Polikistik Over Sendromu Nedir Ve Nasıl Tedavi Edilir? Polikistik over veya polikistik over sendromu kelimelerini kadın üreme sistemi üzerine çalışmaları veya uzmanlığı olan kişiler, bunların son dönemlerde ne kadar fazla duyulmaya başlandığını bilirler. Peki, nedir bu polikistik over veya polikistik over sendromu? Aynı anlama mı gelmektedir? Polikistik over aslında bir durumdur ve kelime anlamı olarak çok sayıda kist içeren yumurtalık dokusu anlamına gelmektedir. Bu durumda polikistik over sendromu ile durumu birbirinden farklı kavramlardır. Polikistik over durumu kadının ultrasonografik yumurtalık incelemesinde, 2-8 mm çapında çok sayıda küçük yumurta kesesinin olması durumudur. Polikistik over sendromu ise üreme çağındaki kadınların korkulu rüyası haline gelen bir endokrin hastalığıdır. Sendrom; polikistik over morfolojisi, kronik yumurtlama bozukluğu ve androjen hormonlarının artışı ile karakterizedir. Başta kısırlık olmak üzere insülin direnci ve tip 2 diyabet hastalıkları ile doğrudan ilişkilidir. Fiziksel bağlantıların dışında duygusal sağlığın da birçok yönüne uzanmaktadır. PKOS'un sıklığı kullanılan tanı kriterlerine göre farklılık göstermektedir. ESHRE/ ASRM kriterlerine göre her 100 kadından 15-20'sine PKOS tanısı konmaktadır. Polikistik Over Sendromu Tanısı Günümüzde PKOS tanısı koyarken 2003 yılında Rotterdam'da ESHRE/ ASRM konferansında kararlaştırılan tanı kriterleri veya 2006 yılında AE-PCOS konferansında kararlaştırılan kriterler kullanılmaktadır. ESHRE/ ASRM , 2004 kriterlerine göre PKOS teşhisi koymak için iki parametrenin varlığının sağlanması yeterlidir: Yumurtlama düzensizliği, klinik ve/veya biyokimyasal hiperandrojenizm , polikistik over morfolojisi. AE-PCOS Topluluğu'nun 2008 yılında kararlaştırdığı kriterlere göre ise; klinik ve/ veya biyokimyasal hiperandrojenizm, yumurtlama düzensizliği ve/ veya polikistik over morfolojisi kriterlerinin sağlanması durumlarında polikistik over sendromu teşhisi koyulabilmektedir. PKOS'a Etki Eden Birçok Faktör Olabilir Polikistik Over Sendromu'nun birçok belirtisi olabilir. ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığına göre şunları içerebilir; Kısırlık: PKOS'lu kadınlar düzenli veya sıklıkla yumurtlamazlar, bu nedenle hamile kalma şansları çok daha azdır. Hirşutizm: Androjen hormonu yüksekliğine bağlı olarak kadınlarda erkek tipi kıllanma meydana gelebilir. Bu durum hem fiziksel hem psikolojik olarak kişiyi kötü etkileyebilir. Kilo alımı veya şişmanlık: PKOS'un bir kadını şişman hale getirip getirmediği konusu açık değildir. Mayo Clinic'e göre şişman olmak PKOS belirtilerini daha şiddetli hale getirebilir. Seyrek, düzensiz veya eksik adet dönemleri görülmesi, Pelvik ağrısı da bu rahatsızlık için bir belirti olabilir. PKOS Genetik Kaynaklı Olabilir Nedeni tam olarak aydınlatılamamış olan PKOS'ta genetik geçişe dair bulgular gittikçe artmaktadır. Birçok çalışma otozomal olarak taşınan dominant bir durumu ifade etmektedir. PKOS bulunan ailelerde insülin direnci daha sık görülmektedir. Bu durumdan erkekler de etkilenmektedir. PKOS'lu kadınların ailelerinde beta hücresinin az çalışmasının kalıtımsal olduğu gösterilmiştir. PKOS gelişimi ile ilgili olduğu düşünülen genler; Sitokrom P450c-17a enzimini kodlayan CYP17A geni ve insülin genidir. PKOS bulunan kadınların annelerinde dislipidemi , yüksek androjen ve insülin serum belirteçleri saptanmıştır. TNF-R ve PPAR genlerinin birden fazla biçiminin bulunması durumu polikistik over sendromu ile ilişkilendirilmektedir. Polikistik Over Sendromu Ciddi Durumlara Sebep Olabilir - PKOS, bazıları ciddi olan birçok komplikasyonla ilişkilendirilebilir. - PKOS olan kadınların yarısından fazlası henüz 40 yaşına geldiğinde diyabet geliştirmekte. - Yüksek LDL kolesterol ve düşük HDL kolesterol gibi kolesterol anormallikleri görülebilir. Bu durum da kalp hastalığı riskini artırabilir. - Kalbi, böbrekleri ve beyni etkileyen yüksek tansiyon gelişebilir. - Karaciğer iltihabı - Uyku apnesi PKOS'lu kadınlarda daha yaygındır. - Anksiyete ve depresyon gelişebilir. - Endometrial kanser olarak bilinen rahim zarının kanseri görülebilir. - Gebelikte yüksek tansiyon ve diyabet gelişebilir. PKOS'un Tedavisi Mümkün Mü? Bir kadını her yönden etkileyen bir hastalığın tüm durumlarının düzeltilmesi mümkün müdür? Bu konu ile ilgili Dr. Menke, PKOS için mevcut olan tedavi seçeneklerinin bir kadının belirtilerini yönetmede etkili olduğunu ancak belirtilerin hemen ortadan kalkmadığını söylüyor. Tedavi olarak sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz yapmak, kilo kaybı ve diğer belirtileri azaltacak yaşam tarzı değişiklikleri sağlamak, hormon seviyelerini düzenlemek için bazı ilaçların -insülin dahil- reçete edilmesi uygulanabilir. Kilo Kaybı Sağlayarak Belirtiler Yok Edilebilir Yapılan bir çalışmada kilo alımı ile ortaya çıkabilen ve kısırlığa neden olabilen bir durum olan polikistik over sendromu nedeniyle kısır olan 6 kadın bireyin obezite cerrrahisi sonrası gebe kaldığını söylüyor. Tek çarenin ameliyat olmadığını, sağlıklı bir beslenme programı ile kilo kaybının da gebe kalma şansını artırdığı söyleniyor. Bunun yanında, kilo sağlayarak adet döngüsünün, insülin direncinin düzelmesi ve uzun dönem etkilerinde tip 2 diyabet ve kalp damar hastalıkları riskini azaltabilir. PKOS'ta insülin direnci kilit rol oynamaktadır. Bu yüzden tedavi ilk önce insülin direncini düşürmek ve ardından hormonal kontrolün sağlanması ile mümkün olmaktadır. Obeziteye bağlı insülin direnci tedavisinde sağlıklı beslenme ve kilo kaybı, düzenli egzersiz ve metformin tedavisi etkili olmaktadır. Yapılan bir araştırmada obeziteden bağımsız olarak uygulanan metformin tedavisinin kan şekerini dengelediği ve yüksek erkeklik hormonunu düşürdüğü gösterilmiştir. PKOS olan kadınların büyük çoğunluğunda metformin tedavisi ile yumurtlama fonksiyonlarının ve adet düzensizliğinin düzenlendiği gözlenmiştir.


Polivagal Teori Vagus Siniri ve Stres Arasındaki İlişkiyi Polivagal teori 1994 yılında Chicago'daki Illinois Üniversitesi'nin yöneticisi olan Dr. Stephen Porges tarafından ileri sürülmüş bir teoridir. Bu teori vagus sinirinin organlarımızdan beynimize doğru iletilen aferent veya getirici ileti adı verilen iletilerle bağlantılı ve bunlara karşı duyarlı olduğunu öne sürmektedir. Burada bahsedilen getirici iletiler, Charles Darwin'in akciğer-kafa siniri çalışmalarından yola çıkılarak ve nöral devrelerin filogenetik gelişimine bağlı olarak uyarlanabilen tepkiselliğine bakılarak gözlemlenmiş ve kanıtlanmıştır. Porges bu teorisini hem evrimsel biyoloji hem de nörobiyoloji alanındaki gözlemlerine dayanarak ileri sürmektedir. Vagus Siniri ve Vagal Tonus Nedir? Vagus siniri otonom sinir sisteminin bir parçasıdır. Kafatasına ait sinirlerden onuncusu ve en uzunudur. Beyin kökünün medulla kısmından başlayarak boyun, göğüs kafesi ve karın doğrultusunda ilerler. İnsan vücudunda katettiği bu uzun yoldan dolayı ismi gezgin sinir olarak da geçer. İç organlarla ilgili durumlar ile kalbin, akciğerlerin ve sindirim sisteminin parasempatik kontrolü arasındaki ilişkinin anlaşılmasına olanak sağlar. Vagal tonus, vagus sinirinin aktivitesi anlamına gelir. Homeostaziyi sağlayabilmek için, merkezi sinir sistemi çevresel iletilere karşı sürekli yanıt oluşturmaktadır. Stres durumunda otonom sistemin ritmik yapısı bozulur ve bu da davranışlara etki eder. Vagus siniri periferik sinir siteminde kalp ritminin düzenlenmesi üzerine etkili olduğundan dolayı, solunumsal sinüs aritmisi parasempatik sistemin kardiyak vagus aktivitesini belirlemek için iyi bir göstergedir. Bir başka deyişle RSA, stres durumunda vagusun kalp atışını nasıl etkilediğini görmek için kullanılabilecek ölçülebilir ve müdahalesiz bir yoldur. Aynı zamanda bu yolla strese verilen tepkinin bireyler arasında nasıl değişkenlik gösterdiği de ölçülebilir. Vagus Sinirinin Anatomisi Vagus sinirinin dalları memelilerde evrimsel olarak strese farklı yanıtlar oluşturulmasında görev alır. Daha ilkel olarak kabul edilen dal immobilizasyon yani hareketsizleştirme davranışını oluşturur, daha gelişmiş olan dal ise sosyal iletişimle ve kendi kendini sakinleştirme davranışı ile ilgilidir. Bu fonksiyonlar filogenetik bir hiyerarşi içerisindedir.Daha ilkel olan sistem sadece daha gelişmiş olanın çalışmadığı durumlarda aktifleşir. Bu nöral yolaklar otonomik durumun ve sosyal ve duygusal davranışların düzenlenmisinde görev alır. Polivagal teoriye göre fizyolojik durumlar davranışsal ve psikolojik deneyimler üzerinde etkilidir. Dorsal Vagal Kompleks Vagus sinirinin dallarından biri olan dorsal vagal kompleks,dorsal motor çekirdekten köken alır ve filogenetik olarak daha eski kabul edilir. Bu kompleks aynı zamanda vejetatif vagus olarak da bilinir çünkü ilkel omurgalıların, sürüngenlerin ve amfibilerin hayatta kalma stratejileri ile ilişkilidir. Yoğun stres altındayken bu canlılar donakalma davranışı gösterirler ve bu sayede metabolik kaynaklarını korurlar. DVC normal koşullarda sindirim sisteminin kontrolünü sağlar ancak uzun süreli disinhibisyonu halinde memeliler için ölümcül olabilir, apneye ve bradikardiye sebep olabilir. Ventral Vagal Kompleks Vagusun ventral dalı ambiguus çekirdeğinden köken alır ve yanıt oluşturmanın kontrol edilebilmesi ve hızlı olması için miyelinli olarak bulunur. Bu kompleks savaş ya da kaç tepkisi ve yakınlık davranışıyla ilişkilidir. Bu davranışlar sosyal ilişki kurmayı ve kendi kendini sakinleştirme davranışını da içinde bulundurur. VVK; özofagus,bronşlar,boğaz ve yutak gibi organların kontrolünü sağlar. VVK aynı zamanda kalp üzerinde de önemli bir etkiye sahiptir. Kalbin atış hızının belirlenmesine etkisi olan vagal tonus yüksek olduğunda,dingin kalp atışı gözlenir. Bir diğer deyişle vagal tonus, kısıtlayıcı etki yapar. Vagal tonus ortadan kaldırıldığında ise kısıtlanma az olacağı için savaş veya kaç tepkisi aktifleşebilir. Bu etkilere bakılarak daha yüksek vagal tonusa sahip bireylerin daha olumlu sosyal davranışlar gösterdiği, daha düşük vagal tonusun ise merkezi sinir sistemi hastalıkları ve komplikasyonlarıyla ilişkiliendirilebileceği düşünülmektedir. Bu komplikasyonlar bireyin strese uygun yanıtı verebilme kapasitesini düşürebilmektedir. Bütün bunlardan yola çıkılarak insanlarda vagal tonusun ölçülmesi, duygudurum bozukluğu bulunan popülasyonlarda strese karşı duyarlılık ve tepkisellik açısından bir gösterge olarak kullanılabilmektedir. Polivagal Teori Neden Önemlidir?


Porfiria: Aramızdaki Vampirlerle Tanışın Aramızda güneşe çıkamayan, geceleri insanları avlayan, avlarının kanlarıyla beslenen ve sarımsaktan korkan vampirleri bilmeyeniniz var mı? Filmlerde gördüğünüz kana susamış yaratıkların, çocukları korkutmak için anlatılan o korkunç masalların, Drakula gibi efsanelerin hiç gerçek olabileceğini düşündünüz mü? Gerçekten de geçmişten günümüze kadar efsanelere ve filmlere konu olmuş vampirlerin, aslında porfiria hastalığından muzdarip insanlar olduğunu biliyoruz. Porfiria Nedir? Hemoglobin alyuvarlarımızda bulunan ve dokulara oksijen taşıyan yaşamımız için olmazsa olmaz bir proteindir. Hemoglobinin yapısında demir bulunan 4 tane hem halkası ve 1 tane globin proteini bulunur. Porfiria ise hem halkasının sentezlenmesinde görev alan 8 enzimin herhangi birinde eksiklik veya bozukluk olması durumunda gelişen bir hastalıktır. Adını ataklar sırasında idrar renginin koyu pembe-vişne rengine dönüşmesinden dolayı mor pigment anlamına gelen porfiria sözcüğünden alır. Felix Hoppe-Seyler tarafından bulunmuştur. Tarihte Vampirler ve Porfiria İnsan kanı içen yaratık hikayelerinin tarihi Eski Mısır'a kadar uzansa da popüler vampir mitolojisi 18. yy Slav halk hikayelerinde anlatılır. 18. yy'da porfiria hastalığı bilinmediği için, bu insanlara halk yaratık gözüyle bakıyor ve onları katlediyorlardı. Vampir hikayeleri o kadar abartıldı ki bu yüzyılda Sırbistan'ı işgal eden Avusturyalılar her ölen insan için sağlık ekibi oluşturuyor ve yaşadığına inandıkları vampirleri bulmaya çalışıyordu. 19. yüzyılın sonlarında Carmilla ve Drakula gibi romanlar, mobil, daha çok ölümsüz olan vampirleri içeriyordu.Bu yüzyıldaki vampirler ışığa hassaslardı ve sarımsaktan korkarlardı. Porfiria mı Yoksa Vampir mi Vampir hikayelerinin kökeninin bu insanlara dayandığına ilişkin teoriler hastalığın semptomlarının ve hastaların yaşam biçiminin vampirlerin yaşam biçimine benzerliğine dayanıyor. Bu hastalar verimsiz kan üretiminden dolayı hem ihtiyacını karşılamak için kan içebilirler.Genellikle genetik geçişli bir hastalık olduğu için porfirialı bir aile bireyini ısırdığında oluşan stres daha hafif seyirli olan süreci hızlandırabilir ve benzer semptomların gelişmesine neden olabilir. Böyle bir durum vampirlerin ısırarak birini nasıl vampire dönüştürdüklerini açıklayabilir. Sarımsağın içinde bulunan hastalığı şiddetlendiren bazı kimyasallardan dolayı sarımsaktan uzak durmaları vampirlerin neden sarımsaktan korktuklarına dair iyi bir açıklama getirebilir. Porfirialı insanlar yeterli hemoglobin üretemedikleri için soluk ve cansız bir görüntüye sahiptirler. Özellikle konjenital eritropoetik porfiriası olanlarda güneş ışığına karşı aşırı hassasiyet görülür. Dışarı ancak gece çıkabilirler çünkü güneş ışığında ciltte çok ağrılı, ödemli, döküntülü yaralar çıkar.Dudaklar kuruduğu ve diş etleri çekildiği için dişleri olduğundan daha sivri ve büyük gözükür. Bu kadar çok benzerlik bulunması sabah tabutunda uyuyup, geceleri avlanmaya çıkan ,ciltleri bembeyaz, koca dişli vampir hikayelerinin kaynağının porfiria hastası insanlar olduğuna yönelik teorileri destekler. Günümüzde Porfiria


Porno İzlemenin Beyne Etkileri Toplumumuzda cinsellik tabu olarak karşımızda dikiliyorken bununla ilişkili olan pornografi de aynı şekilde sıklıkla konuşmaktan kaçınılan bir konudur. Biz konuşmuyoruz belki ama dünyada her 39 dakikada bir porno filmi çekiliyor. Porno endüstrisi artık o kadar büyüdü ki CNBC'nin tahminlerine göre sadece Amerika'da 13 milyar dolara ulaştı. Genellikle görsel öğelerle izleyiciye hitap eden pornografi izleyenlerin beyninde de kaçınılmaz olarak bir iz bırakıyor. Porno Beyni Değiştiriyor mu? Dünyada pek çok üniversite pornonun beyinde nasıl bir değişime yol açtığını araştırıyor. Bunlardan bazılarını daha önceden yazmıştık. Örneğin porno izlemek boşanma oranlarını artırıyor. Amerika'da Arkansas Üniversitesi'nde yapılan bir çalışmada binlerce insan üstünde anket yapılıyor. Ankete 5698 kişi katılırken bunlardan 1681'i porno izlediğini belirtmiştir. Verilen yanıtları ve kişilerin özel hayatlarını inceleyen araştırmacılar boşanma oranının erkeklerde 5%'ten 10%'a, kadınlarda ise 6%'dan 18%'e çıktığını saptıyor. Porno izleyen kişilerde boşanma oranlarının bu kadar artması oldukça dikkat çekici bir oran. Ancak bu tür çalışmalarda kültürel farklılık büyük önem taşıdığını belirtmekte fayda var. Porno videolarının kişileri nasıl etkilediğini anlamak için öncelikle uyaranın geldiği beynin görsel sistemine bir bakmalıyız. Tahmin edeceğiniz gibi görme olayı çok karışıktır. Gözden giren fotonlar nöronlar tarafından elektriksel sinyale dönüştürüldüğünde hormonal sistemimiz, biyolojik saatimiz, frontal göz alanları gibi çok sayıda beyin bölgesi bu sinyalleri alır ve işler. Sinyallerin işlenmesi sırasında ise çeşitli duygular ortaya çıkar. Karşınıza bir anda yılan çıktığınızda amigdalanın hemen faaliyete geçip korku duygusunu oluşturur. Hem de belleğe kalıcı bir şekilde yazılan güçlü bir korku duygusu. Gökyüzünde gördüğünüz kuşlar siz de herhangi bir tepki oluşumunu tetiklemez. Porno izlemek de tam bu esnada beynin işleyişine müdahale ediyor. Porno izlerken beynin bazı kısımları kapanıyor. Neden olduğuna bir bakalım Beyin Hangi Tarafa Daha Çok Enerji Harcamalı? Beynin görsel olarak aktif iş yaptığı zamanlarda görsel bilgiyi işleyen bölgelere daha fazla kan gider. Nöronların enerji ihtiyacı için oksijen ve glikoz bu şekilde sağlanır. Bir Robin Williams filmi izlediğinizde birincil görsel korteks (V1) daha fazla kan çekiyor ama film açık saçık olduğunda beklenen olmuyor. Enerji başka bir yerde başka bir iş için daha fazla harcanıyor: cinsel uyarılma. Bir seks sahnesi gördüğünde beyin ekranın tüm ayrıntılarıyla ilgilenmiyor. İlgilendiği kısımlar belli başlı temel parçalar. Porno özünde insanın en temel dürtülerinden biri olan üreme içgüdüsünü uyandırdığı için gerçekten güçlü bir uyarandır. Görsel olarak beyne iletilen pornografik uyaranlar beynin duygusal yapısını harekete geçirir. Bir porno izlerken odanın kenarında duran çiçeğin cinsini bilmenize gerek yoktur. Odak noktası genelde tam ortadadır. Anksiyete ve Uyarılma Arasındaki Denge Hollanda'da Groningen Tıp Merkezi'nde çalışan araştırmacılar anksiyete ve uyarılma arasındaki duygu dengesine bakıyorlar. Limbik sistem anksiyete halinde veya uyarılmış halde bulunabilir. Araştırmacı Gert Holstege bu noktada önemli bir tespit yapıyor. Beyin iki durumdan birinde bulunabilir, ikisinde de bulunmayabilir ama hem anksiyete hem de uyarılmış halde bulunamaz. Ekip orgazm esnasında beyinde anksiyete ile ilgili bölgelerin çalışmalarını durdurduklarını belirtiyor. Bu durum aynı zamanda cinsel isteğin az olmasının neden yüksek anksiyete ile bağlantılı olduğunu da açıklayabilir. Anksiyete orgazmı baltalıyor. Bir sahnede tehlike arayarak çevredeki görsel ayrıntılara odaklanırsanız uyarılmanız zorlaşır. Bu yüzden beyniniz porno izlerken dikkat dağıtıcı ayrıntıları görmenizi engeller. Çok tehlikeli durumlarda içinde bulunduğunuz durumdan başka hiçbir şey düşünemezsiniz, buna cinsel arzular da dahil. Türünüzü devam ettirmeden önce kendiniz hayatta kalmak zorundasınız. Cumartesi akşamı eve gidiyorsunuz, eşinize güzel bir hediye almışsınız ve gece için kafanızda müstehcen senaryolar kuruyorsunuz. Bir anda karşınıza sizi ısırmaya çalışan bir köpek çıktığında beyniniz tüm senaryoları siler ve savaş ya da kaç tepkisini başlatarak sadece tehlike uyaranına odaklanır. Üreme ve Cinsellik En Temel İçgüdülerimizden Biri Beyin görüntüleme çalışmaları cinsel içerikli resimler karşısında hangi bölümlerin aktif hale geldiğini hangilerinin ise susturulduğunu daha iyi görmemizi sağlıyor. Holstege katılımcılara cinsel içerikli resimler gösterdiğinde birincil görsel korteksin baskılandığını keşfetti. Doğrudan görme duyusuna hitap eden bir uyaran görsel korteksi uyarması gerekirken tam aksine baskılıyor! Bu aslında bize üremenin ve cinselliğin ne kadar temel bir içgüdü olduğunu gösteriyor. Ekip 12 sağlıklı, menopoz öncesi, heteroseksüel kadında yaptıkları çalışmada her bir kadına üç video seyrettirdi. Kadınlar cinsel istek ve uyarılmada menopoza bağlı değişimlerden korunmak için doğum kontrol hapı kullanıyordu. Pozitron emisyon tomografi olarak bilinen beyin görüntüleme tekniği ile her bir videodan sonra katılımcıların beyinlerinin nasıl tepki verdiği ölçüldü. PET'in çok avantajlı bir yönü var. Beyinde hangi bölge aktifleşiyorsa dakikalar içinde tespit edebiliyor ve bize gerçekçi sonuçlar veriyor. Katılımcılara izletilen videolardan biri Karayip Adaları'ndaki deniz yaşamını anlatan bir belgeseldi. Diğer iki video ise pornografik öğeler içeriyordu. Videolardan birinde ön sevişme ve kadının elle uyarımı gösterilirken diğerin oral seks ve vajinal birleşme odaklıydı. Bu konuda yapılan önceki araştırmalar yoğun cinsel birleşmenin gösterildiği videoların ön sevişme konulu videolara nazaran daha güçlü bir fiziksel uyarılma yarattığını gösteriyor. Porno Videoları Görme Merkezine Giden Kan Akışını Azaltıyor Ekibin yaptığı PET taramasında da yoğun erotik videoların -sadece yoğun erotizm içeren videolar- görsel kortekse giden kan akışında azalmaya neden olduğunu ve görsel korteks faaliyetinin azaldığını gösteriyor. V1 bölgesi hala aktif ama gerektiği kadar! Porno izlemenin haricinde bu etkinin görüldüğü başka işler de var. Örneğin bir araştırmada video izleyen katılımcılardan sözcükleri hatırlamak gibi görsel olmayan bazı işleri yapmaları istendiğinde görsel kortekse (V1) giden kan akışında hemen azalma oluyor. Çalışmadan elde edilen sonuçları yorumlarken beyne giden kan akışında artma veya azalma olmadığının altını çizelim. Beyninizi ne kadar çalıştırdığınızın ne kadar enerji harcadığı ile bir ilişkisi yoktur. Zaten nöronların harcadıkları enerjinin çoğu sadece iyon dengesi için kullanılır. Örneğin, Na/K pompası nöronlarda enerjinin 70%'ini harcar. Beyin bölgeleri arasında ciddi bir rekabet vardır. Belirli bir miktar kan gelir ve bu kan en çok ihtiyaç duyulan bölgeye aktarılır. Cinsel içerikli sahneler izlerken beyin cinsel uyarılmayı artırmak için görsel kortekse giden enerjiden tasarruf yapıyor.


Pozitif Düşünce Yaşlılıkta Demans Riskini Azaltıyor Halk arasında bunama olarak bilinen demans yaş ilerledikçe herkesin düşünmesi gereken bir sağlık sorunudur. Hepimizin başına gelebilir. Ailesinde demans hastası olan kişiler daha büyük risk altındadır. Bunun en büyük nedeni APO geninin 4 varyantıdır. Bu gene sahip kişilerin demansa yakalanma riskinin daha yüksek olduğunu biliyoruz. Ama korkmayın demansa karşı savunma silahlarımız da var. Bunlardan biri de pozitifi düşünce! Enflasyon bir türlü düşmüyor, stagflasyon başlamış. Dolar almış başını gidiyor. Ülkemiz çok zor zamanlardan geçiyor ama sakın karamsarlığa kapılmayın. Karamsarlık sizi daha fazla üzmekten başka bir işe yaramayacak. Hayata olumlu bakmaya çalışın çünkü hayata olumlu bakmak sandığınızdan çok daha etkili bir araç. Pozitif düşünce tek başına beyninizi korumaya yardımcı oluyor ve demans riskinizi azaltıyor. Katılımcılar 4 Yıl Takip Edildi Amerika'da Yale Üniversitesi Halk Sağlığı Merkezi'nde çalışan bilim insanları 4765 kadın ve erkek üzerinde ciddi bir araştırma yürüttüler. Tüm katılımcılar 60 ila 72 yaşlarında demans riski bulunan kişilerden oluşuyordu. Araştırmanın başlangıcında tüm gönüllülerin bellek ve matematik testlerindeki başarısı ölçüldü. Yapılan genetik testlerde de katılımcıların %26'sı APOE4 geni taşıyordu. Bir sonraki aşamada katılımcıların iyimserlik ve kötümserliklerini ölçen bir anket uygulandı. Çalışmanın başlangıcında tüm katılımcılara bir puan verildi. Bu puanlar onların ne kadar fazla pozitif düşünce sahibi olduğunu, hayata ne kadar pembe gözlüklerle baktığını gösteriyordu. Anket uygulandıktan sonra gönüllüler 4 yıl boyunca takip edildi ve sonra tekrar merkeze çağrıldı. Şimdi sıra 4 bilişsel işlevlerin 4 yıl öncesine göre ne durumda olduğuna gelmişti. Pozitif Düşünce APOE4 Genini Yeniyor APOE4 geni taşımayan katılımcıların bilişsel işlevleri ve beyin fizyolojileri incelendiğinde sadece %2.6'sının demansa yakalanma riski olduğu görüldü. Pozitif düşünce yerine hayata daha karamsar bakan kişilerde bu risk %4.6'ydı, neredeyse iki katı. 4 yılın sonunda APOE4 geni taşıyanlarda da hayata karşı iyimser olanların demans riski %2.7 iken kötümserlerin %6.14'tü. Sayılar size küçük görünebilir ama demansın onlarca etkeni vardır. Bu çalışmada sadece pozitif düşünce ile demans riski arasındaki ilişki incelenmiş ve bu bile çok ciddi sonuçlar ortaya koymuştur. Yale Üniversitesi'nde yapılan bu çalışma da itibarlı bir dergi olan Plos One'da yayınlandı. Her Şeyin Başı İnflamasyon Araştırmacılar sonuçlara baktığında şaşırdı çünkü genetik olarak dezavantajlı olan kişilerde bile pozitif düşünce demans riskini azaltmış, bilişsel işlevlerin azalmasını önlemişti. Hayata karşı olumlu tavır alan kişilerin beyni karamsarlara kıyasla daha iyi çalışıyordu. Bunun en büyük sebebinin stres seviyesinin azalması olduğu düşünülüyor. Pozitif düşünce beyindeki stres düzeyini azaltarak inflamasyonu mümkün olduğunca düşük mertebede tutuyor. Az inflamasyon da nöronların daha az yıpranmasını ve demans riskinin azalmasını sağlıyor.


Pozitron Emisyon Tomografisi Pozitron emisyon tomografisi vücuda verilen pozitronların yaydığı radyasyonun vücut hücreleri tarafından emilmesi ile vücudun fizyolojik görüntüsünü çıkarmaya yarayan tekniktir. Kanseri yenmiş hastalarda kanserin nüksedip nüksetmediğini anlamaya yarayan en etkili yöntemdir. PET taramasında hasta radyofarmasötik bir ilaç verilir. Bu ilaç içeriğinde bulunan radyoaktif madde pozitronlarını sürekli vücuda yayılır ve pozitronlardan yayılan radyasyon hücreler tarafından emilir. Hücrelerin emdiği radyasyon miktarı PET cihazı tarafından ölçülür ve veriler bir bilgisayara aktarılır. PET'te gama ışınları kullanılır.


Prader-Willi Sendromu Olan Hastalarda Hiperfaji Gelişimi Prader-Willi Sendromu Nedir? Neredeyse hemen hemen tüm bilim severlerin bildiği gibi biz 'normal' insanlarda 22 çifti otozom, bir çifti eşeysel kromozom olmak üzere toplamda 46 tane kromozom bulunur. Kısa olan kromozom kol p, kısa kol ise q-kol olarak adlandırılır. Peki genetik bilgimiz bizlere nasıl aktarılır? Evet, biricik anne ve babamızdan. Genomumuzda bulunan her bir genin biri anneden bir diğeri ise babadan gelmek üzere 2 kopyası biz 'normal' insanlarda mevcuttur. Peki bu kopyalardan bir tanesinin eksikliği durumunda ne gibi sorunsallar ortaya çıkar? Bazı genetik hastalıklar; Prader-Willi sendromu bunlardan biridir. 1956 yılında, ilk kez İsviçreli doktorlar Andrea Prader, Alexis Labhart ve Heinrich Willi tarafından tanımlanan bu sendromun sebebi 15. Kromozomda meydana gelen q11-q13 'te bölgesel delesyon ya da fonksiyonel olarak bir inaktiflik durumudur. Sendromun %70'i paternal kaynaklı olarak bilinmektedir. Her 1/15.000 oranında görülen bu nadir sendromun başlıca semptomları: fiziksel, zihinsel ve davranışsal bağlamda ciddi anormalilerdir. Bunlar şu şekilde özetlenebilir; zayıf kaslar, iştah bozukluğu, büyümede gecikme, kısa boy, zeka geriliği, motor kortekste gecikmeler, kognitif becerilerde problemler, obsesif kompulsif davranışlar, uyku bozuklukları, cinsel gelişimde anormaliler , hiperfaji arzusu vb. semptomun henüz bulunmuş bir tedavisi yoktur ama belirti görülen insanlarda yaşam kalitesini iyileştirebilmek adına erken tanı ciddi önem arz etmekte. Kesin tanı koymak için, erken dönemde kromozom analizi yapabilmek adına FISH ve DMT gibi genetik testler uygulanır. Prader-Willi sendromu belirtilerinin hepsi yaşamsal fonksiyonların devam ettirilebilmesi için ciddi risktir fakat çocuklarda 2-3 yaş döneminde yeme davranışındaki bozukluk neticesinde gelişen hiperfaji arzusu şiddetli bir obeziteyle sonuçlanır ve ne yazık ki bu durum zamanla ölümcül bir evreye taşınabilir. Hiperfaji Nedir? Hiperfaji ya da bir diğer ismiyle polifaji, vücutta çok hızlı bir şekilde yemek alımına yol açan güçlü bir açlık hissidir. Bu nedenle çoğunlukla obezite gibi yeme davranışıyla ilişkili bazı kalıtsal hastalıklarla birlikte tanımlanır. Hiperfaji durumu genellikle vücutta anormal glikoz seviyesi olarak tanımlanan hiperglisemi ve hipoglisemi sonucu olarak ortaya çıkar. Bu nedenledir ki sağlıklı insanlarda bile aşırı yemek yeme dürtüsüne bağlı olarak hiperfaji gelişebilir. Aşırı miktarda yemek yeme davranışını yeme patolojisinin ciddiyeti boyunca incelersek eğer şöyle bir sıralama ortaya çıkar; anormal seviyede yemek yeme, fizyolojik açlık, yemek yeme üzerindeki kontrol kaybı, tıka basa yeme ve son olarak da yemek yeme açlığının en şiddetli seviyesi olan hiperfaji. Peki hiperfaji yalnızca bilişsel bozukluk ile ilişkili sendromlarda mı ortaya çıkar? Hayır. Literatürde hali hazırda birçok hiperfaji modeli geliştirilmiştir; glukokortikoid fazlalığı, hormonal dengesizlikler bunlardan yalnızca bir kaçıdır. Peki bu açlık-tokluk dengesinin kurulamaması devamında hiperfaji gelişimi beynin hangi bölgesi ile ilişkilidir? Evet.. PWS sendromları beynin muhtemelen hipotalamus bölgesi ile ilişkili. Beynimizin bu özelleşmiş bölgesindeki bir bozukluk, tokluk dürtüsünde bozulmaya devamında ise oburluk ile sonuçlanıyor. Çünkü birçok bilim severin de bildiği gibi, Hipotalamus, beynin tabanında bulunan ve açlık ve tokluğun düzenlenmesi, vücut ısısı, ağrı, uyku-uyanıklık dengesi, sıvı dengesi, duygular ve doğurganlık dahil olmak üzere birçok vücut işlevinde hayati rol oynayan özelleşmiş küçük bir endokrin organdır. Muhtemelen hipotalamustan kaynaklanıyor dedik çünkü her ne kadar Hipotalamik disfonksiyonun PWS semptomlarına yol açtığına inanılsa da Prader-Willi sendromunda görüldüğü gibi bir genetik anormalliğin hipotalamik disfonksiyona nasıl neden olduğu bilim insanlarınca henüz netliğe kavuşturulmuş bir durum değil ne yazık ki.


Pragmatizmin Yeni İcadı: Karanlık Kalıplar Geçtiğimiz yirmi yıl içinde herhangi bir üyeliğinizi iptal etme cüretinde bulundunuz mu? Cüret kelimesini kasten seçtim çünkü abonelik sistemi ile çalışan her şirket üyeliğinizi iptal etmenizi istemiyor fakat yasa gereği bir çıkış yolu sunmak zorundalar. Burada dikkat edilmesi gereken nokta ise sunmanın betimlenmemiş olması ve betimlenmemiş bir detayı, hiçbir firma gümüş tepside sunmaz. Pragmatizmin yükselişi ile rekabet arttı ve haliyle tüketicilere daha iyi ürünler sunulmaya başlandı. Fakat ürünleri iyileştirmenin bir araştırma geliştirme maliyeti vardı ve bunu telafi etmesi gereken demografi belliydi. Bu ilerleme fiyatlara yansıdı. Belli bir süre sonra pragmatizmin duayenleri insanlara tek seferde ciddi bir miktar para harcatmanın zorlaştığını fark etti ve abonelik sistemi doğdu. Abonelik sisteminin ardındaki düşünce ise basittir, insanların uğraşacağı süre ile bu uğraşı karşılığında elde edecekleri miktar arasındaki uçurumu büyütmeye dayalıdır. Hayatımızdan bir örnekle açıklamama izin verin. Bir hizmete aylık oldukça cüzi bir miktar karşılığında üyesiniz, artık neredeyse hiç kullanmamanıza rağmen iptal etmeye üşeniyorsunuz. Üşenmenizi meşru kılan kendinizce geçerli bir sebebiniz de var, az önce geçen cüzi kelimesi. Aylık hesabı yıla oranlama ihtiyacı durmadan konuyu geçiyorsunuz ve abonelik, kredi kartı ekstrenizin derinliklerinde kayboluyor. Abonelik sisteminin mantığı tütün ve kişisel bakım ürünlerine uygulandığında ciddi bir başarı yakalaması bahsettiğimiz duayenlerin dikkatinden kaçmamıştır. Günümüzde ise benzer iş modelleri hemen hemen her sektörde gözlemlenebilir. Şimdi nispeten daha yakın zamanda sükse yapmış bir sektöre bakalım, kullanıcı arayüzü tasarımı. Girdiğimiz her site, indirdiğimiz her uygulama bizden bildirim izni ya da üyelik ister hale geldi. Buraya kadar itiraz edilecek bir durum yok, etkileşime geçtiysem etkileşimde kalmak istemem tamamen doğaldır. Sorun etkileşimden çıkmak istediğimiz an başlamaktadır. Yukarıda verdiğimiz uçurum örneğini buraya da uygulamak mümkün, üye olma kolaylığının bedelini üyelikten çıkarken öderiz. Her sitenin bu yöntemi uyguladığı bu dönemde parmakla göstermeyi doğru bulmuyorum ayrıca hemen hemen her sitede aynı muamelenin gösterilmesi örnek vermeyi yersiz kılıyor. İsim yapmış herhangi bir şirketteki aboneliğimizi iptal etmeye kalkıştığımızda piksel duvarlara kafamızı çarpıyoruz. Ya ulaşılması imkansızdan hallice bir köşeye saklanmıştır ya da fazladan bir şeyler yapmanız gerektiği konusunda sizden ricacı olacaklardır. Kuytu köşe numarasını çerez, bildirim, gizlilik ayarlarında da görebilirsiniz. İçgüdüsel olarak tıklayacağımız yerde, tıklamamızı istedikleri tuş olur. En azından bizi herhangi bir köpek değil de Pavlov'un Köpeği yerine koyuyorlar. Reklamları geçmek de eşit derecede yorucu bir süreçtir, yanılgı ve hayal kırıklığı içerir. Trajedinin komediye dönüştüğü kısım ise yasal süreçte gizlidir. Kullanıcı yanıltıcı böyle yöntemleri tanımlamanın zorluğu ve yapılan tanımların kapsayıcı olmaması, şimdilik böyle kalpazanlıkları meşru kılmaktadır. Saman altından kullanıcıları, sitenin istediği yoldan gütme yöntemlerine dark patterns adı verilmiştir . Metinsellik için bunlara karanlık kalıplar diyelim. İnsanların aciliyet duygusundan faydalanma yöntemleri birer karanlık kalıptır ve birçok çeşidi vardır. Bir rezervasyon sitesindeki tüh, az önce tükendi yazısı, rastgele çıkan bir arkadaşlık isteği, isteğe bağlı seçeneklerin zorunlu gösterilmesi ve niceleri bir tür manipülasyondur. Yakın geçmişteki belli başlı gelişmeler toplumu bu konuda farkındalığa itmiştir. Zuckerberg'in Senato'da yargılanması, WhatsApp'ın yeni kullanıcı sözleşmesi, arkadaşınızla konuştuğunuz bir şeyin reklam olarak önünüze çıkarılması gibi. Akademik anlamda da mevcut çalışmaların, günümüz koşullarında sentezi ile doğru yolda adımlar atılmaktadır. Pavlov, Freud ve birçok saygın bilim insanının çalışmaları karşılaştığımız bu etik sorunsalına ışık tutmaktadır. Uzun bir zaman alacağı kesin gibi duran yasal adımlar atılana kadar biz kullanıcıların yapabileceği şeyler maalesef sınırlıdır. İçgüdüsel hareketlerimizi denetim altında tutmak, ki beynin yürütücü işlevlerini geliştirdiği kanıtlanmıştır , ve sürekli refleksif davranmamak başlıca hedefimiz olmalıdır. Evet, müşteri hizmetlerinde sadece gerçek bir insan sesi duymak için verdiğimiz çaba can sıkıcıdır fakat gösterilen muameleyi uzaktan değerlendirdiğimizde bize aslında tek bir seçenek sunulduğunu görürüz, kolumuzu kaptırmamak için el dahi vermemek. Kurumsallığı korumak için çıkarılan 0850 ile başlayan numaralardan çağrı gelince rahatsız olmamız, kurumsallık kavramı ile kurumsallıktan beklentimiz arasındaki uyuşmazlığı göstermektedir. Telefon başında o an cidden yardıma ihtiyaç duyanların çektikleri çilenin kaynağının, çözüm sunanlar olduğu unutulmamalıdır. Müşteri olarak bize değerli diye hitap edilmesinin nedenleri belki de düşündüğümüz kadar masumca değildir. Hizmet almaya çalıştığımız kurumlardan, hizmete en çok ihtiyacımız olduğunda robotik seslerde yanıt almamız nüfus artışının iletişim ile doğru orantılı olmadığını gözler önüne sermektedir. Günümüzde yollarda 30 yaşını devirmiş arabalar görmek sıra dışı değildir. 2050 yılında, bu yıl üretilmiş arabaları görüp görmeyeceğimizi düşünmek sıra dışı olmamalıdır. Benzer bir yaklaşımla, yetkili servisi aramadan sorunlarımızı çözebildiğimiz zamanın üzerinden kaç yıl geçtiğini düşünmek de...


Prebiyotikler Stres ile Baş Etmede Yararlı Olabilir Probiyotiklerin artık 'bakteri' oldukları konusunda hemfikiriz. Peki ya prebiyotikler? Prebiyotikler, yulaf, kuşkonmaz ve kuru baklagiller gibi birçok bitkisel kaynaklı olan, sindirilemeyen besinlerdir. Probiyotik bakteriler, prebiyotikleri yiyerek beslenirler. Belli tip bakteriler ayrıca anne sütünde bulunan bir prebiyotik olan laktoferrin ile de beslenirler. Prof. Monika Flesher'in tarafından yayınlanan Frontiers in Behavioral Neuroscience dergisindeki makalede, prebiyotiklerin düzenli kullanımının mikrobiyatadaki yararlı bakterilerinin artabileceğine ve stres dolu olaylardan sonra normal bir uyku örüntüsü sağlayabileceği bulunmuş. Deneyde, prebiyotik katkılı ve katkısız diyetlere sahip 2 grup fareye, birkaç hafta stres uygulanmış. Sonunda, prebiyotik katkılı diyet uygulanan farelerde, mikrobiyata bozulması görülmemiş ve ayrıca kontrol grubuna göre daha sağlıklı bir uyku düzeni sağlanmış. Peki bu insanlar için de geçerli mi? Uzmanlar şimdi bunu araştırıyor fakat birçok bitkide bulunması ve etkili olan özellikleri için denemeye değer.


Prefrontal Korteks: Beynin 1 Numaralı CEO'su Prefrontal korteks beyinde frontal lobun ön kısmında yer alan serebral korteks bölgesidir. Bu bölge serebral korteksin sınıflandırılmasında kullanılan Broadmann alanlarından pek çoğunu içine alır. Beynin en önemli bölgelerinden biridir. Çok sayıda görevi vardır. Kişiliğin belirlenmesi, karar verme, sosyal davranışları düzenleme, düşünme mekanizması ve hafıza süreçleri bunlardan bazılarıdır. Bu bölgenin temel görevi amaçlarımız doğrultusunda düşünce ve davranışlarımızı yönlendirmektir. Prefrontal Korteks Ne İş Yapar? Prefrontal korteksin temel görevi idari işlevlerdir . Adından da anlaşılabileceği gibi bu bölgenin en bilinen işlevi beyni ve vücudu idare etmesidir. İyi ve kötü, güzel ve çirkin, geçmiş ve gelecek arasında farkı hep bu bölge sayesinde anlarız. Örneğin, evde süt bittiğinde süt almak için markete gitme fikri prefrontal kortekste oluşur. Markete git ve süt al. Buradan çıkan emir premotor kortekse gider ve markete gitme eylemi başlar. Eylemlerimizin sonuçlarını tahmin etme temel olarak prefrontal korteksin görevidir. Bu sayede sosyal normlara göre davranırız ve normal oluruz. Hiç kimse süt almaya çırılçıplak bir şekilde gitmez dimi? Markete emekleyerek giden kimseyi de görmeyiz. Aradığımız süt markasını hangi markette, ne kadarlık fiyata bulabileceğimizi de az çok tahmin ederiz. Tüm bunların arkasında prefrontal korteksimiz görev alır. Beyin Bölgeleri Sürekli İletişim Halindedir Beyindeki bütün bölgeler birbirleriyle ilişkilidir. Nöronların birçoğu o kadar gelişmiş bir ağa sahiptir ki, bir nöron 10.000 nöron ile sinaps kurabilir. Prefrontal korteks çok yüksek bir bağlantı yapabilme kapasitesine sahiptir. Beynin idari bölümü olduğu için pek çok bölgeyle doğrudan iletişim içindedir. Bunlar arasında diğer kortikal alanlar, korteks altı beyin bölgeleri ve beyin sapı yer alır. Örneğin dorsolateral prefrontal korteksin en çok bağlantı kurduğu birimler dikkat, biliş ve hareketlilik ile ilgili beyin bölümleridir. Buna karşın ventral bölüm duyguları işleyen alanlar ile etkileşim halindedir. Aslında prefrontal korteksin görevlerini yazmaya kalksak bir kitap olur. Sadece bu konu üzerine yazılmış birçok kitap var. Uyurken, uyanırken, uyanıkken beynin bu kısmı her daim çalışır. Örneğin uykuda prefrontal korteksin ortasında yer alan medyal bölümü yavaş uyku dalgaları üretir. Talamus ile prefrontal korteks arasında yavaş dalga salınımı gerçekleşir. Delta ve teta dalgaları uykunun non-REM bölümünde belleğin pekiştirilmesinde büyük rol oynar. Yaşlanmayla beraber insanlarda prefrontal atrofi olmaya başlar. Bu yüzden yavaş dalgaların da miktarı azalır ve unutkanlıklar başlar. Atrofi belirli bir organ veya dokunun hacimce küçülmesidir. Maymunlarda yapılan araştırmalarda antipsikotik madde kullanımının da prefrontal atrofiye neden olabileceği bulunmuştur. Sağlıklı kişilerde uykunun 3. ve 4. evresinde yavaş uyku dalgaları oluşur. Bu beyin dalgaları ile hipokampüste kodlanan bilgiler serebral kortekse aktarılır. Yaşlı kişilerde yavaş uyku dalgalarının yeterli miktarda olmaması kısmi unutkanlığa neden olabilir. Bu kişiler çoğu zaman eski bilgiler değil, yeni öğrenilen bilgileri hatırlamada zorluk yaşar. Dikkat ve Bellek Mekanizması Prefrontal korteksin dikkat ve bellekte rol aldığı onlarca yıldır biliniyor. Ancak belleğin düzenleme, yönetme süreçlerinde mi yoksa depolama kısmında mı görev aldığı henüz tam olarak bilinmiyor. Bazı araştırmacılar prefrontal korteksin kısa dönem hafızada rol aldığını söylüyor. Korteksin bu bölümünün bir depolama alanı olarak kullanılabileceğini belirtiyorlar. Bu konuda bazı kanıtlar var ama kısa dönem hafızanın beyin sapı çevresinde depolanabileceğini gösteren bulgular da var. Örneğin, dorsolateral prefrontal korteksi hasar görmüş bazı hastaların kısa dönem hafızalarının iyi çalışmadığı görüldü. Baddeley 1986 yılında çalışma belleği kavramını öne sürdü ve teorisinin merkezine de prefrontal korteksi oturttu. Nöropsikolojik bulgulara göre prefrontal korteks bazı durumlarda sadece çalışma belleğini yürütüyor. 1990'lı yıllarda insan olmayan primatlar üstündeki araştırmalar ile bu teori herkes tarafından kabul edildi. Bir konuya odaklanıp yoğun bir şekilde çalışıyorken bunu prefrontal korteksimize borçluyduk. Buradaki nöronlar diğer beyin bölgeleriyle ne kadar senkronize ve etkili çalışırsa odaklandığımız konuyu anlama ve belleğe aktarma süreci de o kadar başarılı olur.


Probiyotik Nedir ve Sağlığımızı Nasıl Etkiler? Son yıllarda bir probiyotik, prebiyotik furyası aldı başını gidiyor. Sağlığınız ve bağırsak sisteminizdeki bakteriler için herkes probiyotikleri tüketmeyi öneriyor. Ancak bir durup düşünelim ve sorgulayalım. Probiyotik nedir? Probiyotikler sağlığımız için gerçekten bu kadar faydalı mı? İki farklı çalışma probiyotiklerin sanıldığı kadar çok faydası olmadığını ortaya çıkarıyor. Vücudunuza aldığınız her faydalı bakteri hemen bağırsaklarınıza yerleşip size hizmet etmeye başlamaz. Birçok kişi antibiyotik aldıktan sonra bağırsak florasını tekrar düzenlemek için probiyotiklere yükleniyor. Ancak bu uygulama yarardan çok zarar getirebilir. Kimisi yoğurdun içinde tüketiyor, kimisi hap şeklinde tercih ediyor. Nasıl olursa olsun probiyotikler günden güne popülaritelerini artırıyorlar. Probitotik nedir ne değildir bilmeden herkes kafasına göre kullanıyor. Probiyotiklerin amacı sindirim sisteminde sağlıklı bakterilerin yerleşmesini sağlamaktır. Bu şekilde bakteriler ile sağlığı iyileştirmek ve hastalıkları engellemek hedeflenir. Her şey beklendiği gibi gidip probiyotikler hedefi on ikiden vurabilecekler mi? Probiyotik Nedir ve Ne Kadar Etkilidir? Weizmann Bilim Enstitüsü'nde Eran Elinav bilimsel kanıtlara itibar etmemizi söylüyor. Probiyotikler konusunda da her kafadan bir ses çıkmaması gerekiyor. Uzmanlar çıkarları doğrultusunda değil kanıtlar doğrultusunda hareket etmeliler. Elinav ve ekibi probiyotiklerin ne kadar etkili olduğunu yakından incelediler. Araştırmacılar önce yoğurtta ve diğer besinlerdeki mikroorganizmaların sindirim sistemine yerleşip yerleşmediğine baktılar. Eğer yerleşiyorlarsa da bunun sağlığı nasıl etkilediğini araştırdılar. Araştırmada 15 sağlıklı kişiye kolonoskopi yapıldı ve bağırsak floralarından bakteri örnekleri alındı. Alınan örnekler analiz edildi ve tüm bakteri kolonileri bir bir tespit edildi. Şimdi sağlıklı insanlarda hangi tür bakterilerin olması gerektiğini biliyoruz. Çalışmadaki katılımcılar iki gruba ayrıldı. Bir gruba karışık bakterilerden oluşan bir probiyotik verildi. Diğer gruba ise sadece plasebo verildi. Plasebo ve probiyotikleri alan katılımcıların sindirim sisteminde iki ay boyunca neler olduğu gözlendi. Ekip ilginç sonuçlara ulaştı. Bazı kişilerde probiyotiklerin içindeki mikroorganizmalar bağırsaklara yerleşirken bazılarında yerleşmedi. Neden mikroorganizmalar sadece bazı kişilerde bağırsaklara yerleşti. Araştırmacılar bunun temel nedenini araştırırken genetik yapının çok önemli olduğunu buldular. Bakterilerin bağırsaklara yerleşmesi sindirim sistemi hücrelerinin genetiğine bağlıydı. Bu yüzden her probiyotik her insan da aynı etkiyi yaratmıyordu. Her Bakteri Bağırsağa Yerleşmeyebiliyor Bilim insanları gönüllülerin dışkılarını incelediklerinde herkeste bakteri bulamadılar. Bazı kişilerde probiyotikler ile gelen bakteri dışkıda görünmedi. Bakteriler eğer kalın bağırsağa yerleşmiş olsaydı, hedeflenen buydu, dışkıda bunları görmek gerekirdi. Ancak vücudun içindeki bakteriler ile dışkıdaki bakteriler tam olarak aynı değildi. Bundan önceki çalışmalarda sindirim sistemindeki bakteri topluluklarının ölçülmemişti. Bunun yerine hep dışkı örnekleri incelenmişti. Şu an yapılan araştırmalar sayesinde probiyotik alanındaki çok sayıda çalışmanın doğru sonucu verdiğini söyleyemeyiz. Birçoğu kafa karıştırıcı, net olmayan sonuçlar veriyor. Araştırmacılar yaptıkları bir diğer çalışmada da probiyotiklerin hiçbir etkilerinin olmayacağını gösterdi. Hatta dışarıdan alınan bazı bakteriler kendilerini savunmaya çalışarak vücuda zarar bile verebilir. Antibiyotik aldıktan sonra bağırsaklardaki bakteriler ölür. Antibiyotik sonrasında probiyotik kullanımının bir yararının olup olmadığı araştırıldı. Antibiyotikler zararlı bakterileri öldürmek için tasarlanmış ilaçlardır. Ancak sindirim sistemimizdeki yararlı bakterileri de süpürürler. Yararlı bakterileri yerine koymak için probiyotikler güzel bir seçenek ama denklem bu kadar basit mi? Günümüzde ise probiyotik nedir sorusuna bile cevap veremeyecek kişiler gelişigüzel probiyotik kullanımı öneriyor. Antibiyotik Sonrasında Probiyotik Kullanımı Antibiyotik kullanan katılımcılar üç gruba ayrıldı. Bir grup kontrol amaçlı hiçbir tedavi almadı. İkinci grup probiyotikler vasıtasıyla dışarıdan bakteri aldı. Son grup ise kendi dışkısından elde edilen bakterileri aldı. Antibiyotik kullanan kişilerde beklendiği üzere bağırsak florası boşalmıştı. Probiyotiklerden gelen bakteriler buralara başarıyla yerleştirildi. Ancak bu sefer başka bir sorun ortaya çıktı. Probiyotikler ile gelen bakteriler bağırsaklardaki mikrobiyotanın normal yapısına gelmesini engelliyordu. Orada daha önceden var olan bakteriler aylarca bağırsaklara yerleşemediler. Kendi dışkılarından elde edilen bakterileri alan kişiler ise bağırsak floralarını kısa zamanda normal haline getirdiler. Alternatif Bir Yöntem: Dışkı Nakli Bağırsaklara yararlı bakterileri yerleştirmenin tek yolu probiyotikler değil. Son yıllarda daha çok gündeme gelen dışkı nakli de yararlı bakterileri bağırsaklarınıza kalıcı olarak yerleştirebilir. Kendi dışkınızın veya başka birisinin dışkısından bir parçanın kalın bağırsağınıza yerleştirilmesi ile bakteri transferi de oluyor. Şimdiye kadar probiyotiklerin zararlı olabileceği hiç akla gelmedi. Probiyotikler sürekli reklamlarda bir mucizeymiş gibi tanıtılıyor. Ancak uzun vadede vücudunuza zarar verebilir. Buraya kadar probiyotik nedir, ne değildir öğrendik. Bunların vücudu nasıl etkilediğini de gördük. Kişiselleştirilmiş tıp hala emekleme evresinde olduğu için bu tür şeylerin nasıl etki göstereceği bilinmiyor. Ancak önümüzdeki yıllarda probiyotikler ve daha pek çok besin maddesinin bizi nasıl etkilediğini önceden bileceğiz. Bu sayede hastalıklar ile baş etmemiz ve sağlığımızı kazanmamız çok kolaylaşacak. Kaynaklar - https://www.wissenschaft.de/gesundheit-medizin/wie-wirksam-sind-probiotika/ - https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(18)31102-4


Progeria Hutchinson-Gilford sendromu olarak da bilinen progeria oldukça ender görülen genetik bir bozukluktur. Bu bozukluğa sahip bireyler doğumda normal görünürler fakat yaşamlarının ilk yılında yavaş büyüme, saç dökülmesi gibi belirtiler gösterirler. Çıkık gözler, sivri uçlu burun, ince dudaklar, küçük çene ve çıkıntılı kulaklar bu bozukluğun karakteristik yüz özelliklerini oluşturmaktadır. Ayrıca cilt yaşlı görünür, eklem anomalileri ve deri altında yağ kaybı vardır. Bu durum zihinsel gelişim veya oturma, ayakta durma gibi motor becerilerin gelişimini etkilemez. Sendroma sahip kişiler çocukluk çağından itibaren atar damarlarda ciddi sertleşme yaşarlar. Bu durum kalp hastalıklarına yakalanma ve inme riskini arttırmaktadır. Nitekim kalp hastalıkları ve inme progeria hastalarının çoğunda ölüm nedenidir. Ortalama yaşam süresi 13 yıldır fakat daha kısa veya daha uzun yaşam süreleri de tespit edilmiştir.


Gıda Katkı Maddesi Propiyonat Otizme Yol Açabilir Otizm Spektrum Bozukluğu çocukluk çağlarında görülmeye başlanan, ömür süresini kısaltan ve sosyal iletişimi bozulmasıyla karakterize edilen bir hastalıktır. Öncelikle, otizm tanısı konan çocukların sayı ve oranlarında artış olduğunu belirtelim. Otistik bireylerde tekrarlayan davranışlar görmek mümkündür. Teşhis yöntemlerinin artması ve otizm konulma kriterlerinin aşağıya çekilmesi, bir diğer ifadeyle, eskiden otistik olarak kabul edilmeyecek çocukların bugün otistik olarak tanımlanması gibi nedenlerden dolayı sayı ve oranda artış olduğu iddia edilse de bu, artan orandaki otizmi açıklamak için yetersiz bir görüştür. Otizm Hastaları Artıyor! Maalesef her geçen gün otizmli vaka sayısı artıyor. 1985 yılında her 2500 çocuktan birine otizm teşhisi konurken bu sayı 2012 yılında 88'de 1'e günümüzde ise 59 çocuktan birine düşmüş vaziyette. OSB nin etkin bir tedavisi günümüzde yok, olan tedaviler, belli başlı OSB belirtilerinin azaltılmasına yöneliktir ve ayrıca toplum içindeki uyumsuz davranışlarının düzeltilmesine odaklanılır genellikle. Daha etkin bir tedavi için uzmanlar OSB'de rol oynayan genetik ve çevresel etkenleri çözmeye çalışıyorlar. Simmons Vakfı Otizmi Araştırma Girişimi 'ne göre otizm ile ilişkilendirilen binlerce gen var. Fakat bu genetik değişiklerin etkileri hala tam olarak bilinmemektedir. Uzmanların tahminlerine göre bu genetik yatkınlığın sebepleri arasında, çevresel etkenlerin genlerde yaptığı değişim ve hamilelik boyunca anne tarafından gelen bağışıklık sistemi anormallikleri olduğu düşünülüyor. Yapılan çalışmalar; OSB ile bağırsak florası arasında bir ilişki olduğunu, otistik bireylerde bağırsak yapısının normal insanlardan farklı olduğunu ortaya koymuştur. Fakat kesin olarak bağırsak yapısının otizmin bir sebebi mi yoksa sonucu mu olduğu ise hala belirsizdir. Otizmli hastalarda, asosyal davranışların yanı sıra mide-bağırsak rahatsızlıkları ek olarak en çok görülen hastalıklardır. Otizmli bireylerde normal insanlara göre Clostridia spp., Bacteriodetes, ve Desulfovibrio spp. gibi mikroorganizmalar da daha yüksektir. Olayın tuhaf yanı işte burası; çünkü bu bakteriler yararlı olarak bildiğimiz probiyotik bakterilerden bazıları. Bu mikroorganizmalar, süt ürünlerinin şekerlerini fermentasyona uğratır. Ayrıca asetat, propiyonat , bütirat gibi açlık durumunda enerji eldesi için kullanılan ürünlerin parçalanmasında da rol alırlar. Propiyonat, kısa zincirli bir yağ asididir. Daha önce yapılan bazı çalışmalarda ise propiyonatın kalp damar sağlığını korumak için faydalı olabileceği de belirtilmişti. Propiyonat Nedir? Propiyonat, OSB'li bireylerde, mikroorganizmalar tarafından en çok üretilen metabolitlerden biri olmasının yanı sıra dünya genelinde anti-fungal özelliğinden dolayı gıda işlemlerinde koruyucu olarak yaygın şekilde kullanılan bir yağ asididir. Propiyonat, kan- beyin bariyerini aşabilen ve nörotransmitter maddelerin salgılanmasını, artışını sağlayabilen bir bileşiktir. Ayrıca PPA'nın enerji ve yağ metabolizmasında da rol oynadığını belirtelim. PPA'nın yüksek seviyeleri toksik olabilir, Yüksek PPA nedeniyle yeni doğanlarda Propiyonik Asidemi oluşabilir. PA, Propiyonil Koa Karboksilaz enziminin işlevsiz olması sonucu meydana gelen bir hastalıktır. Meydana gelen bir mutasyon sonucu PCCA ve PCCB genlerinden birinin bozukluğu bu hastalığın oluşmasına neden olur. Bu enzim, yağ ve protein metabolizması için önemlidir. Sonuç olarak PPA'nın vücutta birikimi; şiddetli nöbetlere, hareket bozukluklarına, mide bağırsak rahatsızlıklarına ve gelişimsel bozukluklara neden olabilir. Etki Mekanizması Henüz Bilinmiyor Yine çalışmalara göre, PA ve OSB hastalıkları birçok benzer belirtiler gösterirler. Otizmli bireylerin dışkılarında Propiyonik asit, aseton veya diğer kısa zincirli yağ asitlerinin de bulunduğunu belirtelim. PPA'nın otizmli bireylerde net olarak nasıl bir etki gösterdiği ise hala kocaman bir bilinmezlik içeriyor. Bu konudaki teorilerden biri PPA'nın mitokondride sistematik bir bozulma yaptığı. PPA'ya maruz kalan sıçanlarda serbest açil-karnitin miktarının arttığı belirlenmiştir. AK, uzun veya çok uzun zincirli yağ asitlerinin mitokondriye taşınmasında aktif olarak rol alır. İlginç bir şekilde, yapılan araştırmalarda otizmli bireylerin yaklaşık olarak %30'unda mitokondriyel bozulma olduğu ve yüksek oranda açil karnitine bağlı uzun ve çok uzun zincirli serbest yağ asitlerinin olduğu belirlenmiştir. Bütün bunların sonucunda propiyonatın otizmli bireylerde bir soruna yol açtığını söyleyebiliriz; fakat propiyonatın mitokondriyi ve yağ asidi metabolizmasını nasıl bozduğu ise şimdilik belirsizliğini korumaktadır. Propiyonat İnflamasyona Yol Açıyor PPA verilen sıçanlar da yağ asidi metabolizmasını bozan bazı maddeler ve (IL-6, TNF- gibi) beyin hücrelerinde yangılı hücre sayısının arttığı da belirlenmiştir; fakat bu mekanizmanın nasıl olduğuna dair bilinmezlikler devam etmektedir. Glial hücreler, nöronların gelişmesinde, bağlantı kurmalarında ve korunmasında rol alırlar. Travmatik beyin yaralanmasında glial hücreler bazı maddeler salgılayarak beynin yapısının bozulmasını ve adına gliozis denilen durumun oluşmasını engellerler. Gliozis, merkezi sinir sisteminde doku hasarı oluştuğunda glia hücrelerinin anormal davranmasıdır. Genellikle astrositlerin normalden çok fazla bulunmasıyla kendini gösterir. Gliozis olduğunda aksonlar kendini yenileyemez ve hasar sürekli büyür. 19 Haziran 2019'da dünyanın en prestijli dergilerinden olan Nature'da Latifa S. Abdelli ve arkadaşlarının yayınladıkları bir makaleye göre, otizmli bireylerde, in vitro şartlarda, yüksek propiyonik asit seviyelerinin gliozise neden olarak beyindeki nöral hücrelerin farklılaşmasına zarar verdiği ve beyin esnekliği anlamına gelen ve esasında beynin gelişmesi olarak ifade edebileceğimiz beyin plastisitesine zarar verdiğini açığa çıkardılar. Propiyonat Beyin Gelişimini Bozabilir Abdelli ve arkadaşları propiyonik aside maruz kalan hücrelerde anormal düzeyde glial hücrelerin çoğalmasına neden olan embriyonik nöral gelişim bozukluğu olabileceğini buldular. Anormal nöral yapısı, beyinde inflamasyonu arttırarak otizme neden olabilecek öncül maddelerin salgılanmasına sebep oluyor. Yapılan çalışma çok açık bir biçimde in vitro koşullarda PPA'nın nöral kök hücrelerinin çoğalmasını arttırdığı gösterildi. Bu sonuç daha önce yapılan ve bağırsağın enterik progenitör hücrelerin olgunlaşmasını arttırdığı savını da desteklemektedir. Çalışmada GPR41 isimli ve PPA'nın etkisini azaltan bir madde ortama ilave edildiğinde glial hücrelerin çoğalmasının ciddi derecede azaldığı da gösterilmiştir. Önceki çalışmalarda otistik bireylerde nöral hücre ve glia hücreleri arasındaki dengenin de bozulduğu gösterilmiştir; fakat bunun ne şekilde olduğu hala belirsizdir. Çalışmada PPA'ya maruz kalan glial hücrelerin fenotiplerinin de normal hücrelerden farklı olduğu ortaya konulmuştur. İnhibitör yani PPA'yı etkisiz kılan madde ilave edilen hücrelerin ise görünüşlerinin normal hücrelere daha çok benzediği gösterilmiştir. Ayrıca PPA'nın glial hücrelerde hücre yangısının öncüllerinden olan sitokin maddesini de arttırdığı belirlenmiştir. Bilim İnsanları Fazla Propiyonat ile Otizm Arasında İlişki Olduğunu Düşünüyor Çalışmanın yazarları, hamilelik boyunca yüksek oranda PPA'ya maruz kalmanın otizm dahil çeşitli nörolojik bozuklukları tetikleyebileceği görüşünü ileri sürmektedirler. Özellikle yüksek oranda PPA'nın glial hücrelerin yapısını ve nöral/glial hücrelerin oranını değiştirdiklerini belirtiyorlar. Paracelsus, zehir ve panzehir'i ayıran etkenin doz olduğunu belirtmiştir. Propiyonat vücut mekanizmasında üretilen ve önemli işlevleri olan bir bileşiktir. Yararlı işlevleri mevcuttur; fakat bu çalışmada yüksek dozajda tüketilen propiyonatın ciddi yan etkilerinin de olabileceği gösterilmiştir. Yine de tek bir makale üzerinden kesin yargıya asla varılmamalı; ama derginin prestijli olması, soruna daha duyarlı olmayı gerektirir. Bir diğer mesele de gıda katkı maddeleri. Felaket tellallığı yapmak istemem; ama katkı maddelerinin tekrardan ciddi değerlendirmelerden geçmesi gerekir. Kullanılmasına izin verilen katkıların bazılarının etkileri, güvenilirliklerinin kontrol edilmesi amacıyla çok eski yıllarda çalışılmıştır. O zaman bilinmeyen etkilerinin günümüz teknoloji ve imkanları sayesinde açığa çıkartılması ve yeniden değerlendirilmesi gerekir.


Prostat Kanseri Taramasında PSA Testi Ne Kadar Etkili Oluyor? Erkeklerin en çok sıkıntı yaşadığı bölgelerden biri prostattır. Prostat kanseri de yaşı ilerleyen erkekler için ciddi bir tehlikedir. Bu yüzden doktorlar klinik olarak şüphelendikleri zaman hastalarından PSA testi isteyebilirler. PSA testi bir taraftan prostat kanserinin erken teşhisi için yol gösterir ama diğer taraftan gereksiz ameliyatlara da yol açabilir. PSA testinin prostat kanserinin teşhisinde ne kadar faydalı olduğu ise tartışmalara yol açıyor. Şimdi, PSA testi ve prostat kanserindeki uygulamalarını derinlemesine irdeleyelim. PSA Testi Nedir? PSA'nın açılımı prostat spesifik antijendir. PSA testi de kanda bu antijenlerin tespit edilmesi için kullanılan yöntemdir. PSA adlı proteinler prostatta üretilir ve küçük bir kısmı kan dolaşımına katılır. PSA'nın vücuttaki görevi boşalma sırasında meninin koyu kıvamda olmasını ve spermin fallopi tüplerine daha kolay ulaşmasını sağlamaktır. PSA testinin sonucunda kandaki PSA'nın miktarı artmışsa doktorlar bir şeylerden şüphelenmeye başlar. Ancak kesin tanı için bu test tek başına yeterli değildir. PSA testinden şüphelenen doktorlar prostat dokusundan biyopsi isterler. İşte PSA testlerinin de eleştirilen yanı gereksiz biyopsilere yol açmalarından kaynaklanıyor. Bilim insanları literatürde yer alan tüm bilgilere bakarak prostat kanseri taramalarının artılarını ve eksilerini incelediler. Bugüne kadar doktorlar ailesinde prostat kanseri vakası olan kişilerin 40 45 yaşından sonra rutin PSA testi yaptırmasını tavsiye ediyordu. Ancak bilim insanları bu uygulamanın sanıldığı kadar doğru olmadığı sonucuna vardı. Prostat Kanseri Nasıl Bir Hastalıktır? Prostat kanseri erkeklerde ceviz şeklinde bir yapı olan ve seminal sıvının üretilmesinden sorumlu prostat dokusunda meydana gelen kanserdir. Seminal sıvı spermi besleyen ve taşınmasını kolaylaştıran biyolojik sıvıdır. Bu kanser türü erkeklerde en yaygın görülen kanserlerden biridir. Prostat kanseri çoğu zaman yavaş yavaş büyür ve prostat bezinin dışına pek çıkmaz. Ancak bazı vakalarda agresif davranıp vücudun farklı bölgelerine metastaz yapabilir. Erken teşhis edildiğinde tedavi olup iyileşme şansı daha yüksektir. Başlangıç evrelerinde bu kanser türünü anlamak çok zordur. Neredeyse hiçbir belirtisi yoktur. İlerleyen safhalarda hastalar idrar yapmada zorluklar çekmeye başlar, menide kan görülebilir, pelvik alanda rahatsızlık, kemik ağrıları ve iktidarsızlık yaşayabilir. Bu belirtilerden herhangi birini veya birkaçını yaşayan kişilerin doktora görünmesinde fayda var. İleri Okuma: Kanser Hücreleri Laboratuvarda Ölürken Vücutta Neden Ölmüyor? Prostat Kanseri Neden Ortaya Çıkıyor? Prostat kanserinin neden ortaya çıktığı tam olarak bilinmiyor. İlk olarak prostat bezindeki bazı hücreler anormal davranmaya başlıyor. Kanserleşme süreci de bu anormalleşmeyle birlikte geliyor. Anormal hücrelerin DNA'sı büyüyüp bölünmeye başlıyor. Zamanla anormal hücreler sağlıklı hücrelerden daha hızlı bölünüp her yeri işgal etmeye başlıyorlar. Anormal hücreler yaşamaya ve çoğalmaya devam ettikçe sağlıklı hücreler bir bir ortadan kayboluyor. Sonuç itibariyle prostat kanseri dediğimiz hastalık beliriyor ve agresif davranırsa vücudun diğer bölgelerine yayılıyorlar. Prostat kanserini tetikleyen bazı risk etkenleri var. Hastalığın fizyolojik sebebini tam olarak bilmesek de yaşla beraber artış gösterdiğini biliyoruz. Vücudun ve hücrelerin yaşlanması kanserin ortaya çıkış hızını artırıyor. Bunun yanında etnik kimlik de önemlidir. Siyah ırklardan insanların prostat kanserine yakalanma oranı daha yüksektir. Kansere yakalandıklarında da hücrelerin agresif davranarak metastaz yapma riski daha fazladır. Ailesinde kanser öyküsü olan kişiler de ciddi bir risk altındadır. Ayrıca aile bireylerinizden biri meme kanserinde büyük rol oynayan BRCA1 veya BRCA2 genlerindeki mutasyonları taşıyorsa prostat kanseri olma riskiniz daha yüksektir. Bu kanser türünü etkileyen bir başka unsur ise obezitedir. Yapılan korelasyonel çalışmalar obez kişilerde görülen prostat kanserinin tedavi edilmesinin obez olmayanlara göre daha zor olduğunu gösteriyor. İleri Okuma: Kanser Tedavisinde Nanodiskler PSA Testinin Artı ve Eksi Yönleri Prostat kanseri erkeklerde sıkça görülen bir kanser türü olduğundan birçok ülkenin sağlık sigortası PSA testini karşılar. Örneğin Almanya'da 45 yaş üstü erkeklerin yaptırdıkları PSA testi genel sağlık sigortası kapsamında olup vatandaştan ilave bir ücret alınmaz. Ancak bu testlerin faydaları son yıllarda iyice tartışılmaya başlandı. Erken başlayıp agresif giden bir prostat kanseri vakasında PSA testinin pek bir yararı olmayabilir. Böyle bir vakada hastalığın tedavisi için acil müdahale etmek gereklidir. PSA testi ise bu yüzden hastaya gereksiz rahatsızlık verebilir, hatta nedensiz müdahalelere yol açabilir. Finlandiya'da Helsinki Üniversitesi'nde çalışan Kari Tikkinen ve ekibi PSA testinin ne kadar etkili olduğu sorusunu yanıtladı. Ekip yaptıkları meta analiz çalışmasında 700.000 hastanın bilgilerini inceledi ve karşılaştırdı. Prostat kanseri taramalarının bu kansere yakalanan erkeklerin sayısını artırdığı ortaya çıktı. Ayrıca kanser kaynaklı ölümlerin sayısı sadece çok az miktarda azaltılabiliyor. PSA testinin dezavantajları düşünüldüğünde araştırmacılar yararların daha ağır basmadığını ve bu testin rutin olarak uygulanmaması gerektiğini düşünüyorlar. Kari, PSA testini zayıf ve güvensiz bir uygulama olarak nitelendiriyor. İleri Okuma: Kanserli Dokuyu Tespit Eden Akıllı Bıçaklar Çalışmanın Sonuçları Şimdi sonuçları tek tek karşılaştıralım. Prostat kanserine yakalanan hastalarda ölüm oranı PSA testi yaptıran ve yaptırmayanlarda önemli bir oranda değişmiyor. Testin iyileşmeye bir katkısı yok. PSA testi yaptıran kişilerde birinci ve ikinci evre prostat kanserinin görülme oranı biraz daha yüksek. Ancak 3. ve 4. Evre kanserlerde test yaptıranlarda kanserin ortaya çıkışı daha az görüldü. Kanserin teşhis edilmesi için prostat bezinden biyopsi yapılması gerekiyor. PSA testini yaptırmayanlarda biyopsiye bağlı komplikasyonlar biraz daha az görülüyor. Kanser tedavisinde de advers olaylar testi yaptırmayanlarda biraz daha az görülüyor.


Protein Tozu Sağlığımızı Nasıl Etkiliyor? Vücut geliştirmek dünya çapında gittikçe yaygınlaşan ve özellikle erkeklerin ilgisini çeken vücuttaki kasların geliştirilmesi işlemidir. Vücut geliştirmeyle ilgilenen kişiler vücuttaki kas kütlesini mümkün olduğunca arttırmayı ve yağ kütlesini de en aza çekmeyi amaçlarlar. Dünya çapında yarışmaların da düzenlendiği bu alanın ticari boyutu da oldukça geniş bir yelpazeye sahiptir. Örneğin steroid hormonlar, protein tozları ve kreatin bu takviyelerin en bilinenleri arasında yer alıyor. Kas kütlesini arttırmayı hedefleyen bu takviyelerin acaba vücut fizyolojisi üzerinde yan etkileri yok mu? Çeşitli üniversitelerde yapılan araştırmalar bu konuyu ayrıntılı bir şekilde irdeliyor ve bu konuda yayınlanan çalışmaların sayısı gün geçtikçe artmaktadır. Spor Yapan Biri Nasıl Beslenmeli? Bu alandaki araştırmaları sağlıklı bir şekilde yorumlamak için öncelikle spor yapmayan birinin kabataslak hangi besin türünden ne kadar alması gerektiğine bakmalıyız. Çeşitli kaynaklardan elde ettiğim veriler birbirleriyle tutarlılık gösteriyordu. Bu yazıda Amerika Tarım Departmanı'nın verilerini kullandım. 23 yaşında, 80 kilo olan erkek bir bireyi ele alırsak bu kişinin günlük alması gereken protein miktarı günlük 58 g eğer biraz daha hareketliyse 65 g'dır. Aslında bu konu hala araştırılıyor. Ağır spor sonrası bile 40-45 gr proteinin yettiğini gösteren araştırmalar mevcut. Günlük 100-130 g karbonhidrat alımı da kişinin ihtiyacını karşılamaya yetiyor ancak hareketli bireylerin günlük ihtiyacı 500 g karbonhidrata kadar çıkabiliyor. Ayrıntılı liste https://www.nal.usda.gov/fnic/DRI/DRI_Tables/recommended_intakes_individuals.pdf adresinden temin edilebilir. Ayrıca ihtiyacınız olan protein ve karbonhidrat ve diğer besin miktarlarını da http://fnic.nal.usda.gov/fnic/interactiveDRI/ adresinden öğrenebilirsiniz. Gerçekten Protein Tozu Almalı mısınız? Protein ve karbonhidrat miktarları vücut geliştirme yapan kişilerde farklılık gösteriyor, çünkü egzersiz esnasında zayıf kas lifleri yıkılıyor, egzersizden sonra ise yerine daha fazla kasın üretilmesi gerekiyor. Kas kütlesini artırmayı hedefleyen biri için kg başına ortalama 1.7 1.8 g protein almalıdır. Şimdi gün içinde tükettiğimiz bazı besin maddelerine ve içerdikleri protein ve karbonhidratlara bakalım. Bir yumurta 5-6 g protein, 0.5 g karbonhidrat, 1 litre inek sütü 30-35 g protein 45-50 g karbonhidrat, bir kase (245 g) yoğurt 9 g protein 12 g karbonhidrat içeriyor. Ayrıntılı listeye USDA'nın veritabanından ulaşılabilir: http://ndb.nal.usda.gov/ndb/nutrients/index. Yiyeceklerden gelen protein ve karbonhidrat miktarına baktığımızda yoğun spor yapmayan kişilerin herhangi bir gıda takviyesi almasına gerek olmadığı anlaşılıyor ama vücut geliştirme yapan bir kişinin her gün bu kadar fazla protein ve enerji ihtiyacını karşılaması için bazı desteğe ihtiyacı olabilir. Peki kreatin, protein tozu veya androjenic steroid alınırsa ne olur? Fazla Protein Tozu Sağlığı Bozabilir Columbia Üniversitesi'nde yapılan bir araştırma günlük 300-550 g androjenik steroid vekreatin kullanan 10 vücut geliştiricide böbrek yetmezliğinin ortaya çıktığını rapor ediyor.2 Irak'ta Hawler Tıp Fakültesi'nde androjenik steroid kullanımıyla beraber günlük 15 g kreatin ve 78-104 g whey protein tozu tüketen 4 vücut geliştiricide akut böbrek yetmezliği tespit edildi. Bir önceki paragrafa baktığımızda 80 kilo olan bir sporcunun günlük yaklaşık 140 g proteine ihtiyacı olduğunu görüyoruz. Hawler Üniversitesi'ndeki hastaların aldığı protein miktarı bu sayıyı geçmiyor ama steroid kullanımı da dikkate alınmalıdır. Lübnan'da Makassed Hastanesi'nde araştırmacılar 2 ay boyunca haftada 3 defa kendine testosteron veren bir hastaya pankreas ve böbrek yetmezliği teşhisi koydular.3,6 Kreatin ATP Üretilmesini Tetikliyor Protein takviyeleri kas yapımını desteklemek için kullanılsa da bu takviye besinlerden bazılarının farklı kullanım alanları da var. Örneğin kreatin sporcular tarafından vücuttaki enerjii artırmak için kullanılır. Uygun miktarda kullanıldığında kreatinin sağlıklı bir şekilde kaslarda ve beyinde ATP üretimini tetikleyerek enerji üretimini hızlandırdığı bilimsel araştırmalar tarafından ispatlanmıştır. Ancak bu molekülün bilinmeyen bir faydası da var ki kreatinin psikiyatrik hastalıklar için de kullanılmasının kapısını aralıyor. Kreatinin beyinde ATP üretilmesini tetiklemesinin yanı sıra öğrenme, hafıza, dikkat, konuşma ve duygular gibi birçok bilişsel işlevde rolü vardır.4 Doğru Miktarda Kreatin Çok Sağlıklı Kreatin hem et, süt, yumurta gibi yiyecekler tüketerek alınabileceği gibi pankreas, karaciğer ve böbreklerimiz de bazı aminoasitlerden kreatin üretebiliyor. Tahmini olarak ihtiyacımız olan kreatinin yarısını dışarıdan alıyoruz. Dışarıdan kreatin aldıkça kreatin vücudumuzun ve beynimizin bazı bölgelerinde birikmeye başlıyor. Örneğin katılımcılara 4 hafta boyunca 20 g kreatin verildiği bir araştırmada 4 haftanın sonunda bireylerin beyinlerinde ve kaslarındaki kreatin miktarlarında artış görüldü. Kreatin 5'er gram olarak günde 4 defa veriliyordu. Bunun nedeni düşük miktarlardaki kreatinin daha iyi emilmesi ve kullanılmasıdır. Çeşitli dozda kreatin kullanılan farklı araştırmalarda az da olsa kreatinin yan etkileri olarak kilo alımı, sindirim sistemi ile ilgili sorunlar, insülin üretiminde farklılık, vücudun kreatin üretmemesi, böbrek sorunları ve dehidrasyon rapor edilmiştir.4 Protein Tozu Kullanımı ile Plasebo Arasında Fark Olmayabiliyor Gıda takviyesi kullanan insanlarla kullanmayan insanlar arasında bazı farklar olması beklenir. Kas büyümesi ve kas gücü açısından bakıldığında protein tozu takviyesi veya aminoasit desteği alan birinin almayana göre bir adım önde gibi görünür. Kas kaybına neden olan sarcopenia hastalığından muzdarip kişiler üzerinde yapılan araştırmalarda hastalara çeşitli aminoasit destekleri, whey protein tozu veriliyor. Kontrol grubunda yer alan hastalara ise hiçbir şey verilmeyerek sonuçlar karşılaştırılıyor. Bunun gibi çok sayıda çalışmadan elde edilen veriler whey protein tozu ile aminoasit desteklerinin etkileri arasında ciddi bir fark olmadığını gösterirken plasebo ile takviye almanın etkisi tutarsız sonuçlar veriyor. Kimi zaman protein tozu takviyesinin plasebo ile eşit oranda kas büyümesi ve gücünü artırdığı görülürken kimi zaman protein tozu takviyesi kayda değer fark yaratabiliyor. Protein tozu takviyelerinin yağ dışı vücut kütlesine olan etkileri araştırıldıklarında da yine çelişkili sonuçlar karşımıza çıkıyor. Birçok araştırma bu takviyeler kütleyi artırmaz derken bazıları ise kütleyi artırdığını belirtiyor. En azından tüm araştırmaların ortak olarak vardığı bir sonuç var ki o da protein tozu takviyeleri vücutta yağ yakımını hızlandırıyor.5 Sadece İhtiyaç Halinde Kullanılmalı


Proteomiks Proteomiks bir hücrenin tüm protein içeriği olan proteomunun incelenmesidir.Hücrenin neredeyse bütün işlevleri farklı şekil ve büyüklükteki proteinler tarafından gerçekleştirilir. Bazen bir protein yapı itibariyle aynı olsa bile farklı dokularda farklı işler yapabilir. Örneğin; karaciğer ve böbrek pek çok ortak proteine sahiptir ama bu proteinlere kendi karakteristiklerini kazandırmışlardır. Hücreler metabolik ihtiyaçlarına göre farklı proteinler sentezleyebilir, mevcut proteinlerinin sayısını azaltabilir veya artırabilir. Proteomiksin amacı hücrelerde üretilen tüm proteinlerin işlevini tanımlamak ve bir rahatsızlığın proteinleri nasıl etkilediğini bulmaktır.


Prozac Fluoksetin Ne İçin Kullanılır, Yan Etkileri Nedir? Bir antidepresan ismi söylemenizi istesem aklınıza ilk hangisi gelirdi? Benim aklıma ilk Prozac geliyor. Prozac antidepresanların en meşhur olanlarından biridir. Bu popülaritesini çok etkili olmasına borçludur. Seçici serotonin geri alım inhibitörü olarak üretilen bu ilaç başta depresyon olmak üzere birçok hastalığın tedavisinde etkilidir. Major depresyon, obsesif kompülsif bozukluk, bulimia nervoza, panik bozuklukta reçete edilen bir antidepresandır. Antidepresanların yan etkileri her zaman büyük tartışma konusu olmuştur. Prozac'ın en yaygın yan etkileri uyku bozuklukları, ereksiyon olamama, iştah kaybı, ağız kuruluğu ve döküntüdür. Bunların yanında mani, nöbetler ve serotonin sendromuna da neden olabilir. 25 yaşın altındaki insanlarda intihar davranışlarını artırma riski vardır. Beyin kimyasını etkileyen ilaçların çoğu hemen bırakılmazlar. Yavaş yavaş azaltılarak kesilmeleri gerekir. Bir anda bıraktığınızda istenmeyen yan etkiler görebilirsiniz. Bunlar anksiyete, sersemlik hissi şeklinde ortaya çıkabilir. Fluoksetin 1972 yılında Eli Lilly şirketi tarafından üretildi. 1986 yılından beri Prozac tıbbi amaçlar için kullanılıyor. Şu an Dünya Sağlık Örgütü'nün listesinde en etkili ve güvenli ilaçlardan biri olarak yer alıyor. 2016 yılında Amerika'da 23 milyon kutu Prozac reçetelendi. Bu inanılmaz satış başarısıyla yılın en çok reçetelenen 29. ilacı oldu. 2001 yılında Prozac Eli Lilly şirketine 2,6 milyar dolar gelir getirdi. O yıl şirketin kasasına giren paranın çeyreği sadece Prozac'tan geldi. Prozac Neden Kullanılır? Depresyon, tıpkı şeker hastalığı gibi bir hastalıktır. Depresif hastaların iyileşmeleri için psikiyatristler tarafından ilaç yazılması gerekebilir. Prozac başlıca depresyon, panik bozukluk, obsesif kompülsif bozukluk ve bulimia nervoza tedavisinde kullanılır. Hastaların enerji seviyelerini yükseltmek ve ruh hallerini iyileştirmek için çok yararlı olabilir. Depresyon hastaları kendilerini günlük faaliyetlerinden soyutladığı için antidepresanların yardımcı olması beklenir. Birçok insan depresyon gibi hastalıkların tedavisinde katı bir şekilde ilaca koşulmaması gerektiğini savunuyor. Psikoterapi, meditasyon, spor gibi etkinliklerin yeterli olabileceğini düşünüyor olabilirsiniz. Ancak depresyon ile üzgün olma halini birbirine karıştırmayın. Depresyon bir hastalıktır. Belirli bir eşik değeri aştıktan sonra ilaç tedavisi çok gerekli hale gelir. Egzersiz ve meditasyon gibi etkinlikler depresyondan korunmada çok faydalı olabilir. Ancak bir defa depresyona yakalanırsanız tıbbi müdahale çok gerekli hale gelebilir. Prozac Ne Gibi Yan Etkiler Gösterir? Neredeyse her ilacın olduğu gibi fluoksetinin de bazı yan etkileri vardır. En yaygın olanları bulantı hissi, sersemlik, anksiyete, uyku sorunları ve iştah kaybıdır. Bunların yanında yorgunluk, terleme ve sık sık esneme de görülebilir. İlacı kullanırken bu tür sorunlar yaşayabilirsiniz. Bu yan etkiler katlanılamaz boyuta gelirse mutlaka doktorunuza danışın. Bir ilacın yan etkisinin olması zararlı olduğu anlamına gelmez. Doktorunuz size bir ilaç reçete ettiğinde yararların zararlardan daha fazla olacağını hesaplar. Önce hastaya zarar vermemek amaçlanır. Hastanın sağlığı ve iyiliği artırılacaksa ilaç tedavisi önerilir. Yaygın görülen yan etkiler ölümcül değildir. Hayat kalitenizi biraz etkileyebilir ama size getireceği yararlar daha fazladır. Prozac kullanan çoğu hasta çok ciddi bir yan etki ile karşılaşmamıştır. Eğer ruh halinizde şiddetli değişimler hissediyorsanız, intihar düşünceleri aklınıza geliyorsa mutlaka doktorunuz ile konuşun. Ayrıca vücudunuzda kolayca morluklar oluşuyorsa, sıra dışı bir kilo kaybı veya kas zayıflığı yaşarsanız da doktorunuz ile iletişime geçmekten çekinmeyin. Bayılma, nöbet geçirme, böbrek sorunları, kalp ritminde bozulmalar yaşarsanız en yakın sağlık kuruluşuna gidin. İlaç Almadan Önce Nelere Dikkat Etmelisiniz? Fluoksetin kullanmaya başlamadan önce doktorunuza bazı bilgileri vermelisiniz. Öncelikle nelere alerjiniz olduğunu doktorunuza söyleyin. Prozac sizde alerjiye neden olabilecek bazı maddeler içerebilir. İlacı kullanmaya başlamadan önce tıbbi geçmişinizi doktorunuza ayrıntılı bir şekilde anlatın. Bipolar bozukluğunuz, daha önceden intihar girişiminiz, karaciğer sorunlarınız olup olmadığından bahsedin. Doktorunuz metabolik hastalıklarınızı öğrenmek isteyecektir. Diyabet, kanda düşük sodyum, mide, bağırsak sorunları ve glokom yaşayıp yaşamadığınızı söyleyin. Prozac biraz sersem gibi hissetmenize neden olabilir. Böyle durumlarda araç kullanmayın ve dikkat gerektiren bir iş ile meşgul olmayın. Güvenliğiniz için kaza yapmanıza neden olabilecek işlerden uzak durun. Alkol içeren içecekler tüketmemeye çalışın. Fluoksetin kalp ritmini etkileyen QT uzaması adında bir rahatsızlığa neden olabilir. QT uzaması çok nadiren ölümcül etkiye sahiptir. Bu rahatsızlıkta kalp atışları hızlı veya düzensiz atmaya başlayabilir ve bayılma, halsizlik gibi belirtiler görülebilir. QT uzamasına neden olabilecek başka ilaçlar kullanıyorsanız Prozac'ın bu yan etkisinin görülme riski artar. İlaca başlamadan önce doktorunuza kullandığınız ilaçları mutlaka söyleyin. Prozac Nasıl Etki Gösterir? Prozac bir serotonin geri alım inhibitörü olduğu için temel hedef molekülü serotonindir. Noradrenalin ve dopamin geri alımı üstünde pek etki göstermez. Serotonin bir nörondan dışarı salgılanır ve başka bir nörona bağlanarak onu aktifleştirir. Diğer nöronu aktifleştirdikten sonra ilk salgılandığı nörona geri dönmesi gerekir. Depresyon hastalarında serotonin yetersizliği görüldüğü için serotoninin geri döndürülmemesi amaçlanır. SSRI sınıfı antidepresanlar serotonini ortamda daha uzun süre tutmaya çalışır. Serotonini ilk salgılayan nöron hücre zarındaki kanallar aracılığıyla serotonini ortamdan geri çeker. Prozac ise tam bu noktada devreye girer. Hücre zarında serotoninin geçeceği kanalı inhibe eder. Serotonin geri alım pompası çalışmadığından ortamdaki serotonin molekülleri ilk nörona geri dönemez. Bu durumda afinitesi yüksek olan başka bir kanala yönlenir, yani başka nöronlardaki serotonin reseptörlerine. Nöronlardaki serotonin reseptörlerine bağlanan moleküller o nöronları uyarır ve depresyon belirtilerinin azalmasına yardımcı olur. İlacın Yarılanma ve Atılma Süresi Fluoksetini diğer antidepresanlardan ayıran yönü aşırı yavaş bir şekilde vücuttan atılmasıdır. Fluoksetin ve aktif metaboliti norfluoksetin kendi metabolizmasını inhibe eder. Fluoksetinin yarılanma ömrü 1 ila 3 gün arasında değişir. Uzun dönem kullanımlarda 4-6 gün arasındadır. Norfluoksetinin yarılanma ömrü ise uzun dönem kullanımlarda 16 güne ulaşır. Psikiyatrik ilaçların hemen etki etmemelerinin altındaki sebeplerden biri de buna benzer yarılanma süreleridir. İlacın kandaki yoğunluğu en az 4 5 hafta sonra sabit bir düzeye ulaşır. İlk haftalarda bir değişiklik göremezseniz endişelenmeyin. İlacın etki etmesi için en az 4 5 hafta bekleyin. 6 hafta sonra bile ilacın etkilerini göremiyorsanız doktorunuza başvurabilirsiniz.


Psikedelik Müzik Psikedelik müzik, LSD ve meskalin gibi görsel veya işitsel halüsinasyonlar, sinestezi ve bilişsel algı bozukluğuna yol açan uyuşturucuların etkisi altında yapılan müzik türüdür. Bu maddeler kişinin geleneksel algıları dışında hareket etmesine ve farkedilmemiş kollektif bilinç kazanmasına olanak tanır. 1960'ların başında Vietnam savaşının oluşturduğu siyasal gerginlikler, sansürler ve bunun toplumsal yansımaları Amerikan gençliğini bunaltmıştı. Muhalefetin sözcülüğünü ise bir müzisyen olan Bob Dylan üstlenmişti. Dönemi eleştiren müzik ve protestolar nedeniyle her konser ayaklanmaya dönüşüyordu. Dylan muhalifliğini ve sistem karşıtlığını madde kullanımıyla da pekiştirmişti. Bu dönemde yaygın kullanılan LSD; olayları yavaşlatan, derin düşünmeyi ve kabileleşmeyi geliştiren, benlikle dünya arasındaki sınırları bulanıklaştıran bir madde olarak tercih edildi. Psikedeli çağı böylece başlamış oldu. Bu dönem çiçeğe, aşka ve tembelliğe inanan hipiliğin de başlangıç dönemiydi. Vietnam'a ve ardından gelen soğuk savaşa bir isyandı.


Psikoaktif Maddeler Depresyon Tedavisinde Umut Işığı Olabilir mi? Depresyon tıpkı grip, romatizma gibi bir hastalıktır. Herkes zaman zaman depresyona girebilir, antidepresan kullanabilir. Bunda utanılacak, çekinilecek bir şey yoktur. Öksürdüğümüzde, ateşimiz çıktığında doktora gidiyorsak depresyona girdiğimizde de doktora gitmeli ve gerekirse ilaç kullanmalıyız. Depresyon tedavisinde odak noktası onlarca yıldır antidepresanlardı. Özellikle Prozac gibi yeni nesil antidepresanlar çok meşhurdur. Ancak yeni araştırmalara göre psikoaktif maddeler de tedavi seçenekleri arasında yer alabilir. Amerika'da Virginia Commonwealth Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde çalışan araştırmacılar major depresyon hastalarda antidepresan ve psilosibinin etkilerini kıyasladı. Psilosibin sihirli mantar olarak bilinen bir mantar çeşidinde bulunan bir psikoaktif maddedir. Psilosibin alan kişilerde görülen en belirgin etki halüsinasyon görmeleridir. Major Depresyon Major depresyon gittikçe yaygınlaşan ciddi bir hal sağlığı sorunudur. Tedavi sürecinde ise genellikle terapi, ilaç veya her ikisine başvurulur. Major depresyonun tedavisi zor ve uzun sürebilir. Birçok zaman ise başarısızlıkla sonuçlanır ve işin içinden çıkılmaz bir hal alabilir. 2012'de yapılan bir araştırmada Türkiye'de her 10 kişiden birinin depresyona yakalandığını gösteriyor. Aslında bu sadece kayda geçen vakalar. Ülkemizde psikiyatriste gitmek hala pek çok insan tarafından tabu olduğundan gerçek sayının bundan daha fazla olduğunu kabul edebiliriz. Psikiyatriste giden birinin en büyük endişesi toplumda akıl sağlığı yerinde değil damgası yemektir. Depresyona giren bir hasta ilaç tedavisine başlasa bile ilaçların beyin kimyasını etkilemesi ve düzene sokması haftalar, bazen aylar alır. Bu süre ilaçtan ilaca ve hastanın durumuna göre değişmekle beraber kabaca 6 hafta sürer. Antidepresanlar kullanılmaya başlandığında rahatsız edici yan etkiler yaşatırlar ve terapötik etkileri haftalarca gözlenmez. Hasta bu durumda ilacın yan etkilerinden rahatsız olup işe yaramadığını düşünebilir ve ilacı bırakabilir. Bu durum araştırmacıları farklı tedavi seçeneklerine yöneltiyor. Hızlı Etki Eden Psikoaktif Maddeler Sihirli mantarın içinde bilinç halini etkileyen psilosibin adlı bir madde bulunur. Yapılan bilimsel çalışmalar bu maddenin hızlı etki eden antidepresan etkilere sahip olduğunu gösterdi. Dahası, hem antidepresan etkiye sahipti hem de bu etkiler geleneksel antidepresanlardan daha uzun süre kalıyordu. Bu durum araştırmacıların aklında şu soruyu yankılandırdı: Psilosibin veya buna benzer psikoaktif maddeler depresyon tedavisinde kullanılabilir mi? Son 50 yıldır ihmal edilen moleküller şimdi tekrar masaya yatırıldı. Bir araştırmada depresyonu olan son evre kanser hastalarında psilosibinin etkileri gözlendi. Hastalara sadece tek bir doz psilosibin verildi ve neler olacağı araştırıldı. Hastaların %80'inin ruh hali bir doz psilosibinden sonra bile iyileşme gösterdi. Bu psilosibini hemen mucize tedaviler listesine koymuyor tabii. Henüz kesin bir şey söylemek için çok erken. Umut verici klinik özelliklerine rağmen LSD, psilosibin gibi psikoaktif maddeler 1970'de sıkı denetimlere tabi tutuldu. Bu moleküllerin suistimal edilmesi çok kolaydır ve bu yüzden doktorlar arasında tıbbi olarak pek kullanılmazlar. Hastanelerde ve eczanelerde yer bulabilmeleri için bu moleküllerin işe yaradığına dair çok güçlü bilimsel desteğe ihtiyaçları var. Psikoaktif Maddeler Beyni Nasıl Etkiliyor? Virginia Üniversitesi'nde çalışan Javier Gonzalez-Maeso ve Mario de la Fuente Revenga psikoaktif maddelerin nasıl antidepresan etkiler gösterdiğini araştırmaya başladı. Örneğin sertralin gibi maddelerin serotoninin nöronlara geri taşınmasını engellediğini biliyoruz. Ancak halüsinasyonlara neden olan psilosibinin antidepresan etkilerini açıklayamıyorduk. Bilim insanları hem moleküler hem de beynin yapısal ölçeğinde araştırmalara başladılar. Öne sürülen ilk mekanizma psilobinin beynin kendini şekillendirme yapısını değiştirmesidir. Her gün yeni bir şeyler öğreniyoruz, yeni tecrübeler ediniyoruz. Bunların bazıları güzel, bazıları ise travmatik oluyor. Dışarıdan aldığımız her uyaran, olumlu veya olumsuz bizde bir iz bırakıyor ve beyin kendini buna göre şekillendiriyor. Psilosibin de bu süreçte yeni sinapsların oluşumunu sağlayarak depresyonun üstesinden gelmeye yardımcı olabilir. Psikoaktif Maddeler Sinaps Sayısını Artırıyor Sinapslar nöronların birbirleri ile haberleşmek için kullandıkları en temel yapı birimidir. Örneğin bir apartman katında iki komşunun kapı önünde birbirleri ile iletişimde bulunabilir ve alışveriş yapabilir. Sinaps da işte tam olarak böyle bir yapıdır. Bir alıcı ve verici nöron bulunur. Molekül alışverişinin ve iletişimin gerçekleştiği bir alan vardır. Sağlıklı insanlara kıyasla depresyon hastalarında daha az sinaps bağlantısı bulunur. Özellikle algılama, hafıza gibi bilişsel işlevleri yürüten ve ruh halini düzenleyen alanlarda. Psilosibin gibi psikoaktif maddeler beyindeki sinaps sayısını artırabilirler. Bu çok daha önceden bilinen bir şeydi aslında. LSD ve psilosibinin yaratıcılığı bu şekilde artırdığı düşünülüyor. Araştırmacılar farelere bir doz psilosibin verdiklerinde hayvanların hem depresif belirtileri azalmış hem de beyinlerinin frontal korteksinde yeni sinapslar oluşmuştu. Frontal korteksin temel görevi bilişsel işlevleri ve ruh halini düzenlemektir.


Psikoloji Öğrencisi Olmak Tercih döneminin başlamasıyla stres ve kaygı düzeyinde meydana gelen artış son derece normaldir hatta bir miktar stres aday için sağlıklı olabilir çünkü, bu stres adayın daha temkinli bir şekilde tercih yapmasına olanak sağlayacaktır.İstediğiniz herhangi bir bölümü tercih ederken o bölümden mezun olmuş kişilerle veya öğrencilerle konuşabilir, onların deneyimlerini dinleyebilirsiniz. Sık sık raflarda görmeye başladığımız psikoloji kitapları, televizyon ve sosyal medyalarda eskiye oranla daha fazla psikolog görmemiz Türkiye'de psikoloji bölümünün revaçta olduğunu ve popüler bir bilim haline geldiğinin göstergesidir. Aynı zamanda bu popülerlik beraberinde birçok soruyu meydana getirmektedir. Psikolojinin tanımı sorunsalı / psikoloji nedir? Psikolog nasıl olunur? Psikolog ilaç verebilir mi? Psikolog doktor mu? Psikiyatrist ve psikolog arasında ne fark vardır? Psikologlar nerede çalışır? gibi daha onlarca söylence aday öğrencilerin aklını kurcalamaktadır. Lise ve üniversite dönemlerinde bilgi, istek ve yeteneklerine uygun öğretim kurumuna seçilip, yerleşebilmek son derece önem arz etmektedir çünkü, psikolojik boyutta ele alacak olursak hayat boyu sevemeyeceği, benimseyemeyeceği bir mesleğe sahip olmak, birey için adeta stresör kaynağı haline dönüşebilir, gençlerin yetenek ve potansiyelini büyük ölçüde harcar. O halde psikolojinin tanımını yapmakla başlamalıyız; sağlam bir yapı inşa etmek istiyorsak sağlam temeller atmalıyız. Psikoloji Nedir? Psikolojinin ilk tanımlarından biri insan zihninin yapısının incelenmesi biçimindeydi. İnsan zihnini gözlemleyebilmenin olanaksızlığı karşısında bulunan ilk psikologlar, John B. Watson'un önderliğinde psikolojiyi, gözlenebilen davranışların bilimsel incelenmesi biçiminde tanımlamışlardır.Davranışçı psikoloji araştırmalarının çoğunluğu hayvanlar üzerinde yapılmış, elde edilen bulgular insanlara genellenmiştir .Bu gelişimin etkisi altında psikoloji zamanla, hayvan davranışının incelenmesi anlamına gelmeye başlamıştır. 1960'lardan bu yana insan algılaması, bellek süreçleri ve düşünme gibi zihinsel işlevleri inceleyen bilişsel psikoloji ortaya çıkmıştır.Modern psikoloji günümüzde, davranışı ve davranışın altında yatan süreçleri bilimsel olarak inceleyen çalışma alanı olarak tanımlanır. Psikoloji bölümünü okumak, bölümü okumasak bile psikolojinin temel kavramlarını bilmek bireye farkındalık kazandıracaktır.Psikoloji insan davranışlarının bilimi olduğundan bireye kendi davranışlarının nedenlerini daha iyi anlayabilme olanağı sağlayacak ve bilinçlendirecektir.Böylesine bilinçlenmiş bir eş, anne-baba, öğretmen, yönetici veya işveren daha sağlıklı davranma olanağına sahiptir. Psikoloji Öğrencisi Mezun Olduktan Sonra Ne Yapar? -Psikoloji 4 senelik bir bölümdür.Psikoloji bölümünü okuyan herkes psikolog ünvanını almaya hak kazanır. -Psikoloji bölümü bitirildiği takdirde psikolog ünvanını almaya hak kazansanız da klinik psikolog olamaz ve terapi yapamazsınız. Klinik psikolog olmak ve psikoterapi yapabilmek için yüksek lisans yapılması gerekmektedir. -Psikolog doktor değildir ve ilaç veremez. Psikologlar genelde yanına gelen bireyler için hasta değil danışan terimini kullanırlar. -Psikoloji ve PDR'nin yoğunlaştıkları alanlar birbirinden farklıdır. Psikoloji temel bir bilim alanıdır ve 4 yıllık eğitim sürecinde çeşitli psikoloji alt alanlarına ilişkin dersler verilir. Bunlardan bazıları deneysel psikoloji, gelişim psikolojisi, sosyal psikoloji, fizyolojik psikoloji, bilişsel psikoloji, endüstri psikolojisi, adalet psikolojisi çevre psikolojisi sağlık psikolojisi kişilik kuramları, klinik psikoloji ve istatistiktir. PDR eğitim fakültesine bağlı olduklarından biraz daha eğitim alanına yönelik bir içeriğe sahiptir. PDR mezunları çoğunlukla eğitim kurumlarında çalışmaktadır. -Psikologlar birçok devlet kurumlarında veya özel sektörlerde çalışabilirler. Örneğin endüstri psikolojisi alanında uzmanlaşmış psikolog şirketlerin insan kaynaklarında çalışabilir, başvuran kişinin işe alım konusunda vb. durumlarda rol alabilir. -Her mesleğin kendine has zorluğu olduğu gibi psikolojinin de kendine özgü zorluğu vardır ama aşılamayacak cinsten değildir. Bol okumak, bol araştırma yapmak gerekir. Ben 3. sınıf bir psikoloji öğrencisi olarak bu bölümü okumanın verdiği hazzı yaşıyorum diyebilirim. Ufkumun açıldığını, hayata daha perspektif bir açıdan baktığımı, insanlara ön yargılarla yaklaşılmaması gerektiğini, daha çok araştırdığımı daha çok okumak istediğimi öğrendim. Psikoloji ile birlikte hiç bilmediğim yanlarımı keşfettim. Meğerse beyin ve sinirbilime ne çok ilgim varmış! Araştırmalar yapmayı, kitap okumayı, yazmayı, öğrenmeyi, yeniliklere açık olmayı seven herkesi bu eşsiz bilimin dünyasına davet ediyorum.


Psikoz: Aklın Gerçeklikle Bağının Kopması! Rüyadayken birçok saçma sapan şey görebilir, duyabiliriz. Böyle şeylerin uykuda olması normaldir. Uyandıktan sonra da hayali şeyler görüp duymaya başlarsanız ne olur? Psikoz aklın gerçeklikle bağlarını koparmaya başlamasıyla ortaya çıkan anormal durumdur. Psikozlu hastalar kişilik değişiklikleri yaşayabilir veya düşüncelerini düzenlemekte sorun çekebilir. Psikozun şiddetine bağlı olarak sıradışı davranışlar görülebilir. Ayrıca hastaların sosyal etkileşimleri ve günlük hayatta yaptığı rutin işleri de aksayabilir. Psikoz çok geniş bir terimdir. Çoğu psikiyatrik rahatsızlık psikozun şemsiyesi altında değerlendirilebilir. Halüsinasyonlar, delüzyonlar ve benzeri belirtiler psikozun işaretlerinden bazılarıdır. Bunlar ise pek çok rahatsızlıkta görülebilir. Bu durumda şizofreni, bipolar rahatsızlık, anoreksiya nevroza gibi rahatsızlıklar psikozun bir alt türü olarak incelenebilir. Paranoya gibi rahatsızlıklar da aynı sınıfa girer. Psikoz Belirtileri Psikozun başlıca belirtileri kişinin halüsinasyon, delüzyon, düşünce bozuklukları ve sosyal iletişim eksikliği yaşamasıdır. Halüsinasyon en temel tabirle gerçek olmayan bir şeyi gerçekmiş gibi algılamaktır. Karanlık bir sokakta yürürken aniden tuhaf bir canavarın size yaklaştığını görmeniz halüsinasyon olabilir. Gece yatağınıza girdiğinizde isminizi fısıldayan biri de halüsinasyon örneğidir. Halüsinasyonlar koku, tat algısı olarak da karşımıza çıkabilir. Psikozun en önemli belirtilerinden biri de hastaların delüzyonlar yaşamalarıdır. Bunların bazıları paranoyaya dönüşebilir. Delüzyonlarda hayali bir uyaran yoktur ama kişi gerçekte olmayan şeylere inanır. Örneğin etrafındaki herkesin ona tuzak kurduğunu, ilk fırsatta ona zarar vereceğini zanneder. Kişi süper güçlere sahip olduğunu düşünebilir. Arkadaşlarının aklını okuduğunu iddia edebilir. Örneğin ekbom sendromunda hastalar derilerinin altında parazit olduğunu sanıp sürekli kendilerini kaşırlar. Psikoz Neden Ortaya Çıkar? Şizofreni, bipolar bozukluk gibi birçok hastalığın nedenleri ile psikozun nedenler ortaktır. Hem genetik hem de çevresel etkenlerin rol oynadığı düşünülüyor. Bunun yanında uykudan mahrum kalmak, çok stresli olaylar yaşamak ve aşırı kahve tüketimi halüsinasyonlara neden olabilir. Tüm rahatsızlıklarda olduğu gibi bunda da temel moleküler mekanizmaları anlamak gereklidir. Stres, uykusuzluk, madde kullanımı vb. bunların hepsi beyin kimyasını ve nöral elektrik dengesini olumsuz etkiler. Nöronların zarar görmesi sonucu doğru çalışamaması sonucu psikoz şemsiyesi altında çeşitli rahatsızlıklar görülebilir. Psikoz Tedavisi Psikozun tedavisi öncelikle hastanın ne tür bir tanı aldığına bağlıdır. Şizofreni ve bipolar bozukluk psikozun alt türlerindendir ancak tedavi yöntemleri farklılık gösterir. Doktorların hastalara tavsiye ettiği ilk yöntem çoğunlukla antipsikotik ilaç kullanımıdır. İlaçlar yaklaşık 7-14 gün içinde psikozun belirtilerini azaltır. Kullanılacak antipsikotik ilaçların türü hastanın durumuna, alacağı yararlara ve potansiyel risklere göre belirlenir. Doktorlar bazen tipik bazen de atipik antipsikotik ilaç yazabilirler.


Canlılarda Radyasyona Uyum Sağlama Yeteneği Son zamanlarda etkileyici bir dizi ile tüm dünyaya kendisini yeniden hatırlatan Çernobil geçtiğimiz haftalardaki orman yangınıyla korona virüs günlerinde tekrar gündem oldu. Halk arasında radyasyon en korkulan konu başlıklarının başında gelmesine rağmen ülkemizde inşası devam eden nükleer santraller, kullandığımız mobil cihazlar, baz istasyonları ve maalesef her geçen gün yaygınlaşan kanser vakaları radyasyonun ülkemizde her zaman gündemin en üst sıralarında olmasına neden olmuştur. Tüm bunlara rağmen hayalet şehir Çernobil ormanlarındaki kuşların radyasyona uyum sağlayabilmeleri ileriye yönelik insanlarda da radyasyona uyum sağlama mümkün mü sorusunu akla getirdi. İyonize Radyasyona Uyum Sağlayan Çernobil Kuşları British Ecological Society'nin Functional Ecology dergisinde yayınlanan bir çalışmaya göre vahşi hayvanların iyonize radyasyona uyum sağladıkları görüldü. Tüylerde ise bir pigment olan feomelanin üreten kuşların radyasyona maruz kalmayla yaşadıkları tespit edildi. Araştırmacılar Çernobil kuşlarının tüylerinin zamanla değiştiğini gördü. Ancak bu uyum sağlama şimdiye kadar sadece laboratuvar ortamında görüldü. Çernobil Hariç Tutma Bölgesinde ve yakınında 16 farklı türden 152 kuşta yapılan çalışmada öncelikle ortamın radyasyon seviyesi ölçüldü, kan ve tüy örnekleri alındı. Daha sonra bir antioksidan olan glutatyon, oksidatif stres, DNA hasarı ve melanin pigment seviyesi ölçüldü. Feomelaninler üretiminde antioksidanlar kullanıldığından feomelanin üreten hayvanlar iyonize radyasyona daha duyarlıdır. Elde edilen sonuçlara göre kanda glutatyon seviyesinin arttığını oksidatif stresin ve DNA hasarının azaldığı görüldü. İyonize Radyasyonu Metabolize Etmek Mümkün Mü? Radyosentez, fotosenteze benzer olarak canlı organizmaların radyasyondan gelen enerjiyi yakalayıp kullanmasıdır. İyonize radyasyon metabolizması 1956 yılında Rus SI Kuznetsov tarafından açıklanmıştır. Çernobil Nükleer Santrali'ndeki araştırmacılar, reaktör odasında ve etrafındaki toprakta melanin içeren yaklaşık 200 tür radyotrofik mantara rastladılar. İyonize radyasyon kullanan Cryptococcus neoformans mantarlarının normalden üç kat daha hızlı büyüdüğü görüldü. İnsanlar Radyasyona Bağışıklık Kazanabilir Mi? Bu konuda yapılan bir çalışmada E.coli bakterisinin radyasyon hasarına dirençli olup olmadığı araştırıldı. Bir grup E.coli mikropların %99'u ölünceye kadar radyasyonla muamele edildi ve kalan %1'den yeni bir nesil yetiştirildi ve bu 20 kez tekrarlandı. Sonuç olarak atalarının dayanabileceği radyasyon miktarından 4 kat daha büyük bir miktara dayanabilen bir nesil elde edilmiş oldu. Bu çalışma ile bizim hücrelerimizin de bir gün radyasyon hasarını onarabileceği gösteriliyor. Ayrıca bu mekanizmanın nasıl işlediğini anlayabildiğimiz zaman genetik mühendisliği ve gen terapisi sayesinde insanları radyasyona dirençli hale getirmek mümkün olabilir. İtalya'da yapılan bir çalışmada normalde maruz kaldıklarından 3 kat daha fazla radyasyona maruz bırakılan kalp cerrahlarının bazı hücresel değişiklikler gösterdiği görüldü. Değişimi gösteren başlıca belirteç olarak kanlarında hidrojen peroksit seviyesinin arttığı gözlendi ancak beyaz kan hücrelerinin daha duyarlı hale geldiği ve bu sayede hasarlı hücrelerin daha çabuk uzaklaştırıldığı görüldü. Ayrıca daha önce kuşlarda da gözlemlenen glutatyon seviyesindeki artış bu çalışmada insanlarda da görüldü. Fakat tüm bu olumlu sonuçlara rağmen Çernobil'deki yeni nesil kuşlarda beyin küçülmesi ve fazla radyasyona maruz kalan insanlarda olduğu gibi katarakt belirtileri gözlemlendi. Sonuç olarak;


Rap Müzik Ergenlerde Seks İsteğini Artırabilir Rap müzik uzun bir süredir müzik piyasasında yer alıyor ve müstehcen sözleri olan bazı şarkılar özellikle gençler arasında çok popüler olabiliyor. Şarkıların cezbedici ritmi ve sözleri sürekli barlarda ve kulüplerde çalınıyor. Her rap müzik için geçerli değil tabi ama her gün en azından 3 saat seks ile ilgili sözler içeren rap şarkılar dinlemek ergenlerin cinsel davranışlarında değişime neden oluyor. Teksas Üniversitesi'nde yapılan araştırmaya göre rap müziğin ahenginde seksten bahsetmek insanların zihninde bunu herkes yapıyor fikrinin oluşmasına neden oluyor. Bu müzikleri ne kadar çok dinlerseniz bu fikir beyninizde o kadar fazla yer ediniyor. Bir süre sonra ise daha önceden var olan düşünceleriniz bu yeni düşüncelerle yer değiştiriyor ve en sonunda fikirler davranışlara yansıyor. Hangi Etkenler Seks İsteğini Artırıyor? Önceden yapılan araştırmalar rap müziğin riskli cinsel davranışlarla ilişkili olduğunu göstermişti ancak araştırmacılar rap müzik dinlemenin gençlerde seks isteğini artırıp artırmayacağını öğrenmek istedi. Eğer artırıyorsa, müzikteki hangi etkenler gençlerde seks başlatma isteği yaratıyordu? Çalışmada çoğunlukla siyahi olan 443 öğrenciye anket yaptırıldı. Ankette 7. sınıf öğrencilerine ne kadar sık rap müzik dinledikleri ve arkadaşlarının seks yaptıklarına inanıp inanmadıkları soruldu. 9. sınıf öğrencilerine ise seks başlatıp başlatmadıkları soruldu. En Az 3 Saat Rap Müzik Dinlemek Seks İsteğini Artırıyor Anketten elde edilen sonuçlara göre 7. sınıfta her gün en az 3 saat rap müzik dinleyen gençlerin iki yıl sonra seks yapma olasılığı 2.6 kat daha fazla çıktı. Bunun sebebi ise çocukların arkadaşlarının seks yaptığına inanıyor olmasıydı. Arkadaşlarının 7. sınıfta seks yaptığını düşünen çocuklar bunu herkes yapıyor düşüncesine kapılıp cinsiyet farketmeksizin kendilerini sekse eğilimli yapıyorlar. Araştırmacılara göre ergen bireyler seksle ilgili sözler içeren rap müzik dinlediklerinde bu davranışın gerçekten olup olmadığını doğrulamak için arkadaşlarına bakıyorlar. Psikolojik olarak yaşıtlarının seks yaptığını öğrenmek kişinin gelecekte seks yapmasını tetikleyen çok önemli bir etken. Ve araştırmacıların cinsel davranışı tahmin etmek için kullandıkları bir göstergedir. Ergen Gençler için Riskli Olabilir


Rapunzel Sendromu Genç Kızın Organlarını İflas Ettirdi Rapunzel çocukluğumuzdan hatırladığımız çizgi film karakterlerinden biridir. Cadı tarafından kuleye hapsedilen Rapunzel kendisini kurtarmaya gelen prensi içeri almak için upuzun saçlarını aşağı sarkıtır. Rapunzel sendromu da ismini çizgi film karakteri Rapunzel'in uzun saçlarından alan bir rahatsızlıktır. İngiltere'de bu sendroma sahip genç bir kız organ yetmezliği yüzünden hayatını kaybetti. Rapunzel Sendromu İnsanlar aşırı nadir görülen bir sindirim rahatsızlığı olan rapunzel sendromu kişinin kendi saçlarını yemesine neden olur. Trikofaji adlı duruma sahip kişilerin midesinde ve bağırsaklarında bol bol saç kılları bulunur. Saçlar bağırsak hareketleri engel olduğunda hastalar metabolik sorunlar yaşayabilir. İnsanların sindirim sistemi saçları sindiremediğinden mide ve bağırsak kanalındaki saç kılları cerrahi müdahale ile alınmak zorundadır. İngiltere'de 16 yaşındaki genç bir kız midesindeki saç yumağının sindirim sistemine engel oluşturması nedeniyle hayatını kaybetti. Pika sendromunda olduğu gibi trikofajide de hasta dürtüsel olarak bir şeyler yeme isteği duyar. Farkında olarak veya olmayarak sürekli kendi saçlarını yer. Yediği saçlar hem enfeksiyon kapmasına neden olur hem de sindirim sistemini tıkayarak ciddi metabolik sorunları doğurur. Yakınları Bu Kadar Zararlı Olabileceğini Düşünmemişti Jasmine Beever ailesinin söylediklerine göre her zaman saçlarını çiğniyor ve yiyordu. Yakınları bu davranışının basit bir kötü alışkanlık olduğunu düşünüyordu. Saçlarını yemenin ona ciddi bir zarar vereceğini hiçbir zaman akıllarına getirmemişlerdi. Maalesef Beever'ın yakınları genç kızın yediği saçların vücuda yayılacağını bilmiyordu. Saçlar önce mideyi sardı, sonra ince ve kalın bağırsağı kapladı. Jasmine Beever saçlarını yemeye devam ettikçe midesinde biriken kıllar enfeksiyona neden oldu. Mide duvarında karınzarı iltihabı ortaya çıktı ve zaman içinde ülser de oluştu. Beever'ın organları enfeksiyonun etkisiyle zaman içinde iflas etmeye başladı. En sonunda ölümüne neden olacak organ yetmezlikleri görüldü. Beever bir gün okulda sendelemeye başladı ve kendini halsiz hissettiği için eve gitti. Vücudunda birçok leke olduğunu görünce ailesi Beever'ı hemen acil servise kaldırdı. Doktorların tüm çabalarına rağmen Beever kurtarılamadı. Trikofaji ve Trikotilomani Saç yeme dürtüsü tıpta trikofaji olarak biliniyor ve saçlarını çekme dürtüsü olan trikotilomani ile beraber görülüyor. Trikotilomani yaşayan kişiler saçlarını çekmeyi alışkanlık haline getirmiştir. Bu onlara keyif verir. Trikotilomaninin bilinen hiçbir nedeni yoktur. Belki hem genetik hem de çevresel etkenleri sonucunda oluşabilir. Trikotilomanili hastaların küçük bir bölümü saçlarını çekmenin yanı sıra yemeye de başlayabilir. 2008 yılında yapılan bir araştırmada trikotilomaniyi çok şiddetli yaşayan kişilerin rapunzel sendromu yaşama ihtimallerinin daha yüksek olduğunu belirtiyor. Rapunzel sendromu ve trikotilomani için geliştirilmiş bir tedavi henüz yok. Hastalar için yapılabilecek en iyi şey terapi ve eğitimdir.


Raşitizm ve Osteomalazi D vitamini eksikliği kemik yatağında bozuk kalsifikasyona ve çocuklarda raşitizm, erişkinlerde osteomalazi denilen hastalığa neden olur. Kemiğe yeterli mineralin gitmesi için özel bir enzim gerekli olmasına rağmen bu rahatsızlıkta temel bozukluk kemiğe yeterli miktarda kalsiyum ve PO4 temin edilememesidir. Çocuklarda en belirgin durum zayıflık ve ağırlığı taşıyan kemiklerde eğrilme, dişlerde bozukluk ve hipokalsemi ile kendini gösterir. Erişkinlerde durum daha az belirgindir. Raşitizm ve osteomalazinin nedeni eskiden yetersiz güneş ışığı alma iken, günümüzde güneş ışığının deride etkilediği provitaminlerin yetersiz alınması daha sık görülen nedendir. Bu olgular D vitamini verlimesine yanıt verirler. Bazı hastalık türleri D vitaminine yanıt verirken bazıları kemiğin mineralizasyonu için gerekli olan 1,25-dihidroksikolekalsiferole normal yanıt verirler. Örceğin böbrek ve karaciğer hastalıklarına neden olabilen bazı genetik mutasyonlarda D vitamini işe yaramaz ama 1,25-dihidroksikolekalsiferol enziminin hastaya verilmesi çok işe yarar. Tip 2 D vitaminine dirençli raşitizmde ise hasta hem D vitaminine hem de 1,25-dihidroksikolekalsiferole eksik yanıt verir. Raşitizm ve Osteomalazi Tedavisi