Sahte Anılar Oluşturarak Olmak İstediğimiz Kişiyi Yaratıyoruz Hepimiz insanların bizi anlamasını ister, gerçekte olduğumuz kişiyi görmelerini isteriz. Gerçek ben kavramı birçoğumuzun ortaya çıkaramadığı, çevredeki insanların göremediği melek gibi insanı tarif eder. Bilim insanları ise gerçek ben diye bir şey olmadığını ispatlayarak hakikati hepimize haykırıyor. Biz olduğunu düşündüğümüz kişi değiliz. İnsanların bizi gördüğü kişiyiz. Kendi kendimizi kandırmayı bırakıp dışarıdan nasıl göründüğümüze bakmalı ve kendimizi o şekilde değerlendirmeliyiz. Beynimiz düşündüğü kalıba ve kişiliğe girmek için kendi kendine sahte anılar ve bilgiler üretiyor. Çok cimriyken çok cömert olduğunu sanıyor. Çok gevezeyken aslında çok sessiz sakin bir insan olduğu izlenimine kapılıyor. Bunu da 40 yılda bir yaptığı iyiliği veya sadece sessiz kaldığı zamanları ön plana çıkararak ve hatırlayarak yapıyor. İnsan beyninin sahte hatıralar ürettiği daha önceden de biliniyordu. Özellikle görgü tanıklarının olay sonrası ve olayın üstünden belirli bir süre geçtikten sonraki ifadeleri farklı olabiliyor. Belleğimizdeki bilgiler zaman içinde yeniden şekilleniyor. Ancak yeni bir araştırma bu anıların kişiliğimizi de şekillendirdiğini gösteriyor. Şiddetli amnezi hastaları kaydettiği bilgileri geri çağıramadığı için bir süre sonra kişiliklerini de kaybediyorlar. Kendimizi Nasıl Tanımlıyorsunuz? Kendinizi tanımlayan bir kompozisyon yazın. Kişiliğinizi mümkün olduğunca ayrıntılı betimleyin. Kendinizi tasvir ettikten sonra etrafınızdaki insanlardan sizin özelliklerinizi yazmalarını isteyin. Ne dersiniz, sonuçlar tamamen aynı olacak mı? Kendimizi tanımlama biçimimiz sıklıkla gerçekte olduğumuz kişiyi yansıtmaz. Olmak istediğimiz kişiyi kafamızda yaratırız. Beğendiğimiz, sevdiğimiz anılarımızı ön plana çıkarır hep aklımızda tutar, onları hatırlarız. Hoşnut olmadığımız anılarımızı baskılar, bilinç seviyesine çıkarmayız. Bu yüzden herkes kendince haklıdır. Kimse kendi yanlışını görmez. İnsanların kişiliklerini tanımlarken psikolojik bir izleme sistemini kullanıyoruz. Yalan söylediğini tespit ettiğimiz insanları güvenilmez, boş konuşanları sıkıcı olarak nitelendiriyoruz. Bizi zor durumda bırakanlara karşı öfke duyuyoruz. Söz konusu başkaları olduğunda psikolojik izleme sistemi tarafsız çalışıyor çünkü somut verilere dayanıyor. İbrenin ucu kendimize döndüğünde ise sistem sadece hatıralarımızı kullanıyor. Onların da aralarından beğendiklerini seçiyor. Canlı ve Ayrıntılı Hatıraların Seçilme İhtimali Daha Yüksek Canlı ve ayrıntılı anıların seçilme ihtimali duygusal olarak zayıf anılara göre daha yüksektir. İlk filtreden geçen hatıralar ile kişiliğimizin geçmişinin ne kadar uyum sağladığı kontrol ediliyor. Anıların ilk filtreden geçmesi için temel koşul duygusal yoğunluğa sahip, kolay hatırlanabilir ve ayrıntılı olmasıdır. Aşama aşama kafamızda yarattığımız kişiliğe uygun anıları seçiyoruz. Bu kısmı biraz daha açalım. Seçtiğimiz hatıra ile sahip olduğunu düşündüğümüz kişilik özellikleri birbirleriyle uyuşmalıdır. Örneğin çok kibar bir insansınız ama hayatınızın bir evresinde geçirdiğiniz bir travma yüzünden agresif birine dönüştünüz. Artık daha kolay sinirleniyorsunuz ve eskisi kadar kibar davranmıyorsunuz. Sadece davranışlarınız değil, onları tanımlama şekliniz de değişti. Şimdi kendinizi tanımlamanız istense önceden bahsetmediğiniz agresif davrandığınız zamanlardan örnekler verebilirsiniz. Sahte Anılar Kendinizi anlatma biçiminiz değişti ama bundan fazlası var. Seçtiğiniz ve kendinizi tanımlarken kullandığınız anıların doğruluğunu da sorgulamanız gerekiyor. Yaşadığımız tecrübeleri ne kadar doğru aktardığımızı düşünürsek düşünelim, birçoğu olduğundan farklı çıkıyor. Sık sık hiç yaşanmamış olayları uyduruyoruz. Burada hafızanın nasıl çalıştığından da bahsetmek gerekiyor. Her ne kadar bu konuda pek çok teori olsa da hafızanın bir video kamera gibi çalışmadığını biliyoruz. Her yeni bilgi eskileriyle harmanlanıyor. Kendimizi nasıl gördüğümüz, bilgilerimiz, hedeflerimiz ve ihtiyaçlarımız her gün yeniden şekilleniyor. Hafıza beyinde bir yerde depolanmıyor. Tüm beyne dağılmış bir ağdan oluşuyor. Kendimiz ile ilgili bilgiler ise otobiyografik hafızada depolanıyor. Bellek Nasıl Çalışır? Hafızanın çalışmasında en önemli alanlardan biri frontal loblardır. Beynin ön bölümünde yer alan frontal loblar bir olayın anlamlı olması için tüm bilgileri birleştirir. Hiçbir destek olmadan havada uçtuğunuzu veya su üstünde yürüdüğünüzü düşünün. Bu hayaliniz akılda kalmaz çünkü anlamlı olmaktan uzaktır. Anlamlı olmayan düşünceler, hedefler bu yüzden silinir gider. Hatıralar çok kolayca şekillenebilir, değişebilir. Geçmiş yıllarda bir kişi, psikoterapistini kendisini bir tarikata bağlı oldurduğuna inandırdığı için mahkemeye vermişti. Çok sayıda araştırma belleğimizin ne kadar kolay değiştiğini göstermiştir. Tamamen sahte olmasına rağmen farkında olmadan çok ayrıntılı ve duygusal olarak yoğun anılar üretebiliriz. Belki siz de etrafınızda böyle insanlara rastlamışsınızdır. Benim böyle arkadaşlarım vardı. Herkes Sahte Anılar Üretiyor Olabilir Sahte anılar üretme işi öyle pek nadir değildir. Birçok ülkeden farklı ırkları kapsayan geniş çaplı araştırmalar herkesin gerçekte olmayan şeyleri hatırlayabildiğini gösteriyor. Herkes de onları çok gerçekmiş gibi hatırlıyor. Böyle bir şeyin aslında hiç olmadığını, yaşanmadığını söylediğinizde inanamıyor. İsveç'te Linkoping Üniversitesi'nde çalışan araştırmacılar gönüllülere içeriği değiştirilmiş videolar izleterek onların yapmadıkları şeyleri yapmış gibi gösterdiler. Daha sonra kendilerine videodaki hatıralarıyla ilgili ne düşündükleri soruldu. Çok sayıda katılımcı videodaki yapmadığı eylemleri gerçek zannetti ve doğruladı. Birkaç defa videoyu izleyen katılımcılara bunların aslında hiç yaşanmadığı ve videonun gerçek olmadığı söylendiğinde duruma inanamadılar. Sahte anıların en yaygın kaynağı eskiden çekilmiş fotoğraflardır. Bir kişinin bir eylem yapmak üzere olduğu andaki bir fotoğrafını gören kişilerin sahte anılar üretme potansiyeli epey yüksektir. Bu bilimsel deneylerle kanıtlanmış bir olgudur. Örneğin bir futbol topuna vurmak üzereyken çekilmiş bir fotoğraf o kişinin futbol oynadığı anısını doğurabilir. Beynimiz bir kareden hareketle o eylemin zaman içinde gerçekleştiğini varsayar. İleri Okuma: Hafıza Sapması Neden Sahte Anılar Üretiyoruz?


Salisilik Asit, Salisilat Alerjisi ve Duyarlılığı Nedir? Salisilik asit çeşitli bitkilerde, meyve ve sebzelerde oranları değişiklik göstererek bulunan ve doğal olarak oluşan organik bir asittir. Örneğin; bitkiler onu hastalıklara, böceklere, bakterilere ve çevresel strese karşı savunma sistemlerinin bir parçası olarak üretirler. Bir bitki doğal gelişiminin dışında fazla tarım ilacı ya da çevresel farklı faktörlere maruz kaldığında salisilat oranını yükseltir. Araştırmalar ile dünyanın en yararlı asitlerinden biri olduğu keşfedildiğinden beri şampuanlara, vücut losyonlarına, yüz temizleme jellerine, diş macunlarına, içeceklere, gıda boyalarına ve ilaçlara sentetik olarak üretilip koyulmaktadır. Salisilat Alerjisi ve Duyarlılığı Nedir? Çoğu insanın metabolizması salisilatı hiçbir sorun yaşamadan tolere edebiliyor. Tolere edemeyen metabolizmalarda ise alerji ya da duyarlılık oluşturuyor. Gıda alerjileri veya gıda intoleransları bulunması ve teşhis edilmesi oldukça zor rahatsızlıklardır. Bazı makalelerde salisilat intoleransı bazılarında ise salisilat alerjisi olarak geçer. Bunun nedeni bazı kişilerde belirtiler hafif seyrederken bazı kişilerde ise alerji boyutunda gerçekleşiyor olması. Örneğin, anafilaktik şok gibi. Bu hastalık şu an glüten ve laktoz alerjisi kadar yaygın olmasa da, bu hastalığa sahip biri olarak ileride çokça yaygınlaşacağına eminim. Bu rahatsızlığı anlatırken doz kısmı önemli bir rol oynar. Kişilerin doz alımlarına göre semptomları değişebilir. Her meyve sebzede değişik oranlarda salisilat asit bulunmaktadır. Genellikle düşük ve orta mg alan kişilerde rahatsızlık oluşturmaz ama yüksek mg da alerjik reaksiyon dediğimiz anafilaksiye kadar gidebilir. Aşağıda sizler için hazırladığım listeyi bulabilirsiniz. Yenilecek ve Kaçınılacak Gıdalar İçecekler Yüksek salisilatlı içecekler - Bira, huş birası ve kök bira - Kabarcıklı içecekler - Normal kahve - Çay - Şarap, porto, rom ve likörler Düşük salisilatlı içecekler : - Mısır gevreği içecekleri - Kafeinsiz kahve - Süt - Armut suyu - Viski, votka veya cin Ekmekler ve Nişastalar Yüksek salisilatlı ekmekler ve nişastalar : - Tatlı patates Düşük salisilatlı ekmekler ve nişastalar : - Ekmekler ve tahıllar - Erişte ve makarnalar - Bezelye - Pirinç Tatlılar / Tatlılar Yüksek salisilatlı tatlılar ve tatlılar : - Nane veya keklik üzümü ürünleri - Meyvelerle yapılan turtalar ve kekler Düşük salisilatlı tatlılar ve tatlılar : - Yüksek salisilatlı meyveler ve reçeller olmadan yapılan ev yapımı kekler ve kurabiyeler Yağlar Yüksek salisilatlı yağlar : - Badem, fıstık ve avokado - Mayonez - Zeytin ve zeytinyağı - Salata sosları Düşük salisilatlı yağlar : - Tereyağı ve margarin - Kaju fıstığı ve haşhaş tohumu - Sebze yağları Meyveler Yüksek salisilatlı meyveler ve meyve suları : - Elmalar - Kayısı - Meyveler: böğürtlen, böğürtlen, ahududu, yaban mersini, kızılcık ve çilek - Kirazlar - Kuş üzümü - Tarih - Bektaşi üzümü ve yaban mersini - Üzüm ve kuru üzüm - Kivi meyvesi - Limonlar - Kavun - Portakal ve mandalina - Nektarın ve şeftali - Ananas - Erik ve kuru erik - Nar Düşük salisilatlı meyveler ve meyve suları : - Elma - Muz - Nashi armut - Papayalar - Armut - Ravent Sebzeler Yüksek salisilatlı sebzeler : - Yonca filizi - Kuşkonmaz - Pancar kökü - Brokoli - Şili - Salatalık - Hindiba - Zeytin - Biber - Turp - Domates - Kabak Düşük salisilatlı sebzeler : - Brüksel lahanası - Lahana - Kereviz - Yeşil fasulyeler - Göbek salata - Patates Diğer Yüksek salisilat : - Karanfiller - Nane veya keklik üzümü aromaları - Turşu - Kırmızı, beyaz ve elma sirkesi - Anason, fesleğen, defne yaprağı, kırmızı biber, köri, kişniş, muskat, vanilya esansı ve biber Düşük salisilat : - Keçiboynuzu ve kakao - Malt sirke - Maydanoz - Tuz - Beyaz şeker ve akçaağaç şurubu Salisilat Alerjisinin Semptomları Nelerdir? - Kronik Ürtiker ve anjioödem - Astım - Burun Polipleri - Sinüzit - Mide Ağrıları ve rahatsızlıkları - Kalın Bağırsak iltihabı - İshal Salisilat intoleransı'nın belirtileri alerji ile iç içe olmuş durumdadır. Bazı insanlar salisilat tükettiğinde bu semptomları görür, bazılarında ise diyet uyguladıklarında bile çoktan kronikleşmiş oluyor. BENİM HASTALIK ÖYKÜM NASIL ? Bende 4 yıldır salisilat alerjisine sahibim. Hiçbir gıda alerjim yoktu. Ne çocuklukta ne yetişkinlikte. 25 yaşımda sabah uykumdan nefes borum şişmiş bir şekilde uyandım ve nefes alamadığım için 10 dakika içinde bayılmışım. 20 dakika kadar şuurum kapalı kalmış. O gün şanslıyım ki vücudum kendi kendine adrenalin üretebilmiş ve hayatta kalmışım. Acilde doktorlar nefes borumda ödem olduğu için sadece kortizon yapıp birazda vitamin takviyesi verip hiç bir şeyin yok diye eve göndermişlerdi. Asıl kabus diğer günlerde başlamıştı. Yemek yediğim an değişik semptomlarla karşı karşıya kalıyordum. Birinde nabız 170'e çıkıyor, birinde şuurum kayıyor, birinde nefes borum şişiyordu. İstanbul'da gitmediğim devlet ve özel hastane, görünmediğimiz branş kalmamıştı. Doktorlar asla neye alerjim olduğunu bulamadı. Anafilaksilerimin boyutları çift organ tutulumuna doğru şiddetlenmeye başladı. Kademeli olarak ek hastalıklar oluşmaya başladı. Yediğim yemeklerin listesini yapmaya başladım. Tek tek yazıp o gıdalara özel alerji testi yapmaya karar verildi. Örneğin, patates yedikten yarım saat sonra tansiyonum 6 ya düşüyordu ve 2 gün vücut toparlayamıyordu. Tahin pekmez ya da siyah zeytin yediğimde yarım saat içinde şuurum kayıyordu. Fakat alerji testlerim tertemiz çıkmıştı. Ne kan değerlerimde ne de deri testlerimde alerjimin olduğuna dair hiçbir veri yoktu. Doktorlar artık psikolojik demeye başladı. Bu sefer psikiyatrinin yolunu tuttum. Nörolojik ve psikolojik testler yapıldı. Böyle semptomlar yaratacak hiçbir hastalığa rastlanmadı. Yavaş yavaş ölüyordum. 4 ayın sonunda 37 kiloya düşmüştüm. Nabzım 120'nin aşasına inmemeye başladı. Kalp doktorum kesinlikle kalbinde bir sorun yok, fakat nabzı yükselten bir alerjin var dedi. Nabzı normal tutabilmek için kalp ilacı kullanmaya başladım. 5. Ayın sonunda internetten bir doktor buldum. Telefonla arayarak durumumu bildirdim. Telefonda teşhisimi koydu. 'Çoklu gıda alerjisi Salisilat alerjisi 'dedi. Türkiye de sadece ben araştırıyorum diyerek beni İzmir'e çağırdı. Farklı ilaçlar ile kademeli olarak tedavi uygulandı ve tam 1 buçuk yılın sonunda etki etmeye başladı. Tedavim şuan düşük salisilat gıda diyeti ve iğne ile devam ediyor. Hastalığın nedeni bilinmiyor. Bazı hastalarda zamanla geçerken bazı hastalarda ömür boyu alerji devam ediyor. Hastalığın seyri kişiden kişiye değişiyor. Benimkisi agresif seyrediyor. 10 'a yakın anafilaksiden sağ çıktım. Bu yıl artık ürtikerim ve astımımı kontrol altına almayı başardık. Daha ne kadar diyete ve iğneye devam edeceğim bilmiyoruz.


Salmonella Beyin Tümörlerini Yemek İçin Programlandı Hayatınızda en azından bir defa gıda zehirlenmesi yaşadıysanız, küçücük bakterilerin ne kadar büyük mide kramplarına sebep olduğunu bilirsiniz. Bu bakterilerden biri de Salmonella adı verilen suda bulunan bir canlıdır. Her yıl 380 kişinin ölümüne neden olur ve 1 milyon gıda zehirlenmesi vakasının sorumlusudur. Duke Üniversitesi'nden bir grup araştırmacı Salmonellayı genetik olarak değiştirerek beyin tümörlerini yok etmeyi hedefliyor. Molecular Theraoy Oncolytics dergisinde yayınlanan araştırmada bilim insanları harika bir şey icat etti. Saldırgan düşman askerini kendi siperlerimize asker yaptı. Salmonellanın doğal hali sindirim sistemindeki hücrelere saldırıyor. Ancak genlerdeki birkaç değişiklikle bu bakteri insanlığın bildiği en agresif kanser türlerinden biri olan glioblastomaya karşı savaş açıyor. Glioblastomada ortalama ömür uzunluğu en iyi tedaviyle bile ortalama 15 aydır. Glioblastoma insanlarda görülen en agresif ve tehlikeli tümörlerden biridir. Salmonella ile Hayatta Kalma Oranı %20 Artıyor Glioblastomalı hastalarda ilaçla tedavi maalesef mümkün değil çünkü kan beyin bariyeri hiçbir ilacın geçişine izin vermiyor. Cerrahi yöntemler de çok riskli olduğu için uygulanabilir değil. Araştırmacılar bu kadar agresif bir tümörün karşısına kendisi kadar sıkı bir rakip çıkardılar. Genetiği değiştirilmiş Salmonella bakterisinde ise bu sorun da ortadan kalkıyor. Farelerde yapılan çalışmalar genetiği değiştirilmiş bakteri verilen gliablastomalı farelerde hayatta kalma oranının %20 arttığını, 3 aylık zaman diliminde tümörün küçüldüğünü gösteriyor. Fareler bu tedavi ile 100 gün daha uzun yaşadılar. Farelerdeki 100 gün insan ömrü ile hesap edildiğinde 10 yıl anlamına geliyor. Gerçekten uzun bir süre. Salmonella'nın genetiğinde yapılan değişiklikler sayesinde tümör hücreleri yok olduktan sonra Salmonella'nın kendisi de yok oluyor. Salmonella'daki Azurian ve P53 Tümör Hücrelerini Öldürüyor Çalışmanın önemli isimlerinden Dr. Johnathan Lyon'a göre glioblastoma gibi çok agresif tümörlerde hayatta kalma oranını uzatmak çok zor bir iş. Bu kansere yakalanan insanların çoğu kısa sürede ölüyor, yaşayanlar da en fazla 5 yıl yaşıyor. Ekip daha önceden pürinleri olmayan bir Salmonella türü aldılar. Pürin tümör dokusunda bolca bulunan bir heterosiklik maddedir. Bakteriler vücuda girer girmez hemen tümörlü dokuya akın ediyorlar ve orada çoğalmaya başlıyorlar. Bilim insanları bir de bakterilerin genetiğini değiştirerek düşük oksijenli ortamda iki molekül üretmesini sağladılar. Vücutta sadece tümör dokusu oksijen yönünden düşüktür bu yüzden bakteriler tümör dokusu hariç hiçbir yer bu maddeleri üretemezler. Bu maddeler kanser hücrelerinin kendilerini öldürmesine neden olan Azurian ve p53'tür. Bu iki molekül üretildiğinde hem kanser hücrelerini hem de bakterilerin kendisini öldürüyor. Çoğu deneysel tedavi yöntemi gibi bu yöntem de henüz insanlar üzerinde kullanılmaya hazır değil. Ekip, tekniği laboratuvardan çıkarıp klinik denemeleri yapmak için son hızla çalışıyor. Şu bir gerçek ki bu gibi yöntemler en ölümcül hastalıkları bile tedavi etmede bize yardımcı olabilir. Dünya artık çok ileri düzey teknolojilere sahip. Genetik mühendisliği tıp dünyasını değiştirecek yenilikler getiriyor. CRISPR/Cas9 ve diğer birçok gen düzenleme araçları sayesinde kanser, kan hastalıkları, metabolik rahatsızlıklar tedavi edilebilecek.


Sanatın Gücünü Keşfedin! Hayatın koşturmacası içinde yorulurken neyse ki sanatla bu duruma ara verebiliyoruz. Heykel, resim, müzik, seramik ve daha pek çok sanat dalı bir süreliğine de olsa huzura ve dinginliğe kavuşmamıza, mola vermemize ve tazelenmemize olanak sağlıyor. Acaba sanat beynimizi nasıl etkiliyor, sanatla uğraşırken beynimizde neler oluyor? Bu soruya cevap arayan farklı araştırmacılar sanatın beynimize olan katkıları üzerine pek çok araştırma yapmıştır. Beyin ve sanat arasındaki ilişkiyi inceleyeceğimiz bu yazı sonrasında, evlerimizde izole olduğumuz şu günlerde belki sizler de sanata yönelmeyi tercih edeceksiniz, kim bilir. Sanat Beyni Nasıl Etkiliyor? İki ayrı yarımküreden oluşan beynimiz korpus kallozum adı verilen köprü ile birbirine bağlanmaktadır ve bu sayede bilgi yarımküreler arasında aktarılır. Sanatın hemisferler arasındaki bu bağlantının güçlenmesini sağladığına ulaşılmıştır (Bolwerk ve ark, 2014). Bir diğer bulgu ise nörolog ve sinirbilimci Schlaug'un yürttüğü bir çalışmaya ait. Çalışma, müzisyenlerin daha kalın bir korpus kollozuma sahip olduğunu ve erken yaşta müzik eğitimi almanın korpus kollozumu etkilediğini gösteriyor. Buradan yola çıkarsak, beynin sağ ve sol tarafları arasındaki köprüyü güçlendirmek için sanat bir alternatif olarak görülebilir. Elbette sanat müzikten ibaret değil. Peki, resim yapmak beynimizi nasıl etkiliyor dersiniz? Mandala boyama, karalama ve serbest çizim olmak üzere üç farklı şekilde katılımcıların kendini ifade ettiği bir araştırma sonucunda beynin ödül yolunun aktive olduğunu gördüler. fMRI ile yapılan bir başka çalışma da sanatın zevk ve ödül sistemlerini aktive ettiğini göstermiştir (Campbell, 2014). Yani sanat yapmak kendimizi iyi hissetmemize ve bundan zevk almamıza neden oluyor. Bunun yanı sıra sanatın bağımlılık yapıcı davranışları düzenlemenin bir yolu olabileceği söylenmektedir (Kaimal ve ark,2017). Kaimal'ın yapmış olduğu bir diğer çalışmada sanat terapisi uygulamasının katılımcıların kortizol düzeyini düşürdüğü görülmüştür (2016). Öğle arasını sanat galerisinde geçiren bir grubun stres seviyesi galeriye girmeden önce ve girdikten sonra ölçülmüş ve gezi sonrası stres düzeylerinin azaldığı görülmüştür (Clow ve Fredhoi, 2006). Araştırmalar gösteriyor ki sanatla uğraşmak stresimizi azaltmayı sağlamaktadır. O halde, stresli olduğumuz durumlarda örneğin bir sunum yapmadan önce sanata vakit ayırmak hiç de fena olmayacaktır. Sanat Galeri ve Müzeleri Gezin Sanatsal bir ürün koymanın yanı sıra sanat galerilerini ve müzeleri gezmek de bizleri etkilemektedir. Öğrencilerin bir sanat müzesine geziye götürüldüğü araştırmanın sonucunda, öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerinin geliştiği, daha güçlü tarihsel empati, hoşgörü ve müzeye ilgi gösterdikleri görülmüştür (Greene ve Inman,2013). Öğrencilerin sanata teşvik edilmesi, eğitimde sanata daha çok yer verilmesi çocukların eleştirel düşünme becerisine katkı yapabilir. Çocukların boş kalan vakitlerinde sanatla uğraşmalarını sağlamak onlar için oldukça faydalı olacaktır. Günümüzde psikoterapotik amaçlarla kullanılan bir terapi çeşidi var: Sanat terapisi. Travma, depresyon, ansksiyete bozuklukları gibi problemlerle baş etmede kullanılabilmekte; bunun yanı sıra kendini ifade etmek isteyen pek çok kişi de sanat terapisinden yararlanabilmektedir. Bireysel, grup halinde ve çiftlere uygulanabilmektedir. Eğer duygularınızı açığa vurmak ve kendinizi daha iyi ifade etmek isterseniz sizler de sanat terapisinden yararlanabilir, bu konuda eğitimli olan terapistlere başvurabilirsiniz.


Şaperon Proteinleri Nedir, Hangi İşlevlere Sahiptir? Biyoloji ile yakından ilgili değilseniz şaperon proteinleri ile ilgili bir şey duymamış olabilirsiniz. Ancak bu onların yaptığı işi değersiz kılmaz. Evrimsel süreçte şaperon proteinleri birçok zaman yardımımıza koşmuş ve bizi ölmekten kurtarmıştır. Temel görevi proteinlerin doğru katlanmasına yardım etmek, katlanamayanları da ortadan kaldırmaktır. Bir hücrede ortalama 200.000 protein olduğunu düşünürsek şaperon proteinlerinin önemini daha iyi anlarız. Bu küçük kahramanlar her proteinin doğru bir şekilde üretildiğinden ve çalışmaya hazır hale gelmesinden sorumludur. Proteinlerin Üretilmesi ve 3 Boyutlu Hale Gelmesi Proteinlerin kodlanması DNA'da başlar. RNA Polimeraz 2 önce DNA'ya bağlanır ve mRNA üretilir. mRNA hücre çekirdeğinden çıkıp sitoplazmaya geldiğinde hemen üstüne ribozomlar yapışmaya başlar. Her ribozom bir amino asit dizisi üretmeye başlar. Her üniversiteden mezun olan iş bulamadığı gibi her amino asit de protein olup göreve başlamaz. Doğru şekilde katlanmaları, kendi görev yerlerine taşınmaları gerekir. Şaperon proteinleri katlanma sürecinde onların en büyük yardımcılarından biridir. Bir polipeptit zincirinde her bir amino asidin farklı bir özelliği vardır. Örneğin arjinin çok hidrofiliktir, suyu sever. Buna karşın glisin oldukça hidrofobiktir, sudan kaçar. Bazı amino asitler halkalı yapıya sahiptir, bazıları sülfür köprüsü kurar. Amino asitlerin bu farklılıkları sayesinde hücreye 3 boyutlu şekli kazandırılır. Hidrofobik aminoasitler proteinin iç yüzeyine bakmalı, hidrofilikler ise proteinin dışa bakan yüzü olmalıdır. Aksi takdirde proteinin yapısal bütünlüğü kolayca bozulur. Proteinlerin sürekli yanlış katlanması çok sayıda hastalığın oluşumuna neden olur. Protein Katlanmasında Şaperon Proteinleri Şaperon proteinleri kendilerine yapısal olarak benzeyen proteinlerin katlanmasına yardım eder. Çok büyük bir ailedir. Çoğu üyesi ısı şok proteini olarak hizmet eder ki, bunlar hayatta kalmamızda çok büyük görevler üstlenir. Vücut sıcaklığı çok yükseldiğinde hemen çanlar çalmaya başlar. Çok hayati proteinler hariç diğer işlevler durdurulur. Isı şok proteinleri evrimsel süreçte hayatta kalmamıza çok yardım etmişler, zor zamanlarımızda imdadımıza koşmuşlardır. Protein katlanmasını en çok etkileyen unsurlardan biri ısıdır. Bazı şaperon proteinleri polipeptit zincirlerinde meydana gelen yanlış katlanmaları düzeltir. Bazıları ribozomdan yeni çıkmış polipeptit zincirlerinin doğru katlanmasına yardım etmekle görevlidir. Doğru katlanamayan proteinlerin hemen imha edilip geri dönüştürülmesi gerekir. Birikmeleri halinde çok ciddi sorunlar yaratırlar. Alzheimer hastalığında Tau proteinlerinin birikmesi buna iyi bir örnektir. Isı Şok Proteinleri Isı şok proteinleri ilk olarak bakterilerde keşfedilmiştir. Bakteriler bizim gibi genellikle aynı ortamlarda kalmazlar. Bir rüzgar onları çok soğuk yerlerden çok sıcak iklimlere sürükleyebilir. Bu yüzden sıcaklık değişimlerine karşı direnç sağlayacak yardımcılara ihtiyaç duyarlar. İşte ısı şok proteinleri bu amaçla evrimleşmiştir. Sadece ısı değil aslında, organizmayı strese sokacak birçok uyarana karşı aktifleşirler. Oksijenin yeterli olmadığı yerler, pH'ın çok değiştiği ortamlarda canlının hayatı tehlikeye girerse bu şaperon proteinleri hemen devreye girer ve neredeyse tüm proteinleri korumaya alır. Hsp70 ve Hsp60 en bilinen ısı şok proteinlerinden ikisidir. Şimdi onların protein katlanmasındaki rollerine yakından bakalım. Hsp70 Hsp70 şaperon proteinleri yeni üretilip yanlış katlanmış ve yeniden katlanması gereken proteinlerin katlanma sürecini katalize eder. Tabiri caizse bir düğümü çözmek için olaya dahil olurlar. Bu proteinler tek bir polipeptit zincirinden oluşan monomerik yapıdadır. Bir ucu azottur , diğer ucunda karbon vardır. Azot ucunda ATPaz görevi görerek enerji harcar ve molekülün çalışmasını sağlar. Karbon ucu ise proteinin hedef molekülüne bağlanır. Yanlış katlanan proteinlerde dışarıya doğru bir amino asit zinciri sarkar. Bir kağıdı ikiye üçe katlamayı deneyin. Doğru şekilde katlamazsanız dışarı doğru çıkan kısımlar olacaktır. Bu görüntü kağıdın düzgün katlanmadığını hemen belli eder. Proteinlerde de durum aynen böyledir. Proteinin başı boş duran, dışarı uzayan kısmı Hsp70 tarafından hemen tanınır ve gerekli işlemler başlatılır. Proteinler ya imha sürecine yönlendirilir ya da tekrar katlanarak görev alanlarına gider. Hsp60 Tıpkı Hsp70 gibi Hsp60 şaperon proteinleri de doğru katlanamamış proteinleri dışarı çıkan uzantılarından tanırlar. Bu proteinlerin temel görevi yanlış katlanmış proteinlerin yığılma yapmasını engellemek yerine onları diğerlerinden izole etmektir. Bu işlevleri muhakkak protein yığılmasının engellenmesinde önemlidir ancak temel görevleri ilgili polipeptitleri karantina altına almaktır. Artık bu proteinler hücre içindeki diğer moleküller ile etkileşime geçemeyecek ve hücreye zarar veremeyecektir. Hsp60 14 farklı proteinin birleşiminden oluşan bir komplekstir. Bunlar her biri 7 proteinden oluşan iki halka meydana getirirler. Bir madalyonun iki yüzü gibi düşünün. Bu halkaların arasına giren katlanmamış proteinler diğer katlanmamış olanlar ile etkileşime girmeden düzgün katlanabilirler. Böyle bir yapı olmadığında katlanmamış proteinler hemen birbirleriyle etkileşime geçip bağlanıyorlar ve yığılma oluşturuyorlar. Şaperon Proteinleri ile İlgili Terapik Uygulamalar Vücudumuzda güneş ışığı, yediklerimiz içtiklerimiz gibi etkenler sürekli mutasyona neden oluyor. Şaperon proteinlerinde oluşan mutasyonlar da bazı hastalıklara neden olabilir. Örneğin multisistem proteinopati kas, kemik ve sinir sistemini etkileyen genetik bir hastalıktır. Hsp inhibitörleri kanser hücrelerinin büyüme ve yayılmasını engellemek için kullanılıyor. Bir hücrenin doğru bir şekilde büyümesi ve gelişmesi için proteinlere ihtiyacı vardır. Örneğin Hsp90 proteinini inhibe ederek hücre içi sinyal mekanizması sekteye uğratılmak isteniyor.


Sapyoseksüellik Nedir? Sapyoseksüellik en kısa tabirle karşındakinin görünümünden önce zekasından etkilenmektir. Aslında birçoğumuz en azından bir parça sapyoseksüeliz. Eş seçimlerimizde karşımızdaki kişinin kültürü, bilgi birikimi dolgun memeler veya kaslı kollardan daha büyük rol oynayabiliyor. İnsan üst düzey düşünme yetenekleriyle doğada içgüdüsel hareket eden diğer hayvanlardan ayrılır. Sapyoseksüellik 21. yy'da toplumsal dinamikleri değiştiren çok önemli bir olgudur. Kısa bir süre öncesine kadar güçlü bedene sahip erkekler veya zarif vücutlu kadınlar daha çekici görünürken bugün zeka ve sosyoekonomik etkenler güzelliğin yerini alabiliyor. Klasik Çekim Kanunları Sapyoseksüellik İçin de Geçerli Sosyal psikolojiye göre klasik çekim kanunları, dört temel prensibi kabul eder: benzerlik, yakınlık, karşılıklık ile endişeli ve stresli koşullarda artan çekicilik. Çekimden aşka giden yoldaki diğer faktörler ise fiziksel çekim, benzerlik ve aşinalıktır. 20. yüzyılın sonlarındaki deneysel kanıtlar, güzelliğin başkaları hakkında yaptığımız değerlendirmelerde önemli bir unsur olduğunu göstermiştir. Ortak yanlar veya ortak değer ve fikirler de önemlidir. Bazı araştırmacılara göre, birinin bizimle aynı görüşte ve karakterde olduğunu hissedersek, o kişiden daha çok hoşlanırız. Yalnız değilizdir, başkaları bizi desteklemektedir çünkü onlar da bizim gibi düşünmektedir. Son olarak, aşinalık bir diğer önemli unsurdur. Bazı bilim insanları ise aşinalık hissettiğimiz kişilere yöneldiğimizi belirtiyor. Klinik psikolog Mila Cahue, tüm bu süreçlerin karmaşıklığını şöyle özetlemektedir: Güçlü bir zihinsel unsur var. Birini niçin arzuladığımıza işaret eden katı kurallar yok. Genetik etkenlerden duygusal nedenlere kadar birçok şey söz konusu. Çekim Zekası


Sarılmak Stresi Azaltıyor ve Bağışık Sistemini Güçlendiriyor Teknolojinin gelişmesi ve şehirlerin kalabalıklaşmasıyla insanlığın eski bir düşmanı giderek güçleniyor. Kentleşmenin gitgide artmasıyla insanlar doğadan uzaklaşmaya başladılar ve trafik, gürültü kirliliği gibi etkenlerle stres her geçen gün kendisini daha da hissettirmeye başladı. Ancak stresle başa çıkmanın maliyetsiz, çok kolay bir çözümü var: Sarılmak. Öncelikle stresin tam olarak tanımını yapalım ve ne olduğunu öğrenelim. Herkes üç aşağı beş yukarı stresin ne olduğunu bilir. Çoğu insanın başından geçmiş klasik bir stresli durumu örnek vererek başlayalım. Yarın matematik sınavı var ve siz hala yeteri kadar çalışmamışsınız, üstelik dersten geçmeniz bu sınava bağlı. İşte stres tam olarak bu, yani vücudun zorlu bir duruma karşı verdiği tepkidir. Vücut strese girdiğinde sempatik sinir sistemi devreye girer ve vücudun genelinde bir fizyolojik değişim olur. Stres Hormonal Sistemi Etkiler Stresin vücutta sebep olduğu değişimler ve stresle ilgili olan bölgeler beyinden başlar ve vücutta çok sayıda hormon ve enzimler üzerinde etkisini gösterir. Beyinde duyguların yönetilmesinden sorumlu amigdala, hipotalamus ve hipokampüs strese karşı harekete geçen ilk beyin bölgeleridir. Bunları takiben üst düzey düşünme merkezi olan prefrontal korteks, sempatik sinir sistemiyle ilişkili beynin noradrenalin deposu olarak bilinen lokus seruleus, hipofiz bezi, böbrek üstü bezleri ve omurilik gelir. Vücutta stres oluşumuyla faaliyete geçen bu bölgeler beynin nörokimyasında da artma veya azalma şeklinde çeşitli hormonal değişikliklere sebep olur. Bu hormonlardan başlıcaları kortikotropin salgılatıcı hormon, adrenokortikotropik hormon, kortizol, noradrenaline, serotonin ve nöropeptit Y'dir. Stresin vücutta tepeden tırnağa yarattığı hasarları saymakla bitiremeyiz. Bilim insanları saç dökülmesine 70% oranında stresin neden olduğunu söylerken, stres aynı zamanda beyindeki kan damarlarını bile tıkayarak vücuda çok büyük zarar verme potansiyeline sahip. Bunun dışında stresin bağışıklık sistemini zayıflatarak hastalıklara karşı vücudun savunma sistemini kırdığını da gösteren çok sayıda çalışma mevcuttur. Kortizol Salınımı Gerçekleşir Stres böbrek üstü bezlerinden steroid bir hormon olan kortizol salınımını tetikler. Kortizolün en temel fizyolojik görevi hücrelere glikoz dağıtımını yapmaktır. Hücrelerdeki glikojen depolarını hedef alır ve glukojenin parçalanmasıyla kandaki glikoz oranını yükselterek hücrelerin daha fazla glikoz almasını sağlar. Peki, kortizolün bağışıklık sistemiyle ne alakası var? Bağışıklık sisteminin en önemli bileşenleri T hücreleri, B lenfositleri ve antikorlardır. T hücreleri kendi içlerinde öldürücü T hücresi , yardımcı T hücresi, gama delta T hücresi ve düzenleyici T hücresi gibi gruplara ayrılır. Düzenleyici T hücreleri yardımcı T hücrelerini baskılar ve vücudun gerektiğinden fazla T hücresi üretmemesini sağlar. Ancak kortizol kana karıştığı andan itibaren düzenleyici T hücrelerinin bölünmesini tetikler ve bu hücrelerin sayısında ciddi bir artış olur. Bu da akabinde yardımcı T hücrelerinin daha fazla baskılanmasına sebebiyet vererek vücudun bağışıklık sistemini zayıflatır. Sarılmak Stres ile Baş Etmede Çok Yararlı Bir Araçtır Araştırmacılar önceki çalışmalarda cinsel bir amaç taşımayan sarılmak ve elini tutma gibi fiziksel dokunuşların empati kurma ve güven vermede etkili bir araç olduğu bulmuşlardı. Güvenilen birinden gelen dokunuşlar kişide hipotalamus-epifiz bezi-adrenal bezi ekseninde stresin etkisini azalttığını gösteriyor. Stresin T hücreleri üzerindeki mekanizmasının belirlenmesinden sonra doğrudan hastalıklar üzerinde nasıl bir etkisi olduğu araştırıldı. Katılımcılara nezle virüsü verildiği bir çalışmada tartışma gibi bireyler arası bir stres etkenine maruz kalanların nezleye daha kolay yakalandığı görüldü. Sarılmak gibi kolayca uygulanabilecek bir şey stresi azaltarak insanların hastalanma ihtimalini azaltabilir. Toplamda kadın ve erkek karışık olmak üzere 406 kişinin katıldığı araştırmada ve ilk 8-12 haftada katılımcılar bir ön karantinaya alınarak, maruz kalacakları nezle virüsüne karşı sahip oldukları vücut direncinin belirlenmesi için kan ölçümleri yapıldı. Sonraki 4-8 haftada katılımcıların fiziksel incelemeleri yapıldı ve sosyal hayatları incelendi. Bir sonraki aşamada katılımcıların gün içindeki yaşadıkları stres , son 24 saat içinde ne yaptıkları ve kimlerle temasa geçtikleri 14 gün boyunca telefonla katılımcılara soruldu ve sonuçlar kaydedildi. Telefon görüşmeleriyle yapılan incelemelerin hemen sonrasında katılımcıların 0-5 gün boyunca kan ölçümleriyle maruz kalacakları virüse karşı sahip oldukları savunma sistemleri son kez incelendi. Yapılan incelemelerden sonra Rhinovirüs ve Influenza A adlı nezle ve soğuk algınlığı benzeri belirtilerin ortaya çıkmasına sebep olan virüsler katılımcılara burunlarından damlatılarak verildi. 6 günlük bir karantinanın ardından katılımcıların burunlarından mukus örnekleri ve 28 gün sonra da kan örnekleri alındı. Sarılmak Azaldığında Stres Daha Yıkıcı Oluyor Çalışmada yer alan katılımcıların kesinlikle herhangi bir psikolojik rahatsızlığa ve fizyolojik bir hastalığa sahip olmaması gerekiyordu, aksi takdirde bağışıklık sisteminin virüse mi yoksa hastanın kendinden var olan hastalığa mı tepki verdiği ölçülemezdi. Araştırma yürütülürken virüs katılımcılara verilmeden önce benzer hastalık belirtileri gösteren katılımcılar hemen deneyden çıkarılmışlardır. Çalışmanın sonunda tüm katılımcılardan elde edilen test ve analiz sonuçları değerlendirildiğinde çevrelerinden daha az destek alan ve güvendiği insanlara daha seyrek sarılan bireylerde gün içindeki stres miktarıyla hastalıklara yakalanma riski arasında bir doğru orantı olduğu görüldü. Buna karşın çevreleriyle daha fazla temasa geçen ve daha sık sarılan bireylerde stres ile hastalığa yakalanma riski arasında bir ilişki gözlemlenmedi. Sarılmak kesinlikle ihmal edilmemesi gereken bir şey ama fazlası o kadar etkili değil. Sarılmak Stres Olmadığında da Çok Etkili


Şarkı Söylemek Yetenekten Çok Çalışma Gerektiriyor Müziğin ve sesin insan doğasında ve tüm canlılar için evrimsel süreçteki yeri çok büyüktür. Hayvanlar aleminde canlılar çeşitli tonlarda türlerine özgü seslerle iletişim kurabilirken insanlarda bu bir adım daha öteye gidip sözlerle ve çeşitli müzik aletleriyle şarkılar oluşmuştur. Çoğu insan canı sıkıldığında, duş alırken bazen yolda yürürken bile şarkı söyler. Şarkı söylemek konusunda bazı insanların doğuştan yetenekleri vardır. Bu insanların söyledikleri şarkılar tabiri caizse dinleyenlerin kulaklarının pasını siler. Siz de sesi detone olanlardansanız üzülmeyin yapılan araştırmalar şarkı söylemek konusunda pratik yapmanın doğal yetenekten daha önemli olduğu gösteriyor. Azimli Çalışma Genlerden Daha Etkili Şimdiye kadar müzik aleti çalmanın doğuştan yetenekten ziyade düzenli çalışmaya ve azimli olmaya bağlı olduğu ama şarkı söylemenin ise tamamıyla doğal bir yetenek olduğu düşünülüyordu. Northwestern Üniversitesi'nden Dr. Steven Demorest ve ekibin Şubat 2015'de yayınladıkları araştırmalarında şarkı söylemek konusunda da ısrarlı bir şekilde çalışmanın yetenek olgusunun altında yatan genlerden daha önemli olduğunu ortaya çıkardı. Şarkı söylemenin altında yatan bilimsel gerçeği araştırmak için araştırmacılar üç farklı yaş grubundan insanların şarkı söyleme tekniklerine baktılar. Bu gruplar anaokulu öğrencileri, 6. Sınıf öğrencileri ve üniversite öğrencilerinden oluşuyordu. Ekip daha sonra katılımcılardan bir müzik parçasının dörtlü tekrarını dinlemelerini ve onu kendileri söylemelerini istedi. Şarkı söylemeleri esnasında yapılan puanlama bireylerin şarkı söylemedeki doğal becerilerini gösteriyordu. Araştırma sonuçları 6. Sınıf öğrencileriyle anaokulu öğrenciler arasında şarkı söylemek açısından önemli bir fark olduğunu gösteriyor. Bilim insanları 6. Sınıf öğrencilerinin daha iyi olmasını anaokulundan itibaren bu kişilerin şarkı söylenen derslerde sürekli alıştırma yapmasına ve zaman içinde kendilerini geliştirmesine bağlıyor. Anaokulundan 6. Sınıfa kadar olan süreçte gelişen şarkı söyleme yeteneği üniversite öğrencilerinde oldukça gerilemiş görünüyor. Elde edilen bulgulara göre anaokulu öğrencileri ile üniversite öğrencilerinin beceri puanları aynı seviyede bulunuyor. Bu da kişilerin şarkı söyleme yeteneğinin öğrencilik hayatı boyunca bir çan eğrisi çizdiğini gösteriyor. Araştırma ekibine göre 6. Sınıftan sonra şarkı söyleme yeteneğinin körelmesi ilköğretimden sonra müzik eğitiminin bitmesinden kaynaklanıyor. Şarkı Söylemek Konusunda Zorluk Yaşıyorsanız Ton Sağırlığına Sahip Olabilirsiniz Şarkı söylemede zorluk yaşayan kişilerde sorunun kaynağı müzik tonuna karşı olan hassasiyet kaybı da olabilir. Ton sağırlığı adı verilen fiziksel bir rahatsızlık sonucu bireyler bir müzik eseri içindeki farklı tonlamaları birbirinden ayırt edememektedir. Ancak bu durum toplumun oldukça küçük bir kısmını oluşturur. Eğer böyle bir rahatsızlığınız yoksa şarkı söylemek için asla geç değil.


Şaşılık ve Göz Tembelliği Nedir, Nasıl Düzeltilir? Çocuklarda en yaygın görülen göz sorunlarından biri olan şaşılık, gözlerin birbirleriyle uyumlu olmamasıdır. Bu rahatsızlık 6 yaşın altındaki çocukların yaklaşık %4'ünü etkilemektedir. Bir veya iki gözün içe , dışa , yukarı veya aşağı doğru dönmesi olarak tanımlanır. Bazı vakalarda birden fazla durum bir arada bulunabilir. Şaşılık yaygın şekilde, gezgin göz veya kesişen gözler olarak da bilinir ve retinadaki karşılıklarına düşmeyen görsel imgelerle sonuçlanır. Genç çocuklarda görsel imgeler sürekli olarak her iki retinanın karşılıklı olmayan noktalarına düşecek olursa, imgelerden biri en sonunda baskılanır . Bu baskılama kortikal bir olgu olup genelde erişkinlerde gelişmez. Etkilenen çocuklarda tedaviye 6 yaşından önce başlanması önemlidir; çünkü baskılanmanın sürmesi halinde baskılanmış imgeyi üreten gözdeki görme keskinliği kalıcı olarak ortadan kalkar. Bir kırma kusuru nedeniyle bir gözdeki görmenin bulanık veya bozuk olduğu çocuklarda, benzer bir baskılanma ve bunun sonucunda görme keskinliğinde kalıcı kayıp görülebilir. Bu olgularda, görme keskinliğinin tedavi edilemez şekilde kaybedilmesi, doğrudan gözün organik bir hastalığına bağlı olmadığından bu görüş kaybına ambliyopi ex anopsi denir. Genellikle, etkilenen çocuk zayıf gören bir göze ve normal gören kuvvetli bir göze sahiptir. Bu durum genel nüfusun yaklaşık %3'ünü etkiler. Ambliyopiye göz tembelliği de denir ve sıklıkla şaşılık ile birliktedir. Şaşılık Tedavisinde Önemli Noktalar Atropin ekotiyofat iyodid gibi ilaçlar şaşılık ve göz tembelliğini düzeltmek için göze uygulanabilir. Atropin sağlam gözde görüntüyü bulanıklaştırarak bireyi zayıf gözü kullanmaya zorlayabilir. Optometrik görme terapisi ile göz kası egzersizinin 17 yaşından büyük hastalarda faydalı olduğu ispatlanmıştır. Bazı göz kaslarının cerrahi olarak kısaltılması, göz kaslarına egzersiz yaptırılması ve ışık ışınlarını göz küresinin anormal konumunu giderecek şekilde büken prizma camlı gözlüklerin kullanılması ile bazı tip şaşılıklar düzeltilebilir. Bununla beraber, bu olgularda derinlik algılamada hafif kusurlar kalmaya devam eder.


Satranç


Schwann Hücresi: Miyelin Kılıfının Baş Terzisi Schwann hücresi ismini Theodor Schwann'dan alan çevresel sinir sisteminde görev yapan bir glia hücresidir. Glia hücreleri çevresel sinir sisteminde nöronları desteklemekten sorumludur. Bu glia hücrelerden bazıları enterik glialar, uydu hücreleri ve Schwann hücreleridir. İki tip Schwann hücresi vardır, biri miyelinleşmeden sorumludur. Diğeri miyelinleşmeye herhangi bir katkısı olmayan hücrelerdir. Miyelin kılıfı hazırlayan Schwann hücreleri motor ve duyu nöronlarının aksonlarının etrafını sarar ve miyelin kılıfını oluşturur. Miyelin kılıfı ile kaplanmış sinir lifleri aksiyon potansiyellerin sıçramalı iletkenlik ile hızlı bir şekilde iletilmesini sağlar. Nöronların hızlı bir şekilde sinyal iletmesi yürüttüğümüz çoğu işlevin zamanında gerçekleşmesi için elzem öneme sahiptir. Schwann hücreleri de dışarıdan aldıkları sinyaller ile hedef nöronların aksonlarını miyelin kılıfını ile kaplar. Schwann Hücresi Ne Yapar? Miyelin kılıfı sinyal iletimini daha hızlı ve etkili bir hale getirir. Omurgalı canlılarda Schwann hücreleri çevresel sinir sistemini gelişmiş bir yapıya kavuşturur. Onlara evrimsel süreçte büyük bir avantaj kazandırır. Merkezi sinir sisteminde de durum farklı değildir. Asıl işlevi sıçramalı iletkenlik kazandırmak olan miyelin kılıfının genel şeması iki sistemde de benzerdir. Ancak bir Schwann hücresi ile oligodendrosit arasında önemli farklar vardır. Oligodendrositler merkezi sinir sisteminde çalışırlar. Bu iki hücrede miyelin farklı şekillerde bir araya getirilir. İki miyelin kılıfının kimyasal bileşeni de birbirinden farklıdır. Buna paralel olarak iki hücre tipi farklı sinyaller alarak miyelin kılıfı üretir. Bir Schwann hücresi homojen bir yapıya sahip değildir. Üstteki elektron mikroskobunda gördüğünüz gibi hücre zarı farklı protein ve çeşitli molekül kümelerinden oluşur. Bu kümeler hücrenin aksonlara tutunmasına, aksonu miyelin kılıfı ile kaplamasını sağlar. Hücre dışı matriksteki moleküllerin hepsini saymaya gerek yok. Akson ve Schwann hücresi arasındaki bağlanma yapısı çok karmaşık ve iyi bir şekilde düzenleniyor. Üretilen miyelin kılıfını mikro bir inşaat olarak düşünebilirsiniz. Yapı yükselirken atık maddeler de çıkıyor ve ortamdan temizlenmeleri gerekiyor. Miyelin kılıfının yaklaşık %70'i lipidlerden oluşur. Uzun zincirli doymuş yağ asitleri ve kolesterol burada büyük öneme sahiptir. Miyelin Kılıfı ve Schwann Hücresi Bir ev inşaatında en dikkat edilen noktalar evin büyüklüğü, güneş alıp almaması, rutubeti gibi konulardır. Yangın merdiveni, havalandırma boşluğu, kanalizasyon altyapısı gibi konular gözardı edilir. Miyelin kılıfında da kimse Schmidt-Lanterman çentiklerinden bahsetmez. Bunlar akson boyunca uzanan miyelin kılıfının içeri doğru uzanan kanallarıdır. Özellikle çapı büyük olan aksonlarda ve yoğun miyelin kılıflarında daha fazla çentik bulunur. Bu çentikler sayesinde Schwann hücresi miyelin kılıfının en derin noktasına inebilir. Bu çentikler miyelin kılıfının yapımı bittikten sonra oluşur. Kılıfın yapımında önemli bir role sahip oldukları düşünülmüyor ama bakımında etkili bir rol oynayabilirler.


Sedimantasyon ve Sedimantasyon Oranı Nedir? Eklem yerlerinizde veya karnınızda geçmek bilmeyen bir ağrı hissediyorsunuz ve sonunda dayanamayıp doktora gittiniz. Doktor fizik muayenenizi yaptıktan sonra bir kan değerlerinize bakalım diyor ve sizi laboratuvara kan vermeye gönderiyor. Yarım saat sonra kan değerleriniz çıkıp doktora geri dönüyorsunuz. Doktorun laboratuvar sonuçlarında bakacağı değerlerden biri de sedimantasyondur. Sedimantasyon oranı vücudunuzdaki inflamasyonu tespit etmeye yarayan bir kan testidir. İnflamasyon vücudun yabancı, tehlikeli olabilecek durumlara ve maddelere karşı verdiği tepkidir. Örneğin kanser hücrelerinin yayılması veya eklem iltihabı inflamasyon ile ilişkilidir. Sedimantasyon bir maddenin içinde bulunduğu çözeltide dibe çökme işlemidir. Sedimantasyon oranı kanın içindeki kırmızı kan hücreleri olarak da adlandırılan eritrositlerin ne kadar çabuk dibe çöktüğünü gösterir. Vücutta inflamasyon olduğunu ortaya çıkan proteinler kırmızı kan hücrelerinin daha çabuk dibe çökmesine neden olur. Bu testin diğer bir ismi eritrosit sedimantasyon oranıdır. Sedimantasyon Oranı Neden Önemlidir? Yukarıda hangi durumlarda bu testin isteneceğinden kısaca bahsetmiştik ama inflamasyon çok geniş bir konudur. İnflamasyonun yarattığı etkiler de bir o kadar fazladır. Elinize diken batsa inflamasyon oluşur. Depresyonun, Alzheimer hastalığının bile inflamasyon ile ciddi ilişkisi vardır. Baş ağrıları, eklem ağrıları, iştah kaybı, kendiliğinden kilo kaybı gibi belirtiler görüldüğünde doktorunuz sedimantasyon oranına bakmak isteyebilir. Enfeksiyon, kanser, lupus, romatizma gibi rahatsızlıkların belirlenmesinde de bu test kullanılabilir. Doktorlar bazen hastalığın tedavi sürecini takip etmek için de bu testi isteyebilirler. İnflamasyon ile ilişkili bir hastalığın tedavisi inflamasyonu azaltarak olur. Vücutta inflamasyonun azalıp azalmadığını kontrol etmek için sedimantasyon oranı faydalı olabilir. Sedimantasyon Oranı Nasıl Tespit Edilir? Bu test çok karmaşık prosedür gerektirmez. Basit bir kan testidir. Kan vermeden önce son bir haftada aldığınız ilaçlar ve takviye besinler konusunda doktorunuzu bilgilendirmelisiniz. Bazı kimyasal maddeler sonucu etkileyebilir. Bu durum sadece kan testi için değil, tedavi süreci için de geçerlidir. Örneğin kemoterapiden önceki son bir haftada aspirin içmek kemoterapiyi ertelemeye neden olabiliyor. Hamilelik ve regl olma durumunuz varsa bu konuda da doktorunuzu bilgilendirmelisiniz. Hemşire veya ilgili sağlık görevlisi önce hijyenik bir ortamda kan örneğini alır. Bu işlem genelde koldan yapılır ama ben koldan kan gelmeyip göğsünden kan veren hasta bile gördüm. Önce kolun üst kısmı sıkıca sarılır ve damarların kan ile dolması sağlanır. Hemşire iğneyi sokacağı bölgeyi aseptik ile temizler, böylece mikrop kapmasını önler. Sonrasında kanı ufak bir tüpün içine koyar. Kan alma işi sadece birkaç dakika sürer. En son hastanın kan alınan yere sıkıca bastırması tembih edilir. Sonuçlar Ne Anlama Geliyor? Laboratuvara gönderdiğiniz kandaki sedimantasyon oranı 1 2 saat içinde belli olur. Eğer vücudunuzda yukarıda saydığımız rahatsızlıklara bağlı olarak inflamasyon varsa anormal proteinler kırmızı kan hücrelerinin birbirine yapışmasına neden olur. Tek başına çok küçük ve hafif olan eritrositler bu yanlış katlanmış proteinler yüzünden birleşir ve daha ağır yapılar haline gelirler. Bu mikro pıhtılar tek bir eritrosite kıyasla çok daha ağır oldukları için daha hızlı dibe çökerler. Kırmızı kan hücrelerinin dibe çökme hızı vücudunuzda ne kadar inflamasyon olduğuna işaret eder. Çöktürme işlemine santrifüj denir. Genelde kan tüpleri dakikada 3000 4000 defa döndürülerek ağır maddelerin aşağıya çökmesi, hafif olanların üstte kalması sağlanır. Santrifüj işleminde kan plazması üstte kalır, diğer maddeler dibe çöker. Tüpün dibindeki eritrositler ile kan plazması arasındaki uzaklık 1 saatlik testin sonunda milimetre cinsinden hesaplanır. Normal değerler şu şekildedir: 50 yaş altı erkeklerde 0 15 mm/saat 50 yaş üstü erkeklerde 0 20 mm/saat 50 yaş üstü kadınlarda 0 20 mm/saat 50 yaş üstü kadınlarda 0 30 mm/saat Örneğin 45 yaşında bir kadınsınız ve sedimantasyon testi sonucunuz 35 mm/saat çıkıyor. Bu değer vücudunuzda normalden yüksek bir inflamasyon olduğunu gösterir. İlerleyen aşamalarda hastalığınız belirleniyor ve tedavi sürecine başlanıyor. Tedavinin ikinci ayında bir daha test yaptırıyorsunuz ve bu sefer 25 mm/saat çıkıyor. Vücudunuz tedaviye yanıt veriyor ancak sağlık durumunuz hala istenilen seviyede değil. Bazı tıbbi durumlar kırmızı kan hücrelerinin çökme hızını ve test sonuçlarınızı etkileyebilir. Bunlar anemi , yaşlılık, böbrek sorunları, tiroid hastalıkları, hamilelik veya regl, obezite, kanser, çeşitli ilaçlar ve enfeksiyonlardır. Başka Testler Gerekebilir


Şeker Hastalığında Yeni Umut: Yapay Pankreas Bilindiği gibi şeker hastalığı vücutta insülin hormonun yetersizliğinde ortaya çıkan bir rahatsızlıktır. Pankreasın ürettiği insülinin yokluğunda vücudun ihtiyacı olan şeker hücrelere ulaştırılamaz. Hücreler ihtiyaç duydukları şekeri alamadıklarında kandaki şeker oranı da artmaya devam eder ve bir süre sonra vücuda zehir etkisi yapar. Özellikle vücuttaki şekerin 5'te 1'ini kullanan beyin için şeker eksikliği felç gibi çok ciddi sorunlara neden olabilir. Yıllardır şeker hastalığının tedavisi için birçok çalışma yürütülüyor. Biyoteknolojinin sürekli gelişimiyle paralel olarak bakterilerden insülin üretmek de dahil değişik projeler hala devam ediyor. Bugün gelinen noktada insülin üretebilecek yapay pankreas ise şeker hastalığının tedavisinde yeni bir umut olabilir. Montreal Klinik Araştırma Enstitüsü'nde görevli ekdokrinolojist Dr. Remi Rabasa şeker hastalığının tedavisinde kullanılmak üzere çift yönlü hormon üreten yapay pankreas araştırmasını yürüten ilk kişidir. Pankreasın çift yönlü olması hem insülin hem de glukagon hormonlarını üretip vücuttaki miktarlarını düzenleyebildiği anlamına geliyor. Geliştirilen yapay pankreas insülin salgılayarak hücrelerdeki glikoz seviyesini artırıyor ve hipoglisemi riskini düşürüyor. Doğal Pankreas Gibi İnsülin Seviyesini Ayarlıyor Yapay pankreas aslında normal pankreasın işlevlerini taklit eden otomatik bir sistem, kandaki glikoz oranına göre sürekli insülin seviyesini ayarlıyor. Yapay pankreas gelişmiş bir algoritma ve devamlı glikoz denetleyicisi sayesinde kandaki glikoz oranını sürekli denetliyor, gerekli gördüğünde ise glukagon ve insülin hormonlarını salgılıyor. Dr. Rabasa'nın ekibinde doktora öğrencisi olan Ahmad Haidar araştırmayla ilgili şunları söylüyor, Geleneksel insülin pompasıyla karşılaştırıldığında yapay pankreas tedavisinin kandaki glikoz oranını daha etkili bir şekilde düzenlediğini ve hipoglisemi riskini düşürdüğünü gözlemledik. İnsülin pompaları ve glikoz algılayıcıları maddi açıdan çok uygun ancak hastalar devamlı algılayıcıları gözden geçirmek ve pompaların çıkışlarını ayarlamak zorundalar. Bu zorunluluğu ortadan kaldırmak için algılayıcıyı doğrudan pompaya bağlayabilecek bir algoritma geliştirdik. Algoritma değişen glikoz seviyelerini sürekli hesaplıyor ve sonraki hareketlerini bu değişimlere göre yapıyor. Dr. Rabasa çalışmayla ilgili şu sözlere yer veriyor Bundan sonra sistemi daha uzun dönemli ve farklı yaş gruplarında test etmek için klinik uygulamalara başlamayı düşünüyoruz. Klinik uygulamalar muhtemelen ilk önce sadece insülin kullanılarak gerçekleştirilecek. Araştırma 3 ay boyunca sadece insülin pompası kullanılarak tip 1 şeker hastalığı olan 15 yetişkin hasta kullanılarak yürütüldü. Hastalara hem yapay pankreas hem de geleneksel insülin pompası tedavisi uygulandı. 15 saatlik gece süre zarfında, hastaların bisiklet sürerken, akşam yemeği yerken ve uyku gibi birçok faaliyet esnasında kanlarında ki glikoz seviyesi ölçüldü. Yapay Pankreas Uygulaması Akıllı Telefonlara Yüklenebilir İlerde akıllı telefonlara bile yüklenebilecek olan bu algoritma bilgileri glikoz denetleyicisinden alıyor, gerekli insülin miktarını hesaplıyor ve uygun dozu salgılaması için pompaya kablosuz olarak sinyal gönderiyor sonuç olarak yapay pankreas insülin salgılıyor. Dr. Rabasa'nın ekibindeki pediatrik endokrinolojist Dr. Laurent Legault şu sözleri ekliyor Test ettiğimiz sistem hem insülin hem glukagon hormonlarını salgılayarak normal bir pankreasın görevini eksiksiz olarak yerine getiriyor. İnsülin kandaki glikoz seviyesini düşürürken, glukagon bunun tam tersi etki yapıyor ve glikoz seviyesini yükseltiyor. Glukagonun bir diğer görevi de hasta gerekli insülin miktarını yanlış hesapladığında oluşabilecek hipoglisemiyi engellemektir.


Bilime Göre Seksi Olmak İçin Ne Gerekiyor? Dünyayı kasıp kavuran dizi Game of Thrones'un yıldız oyuncusu Emilia Clarke 2015 yılında Esquire dergisi tarafından yaşayan en seksi kadın seçildi. Kuşkusuz Emilia Clarke gibi her ülkede onlarca çok güzel kadın var ama namıdiğer Khaleesi'yi bu kadar özel yapan ne acaba? Ejderhaların annesi, yedi krallığın hükümdarının yüz hatlarını ve vücudunun diğer kısımlarını inceleyerek insanların güzellik algısına bir göz atalım. Vücudunun inanılmaz simetrisinden capcanlı cildine kadar Clarke'ın pek çok özelliği bilim insanların tarafından insanların güzellik algısına doğrudan hitap ediyor. Bilim insanlarına göre insanın evrimsel sürecinde bunlar bir artı olarak görülüyor ve vücut simetrisi gibi etkenler kişiyi güzel gösteriyor. Gençlik Güzelliktir Genç olmak aynı zamanda güzel ve seksi olmak anlamına gelir. Bu konuda çok az istisna vardır. OkCupid adlı randevu sitesinin yaptığı ankete göre 50 yaşını geçmemiş erkekler 20 24 yaş aralığındaki kadınları en güzel kadınlar olarak nitelendiriyor. OkCupid'in kurucularından Christian Rudder yaptıkları anketle ilgili olarak önemli açıklamalarda bulunuyor: Bu verilere göre, 22 yaşını geçtikten sonra her zaman 20 yaşında olduğunuzdan daha az seksi olacaksınız. 20 24 yaş aralığında insanların daha güzel görülmesinin bazı bilimsel temelleri var. 2011 yılında Journal of Cosmetic Dermatology dergisinde yayınlanan bir çalışmaya göre açık ve düzenli dağılmış renk tonu kişiyi daha genç ve güzel gösteriyor. Erkeklerdeki güzellik algısı ile ilgili şu yazımızı okuyabilirsiniz: https://sinirbilim.org/erkeklerin-yuzlerindeki-renk-tonu-cekicilikte-cok-onemlidir Seksi Olmak İçin Kemik Yapısı Önemlidir Güzel insanların hepsinin ortak bir noktası var: vücut simetrisi! Tüm güzel insanlar gibi Khaleesi de inanılmaz bir simetriye sahip. Geçmiş yıllarda bilim insanları simetrinin iyi genlerin bir sonucu olarak ortaya çıktığını düşünüyordu. Bu konu henüz tam anlamıyla açıklığa kavuşturulabilmiş değil. Amerika'da Rutgers Üniversitesi'nde sevgi, bağlılık ve çekicilik üstünde çalışan Dr. Helen Fisher yüz kemiklerinden kaynaklanan hatlarının simetrisi çekicilik açısından çok önemli olduğunu belirtiyor. Benzer şekilde İskoçya'da Glasgow Üniversitesi'nde çalışan psikolog Lisa DeBruine de kadın ve erkeklerin ortalama ölçülere dikkat ettiğini söylüyor. Güzellik algısı olağandışı boyutlara değil, sıradanlığa yönelir. Çok büyük ve çok küçük özelliklerin olması insanlar tarafından hoş karşılanmaz, her zaman ortalama büyüklükler tercih edilir. İleri Okuma: Kadınlar Seks İle İlgili Ne Düşünüyor, Nasıl Hissediyor? Psikolojik etkenlerin yanında cinsiyet hormonlarının faaliyeti de insanların kimi seksi bulduğunu kimi ise itici bulduğunu belirliyor. Anne karnında fetüsün yüz gelişimi sayısız hormon ve kimyasal sinyal tarafından yönetilir, bunlara testosteron da dahildir. Dolgun elmacık kemiklerinin oluşumu testosteron tarafından düzenlenir. Testosteron çoğunlukla erkeksi özelliklerin ortaya çıkması ile ilgilidir ama dişi fetüste de salgılanır. Biyolojik olarak dolgun elmacık kemiklerinin olması sağlıklı bir bağışıklık sisteminin varlığına işaret eder. Hormonal Sistem Madalyonun diğer ucunda bulunan cinsiyet hormonu östrojen de genellikle dişil özelliklerle ilişkilendirilir. Bu hormonun kadınlarda çok önemli başka bir görevi daha vardır; erkeklerin çoğunlukla seksi olarak tanımladıkları özelliklerin dişi vücudunda oluşmasını sağlar. Fisher'ın söylediklerine göre erkekler iki tip kadını beğenmeye eğilimlidir. Vücutlarında yüksek testosteron olan kadınlar uzun boyludur, güçlü bir çeneye sahiptir ve bu kişilerin daha geniş bir alınları vardır. İkinci kadın tipi ise yüksek östrojen içerir. Bu kadınlar dolgun dudaklara, kıvrımlı bir burna ve büyük gözlere sahiptir. Seksi olmak için hormonal sistemin düzgün çalışması çok önemlidir.


Şempanzelerin Taş Biriktirme Ritüelleri ve Benzerliklerimiz Şempanzelerde daha yeni keşfedilen taştan aletler kullanma ve bunları belirli yerlerde biriktirme davranışlarının insanların taş biriktirme ve taşları üst üste koyma davranışlarıyla ilişkisi olabilir. Şempanzeler sıklıkla yiyecekleri yemek veya bir kabuğun veya başka bir şeyin içinden yiyecek çıkarmak için çeşitli aletler kullanır. Onların hangi amaçla hangi aletleri kullandığı yaşadıkları bölgeye göre farklılık gösterebilir. Almanya'nın Leipzig kentinde Max Planck Enstitüsü Evrimsel Antropoloji bölümündeki araştırmacılar 2010'dan beri bir araştırma programı çerçevesinde Afrika'daki şempanze davranışlarını, kaynaklarını ve demografisini inceliyorlardı. Araştırma esnasında ilginç bir davranış biçimine rastladılar. Batı Afrika şempanzeleri ağaçlara taş atıyorlar ve bu taşları ağaçların göze çarpan yerlerinde biriktiriyorlardı. Taş Biriktirme Davranışının Nedeni Bilinmiyor Hayvanların neden bunu yaptığını araştırmacılar henüz bilmiyor ama bu davranışın bazı kültür özellikleriyle ilişkisi var gibi görünüyor. Şempanzeler ve insanlar birbirlerine çok yabancı canlılar değiller. Neredeyse 60 yıldır şempanzeler Doğu ve Batı Afrika'da uzun süreli olarak gözlemlendiler. Alet kullanmada oldukça iyiler, termit ve dal kullanarak balık avlayabiliyorlar, kovandan bal çıkarabiliyorlar hatta ceviz kabuğunu kırmak için taş çekiç bile kullanabiliyorlar. Aslında erkek şempanzeler dişileri etkilemek ve onları seks yapmaya ikna etmek için gösteri olarak ağaçlarla taş atabiliyorlar. Bu araştırmada gözlenen taş biriktirme davranışı ise diğer şempanzelerde pek rastlanır türden değil. Şempanzelerin sosyal yapısını, genetiğini, davranışını ve kültürlerini anlamak için ekip Afrika'nın 14 ülkesinde araştırma yapıyor, maymunlara zarar vermeyecek şekilde deneyler yapıyor ve uzaktan kameralarla sürekli onları izliyor. Taş Biriktirme Davranışı Sadece Batı Afrika'da Gözlendi Batı Afrika'da ağaçların hemen dibinde taş yığınları keşfedildikten sonra araştırmacılar o alanı izleyen kameralar yerleştirdiler. Kaydedilen videolar maymunların bu taşları biriktirdiğini doğruluyor ve onları düzenli olarak ziyaret ettiğini de gösteriyordu. Kamera görüntülerine göre maymunlar ağaçların içinden ve yanından taş topluyor ve bu taşları aynı ağaçlara atarken yuhalamaya benzer sesler çıkarıyorlardı. Maymunların attıkları taşlar gelişigüzel bir şekilde etrafa dağılmıyor ortak noktalarda yığınlar haline geliyor. Ağaçlara taş atma davranışı sıklıkla yetişkin erkek şempanzeler tarafından sergilense de bazı kameralar dişi veya yavru şempanzelerin de bu ritüele katıldığını gösteriyor. Maymunlarda alet kullanımı çok yaygın olmasına rağmen taş biriktirme eylemi sadece Batı Afrika'da gözlendi ve diğer bölgelerden bağımsız gibi duruyor. Araştırma dünyanın en prestijli dergisi Nature'da kendisine yer buldu ve çok ses getirdi. Tabiki bizim ülkemizde de bazı gazetelerde haber konusu oldu. Bu çalışmayı bu kadar önemli yapan şempanzelerin insana benzeyen canlıların evrimi için bir model oluşturması ve onlarda önceden bilinmeyen bir davranışın keşfedilmiş olmasıdır. Max Planck Primatoloji bölümünün başkanı Christophe Boesch bu davranışın taşların bolluğundan veya taş biriktirmeye müsait ağaçların varlığından dolayı ortaya çıkmadığının altını çiziyori ancak kesin olarak şu sebeptendir taşları bir yere yığıyorlar da demiyor. Muhtemelen bu ritüelin arkasında bazı evrimsel kültür etkenleri yatıyor. İnsanlarda da Görülüyor


Senkronize Beyin Dalgaları Hızlı Öğrenmeyi Mümkün Kılıyor İnsan beyni yeni öğrendiği bilgileri kolayca öğrenebilir ve hafızasında saklayabilir. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde yapılan araştırmalara göre bu hızlı değişen beyin durumları farklı bölgelerdeki beyin dalgaları senkronizasyonuyla kodlanıyor olabilir. Yapılan araştırmalar gösteriyor ki maymunlar farklı desenleri sınıflandırmayı öğrenirken öğrenmeyle ilgili olan iki beyin bölgesinin, prefrontal korteks ve striyatum, dalgaları senkronize olarak yeni bir iletişim devresinin oluşmasına olanak sağlıyor. MIT'te profesör olan Earl Miller öğrenmeyle ilgili bu iki beyin bölgesi arasında şu ana kadar keşfedilmemiş yeni bir ilişki bulduklarını söylüyor. Sınıflandırma temelli öğrenme bu iki beyin bölgesi arasında yeni işlevsel devrelerin oluşmasına neden oluyor. Striatum ve PFC Arasındaki Beyin Dalgaları Beyinde milyarlarca elektrik sinyali üreten nöron var. Bu kombine edilen elektrik sinyalleri beyin dalgaları dediğimiz titreşimleri meydana getiriyor ve bu titreşimler EEG tekniği vasıtasıyla ölçülebiliyor. Araştırma ekibi beynin idari işlerden sorumlu birimi olan prefrontal korteksten ve alışkanlıkların oluşumunda görev alan striatumdan gelen EEG şablonları üzerinde yoğunlaştılar. Beyin dalgalarının senkronizasyon süreci sinapslardaki değişikliklerden bile önce gerçekleşiyor. Nöronlar arasındaki sinaps adlı bağlantıların uzun dönem hafıza oluşumundaki bir numaralı etken olduğu düşünülüyor. Miller'in görüşüne göre sinaptik plastisitenin de temelini oluşturan bu süreç insan beyninin esnekliğini açıklamak için üzerinde çok çalışılması gereken bir alan. Plastisitenin Bozulmaması İçin Beyin Dalgaları Senkronize Olmalı Miller araştırmayla ilgili sözlerine şöyle devam ediyor: Eğer an ve an düşüncelerinizi değiştirebilirseniz, sürekli yeni bağlantılar kurar ve parçalayarak bu durumu sürdüremezsiniz. Plastisite bu tür bir zaman ölçeğinde düzgün bir biçimde işleyemez. Beynin bu duruma önlem almak için bir yolu olmalı. Eğer sürekli düşüncelerimizi değiştirirsek hiçbir zaman bir nöral ağın sürekliliği olamaz. Miller'in laboratuvarı daha önceki araştırmalarında sınıfsal öğrenme esnasında striyatumdaki nöronların erkenden etkinleştiğini ve sonrasında da prefrontal korteksteki nöronların etkinleştiğini buldular. Striyatum çok basit şeyleri çok hızlı bir şekilde öğreniyor ve sonra bu bölgeden çıkan sinyaller prefrontal kortekste birleşip daha büyük anlamlı veriye dönüşüyor. Bir diğer deyişle yapbozun küçük parçaları tek tek striyatumda işleniyor ve prefrontal kortekste bir araya getiriliyor. Araştırmacılar bu son araştırmalarında bu nöral etkinlik modelinin gerçekten tam olarak böyle işleyip işlemediğini görmek istediler. Diğer bir anlamda, bir bölge tek başına da benzer bir işlev görebiliyor muydu yoksa bu bölgeler tamamen birbirlerine mi bağlıydılar? Bunu yapmak için araştırmacılar maymunlar belirli desenleri sınıflandırma yöntemiyle öğrenirken onların beyinlerinden çıkan EEG sinyallerini ölçtüler. Beyin Dalgaları Senkronizasyonu Öğrenmeyi Hızlandırdı Öncelikle hayvanlara her bir kategoriden iki farklı örnek gösterildi. Her turdan sonra örneklerin sayısı iki katına çıkarıldı. İlk aşamalarda hayvanlar kolaylıkla ilgili kategoriye ait şablonları ezberleyebiliyorlardı. Ancak örneklerin sayısı bir yerden sonra hayvanların ezberleyemeyeceği kadar büyük bir sayıya ulaşınca onlar da bu sefer her kategoriyi betimleyen genel özellikleri öğrenmeye başladılar. Deneyin sonuna kadar araştırmacılar 256 yeni örnek gösterirken, maymunlar onların hepsini doğru bir şekilde ezberleyebildiler. Maymunlar kategorileri tekrarlayarak ezberlemekten öğrenme aşamasına geçerken, araştırmacılar EEG şablonlarında yaptıkları hipotezle tutarlı bir geçiş gözlemlediler. Prefrontal korteks ve striyatum tarafında bağımsız olarak üretilen beta bandı adlı beyin dalgaları birbirleriyle hemen senkronize olmaya başladılar. Daha Kolay Sinaps Kuruluyor Miller burada bu rezonans modellerinin oluşmasına olanak tanıyan bilinmeyen bir mekanizma olduğunu belirtiyor ve bu devrelerin birlikte çalıştığını ifade ediyor. Bu ortak çalışma uzun dönemli nöral plastisite değişikliklerinin daha hızlı gerçekleşmesine yardım ediyor olabilir. Böylece başta sadece titreşim halinde olan bu ortaklık gerçek anatomik değişikliklere dönüşebilir. Ancak beyinde gerçekleşen ilk şey sinaps oluşumu değil beyin dalgalarının senkronizasyonudur.


Sentetik Biyoloji İle Kanser ve Diyabet Tedavileri Geliştiriliyor Şimdi bir düşünün bir şeker hastasının kanındaki şeker oranının artışını ve azalışını tespit edebilen ve gerektiğinde insülin salgılayan özel olarak işlenmiş hücrelere sahip olduğunu. Düşünün ki kanser hastaları hücrelerin kanserli olup olmayacağını belirleyen ve tehlikeli hücreleri yok eden akıllı bir virüsle aşılanıyor. Bir de biyoyakıt ve ve farmosötik ürünler salgılayan işlenmiş hücrelerin varlığını düşünün. Bunlar sentetik biyolojinin öngörülerinden birkaçıdır. Sentetik biyolojiyle uğraşan araştırmacılar ilaç özelliği gösteren yeni bileşikler, elementler ve biyolojik materyaller üreten özel olarak tasarlanmış DNA dizilerinin, proteinlerin ve hücrelerin üretilmesi için çaba gösteriyorlar. Harvard Üniversitesi'nde biyolog Pamela Silver İnsanlar 100 yıl önce yapay malzemeleri nasıl üretebilecekleri keşfettiğinde, organik kimya da büyük bir buluştu diyor. Ancak bir hücre muhtemelen bir kimyacıdan daha iyidir. Geçmişi Hatırlayan Hücreler Hedefleniyor Silver ve iş arkadaşlarının üzerinde çalıştığı bir projelerden biri geçmişteki olayları kaydeden ve hatırlayan insan ve diğer memeli hücrelerini yapmayı hedeflemektedir. Bu tür zamanlanmış hücreler alıcı olarak yararlı olurdu ve tedavi biliminde hastanın vücudunun önceki tedavilere nasıl cevap verdiğini hatırlayarak yeni bir hareketin öncüsü olabilirdi. Amerika Enerji Bakanlığı'nın desteklediği bir başka proje ise Shewanella isimli genetiği değiştirilmiş bir bakteri. Silver ve ekibi bakterilerin fotosentez yolaklarını değiştirmeye çalışıyor böylece bakteriler enerji kaynağı olarak ışık yerine elektrik kullanabilecekler, bu da biyoyakıt üreten mikroorganizmaların elektrik sistemlerine bağlanmasına izin veriyor. Ayrıca Harvard'daki ekip Shewanella'yı mazot veya dizel yakıta benzer bir yakıt üretmesi için değiştirmeye çalışıyorlar. Yapay Genom Nakledildi, Sırada Ne Var? Bu alanda ilk manşetlere çıkan haber Mayıs 2010'daydı. Bu tarihte J. Craig Venter Enstitüsü Mycoplama mycoides adlı bakteriyel hayvan parazitinin genomu yerine araştırmacıların geliştirdiği genom versiyonunu üretmeyi ve bu genetik kodu bir konak bakteriyel hücreye nakletmeyi başardı. İki gün içinde, laboratuarda büyüyen M. mycoides hücreleri sadece yapay DNA içeriyordu. Venter onu annesi bir bilgisayar olan dünyadaki tek kendi kendine çoğalabilen tür olarak tanımlıyor. Daha hızlı gen sıralaması yapmak sentetik biyolojinin hızlanmasında kesinlikle çok önemli bir etken ve ticari uygulamalarda büyük olasılıkla kilit rol üstlenecek. 13 yıl süren ilk insan genom projesi 2003'te tamamlandı ve maliyeti 3.8 milyar dolardı. Geçtiğimiz Ocak ayında New York Based Life Technologies şirketi yakında genom sıralamasının bir günde 1000 dolara yapılabileceğini söyledi. DNA'nın sentezi ve sıralanmasının fiyatlarındaki bu büyük düşüşler sentetik biyologların birbirlerinin çalışmalarını çok daha hızlı kontrol edebilecekleri anlamına geliyor. Sentetik Biyoloji Arşivleri Halka Açılıyor 15 Ağustos'ta PLoS ONE dergisi 6 yıllık süre zarfındaki sentetik biyoloji yazılarının koleksiyonunu yayınladı. Yazının giriş bölümünde koleksiyonun editörü Jean Peccoud PLoS ONE gibi bir dergiye açık erişimin sentetik biyoloji için mükemmel bir platform sağlayacağını ifade etti. Bu yazılar arasında 2009 Kasım ayındaki yazı Stanford Üniversitesi ve MIT bilim insanları tarafından değiştirilmiş Gemini adlı bir proteini anlatıyor. Gemini adlı protein iki tip proteinin birleştirilmesiyle elde edildi. Bir başka yazı ise 52 tane biobrick adlı sentetik biyolojik parçalarının kataloğu ile ilgilidir. Sentetik Biyoloji NASA'da Kullanılacak NASA'daki bilim insanları sentetik biyolojinin gelecek NASA projelerinde önemli roller üstlenebileceğini düşünüyorlar. Bitkilerin daha zorlu koşullara uyum sağlaması için ve Mars, Jupiter gibi gezegenlerde büyümesini sağlayacak kendi enerji kaynaklarını üretmesi için genleri üzerinde değişiklik yapılabilir. Astronotlar uzun uzay yolculuklarında özel olarak değiştirilmiş bakterileri yiyebilirler veya özel mikroorganizmalar sayesinde bu yolculukların yükü hafifletilebilir. NASA araştırmacısı Lynn Rotschild sentetik biyolojinin insanlara uzay yolculuklarında yardım etmekle kalmayıp ayrıca Dünya'daki iklim değişikliğine karşı koyma konusunda da hazırladığını belirtiyor. Dünya evrimin yarattığı olağanüstü çevre koşullarının ötesinde kendi kendine değişirken biz buna uyum sağlayamazsak yapay yaşam evrimi yüksek oranda hızlandıracak. Sentetik biyolojinin uygulamalı olarak hayata geçmesi için hala büyük engeller var. Sentetik biyoloji aletlerinin yapısı kolaca paketlenmeye müsait değil. Moleküler aletler çivi ve çekiçten çok daha karmaşık ve birçok zorlukları mevcut. Biyolojik parçaları ayarlamak zordur. Bir memeli hücresine yerleştirilen bir gen çevredeki DNA'dan etkilenebilir ve bilim insanları ilgili genin genom içinde nereye yerleşeceğini kontrol edemiyorlar. Biyolojik çevre büyüdükçe, bunları yapmak ve test etmek zorlaşıyor. Halk Değişime Pek Sıcak Bakmıyor Diğer bir sorun ise halk arasında genetik değişikliklere tam olarak iyi bir bakış açısının olmayışı. Buna örnek olarak FDA gösterilebilir. FDA, çok sayıda balığın genlerine sahip olan bir balık türüne onay vermiyor. Eğer onay verse dönemlik değil yıl boyunca yetişen bir balık türleri yetiştirebiliriz.


Serbest Radikaller Dost mu Düşman mı? Yaşlanmayı yavaşlatmanın ve uzun yaşamanın sırrı nedir? Son yıllarda yapılan araştırmalar antioksidanların bu alandaki tahtını devirecek gibi görünüyor. Çok sayıda insan serbest radikalleri yaşlanmanın arkasındaki temel moleküller olarak görüyor. Ancak bazı araştırmalar tersini söylüyor. Serbest Radikaller Nedir? Öncelikle serbest radikal nedir? Serbest radikaller eşlenmemiş elektronu bulunan bütün atom veya moleküllere verilen isimdir. Bir atom veya molekülün eşlenmemiş elektronunun olması onu herhangi bir kimyasal tepkimeye karşı çok duyarlı yapar ve bu kararsız radikaller hemen başka atom/moleküllerle tepkimeye girerek kararlı hale gelmek isterler. Bir diğer deyişle, serbest radikaller vücutta bir mayın gibi dolaşır ve kararlı hale gelebilmek için hücre zarımıza, DNA'mıza veya herhangi bir molekülümüze zarar vermekten çekinmez. Antioksidanlar ise bu serbest radikalleri nötrleyerek onları etkisizleştiren moleküllerdir. McGill Üniversitesi'ndeki araştırmacılar C. Elegans adlı bir model organizma üzerinde serbest radikallerin uzun ömrü nasıl desteklediğini gösterdiler. Hücreye zarar verdiğini düşündüğümüz serbest radikaller aynı zamanda hücrenin kendini öldürmesini de tetikleyebiliyorlardı. Serbest Radikaller Apoptoza Neden Olabilir Programlı hücre ölümü adı verilen hücrenin intihar mekanizması olan apoptoz hücrenin çeşitli durumlarda intihara girişmesi sürecidir. Hücre kanserleşme sürecine girdiğinde veya bir virüs tarafından enfekte edildiğinde apoptoz mekanizması hemen etkinleşir. Bu süreci başlatan temel moleküler mekanizma neredeyse tüm canlılarda ortak olarak gözlenir ve ilk olarak C. Elegans adlı solucanda keşfedilmiştir. McGill araştırmacılar bu mekanizmanın serbest radikaller tarafından da etkinleştiğini buldular ve hep düşmanımızmış gibi görünen serbest radikallerin aslında vücudumuzdaki zararlı hücrelerin ölümüne sebep olarak bizlere yardım ettiğini gördüler. Ekibin araştırmaları dünyaca ünlü Cell dergisinde yayınlandı. Serbest Radikaller Üstündeki Kötü İmajı Silmeliyiz McGill Üniversitesi'nde biyoloji profesörü olan Siegfried Hekimi serbest radikal teorisinin doğru olmadığını ve serbest radikallerin sahip olduğu kötü imajın silinmesi gerektiğini söylüyor ve sözlerine şöyle devam ediyor: Serbest radikal üretiminin yaşlanmayla arttığı doğrudur ancak biz çalışmamızda bu radikallerin yaşlanmaya sebep olduğunu değil aksine yaşlanmayla savaştığını göstererek serbest radikal teorisini yerle bir ettik. Serbest moleküllerin ömrü uzatıcı etkiye sahip oluşu onları hücre araştırmalarında sinyal molekülü olarak kullanılmalarının önünü açabilir. Ayrıca serbest radikallerle tetiklenen apoptoz mekanizması yaşlanmayı yavaşlatmak için de kullanılabilir. Ancak bunu tam anlamıyla başarmak hiç kolay olmayacak. Ömrü uzatmak için zararlı/hasarlı hücrelerde apoptoz mekanizmasını tetiklemek özellikle nörodejeneratif hastalıklarda büyük önem taşıyor. Söz konusu beyin olunda apoptoz son, hatta en son çaredir, çünkü ölü nöronları temizleyip yerine yenilerini oluşturmak zaman alacağından ve bu kaybın telafi edilmesi çok zor olduğundan nöronlarda stres sürekli artmasına rağmen apoptoz ertelenebilir. Hazırlayanlar: Çağlayan Taybaş Kaynaklar - http://www.sciencedaily.com/releases/2014/05/140508121245.htm - Callista Yee, Wen Yang, Siegfried Hekimi. The Intrinsic Apoptosis Pathway Mediates the Pro-Longevity Response to Mitochondrial ROS in C. elegans.Cell, 2014; 157 (4): 897 DOI: 1016/j.cell.2014.02.055


Serbest Radikaller Nötrofilleri Katil Hücreler Yapıyor Nötrofiller vücudun bağışıklık sisteminin güçlü savaşçılarıdır. Olağan durumlarda nötrofiller kanda serbestçe dolaşırlar, tabiri caizse devriye atarlar. Acil bir durum olduğunda, örneğin vücuda yabancı bir bakteri girdiğinde hemen savaşçı kimliklerine bürünür ve istilacıyı yok etmek üzere harekete geçerler. Bu mikrop düşmanlarını sakince gezinirken bir anda öldürücü bir hale sokan kimyasal etkenler nelerdir? Amerika'nın Chicago Üniversitesi'nde ve Çin'in Shangai Üniversitesi'nde yapılan araştırmalar nötrofillerin üzerinde reaktif oksijen türlerini tanıyan bir molekül olduğunu ve bu molekül sayesinde nötrofillerin serbest radikaller tarafından işlev değiştirdiğini gösteriyor. Nötrofilde bulunan TRPM2 adlı reseptör reaktif oksijen türlerini tanıyor. ROS miktarı düşük olduğunda nötrofiller kanda serbestçe dolaşıyor ve kendine düşman mikroorganizma arıyor. Bir yaranın yanına gelip de yabancı bir bakteri hücresiyle karşılaştığında ise bakteriyi yiyor ve bu hücrenin içinde bir ROS patlamasına neden oluyor. TRPM2 reseptörü hemen hücrenin içindeki ROS artışını tanıyıp hücre içi sinyal mekanizmasını başlatarak nötrofilin o bölgedeki bakterilerle savaşmasını sağlıyor.


Serebral Korteks: Beynin En Gelişmiş Yapısı Serebral korteks beynin beyincik dışında kalan kısmı olan serebrumun en dış tabakasıdır. Bu tabaka çoğunlukla hücre gövdelerinden meydana gelen gri maddeden oluşur. Sadece 2 4 milimetre kalınlığında olmasına rağmen kapladığı alan ve içindeki hücre gövdeleri sayesinde beynin ağırlığının yarısını oluşturur. Herkes beynin dış tabakasındaki kıvrımlı yapıyı görmüştür. O kıvrımlar serebral korteks üzerinde oluşur. Kıvrımlar girus olarak isimlendirilir, aralardaki yarıklar ve çatlaklara sulkus denir. Frontal girus, merkezi sulkus gibi yapılar beynin en önemli alanlarından bazılarıdır. İnsanlarda korteksin üçte ikisinden fazlası sulkuslardan oluşmaktadır. Korteksin kıvrımlı yapısı ona daha fazla alana yerleşebilme ve daha fazla nöronu bünyesinde barındırma imkanı tanır. İnsan ve diğer primatlarda bulunan serebral korteks çeşitli bölümlere ayrılır. Bunlar sağ, sol korteks veya oksipital, frontal, temporal, parietal ve limbik kortekstir. Korteks en üst düzey işlevlerin gerçekleştiği bölüm olup hafıza, dikkat, algılama, farkındalık, düşünce, dil ve bilinçte çok önemli görev alır. 6 tabakadan oluşan serebral korteksin evrimsel olarak en eski bölümü hipokampustur. Serebral Korteks Nelerden Sorumludur? İnsan beyninin en üst tabakası serebral korteksten oluşur demiştik. Buradan aşağıya doğru tabaka tabaka inilir. Serebral korteksin 6 katmanı birbirleri arasında zengin bir bilgi alışverişi yapar. Bunun yanında korteks altı yapılar ile de gelişmiş bir sinyal ağı görülür. Bütün bu bilgi alışverişi beynin duyu, motor ve diğer görevlerini yerine getirmek için yapılır. Şu an bu yazıyı okuyorsanız ve her işlem milisaniye ölçeğinde serebral korteksinizde gerçekleşiyor. Bu yüzden canlıların gelişmişlik derecesi ile serebral korteks arasında güçlü bir bağ vardır diyebiliriz. Korteksin duyu sinyalleri işlemekten sorumlu çeşitli bölgeleri vardır. Bunlar koku, duyma, görme, tat ve denge sinyallerini işler. Eğitim sistemimiz hep 5 duyu organımız vardır der ancak gerçek pek öyle değildir. Duyu organlarımız görme, duyma, tat, koku ve dokunmadan ibaretse ivmeyi nasıl hissediyoruz? Arabanın içinde yola bakmayan bir insan arabanın hızlandığını veya yavaşladığını nasıl hissediyor? İç organlarımızın durumunu, bağırsakların peristaltik hareketlerini nasıl hissediyoruz? Bütün bunlar proprioreseptörler sayesinde oluyor. Bunlar vücudumuzun çeşitli yerlerine konuşlanmış duyu nöronlarıdır. Duyu nöronları beyinde farklı noktalara sinyal iletir. Örneğin ses ile ilgili sinyaller temel olarak işitsel kortekse giderler. Öte yandan görme ile ilgili sinyaller birincil görme korteksine gider. En önemli duyu merkezlerinden biri beden duyu korteksidir . Hareket Çok Sıkı Bir Şekilde Kontrol Edilir Vücut hareketleri beyinde çok sıkı bir şekilde kontrol edilen ve düzenlenen işlevlerden biridir. Hareket deyince aklınıza sadece koşmak, zıplamak gelmesin. Şu an nefes alırken akciğerlerinizin etrafındaki kaslar da hareket ediyor. İç organları saran kaslar, kalp kası ve istemli hareketler çok dikkatlice düzenlenir. Hareket ile ilgili beyin bölgeler temel olarak frontal lobda toplanmıştır. Birincil motor korteks, premotor korteks ve suplemanter motor korteks bunların en önemlileridir. İstemli kaslara gidecek emirler buralardan çıkar. Birincil motor korteks emrin ilk çıktığı yerdir. Sinyaller buradan omuriliğe ve kaslara gider. Premotor ve suplemanter motor korteksin işlevi tam olarak anlaşılamadı. Ancak yokluğunda ciddi sorunların olduğu biliniyor. Hareket emri çizgili kaslar için motor korteksten çıkıyor ama tüm hareketler bundan ibaret değil. Bir kasa emir verilmesi ile de iş bitmiyor. Hareketin kontrolünde en önemli merkezlerden biri beyinciktir. Temel görevi hata kontrolü yapmaktır. Örneğin tenis oynuyorsunuz veya ney üflüyorsunuz. Karmaşık istemli hareketleri icra ederken hata yapma olasılığımız yüksektir. Yanlış bir notayı çıkartabilir veya yanlış bir adım atabiliriz. Yanlış yaptığımızı nasıl anlayacağız? Burada devreye beyincikteki nöronlar giriyor. Bunlar yapılan her hareketi kaslardan gelen geri bildirim sinyalleri ile tespit ediyor. Bir yanlış olduğunda doğrusunu yaptırmaya çalışıyor. Serebral Korteks Bölgeleri Birlikte Çalışır Duyu ve motor bölgelerinin çalışma alanı başlıca görevleri ile sınırlı değildir. Bilişsel süreçlere ve davranış düzenlenmesine de katkıda bulunurlar. Örneğin birincil görme korteksinin (V1) sadece gözden gelen sinyalleri işlemekten sorumlu olduğu düşünülüyordu. Ancak yapılan araştırmalar beynin en arkasında bulunan bu bölgenin karar verme süreçlerinde etkili olduğunu gösterdi. Bunun yanında iki korteks bölgesinin sınırlarında bağlantı alanları vardır. Bu alanlar çeşitli işlevlere sahip nöronlardan aldıkları bilgiyi birleştirirler. Bulunduğumuz ortamların haritası entorhinal korteks tarafından yaratılır. Ancak bu bölge herhangi bir duyu sinyali almaz. Görme korteksinden gelen sinyaller ile belleğimizde yer alan imgeler birleşir ve ortamın haritasını çıkarırız.


Serebral Palsi İle Yaşamak Hepimiz çocuğumuzun sağlıklı bir şekilde dünyaya gelmesini ve mutlu bir hayat yaşamasını isteriz. Ancak doğum öncesinde, doğum esnasında veya sonrasında beyinde bazı hasarlar meydana gelebilir. Bunların bazıları küçük çapta olup ciddi bir sorun oluşturmayabilir ama serebral palsi gibi bir rahatsızlık bebeğin hayatını maalesef çok olumsuz etkileyebilir. Genellikle beynin kanlanmasının aksamasına bağlı gelişen bu rahatsızlık için bir çeşit beyin felci diyebiliriz. Diğer felçlerde olduğu gibi nöronlar istendiği gibi çalışamaz ve bazı vücut işlevleri yerine getirilemez. Serebral Palsi Nedir, Nasıl Gelişir? Serebral palsi doğum önceside, doğum esnasında ya da doğum sonrası bir takım nedenlerden dolayı beyinde hasar meydana gelmesi sonucu gelişir. Gelişen hasar ilerlemez fakat gelişim basamaklarında beynin her ay ve her yaş üzerindeki rolü ile beynin bir kısmındaki işlevsel bozukluk göz önüne alındığında oluşan bu hasarın yaşam boyu bebeğin aktivitelerini etkileyeceği söylenebilir. Beyinin etkilenen bölgesine göre farklı tipleri ve farklı derecede etkilenimler vardır. Kas kasılma mekanizmasındaki bozukluklara ek olarak davranış bozukluklukları, hareket etmede yetersizlikler, solunum problemleri, işitme ve konuşma bozuklukları, ağrı ve epileptik nöbetler görülebilir. Serebral palsi hastası bir çocuk yürüyemeyebilir çünkü kaslara sinyal göndermekten sorumlu nöronlar zarar görmüş olabilir. Yemek yeme, soluk alma gibi işlevler de kaslar sayesinde olduğu için nefes alıp vermede zorlanabilir. 5 duyumuzdan gelen sinyaller nöronlar aracılığıyla beyne iletilir. Eğer son iletim merkezinde bir hasar olmuşsa hastanın görme ve duyma yetileri kaybolabilir. Beyin Hasarının Gelişme Sebepleri Nelerdir? Bebekte SP' ye neden olabilecek birçok faktör vardır. Henüz hamilelik döneminde annenin kullandığı ilaçlar bebeğe de geçeceğinden bebeğin sinir sistemini olumsuz etkileyebilir. Hamilelikte kullanılan tüm ilaç ve bilinmeyen maddelerin doktor kontrolünde kullanılması gerekir. Hatta içilen sigara bile bebeğe geçtiğinden bebeğin astım riskini arttırır. Geçen gün bir arkadaşım anne ve babasının içtiği sigara yüzünden kendisinin astımı olduğundan dert yanıyordu. Bunun yanında trafik kazası gibi travmalara bağlı faktörler bebeğe zarar verebilir. Dolayısıyla beyne giden oksijen miktarının azalması ya da hamileliğin ilk aylarında annenin geçirdiği enfeksiyonlar bebeğin beyin gelişimini etkileyebilir. Doğum esnasında bebeğin erken doğum ile prematüre olarak doğması, düşük doğum ağırlığı, bebeğin boynuna kordon bağının dolanması ya da bebeğin doğum kanalında sıkışması gibi zor doğum nedenleri bebeğin doğum travması geçirmesine, oksijensiz kalmasına ve serebral palsi gelişimine neden olabilir. Bunlar maalesef kolay şeyler değildir ve bebeğin sağlığını ciddi şekilde tehdit eder. Doğum anında bebeğin yoğun strese girmesi beyin gelişimini etkileyebilir. Aynı şekilde hamile kadınların da gebelikte stresten uzak kalması çok önemlidir. Doğum öncesi ve esnasında olduğu kadar doğum sonrası müdahale de önem arz eder. Bunların içinde bebeğe doğum sonrası gerekmesine rağmen yeterli solunum desteği sağlanamaması, beyinde görülen kanamalar, dolaşım problemleri sayılabilir. Burada doğum yapılan hastanenin altyapısı ve sağlık personelinin yetkinliği de devreye giriyor. Ülkemizde her hastane aynı imkanlara ve kalifiye çalışana sahip değil. Doğum anında ortaya çıkabilecek komplikasyonların başarıyla atlatılması bebeğin sağlığı açısından kritik bir önem taşıyor. Bu gibi sebeplerden dolayı yeni doğan ünitesinde personelin bebeğe ilk yaklaşımları da kontrollü ve hassas olmalıdır. Serebral Palsi Tanısı Nasıl Koyulur? Eğer çok zorlu bir doğum süreci geçirildiyse doğum ekibi ve doktor tarafından bebeğin yeni doğan testleri sonucunda serebral palsi olma olasılığı tahmin edilip bebeğin tanısı konulmuş olacaktır. Fakat her bebekte tanı bu kadar çabuk konulmayabilir. Örneğin SP'li 8 aylık bir bebek uzatılan oyuncağı elleriyle yakalayamayabilir ya da tek eli ile kavrayabilirken diğer eli ile bunu yapamayabilir. 10 aylık olmasına rağmen yattığı yerde sırt üstünden yüzüstüne dönemeyebilir. 18 aylık olmasına rağmen emekleyemiyor olabilir. Bu durumda bebeğin çevresine karşı olan tutumu, ilk aylardaki gelişimde yaşıtlarına olan geriliği anne tarafından fark edilip muayeneye gidilmesiyle bebek tanı alır. Hareket Kontrolü Nasıl Sağlanır; Doğru Hareket Nedir? İnsan vücudunda tüm sistemler birbiriyle etkileşim içinde organize olurlar. Beyin merkezli sinir sistemi ise tüm sistemleri bir ağ gibi sararak kontrol eder. İskelet sistemi kaslarımızın ve hareketimizin kontrolünü sinir sistemiyle birlikte iletişim içinde sağlar. SP'li bebek ve çocuklarda bu koordinasyon bozulmuştur. Bebek ya da çocuk hareket edebilir fakat bu hareketin kontrolünü doğru bir şekilde sağlayamaz. Masada oturduğunuzu ve önünüzdeki bardaktan su içmek istediğinizi düşünün. Bunun için bardağı elinizle kavramanız ve sonra ağzınıza götürmelisiniz. İlk olarak karar beyin tarafından alınır. Daha sonra bu karar vücudu bir ağ gibi saran ve kaslara komut götüren sinir hücrelerine iletilir. Sinir hücreleri iletiyi ilgili iskelet kasına aktarır ve siz bardağı kavrayarak kaldırıp suyu içersiniz. Buna doğru hareket kontrolü denir. Fakat SP'li çocuk hareketin doğrusunu bilmediğinden bu aktiviteyi yeterli kalitede ya da hiç yapamayabilir. Bardağa uzanmakta sorun yaşayabilir, yeterli uzanmayı sağlayamaz. Bardağa ulaşabilir fakat kavramayı gerçekleştiremeyebilir. Başka bir olasılıksa nihayet bardağı kavrayabilir ama kontrolü sağlayamadığı için ağzına götüremeyebilir. Fizyoterepi ile çocuklara doğru hareket eğitimi verilir. SP'li Çocuklar Yürüyebilir Mi? SP'li çocuklar gelişim basamaklarını yaşıtlarına kıyasla daha geç tamamlarlar. Bunun temel sebebi tonus yani kas kasılma ve gevşemelerinde olan bozukluktur. Yürüme aktivitesinde diğer tüm hareketlerimizde de olduğu gibi bazı kaslarımız kasılırken bazıları gevşer ve yürümemize imkan verir. SP'nin tipi, beyin hasarının büyüklüğüne bağlı olarak yürüme ve yürümeye başlama yaşı her çocukta farklılık gösterir. Ortalama bir bebeğin 10-15 aylarda yürüdüğü düşünülürse bu çocuk daha geç yaşlarda yürüyebilir ya da olması gereken eklem hareket sınırları içinde hareket edemeyebilir. Yürüyüş esnasında dizlerinin tam açılamadığını; bükük olduğunu ya da daha yavaş yürüdüğü gözlemlenebilir. Bu bozukluklar SP'nin tipine ve etkilenim şiddetine göre çocuktan çocuğa farklılık gösterir. Bir çocuk yürüdüğünde dizlerinde belirgin bir büküklük varken başa bir çocukta bu büküklük o kadar azdır ki dikkatli bakılmadıkça anlaşılmayabilir. Hafif etkilenimi olan çocuklar herhangi bir yardımcı cihaza ihtiyaç duymadan kendi kendilerine yürüyebilir, hareket edebilirler. Bazı çocuklar ise yürümek için kendilerini destekleyecek bir yardımcı cihaza ihtiyaç duyarlar. Beyin hasarının diğerlerine göre daha az olan çocuklar eğitimler ve ortez denilen yürüme yardımcı araçlarla yürüme becerisini kazanabilir. Serebral Palsi Tedavisi


Serebral Palsi Serebral palsi , doğumdan önce, doğum sırasında ya da erken çocukluk süresince oluşan ilerleyici olmayan birkaç nörolojik bozukluktan birini tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Gelişme dönemindeki beynin hipoksi, enfeksiyonlar ya da toksinlere maruz kalması da dahil prenatal etkenler serebral palsi olgularının %70-80'ininden sorumludur. Bozukluğun tipik belirtileri, spastisite, hareket bozukluğu, ince motor hareketlerin denetim bozuklukları ve anormal yürümedir . SP hastası çocuklarda, öğrenme zorluğu ve nöbetler kadar, görme ve işitme kaybını da içeren duyusal bozukluklar meydana gelmektedir. Gelişmiş ülkelerde serebral palsinin yaygınlığı her 1000 canlı doğumda 2 2.5 arasındadır. Bununla birlikte zamanında doğan çocuklar ile karşılaştırıldığında prematüre doğan çocuklardaki SP görülme oranı daha yüksektir. Etkilenen uzuvlar ve kaslarda dinlenme tonusundaki farklılıklara göre, SP farklı gruplar halinde sınıflandırılmaktadır. En çok rastlanan tipi; spastisite, aşırı refleks yanıtlar, klonus ve pozitif Babinski bulgusu bulunan spastik SP'dir. Bunlar omurilikten kortekse çıkan nöron yoluyla ilgili hasara ait belirtilerdir. Anormal istemsiz hareketler ile karakterize olan Diskinetik SP, beyindeki bazı motor alanlara ilişkin hasarı yansıtabilmektedir. İki tip SP'ye ait belirtilerin birlikte olması yaygın değildir. En seyrek SP tipi ise gövde ve uzuvların uç noktalarında hipotoni, aşırı refleks yanıtlar ve inatçı basit refleksler bulunan hipotonik SP'dir. İleri Okuma: Babinski Refleksi Tedavi ile ilgili önemli noktalar Serebral palsinin maalesef kesin bir tedavisi yoktur. Tedavi çabaları sıklıkla fiziksel ve mesleki terapileri içermektedir. Bazı kasları rahatlatmak için etkilenen kas içine botilinum toksini enjeksiyonu denenmiştir. SP'li hastalarda kas spastisitesini tedavi etmek için kullanılan ilaçlar diazepam , baklofen ve dantrolendir . Ayrıca, SP'yi tedavi edebilmek için bazı cerrahi girişimler de denenmektedir.


Serotonin Sistemini Baştan Programlayabiliriz Ne zaman mutsuz olsak canımız çikolata gibi keyif verici yiyecekler çeker. Bunun nedeni beynimizin mutsuzluğu telafi etmek için serotonin salgılamak istemesidir. Çikolata gibi tatlı yiyeceklerin bize keyif vermesinin sebebi bu tür moleküllerdir. Amerika'da Texas Üniversitesi ve Houston Üniversitesi'nde farklı alanlarda çalışan bir grup araştırmacı vücudumuzda ki serotonin salgılama sistemine müdahale etmeyi başardılar ve şimdi daha bu sistemle ilişkili rahatsızlıklar için daha etkili tedaviler bulmanın peşindeler. Öncelikle bu hormonu ve bunun salgılanma mekanizmasını tanıyalım. Serotonin başlıca sindirim sisteminde görev almasının yanında, beynimizdeki nöron ağlarını düzenleme özelliğine sahip önemli bir hormondur. Bu nöron ağları sirkadyan ritimler, algılama gibi önemli işlevler dahil olmak üzere çok önemli görevleri vardır. Bu molekülün salgılama mekanizmasının düzenlenmesi birçok rahatsızlıkta kullanılan tedavi metotlarından biridir. Serotonin bir nörotransmitter olarak büyüme, üreme, davranış ve yaşlanma gibi çok geniş bir yelpazede vücudun çeşitli bölgelerinde görevlere sahiptir. Bu hormonun eksikliği üzerine yapılan çalışmalar serotonin eksikliğinin ölümcül olacağını göstermiştir. C. elegans solucanlarında yapılan deneylerde serotonin hormonun çeşitli maddelerle azaltılması sonucu solucanlarda obezite ve değişik gelişim bozuklukları ortaya çıkmıştır. İleri Okuma: Serotonin Nedir? Serotoninin Hastalıklardaki Rolü Araştırma ekibi depresyondan obeziteye kadar neredeyse tüm rahatsızlıkların serotonin salgılama sistemiyle olan ilişkisini ve bu rahatsızlıkların ne gibi işlev bozuklukluklarına yol açtığını incelediler. Araştırmanın odak noktası hücre zarında bulunan serotonin reseptörler oldu. Reseptörlerin her biri bu moleküllerinin bağlanması için uygun aktif alan sağlıyor. Serotonin molekülü reseptöre bağlandığında reseptör şeklini değiştiriyor ve hücrenin içine sinyal gönderiyor. Serotonin ile ilgili rahatsızlıklarda uygulanan geleneksel ilaç tedavileri bu aktif alanlarda oluşan etkileşimleri hedef alıyordu. Ancak allosterik etki dediğimiz bir süreçte reseptörler kendilerine bağlanan proteinler yüzünden şeklini değiştirebiliyor. Bu demek oluyor ki dışarıdan bir protein eğer reseptöre bağlanırsa reseptörün domainlerinden bir veya birkaçıyla etkileşime giriyor ve reseptörde bir takım şekil ve fonksiyon değişikliklerine sebep olabiliyor. Prof. Kathryn Cunningham konuyla ilgili şunları söylüyor proteinlerdeki bu etkileşimleri göz önüne aldığımızda bu sistemle ilgili yeni bir şey keşfettik. Temel olarak yeni molekül dizileri yarattık ve bu molekülleri reseptöre bağlandığında allosterik etki gösterecek şekilde tasarladık. Serotonin Gibi PTEN Molekülleri de Serotonin Reseptörlerine Bağlanıyor Araştırma ekibi 5-HT2C reseptörü, serotonin ve PTEN adlı başka bir molekül arasındaki etkileşime odaklanmayı tercih ediyorlar. Tıpkı serotonin gibi PTEN molekülleri de 5-HT2C reseptör işlevini aktif alan dediğimiz uzak bir mesafeden düzenliyor. Bir diğer deyişle aynı reseptör üzerinde hem serotonin hem de PTEN adlı molekül eş zamanlı olarak etki gösteriyorlar. İki molekülün aynı reseptör üzerinde etki etmesi allosterik etki yaratıyor ve hücrenin içine olan sinyalleri zayıflatıyor. Prof. Scott Gilbertson deneyin bu kısmını şöyle açıklıyor Burada amacımız 5-HT2C reseptörünün sinyalleri göndermesini devam ettirmek ve PTEN molekülünün bağlandığı reseptörlerin sayısını azaltmak. Bunu yapmanın yollarından birisi ortama bu reseptöre benzeyen bir inhibitör koymak, inhibitörümüz PTEN molekülleriyle bağlanmaya çalışacak yani reseptörle bir anlamda rekabet edecek. İki Molekül Rekabet Halinde İnhibitör olarak konulan molekül 5-HT2C reseptöründe PTEN molekülün bağlandığı bir parçası olarak seçildi. Bu tür protein parçaları peptit olarak adlandırılıyor. Burada kullandığımız 3L4F peptididir. Deneylerde ortaya çıkan sonuçlara göre 3L4F peptidi 5-HT2C reseptöründe tetikleyici olarak görev alıyor. Bu peptid reseptöre bağlıyken hücrenin içine sinyal iletimini sağlıyor ancak inhibitör olarak kullandığımızda tek başına PTEN molekülüne bağlanıyor ve hiçbir etki göstermiyor. Araştırmalar klinik tedavilerde kullanılmak üzere geliştiriliyor ve bu etkileşimler göz önüne alınarak çeşitli ilaçlar üretilmeye çalışılıyor. Ekip deneyin bir sonraki aşamasında 3L4F peptidin etkisini bu benzer etkilere sahip molekülün yarısının kesilmiş haliyle denedi. Bilgisayar üstünde yapılan moleküler modellemeler kullanılarak bu peptidin hangi moleküllerinin PTEN ile etkileştiğini belirlediler. Etkileşimin bilinmesi daha sonra benzer özelliğe sahip daha küçük moleküller tasarlamak açısından büyük önem teşkil ediyor.


Serotonin Serotonin halk arasında mutluluk hormonu olarak bilinen beyindeki bir monoamin nörotransmitter (5-HT) maddedir. Muz gibi yiyeceklerde bolca bulunan triptofandan üretilen serotonin hormonu sindirim sisteminde, kan hücrelerinde ve merkezi sinir sisteminde çok önemli görevler üstlenir. Her ne kadar popülaritesini beyindeki mutluluk ve iyi hissettirme görevlerine borçlu olsa da vücuttaki serotoninin 90%'ı sindirim sistemindeki enterokromaffin hücrelerinde bulunur ve bağırsak hareketlerini düzenlemek için kullanılır. Serotonin Beyinde Rafe Çekirdeklerinde Üretilir Serotoninin beyindeki üretim merkezi Rafe çekirdeğidir, buradan çeşitli bölgelere dağıtılır ve ruh hali, iştah ve uykunun düzenlenmesinde kullanılır. Mutluyken insanların karnı pek acıkmaması ve uykusunun gelmemesinin arkasında yatan sır da buradan gelir. Ayrıca hafıza ve öğrenme işlevlerinin düzenlenmesinde de büyük rolü vardır. Hangi bilgilerin kalıcı hafızaya aktarılacağı ile ilgili bu hormon doğrudan faaliyet gösterir. Keyif alınarak yapılan işte öğrenmenin daha fazla olması da bununla ilgilidir. Serotonin Birçok Bölgede Faaliyet Gösterir Serotonin beyin bölgelerinde bulunan yeme, uyku ile duygusal davranışları düzenleyen ve hayati bir rol oynayan merkezi sinir sisteminin önemli bir nörotransmitteridir. Rafe çekirdeğinin bağlantı kurduğu birçok bölge vardır; ön beyin, orta beyin, hipotalamus, talamus, amigdala, striatum gibi bölgelerin belirli alanlarında ve korteksin büyük bir bölümünde dopamin içeren çekirdeklere dağılmıştır. Rafe çekirdeklerinin biyolojik ritmin düzenlenmesinde de önemli etkileri bilinmektedir. Uyku uyanıklık döngümüzde biyolojik ritmin baş kahramanı olan suprakiazmatik çekirdek ile etkileşim içindedir. Serotonin Vücutta Çok Sayıda Görev Alır


Sertralin İlacı Nedir, Kullanırken Nelere Dikkat Etmelisiniz? Sertralin ile ilgili bu yazıyı okumadan önce yazılanların sadece bilgilendirme amaçlı olduğunu söylemeliyiz. Yazdığımız hiçbir şey doktorunuzun talimatlarının önüne geçemez. Size sertralin molekülünün ne için kullanıldığını, nasıl etki ettiğini anlatacağım. Olası yan etkiler, ilacın vücutta kalma süresinden bahsedeceğim. İlacı kullanıp kullanmama ile ilgili tereddütünüz varsa bu kaygılarınızı önce doktorunuzla paylaşın. Sertralin ilk olarak 1991 yılında Pfizer şirketi tarafından Zoloft ismiyle piyasaya sürüldü. 2016 yılında Amerika'da en çok reçete edilen psikiyatrik ilaç olma unvanını aldı. Bir yılda 37 milyondan fazla satıldı. 2006 yılında Zoloft'un patent süresi bitti. Bugün dünyada pek çok farklı isimle satılıyor. Sertralin seçici serotonin geri alım inhibitörü olan bir antidepresandır. Başlıca major depresyon, obsesif kompülsif bozukluk , panik bozukluk ve travma sonrası stres bozukluğu tedavisi için kullanılır. Ayrıca premenstüral disforik bozukluk ve sosyal anksiyete bozukluğu için de kullanılır. Sertralin Hangi Durumlarda Kullanılır? Sertralin bir antidepresan olduğu için temel kullanım alanı depresyondur. Bunun yanında OKB, TSSB'de de depresyon belirtilerini gidermek için sıkça başvurulur. Piyasada birçok antidepresan varken neden en çok sertralin reçete ediliyor? Önce yapılan araştırmalara ve eldeki kanıtlara bakmalıyız. SSRI'lar yeni nesil antidepresanlar olarak geçer. Bundan önceki nesil trisiklik antidepresanların yan etkileri SSRI'lardan daha fazladır ve şiddetli depresyonda bu kadar etkili değildir. 60 yaşını geçmiş depresyon hastalarında sertralinin etkileri çok daha üstündür. Bulantı hariç tüm advers olaylar trisiklik antidepresanlardan daha az görülmüştür. Plasebo ile karşılaştırmalı yapılan çalışmalarda da hayat kalitesinin sertralin kullanan hastalarda daha yüksek olduğu gözlenmiştir. Depresyonun yanında panik bozukluk ve OKB'de de sertralinin çok etkili olduğu kanıtlanmıştır. OKB'de aslında bilişsel davranışçı terapi daha üstün olabilir. Ancak en iyi sonuçlar terapi ve ilacın birlikte uygulandığı zaman elde edilmiştir. Sertralin kullanan panik bozukluk hastalarında atakların sayısında önemli bir azalma görülmüştür. Panik ataların %80'lere kadar azalması doktorları çok sevindiriyor. Bu sayede hastaların hayat kalitesi çok yükseliyor ve anksiyeteleri iyileşiyor. Bunlardan başka birçok anksiyete türünde ve psikiyatrik bozuklukta sertralinin diğer ilaçlardan daha etkili olduğu veya eşit seviyede olduğu kanıtlanmıştır. Sertralin Beyinde Nasıl Çalışır? Hastaların ilaca güvenmek için en çok merak ettikleri konu yan etkiler ve ilacın çalışma mekanizması oluyor. Bu ilaç hangi moleküller üzerinden nasıl etki gösterir, biraz irdeleyelim. Ağızdan alınıp kana karıştığında kan beyin bariyerini geçer ve beyne ulaşır. Sodyuma bağlı serotonin taşıyıcı proteinlerini inhibe eder. Depresyonun ortaya çıkışında serotonin yetersizliğinin büyük rolü vardır. Nöronlar serotonin, dopamin gibi nörotransmitterler aracılığıyla iletişim kurarlar. Serotonin bir hücreden diğerine taşınır, sonra ilk hücresine geri döner. Ancak sertralin taşıyıcı proteini engellediği için serotonin hücreye geri dönemez ve ortamda daha uzun süre kalır. Sertralin serotonin, dopamin veya noradrenalin reseptörleri ile herhangi bir tepkime vermez. En çok dopamin ve serotonin taşıyıcı proteinlerini hedef alır. Yüksek dozlarda alındığında az miktarda da olsa dopaminin nöronlara geri dönmesini engeller. Bu nedenle bazı makalelerde hem serotonin hem de dopamin geri alım inhibitörü olarak yazılır. Sertralinin dopamin taşıyıcısına olan ilgisi aslında onun için artı bir özelliktir. Bu yönüyle depresyon tedavisinde hekimlerin elini güçlendirir. Sertralinin Yan Etkileri Nelerdir? Yan etki dosyasını açmadan önce bir ilacın yan etkilerinin nasıl sınıflandırıldığından bahsedeyim. Yan etkiler yaygın görülen, nadir görülen ve çok nadir görülen diye 3 sınıfa ayrılır. Bulantı, halsizlik gibi yan etkiler genellikle yaygın görülürken, anafilaktik şok gibi sorunlar çok nadir görülür. Diğer SSRI ilaçlar ile kıyaslandığında sertralinin yan etkileri biraz daha fazladır. Serotonin sistemini daha fazla uyardığı için daha fazla yan etkiye neden olduğu düşünülüyor. Uzun süreli kullanımlarda antidepresanlar biraz kilo alımına neden olabilir. Fluvoksamin, paroksetin gibi ilaçlar hastaların %2,5'unda kilo artışı yapmış. Ancak sertralin kullanımında hastaların %4,5'unda fazlaca kilo alımı olmuş. Hatta yan etki olarak nitelendirilen sayı hastaların %7'sine tekabül ediyor. Plasebo kontrollü çalışmalarda da hastaların %3-6'sı ilk kilolarının %7'sinin üstüne çıkmış. 70 kg olarak ilaç kullanmaya başlayan bir kişi bir yıla kalmadan 75 kiloya ulaşabilir. Ereksiyon ve Orgazm Sorunları Antidepresanların en önemli yan etkilerinden biri ereksiyon ve orgazm olamama sorunlarıdır. Bir çalışmada sertralin kullanan erkeklerin %67'si boşalma sorunları yaşadığını bildirmiştir. Bir yandan hastaların ruh hali iyileşiyor ancak diğer taraftan yan etkiler can sıkıcı olabiliyor. Bazı kişilerde SSRI kullanımı sonlansa bile cinsel yan etkiler sürmeye devam ediyor. Hatta bu durum SSRI sonrası cinsel işlevsizlik olarak literatüre geçmiş durumda. Beyin kimyası çok hassas bir dengede durur. Serotonin ve dopamin mekanizmalarına müdahale etmek riskli bir iştir. FDA sertralin de dahil tüm antidepresanların 25 yaşından küçük kişilerde intihar riskini artırdığını bildiriyor. Bu uyarının tüm ilaçlarda bulunmasını zorunlu hale getirdi. Phizer'in yürüttüğü çalışmalarda gerçekten de sertralinin intihar düşüncelerini artırdığı anlaşıldı. Çeşitli yan etkileri nedeniyle bu ilaçların sürekli hekim gözetiminde kullanılması gerekiyor.