyük bir bölümünde aşılardan habersizdik ve çok sayıda insan bu yüzden öldü. Günümüzde ise aşılar her yıl milyonlarca çocuğun hayatını kurtarıyor.