Aziz Sancar Aziz Sancar 1946'da Mardin'de dünyaya geldi. Şu an Kuzey Carolina Üniversitesi Biyokimya ve Biyofizik bölümünde öğretim üyeliği yapıyor. Hücrelerin hasar gören DNA'ları nasıl onardığını ve genetik bilgisini koruduğunu haritalandıran 35 yıllık araştırmaları sayesinde 2015 Nobel Kimya Ödülü'nü kazandı. Aziz Sancar 415 makale 33 kitap yayımladı. Halen Carolina'da bir Türk öğrenci misafirhanesi işletmektedir. Aziz Sancar: Bir Türk Vatanseveri Olarak Büyüdüm ve Hala Öyleyim Aziz Sancar'ın kendi hayatını şu sözlerle anlatıyor: Bir Türk vatanseveri olarak büyüdüm ve hala daha öyleyim ayrıca bilim adamı olmayı amaçlayan ve sonrasında bunu icra eden biriyim. Abdülgani ve Meryem Sancar'ın sekiz çocuğunun yedincisi olarak, Mardin'in Savur denilen küçük ilçesinde 8 Eylül 1946'da dünyaya geldim. Ayrıca iki üvey erkek kardeşim vardı. Babam çiftçi iken, annem, ev ve çocuklarla ilgileniyordu. O günün standartlarına göre orta sınıf bir aile idik. Her zaman yeterli yiyeceğimiz vardı ama ayakkabı bizim için bir lükstü ve 7.sınıfa kadar tek bir ayakkabıyı sadece okula giderken giyerdik. Çocukluğumun çoğunu evimizin alt kısmında yer alan bize hem gelir hem de besin kaynağı sağlayan vadide, meyve ve sebze ağaçlarının altında uzanarak geçirdim. Ayrıca bize yıl boyunca hem et hem de süt sağlayan hayvanlarımız vardı. Çocukluğumun en mutlu zamanları ise baharda bahçemizde açan çiçeklerdi. O dönemlerde İslam hakkında bilgi edinmeye başlamıştım ve cennetin, badem ağaçlarının çiçek verdiği dönemde arka bahçemiz gibi gözükmesi gerektiğine inanıyordum. Aziz Sancar: Her zaman yeterli yiyeceğimiz vardı ama ayakkabı bizim için bir lükstü Babam çiftçi iken, annem, ev ve çocuklarla ilgileniyordu. O günün standartlarına göre orta sınıf bir aile idik. Her zaman yeterli yiyeceğimiz vardı ama ayakkabı bizim için bir lükstü ve 7.sınıfa kadar tek bir ayakkabıyı sadece okula giderken giyerdik. Annem, Savur'un yanındaki küçük bir köyün imamının okuma yazması olmayan bir kızıydı. Okuma yazması olmamasına rağmen annem, tanıdığım en zeki kadın idi. Annem ileri düşünceliydi ve neredeyse Atatürk'e tapıyordu. Kısacası, çiftçilikten pek haz almadım. Sebze bahçesindeki balkonlar, taşlarla yerinde duruyordu ve harçsız yapıldığından ben ve erkek kardeşlerimin sürekli bakımlarına ihtiyaç duymaktaydı. Ceviz toplamak zor bir işti ve en küçük çocuklardan biri olarak, tüm cevizlerin düştüğüne emin olmak için ağaçların en tepelerine çıkmak zorundaydım. En kötüsü ise, yavru keçileri gütmekti çünkü yedi yaşındaki küçük bir çocuktan çok daha hızlı koşuyorlardı. Küçük kardeşim ve ben onları gütmekten sorumluyduk ve babamız aradan kaybolanları fark etmeden önce onları bulmak için yorucu saatler geçirmek zorunda kalıyorduk. Amcamızın evinin çatısındaki geniş yataklarda yatmak bizim için bir ödüldü


B Vitaminleri Kalp Hastalıklarının Etkilerini Azaltıyor! Columbia Üniversitesi Mailman Halk Sağlığı Okulu'nda yapılan yeni bir araştırmaya göre, B vitaminleri hava kirliliğinin kalp damar hastalıkları üzerindeki etkisini hafifletiyor. B vitamini takviyeleri alan, sağlıklı ve sigara içmeyen kişiler, kalp damar ve bağışıklık sistemindeki olumsuz etkileri neredeyse tamamen tersine çevirerek hava kirliliğinin kalp atım hızı üzerindeki etkilerini %150, toplam kan sayımını %139 ve lenfosit sayısını %106 oranında azaltmıştır. Bu B vitamini takviyelerinin ortamın hava kirliliği durumuna karşı biyolojik ve fizyolojik tepkileri değiştirip, değiştirmediğini değerlendiren ilk klinik örnektir. Çalışma, hava kirliliğinin sağlık etkilerini içeren B vitaminleri kullanarak koruyucu farmokolojik müdahalelerin geliştirilmesi için bir araştırma başlatmıştır. Bulgular dünyanın en prestijli dergilerinden biri olan Nature'ın Scientific Reports dergisinde yayınlandı. B vitaminleri hava kirliliğinin zararını yok ediyor Ortamdaki ince partikül kirliliği, ağırlıklı olarak kalp damar hastalıkları üzerindeki akut etkiler yoluyla her yıl 3.7 milyon erken ölümle sonuçlanır. Hava kirliliği, nüfus düzeyinde kalp krizi için en sık tetikleyicidir. Columbia Üniversitesi Çevresel Sağlık Bilimleri Bölümü'nde baş araştırmacı ve doktora sonrası araştırma görevlisi olan Jia Zhong Ortamdaki çapı 2,5 mikrometreden küçük olan parçacıklar (PM2,5) en yaygın hava kirleticilerinden biridir ve kalp ve bağışıklık sistemi üzerinde olumsuz etkilere sahiptir. İlk olarak araştırmamız B vitamini takviyesinin, çapı 2,5 mikrometreden küçük olan parçacıkların kalp yetmezliği ve inflamatuar belirteçler üzerindeki akut etkilerini hafifletebileceğini gösteren kanıtlar sunmaktadır demiştir. Mart ayında yayınlanan makale B vitaminlerinin epigenetik belirteçler tarafından ölçülen hava kirliliğinin olumsuz etkilerini azalttığını ortaya koyan araştırmalar üzerine kurulmuştur. İleri Okuma: İnflamasyon Nedir? Yeni çalışmada, araştırmacılar herhangi bir B vitamini takviyesi veya başka ilaç kullanmayan 18 ile 60 yaşları arasında sigara içmeyen 10 sağlıklı gönüllü toplamışlardır. Tüm gönüllüler öncelikle plasebo alıp, daha sonra iki saat boyunca çapı 2,5 mikrometreden küçük olan parçacıklara maruz kaldılar. Bu etki 4 hafta boyunca yapıldı. Daha sonra aynı deney plasebo yerine B vitamini takviyesi ile yapıldı. Temel veriyi sağlamak için partikül içermeyen ortamda da iki saat kalındı. Kontrollü maruz kalma deneyleri Temmuz 2013'ten Şubat 2014'e günün aynı saatinde ve mevsimsel, sıcaklık ve nem ayarlandı. İleri Okuma: Plasebo İyileşmeye İnanmak


B12 Vitamin Eksikliği Depresyon Riskini Artırıyor Depresyon kişinin ruh halini, düşünce ve davranışlarını etkileyen çok ciddi bir psikiyatrik rahatsızlıktır. Çevresel ve genetik çok sayıda etkenin tetiklediği depresyonda araştırmacılar yeni bir şey daha keşfettiler: B12 vitamin eksikliği. İrlanda'da çalışan The Irish Longitudinal Study on Ageing ekibi B12 vitamin seviyesi ve depresyon belirtileri arasında bir ilişki saptadı. Özellikle yaşlı bireylerde B12 vitamin eksikliğinin daha ciddi sonuçları olabileceği belirtiliyor. Araştırma ekibinin British Journal of Nutrition'da yayınladığı makaleye göre bireylerde düşük B12 vitamin seviyesi ile depresyon semptomları arasında net bir ilişki var. Araştırmacılar 50 yaş ve üzeri insanlarda yaptıkları ölçümlerde katılımcıların tüm kan değerlerini ve sağlık durumlarını incelediler. B12 vitamin eksikliği karşısında neler yapılabileceği de araştırmanın hedefleri arasındaydı. B12 Vitamin Eksikliği Aslında B12 vitamin eksikliği bizim de toplum içinde sıkça duyduğumuz bir şeydir. Arada hafıza, unutkanlık sorunları yaşayan kişilere esprili bir şekilde B12 değerlerine bir baktır minvalinde sözler söyleriz. Özellikle yaşlı insanlarda B12 vitamin eksikliği daha sık görülür. Çalışmanın yapıldığı İrlanda'da 50 yaş üstü her 8 kişiden birinde B12 vitamin eksikliği görülür. Çoğu kişinin kan değerlerine bakıldığında B12 vitamininin istenen seviyede olmadığı gözlenmiştir. B12 vitamin eksikliğinin çok sayıda olumsuz etkisi vardır. Bunların en başında bir önceki paragrafta bahsettiğimiz bilişsel hasarlar gelir. B12 vitamini yeteri kadar alınmadığında nöronların etrafını saran miyelin kılıf onarılamaz ve sinir lifleri zaman içinde hasar görür. Folik asit, B12 vitamini ve depresyon arasındaki bağlantıyı iyi anlamak hem insanların hayat kalitesini artıracak hem de hastalıklara yakalanma riskini azaltmamıza yardımcı olacaktır. Depresyon Belirtileri %51 Artıyor TILDA ekibinin elde ettiği verilerde çok çarpıcı sonuçlar göze çarpıyor. Kandaki folik asit ve B12 vitamin seviyesi ile depresyon belirtileri arasındaki ilişki araştırmacıların ileride B12 vitamin değerini depresyon hastalığı için bir belirteç olarak kullanmasına imkan verebilir. Bunun altında önemli bazı kanıtlar yer alıyor. Yapılan araştırmalar B12 vitamin eksikliği yaşayan kişilerin 4 yıl içinde %51 daha yüksek depresyon riski taşıdığını gösteriyor. Folik asit eksikliğinde ise böyle bir bağlantı tespit edilmedi. Araştırmacılar katılımcıların cinsiyet, fiziksel hareketlilik, kronik hastalık gibi zihinsel sağlığını etkileyen pek çok etkeni de göz önüne aldılar ve B12 eksikliğinin depresyonla ilişkisinde bunları hesaba kattılar. Tüm analizlerin sonucunda tek başına B12 vitamin eksikliğinin depresyon semptomlarını 4 yıl içinde %51 arttırdığı görüldü. Ayrıca yaş ilerledikçe depresyon riskinin de arttığı gözlemler arasındaydı. Araştırmacılar elde ettikleri bulgulara dayanarak gıda politikasının tekrar gözden geçirilmesi gerektiğini ve besinlerin vitamin yönünden zenginleştirilmesi gerektiğini savunuyor. Halkın yetersiz veya dengesiz beslenmeden dolayı depresyon gibi hastalıklara yakalanması hem bireysel hem de toplumsal bazı sorunlara neden oluyor. Bunların engellenmesi için halkın bilinçlendirilerek dengeli ve yeterli beslenmeye yönlendirilmesi büyük önem taşıyor. Devletler Gıda Politikalarını Gözden Geçirmeli Araştırmanın başyazarı Dr. Eamon Laird yürüttükleri çalışmanın İrlanda'da yaygın olarak görülen depresyonun beslenme yönünü aydınlatması açısından çok değerli olduğunu düşünüyor. İrlanda'da B12 vitamin eksikliği yaygın bir durum olarak karşımıza çıkıyor. Bunun engellenmesi konusunda Dr. Laird devleti zorunlu beslenme politikaları uygulamaya davet ediyor. Özellikle Avrupa ve Birleşik Krallık'ta B vitamini takviyelerinin gündeme gelmesi gerektiğini savunuyor. Amerika'daki folik asit takviyelerinin çok olumlu sonuçlar gösterdiğinin altını çiziyor ve benzer uygulamalarının Avrupa'ya da getirilmesi gerektiğini düşünüyor.


B12 Vitamin Eksikliği Nedir, Nasıl Önlem Almak Gerekir? Sakın ekmek yemeyin, sadece yumurta yiyerek 10 günde 5 kilo verin, patates diyetiyle sağlıklı ve fit bir görünüme kavuşun, her gün et yiyin, karbohidratlardan zengin bir diyet ile beslenenler daha uzun ve sağlıklı yaşıyorlar... Son birkaç yıldır bu türlü söylemlere fazlasıyla maruz kalıyoruz. Gerek TV'lerde gerekse gazete ve internette böyle söylemleri çok fazla bir şekilde görüyoruz, duyuyoruz, okuyoruz. Şunu kesin olarak söylemek isterim ki, sadece belirli gıda gruplarına yönelik hiçbir diyet sağlıklı değildir. Bunun aksini iddia edenler kesinlikle bilimsel gerçeklerle değil; kendi hisleriyle konuşuyorlardır. Lütfen hayvansal ve bitkisel bütün gıda maddelerini yeterince tüketin. Böyle yapılmadığı takdirde hastalıklara davetiye çıkarırsınız. Şunu da ilave edelim: toplum olarak, bitkisel gıdaları yeterince tüketmiyoruz, Bitkisel gıdalardan zengin bir diyet, sağlıklı yaşamın önemli öğelerinden biri olacaktır. Tabi sağlıklı hayvansal ürünleri de ihmal etmemek şartıyla. Kalori Sayma Çılgınlığı Son yıllarda bir kalori çılgınlığı almış başını gidiyor. Sağlıklı beslenme, kalori sayımı ile ilgili değildir. Siz yeterince kalori alabilirsiniz; ama yine de aç kalırsınız. Nasıl mı? Eğer karbonhidrat, protein, yağ, vitamin ve mineraller yönünden yani bütün grupları ihtiva eden gıda maddelerinden yeterince yemediğiniz takdirde gizli açlık oluşur. (1) Gizli açlıkta genellikle vitamin ve/veya mineraller eksik olur. Diğer majör gruplar bir şekilde yeterince alınır. Vitaminler, insan vücudunun büyümesi ve gelişmesi için zaruri olan bileşiklerdir. Çözünme durumlarına göre suda ve yağda çözünenler olmak üzere 2 grupta incelenirler. (2) A, D, E ve K vitaminleri yağda çözünürken, B ve C grubu vitaminleri de suda çözünen vitamin gruplardır. B grubu birçok alt vitaminden meydana gelir, yani tek bir vitamin değildir. B grubu vitaminleri arasında tiamin (B1), riboflavin (B2), niasin (B3), pantotenik asit (B5), piridoksin (B6), biotin, folik asit (B9, B10, B11) ve kobalamin (B12) gibi farklı vitaminler bulunur. Bütün bu vitaminleri bir yazıya sığdırmak tabi ki çok zordur. Bu yazımızda, kobalamin da denilen B12 vitaminin işlevleri, yapısı ve eksikliğinde meydana gelebilecek sorunlara kısaca değinmeye çalışacağız. B12 Vitamininin Yapısı ve İşlevleri B12, kobalt içeren bir vitamin olup hayvansal kaynaklı gıdalar kullanılarak bağırsak mikroorganizmaları tarafından sentezlenir. İnsanlarda B12 vitamini, temel olarak iki işleve sahiptir. Bu vitamin homosistein amino asidinin metiyonine dönüşmesinde rol alır. Bu işlem sitozolde olur ve burada B12 vitamini bir koenzim olarak metilkobalamin formundadır. Bu işlem yine bir B grubu vitamini olan folatın metabolik aktivitesi için de önemlidir. Vücudumuzdaki bir diğer önemli işlevi de bir ko-enzimin başka bir ko-enzime dönüşmesinde görev almasıdır. Meraklısına not: Mitokondrilerde gerçekleşen bu olay da ise 5-Deoksiadenoil kobalamin, L-metilmalonil ko-enzim A'nın süksinil ko-enzim A'ya dönüşümünde, bir ko-enzim olarak görev yapar. B12 Vitamini İçeren Gıdalar Öncelikle kobalamin yani B12 vitamini ağırlıklı olarak karaciğer, kalp, böbrek gibi sakatatlar ve kırmızı et, balık, yoğurt, yumurta gibi gıdalarda bulunur. Bitkisel gıdalar B12 kaynağı değillerdir. Sakatat ve et tüketimiz göz önüne alındığında, genel olarak B12 vitamininin düşük seviyelerde olma ihtimali vardır. Şunu da belirtelim ki dışarıdan yani klinik olarak belirti göstermediğiniz ve doktor onayı olmadan eczaneden takviye vitamin hapları almak hiçbir işe yaramaz. (3) Bunları gıdalardan almak zorundayız. B12 Vitamin Eksikliği B12 vitamin eksikliği tespitinde doğrudan B12 vitaminini ölçmek yerine daha çok metilmalonik asidin miktarı üzerinden bir değerlendirme yapılır. Bu maddenin yüksekliği bozulmuş B12 vitamini seviyesini gösterir. Yani bu madde ne kadar yüksekse B12 vitamin eksikliği de o kadar fazla demektir. B12 vitamini karaciğerde depolanır. B12 vitamin eksikliği için tek neden hayvansal gıdaların yetersiz tüketimi değildir. Hastalıklardan kaynaklı B12 vitamin eksikliği görülebilir; ama bu, yazımızın konusu değil. Biz gıda kaynaklı eksiklikler üzerinde duracağız. Yetişkinlerde günlük B12 vitamini ihtiyacı 2 g dır. Bu miktar hamilelikte biraz artabilir. Çocuklarda bu ihtiyaç daha düşüktür. B12 vitaminin vücutta iyi şekilde kullanılabilmesi için gastrit gibi hastalıkların da olmaması gerekir. Midede yeteri kadar asit sentezi olmadığı durumlarda B12 vitaminin gıda maddesinden ayrılması da zorlaşır. Kısaca, B12'nin, gıda maddesinin içerisinden vücudun kullanabileceği forma gelebilmesi için midede ayrışması gerekir. Eğer yeterli asit olmaz ise B12 vitamini daha az miktarda ayrışır. Tabi tek faktör, mide asidi değil; ama burada tıbbi detaylara değinmeyeceğiz. (4) Vegan Diyet Vitamin Eksikliği İhtimalini Artırabilir B12 vitamin eksikliği, her yaştan insanlar için sorunlara neden olabilir. Ekonomik olarak düşük gelire sahip insanlar ve vejeteryan/vegan diyetle beslenen kişiler arasında maalesef bu sorunun yaygın olma ihtimali bulunmaktadır. Kültürel veya dini sebepler de B12 vitamin eksikliği oluşumunda rol alabilir. Bazı toplumlarda dini ve/veya kültürel sebeplerden ötürü et tüketimi çok azdır hatta hiç olmayabilir. B12 vitamin eksikliği yeni doğan bebeklerde ve çocuklarda gelişim eksikliklerine, beslenme problemlerine, öfke kontrolünde problemlere, anormal reflekslere hatta çok ciddi şekilde beyin kaynaklı çeşitli sorunlara neden olabilir (5, 6, 7). Hamilelik esnasında eğer annede yeterli oranda B12 vitamini mevcutsa yeni doğan bebek için bir süre, anneden aldığı miktar yeterli olur. Bebeklerde B12 vitamin eksikliği genelde 4. aydan sonra ortaya çıkar. Bu vitaminin eksikliği nörolojik etkilerle kendini gösterebilir. Fiziksel olarak da anormal cilt rengi, hipotoni, dalak ve karaciğerde büyüme, gıdayı reddetme, ishal, seyrek saç gibi birçok çeşitli etkiler görülebilir. Yeni doğanlarda ve süt emen çocuklarda genellikle B12'nin düşük olma nedeni, anneden kaynaklanan sebeplerdir. Yani vejeteryan/vegan beslenme veya ekonomik etkenler başta olmak üzere hayvansal gıdalardan yeterince beslenmeme, bebeklerde B12 vitamin eksikliği görülmesinde en önemli sebeplerindendir. Hindistanda vejeteryan/vegan beslenen bazı annelerin yeni doğan çocuklarına (4-11 aylık) bebek tremor sendromu tanısı konulmuştur. Yine Amerika Birleşik Devletleri'nde yapılan çalışmalarda vegan/vejeteryan beslenme modeline sahip annelerin, 6-11 aylık yeni doğan çocuklarında laterji, gerginlik ve diğer çocuklara nazaran gelişimsel bozuklukların olduğu belirlenmiştir. Bu bebeklerin emzirildiğini de belirtelim. Benzer sonuçlar Avrupa'dan da gelmiştir. Vejeteryan annelerin çocuklarının motor becerilerinde ve farklı sağlık göstergelerinde problemlerin ortaya çıktığı belirlenmiştir. Tedavi sonrası düzelmelerin yaşandığını da belirtelim. Ya Sorun B12 Değilse? Çeşitli fiziksel ve zihinsel problemlerin, demir, çinko gibi hayvansal kaynaklı gıdalardan gelen diğer besin öğelerinin eksikliğinden de kaynaklanıyor olabileceği sorusu akla gelebilir. Fakat B12 vitamini tedavisi ile kısa sürede büyük gelişmelerin kaydedilmesi, sorunun B12 vitamin eksikliği olma olasılığını arttırmaktadır. Bu problemlerin kesin olarak B12 vitamin eksikliği yüzünden kaynaklandığını söyleyebilmek zor olsa da ihtimaller arasında yüksek bir orana sahip olduğunu söyleyebiliriz. Boston'da okul öncesi 42 çocuk üzerinde yapılan bir araştırma da annesi vejeteryan diyete sahip olan çocukların üçte birinin kendi yaşıtlarına göre daha kısa ve daha az kilolu olduğu ortaya çıkartılmıştır. Yine aynı çalışmada çocukların yarısından fazlasında yüksek oranda metilmalonik asit bulunmuştur ki bu maddenin yüksekliği B12 vitaminin düşüklüğü anlamına gelir. Hollanda da yapılan başka bir çalışmada ise hayatlarının ilk yılında yeterli B12 vitamini almış çocukların, B12 vitamini almamış çocuklardan daha iyi bilişsel performans gösterdiği belirlenmiştir. Hollanda da yapılan bu araştırma bilişsel becerilerde daha az başarı sergileyen çocukların, ilk 6 yılda B12 yönünden eksik beslenip daha sonra normal beslenen kişiler olduğunu da belirtelim. Özetle, vaktinde alınmayan B12'nin daha sonra alınması mutlaka işe yarasa da, ilk yıllardaki kadar etkisi olmayabilir. B12 Vitamin Eksikliği Sadece Çocukları Mı Etkiliyor? Yaşlı nüfus da bu konuda muzdarip. Yaşın ilerlemesiyle gastrit gibi sorunların artması ve ayrıca kalp-damar sorunları nedeniyle hayvansal kaynaklı gıda ürünlerinin daha az tüketilmesi, kanaatimizce bu sorunun olası sebeplerindendir. B12 eksikliğinin yetişkinler üzerinde de depresyon ile bağlantılı olabileceğine dair çeşitli yayınlar mevcuttur. Vücutta yeteri kadar B12 varsa homosistein amino asidinden metiyoninin sentezlenebildiği ifade edilmektedir. Metiyonin SAM bileşiğinin öncül maddesidir. Bu madde, özellikle de beyinde çeşitli hormonların, nöronlar arası iletişim maddelerinin, proteinlerin vs. sentezinde görevler alır. Ki bu madde depresyon tedavisinde önemli bir faktör olarak kullanılır. Bazı çalışmalarda B12 seviyesi ile depresyon arasında net bulgu olmadığı ifade edilse de aksini belirten çalışmalar da mevcuttur. Fakat genel olarak B12 vitamininin tedavi için önerildiği de ifade edilmektedir. Homosistein yüksekliği ayrıca kalp damar sağlığını da olumsuz etkiler. (8,9) Vitamin Eksikliği Her Yaşta Ortaya Çıkabilir Yaşlı, çocuk, genç, yetişkin veya hamile fark etmeksizin temel vitamin ve mineral eksiklikleri her yaş grubundaki insanları az veya çok mutlaka etkileyecektir. Aslında, on binlerce yıldan beri buralardayız, türümüz, şimdiye kadar genel olarak sağlıklı yaşadı. Fakat hiçbir zaman o yiyecekte şu mineral var, şu vitamin var kaygısına düşmedi, kalori hesabı yapmadı. Bu beslenme tarzını da yıllar içinde tecrübeler ile oluşturdu. Mevsimine uygun, taze ne varsa yedi. Her çeşitten, her renkten yedi. Elbette gıda maddeleri akademik olarak araştırılmalıdır. Pestisinden katkı maddesine kadar didik didik edilmelidir. Fakat normal bir insanın kendi beslenme düzeni için her gıda maddesinin bileşenini bilmesine ve kalori için hesap kitap yapmasına gerek yoktur. Elbette merak ediyorsa bakmasında bir sakınca da yoktur. Sağlıklı beslenmenin temel ilkeleri çok basittir. Her çeşit sebze-meyve ve hayvansal üründen aşırıya kaçmadan yeteri kadar yemek, mevsiminde çıkan sebze-meyveleri tüketmek, işlenmiş ürünlerden uzak durmak.


B12 Vitamini ve Beyin için Önemi


Babinski Refleksi Nedir, Nasıl Test Edilir? Hepimiz doğuştan belli refleksler ile dünyaya geliriz. Bunlardan bazıları çok ilginçtir. Örneğin bu yazımızda anlatacağımız Babinski refleksi bebeklerde 2 yaşına kadar görülür. Literatürde plantar refleksi olarak da geçen bir ayak refleksidir. Doktorlar ayak tabanını bir kalem benzeri cisimle çizerler ve parmakların hareketine bakarlar. Ayak baş parmağı dışarı kıvrılır. Diğer dört parmak ise birbirinden ayrılır, bazen bir hareket olmayabilir. Fransız nörolog Joseph Babinski 1896 yayınladığı bir makalede bebeklerin ayaklarında bir davranış örüntüsü keşfetti. Daha sonra bunun bir refleks olduğunu farketti ve kendi ismini verdi. O tarihten itibaren bu refleks pediatristler ve diğer hekimler tarafından yararlı bir araç haline geldi. Ayak parmaklarının içeri dışarı bükülmesi bizim ne işimize yarayacak diyebilirsiniz. Babinski refleksi beynin ve sinir sisteminin nörolojik yanıtlarını anlamada çok etkilidir. Bu refleks 2 yaşında sonra görülmemesi gerekir. Doktorlar yetişkinlerde bu refleksi test ederek beyinde herhangi bir anormallik olup olmadığını kontrol ederler. Bebeklerde Hangi Refleksler Bulunur? Türümüz Homo sapiens 200.000 yıldır dünyada yaşıyor. Ancak insanlar ve diğer primatlar yaklaşık milyonlarca yıldır yeryüzünde yaşadılar. Dört ayaktan iki ayak üzerinde yürümeye başlamamız, avcı toplayıcı günlerimiz bize birçok miras bıraktı. Bebeklikte başlayan reflekslerimizin birçoğunun evrimsel geçmişimizden miras kaldığı düşünülüyor. Babinski refleksi ile beraber bebeklerde birçok refleks test edilir. Bunların başlıcaları aşağıdaki gibidir. Arama refleksi: Bebeklere yemek yedirmek pek kolay olmayabilir. Neyseki bununla ilgili güzel bir refleks geliştirilmiş. Bebeklerin ağzının kenarına dokunduğunuzda bebek hemen başını o yana çevirir. Bebeğin annenin memesini bulması ve hemen kendini beslenmeye hazırlamasıyla ilgili bir reflekstir. Emme refleksi: Anne sütünü emmek için geliştirilmiş başka bir reflekstir. Bebek ağzını annenin meme ucuna dokundurduğunda hemen refleks olarak emmeye başlar. Bebeğinizin dudaklarına parmağınızı koyarsanız aynı refleksi yine görebilirsiniz. Tutma refleksi: Birçok fotoğrafta bebeklerin annesinin veya doktorun parmağını sıkıca yakaladığını görmüşsünüzdür. Tutma refleksi tam olarak budur. Bebek doğar doğmaz avuç içine değen her şeyi tutmaya çalışır. Moro refleksi: Bazen uykumuzda düşecekmiş gibi hissedip bir anda irkiliriz. Moro refleksi tam olarak budur. Bebek sırt üstü yatarken bir anda kendini boşlukta bulursa hemen bu refleksi gösterir. Evrimsel olarak ağaçta yaşayan atalarımızdan kaldığı düşünülüyor. Babinski Refleksi Nasıl Test Edilir? Bu refleksi test etmek için doktorlar anahtar gibi bir cisim ile ayak tabanından parmaklara doğru çizerler. Bu kalem veya ayağı biraz rahatsız edebilecek farklı bir cisim de olabilir. Yetişkinlerde ve bebeklerde bu refleksi kontrol etmek için biraz alıştırma gerekir. Doğru yapılmadığında ortaya çıkan sonuç yanlış olacağından teşhis de yanlış olur. En doğrusu bunu uzman bir doktorun yapmasıdır. Bebekler sinir sistemlerini tamamen kontrol edemezler. Yukarıda bahsettiğimiz gibi bebeklerde birçok refleks görülür. Yetişkinliğe doğru bu reflekslerin bazıları kaybolur. Sinir sistemi üzerinde hakimiyet arttıkça istemli hareketlerin sayısı da artar. Eğer babinski refleksi gibi bazı refleksler yetişkinlikte kaybolmuyorsa bir sorun olabilir. 2 yaşından büyük çocukların babinski refleksini göstermeleri nörolojik olarak sağlıklı değildir. Yetişkinlerde bu refleksin tespit edilmesi ayrıntılı bir nörolojik muayene gerektirir. Babinski Refleksi Ne Zaman Görülmelidir? 2 yaşından küçük bebeklerde ayağın altında topuktan parmaklara doğru okşandığında baş parmak havaya kalkabilir. Bu yukarıda bahsettiğimiz gibi normal bir durumdur. Diğer dört parmak birbirinden ayrılabilir de ayrılmayabilir de. Babinski refleksinin ayırıcı kriteri baş parmağının terse bükülmeye başlamasıdır. 2 yaşından küçük çocuklarda bu durum herhangi bir anormalliğe işaret etmez. Babinski refleksi bazı bebeklerde 1 yaşından sonra kaybolur. 2 yaşından sonra kaybolmazsa bir doktorun nörolojik inceleme yapması faydalı olacaktır. Özellikle yetişkinlerde bu refleksin olmaması beklenir. Ayağınızın altı okşandığında gıdıklanma yaşayabilirsiniz. Ancak 5 parmağın hepsi birbiriyle uyumlu hareket etmelidir. Baş parmak havaya kalkıp diğer dört parmak aşağı bükülmemelidir. Burada kontrolün sizin kontrolünüzde olmasına dikkat edin. Ayak parmakları bir şey yakalar gibi sizden bağımsız hareket etmemelidir. Yetişkinlerde Bir Nörolojik Soruna İşaret Eder 2 yaşından küçük zihinsel kusurları olan bebeklerde Babinski refleksi uzun süre görülmeyebilir. Kas spasitisitesi olan 1-2 yaşındaki bebeklerde bu refleks çok zayıf olarak ortaya çıkabilir. Bazı vakalarda hiç görülmez. Refleksin 2 yaşından önce görülmemesi sorun oluştururken, 2 yaşından sonra görülmesi sorun oluşturuyor. Yetişkinlerde görülen Babinski refleksi değişik nörolojik rahatsızlıkların habercisi olabilir. Bu sorunlar beyinde, omurilikte yapısal veya işlevsel hastalıkları oluşturabilir. Örneğin serebral palsi, beyin tümörü, omurilik tümörü, menenjit, multipl skleroz gibi hastalıklarda babinski refleksinin kusurlu olabileceği gösterilmiştir. Çocuğunuz İçin Ne Yapabilirsiniz? Doğduktan hemen sonra bebeğinizin gerekli kontrollerini sağlık personelleri yapacaktır. Ebeveynler olarak bebeğinizi yıllık doktor kontrolüne getirebilirsiniz. Uzman doktor bebeğin reflekslerini ve nörolojik işlevlerini kontrol edebilir. Eğer bebek 1 yaşından küçükse ve Babinski refleksini hala göstermiyorsa doktora sorabilirsiniz. Doktorunuz gerekli kontrolleri yapacak ve size durumu açıklayacaktır.


Bağırsak Bakterileri Ne Yememiz Gerektiğini Söylüyor Bu akşam ne yemek yapsam diye kara kara düşünürken sindirim sisteminizdeki bakterilerin size fısıldadığını biliyor muydunuz? Daha önceki çalışmalarda sindirim sistemimizde, bağırsaklarımızda besinleri sindirmemize yardımcı olan bakterilerin düşünce, ruh hali ve davranışlarımız üzerinde etkili olduğunu gösterdi. Sinirbilimciler ilk defa hayvanlarda bağırsak bakterilerinin beyin tercihlerini kontrol etmesi için beyinle 'konuştuğunu' buldular. PLOS Biology'de yayınlanan yazıda, araştırmacılar, besin tercihlerinde önemli olan 2 tür bakteri seçtiler. Araştırma, Carlos Ribeiro liderliğinde ve Portekiz'de bulunan Champalimaud Merkezi ve Monash Üniversitesi'ndeki meslektaşları tarafından yapıldı. İleri Okuma: Aklın Bakteriler ile İmtihanı Bağırsak Bakterileri Davranışları Etkiliyor Mikrobiyatadaki kötü bakterilerin, obezite gibi hastalıklarla ilişkili olduklarını biliyorduk; bu araştırma ise bize davranışları da kontrol edebildiğini gösteriyor. Mikropların ve diyetin karmaşık etkileşimini ve bunun besin tercihlerine olan etkisini ayırmak için bilim insanları meyve sineği Drosophila Melanogaster üzerinde deneyler yaptılar. Bunların sonucunda amino asitlerden yoksun olan meyve sineklerinde daha az kısırlık ve proteinden zengin gıdaları tercihte artış olduğunu gördüler. Aslında araştırmacılar, elzem olan amino asidin yokluğunda meyve sineklerinin proteinden zengin besinlere olan iştahında artışın yeterli olduğunu buldu. Buna ek olarak, bilim insanları doğada yaşayan meyve sineklerinin bağırsaklarında doğal olarak bulunan 5 farklı bakteri türünün besin seçimlerindeki etkisini test etmişler. Araştırmanın sonuçları bilim insanlarını bile çok şaşırttı; Esansiyel amino asitten yetersiz beslenen meyve sineklerinde 2 spesifik bakteri türü sineklerin protein iştahını ortadan kaldırabiliyordu. Santos Doğru bir mikrobiyatayla, meyve sinekleri olumsuz besin durumları ile yüzleşebilecekler diye belirtiyor. Meyve sineklerinde 5 ana bakteri türü varken, insanlarda yüzlercesi var. Bu da hayvan modellerinin kullanımının, insan sağlığı çok önemli bir bakış açısı kazanacağını gösteriyor. İştah Nasıl Etkileniyor?


Bağırsak Mantarları Sosyal Davranışları ve Bağışıklık Sistemini Etkiliyor Bağırsak mikrobiyotası ile ilgili çalışmaları birkaç on yıldır katlanarak devam ediyor ve bağırsaklardaki mikroorganizmaların beden ve zihin sağlığımız üzerindeki etkileri gitgide daha çok aydınlatılıyor. Ağırlıklı olarak bakteriler üzerinde yürütülen çalışmalara karşın Amerika'da Weill Cornell Tıp Fakültesi'ndeki araştırmacılar bağırsak mantarları üzerinde araştırmalar yürüttü. Ekibin gerçekleştirdiği preklinik çalışmada bir grup mantarın bağırsakları çeşitli hasarlara karşı koruduğu ve sosyal davranışlarımızı etkilediği bulundu. Bağırsak bağışıklık beyin ekseni birbiriyle bağlantılı çok sayıda organ ve mekanizmanın etkileşim içinde çalıştığı bir yapıdır. Bu eksende mantarların salgıladığı moleküler sinyaller sinir sisteminin bağışıklığını ve mental yapımızı da etkiliyor. Daha önceden hep bakteriler üzerinde yoğunlaşan çalışmalar arasında bağırsak mantarlarının bağışıklık ve sosyal davranışlar üzerindeki etkisinin ortaya çıkarılması sağlık açısından çok önemlidir. Mantarların sinir sistemini nasıl etkilediği ve hangi kimyasal molekülleri salgılayarak bağırsak bağışıklık beyin eksenine müdahalede bulunduğuyla ilgili doğrudan kanıtlar bulundu. Bağırsak Mantarları Epitel Dokuya Yardım Ediyor Bağırsakların vücudumuzda ne iş yaptığını hepimiz kabaca biliyoruzdur. Sindirime uğrayan besinlerin kontrollü bir şekilde kana aktarılması ince bağırsağın başlıca görevidir. Ancak bir de burada yaşayan milyonlarca mikroorganizmanın kana karışmaması gerekir. İşte burada bağırsak duvarına çok iş düşer. Vücudun ihtiyacı olan su ve besinlerin geçişine izin verirken mikroorganizmalara geçit vermemesi gerekir. Araştırmacılar, fareler üzerinde yaptıkları çalışmalarda belirli mantar gruplarının bağırsak duvarında yığılmalar yaptığını fark etti. Bağırsak mantarları epitel duvarda gelişi güzel yayılmıyorlar, belirli yerlerde kümeleniyordu. Ekip bu noktaları tek tek haritaladı. Kontrol grubu farelerde ise bağırsaklardan mantarlar arındırıldı ve bağırsakların epitel duvarlarında herhangi bir mantar kümelenmesinin oluşmadığından emin olundu. Araştırmacılar bir sonraki adımda bağırsak duvarında mantarların ne işe yaradığını anlamak için fareler arasındaki fizyolojik farklara baktı. Bağırsak duvarlarında mantarların biriktiği ve kümelendiği fareler bağırsak duvarına zarar verecek enfeksiyonlara karşı daha iyi bir korumaya sahip görünüyordu. Örneğin bağırsaklarda hasara neden olabilecek bir yaralanma veya enfeksiyon olduğunda mantarlar bağırsakların daha zarar görmesini engelliyordu. Mantarlardan oluşmuş kaleler bağırsak epitel hücrelerini koruyordu. Mantarların fiziksel koruma sağlamasının yanında araştırmacılar mantar topluluklarına sahip farelerin daha sosyal olduklarını da keşfettiler. İki fare grubunun karşılaştırıldığından bahsetmiştik. Bağırsak mantarları bulunan fareler, mantarlardan arındırılmış fare gruplarından daha sosyal davranışlar sergiliyordu. T Hücreleri Sinir Sistemini Etkiliyor Gelelim işin moleküler kısmına. Mantarların sağladığı koruma ve sosyal davranış nitelikleri T hücrelerini etkilemelerinden kaynaklanıyor. Mantarların varlığında bağışıklık sisteminin kilit hücrelerinden biri olan T hücreleri iki önemli sinyal proteini salgılıyor: Interleukin-22 (IL-22) ve IL-17. Mantarların tetiklediği IL-22 molekülü epitel dokuda faaliyet göstererek bağırsak epitel duvarını güçlendiriyor. IL-17 ise kan dolaşımına nüfuz ederek nöronlara ulaşıyor ve onları etkiliyor. Tabi burada sadece IL-17 reseptörü bulunan nöronların bu molekülden etkilendiğinden bahsetmemiz gerek. Tüm sinir sisteminin etkilenmesi gibi bir durum söz konusu değil.


Bağırsakların Kan Hücreleri Üretebildiği Keşfedildi! Sizi en çok ne şaşırtır? Siyaset, insanlar, toplum? Ya da bunların hiç biri mi? Beni en çok bilim şaşırtır. Okuduğumuz her makale, her haber aslında bırakın dünyamızı ya da galaksileri kendimizi bile ne kadar az tanıdığımızı göstermiyor mu? Evrensel sabit olarak bildiğimiz, asla değişmez dediğimiz bilimsel hakikatleri yine bilim değiştiriyor. Geçen hafta biyoloji kitaplarının amentüsü niteliğindeki mitokondrilerin sadece anneden geldiği tezi yerle bir oldu, bu bilgi ders kitaplarını dahi değiştirebilecektir. Zaten Sinirbilim'de bununla ilgili detaylı ve güzel bir yazı vardı, ben buna değinmeyeceğim. Değineceğim konu, en az bu konu kadar önemli olabilecek bir makalenin sonucu. Cell Stem Cell dergisinde 29 Kasım'da yayınlanan yeni bir makale bilimsel bir sabiti, kan hücrelerinin kökeni hakkındaki görüşü sarstı. Bu makalede Kolombiya Üniversitesi'nden Megan Sykes liderliğindeki bilim insanları, bugüne kadar sadece kemik iliğinden yapıldığı bilinen kan hücrelerinin sadece kemik iliğinden yapılmadığını, bağırsak kökenli de olabileceğini ortaya attılar. Bilim insanları bağırsakların, yine kan yapıcı kök hücreleri kullanarak, dolaşımdaki kan hücrelerinin %10'undan fazlasına kaynak sağlayabileceğini düşünüyorlar. Aslında bu haber özelinde düşünürsek, şaşırmakla beraber bağırsaklarının öneminin daha çok kavranmasını sağlayabileceği için ümitlendim. Kan Hücrelerinin Bağırsakta veya Kemik İliğinde Üretilmesi Neden Önemli? Bugüne kadar bağırsağın işlevleri ile ilgili fazla bir bilgimizi yoktu, ders kitaplarında, bağırsakların yararlı bakterilere ev sahipliği yaptığı, çeşitli vitaminlerin üretilmesinde katkısı olduğu, yağ asitlerini parçaladığı gibi faydalar sayılıyordu. Ancak son yıllarda bağırsakların önemi ciddi derecede fark edilir oldu. Bağırsakların mutluluk veren ya da depresif bir ruh haline sokan hormonlarımızı bile doğrudan etkilediği ve hatta obeziteden otizme kadar çeşitli hastalıkların varlıklarında rol aldığı artık bir sır değil. Kan hücrelerinin yapımında yer alması ise konuyu ileride çok daha farklı boyutlara taşıyabilecektir. Bağırsak Mikrobiyotasının İyileşmesi İle Otizm Gerileyebilir Bağırsak nakilleri Crohn ve diğer bağırsak hastalıklarından muzdarip hastalara yapılabilmektedir. Fakat yapının vücut tarafından ret edilme oranının yüksek olması ve bunun hayati bir risk oluşturması naklin başarı oranını düşürmektedir. Bağışıklık sistemimiz yeni bir organ naklinde yeni yapıyı yabancı olarak görüp saldırır ve organ işlevsizleşebilir. Doktorlar, bu sorunun üstesinden gelmek için bağışıklık baskılayıcı ilaçları hastalara vermektedirler. Fakat bu defa yeni bir problem başlıyor: bağışıklığı azalan kişi enfeksiyon ve çeşitli hastalıklara açık hale geliyor ki bu durum hayati bir risk oluşturabiliyor. Organ Bağışçısının Kan Hücreleri Alıcıya Nasıl Yardım Eder? Araştırmacılar bağırsak nakli olan hastaların hücrelerini incelediklerinde vericiden kan hücreleri olduğunu gördüler. Hastaya ait olmayan bu kan hücreleri nereden gelmişti? Bağırsak nakli sonrası hastaların dolaşımdaki beyaz kan hücreleri analiz edildiğinde bağışlanan bağırsaktan türeyen hücrelerin olgunlaştığı ve alıcının kendi dokularında toleranslı bir şekilde eğitildiği ortaya çıktı. Benzer şekilde, nakil sonrası alıcı tarafından yapılan beyaz kan hücreleri de bağışlanan dokuyu tolere edebilmek için eğitilebilir. Nakiller sonucu, nakledilen organı hastanın bağışıklık sisteminden koruyan ve hastayı da yeni organdan koruyan iki farklı kan hücresi grubu arasında çapraz bir iletişimin olduğunu belirten Sykes, vericiden daha fazla kan hücresi taşıyan hastaların, organı reddetme oranlarının da düşük olduğunu belirtti. Bu sonuç, organ naklinde yeni stratejilere kapı açabilir. Dolaşımda, vericiye ait kan hücreleri ne kadar fazla ise nakledilen organın ret edilme olasılığı o kadar düşüktür ve bu hastalarda bağışıklık baskılanmasına daha az gerek duyulabilir. Kısaca hastanın yeni enfeksiyon kapma veya komplikasyonlara maruz kalma olasılığı azalır, ilaç kullanma miktarı da düşer. Bu tekniğin geliştirilmesi sadece bağırsak naklinde değil ileride farklı organların nakillerinde de fayda sağlaması mümkündür. Bu sayede daha yüksek başarı oranı yakalayan nakiller gerçekleşebilir. Araştırmayı yapan bilim insanları nihai amaçlarının vücudun ilaca ihtiyaç duymadan organları kabul edebilmesi için gerekli uyumun organizma tarafından sağlanması ve bağışıklık baskılanmasının ortadan kaldırmak olduğunu da belirttiler. Bütün bu gelişmeler güzel; fakat sevinmek için daha zaman var. Çalışma, bağırsak naklini kabul eden 21 hasta üzerinde gerçekleştirildi. Bu yüzden bu yeni bulgular ilginç olmalarına rağmen henüz mevcut yöntemi değiştirebilme kudretine sahip değil. Bağırsak Bakterilerinin Kan Hücreleri ile Bir İlişkisi Var mı? Peki, bağırsak temelli bu hücrelerin oluşumunda bağırsak bakterilerinin bir rolü olabilir mi? Elbette bu mümkün, çünkü bağırsaklarımızın işlevlerini yerine getirmesinde mikroorganizmaların hayati bir rol oynadığını biliyoruz. Bağırsak florası da denen ve içerisinde bir çok farklı türde bakteri, maya, virüs vb. mikroorganizma bulunan bu yapıyı yediklerimiz şekillendiriyor. Hatta öyle ki iki farklı öğünde yediklerimiz aracılığıyla bağırsak floramız değişebiliyor. O halde şu soruyu soralım: Yediklerimizin bağırsak kökenli kan hücrelerimizin oluşumundaki doğrudan etkileri nelerdir? Şimdilik bu sorunun cevabını bilmiyoruz ama bilim durmadan yeni bilinmeyenlerin cevaplarıyla bizleri şaşırtmaya devam edecektir.


Uyuyan Bakteri Hücreleri Bağışıklık Sistemini Kandırabilir Şapka satarak geçinen bir adamın yolu bir gün ormana düşmüş. Bir süre yürüdükten sonra sıcaktan ve yorgunluktan bunalmış, bir ağacın altına oturmuş ve uykuya dalmış. Bir kaç saat sonra uyanmış. Bir de bakmış ki yanındaki sepet bomboş, şapkalar gitmiş. Kafasını kaldırıp ağaca bakmış ki, ağacın dallarında bir sürü maymun, her birinin kafasında adamın şapkaları. Düşünceli bir şekilde kafasını kaşırken bir bakmış maymunlar da adamın taklidini yapıyorlar, kafalarını kaşıyorlar. Adam ellerini havaya kaldırmış, maymunlar da aynısını yapmışlar. Derken adam ne yapacağını bulmuş. Kendi başındaki şapkasını çıkartıp yere atmış, tabi maymunlar da kafalarındaki şapkaları hemen yere atmışlar. Adam böylece bütün şapkaları toplayıp sepetine koymuş. Aradan 50 yıl geçmiş. Artık adamın bir torunu varmış, o da dedesi gibi şapka satıcısı olmuş. Günlerden bir gün onun da yolu aynı ormana düşmüş. Hava yine çok sıcakmış ve genç adam bir ağacın altına oturmuş, şapkalarla dolu sepetini yanına koymuş ve uykuya dalmış. Bir saat sonra uyanmış bir de bakmış sepetin içinde şapkalar yok. Derken tuhaf sesler duymuş bir de kafasını kaldırmış ki ağacın üstünde bir sürü maymun, hepsinin kafasında birer şapka. Adam düşünmüş: Dedem yıllar önce bana bir hikaye anlatmıştı. Ne yapacağımı çok iyi biliyorum. Adam gülümseyerek kendi başındaki şapkayı çıkarmış yere fırlatmış. O anda maymunlardan biri ağaçtan inmiş, adamın yere attığı şapkayı kapmış, adama da bir tokat atmış ve: -Sadece senin mi deden var demiş? Bu burada dursun... Süper Bakterilerin Çağı Başladı İskoç bilim insanı Sir Alexander Fleming'in 1927'de bir tatil dönüşü küfün geliştiği yerde bakterilerin olmadığını görmesi ile ilk antibiyotiğin keşfi gerçekleşmiş oldu. Şüphesiz Fleming ilk anda petri kabına bakarken dünyadaki en büyük bilimsel devrimlerden birine kapı araladığının farkında mıydı bilmiyoruz. Antibiyotikler tüm zamanların en büyük tıbbi başarılarından biridir; ama bu zafer, böyle devam etmemiz halinde tersine dönebilir. Size ürkütücü bir senaryodan bahsedeyim: hiçbir antibakteriyel ilacın etki etmediği bakteri hücreleri var ve bunların yaygınlaşması, çok ciddi kitlesel ölümcül sonuçlar doğurabilir. Bu bakterilere süper bakteriler deniliyor. Şu aşamada süper bakteriler tekil vakalarda görülüp daha kitlesel bir durum sözkonusu değil. Ama gidişat o yöne doğru; çünkü yanlış/bilinçsiz antibakteriyel ilaç kullanımı bakterilerde direnç mekanizmalarının gelişmesine sebep oluyor. Bakteri Hücreleri Gen Alışverişi Yapıyor Fıkraya dönelim: Yalnızca bizim dedelerimiz yok, insanlık olarak kendi torunlarımıza bilimsel miras bırakıp daha güçlü antibiyotikler üretmelerine katkı sağladık; ama bakterilerin dedeleri de boş durmadı. Kendi torunlarına bu antibakteriyel maddelerle baş etmenin yollarını öğrettiler. Antibakteriyel direnç mekanizmaları bakteri hücreleri arasında genetik yolla aktarılır. Bu aktarım mekanizmaları sadece yeni oluşan bakteriye ana bakteriden geçmez, aynı zamanda bakteriler kendi aralarında gen transferi yolu ile de bu direnç mekanizmalarını kazanabilirler. Bilim insanları bu süper bakterileri yenmenin ve direnç mekanizmalarını tamamen yok edebilmenin yollarını arıyorlar. Son haber Londra Imperial College'deki bilim insanlarından geldi. 7 Aralık'ta Science dergisinde yayınlanan bir makalede bakteriyel direnç hücrelerinin vücudun bağışıklık sistemindeki hücreleri nasıl aldattığı açığa çıkartılmıştır. Bu sonuç, bakteriyel enfeksiyonların tedavisinde yeni olanaklara kapı açabilir. Son bulgular bazı hastaların antibiyotik almalarına rağmen neden tekrar hastalandıklarına dair yeni açıklamalara da katkı sağlayabilir. Çalışmanın dünyanın en ünlü bakterilerinden Salmonella üzerinde yapıldığını da belirtelim. Uyuyan Bakteri Hücreleri Daha Dirençli Oluyor Salmonella gibi bakteri hücreleri vücuda saldırdığında, hücrelerin çoğu bağışıklık sistemimiz tarafından yapılacak olan savunmalara karşı bir tür uyku durumuna geçer. Yani antibiyotikler onlara etki etmez. Antibiyotik tedavisi sırasında bakterilerin uyuyan hücreleri, çoğalmayı durdurur. Uyku hali günler, haftalar hatta aylarca sürebilir ve antibiyotik tedavisi kesildiğinde bu hücreler yeniden hayata dönüp farklı enfeksiyonları da tetikleyebilir. Makalenin yazarlarından Dr. Sophie Helaine, tekrarlı ve zor tedavi edilen enfeksiyonların suçlusunun bu dirençli hücreler olduğunu belirtti. Örneğin bir kişi üreme sistemi veya kulak ile ilgili bir enfeksiyona maruz kaldığında klasik olarak antibiyotik tedavisi başlar ve rahatsızlığa ait belirtiler kesildiğinde antibiyotik alımı da durur. Daha sonra birkaç hafta içinde hastalık yeniden nükseder. Uyuyan bu bakteri hücreleri makrofajlar tarafından bakteriler yutulduğunda meydana gelir. Makrofaja giren uyuyan hücreler daha sonra makrofajdan dışarı çıkabilirler. Bu durumda antibiyotikler bu hücrelere haftalarca hatta aylarca etki etmeyebilir. Makrofaj bakteri veya virüs enfeksiyonlarına karşı savunma sisteminin temel faktörlerinden biridir ve bakteri ile virüsleri yutan bir hücre tipidir. Enfeksiyonlar İçin Zaman Bombası Aslında bu dirençli hücrelerin keşfedilmesi yeni değil, 1944 yılında keşfedilmişlerdir ve daha önceleri vücutta düşük düzeyde inaktif olarak bekledikleri ve tekrar hastalığın nüksetmesi için bir nevi gizli bir zaman bombası oldukları düşünülüyordu. Son araştırma, bu teorinin doğru olmadığı yönünde bir iddia ortaya attı. Yeni teori, bu hücrelerin makrofajların öldürebilme yeteneklerini azalttığını açığa çıkarıyor. Araştırmanın yazarlarından Peter Hill, Daha önceleri bu hücrelerin tamamen uykuda oldukları düşünülüyordu. Fakat gerçeğin çok daha korkutucu olduğu ortaya çıktı. Bu hücreler, makrofajların savunmalarını yavaş yavaş yok ediyor. Antibiyotik tedavisi kesildiğinde bu hücreler yeni bir enfeksiyon geliştirebilmek için daha elverişli ortama sahip olurlar hatta farklı virüs ve bakteri hücreleri için de daha uygun ortam yaratırlar. Araştırma her ne kadar fare makrofajlarında salmonella için yapılsa da E. Coli, tüberküloz, Salmonella dahil birçok hastalık yapan bakterinin dirençli hücre oluşturduğu biliniyor. Bilim insanları şimdi bu tabloyu bakterilere karşı nasıl kullanabileceğimizi araştırıyor.


Bakteriler Kansere Yol Açar mı? Kanserin ne olduğunu az çok biliyorsunuzdur. Bir grup hücrenin isyana kalkışması ve yeni yerler keşfederek kendi bağışıklık sistemine saldırmasıdır. Bakteriler de diğer vücut hücreleri gibi çeşitli ihtiyaçları için diğer hücrelerle sürekli iletişim ve koordinasyon halindedir. Yiyecek bulurken, kendini savunurken, başka hücrelere saldırırken veya arkadaşlarına yardım ederken sürekli iletişim kurmak zorundadırlar. Vücudumuzdaki tüm hücreler aynı dili kullanırlar. Belirli kimyasal moleküller aracılığıyla durmadan bilgi alış verişi yaparlar. Bakteriler ve Kanser Türleri Hem dışarıdan aldığımız bakteriler hem de içimizde yaşayan bakterilerin önemini bilseydiniz bu küçük canlılara daha çok saygı duyardınız. İnsanlardaki gelişimin %20'si dışarıdan bizi hasta eden bakteri ve virüsler sayesinde gerçekleşir. Vücudumuzda yaşayan bu canlıların bazıları bize yardım ederken, bizi hasta edenler de aslında bağışıklık sistemimiz başta olmak üzere daha dayanıklı kılmak üzere hizmet ediyor. Tabii hepsi değil. Bazı virüslerin ve bakterilerin sağlıklı hücreleri kanserleşme sürecine soktukları keşfedildi. Henüz hücresel mekanizmayı tam bilmiyoruz ama H. pylori, S. enterica, B. fragilis ve S. typhi'nin kanserle bağlantısı olduğu gün yüzüne çıktı. İleri Okuma: Helicobacter Pylori Ne Yapar? Moleküler biyolojide teknikler geliştikçe hücrelerin sinyal mekanizmalarını da daha iyi çözümlemeye başladık. Bazı mikroplar kimyasal moleküller aracılığıyla çevrelerindeki insan hücrelerinde önemli değişimlere neden olabiliyorlar. İnflamasyon yaratabiliyorlar. Yani bakteriler rahatsız edilirse komşularına da rahat vermiyor, sürekli huzursuzluk çıkarıyorlar. Mutasyonlar Kanserin oluşmasının en büyük nedeni hücre genetiğinde meydana gelen mutasyonlardır. Bazen bu mutasyonlar hayat tarzımızın sonucunda oluşur bazen de onları anne babamızdan almışızdır. DNA'mızdaki mutasyonları tamir edemezsek zaman içinde birikir ve beklenmedik bir anda hücre kanserleşme sürecine girebilir. Bir hücre kanserli olduğunda isyan bayraklarını çeker, kendi yapısını değiştirir. Hücreleri bu duruma getirmeden önce mutasyona sebep olacak kanserojen maddeleri imha etmeliyiz. İleri Okuma: DNA Mutasyonları Nasıl Olur? Dünyada her yıl milyonlarca kanser vakası enfeksiyonlar tarafından oluyor. Enfeksiyonların nasıl oluyor da kansere sebep olduğunu henüz bilmiyoruz. Dünya Sağlık Örgütü birkaç virüs ve bir bakteri dışında hiçbir mikrobu kanserojen ilan etmedi ama enfeksiyonların kansere yardım ettiği gün gibi ortada. Akciğerdeki chlamydia enfeksiyonları akciğer kanserine, genital boşaltım sistemindeki gonorrhoeae ise kendi bölgesinde kansere yardım ediyor. Ayrıca E. Coli ve Salmonella gibi bakterilerinde sırasıyla kolon ve mesane kanserine yardım ettiklerini gösteren kanıtlar var. Hücreler Ne Oluyor da Kanser Oluyorlar? Bakterilerin nasıl kanser yaptıklarını öğrenmek istiyorsak, öncelikle bir hücrenin nasıl kanserleşme sürecine girdiğinden bahsetmemiz gerek. Sizi onlarca tuhaf isimli molekülden bahsederek sıkmayacağım. Bilmemiz gereken temel şeyler hücrenin kendi içindeki sinyal mekanizmasının bozulduğudur. Hücre genomunda bazı mutasyonlar sonucu hücre bölünmesi doğru çalışmaz. Normalde çok kontrollü ve ihtiyaç oldukça bölünen hücreler kanser hücresi olduktan sonra dur durak bilmeden kontrolsüzce bölünmeye başlar. Programlı hücre ölümü sinyal mekanizmaları devre dışı kalmıştır. Kanserli hücre kendini öldürmediği gibi dışarıdan ona saldıran T hücrelere de yanıt verir. Kendisine yapılan bir taarruzu engelleyip, karşılık verebilir. İlaçlar birçok zaman bu yüzden işe yaramıyor. Hücre kendini öylesine kapatıyor ki, ABC transporter proteinleri gelen ilaçları içeri almıyor. İçeri güç bela girmiş ilaçları da hemen dışarı püskürtüyor. Bakteriler hücre içi sinyal mekanizmalarını bozarak veya doğrudan DNA'ya zarar vererek kansere neden olabilirler. Bunların yanında bazı lokal etkiler ve kanın yapısında yaptıkları değişimler de var. Araştırmalara göre bazı bakteriler DNA hasarını tespit etmekle sorumlu hücre yolağını hedef alıyor. Bu mekanizma bozulduğunda ise hücre artık kendi DNA'sındaki mutasyonları tespit edemiyor ve kanser kaçınılmaz hale geliyor. DNA'ya Zarar Veren Toksinler Hücre DNA'sı zarar gördüğünde dengeler alt üst olur ve her şey ters gitmeye başlar. Vücudumuzda 30 trilyon bakteri yaşıyor, her saniye dışarıdan da binlerce, milyonlarca bakteriye maruz kalıyoruz. Bu mikropların bazıları DNA'nın kararlılığına zarar verecek kimyasal moleküller salgılarlar. Bu toksinler eğer başarılı olup da görevlerini yerine getirirlerse tümör engelleyici genler zayıf düşebilir. Zincirleme tepkimelerin sonucunda ise hücreler kansere yakalanır. Şimdiye kadar kansere neden olduğu kanıtlanmış ve iyi araştırılmış 4 toksin vardır. Bunlar E. Coli'nin kolibaktin toksini, gram negatif bakterilerden salgılanan CDT , Shigella dizanteri bakterisinden gelen Shiga toksini ve N. gonorrhoeae'dan endonükleaz toksinidir. Şimdi bunları inceleyelim. Bakteriyel Toksinler Kolibaktin toksini en çok çalışan bakteriyel toksindir. Genomik adalar adı verilen özel bir genetik ağ tarafından üretilirler ve bakteriler arasında paylaşılabilir. Bu gen bölgesi ribozomlar tarafından üretilmeyen sıradışı bir enzim üretir. E. coli bakterileri bağırsaklarda çok uzun süre hayatta kalabilir. Bunun sonucunda da zaman içinde kolon kanserinin oluşumuna yardım edebilir. Gram negatif bakterilerinden salgılanan CDT de DNA'ya saldırır. Bu toksin üç parçadan oluşur: A, B ve C parçaları. B kısmı asıl aktif olan parçadır ve A ile C'yi hücrenin içine girmek için kullanır. Hücreler onu dışardan veziküller içinde alır ve endoplazmik retikuluma taşır. Burada tüm parçalar düzgün biçimde katlanır ve aktif hale gelerek DNA'ya doğru yol alırlar. Bu toksin DNA'da çift zincir kırılmalarına neden olarak mutasyon yaratır. Mutasyona uğramış DNA zaman içinde kontrollü bölünebilme yeteneğini kaybeder. Bütün bunların sonucunda hücre yavaş yavaş kanser olmaya başlar. DNA Hasar Yanıtlarını Manipüle Eden Bakteriler Eğer yazıyı buraya kadar okuduysanız konuyla yakından ilgileniyorsunuz demektir. Şimdi biraz daha moleküler seviyelere iniyoruz. Bakteriler DNA'nın çift zincirli yapısında birçok kırılmaya yol açabilirler. Aynı zamanda bu kırılmaları tespit edecek mekanizmaları da bozabilirler. Bunu yapmaları için DNA hasar tespiti yapan proteinleri ve hayati önem taşıyan p53 yolağını hedef almaları gerekir. p53 yolağı bozulduğunda hücre bölünmesi kontrolden çıkar ve kanserleşme süreci başlamış olur. Bir kanser araştırmacısına gözlerini kapat ve aklına ilk gelen şeyi söyle deseniz size muhtemelen p53 yanıtını verir. TP 53 geninden üretilen p53 proteini hücre döngüsünü düzenleyen bir transkripsiyon faktörüdür. En çok araştırılan proteinlerden biridir ve kanserin gelişimini önlemede en önemli moleküldür. Hücre strese girdiğinde p53 bunu anlar ve hemen makineleri durdurup şalterleri indirir. Yani hücre döngüsü ve metabolik olaylar hemen durup, programlı hücre ölümü başlar. Hücrenin strese girmesi demek bir şeylerin ters gittiği anlamına gelir. Böyle bir durumda bölünmek yapılabilecek en tehlikeli iştir! Kanserlerin yarısında TP53 geninde mutasyon görülür. Bu mutasyon p53 proteininin çalışmasını engelleyerek kanser oluşumuna yardım eder. Kansere neden olan birçok virüs de p53'ün davranışını değiştirir. Chlamydia trachomatis cinsel yolla bulaşan ve her yıl 100 milyon insanı hasta eden bir bakteridir. Hastalık herhangi bir belirti göstermez ve serbest radikaller aracılığıyla epigenetik mekanizmaları bozar. Zamanla hücrenin iç dinamikleri bozulur, hücre büyümesi hızlanır ve daha fazla bakteri içeri girmeye başlar. Bu bakterinin diğer hedefi ise p53 proteinidir. p53'ün yapısını bozarak bakteriye yardım eden belirli moleküllerin üretimini sağlar. Metabolizmadaki bu değişiklik ise hem hücreyi kanserleştirir hem de düşük oksijenli ortamda hayatta kalmasını sağlar. İleri Okuma: Serbest Radikaller Dost mu Düşman mı? Kansere Arka Kapıdan Ulaşmak Şimdiye kadar hep bakterilerin doğrudan DNA'yı etkilediklerini yazdık. Kanserin oluşması için başka yollar da var. Örneğin uzun süreli inflamasyon DNA'nın yapısında değişikliğe sebep olarak kansereyol açabilir. İnflamasyon durumunda hücre strese girmiş durumdadır ve serbest radikaller bolca üretilir. Bu moleküller DNA'da kırılmalara ve mutasyonlara neden olabilir. İnflamasyonun yanında ultraviyole ışık, radyasyon da DNA mutasyonlarına yol açabilir. Chlamydia trachomatis reaktif oksijen türlerinin sayısını artırarak mitokondrinin faaliyetini değiştirebilir. Mitokondriye müdahale ederek daha fazla ROS üretilmesini sağlar. ROS'ların sayısının artması da hücrenin savunmasını azaltacağı için bakteriler için her şey daha güzel olacak. İleri Okuma: İnflamasyon Mitokondri Davranışını Değiştiriyor Bakterilerin kansere sebep oluşlarında bilmemiz gereken en önemli noktalardan biri kısa süreli değil uzun süreli hastalıkların kansere yardım ettiğidir. Hücrelerimizin savunma sistemleri oldukça iyidir. Yaratılan hasar çok uzun sürelerde birikmiş olmalı ki hücreye gerçekten zarar versin.


Balı Ne Kadar İyi Tanıyoruz? Balın Faydaları Çok Fazla Bal böcek türevli olup da besleyici, tedavici edici, kozmetik ve endüstriyel değeri olan tek doğal maddedir. Çoğumuzun genellikle kahvaltıda tükettiği bal çok besleyici içeriğinin yanında polifenoller gibi fizyolojik olarak etkin doğal maddeleri de bünyesinde barındıran bir besin kaynağıdır. Balın beyne etkileriyle ilgili yapılan araştırma sayısı az olmasına rağmen balın faydaları çok fazla. Örneğin, hafıza geliştirici etkilere sahip büyük nootropik etkilere sahip. Nootropik etki genel olarak beyinde bilişsel yetenekleri, zeka düzeyi gibi nöronları geliştirici maddelerin sahip olduğu etkidir. Hafızanın yanında balın diğer bilinen özellikleri arasında endişeyi azaltıcı, ağrı kesici ve stres giderici gibi nörofarmakolojik etki alanları geliyor. Balın içeriğindeki polifenoller üstünde yapılan araştırmalar polifenollerin yaşlanmada rol oynadığı düşünülen solunum sonucu oluşan reaktif oksijen moleküllerini etkisiz hale getirdiğini hücresel antioksidan savunma sistemini yenileyerek hücredeki oksidatif stres seviyesini düşürdüğünü gösteriyor. Polifenollerin bir diğer yararı da hafıza sorunlarına gidermede yardımcı olmasıdır. Bu yüzden balın faydalarını iyi öğrenmeli ve bolca tüketmeliyiz. En azından içerdiği polifenoller yönüyle nörodejeneratif hastalıklar başta olmak üzere, sinaptik plastisiteyi geliştirmede, hücre ölümlerini durdurmada daha iyi araştırılmalı. Balın etki mekanizmaları daha iyi anlaşıldığında geniş kitleler tarafından daha fazla rağbet görecektir. İleri Okuma: Oksidatif Stres Balın tarihine baktığımızda çeşitli içeceklerde tatlandırıcı olarak, tıpta katarakt tedavisinde ve yaraların iyileştirilmesinde kullanıldığını görüyoruz. Yüzyıllardır geleneksel tıp uygulamalarında da kendine yer bulan bal Hindistan'da göz hastalıkları için, Bangladeş'te öksürük, boğaz ağrıları için, Gana'da bacak ülseri ve Nijerya'da kızamık hastalığının tedavisinde kullanılmıştır. Balın Ağırlığının 95%'i Şekerdir Günümüze kadar yaklaşık 300 çeşit bal türü tanımlanmıştır. Bal türlerinin farklılık göstermesinde rol oynayan değişkenler bal arıları tarafından toplanan çiçek nektarının yapısındaki moleküllerin farklı oluşundan kaynaklanmaktadır. Balın içeriğindeki karbonhidratlar kuru ağırlığın 95 97%'sini oluşturur. Bundan başka balın içinde organik asitler, proteinler, amino asitler, mineral ve vitaminler gibi çok sayıda çeşitli moleküller bulunmaktadır. Ayrıca saf balda sağlık açısından yararlı polifenoller, alkaloidler, çeşitli glikositler ve flavanoidler bulunur. Balın faydaları bu moleküller sayesinde ortaya çıkıyor. Fruktoz ve glikoz gibi monosakkaritler balın içeriğinde en fazla bulunan ve balın fiziksel ve besleyici karakteristiğinin çoğundan sorumlu şeker türleridir. Balda bulunan diğer şeker türleri olan disakkaritler, trisakkaritler ve oligosakkaritler kendi içlerinde çok geniş bir molekül çeşitliliğini barındırıyor. Bala asidik özelliğini (pH 3.2 4.5) veren asitlerin başında glikoz oksidaz enzimi yardımıyla glikozun oksitlenmesi sonucu oluşan glukonik asit gelir. Glukonik asidin yanında formik, asetik, sitrik, laktik, maleik, malik, oksalik, piroglutamik ve sukkinik asitler de balın yapısında bulunan diğer asidik bileşenlerdir. Balın yapısında bulunan maddelerden bir diğer grup amino asitlerdir. Glutamin ve asparajin hariç tüm amino asitlerin bulunduğu balda en fazla bulunan amino asit prolindir, ve onu takiben aspartat, glutamat ve diğer amino asitler gelir. İleri Okuma: Glutamat Nedir? Balda 31 Farklı Mineral Vardır Balda ki vitamin miktarı genellikle düşüktür ve günlük alınması gereken dozu karşılamaz. Genelde tüm suda çözünebilen vitaminler balda bulunurken, en yüksek miktar C vitaminine aittir. Vitaminlerin yanında balda aşağı yukarı 31 farklı mineralin varlığı tespit edilmiştir. Bunlar arasında en miktarca fazla olanları kalsiyum, fosfor, potasyum, sülfür, sodyum, klor ve magnezyumdur. Ayrıca eser miktarda rubidyum , silisyum , zirkonyum , vanadyum , lityum , stronsiyum , kurşun , kadmiyum , arsenik bulunmaktadır. Bunların bazıları doğal olarak balda bulunurken bazıları dış çevreyle etkileşimden kaynaklanan ve bala atık madde olarak giren elementlerdir. Balın İçinde 600 Uçucu Madde Vardır Balda yukarıda saydığımız moleküllerin haricinde yaklaşık olarak 600 farklı uçucu madde daha mevcuttur ve bu maddeler balın botanik kaynağını belirlemek için kullanılabilir. Ayrıca bu uçucu maddelerin bala karakteristik özellikler verdiği ve çeşitli biyomedikal faaliyetlerinin olduğu da yapılan araştırmalar sonucu kanıtlanmıştır. Balın faydalı yapısını artıran bu bileşenler insan vücuduna bir zarar vermez. Balın yapısında bulunan diğer moleküller antioksidan olarak görev yapan polifenoller ve flavonoidlerdir.Son yıllarda yapılan araştırmalar balda yaklaşık olarak 30 farklı polifenolün varlığını doğrulamıştır. Balda bulunan toplam polifenol miktarı 50 ila 850 mg/kg arası değişirken, flavonoid miktarı 36 150 mg/kg arasında seyretmektedir. Balın içindeki bu polifenollerin yoğunluğu bal arısının faydalandığı çiçeğe, coğrafi konuma ve iklim koşullarına bağlıdır. Balın bileşiminde karşılaşılan en yaygın flavonoid ve fenollü maddeler elajik asit, galik asit, benzoik asit, sinamik asit, ferulik asit, klorojenik asit, kafeik asit, kumarik asit, mirisetin ve buna benzer moleküllerdir. Balın Faydaları Saymakla Bitmiyor Son 20 yıldır devam eden araştırmalar balın insan vücudunda mide koruyucu, antioksidan, tansiyon düşürücü, mikrop öldürücü, mantar önleyici, bağışıklık sistemini güçlendirici, yaraları iyileştirici ve tümör önleyici etkilerinin olduğunu gösteriyor. Balın nootropik ve nörofarmakolojik etkileri hakkında yayınlanan araştırma sayısı az olmasına rağmen geleneksel tıptaki kullanım alanlarına ve etkilerine bakarak balın faydaları ile ilgili fikir edinilebilir. Örneğin, Hindistan'da ömrü uzatmak, hafıza, zeka, yoğunlaşma ve fiziksel gücü arttırmak için uygulanan Ayurveda tıbbında bal en önemli bileşenlerden biridir. Balın faydaları arasında tüm merkezi sinir sisteminin oluşması ve gelişimine yardım etmesi, özellikle yeni doğan bebeklerde ve okul öncesi çocuklarda hafıza ve birçok bilişsel işlevin gelişimi yer alıyor. Fareler üstünde yapılan bir araştırmada 2 aylık farelerin normal beslenme programlarına ilave edilen balın onların beyin işlevlerinin bir yıldan fazla bir süre boyunca bal takviyesi almayan farelerden daha iyi olduğunu ortaya koyuyor. Ayrıca bal desteği alan farelerde daha az endişe gözlenirken, konumsal hafızaları da bal desteği almayan farelerden çok daha iyiydi. Alzheimer Hastalığı Gibi Rahatsızlıkları Engelliyor Önceki çalışmalarla tutarlı olarak elde edilen bazı deney sonuçlarında da uzun süreli bal tüketiminin beyin dokusunda lipid oksitlenmesini önemli ölçüde azalttığı görülüyor. Balın faydaları içindeki çeşitli polifenol ve flavonoidlerin antioksidan etkisi sayesinde gerçekleşiyor. Bu moleküller beyinde oksidatif stresle mücadelede önemli bir rol oynuyor. Serbest radikal aracılığıyla gerçekleşen moleküler yıkımı engellemede beynin savunma sistemine büyük destek oluyor. Antioksidan ve serbest radikaller arasında devam eden moleküler savaşta eğer serbest radikallerin üstünlüğü söz konusu olursa doku tahribatı artıp yaşlanma süreci hızlanabiliyor. Ayrıca Alzheimer hastalığı, Parkinson hastalığı gibi nörodejeneratif rahatsızlıklarda da hücrelerde serbest radikal temelli oksidatif stres kanıtlarına ulaşılmıştır. Bilişsel İşlevleri Güçlendiriyor


Bazal Metabolizma Hızı


Bazı İnsanları Neden Sinek Isırmaz? Hiç şüphesiz mangal ve keyifli bir sohbetle geçen güzel yaz gecelerinin bir numaralı kabusu sivrisineklerdir. Biz mangal üzerinde etlerin pişmesini beklerken onlar da akşam yemeği için bizi beklerler. Vücudunuzun her tarafını örtecek şekilde giyinip, bir de sinek kovucu spreylerden vücudunuza sürdüğünüz halde hala sinekler tarafından ısırılıyorsanız, yapacak bir şey yok sinekler sizi çok seviyor. Ancak bir de hiçbir şey yapmadığı halde bir sinek tarafından bile ısırılmayan seçilmiş insanlar var. Bu insanların sizden ne gibi bir artısı var? Deride Yaşayan Bakteriler Sinekleri Çekiyor Baştan söyleyelim kan grubunuzun bununla bir ilgisi yok. Kan grubu 0 grubu ve A grubu olanlar sinekler tarafından daha fazla ısırılacak diye bir kural yok. Aranan yanıt derimizin üst katmanlarında gizli. 2014 yılının başlarında ünlü mikrobiyal ekolojist Rob Knight yaptığı bir TED konuşmasında deri üzerinde yaşayan bakterilerin sinekleri cezbeden farklı kimyasal kokular salgıladığını açıkladı. İleri Okuma: Kan Grubunuz Hafızanızı Etkileyebilir Vücudumuzun içinde ve dışında yaşayan 40 trilyon bakterinin bir kısmı derimizin üzerinde hayatlarını sürdürür ve vücut kokumuzun oluşmasında önemli bir görev alırlar. Aslına bakarsanız, insan terinin kötü kokmasındaki en büyük etken de bu bakterilerdir. Başta bu bakterileri pek sevmemiş olabilirsiniz ancak bu yardımcılarımız zararlı mikroorganizmaların derimiz üzerinde kolonileşmelerini engelleyen kimyasal maddeler salgılarlar ve derinin bağışıklık sistemini uyarırlar. Derimiz üzerinde yaşayan bakteri popülasyonu kişiden kişiye büyük değişiklik gösterir. Bütün insanların DNA'sı 99.9% oranında aynı iken vücudumuzdaki bakteri populasyonun genelde sadece 10%'u ortaktır. Sinekler Karanlıkta Bile Sizi Nasıl Bulurlar? Bir sivrisinek zifiri karanlıkta bile insan derisini bulabilir ve derinin uygun yerine konduktan sonra yapılacak iş lokal anestezidir. Tabi bu sırada sivrisineğin besinin yüksek olduğu atardamar ile besinin düşük olduğu toplardamarı ayırt edebilmesi gerekiyor. Sivrisineğin insan derisine doğru yönelimi berlirli tip bakterilerin yaydığı kokulardan kaynaklanıyor. Bu yönelimi nasıl olduğunu görmek için araştırmacılar 48 gönüllü erkek bireyin 2 gün boyunca alkolden, soğandan ve baharatlı yiyeceklerden uzak kalmalarını istedi. Katılımcılar deri mikroorganizmaların tamamen zarar görmeden kalmasını sağlamak için 24 saat boyunca naylon eldivenler giydiler. Araştırmacılar bir sonraki aşamada sivrisinekleri çekmek için kullanılan kokuyu oluşturan kimyasal maddeyi almak için katılımcıların derilerini cam kürelerle ovaladılar. 48 erkekten 9'unun kokuları sinekler tarafından büyük rağbet görürken, 7 şanslı kişinin kokusu sinekler tarafından göz ardı edildi. Bakteri Yoğunluğu Sinek Isırması Açısından Önemli Katılımcılar arasında sinekleri çok çeken grupta sinekler tarafından önemsenmeyen gruba göre bir bakteri türünün konsantrasyonu 2.62 kat, başka bir bakterinin konsantrasyonu 3.11 kat daha yüksekti. Sinekler tarafından göz ardı edilen kişilerin derilerindeki bakteri çeşitliliğinin sayısı diğer kişilere oranla daha yüksekti.


Bebek Bakmak Büyükannenin Beynini Koruyor Torunlara bakıcılık yapmak ve bebek bakmak büyükannelerin beyinlerini geliştirmelerine yardımcı olabilir ama aşırısı tam ters etki gösteriyor. Yaşları 57 ile 68 arasında değişen Avustralyalı 120 büyükanne üstünde yapılan araştırmalar sonucunda torunlara bakıcılık yapmanın menopoz sonrası dönemde kadınlarda beynin hala dinç kalmasına yardım ettiği ortaya çıktı. Bundan önce yapılan araştırmalarda arkadaş ve akrabalarla sürekli iletişim halinde olmanın bilişsel yetenekleri geliştirdiği biliniyordu. Haftada En Az 5 Gün Bebek Bakmak Beyni Koruyor Araştırmacılar haftada bir gün torunlarına bakan kişilerin bilişsel yetenek testlerinde en yüksek başarıyı kaydettiklerini söylüyor. Haftada en az 5 gün torunlarına bakan kişiler ise tam tersine en düşük başarı gösteren grup oldular. Torunlarına çok fazla bakıcılık yapan bu kadınlar hafıza ve zihinsel işlemlerde en kötü puanları kazandılar. Büyükannelerin omuzlarındaki yük arttıkça zihinsel testlerdeki başarıları da buna oranla düşüyordu. Her gün bebek bakıcılığı yapan büyükanneler haftada 1-2 kez yapanlara oranlara torunları tarafından daha fazla isteniyordu ve bu da büyükannenin üstünde bir baskı oluşturuyordu. Fazlası Zararlı Olabilir


Bebeklerde Bağlanmanın Önemi ve Bağlanma Stilleri Bebek ile birincil bakıcı arasında oluşan güçlü duygusal iletişime bağlanma adı verilir. Bağlanma, genellikle ilk bir yıl içerisinde oluşur. Çoğunlukla birincil bağlanma anneye olmasına rağmen bebeklerin yaşadığı çevreye bağlı olarak bazen babaya veya bakıcılık rolünü üstlenen kişiye de bebeğin bağlanması mümkün. Peki, bebek bağlanacağı kişiyi nasıl seçiyor? Bebeklerin ilk 6 aya kadar gözdeki konilerin tam gelişmemesinden dolayı görme duyuları tam olarak işlevini yerine getiremez. Görebilecekleri mesafe yaklaşık 17,5-25 cm olup beslenme sırasında anneleriyle olan mesafeye denktir. Bebekler, annelerinin kokusunu sesini doğum öncesinde; yüzünü ise doğumla birlikte tanımaya başlar. Araştırmalara göre annelerin bebekleriyle kurduğu göz teması, ve birincil ihtiyaçlarına cevap verme süreleri bebeklerin güven duygusunun oluşmasında çok yüksek oranda etkilidir. Bağlanma Türleri Mary Ainsworth ve meslektaşları, annelerin ve yabancıların bebeklerden ayrılma ve geri dönmeleri durumunda bebeklerin gösterdiği tepkilere bağlı olarak dört bağlanma stili belirlemişlerdir. Güvenli Bağlanma: Güvenli bağlanan bebekler, anneleri odadan ayrıldıklarında üzgündü. Anneleri geri döndüğü zaman kolayca sakinleşiyorlardı, yabancı geldiğinde annelerine sığınıyorlardı. Kaçıngan Bağlanma: Anneleriyle veya yabancıyla hiçbir iletişim kurmadılar, onların varlığına veya yokluğuna çok az tepki verdiler. Kararsız Bağlanma: Annelerinin varlığına rağmen yabancının varlığından çok hoşnutsuz oldular. Anneleri ayrıldığı zaman şiddetle protesto edip anneleri geri döndüğünde tekmeleyerek karışık davranışlarda bulunmuşlardır. Dağınık Bağlanma: Herhangi bir kategoriye uymayan bebeklere dağınık bebekler demişlerdir. Bu tür bebekler anneleriyle olan göz temasından kaçınmış, genellikle şaşkın, depresif ve korkulu bir yüz ifadesine bürünmüşlerdir. Bebeklikteki Bağlanma Yetişkin Hayatı Nasıl Etkiler? Biliyoruz ki insanlar olarak birbirimize ihtiyacımız var ve bağlanmak zorundayız. Temel duygusal ihtiyaçlarımızı bağlanmadan karşılamak ne yazık ki mümkün değildir. Mary Ainsworth'un çalışmalarına göre eğer bebekliğinizde birincil bakıcınıza güvenli bağlandıysanız yakın ilişkileri devam ettirme eğilimindesinizdir ve duygularınızı karşı tarafla paylaşmaktan çekinmezsiniz. Kaçınan bağlanma oluşmuşsa muhtemelen anneniz uzak ve mesafeli davranışlar sergiliyordu, bu da sizi zamanla bağımsız hissettirmiş olması mümkün. Yakın ilişkiler size boğucu geliyor ve çok sayıda kısa süreli ilişkiyi tercih ediyor olabilirsiniz. Kararsız bağlandıysanız ise annenizin size tutarsız şekilde davranmış olma olasılığı bir hayli yüksek. Sizin duygusal ihtiyaçlarınızı karşılamak için 'savaşçı' haline getiren kişi anneniz olabilir. Eğer bu tür bir bağlanma modeli sizde varsa sürekli ilgiye muhtaç ve sevginin her zaman daha fazlasını istiyor olabilirsiniz. İlişkiniz var ise bu ilişkiden kolaylıkla kopamıyor oluşunuzun sebebi kararsız bağlanma olabilir. Bağlanma Türü Değişebilir mi? Bağlanma motifiniz ilk 6 ay içerisinde oluşuyor olsa da hiçbir şey için geç kalmış değilsiniz. Pratikler yaparak ve yeni yetenekler öğrenerek daha güvenli bir bağlanma stili oluşturabilirsiniz. Kendinize Yukarıdan Bakın! Neye ihtiyaç duyduğunuzu ve ne hissettiğinizi anlamaya çalışın. Kendinize olası olay örgüleri kurun ve tepkilerinizin ne olabileceğiyle ilgili fikirler yürütün. Bağlanma stillerinden hangisinin sizin günlük yaşantınıza daha benzer olduğunu bulmaya çalışın. Duygularınızı Paylaşın! Yakın çevrenizle kendiniz hakkında hissettiklerinizi paylaşın. Çevrenizin sizin hakkınızdaki görüşleri toplayıp kendiniz hakkında öz eleştiri yapın. Günlük tutmak veya düşündüklerinizi bir yere yazmak da farkındalığınızı arttırmada ışık tutabilir.


Bebeklerin Dil Becerilerini Konuşmalarından Önce Geliştirebiliriz Bebekler dünyaya geldikten sonra yaklaşık 1.5 2 yıl boyunca çevrelerindeki tüm sesleri inceleyerek ve çözümleyerek ana dili olacak dili öğrenirler. Bu süreç şimdilik kendiliğinden bebeklerin etraflarındaki her şeyi dinlemeleriyle gerçekleşiyor. Eğer sürecin mekanizmasını tam olarak belirleyebilirsek bebeklerin beyinlerindeki sinapsların çoğu henüz silinmemişken, bir diğer deyişle beynin potansiyeli ileri ki yaşlara oranla çok daha üst seviyedeyken bebeğe çok sayıda dil öğretebiliriz. Amerika Birleşik Devletleri'nde bulunan Rutgers Üniversitesi'nde görevli bilim insanları bebekler 4 aylıkken sözcüklere dikkat ettiğini ve sözcük yapısından olmayan seslerle sözcükler arasındaki ayrımı fark ettiklerini söylüyor. Bebeklerin bir araba kornasının sesiyle cümle yapımında kullanılan sözcükler arasındaki farkı ayırt etmesi 7 aylık olduklarında çok daha hızlı ve doğru bir şekilde gerçekleşiyor. 4. ve 7. Aylar Arasında Dil Haritaları Oluşmaya Başlıyor Araştırma ekibine liderlik eden April Benasich bebeklerin sürekli çevreyi tarayarak dil olarak kullanabilecekleri sesleri aradıklarını belirtiyor. Bebek gelişiminin 4. ve 7. ayları arasında beyinde dilsel akustik haritalar oluşturuluyor. Bu haritaları oluştururken bebekler çevreyi çok dikkatlice gözlemleyip, her anı, her hareketi ve insanlar arasındaki tüm etkileşimleri mükemmel bir biçimde çözümlüyorlar. Gelelim az önce bahsettiğimiz harita mevzuuna. Akustik haritalar bebek beyninin dış çevredeki karmaşık dil yapısını hızlı ve otomatik olarak çözmesini sağlayan birbirleri arasında etkileşim halinde bulunan hücre topluluklarıdır. Beyinde akustik dil haritalarının yanında, işitsel kortekste duyma ile ilgili haritalar, beynimizin arka kısmında görsel kortekste de görsel haritalar mevcuttur. Bu haritalar ne kadar iyi çalışırsa bilişsel süreçlerin verimi de o kadar iyi olmaktadır. Dil Haritaları Yapım Esnasında Şekillendirilmeli Bebeklerin beyninde 4. ayda başlayan dil haritaları eğer yapım esnasında şekillendirilirse, bebeklerin bir dili öğrenmesi daha kolay ve etkili olabilir. Bu bebeklerin öğrendiği dil ve diller için daha sağlam bir alt yapı ve daha hızlı bir öğrenme seçeneği sunabilir. Yetişkin bir kişi araba sürerken birçok tepki ve davranış sergiler. Arabanın içinde bulunan bir bebek bütün bu davranış ve tepkileri analiz etmektedir. Araştırma ekibi bebeklerin algılamasını yönlendirerek ve geliştirerek bebek beyninin daha hızlı ve otomatik olarak öğrenmesini amaçlamaktadır. Benasich laboratuvarlarında bebeklerin akustik dil haritalarının oluşturulmasını hızlandırabildiklerini ve en iyi şekilde geliştirebildiklerini belirtiyor. Ekip bunu yaparken bebeklere hızlıca değişen çeşitli sesler dinletiyorlar ve bebekler sesler arasındaki farklara tepki verdiklerinde onlara kısa bir renkli video göstererek ödül veriyorlar. Dinleme esnasında ses değişiklikleri milisaniye ölçeğinde oluyor ve eğitimin ilerleyen aşamalarında çok daha karmaşık bir hal alıyor. Benasich bu eğlenceli oyunu oynarken bebeğe Buna dikkat et, bu önemli mesajı verdiklerini belirtiyor. Bu yöntem bebeklerin çevredeki seslere güçlü bir şekilde odaklanmalarını ve dil ile ilgili gerekli olan bilgileri daha kolay akustik dil haritalarına işlemelerini sağlıyor. Bu yöntem sayesinde bebeklerin birden fazla dili de kolayca öğrenebilecekleri öngörülüyor. Bebeklerin Ses ve Dil İşleme Yetenekleri Gelişiyor Araştırmacılar bu yöntemin uzun süreli faydalarının da olacağını düşünüyor. Elektroensefalografi tekniği kullanılarak yapılan araştırmalar altı haftalık bir eğitimin 7 aylık bebeklerin ses şablonları işlemedeki verimliliğini büyük oranda arttırdığını gösteriyor. 6 aylık eğitimin tamamlanmasının ardından ekip bebekleri gözlemlediğinde eğitim verilmeyen sonraki 18 ay boyunca bebeklerde eğitime bağlı gelişim bulmuşlardır. Elde edilen bu bulgular, akustik dilsel haritalar oluştuktan sonra bebeğin bundan çok uzun süreler boyunca faydalanacağını gösteriyor. Böyle bir tekniğin var olduğunu öğrenen birçok ebeveyn bebeklerini birer dahi yapmak isteyecektir ancak Benasich'in buna cevabı: Gerek yok. Kişilerin dil işleme kabiliyetleri de boy uzunluğu gibi genetik unsurlara bağlıdır. Örneğin bir kişinin boyunun uzunluk kapasitesi genetik temellere dayanarak 160 ile 180 cm arasında değişsin. Bu kişi doğru egzersiz ve beslenme programıyla 180 cm boy uzunluğuna erişebilir ancak kesinlikle 190 cm olamaz. Aynı durum dil işleme süreçleri için de geçerlidir.


Beden Duyu Korteksi Beden duyu korteksi vücudun iç durumu hakkında duyusal bilgileri toplayan, değerlendiren ve yanıt veren nöronların bulunduğu karmaşık bir sistemdir. Isıyı hisseden termoreseptörler, dokunma duyusunu oluşturan mekanoreseptörler, tat ve kokuyu algılana kemoreseptörler ve ağrıyı algılayan nosiseptörler gibi duyu reseptörlerinin hepsi beden duyu korteksine bağlıdır. Aynı zamanda beden duyu korteksi 6. his denilen durumun oluşmasını sağlayan proprioreseptörler vasıtasıyla iç organların durumu hakkında da bilgi toplar. Ağırlık kaldırdıktan veya koştuktan sonra kaslarınızın ağrıdığını veya çok yemek yedikten sonra midenizde hazımsızlık olduğunu size bildiren işte bu proprioreseptörlerinizdir. Beden duyu korteksi alan adı verilen çok sayıda işlevsel farklı bölgelere ayrılmıştır. Bu alanlar deri altından kasların iç dokusuna ve organların reseptörlerine kadar vücudun her bölgesinin yerini belirler. Beden duyu korteksinin alanları talamustan ve diğer beden duyu alanlarından gelen sinyallere bağımlıdır. Vücudun hangi organı aktif olarak çalışıyorsa beden duyu korteksi o organa yoğunlaşır. Örneğin yazı yazarken elleri kodlayan alanlar daha yüksek faaliyet gösterirken ayakları kodlayan alanlar daha pasiftir. Koşu bandında koşarken ise tersi bir durum görülür. Organlardan gelen duyusal sinyaller nöronların davranışlarını değiştirebilir ve o uyarana karşı nöronları daha hassas yapabilir. Bu durum aslında günlük hayatta sıkça karşılaştığımız bir hadisedir. Müzik aletini yeni çalmaya başlayan bir kişi başlangıçta çok harika melodiler çalamaz ve enstrümanına yabancıdır. Zamanla yaşlı insanların el melekeleri denilen refleksler hızlanır ve beden duyu korteksi de enstrümanı iyice kodlar. Böylece beyin enstrümanı tutmaya ve doğru notaları çalmaya daha az enerji harcarken müzik ahengini oluşturmak için daha fazla çaba harcar. Beden duyu korteksi içinde cereyan eden bu tür değişiklikler aksonların büyümesi, yeni nöronların alanlara katılması ve mevcut sinir hücrelerindeki hücresel değişikliklerle sağlanır. Beden duyu korteksinde plastisite Yetişkin memelilerde kortikal nöronların tepki durumları gelen duyusal sinyallere bağlı olarak değiştirilir böylece ilgili uyarandan gelen sinyallere karşı daha hassas yanıt verebilirler. Nöronlarda meydana gelen bu tür değişiklikler duyusal ve algısal becerilerde kalıcı gelişim sağlamak için çok önemlidir. Ayrıca sinir sisteminin felç gibi olaylardan hasar gördüğü durumlarda kalan nöronlar en yüksek verimi sağlamak ve kaybedilen iş gücünü telafi etmek için davranışlarını düzenlerler. Bir uzvun kesilmesi gibi büyük çapta duyusal sinyalin kesildiği vakalarda beden duyu korteksinin nöronları kendini tekrar düzenler. Bu düzenleme esnasında kesilen uzvun serbest sinir uçlarında inflamasyon olduğu takdirde beyne sürekli yanlış sinyal gönderebilir ve bunun sonucunda hayalet uzuv sendromu ortaya çıkabilir. Araştırmacılar beyin plastisitesinin yararlı yönünün nasıl kullanabileceklerini ve zararlı yönünün ise nasıl engellenebileceğini halen araştırıyorlar. Beden duyu korteksinin ve sisteminin organizasyonu Beden duyu sistemi vücudun her yerinden duyusal sinyaller aldığı için çok karmaşık bir çalışma ağına sahiptir. Sinyallerin vücuttan alanlara taşındığı başlıca yolakların birinde kapsüllü, düşük eşiğe sahip deri mekanoreseptörler omurilik beyin sapı talamus yolunu izleyerek beden duyu korteksine ulaşır. (Figür 1) Beyin hasarından sonra beden duyu korteksindeki esnekliği konu alan araştırmaların çoğu anterior parietal korteksin 3b alanındaki değişiklikleri içerir. İnsanlarda dokunma duyusu 4 periferal nöron kanalının nöral faaliyetinin kombinasyonlarına bağlıdır. Bu dört kanaldan ikisi hızlı bir şekilde uyaranlara uyum sağlarken diğer ikisinin uyum sağlama becerisi daha yavaştır. Örneğin elinizi mermer bir yüzeyde gezdirirken hemen pamuğa dokunun. Elinizdeki hızlı uyum sağlayabilen reseptörleriniz sayesinde iki yüzeyi birbirinden çok hızlı bir şekilde ayırt edebilirsiniz. Dokunma duyusuna ait tüm bu sinyaller az önce bahsettiğimiz yolak ile talamusun ventroposterior çekirdeğine gelir ve buradan anterior parietal korteksin 3b alanının 4. tabakasına, 1. alanın 3 tabakası gibi kısımlarına dağılır. Daha bitmedi! 3b alanına gelen bilgi işlendikten sonra anterior parietal korteksin 1, 2 ve 3a alanlarına, ikincil beden duyu korteksi (S2) ve lateral sulkusta yer alan lateral parietal korteksin parietal ventral alanına dağıtılır. Sinyallerin dağıtımı devam ediyor! Bu bölgeler bilgileri işledikten sonra sinyalleri motor kortekse, lateral ve posterior parietal korteksteki diğer alanlara da gönderir. Henüz daha dikkat, hafıza ve öğrenme mekanizmalarından bahsetmedik bile. Bunlar sadece duyusal sinyalin beyinde hangi merkezlere uğradığının küçük bir kısmı. His kaybının anlık sonuçları Maymun ve sıçanlar üzerinde yapılan araştırmalarda dokunma duyusunun ani olarak ortadan kaldırılması beyinde o bölgeyle ilişkili nöronların bir anda pasifleşmesine neden olduğu görülüyor. Bu olay sadece beden duyu korteksinde değil sinyallerin kortekse çıkana kadar izlediği omurilik, beyin sapı gibi merkezlerindeki nöronlarında da oluyor. Örneğin omuriliğin 1a bölgesinden gelen sinyaller sol elin kesilmesinden dolayı ortadan kaldırılırsa 1a bölgesinin beyin sapı ve talamustaki uzantısı da artık sol elden gelen sinyallere yanıt vermeyecektir. Nadir görülen durumlarda nöronlarda oluşan bozukluklar sonucu sinir sisteminin kendini yeniden organize edememesi sonucu hayalet uzuv sendromu, huzursuz bacak sendromu gibi rahatsızlıklar görülüyor. Primatlarda his kaybından sonra plastisite durumu Primatlarda ani his kaybından dolayı ilgili nöronların bir anda pasifleştiğinden yukarda bahsetmiştik. İlerleyen zamanlarda beyin kaynaklarını en iyi şekilde kullanmak için pasifleşen nöronları tekrar organize ederek aktifleştirir. Eğer yok olan duyusal sinyaller az miktarda ise modelleme işlemi kısa sürer ve pasifleşen nöronlar 2-3 hafta gibi bir sürede yeni özelliklerle yeni görevlerine atanırlar. Bu süre zarfında organlardaki duyu ve motor nöronlarından korteks nöronlarına kadar tüm seviyelerde aksonlar ihtiyaca göre uzatılır ve yeni sinapslar kurulur. Nöronların kendi içlerinde de engelleyici nörotransmitter ve reseptörlerin miktarı azaltılır ve böylece kalan sinyallere daha hassas hale getirilir. Kol kesilmesi gibi daha büyük çaptaki his kayıplarında beynin kendini tekrar modelleme süresi aylarca, yıllarca sürer. Yapılan bir araştırmada sol eli kesilen bir kişinin beden duyu korteksinde 31 yıl sonra bile kesilen el ile bağlantılı nöronların hala aktif olduğu bulunmuştur. Beyin korteksi zaman içinde gelen sinyallerin dağılımına göre kendini sürekli şekillendirir ama bu sürecin ne zamana kadar devam ettiği tam olarak bilinmiyor. Aynı zamanda talamus nöronlarında da değişiklikler gözlenir. Beynin üst düzey yerlerindeki uyumun sağlanması için daha alt birimler olan beyin sapı ve omurilikten gelen sinyallerin çok kritik bir rolü vardır. Duyusal sinyalleri sonucunda oluşan plastisite


Belirsizlik Beynimizi Nasıl Etkiliyor? Belirsizlik üreten doğaya karşı dengesini korumaya çalışan insan canlısının gayretine şöyle bir bakmayı deneyelim. Belirsizliği kısaca tanımlayacak olursak; karşılaşılan durumu anlayamamak ve onu öngörememek olarak ifade edebiliriz. Şunu biliyoruz ki anksiyetenin yani kaygının sebeplerinden biri de belirsizliktir. Bilinmeyen şeyler bizde kaygıya sebep olur. Doğa kaotik bir düzen ile çalışır ve onu tam olarak anlamaya çalışmayan bizler tarafından öngörülemez olarak algılanır. Kaçımız bir deprem sonrasında sığındığımız evlerimizden kendimizi dışarı attıktan sonra o boşluk hissi içinde düşüncelere dalmaz ki? Bu sarsıntının ardından gerçekleşmeyen her sarsıntı kişide şimdi değilse ne zaman duygusu içinde yoğun bir kaygı yaşatmaktadır. Fakat meselemiz sadece depremden korkmak olsaydı yaşanıp bitmiş olan bu olayın bizi korkutmaması gerekirdi. Bizim başka bir sorunumuz daha vardı: Belirsizlik! Belirsizlik Psikolojik Sorunlara Yol Açabilir Belirsizlik birçok psikolojik rahatsızlığın da kaynağı olmaktadır. Depresyon buna verilebilecek örnekler arasında yer alır. Gelecek yaşantımızla ilgili belirsizlik, yapacaklarımız konusunda belirsizlik, bir şeylerden emin olamamak gibi durumlar bizleri yoğun kaygı içerisine sokar. Yaşanılan bir stres öngörülemeyen, şiddetli ve sürekli olduğunda bizi savunmasız bir psikoloji içine sokarken, araştırmacılar tedavilerde etkili bir iyileşme için öngörülebilen, ılımlı ve kontrollü bir stresin direnç geliştiren bir psikoloji inşa etmemizi sağladığını ifade ediyor. Yaptığımız ufak işlerde bile onunla Ne yapabiliriz? Cevabını veriyor olabilmek bizleri yaşayacağımız kaygıdan uzaklaştıracak, işlerin bir miktar daha kontrolümüzde olduğu hissini yaşatacak ve bu da işlerimize daha ılımlı yaklaşıp daha verimli olmamızı sağlayacaktır. Belirsizlik Herkesi Farklı Etkiler İnsanlar her konuda olduğu gibi bu konuda da çeşitlilik gösteriyor. Kiminin belirsizliğe karşı sabrı bizleri hayrete düşürecek seviyedeyken, kimi için de bu kadar da sabırsız olunmaz ki! Diyebiliyoruz. Özellikle belirsizliğe karşı tahammülü düşündüğümde aklıma hep soğuk havada arabaya bindiğimizde buğulanan camı, motorun ısınmasını sabırla bekleyip klima ile çözen insanlarla o buğunun çözülmesini asla beklemeye dayanamayıp eliyle bir çırpıda silip hemen yola koyulmak isteyen insanların görüntüsü gelir. Camın buğusunun ne zaman çözüleceğinin kısacık belirsizliği bile kimimiz için tahammülü zordur. Peki insanların belirsizlik karşısında bu farklı davranışlarının sebebi beyin yapılarının farklı olmasından kaynaklanabilir mi? 2017 yılında Emotion dergisinde yayınlanan bir çalışmada, kendilerini geleceğin belirsizliği ile mücadele etmek zorunda hisseden kişilerin ve bu belirsizliği bir tehdit gibi gören kişilerin normalden daha büyük striatum bölgesine sahip oldukları tespit edilmiştir. Çalışmada bu bölgenin hacmi ve belirsizliğe karşı sabır arasında ciddi bir ilişki bulunmuştur. Ayrıca araştırmacıların aktardığına göre bazal ganglia içindeki striatum bölgesi dışında diğer hiçbir beyin bölgesinde dikkate alınacak ölçüde bir büyüklük gözlenmemiştir. Striatum Büyüklüğü ve Belirsizlik Dartmouth College'den Justin Kim ve arkadaşlarının bu konuda yaptıkları çalışmanın tasarımı şu şekildedir: 61 öğrenci ile ileride yaşanacak olumsuz yaşantıların belirsizliğini tolere etmek için geliştirilen ölçek doldurtulduktan sonra manyetik rezonans görüntüleme taraması yapılmış. Belirsizlik toleransının olması demek kişinin belirsizliğe karşı dayanıklı, çelişkilere tahammül edebildiğini ifade eder. Belirsizlik toleransının düşük olması ise kişinin belirsizlikle mücadele etmekte zorlandığı anlamına gelir. Bu çalışmada striatum hacminin belirsizlik toleransı ile anlamlı bir ilişkisi olduğu tespit edilmiştir. Genişlemiş bir striatum hacmine sahipseniz, belirsizlik karşısında pek hoşgörülü olacağınızı söyleyemeyiz. Diğer bir deyişle striatum bölgesi büyük kişilerin belirsizlik toleransları daha düşüktür. Dr. Kim, striatum bölgesi için ayrıca yeni bir görev öğrenirken bunun sonucunda bir kazanç elde edip edememe durumunda da yine bu bölgenin rolü olduğunu ifade ediyor. Yani bir ödülün/kazancın ne kadar tahmin edilebilir olduğu bilgisini işliyor. Bu ne demek oluyor? Belirsizlik toleransını oluşturan parçalardan biri tahmin edilebilirliğin gereksinimidir. Bu çalışma ile tahmin edilebilirlik ihtiyacının biyolojik olarak bir belirtisi olduğu ifade ediliyor. Striatumdaki Gri Madde Artışı Daha önceki çalışmalarda bildiğimiz kadarıyla obsesif kompulsif bozukluk ve anksiyete bozukluklarında striatumdaki gri madde artışının olduğu bilinmektedir. Bu bilgiler ışığında anksiyete bozukluğu veya OKB gelişme riski taşıyan kişilerin striatum hacmi ile öngörülebilir olacağı sonucuna varılıyor. Bu durumda bu bölgenin hacim bilgisi bu hastalıklara özgü belirtilerin tedavisinde erken bilgi sunacağı anlamına geliyor.


Bellek Uyku Esnasında Şekillendirilebilir Kokuyu algılamak belki sezgisel gibi görünebilir, görmüyorsunuz, duymuyorsunuz, sanki somut bir şey yok gibi ama var. New York Langone Tıp Fakültesi'nde çalışan araştırmacılar belirli kokuları hatırlamanın uykunun derin evresinde esnasındaki beynin öğrenme, işleme ve hatırlama yeteneklerine bağlı olduğunu buldular. Uykuda yeni bilgileri öğrenemeyiz ama gün içinde öğrendiklerimizi pekiştirebiliriz. Araştırmacılar şimdi bellek ile ilgili çalışmalar yürüterek uykuda hafızayı nasıl güçlendirebileceklerini araştırıyorlar. Koku Hafızası Uykuda Güçlendiriliyor Koku duyusu Alzheimer hastalığı gibi nörodejeneratif hastalıklarda beynin yitirdiği ilk işlevlerden biri. Eğer beynin kokuyu nasıl algıladığı, işlediği ile ilgili daha fazla bilgi edinebilirsek hafızayı hedef alan nörodejeneratif hastalıkları tedavi etmeye de bir adım daha yaklaşabiliriz. Araştırmacılar fareler ile yaptıkları deneylerde bir önceki gün koklatılan kokuların uyku sırasında tekrar verildiğinde koku hafızasının güçlendiğini gördüler. Kokunun uyku sırasında tekrar verilmesi bu kokuya ait hafızayı derinleştirdi. Fareler uyanıkken öğrendikleri bir kokunun derin uyku evresinde onlara tekrar koklatıldığında, farelerde o kokuya ait hafızanın bir önceki güne göre daha da güçlendiği ortaya çıktı. Bunun araştırmacılar bir grup fareye uyku sırasında belirli bir koku verdiler, bir gruba da uykularında herhangi bir koku koklatmadılar. Deneylerden beklendiği gibi ekip iki fare grubu arasında önemli bellek farklılıkları tespit ettiler. Derin Uyku Bozulduğunda Bellek Zarar Görüyor Araştırma ekibi farelere uykularında daha önce öğrenmedikleri bir koku verdiklerinde fareler birçok koku karşısında yanlış anılar ürettiler. Bilim insanları farelere verdikleri kimyasal maddelerle derin uyku evresinde nöronların birbirleriyle etkileşimini engellediklerinde, koku hafızası zarar gördü. Fareler önce koşullandırılarak belli kokuları tanımak üzere eğitildi. Beyinlerinin koku bölümüne elektrotlar yerleştirilerek araştırmacılar farklı kokular verildiğinde farelerin beyinlerinde oluşan elektrik sinyallerini tespit ettiler. Araştırmacılar bu kokuları uyku esnasında da vererek derin uyku manipülasyonun farelerdeki etkisini görmeye çalıştılar. Travmatik Olayları Uykuda Silebiliriz


Besin İntoleransı Nedir ve Bu Konuda Ne Yapabiliriz? Çok sevdiğiniz bir besini yemek istediğiniz halde tüketemediğiniz oldu mu? Bu soruya evet diyorsanız muhtemelen ne hakkında bahsettiğimi biliyorsunuzdur ve bir Munch tablosu gibi haykırıyorsunuzdur: Besin İntoleransı. Amerika'da Harvard Üniversitesi ile ilişkili Beth Israel Deaconess Medical Center'da diyetisyen Evagelia Georgakilas'a göre kısaca Besin İntoleransı; mide bağırsak yolunda bakterilere fermente etsinler diye daha çok zaman veriyor ve bu da sindirimde zorluğa sebep oluyor. Çok Sayıda Besin İntoleransı Olabilir Zamanla belli besinlere, kimyasallara ve katkı maddelerine daha hassas olabiliyoruz. Şarap, kurutulmuş meyveler, monosodyum glutamat ilaveli besinler ve konserve gıdalar bunlara birkaç örnektir. Ama bunlardan en iddialıları kesinlikle glüten ve laktoz. Mesela laktoz intoleransı ile bağırsaktaki laktaz enzimi yetersizliğinden dolayı, vücut süt ve süt ürünlerinde bulunan laktozu parçalayamıyor. Bu da zamanla sindirim bölgesinde şişkinlik, karın ağrısı gibi belirtilere sebep oluyor. Glüten intoleransı ise, glüten aminoasidindeki sindirim problemi ile oluşuyor. Bu protein genellikle buğday, çavdar, arpa, yulaf gibi tahıl ürünlerinde bulunur. Unutmayalım ki glüten intoleransı ile çölyak hastalığı aynı değildir; çölyak hastalığında glüten tüketimi ince bağırsak duvarına hasar verir, klinik bir tablo oluşmasına sebep olur. İleri Okuma: Çölyak Hastalığı ve Glutensiz Beslenme Diyelim ki besin intoleransınız var. Peki nereden anlaşılır bu? Ortak birkaç bulgu olarak, ishal, bulantı, kramplar ve karın ağrısı diyebiliriz. Fakat buna ek olarak, kusma, mide yanması, baş ağrısı, rahatsızlık veya gerginlik de ekleyebiliriz. Maalesef besin intoleransına sahip olduğunuz, fazla miktarlarda o besini yediğinizde oluşuyor. Bu yüzden bu belirtileri görmeniz, az miktarda besinle pek olası değil. Hangi Besine İntoleransım Olduğunu Nasıl Anlarım? Bu yazının asıl bahsetmek istediği noktaya geldik. Diyelim ki, bir besinin sizi rahatsız ettiği konusunda eminsiniz fakat tam olarak saptayamıyorsunuz. Ne yapmalı? Evet. Çözüm Besin Tüketim Kaydı. Kilo kazanımı, malnütrisyon gibi konularda da bir diyetisyenin vazgeçilmezi olan Besin Tüketim Kaydı burada da kurtarıcımız. Fakat bu kısımda bunun özelliklerini birazcık artırıyoruz, süreyi 2 hafta ile 1 ay arası tutuyoruz. Ayrıca, öğlen yemeğinde mercimek yemeği yedinizi düşünelim, akşamında karnınız ağrıdı. Buna 1-10 arası bir puan veriyorsunuz -10 en şiddetli ağrı olsun- önceki gün yediğiniz ıspanak yemeği sonrasındaki ağrı ile kıyaslıyorsunuz. 2 yemek arası ortak besinleri değerlendirip sizi asıl rahatsız eden besini buluyorsunuz. Zafer! En başa dönelim. Çok sevdiğiniz besini tüketemediğiniz oldu mu? Olduysa bile belki bunu porsiyonlarını azaltıp, başka besinlerle beraber tüketerek azaltabilirsiniz. Bu bir seçenek. Ayrıca, belki bir yemekte birden fazla sizi rahatsız eden besin var ve belki ikisi beraber etki ettiğinde ağrınız katlanılmaz oluyor. Bu yüzden belki başında tekini denediğinizde sizin için çok da sorun olmadığını göreceksiniz.


Besin Piramidi ve Sağlıklı Yaşam Nasıl Olmalı? Sağlıklı beslenmenin ilk adımı, tabağımızı doğru hazırlamaya başlamaktır. Bunun için en kolay yol, şematik olarak bunu göstermek olduğunu düşünerek, besin piramidi oluşturulmuştur. Bu gerçekten de gösterim açısından diyetisyenlerin işini çok kolaylaştırıyor. Dengeli Beslenme Nedir? yazımızda, besin piramidi hakkında ayrıntılı olarak bahsetmiştik. Başlangıçta ABD'nin ürettiği ve sınıflandırdığı şekilde besin piramitlerini kullansak da, daha sonra 'Besin Yoncası' olarak şematize edilmiştir; ki bu tabaktaymış gibi yuvarlak olması, imgeleme açısından kolaylaştırıyor. ABD 1992 yılında çıkardığı 'Besin Rehberi Piramit'ini, 2005'de çıkardığı 'Benim Piramidim' ve daha sonra 2011'de çıkardığı 'Benim Tabağım' ile değiştirdi. Tabak formunda, 'miktarlarına' uygun anlatmak, kilo kazanma/kaybetme gibi değişkenler için önemli ve hassas bir unsurdur. ABD ne kadar olayı basitleştirmeye yönelik hareket etse de, Avustralyalılar hala karmaşık bir anlatımla beslenmeyi anlatıyorlar. Belki de bilgilerin sadeleştirmesi ile önemli konuların atlanacak olmalarıdır. Yeni bir karar ise Belçika'dan geldi; sebzeleri ve tam tahıllı besinleri daha çok vurgulayan, Belçika için popüler sayılabilecek, french fries, bira, şekerlemeler ve bacon'ın tüketimini azaltan bir piramit. Besin Piramidi Bize Ne Söylüyor? Şekiller ne kadar değişirse değişsin, içerik ve vurgulanan özellikler aslında hep aynı oluyor. - Çeşitlilik esastır. Tabağınızda her renk besin olmalıdır. - İşlenmiş et ürünleri, kırmızı et tüketimi sınırlandırılmalıdır. - Beyaz et tüketimi artırılmalıdır; haftada 2 kez balık tüketimelidir. - Yağlı tohumlar ve kuru meyveler; tatlı ihtiyacınızı karşılayabilir. Fakat miktar konusunda tutarlı olunmalıdır. - Meyve ve sebze! Lif içeriği için ayrıca tam tahıllı besinler tüketilmelidir. - Kullandığınız yağın miktarına dikkat edin. Ölçmek her zaman önemlidir. Belki bir mutfak tartısı alma zamanı gelmiştir? - Ekmek zararlı değildir; ne kadar tükettiğiniz, ekmeğin türü ve nereden alındığı önemlidir. - Süt ürünlerinin her çeşidi, belli oranlarda tüketilmelidir. Sütün yağı, belli bir oranda, kilo kontrolü sağlar. - Su için! - Tuz tüketiminiz günde 6 gram altında olmalıdır. - Haftada en az 150 dakika hareket edin! O kadar çok spor-egzersiz çeşidi var ki, belki henüz size uygun olanını bulmamışsınızdır.


Beslenmenin Beyin Sağlığımız Üzerine Etkileri Çoğu insan kilo vermek, hastalıklardan korunmak veya önceden var olan durumunu yönetmek için sağlıklı bir beslenme programına başvurur. Genellikle bu insanlar, seçtikleri sağlıklı beslenme seçeneklerini, daha iyi bir vücut daha sağlıklı bir yaşam için kalıcı hale getirmeye çalışırlar. Peki vücudumuza hizmet eden sinir sistemimiz yediğimiz yiyecek ve içeceklerden yani beslenmemizden nasıl etkilenir? Beslenme beynimizin işlevleri konusunda önemli bir rol oynamaktadır ve sağlıklı besinler işlerin iyi gitmesine yardımcı olurken sağlıksız besinler beynimiz dahil tüm vücudumuza zarar vermektedir. Araştırmalar farklı gıdaların zekamızı, uyanıklığımızı, odaklanmamızı ve hafızamızı geliştirdiğini gösteriyor. Araştırmacılar Alzheimer hastalığı gibi hastalıkların önüne geçen belirli gıdaları bile tespit etmişlerdir. Bu besinlerin arasında çilek, somon ve diğer yağlı balıklar, zeytinyağı, lahana, ıspanak, pancar ve hatta maple şurubu yer alıyor. Bir bakkal dükkanında dolaşarak beyin sağlığınızı geliştirecek besinler bulmayı düşünüyorsanız, hangi besinleri aradığınızı bilmelisiniz. Somon, orkinos ve kabuklu yemişlerde bulunan omega-3 yağ asitlerinin, tatsız bir olay olumsuz duyguları ortaya çıkardığında gelecekte böyle bir durumun tekrar yaşanmasını önlemeye çalışmak amaçlı nesne tanıma, mekansal hafıza, ve kaçınmalı cevapları geliştirerek zihinsel işlevleri koruduğu gösterilmiştir. Bu arada ABD Tarım Bakanlığı araştırmacıları çilekte bulunan antioksidanların etkilerini ve yaşlanma sürecinde hafız kaybını nasıl önleyeceklerini araştırmaya devam ediyor. Diyetinize, beyin sağlığınıza dost olan besinler eklediğinizde, fayda görebilmek adına bilişsel işlevlerinizi engelleyen gıdaları beslenme düzeninizden çıkarmanız gerekecektir. Pişirilmiş veya işlenmiş yiyeceklerin tüketilmesinin haz duygularınızdan sorumlu bir nörotransmitter olan dopaminin fazla miktarda üretilmesini teşvik ettiği gösterilmiştir. Uyuşturucuya bağımlı olmanın etkilerine benzer şekilde, dopaminin aşırı üretilmesi gereksiz besin arzusuna neden olmaktadır. Bu etkinin sonucu olarak birey normalde tükettiğinden daha fazla besin tüketecek ve obeziteye yakalanma riskini arttırmış olur. Bu riskin artış göstermesiyle birlikte kalp-damar hastalıkları başta olmak üzere birçok hastalığa yakalanma riskimiz artmaktadır. Daha iyi bir beyin sağlığı için muhteşem 3'lü! 1)Yeşil yapraklı sebzeler: İçerdikleri K vitamini, lutein, folat ve beta karotenin beyin sağlığı üzerindeki etkilerinden dolayı diyetinize yeşil yaprakları sebzeleri eklemek beyin sağlığınız için büyük bir yarar sağlayacaktır. Günde 2 porsiyon yeşil yapraklı sebze tüketiminin beyin sağlığı üzerine etkisi büyük! 2) Ceviz: Her gün çeyrek cevizle beslenen farelerin, hafıza ve motor gelişiminde artışa ve anksiyetede önemli bir azalmaya sahip olduğunu keşfetmişlerdir. İnsanlar için günde sadece 2 ceviz tüketerek daha iyi bir hafızaya sahip olmak mümkün!


Beslenme Düzeni Kilo Vermede Kalori Saymaktan Daha Etkili Yaz ayları geldi de çattı ve birçoğumuz kış aylarında büyüttüğümüz göbeğimizi eritmek ve fazla kilolarımızı vermek için hararetli bir mücadele içine girdik. Diyet yapan birçok insan gün içinde yediklerine çok dikkat eder ve her bir yiyeceğin, içeceğin kalorisini sayacak kadar takıntılı hale gelebilir. Ancak bizim daha iyi bir tavsiyemiz var: Kalori saymak yerine kilo vermenize yardımcı olacak belirli yiyecekleri tüketmeniz beslenme düzeni konusuna önem vermeniz daha çok işinize yarayabilir. Amerika'da Tufts Üniversitesi'nde yapılan araştırmalar tükettiğimiz protein ve karbonhidrat çeşitlerinde yaptığımız değişikliklerin uzun vadede vücudumuzda beklenmedik farklar yarattığını gösteriyor. Önemli olan sürekli düşük yağlı yiyecekler yiyip etkisini gözlemlemek yerine onları bir birliktelik içinde tüketmektir. Sağlıklı Bir Beslenme Düzeni ile Kolayca Kilo Verebilirsiniz Diyet süresince aldığımız kalorileri hesaplayıp beyni buna takıntılı hale getirmek yerine sağlıklı orta seviye bir beslenme düzeni ile çok daha rahat kilo verebiliriz. Kilo vermede daha doğrusu vücudun ideal kilosuna ulaşmasında en önemli unsur vücudun hormonal sistemini rayına oturtmaktır. Araştırmacılar 16 yıl gibi uzun bir süre boyunca 120,000 erkek ve kadın üzerinde yaptıkları çalışmada kırmızı et ve et ürünlerinin tüketimindeki artışın kilo alımına sebep olduğunu buldular. Ancak yoğurt, deniz ürünleri, tavuk eti ve kabuklu yemişlerin kilo kaybına yol açtığını gözlemlediler. Aslında 2. gruptaki yiyecekleri kırmızı ete göre ne kadar çok yerseniz kilo kaybınız da o kadar fazla olmaya meyillidir. Çok Az Yağ Tüketenler Fazla Karbonhidrat Tüketiyor Çalışmada az yağlı yiyecek tüketen bireylerin kalori açığını kapatabilmek için daha fazla karbonhidrat tükettikleri görüldü. Bunun yanı sıra birçoğumuzun yaptığı gibi az yağlı süt içmek ile tam yağlı süt içmenin de kilo vermeye çok etkisi olmadığı araştırmanın sonuçları arasında yer alıyor. Araştırmacılar katılımcıların tam yağlı peynir ve süt tüketimini arttırdıklarında herhangi bir kilo alma veya verme durumunun söz konusu olmadığını belirtiyorlar. Diyet yapan kişi çoğunlukla yağlı yiyecekleri düşman olarak görüyor ancak dengeli beslenme düzeni içinde yağlar çok önemli bir role sahip ve doğru tüketildiği takdirde kilo vermemize yardımcı bile olabilirler. Harvard Üniversitesi'nde bilim insanı Jessica Smith süt ürünlerinin içindeki yağ miktarının kilo almaya kayda değer bir etkisinin olmadığını belirtiyor. Az yağlı yiyecekleri tüketmek vücudun yağ gereksinimi karşılayamamasına neden oluyor ve dolayısıyla vücut daha fazla karbonhidrat tüketmeye meyilli olarak fazla kilolara davetiye çıkarıyor. Yiyeceklerin Mükemmel Kombinasyonu Araştırma ekibi kilo alımını hesaplamak için her bir yiyeceğin kan şekerini ne kadar yükselttiğini gösteren glisemik indeks katsayısını kullandılar. Glisemik indeks katsayınız ne kadar fazla çıkarsa kan şekeriniz o kadar fazla yükseliyor. Sonuç olarak hem daha fazla kilo almaya eğilimli oluyorsunuz hem de tip 2 şeker hastalığına yakalanma riskiniz artıyor. Glisemik indeks katsayınızı artıran en önemli iki besin kırmızı et ve Türk toplumunun çokça tükettiği ekmektir. Bu iki besin kilo vermenin baş düşmanları olarak görülüyor ve ekmek içerdiği glutenle çok daha büyük bir tehlike oluşturuyor. Kırmızı ette yoğun protein ve amino asit içerdiğinden kanın asitlenmesine katkıda bulunarak vücut için bir tehlike arz ediyor. Bunların aksine sebze, meyve gibi protein veya karbonhidratının değil de su yoğunluğu daha fazla olan besinler vücudun kilo vermesine yardımcı oluyorlar. Şaşırtıcı bir sonuç daha. Düşük GI katsayısına sahip yiyeceklerle yumurta ve peynir gibi yağlı yiyecekleri tüketmek kilo vermenize yardımcı oluyor. Özetle, az yağlı yiyecekler, form bisküvileri ve kalori saymak yerine doğru ve dengeli bir beslenme programı kilo vermenin altın kuralıdır. Bazı Besinler Kilo Aldırır, Bazıları Verdirir


Beslenme Vücut organlarının canlı kalabilmesi, çalışabilmesi, büyüme, sağlıklı kalma ve günlük yaşamın devamı için besinlerin kullanılmasıdır. 6 şekilde gruplanır. İlki, az beslenme; bir süre az miktarda besin tüketilmesi ve vücudun ihtiyacı olan tüm besin ögelerinin ve enerjinin sağlanamaması olarak tanımlanır. İkincisi ise spesifik beslenme yetersizliğidir; tek bir besin ögesinin vücuda ihtiyaçtan daha az veya hiç alınmaması durumudur. Üçüncüsü, dengesiz beslenmedir. Gereksinim duyulan besin ögelerinden birinin diğerine göre az alınması veya alım dengesinin bozulmasıdır. Dördüncüsü, aşırı beslenmedir. Besin ögelerinin gereksinmeden ve harcanandan fazla alınmasıdır. Beşinci olarak, kötü beslenme malnütrisyondur. Malnütrisyon; beslenme ile ilgili yapılan tüm negatif tanımlamaları kapsar. Son olarak da, yaşamın sürdürülmesi için gerekli tüm besin ögelerinin yeterli ve dengeli şekilde alımını, kullanımını sağlayan yeterli ve dengeli beslenme vardır.