Özgür İradeye Sinirbilimsel Bakış Özgür irade ile ilgili geçmişten beri süregelen bir tartışma sürmektedir. Bu konu, en başta filozofları iki gruba bölmüştür. Rene Descartes gibi özgür irade savunucularına göre bizler, kendi kararımızla seçip ona göre eylemde bulunuruz. John Locke gibi deterministlere göre ise tercihlerimiz, bize müdahale eden dış etmenlerce belirlenir. Yaklaşık 30 yıl kadar önce, bu tartışmaya sinirbilimciler de katıldı. Devamında da, tercihlerimizin bilinçdışı beyin süreçleri tarafından belirlendiğini gösteren çalışmalara imza attılar. Bu çalışmalar, özgür iradenin olmadığını gösteren yorumlara neden olsa da, bazı sinirbilimcilere göre durum henüz o kadar net değil. Özgür İrade Gerçek mi Yoksa Bir İllüzyon mu? Özgür irade karşıtlığının ortaya çıkmasının nedeni, 1983'te yapılan klasik bir çalışmaya dayanmaktadır. Bu çalışma, gönüllü el hareketlerinin beyin faaliyetleriyle ilişkilendirilmesini içermektedir. Çalışmada basitçe, katılımcılara bir hareketi yapmayı arzuladıkları ilk anda parmaklarını oynatmaları istendi. Bu sırada etrafında dönen bir noktanın bulunduğu boş bir saate bakıp, hareket etme dürtüsünü duydukları anda o noktanın konumunu not etmeleri gerekiyordu. Araştırmacılar, elektroensefalografiyi kullanarak katılımcıların beyin faaliyetlerini incelediler. İnceleme sırasında, hazırda bulunma potansiyeli dedikleri bir sinyal tespit ettiler. Bu sinyal, beynin planlı hareketlerin yapıldığı frontal korteksin süplemanter motor bölgesinde görüldü. Esas şaşırtıcı olan bu sinyalin, katılımcıların hareket etme dürtüsünü hissettikleri andan, saniyenin üçte biri kadar öncesinde ortaya çıkmasıydı. İnsanların Kararları Önceden Tahmin Edilebiliyor Benzer çalışmalarda modern teknikler kullanılarak da benzer sonuçlar elde edilmiştir. 2008 yılında Londra'da bir araştırma ekibi, fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme tekniği ile, bireylerin butonlara basmaya karar verme anlarını incelediler. Araştırmada katılımcılar, ya sağ ya da sol işaret parmakları ile butonlara basıyorlardı. O sırada, karşılarında bulunan ekrandan harfler gösteriliyordu. Kişiden, parmağıyla hangi butona basmaya karar verdiği anda, gördüğü harfi not etmesi isteniyordu. Araştırmacılar bu çalışma sonucunda, %60 doğruluk oranıyla motor korteks hareketliliği sayesinde katılımcının hangi butona basacağını kestirebildiler. Üstelik, bireyin hareket etme dürtüsünü duyduğu anın 10 saniye öncesine dek. Daha yakın zamanda yapılan çalışmalarda bu bulgular, Amerikalı nörocerrahi ekibi tarafından da teyit edildi. Çalışmada bir grup epilepsi hastasının, parmak hareketlerini sergiledikleri anda nöronlardan elektrot yardımıyla direkt ölçüm alınmıştır. Araştırmanın sonucunda, bireylerin hareket dürtüsünü hissettikleri anın 1,5 saniye öncesinde motor korteksin faal olduğu bulunmuştur. İleri Okuma: Epilepsi Nedir? Bu alanda yapılan çalışmalar gösteriyor ki, insanlar bir eylemi yapmaya hazır bulunup kendilerini bunu yapmaktan alıkoydukları anda, frontal korteksteki faaliyet çok güçlü haldedir. Hatta bu hareketlilik, kişinin bir eylemi yapmaya hazır olduğu andakinden de güçlüdür. Bu 'veto gücü'nden yola çıkarak bazı bilim insanları, özgür eylem yerine özgür eylem'eme deyimini kullanmışlardır . Hazırda Mısınız? 1983'te yapılan ilk çalışmadan elde edilen bu bulgular, oldukça tartışmaya yol açmıştı. Bu nedenle yayımlandıkları andan itibaren de büyük yankıları oldu. Bu ve benzeri çalışmalar, bilinçli olarak davranış sergilememizden önce beynimizin çoktan karar verdiğini göstermiştir. Bir başka deyişle eylemlerimiz ve tercihlerimiz, aslında farkında bile olmadığımız beyin mekanizmaları tarafından belirlenmektedir. Bu, bizim bildiğimiz klasik özgür irade kavramıyla tamamen çelişik durumdadır. Bununla beraber, bu çalışmalar birkaç yönden eleştirilmişlerdir de. Çalışmalardaki temel sorun, bulguların bireylerin zaman algılarına ve zamanlamalarına dayandırılmasıdır. Bu ikisi de, saniyenin küçük dilimlerinde ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle tam olarak hangi anda ortaya çıktıklarını belirlemek çok zordur. Bunun yanı sıra, beynin işlem süresi de işi iyice karmaşık hale getirmektedir. Görsel bilginin işlenmesi ve motor bir çıktının oluşturulması aynı şekilde saniyenin küçük dilimlerinde meydana gelmektedir. Gündelik hayatta bunlar, hemencecik oluyormuş gibi olsalar da deneyler açısından bu farklar büyük önem arz etmektedir. Çalışmalardaki bir başka sorun: hazırda bulunma potansiyelinin tam olarak ne anlama geldiği kesin değildir. Bu zamana kadar bu kavram; hareketlerin planlanmasının ve hazırlanmasının nöral işaretleri olarak görülüyorlardı. Ancak bazı çalışmalar, bunun tersini gösteriyor. Bu çalışmalardan biri, Yeni Zelanda'da EEG yardımıyla, hareket etmeye karar verme ve hareket etmemeye karar verme anlarında beyin hareketlilikleri incelendi. Her iki durumda da aynı elektriksel örüntüler gözlemlendi. Böylece hazırda bulunma potansiyeli kavramının, beynin hareket etmeye hazırlanması anlamına gelmediği gösterilmiş oldu. Hazırda Bulunma Potansiyeli Nöral Gürültüden Etkileniyor 2012'de yayımlanan bir diğer çalışmayla, bu kavrama alternatif bir açıklama getirildi. Görsel bilgilerle alınan kararların, birçok nöral ağdan elde edilen girdiyi içerdiği bilinmektedir. Bir karar alındığında ise en güçlü aktivite gösteren ağ hangisiyse o baz alınır. Fransız araştırmacılar, benzeri durumun isteğe bağlı hareketler sergilendiğinde de oluşabileceğini düşündüler. Bu nedenle orijinal çalışmanın benzerini tekrar yaptılar. Ancak bir farkla; katılımcılardan, bekledikleri sırada ses duyunca hemen hareket etmelerini istediler. Görev sırasında beyin aktivitelerini ölçmek için EEG kullanıldı. Çalışma sonucunda, sese en hızlı tepki veren bireylerin hazırda bulunma potansiyellerinin de en yüksekte seyrettiği görüldü. Bu da gösteriyor ki, hazırda bulunma potansiyeli ile hareket etmeye karar verme süreçleri nöral gürültü veya nöral faaliyetteki dalgalanmalarla ilişkilidir. Nöral gürültü beyindeki nöronların sürekli çalışmasından dolayı devam eden sinyaller bütünüdür.


Panik Bozukluk Panik bozukluk sürekli tekrarlanan, beklenmedik panik ataklar ile karakterize edilen bir rahatsızlıktır. Birey, tekrar panik atak yaşamak konusunda o kadar çok kaygılanır ki bu kaygı normal psikolojik işleyişe etki eder. Amerika'da yetişkinlerin %4'ü panik bozukluk yaşıyor. Kadınların bu rahatsızlığı yaşama ihtimali erkeklere göre 2-3 kat daha yüksek. Panik bozukluk yaşayan insanların alkol ve diğer maddeleri kullanma ihtimali daha yüksektir. Ayrıca bu kişilerin intihar oranları da daha yüksek oluyor, sosyal işleyişleri azalıyor ve evlilik içi mutlulukları daha düşük oluyor. Panik bozukluktan muzdarip insanların aşağı yukarı üçte biri depresyon yaşar. Panik Bozukluk Belirtileri Panik atak; aşağıdaki belirtilerin en az dördünün görüldüğü, şiddetli korku veya rahatsızlık dönemleridir: Çarpıntı, terleme, titreme, nefes alamama, boğulma hissi, göğüs ağrısı, mide bulantısı, baş dönmesi ve kontrolü kaybetme veya ölme korkusu.


Parabiosis Tekniği ile Yaşlanma Yavaşlatılabilir Yaşlanmanın etkilerini durdurabilmek mümkün mü? Zaman geriye aksın sihrini kullanarak genç halimize, dinamik enerjimize, sağlıklı vücut ve sağlıklı beyin işlevlerimize tekrar erişebilir miyiz? Bu soruların yanıtlarını parabiosis tekniğinde aramaya ne dersiniz? Parabiosis, yaşlı bir fare ile genç bir farenin cerrahi yöntemler ile kan dolaşımlarının birleştirilmesi ve ortak bir dolaşım sağlanmasıdır. Genç kana maruz bırakılan yaşlı farenin; pankreas, karaciğer, kas ve kalp yapılarında işlev yeterliliklerinin arttığı gözlemlenmiştir. Asıl ilgi çeken kısım ise bunun beyne bile uygulanabilmesi fikridir. Parabiosis denilen modelde, genç dolaşıma maruz bırakılmış yaşlı farenin işlevlerini daha iyi yerine getirebilen bir beyne sahip olduğu tespit edildi. Biliyoruz ki yaşla beraber nöronlar arasındaki bağlantılar yani sinapsların etkileşimi azalmaya başlar. Bu kötü gidişat sinir dokusunun bozulması ile ilgili hastalıklara karşı hassasiyetin artmasına neden olur. Parabiosis Beyne Uygulanabilir mi? Peki vücut yaşlanırsa ya da hastalanırsa bu beyni etkiler mi? Ya da tam aksine beyin yaşlanırsa bu vücudun geri kalanını etkiler mi? Vücuttaki bütün farklı dokuları birleştiren yapı kandır. Parabiosisin beyne uygulanabilirliğini düşündüren sorulardan en önemlisi de hastalık sürecinde ya da yaşlılıkta kanın yapısının nasıl değiştiğini incelersek beyin hakkında bir şey öğrenebilir miyiz olmuştur. Yaşlandıkça genellikle dokuların gelişimi ve bakımı için gerekli olduğunu bildiğimiz kanın yapısında ki faktörlerde azalmalar meydana gelir. Yaşlanmanın gerçek etkenleri nelerdir sorusunun ışığında parabiosisi inceleyecek olursak; yaşlı beyin genç kana maruz kalmaktan nasıl etkilenir sorusunu sorabiliriz. Bulgulara göre: -Parabiosis modelli yaşlı beyinlerde yeni nöronlar üreten kök hücre sayısının, -Sinaptik bağlantıların sayısının ve -Yeni anıların oluşumunda rol oynayan gen ifadelerinin artış gösterdiği, -Kötü huylu inflamasyon vakalarında da azalma olduğu görülmüştür. Plazma Transfer Yöntemi Cerrahi olarak dolaşımın birleştirilmesi tekniğinden sonra, araştırmacılar plazma transferi yöntemini denemeye karar vermişlerdir. Genç kan plazmasını kullanarak yaşlı farelerin beyin bölgelerine lokal enjeksiyon uygulaması yapılması için yeni kapılar aralanmıştır. Plazma transferi ile bu gençleşme etkisini yeniden oluşturmayı ve farelerde hafıza testi yapmayı planlamışlardır. Bu işlem için insan plazması, genç insan plazması ve kontrol grubu olarak tuz kullanılarak yaşlı fareye enjekte etmişlerdir. Sonrasında bu farelerin zekalarını gençleştirebilir miyiz sorusunun cevabını bulabilmek için bir test aşaması başlamıştır. Bu test Barnes Labirenti Testi'dir. Testte birçok delik olan bir masa, etrafında yön işaretleri ve parlak bir ışık kullanılır. Fareler parlak ışıktan rahatsız oldukları için kaçmaya başlarlar ve masa üzerindeki deliği bulmaya çalışırlar. Fareleri birkaç gün bu ipuçları ile delikleri bulmaları için eğitirler. Şimdi testte hafıza problemi olan yaşlı bir fareyi ele alalım. Parabiosis Hafızayı Güçlendiriyor Hafıza problemi olan bu yaşlı fare tüm deliklere bakıyor ancak önceki denemede ve önceki gün nerede olduğunu gösterecek beyindeki mekansal haritayı oluşturamıyordu. Diğer yaşlı fareye üç hafta boyunca üç günde bir genç insan plazma transferi tekniği uygulanıyor. Bu fare doğru deliğe giriyor yani deliğin nerede olduğunu hatırlayabiliyor ve genç bir fare gibi hareket ediyordu. Bu durum ayrıca sadece genç fare değil genç insan plazmasının da yaşlı beyne yardımcı olma kapasitesinin olabildiğini gösterdi.


Parasetamol Hastalara Yarardan Çok Zarar Getirebilir Zaman zaman hepimizin başı ağrıyor, hele bir de akşamdan kalmaysak bu ağrı çekilmez olabilir. Baş ağrısı için herkesin bir süper kahramanı vardır. Etken maddesi asetaminofen olan parasetamol uzun yıllardır etkili bir ağrı kesici olarak nam salmış kahramanlardan biridir. Baş ağrısı için alırsınız iyi gelir, sırt ağrısı için alırsınız iyi gelir deniliyordu. Sahadaki libero gibi her yere koşar. Doktorlar da bu özelliği olan parasetamolü çok severler. 2013 yılında 22,5 milyon kutu parasetamol reçete edildi. Bir de reçetesiz eczanelerden satın alınanlar var. Toplam satışı yapılan parasetamol sayısı bir yılda 200 milyon kutuyu buluyor. İngiltere'de ağrı kesici pazarının 3'te 2'sini kaplayan bu ilacın çok tutulmasının bir sebebi var: Ucuz, güvenli ve etkili olduğu düşünülüyor. Bu üç etkeni biraz irdelemekte fayda var. En son 16 Kasım 2018'de yayınlanan fiyat bilgilerine göre parasetamolün satış fiyatı 4,82 liradır. Ucuz olduğu konusunda kimsenin şüphesi yoktur. Güvenli ve etkili olduğu konusunda ise bazı şüpheler var. İlacın ölümcül bir yan etkiye ve ciddi metabolik hastalıklara yol açmadığı biliniyor. Bu konu şimdiye kadar çok iyi araştırıldı. Yaygın kanıya göre tavsiye edilen dozlarda alınırsa oldukça güvenli hastalar tarafından gönül rahatlığıyla kullanılabilir. Bilim insanları uzun vadede ne gibi yan etkilerin ortaya çıkabileceğini de merak ediyor. Bunun yanında ne kadar etkili olduğu da bağımsız araştırma grupları tarafından masaya yatırılmalı. Parasetamol Nasıl Ortaya Çıktı? Parasetamol ilk olarak 1960'lı yıllarda piyasaya çıktı. O yıllarda aspirin ve diğer steroid olmayan anti inflamatuvar ilaçların mide kanaması, ülser gibi ciddi yan etkilere yol açabileceği korkusu parasetamolün parlamasına yol açtı. Parasetamolün de uzun süreli kullanımının iç kanamaya yol açma riski konuşulsa da kanıtlar yeterli bulunmadı. İngiltere'de Nottingham Üniversitesi'nde çalışan romatolog Michael Doherty 2011 yılında güzel bir araştırma yürüttü. Doherty yaşları 40'ın üstünde olan ve kronik diz ağrısı çeken hastalarına parasetamol, ibuprofen veya iki ilacı beraber verdi. 892 hastanın katıldığı çalışma 13 hafta sürdü ve çalışmanın sonunda ilginç bir sonuç çıktı. Ibuprofen NSAI bir ilaçtır, yukarıda belirttiğimiz gibi uzun süreli kullanımı iç kanamaya yol açabilir. Gerçekten ibuprofen kullanan hastaların 5'te biri iç kanama ile bir ünite kan kaybetti. Şaşırtıcı olan ise parasetamol alan hastaların 5'te 1'inde de aynı şey oldu. Yan etki açısından ibuprofen ve parasetamol arasında bir farklılık yoktu. Parasetamol kullananlarda hemoglobin azalması %20,3 iken ibıprofen kullananlarda %19,6 çıktı. Araştırmanın ayrıntılı sonuçlarına şu bağlantıdan ulaşabilirsiniz: https://ard.bmj.com/content/70/9/1534 Parasetamol aslında çok tehlikeli bir ilaç olabilir. Böbrek ve karaciğer sorunlarına ve NSAI ilaçlar gibi iç kanamaya yol açabilir. Dr. John Dickson Doz Aşımında Neler Olabilir? Amerika'da bulunan Gıda ve İlaç Dairesi dünyada ilaçlara onay veren ve piyasaya çıkmasında en yetkili kurumdur. FDA ile ilgili komplo teorileriniz varsa onları bir kenara bırakın. Öncelikle belirteyim bu kurum insan sağlığını düşünür. İlaçların yan etkilerini gizleme, ilaç endüstrisini yüceltme gibi görevleri yoktur. Hatta bir ilacın onayı için ilaç şirketlerine yapmadık zulmü bırakmaz. FDA kendi sitesinde parasetamol alımının çok nadir de olsa Stevens-Johnson sendromu gibi ölümcül deri rahatsızlıklarına yol açabileceğini belirtiyor. Çok nadir görüldüğü için parasetamol alırken acaba ölür müyüm diye düşünmenize gerek yok. Ancak FDA halk sağlığı konusunda hiçbir noktayı örtülü bırakmaz. Vücudunuza aldığınız besin, ilaç ve diğer birçok madde sonsuza kadar kalmaz. Yanlış biliyorsam düzeltin, sadece bazı ağır metaller vücutta sürekli kalıyor. Onların dışında her şey karaciğerde parçalanıyor ve atılıyor. Örneğin kahve içtiğinizde karaciğer hemen onu parçalamaya başlıyor ve 4-6 saat içinde vücuttan atıyor. Bir hastanın bir günde alabileceği en yüksek doz parasetamol 4 gramdı. Bunun üzerine çıkarsanız hemoglobin de sorunlar baş gösterir. FDA daha sonra kazara gelişen doz aşımlarını engellemek için bunu 325 mg'a indirdi. İnsan kazara nasıl doz aşımı yapar demeyin. Bazen baş ağrısı için parasetamol içiyoruz daha sonra bunu unutup aynı gün içinde sırt ağrısı için bir daha içebiliyoruz. Hastalar genelde prospektüsü okumadıkları için doz aşımları sık yaşanabiliyor. Parasetamol Ne Kadar Faydalı Bir İlaç? 2013 yılında İngilitere'de Ulusal Sağlık Enstitüsü doktorlardan osteoartrit için parasetamol yazmamalarını salık verdi. Bunun sebebi ise ilacın ağrı kesici olarak çok az etki göstermesi ve yüksek dozlarda kalp, böbrek ve sindirim sistemi sorunlarına yol açmasıydı. Bu bir emir olmaktan ziyade bir tavsiyeydi. Her ülkenin sağlık bakanlığı doktorlarına bu türden tavsiyeler verir. Doktorlar hastanın durumuna uygun olarak gerekli ilaçları yazmakta yetki sahibidir. İlerleyen zamanlarda yetkililer bir U dönüşü yaptılar. Son değerlendirmelere göre parasetamolün yine osteoartrit hastalarına verilebileceği söylendi. Bu U dönüşü çok dikkat çekti. İlaçların neredeyse hepsinin yan etkisi vardır. Hatta ilaçları bırakın meyvelerin bile birçok yan etkisi vardır. Ben üç tane kivi yediğimde dudaklarım soyulmaya başlıyor. Eğer fazla muz yerseniz hiperkalemi ortaya çıkar, yani kandaki potasyum düzeyiniz artar. Yan etkilerden korunmak için ilaçlara savaş açmanın bir manası yok. Burada önemli olan yarar ve risk dengesinin ne olduğudur. Kullanacağınız ilacın yararları, risklerden fazlaysa kullanmalısınız. Cochrane Collaboration tarafından yazılan bir derleme makalede parasetamol ile plasebonun karşılaştırıldığı 7 çalışma mercek altına alınmış. Bu çalışmalardan ikisinde parasetamolün ağrıya hassasiyeti gidermede hiç etkili olmadığı, diğerlerinde katılımcıların %5'inde etkili olduğu görülmüş. İlacı kullananların sadece %5'inde etkili olması ilacın klinik olarak ne kadar yararlı olduğunu sorgulamaya yol açıyor. Parasetamol Hangi Ağrılarda Etkili? Türk milleti olarak orta yolu bulmada biraz sorun yaşıyoruz. Bir şeyi ya yerin dibine sokuyoruz ya da göklere çıkarıyoruz. Parasetamol ile ilgili derleme bir makalede migren ve tansiyona bağlı baş ağrıları çeken kişilerde ilacın etkili olduğu görüldü. Ancak kronik sırt ağrısı, kanser, ameliyat sonrası ağrılar ve osteoartrit ağrılarında parasetamolün çok az etkili bulundu. Birçok ağrı türünde yapılan plasebo kontrollü çalışmalarda parasetamolün klinik olarak anlamlı bir yararının olmadığı kanıtlandı. Yararlı olduğu kısımları da atlamamalıyız. Bir ilaçtan yarar görürken de doz aşımı yapmamaya dikkat etmeliyiz. Düzenli olarak günde 4 ve daha fazla parasetamol alan hastaların karaciğerlerinde sorunlar ortaya çıkmaya başlıyor. Parasetamol kullanan insanlarda şimdiye kadar bazı beklenmeyen yan etkiler de ortaya çıktı. Örneğin NCBI'da ağrı kesiciden empati katiline başlıklı bir makale var. Çalışmada parasetamolün etken maddesi asetaminofen kullanan kişilerde önemli bir empati kaybının olduğu bildiriliyor. Ücretsiz bir makale kaynaklarda bulup okuyabilirsiniz. Bir başka çalışmada ise hamilelikte parasetamol almanın erkek fetüste testosteronun normalden daha az salgılanmasına yol açtığı bulundu.


Pareidolia Nedir? Pareidolia kişinin rastgele bir görüntü veya desende önemli bir şeyi gördüğü veya duyduğu bir beyin fenomenidir. Pareidolia, insanların, ızgara peynirdeki Meryem Ana veya aydaki adam görüntüsü gibi cansız nesnelerde yüz görmesine neden olan şeydir. Kelime, Yunanca hatalı, yanlış bir şey anlamına gelen para kelimesinden ve görüntü, form veya şekil anlamına gelen eidolon isminden türetilmiştir. Pareidolia, rastgele verilerdeki kalıpları görmek için kullanılan daha genel bir terim olan bir apofeni türüdür. İnsanlar sıklıkla cansız nesnelerde insan yüzleri veya formları gördüklerini bildirmektedir. Örneğin, pek çok kişi Torino Kefeni'nin, çarmıha gerilmeyle tutarlı bir travma geçirmiş gibi görünen, bazıları İsa olduğuna inanılan bir adamın resmini taşıdığını düşünüyor. İrlanda'nın Rathkaele kentindeki St. Mary's'i ziyaret edenlerden bazıları, kilisenin dışındaki bir ağaç kütüğünün Meryem Ana'nın siluetini taşıdığını söylüyor. Brezilya'nın Rio de Janeiro kentinin dışındaki devasa bir kaya olan Pedra da Gavea'nın hasar görmesi, birçok kişinin insan yüzü olarak yorumladığı bir izlenim yarattı. Ve pek çok kişi, 1976 yılında Viking 1 misyonu tarafından çekilen görüntülerin, Mars'ta eski bir uygarlığın kalıntıları olabilecek bir yüzü gösterdiğini düşünüyordu. Ancak pareidolia sadece insan yüzlerinde ya da yüzlerinde olmuyor. Örneğin Mart 2023'te bazı insanlar Mars'taki bir yüzey özelliğinde bir oyuncak ayı gördüklerini söyledi. Mars gezgini Perseverance tarafından çekilen başka bir görüntüde amatörler, Kızıl Gezegendeki rastgele kayalarda bir köpekbalığı yüzgeci ve bir yengeç pençesi gördüklerini düşündüler. Pareidolia aynı zamanda işitsel bir fenomen de olabilir. Eylül 1969'da komplo teorisyenleri, bazı Beatles kayıtlarının Paul McCartney'nin sözde ölümüne dair ipuçları içerdiğini iddia etti. Pek çok kişi, Strawberry Fields Forever şarkısı tersten çalındığında Paul öldü sözlerini duydu; bu süreç arka maskeleme olarak biliniyordu. İnsanlar nesnelerde İsa'nın yüzünü görmeye özellikle yatkın görünüyorlar. Örneğin, 1977'de New Mexico'lu bir kadın, İsa Mesih'i unlu bir tortilla üzerinde buldu. Miami'li Diane Duyser, 2004 yılında eBay'de İsa'nın resmini taşıdığını söylediği 10 yıllık ızgara peynirli sandviçi 28.000 dolara sattı. Toledo, Ohio'dan Donna Lee de hazırlamakta olduğu bir pieroginin üzerinde İsa'nın resmini gördü. Diğer dini figürler de sahneye çıkıyor. Rahibe Teresa'ya benzeyen tarçınlı çörek ilk kez Tenn, Belmont'taki Bongo Java Cafe'de keşfedildi ve 2007'nin Noel günü çalınana kadar yaklaşık 10 yıl boyunca sergilendi. Pareidolia Neden Olur? Bu fenomenin nedenine ilişkin çeşitli teoriler vardır. Psychological Science dergisinde 2020 yılında yapılan bir araştırma, insanların kalabalık bir görsel sahneden yüzleri hızlı bir şekilde seçmek için beyin adaptasyonları geliştirdiklerini öne sürüyor. Sonuç olarak yüz pareidolisi, bu hızlı görsel işleme sisteminde yanlış pozitif olarak ortaya çıkar. İlginç bir şekilde, insan beyni yalnızca ızgara peynir veya rastgele taş yığınları gibi şeylere yüz özellikleri atfetmekle kalmıyor, aynı zamanda bu görüntülerdeki duyguları da görüyor. Bu nesneler hem insan yüzlerine benziyor hem de insanlara ait olan kişilik duygusu ya da toplumsal anlam taşıyabiliyorlar. Örneğin, bir evin pencereleri sizi izleyen iki göz gibi hissedilebilir ve bir kırmızı biber mutlu olabilir. Yüzüne bakın diye yazdı yazarlar çalışmada. PNAS dergisinde 2022 yılında yapılan bir araştırma, genel olarak insanların cansız nesnelerde kadın yüzlerinden ziyade erkek yüzlerini görme olasılığının daha yüksek olduğunu ortaya çıkardı. Yaşayan en yakın akrabalarımız olan şempanzeler de nesnelerde yüze benzer bazı özellikler görüyorlar, ancak bu bizim kadar iyi değil. Bu, diğer hayvanlarla karşılaştırıldığında bu tür sosyal bilgilerin insanlar için ne kadar önemli olduğunu vurguluyor. Pareidolia ayrıca otizm spektrum bozukluğu veya Parkinson gibi spesifik beyin bozukluklarına dair de fikir verebilir. OSB'li çocuklar yüz pareidolisini tanımlamakta daha fazla zorluk yaşarken, Parkinson ve Lewy Cisimcikli demans hastaları daha fazla pareidolia yaşayabilir. PLoS One dergisinde 2022 yılında yapılan bir araştırmaya göre, pareidolia yaşayan kişilerin paranormal deneyimler yaşama olasılıkları daha yüksek olabilir veya duyu dışı algıya sahip olduklarını söyleyebilirler.


Paris, Texas Paris, Texas filmi Travis adında hafızasını kaybetmiş ve son 4 yılını hatırlamayan bir adamın öyküsünü anlatıyor. Aynı yıllarda ortadan kaybolur, karısını ve çocuğunu ise yalnız bırakmıştır. Travis çölde dolaşırken bulunduktan sonra kardeşi Walt onunla buluşmak için Teksas'a gelir ve bunca yıl boyunca kardeşinin nerede olduğunu bulmaya çalışır.


Parkinson Hastalığındaki Proteinler CRISPR ile 'Aydınlatılıyor' Bir an için titreme belirtileri, kaslarınızda katılık ve istediğiniz hareketleri yapmakta zorlandığınızı belirtilerin de uzun süreçler boyunca giderek arttığını düşünün. Hayatınız ne kadar da zor bir sürece girmiş olurdu değil mi? Bu belirtiler Parkinson hastalığının zorluklarından sadece bir kaçı. Bu hastalık bireylerde ve bireylere bakım veren kişilerde önemli sorunları da beraberinde getiren kronik nörodejeneratif bir rahatsızlıktır. Parkinson Hastalığını Tanıyalım Parkinson hastalığının en belirgin patolojik özelliği beynimizde motor hareketlerin düzenlenmesinde rol oynayan ve substantia nigra olarak adlandırılan bölgesinde dopamin üretiminden sorumlu nöronların kaybıdır. Dopaminerjik hücreler; nöronlar arasında kimyasal sinyalleri taşırlar ve dopamin salınımı ile faaliyete geçerler. Bu hastalıkta dopamin salınımının azaldığı bilinmektedir. Dopamin nörotransmitterinin; motor hareketin düzenlemesi, motivasyon, uyarılma, teşvik, öğrenme, uyku ve duygu-durum gibi bir çok işlevinin olması Parkinson hastalığında karşılaşılacak belirtileri daha iyi anlamamızı sağlıyor. İleri Okuma: Dopamin Nedir? Alfa sinüklein; insan beyninde bol miktarda, kalp, kas ve diğer dokularda da bulunmaktadır. Nörotransmitterlerin salınımında, nöronlar arasındaki sinyalleri aktarmada ve normal beyin işlevlerinin sağlanmasında kritik öneme sahiptir. Dopamin salınımında önemli rol oynamaktadır. Parkinson Hastalığının Patogenezinde Alfa-Sinüklein Alfa sinükleinin Parkinsonun patogenezinde önemli bir rol oynadığını bilinmektedir. Bu protein, rahatsızlığın patolojik olarak saptandığı Lewy cisimciklerinin önemli bir bileşenidir. Alfa sinüklein patolojisi, Parkinson hastalığının erken döneminde vagus sinir, lokus seruleus ve substantia nigranın dorsal motor çekirdeği dahil olmak üzere beyin sapı çekirdeğinde gözlenir ve ileri düzeyde serebral kortikal alanlara yayılabilir. Ayrıca Parkinson hastalığında bilişsel düşüşte rol oynadığı görülmektedir. Son zamanlarda, Parkinson hastalığında alfa-sinüklein patolojisinin olfaktor bulbus veya enterik sinir sisteminde başladığı ve daha sonra beyin sapına yayıldığı düşünülmektedir. Bu hipoteze uygun olarak Parkinson hastalığının mide mukozasında ve kolon mukozasında alfa-sinüklein patolojisi saptanmıştır. Genetik olarak, nokta mutasyonu ve kopya sayısı varyasyonu da dahil olmak üzere alfa-sinüklein kodlayan gen mutasyonlarının ailesel Parkinson hastalığına neden olduğu bilinmektedir. Bu durum, alfa-sinükleinin Parkinson hastalığının patogenezinde önemli bir rol oynadığının varsayımını desteklemektedir. CRISPR Teknolojisi Beyindeki Alfa-Sinükleinin Aydınlatılmasına ve İzlenmesine Olanak Tanıyor Central Florida Üniversitesi'nden bir araştırma ekibi Parkinson hastalığında yeni bir tarama yöntemi geliştirmek için gen düzenleme teknolojisini kullanıyor. Bu teknoloji, Parkinsonla ilişkili olan alfa-sinüklein proteinini aydınlatmalarına ve daha sonra da izlemelerine olanak tanıyor. Araştırmacılar; Alfa-sinüklein normalde beynin içinde bulunan bir proteindir. Hepimiz bunu biliyoruz. Ancak nedense Parkinson hastalığı olduğunda seviyeler anormal hale geliyor. Dolayısıyla bu proteini hücrede izleyebilirsek, bunun nedenini ve ne tür tedavilerin daha etkili olabileceğini anlayabiliriz. açıklamasını yapıyorlar. Bulguları Scientific Reports dergisinde yayımlanan bu çalışmanın Parkinsonda yeni ilaç terapilerinin belirlenmesine yönelik önemli bir adım olduğuna inanıyorlar. Ekip, alfa-sinükleini 'aydınlatmak' için CRISPR Cas9 gen düzenleme teknolojisini kullanıyor. Bu teknoloji en hızlı büyüyen biyomedikal tekniklerinden biridir. Bilim insanlarının hücreleri öldürmeden, bitki ve hayvan DNA'sında özel değişiklikler yapmalarını sağlar. CRISPR Cas9; kanser ve Parkinson hastalığı gibi genetik temelli tedavilerin incelenmesinde çok önemli bir teknoloji haline geliyor. CRISPR İle DNA'yı Değiştirmek Araştırmacılar: CRISPR Cas9, yaşayan hücrelerde DNA'yı değiştirmemize izin verdiği için kullanılan en güçlü ve yaygın gen düzenleme tekniğidir. Yöntemin yeniliği, hücreleri öldürmeden bu geni gerçek zamanlı olarak izlememizi sağlıyor. CRISPR Cas-9 yöntemi olmadan, hücreleri öldüren tüm proteinleri incelemek için onları hücreden çıkarmanız gerekir. diye ekliyorlar. Bu çalışmada; CRISPR tekniği kullanılarak, ateş böceklerinin parlak ışığa neden olan proteinlerini alfa-sinüklein için bir belirteç haline getirdiler ve bu geni düzenlediler. Daha fazla ışık, hastalıklı bir durum olarak düşünülen artmış alfa-sinüklein seviyesi anlamına geliyordu. Ekip, ölçüm ışıklarının alfa-sinüklein üretimini izlemek için güvenilir bir yöntem olduğunu keşfetti. İleri Okuma: CRISP İle Yapılan 7 Muhteşem Şey CRISPR ile gen düzenleme yapılan hücrelerden birinin alınıp belirli bir ilaçla tedavi edilmesi sonucunda eğer artık ışık üretmiyorsa, ilacın bu hastalık için potansiyel bir tedavi olduğu anlamına geldiği çalışmanın önemli varış noktalarından biri. Bu hücreler ile araştırmacılar, hastalarda alfa-sinüklein düzeyini nasıl düzenlediklerini görmek için yeni ve mevcut ilaçları tarayabilir. Bu, aynı anda geniş bir ilaç paneli test edilerek yüksek verimli tarama yapılmasını sağlayacaktır.


Parkinson Hastalığının Nedenlerinden Biri Mitokondrideki Mutasyonlar Olabilir Parkinson hastalığı klasik olarak beyinde dopamin salgılayan substantia nigra nöronlarının kaybıyla ilişkilidir. Ancak dopamin sinir iletiminde kayıplara yol açan sinapslarının ve aksonlarının progresif kaybı olabilir. Belirtiler genellikle yıllar içinde yavaşça gelişir. Semptomların ilerlemesi genellikle hastalığın çeşitliliği nedeniyle bir kişiden diğerine biraz farklıdır. Tremor, yani kasların kısa süreli kasılması, bradikinezi hareket yavaşlığı, uzuv sertliği, yürüyüş ve denge problemleri hastalıkta görülen başlıca problemlerdir. Parkinson hastalığının nedeni büyük ölçüde bilinmemektedir. Tedavisi olmamasına rağmen, tedavi seçenekleri değişkenlik gösterir. Parkinson'un kendisi ölümcül olmasa da, hastalık komplikasyonları ciddi olabilir (1). Mitokondrideki Mutasyonlar Çok Şey Anlatıyor Dünyadaki en yaygın nörodejeneratif hastalıklardan biri olan Parkinson hastalığı vakalarının çoğu sonradan ortaya çıkmasına rağmen, nadir görülen genetik mutasyonlar üzerinde yapılan çalışmalar, sadece ailesel Parkinson hastalığının değil, aynı zamanda sonradan gelişen hastalığın patolojik mekanizmasını ele alma konusunda da önemli bilgiler vermektedir. Son zamanlarda yapılan araştırmada, insan Parkinson hastalarının özelliklerini ortaya çıkarmak için genetik mutant hayvan modelleri üretmeye odaklanmaktadır. Araştırmalardaki önemli gelişmeler, tespit edilen Parkinson hastalığı ile ilişkili birkaç genin Drosophila mutantlarının çalışmasından kaynaklanmıştır. Özellikle, hastalığın ailesel formları arasında iki ortak nedensel gen olan Drosophila mutantları: Parkin ve PINK1 ile yapılan önceki çalışmalar, mitokondriyal fonksiyon bozukluğunun Parkinson hastalığının önde gelen nedeni olduğunu ve bu iki genin ortak bir yolda olduğunu kuvvetle ortaya koymuştur. Son zamanlarda yapılan genetik çalışmalar, PINK1-Parkin yolunun, mitokondriyal yeniden şekillenme sürecinin düzenlenmesinde rol oynadığını ortaya koymuştur. Ek olarak, PINK1'in yakın zamanda Parkin'in lokalizasyonunu doğrudan fosforilasyonla düzenlediği tespit edildi (2). Vücudun Enerji Fabrikası Yeteri Kadar Enerji Üretemezse Ne Olur? Başka bir çalışmada, enerji krizine neden olarak mitokondrideki mutasyonlar, Parkinson hastalığına bağlı olarak hareketlerimizde zorluğa neden olabilir. Molecular Cell dergisinde, Mitokondriyal Crista Bağlantılarının Yapısal Plastisitesini Kontrol Etmek İçin PINK1 Fosforilatlar MIC60 / Mitofilin isimli bir çalışma yayınlandı. Parkinson hastalığına, kas hareketini ve koordinasyonunu düzenleyen dopaminerjik nöronların ölümü veya arızası neden olur. Görevlerini yapmak için, bu sinir hücreleri mitokondri tarafından sağlanan büyük miktarda enerji gerektirir. Mitokondri, dopaminerjik nöronlara gerekli enerjiyi sağlamak için ihtiyaç duyulan yere ulaşmak için hücre etrafında hareket etmelidir. Mitokondrinin bunu yapamaması ciddi sonuçlara yol açabilir Araştırmacılar şimdi PINK1 adlı bir enzimin mitokondriyal fonksiyonlarda önemli bir rol oynadığını keşfetmişlerdir. Bu enzim, enerji üretimi için hayati olan MIC60 adlı bir mitokondriyal proteini dengelemek için çalışır. Parkinson'u taklit etmek için, ekip beyin hareketlerini kontrolünde insanlara benzer şekilde çalışan meyve sineklerini kullandı. Erken başlangıçlı Parkinson'un ailesel formuna neden olduğu bilinen PINK1 genindeki mutasyonların sineklerde mitokondri fonksiyonunu nasıl etkilediğini test ettiler. Bu mutasyonların birçoğu sineklere son derece zarar vericiydi, yetişkin sineklerinde ölüme yol açıyordu ve erken gelişim aşamalarında tarama yeteneğini önemli ölçüde bozuyordu. MIC60 Proteininin Tekrar Üretilmesi Sorunları Yok Etti PINK1 eksikliği için genetik olarak tasarlanan sineklerde, MIC60 protein ifadesini yeniden sağlamak, mitokondri yapısını ve enerji üretimini yeniden sağladı, sineklerin davranışsal kusurlarını düzeltti ve dopamin salgılayan nöronların ölümünü durdurdu. Çalışmanın başyazarı ve bir sinirbilimci olan Xinnan Wang, PINK1'in hücrelerin yalnızca enerjik bölgelerinde gerekli olduğunu gördük dedi. Bu, Parkinson hastalığının mitokondriyal arıza nedeniyle hücrelerin içinde yerel enerji kıtlığı içerdiği teorisini destekliyor ve mitokondriyi hedef almanın Parkinson'da yeni tedavi yöntemlerini araştırmak için büyük bir potansiyeli olabileceğini gösteriyor. Parkinson hastalarında mitokondriyal yapı bozukluğu ve fonksiyonu olup olmadığını ve hastalığın ilerlemesine katkıda bulunup bulunmadığını keşfetmek için gelecekte yeni araştırmalar gereklidir (3). Her ne kadar mitokondri transferi ile mitokondri fonksiyon bozukluğu olan hastalıklarda faydalı olduğu laboratuvar ortamında gösterilse de, Parkinson hastalığında mitokondri transferinin direk hastalara uygulamasında yalnızca bir çalışma bulunmaktadır. Mitokondri Transferi ile Nöron Ölümü Durdurulabilir Bir çalışmada, nörotoksin (6-hidroksidopamin, 6-OHDA) ve Pep-1 peptidi ile veya peptid olmadan mitokondri transferinin işlevselliğini göstermek için sıçan PC12 hücreleri ile Parkinson sıçan modelleri karşılaştırıldı. Parkinson`lu sıçanların orta ön beyin demeti içine mitokondri enjekte edildi ve 21 gün boyunca tek taraflı 6-OHDA lezyonuna giden yol ve substantia nigra nöronlarının mitokondriyal taşınım dinamikleri sayesinde hücre gövdesinde mitokondriyal fonksiyonu arttırmada etkinliğini doğrulandı. Sonuç olarak mitokondri transferi, sıçan PC12 hücrelerinde nörotoksine bağlı oksidatif stres hasarı ve apoptotik hücre ölümüne karşı mitokondriyal fonksiyonları artırarak önemli ölçüde sürdürülebilir. Ayrıca, peptid ile muamele edilmiş mitokondrinin nakli, Parkinson hastalıklı sıçanlarda üç ay sonra lokomotor aktiviteyi geliştirdi. Bu artış, substantia nigra pars compacta bölümünde dopaminerjik sinir hücresi kaybında belirgin bir azalmaya eşlik etti. Tedavi edilen sıçanlarındaki dopaminerjik sinir hücrelerinde, mitokondriyal kompleks I proteini ve mitokondriyal dinamikleri yeniden düzenlendi ve böylece oksidatif DNA hasarını düzeltti. Dopaminerjik nöronlarda nörotoksin kaynaklı bozulmanın azaltıldığı gösterildi (4).


Parkinson Hastalığı'nın Erken Belirteci: Serotonin Parkinson Hastalığı Alzheimer hastalığından sonra en çok görülen 2. nörodejeneratif hastalık ve Birleşik Krallık'da 145.000 kişi Parkinson hastası. Bu hastalığa özel titreme, tremor ve katılık ana özellikler iken bunlara ilaveten depresyon, hafıza ve uyku problemleri de sık görülmektedir. Beyindeki asıl problem, dopamin adlı nörotransmitterin üreten nöronların kaybı ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Şu ana dek bilinen kesin bir tedavisi bulunmuyor. Araştırmacılar, Parkinson hastalığının 15-20 yıl öncesinden semptomlarının ortaya çıktığını keşfettiler. Parkinson hastalığı görülme riski yüksek olan katılımcılarda, beyindeki serotonin sisteminde duygu durumu, iştah, biliş, iyi oluş, uyku ve hareketi kontrol eder bir bozukluk olduğunu tespit edildi. Önce Serotonin Sistemi Etkileniyor Lancet Neurology'de yayınlanan çalışmada, KCL araştırmacıları beyinde yaşanılan değişikliklerde ilk olarak serotonin sisteminin etkilendiğini saptadı; bu da doktorların harekete geçmesi ve hastalığın ilerleyişini yavaşlatması açısından çok önemlidir. King's College London araştırmacıları bu bulgu sayesinde yeni görüntüleme araçları ve tedavilerin ortaya çıkabileceğini belirttiler; tabii öncesinde bu bulgulara ulaşacak daha başka büyük ölçekli çalışmalar yapılmalı. Tablo: Şekilde, mavi- siyah alanda gösterilen serotoninin, Parkinson hastalığı sürecinde azalmaya başladığını görüyoruz. Araştırmacılar güney Yunanistan ve İtalya'nın uzak köyünde yaşayan, SNCA genlerinde nadir mutasyona sahip ve hastalık geliştirebilecek 14 kişinin beyin görüntülerini incelemişler. Gruptakilerin yarısı Parkinson hastalığı tanısı almış, kalan yarısı da hastalıkla ilgili hiçbir semptom göstermemiştir. Bu da bu süreçteki değişimi izlemek için ideal ortamı oluşturuyor aslında. Bu 2 gruba ek olarak, 65 Parkinson hastası ve 25 sağlıklı katılımcı da çalışmaya dahil edilmiş. Bu sayede araştırmacılar, hastaların 20-30'lu yaşlarında erkenden beyinde görülen değişiklikleri saptamış olacaklar. Serotonin Sistemi Parkinson ile Mücadelenin Seyrini Değiştirebilir KCL Institute of Psychiatry, Psychology and Neuroscience departmanından Prof. Marios Politis bazı anormalliklerin dopamin seviyesinin azalışı ve hareket bozukluklarının ortaya çıkışında çok daha öncesinde görüldüğü belirtiyor. Çalışmalarımız, serotoninin erken dönemde değişimi sayesinde Parkinson hastalığının önlenmesi ve progresyonu konusunda bizlere yardımcı olabilir. University Collage London'dan Prof. Derek Hill ise çalışmanın bazı sınırlamaları olduğunu belirtiyor. Çalışma daha büyük ölçeklerde yapılıp gözlemlenmeli. Semptomları saptadığımız görüntüleme metodu daha küçük ölçekte çalışmalar için uygun; şu an için daha büyük çalışmaların verilerini değerlendiremez.


Epilepside Parsiyel Nöbetler Epilepsi sinir hücrelerinin ani ve eş zamanlı bir şekilde uyarılıp anormal elektriksel boşalımları sonucu tekrarlayan nöbet oluşumu ile karakterize olan kronik sinirsel bir bozukluktur. Bu hastalığa sahip kişilerin yaşam kalitesi düşük olur ve psikolojik sorunları artar. Dünya genelinde en yaygın olan ve oluşum mekanizması günümüze kadar gizemini koruyan bu hastalığın anlaşılabilmesi için araştırmacılar uzun süren çalışmaları sonucu epilepsiyi nöbet başlangıç yerlerine ve nöbet geçirme davranışlarına göre sınıflandırmışlardır. Epilepsi hastalarında nöbetler genelde 2 şekilde gerçekleşir. Elektriksel yayılım beynin bir bölgesinden başlayıp beynin tümünü etkileyen türde olursa buna jeneralize nöbet denir. Eğer elektriksel yayılım beynin yalnızca bir bölgesini etkiliyorsa, bu nöbet şekline de bölgesel, bir diğer anlamıyla parsiyel nöbet denir. Bu yazımda sizlere parsiyel nöbet geçiren hastaların yaşayabileceği duygu durumlarından bahsedeceğim. Epilepsi tedavisi için antiepileptik ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar, hastanın nöbet geçirmesini önleyebilmek ve hastanın yaşam kalitesini arttırmaya yönelik olarak verilir ve hastaların çoğunda etkili olur. Fakat bazı epilepsi türlerinde ilaca direnç meydana gelir ve hasta nöbet geçirmeye devam eder. Örneğin beynin şakak bölgesinde bulunan kısmında meydana gelen nöbet türlerinde ilaca direnç, beynin diğer kısımlarına göre daha fazladır. Epilepsi hastası kişilerin nöbet öncesi ve nöbet anındaki davranışlarını iyice gözlemlemek ve doktora olanları tam olarak anlatmak, tedavi için gerekli olan doğru ilacın verilmesine yardımcı olacaktır. Parsiyel Nöbet Çeşitleri Parsiyel nöbetler basit, kompleks ve sekonder jeneralize olmak üzere 3'e ayrılır. Basit Parsiyel Nöbetler Bu nöbet türlerinde hasta kişi, beynin etkilendiği bölgenin işlevleriyle ilgili belirtiler hisseder. Nöbet sırasında hastanın bilinci yerindedir fakat bu durum onun nöbeti durdurabileceği anlamına gelmez. Nöbet hastanın beyninin ön kısmında gerçekleşiyor ise, hastanın konuşması geçici olarak durabilir ya da anlaşılmaz sesler çıkarabilir, kontrolsüz uzuv hareketleri yapabilir, kişi kendini çekiştirmeye başlayabilir. Nöbet sonrası hastada kısa süreli güçsüzlük görülebilir. Nöbet beynin şakak bölgesinde gerçekleşiyor ise, hasta mideden yukarı doğru yükselen tarifi zor duyumlar hisseder, yanmış lastik kokusu, metan, aseton, sülfür gibi kokular algılar, vızıltı gibi sesler işitir veya baş dönmesi yaşarlar. Nöbet beynin yan kısımlarında gerçekleşiyor ise, hasta vücudunda hafif uyuşmalar hisseder, iğnelenme, karıncalanma hisseder, baş dönmesi yaşar, görsel halüsinasyonlar algılar. Nöbet beynin arka kısmında gerçekleşiyor ise, hasta flaşlar şeklinde patlayan ışıklar, rengarenk ışıklar görebilir. Kompleks Parsiyel Nöbetler Basit parsiyel nöbetler ile karmaşık nöbetler arasındaki temel fark, kompleks nöbetlerde nöbet geçiren hastanın bilincinin açık olmamasıdır. Bilincin açık olmaması hastanın her zaman yere yığılacağı anlamına gelmez. Çevredeki insanlar hastanın nöbet geçirdiğinin farkına varmayabilir. Hasta kişi nöbet öncesi aşırı stres yaşayabilir, baş ağrısı çekebilir, çeşitli sesler duyabilir, gözünün önüne hayali görüntüler gelebilir. Hasta kendine geldiğinde hiçbir şey hatırlamaz. Sekonder jeneralize nöbetler


Pasif Agresif Davranışların Belirtileri ve Baş Etme Yöntemi Biri sizi azarladığında veya bağırdığında agresif davrandığını hemen anlarsınız. Açık hakaretler, bağırmalar, doğrudan eleştiriler agresif olma belirtileridir. Bütün bunlar karşıdaki insanın canını acıtır hatta duygusal travmaya kadar gidebilir. Etrafımızdaki bazı insanlar canımızı acıtmak ve bizi huzursuz etmek için pek açık olmayan yöntemler kullanır. Hiç beklemediğiniz anda toplum içinde size bir eleştiri yöneltmeleri, bazen selam verip bazen selam vermemeleri gibi davranışlar görebilirsiniz. Doğrudan bir saldırı diyemeyeceğiniz ama sizi sürekli rahatsız eden davranışlar pasif agresif olarak adlandırılıyor. Bu davranışları tespit etmesi zor, bunlar ile uğraşması ise daha zordur. Pasif agresif davranışlar düşmanca, art niyet içeren davranışların dolaylı ve açık olmayan bir şekilde karşı tarafa aktarılmasıdır. Böyle davranan biri size iltifa eder gibi görünüp hakaret edebilir. İmalar, üstü kapalı kime söylendiği belli olmayan sözler, inatçılık pasif agresif davranışlardan bazılarıdır. Bunları tespit etmek ve baş etmek kolay olmadığı için maruz kalan insanlarda psikolojik huzursuzluklar uyandırır. Her ima ve inatçı davranış pasif agresiflik değildir. Farkı iyi ayırt etmek gerekir. Görmezlikten Gelme Bir Pasif Agresif Davranıştır 7 kişilik bir arkadaş grubunun içindesiniz ve güzel bir sohbet ediliyor. Sohbetin bir yerinde arkadaşınıza herkesin duyacağı şekilde bir soru soruyorsunuz ama o hiç duymamış gibi yapıyor. Önce sizi duymazlıktan gelerek sanki varlığınızı inkar ediyor. Daha sonra da bu olay hiç yaşanmamış gibi davranmaya devam ediyor. Üstüne gidip soruyu tekrarladığınızda ise farkına varmadığını söyleyerek sorunuzu yanıtlıyor ama baştan savma bir yanıt veriyor. Siz sorunuza yanıt alamadınız ve bunun da ötesinde kendinizi değersiz biri gibi hissettiniz. Arkadaşınız pasif agresif bir şekilde davranarak sizi huzursuz etmeyi başardı. Okulda, iş yerinde, toplantılarda, arkadaşlarınız ile buluşmalarınızda insanların sizi görmezden gelmesi gibi olaylar ile karşılaşabilirsiniz. Bir toplantıda yaptığınız yorumlar kasti olarak görmezden gelinebilir. Bu süreklilik arz ediyorsa bunun pasif agresif bir davranış olabileceğini hatırınızda tutmalısınız. Üstü Kapalı Hakaretler Birisi size açıkça beceriksiz dediğinde bunun bir hakaret olduğunu hemen anlarsınız. Ancak üstü kapalı hakaretleri anlamak bu kadar kolay değildir. Beceriksiz demek yerine bu kadar iyi aletlere sahip olmanıza rağmen nasıl oluyor da bu hataları yapıyorsunuz? dediğinde buradaki hakareti tespit etmek daha zor oluyor. Özellikle hizmet sektöründe çalışanların bu tür üstü kapalı hakaretlere maruz kalması daha olasıdır. Önce size iltifat ediyor gibi görünürler ama aslında o iltifatın içinde size bir hakaret gizlidir. Üstü kapalı hakaretler ve imalar zayıf noktalarınızı ve hatalı olduğunuz işleri hedef alır. Yukarıda örnekte yapılan bir hatanın karşıdaki kişi tarafından nasıl değerlendirildiğini göstermek istedim. Her şeyi süper yapsanız bile mezun olduğunuz okul veya memleketinize de saldırılar olabilir. Örneğin siz köyde doğup büyümüşsünüzdür, karşınızdaki kişi büyükşehirlidir. Muhatap olduğunuz kişi olumsuz olaylarda köyleri, bazen sizin bulunduğunuz şehri referans göstererek size pasif agresif davranışta bulunabilir. Pasif Agresif Davranışlardan Biri Sürekli Somurtmaktır Neşe insandan insana yayılır ve ortama enerji verir. Etrafınızda sürekli somurtan, huysuz insanların olması sizin de neşenizi kaçırır ve huzursuz olmanıza neden olur. Bazı insanlar kişilik yapılarından kaynaklı çok gülmezler ama yine de doğal davrandıkları için kimse onların bu tavırlarına takılmaz. Ancak bir kişi sürekli suratsız bir tavır takınıyorsa pasif agresif bir davranış içine girmiş olabilir. Böyle insanlar etraflarındaki her şeyden şikayet ederler. Ofiste herkesin güldüğü bir şakada bile en ufak bir gülümseme göstermezler. Bu şekilde davranarak bulunduğu ortamdaki herkesin huzursuz olmasını sağlarlar. İnatçılık Sizi Nasıl Rahatsız Edebilir? Okulda hocanız tahtaya bir ödüllü bir soru yazdı ve ilk çözüp getirene bir ödül var. Lisede fizik hocam sınıfta böyle bir soru sormuştu. Soruyu çözmek hiç kolay değildi ama inat ettim sonunda soruyu çözüp öğlen yemeğini kaptım. İnatçılık her zaman kötü bir şey değildir ama birini cezalandırmak için kullanılırsa pasif agresif bir davranış haline gelebilir. Yapıları itibariyle inatçı insanlar düşüncelerini ve bulundukları konumu korumak için kendilerini ölesiye savunurlar. Çok iyi argümanlarınız yoksa onların inadını kıramazsınız. Ancak bazı insanlar sadece sizi sinirlendirmek ve zora sokmak için işi yokuşa sürerler ve inatçılık yaparlar. İşler gitgide çıkmaza girer ve sizi daha fazla rahatsız etmeye başlar. Bu tür davranışlar pasif agresif olarak nitelendirilir. Sorumluluğu Başkasına Yıkma ve İşten Kaçma İşte, bir projede çalışırken birçok zaman ekip halinde çalışırız. Herkesin belli görevleri vardır ve insanlar birbirlerine bağlı olarak çalışırlar. Ekipten bir kişi sürekli işten kaçmaya, sorumluluklarını başkalarına yıkmaya çalışırsa ne olur? En kritik günlerde doktor raporu alıp işe gelmez, binbir bahane üreterek kendi işini başkasına yaptırır. Kendi yaptığı işleri de zamanında yapmayarak herkesin keyfini kaçırır. Ekibinizdeki bir kişi sağlık, ailevi sorunlar nedeniyle bu tür davranışlar sergiliyorsa dışsal etkenler düzeldiğinde bu problemler de kaybolacaktır. Ancak herhangi bir dış etken olmadan işleri sürekli geciktiriyor ve yapmıyorsa bu pasif agresif davranış olarak değerlendirilebilir. Pasif Agresif Birisiyle Başa Çıkmak


Patch Adams Robin Williams İlk Amacı Hastalarını Güldürmek Olan Bir Doktor Patch Adams Patch Adams'ı hayatın her yerinde kazanmış, insanların örnek gösterdiği, 'normal'e uygun yaşayan biri mi sandınız? Hayır, yanıldınız. O hayatın hiçbir dalına tutunamamış, sürekli mutluluğu arayıp da bir türlü bulamayan ve babasını kaybettikten sonra iyiden iyiye hayattan kopan hatta artık intiharı bile düşünen 'bir küçük çocuk'. Kendi isteğiyle girdiği akıl hastanesinde kendinde bir yaşama isteği fark etti. Evet, hastaları mutlu etmek onu da mutlu ediyordu. Ona göre iyileşmek önce anlamaktı. Biri birine yardım etmek istiyorsa onu anlamalıydı. Ölmek isteyen bir insan olarak girdiği akıl hastanesinden, insanların ölmemesi ve yaşarken mutlu olması için çabalayacak biri olarak çıktı. Patch Adams artık ne olması ve ne için yaşaması gerektiğini biliyordu. O bir hekim olacaktı. Bir hekim olup hastalarıyla birlikte gülecekti. Bu kadar ipucu yeterli. Gerisini izleyip kendi gözlerinizle görmelisiniz. Patch Adams Hangi Türde Bir Film Ve Ne Anlatıyor? 1999 yılında gösterime giren ve ABD yapımı olan bu film her ne kadar komedi dalında değerlendirilse de çok önemli öğretici öğeler içermekte. Hekimlik mesleğini ve hekimliğin bir meslekten daha çok 'sanat' olma halini zekanın en kibar yanlarıyla irdeleyip insanlara gösteriyor. Yaşanmış gerçek bir yaşam hikayesine Robin Williams, 'Patch Adams' karakteriyle birlikte can veriyor. Filmin yönetmenliğini Tom Shadyac, müziğini ise March Shaiman yapıyor. Bütün hekimlerin, hekim adaylarının hatta sevgiyle iyileştirmenin gücünü görmek isteyen herkesin mutlaka izlemesi gereken bir başyapıt. Herkese keyifli seyirler diliyorum. Filmin Künyesi Yönetmen: Tom Shadyac Senarist: Patch Adams , Muureen Mylander , Steve Oederk Oyuncular: Robin Williams,Monica Potter, Philip Seymour Hoffman Türü: Komedi Süresi:115 dakika Dili: İngilizce


Pedallamak Kalbi İyileştiriyor Rutin olarak ev iş arası bisiklet sürenlerden misiniz? Kalbiniz rahat olabilir çünkü Harvard Üniversitesi'nde yapılan bir araştırmada düzenli bisiklet kullananlar, bisiklete binmeyenlere göre kalp hastalıklarına daha az yakalandıkları görüldü. Amerikan Kalp Birliğinin en önemli yayınlarından olan Circulation'da 1 Kasım 2016'da çok önemli bir rapor yayınladı. Bu raporun içinde 50-65 yaş arası 45,000 Danimarkalı yetişkinle yapılmış çalışmada, 20 yıllık izlemede, bisiklete binenlerin kalp hastalığı riski binmeyenlere göre %15 daha az bulunuyor. Araştırmacılar, haftada en azından 30 dakika bisiklete binmenin bile kalbi koruduğunu söylüyor. İleri Okuma: Bisiklet Sürmenin Yararları Haftada 30 Dakika Pedallamak Yeterli Bir diğer çalışma da, Amerikan Kalp Birliği Dergisi'nde Kasım 2016'da yayınlanmıştır. Bu çalışmanın sonuçlarına göre orta yaşlı veya daha yaşlı, bisikletle işe giden İsveçli yetişkinlerin, işlerine toplu taşıma ile gidenlere göre kalp hastalıkları, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, diyabet riskinin daha az olduğu bulundu. Fakat bu iki çalışma bisiklet sürmenin daha az risk taşıdığını kanıtlamıyor, sadece gözlemsel olarak bulunmuş. Sağlıklı beslenme önerilerine bakacak olursak, aslında dolaylı yoldan doğru oluyor diyebiliriz. Neticede, pedallamak da bir aerobik egzersiz ve haftada 150 dakikalık egzersiz bizi hareketsiz olmaktan ve onun getirdiği obezite ile ilişkili hastalıklardan korur. İleri Okuma: Obezitenin Son 40 Yıllık Grafiği


Penis Büyütme Ameliyatı Ölüm Getirdi Ama Neden? Bazı insanlar vücutlarından memnun olmayabiliyor. Her yıl birçok erkek penislerinin küçük olduğundan yakınıyor ve bu yüzden penis büyütme ameliyatı olmak için doktorlara koşuyor. İsveç'te yaşayan 30 yaşındaki bir adam geçtiğimiz günlerde penis büyütmek için gittiği hastanede yaşamını yitirdi. Bu yazımızda penis büyütme ameliyatları nasıl yapılıyor, nedir, ne değildir bunlardan bahsedeceğiz. Bugüne kadar bu tür ameliyatlar hep güvenliydi ve hastalarda hiçbir sorun çıkmıyordu. Bu vakada ise farklı olan bir şey vardı. Journal of Forensic Sciences adlı dergide yayınlanan bir vaka çalışmasında hayatını kaybeden hastanın neden öldüğü anlatılıyor. Uzmanlara göre yağ hücreleri hastanın akciğerlerine gidiyor ve kan damarlarının tıkanmasına neden oluyor. Adli tıp uzmanları hastanın bu şekilde akciğer embolisinden dolayı hayatını kaybettiğini düşünüyorlar. Doktorlar önce penisin bağ dokusunu açarak onu uzattılar. Bu yaklaşık olarak 5 cm'lik bir uzama oluyor. Penis büyütmenin tek sıkıntılı tarafı bazı kişilerde ameliyattan sonraki birkaç ay boyunca ereksiyon kaybı veya penis uyuşukluğu görülmesidir. Penis Büyütme Ameliyatı Nasıl Oluyor? Penisin büyümesi bağ dokusunun uzaması ile oluyor. Doktorlar adamın karın bölgesindeki yağ hücrelerini penise naklediyorlar. Ancak yağ hücrelerinin bazıları ameliyat esnasında fazla dağılıyorlar ve kan dolaşımına karışıp istenmeyen yerlere gidiyorlar. Bunlardan biri de akciğerler. Yağ hücreleri kolayca yığılma yapabilen hücrelerdir. Akciğer kan dolaşımında birbirine üstüne yığılıp damarı tıkıyor ve emboliye sebep oluyorlar. Ameliyat masasında hastanın aniden kalbi duruyor. Doktorlar kalp masajı ve suni teneffüs uyguluyorlar ancak sonuç vermiyor. Vücudun bir bölgesinden yağ aldırıp başka bir yere nakletme işlemi aslında çok yaygın olarak yapılan bir yöntem. Siz de yanlış nerede o zaman diye soruyor olabilirsiniz. Örneğin, yağ aldırma işleminde yağ hücreleri bir bölgeden alınıp memelere, penise, yüze veya kalçaya eklenebilir. Estetik cerrahların çok uyguladığı bu popüler yöntemde ölüm riski yok denecek kadar azdır. Araştırmacılar bahsettiğimiz hastanın ölümünün çok nadir görülen bir komplikasyon nedeniyle gerçekleştiğini belirtiyor.


Perisitler: Nöronlarınızın Koruyucu Meleği Beyin ve sinir sistemimizdeki kayıpların yerine koyulmasının ne kadar zor olduğuna hepimiz şahit olmuşuzdur. Ama vücudumuz hayatta kalmak için o kadar harika bir sisteme sahip ki! Nöronlardaki hasarı en aza indirgemek için nöronlarımızı koruyan yeni bir melek keşfedildi: Perisitler. USC Keck Tıp Fakültesi, Zilkha Nörogenetik Enstitüsü araştırmacıları beynin damar sisteminden, demans ve diğer hastalıkları uzak tutmak için gereken nöronları koruyan gizli bir madde keşfettiler. Perisitler Kan Akışını Düzenliyor Araştırmada insan beynini bir fare modelinde modellediler. Perisitler adı verilen spesifik hücrelere odaklanıldı ve perisitlerin beyin sağlığında daha önce bilinmeyen bir rol oynadıkları ortaya çıktı. Perisitler, beyni kirletip bilişsel gerilemeye sebep olan kan damarlarının sızması durumunda bile nöronları canlı tutan bir madde salgılıyor. Perisitler, kan akışını düzenliyor ve kan damarı duvarlarının sızdırmazlığını sağlıyor. Perisitlerin rolünü daha iyi anlamak için bilim insanları farelere, beyindeki perisitler tarafından salgılanan ve vücutta başka bir yerde bulunmayan bir protein veya büyüme faktörü aşıladı. Yapay olarak aşılanmış perisit hücreleriyle bile büyüme faktörünü koruyan nöronların ve beyin hücrelerinin ölmediğini buldular. Perisitler, Huntington, Parkinson hastalığı, felç, beyin travması ve amiyotrofik lateral skleroz gibi birçok hastalığa dahil olduğu için, daha fazla araştırma yapmak için de alan oluşturuyor. Farelerde yapılan bu yeni deney için Zilkha Nörogenetik Enstitüsü müdürü Berislav Zlokoviç, beynin kan damarlarındaki perisitleri sıfırladı. Araştırmacılar yapay olarak perisitleri çıkardıklarında, kan beyin bariyerinde hızlı bir dejenerasyon, kan akışında bir yavaşlama ve beyin hücrelerinde kayıp gördüler. Perisitler Yeni Tedavi Yöntemlerine Işık Tutabilir Bilim insanları, Alzheimer hastalığını hafıza kaybı başlamadan çok daha önce gerçekleşen bir rahatsızlık olduğunu keşfetmişti. Pek çok araştırmacı Alzheimer hastalığında beyinde biriken beta amiloid plaklara odaklanmayı bırakıp hastalığın daha önceki aşamalarını bulmayı hedefliyor. Bunlardan biri de araştırmanın sahibi Berislav Zlokoviç.


Anne Sütünde Bulunan Pestisitler Ne Anlama Geliyor? Anne, akşam yemeğinde ne var? + Çorbanın yanına patates köfte yaptım. Gelirken yoğurt al, baban da salatayı yapacak. İdeal bir akşam yemeği gibi görünüyor değil mi? Hepimiz zaman zaman anne ve babamızla bu tür diyaloglar kurarız. Yemek yemek güzel ama masamıza gelen sebze ve meyveler nasıl yetişiyor hiç düşündünüz mü? Masamızda görünmez bir tehlike var: Pestisitler! Nedir Bu Pestisitler? Pestisitler, bitkileri zararlı bitkilerden ve böceklerden koruyor ancak gıda maddeleri iyi yıkanmazsa bu pestisitler vücudumuza geçiyor. Moms Across America adlı dernek yaptığı bir araştırmada anne sütünde ve idrarında tehlikeli seviyelerde pestisit bulduğunu iddia ediyor. Moms Across America Derneği genetiği değiştirilmiş organizmaların ve pestisitlerin insan sağlığına etkileriyle yakından ilgileniyor. Amerika'nın değişik şehirlerinde yaşayan üyelerinin idrar ve anne sütünde glifosat adlı pestisitin tehlikeli seviyelerde bulunduğunu iddia ediyor. Glifosat ünlü biyoteknoloji firması Monsanto'nun Roundup adlı tarım ilacının etken maddesini oluşturuyor. Dernek tam anlamıyla bir bilimsel araştırma yapmadığını kabul ediyor. Sadece elindeki sonuçları yayınladıklarını söylüyor. Üyelerinden gelen örneklerin %30'unda glifosatın normal değer aralığının üstünde bulunduğunu gösterdi. Anne sütünde 76 ila 166 mikrogram glifosat bulundu. Bu değer olması gereken üst sınırın 760 1600 katına denk geliyor. Avrupa İçme Suyu Mevzuatı'na göre sudaki glifosat miktarı 0.1 mikrogram/Litre olmalıdır. Anne sütü için de aynı standartlar uygulanır. Sınırlı Miktardaki Verilerle Anlamlı Sonuca Ulaşamıyoruz Araştırmada öncelikle Amerika'nın çeşitli eyaletlerinden bireyler idrar ve anne sütü örneği gönderiyor. Örnekleri incelemesi için Microbe Inotech firmasıyla anlaşılıyor. Çeşitli şehirlerden toplanan 35 idrar ve anne sütü örneklerinin yanında 21 içme suyu numunesi de toplanıyor. Glifosat seviyelerini tespit etmek ve standart değerlerle kıyaslamak için ELISA adı verilen bir yöntem kullanılıyor. Dernek, tüm sonuçlarını yayınlamadı ama verilerin bir kısmını internette bulabiliyoruz. Aaraştırmanın yayınlanan verileri ile net bir yargıya varmak çok zor. Anne sütünde yapılan her 3 testin ikisi ELISA testinin ölçüm sınırları içindeydi. Bu demek oluyor ki ölçüm yöntemlerinde belirli bir hata payını hesaba katmamız gerekli. Benzer şeyler idrar testlerinde de gözlendi. Her 13 pozitif sonucun 6'sı tespit edilebilir aralığın içinde bulunuyordu. Bu Çalışmadan Ne Anlamalıyız? Yapılan analizler tam bir bilimsel araştırma niteliği taşımıyor. Farklı şehirlerdeki kadınların idrar ve anne sütündeki örneklerinde yüksek miktarlarda glifosat bulunması ilacın yerel olarak fazla kullanımıyla açıklanamaz. Türkiye'de Adana, İstanbul, Bursa, İzmir, Ardahan gibi 10 şehirdeki insanlardan alınan örneklerde fazla glifosat çıksa hepsinde yerel olarak tarım ilacı fazla kullanılmış diyemeyiz. Daha genel bir yargıya varmak gerekir. Acaba glifosat yıkamayla kolay kolay gitmeyen bir madde mi? Glifosat bilimsel literatürde hem pestisit hem de herbisit olarak tanımlanır. Pestisitler kullanım amaçlarına göre zararlı türleri ortadan kaldırmak için kullanılan ilaçlardır. Böcekler için kullanılan pestisitler insektisit , mantarlar için olanları fungisit, bitkiler için olanı herbisit olarak adlandırılır. Glifosat Ne Yapar? Glifosatın temel görevi bitkilerde 5-enolpyruvyl shikimate 3-phosphate synthase enziminin çalışmasını engellemektir. Bu enzimi durdurmak bitkilerin fenilalanin, tirozin, triptofan gibi gerekli amino asitleri üretmesini engelleyerek bitkilerin ölmelerine neden oluyor. Bitkilerin kendilerinin ürettikleri bu amino asitler hayvanlarda üretilmiyor. Hayvanlar bu amino asitleri besinler ile dışarıdan almak zorundadır. Glifosatın hayvanlarda ne gibi etkiler yarattığı henüz bilinmiyor. Literatürde yer alan araştırmaların büyük çoğunluğu glifosatın insan fizyoloji üzerindeki etki mekanizmasını aydınlatmıyor. Sadece belirli hastalıklar ile olan ilişkisine odaklanıyor. Örneğin Egberto Barbosa Parkinson hastalığı ile glifosat arasındaki ilişkiye bakmış ama herhangi bir bağlantı bulamamıştır. Araştırmalar hep böyle tehlikeli seviyelerde glifosat alındığında vücutta herhangi bir hastalığın meydana gelip gelmediğini inceliyor. Kime Güveneceğiz? Monsanto gibi biyoteknoloji firmalarının finanse ettiği araştırmalar ise ürünlerinin ne kadar güvenli ve canlı organizmalara zarar vermediğini kanıtlamaya çalışıyor. Ancak sivil toplum kuruluşları tarafından yürütülen araştırmalar bunun tersini ispatlamaya uğraşıyor. Elimizdeki verilerle pestisitlerin vücuda tam olarak ne yaptığını söylemek zor. Çok daha fazla tarafsız araştırma yapmamız gerekiyor. Channa Jayasumana glifosat konusunda harika bir çalışma yaparak kurşun gibi ağır metallere bağlanabildiğini gösterdi. Glifosat bu ağır metallere bağlanarak böbrekleri yoruyor ve sonunda kronik böbrek yetmezliğine neden oluyor. Jayasumana çok güzel bir araştırma yapmasına rağmen öne sürdüğü iddialar ve glifosat-metal bileşikleri farklı araştırmalarda gözlenmedi. Jayasumana'nın çalışmasının destekçileri arasında organik tarım uygulamalarını teşvik eden Hela Suwaya adlı organizasyonun yer aldığını belirtmemizde fayda var. Pestisitler İdrarla Atılabiliyor Vücudumuza her gün yüzlerce farklı kimyasal molekül giriyor ve çıkıyor. Bunların birçoğu hiçbir etkileşime uğramıyor. Örneğin bir ıhlamur çayı içtiğinizi düşünün. Ihlamurun içindeki bazı moleküller sizi rahatlatır, gevşemenizi sağlar. Öte yandan ıhlamurun içindeki fitokimyasalların pek çoğu vücuda girdiği gibi idrarla dışarı çıkar. Böbrekler her saniye kandaki toksik maddeleri süzer ve idrar yoluyla dışarı atar. Emziren annelerde de vücuda giren kimyasal moleküller anne sütüne geçebilir. Doktorlar özellikle alkol ve uyuşturucu ile gelen maddelerin anne sütüne geçebileceğini vurgular. İdrarda tespit edilen bir maddenin yoğunluğu hem madde miktarına hem de birim zamanda ne kadar idrar üretildiğine göre değişkenlik gösterir. Acquavella ve ekibinin yaptığı bir çalışmada glifosatlı yiyecekleri tüketen çiftçilerin 3 gün sonraki idrarlarında glifosat miktarının arttığı görülmüş. Bu da demek oluyor ki glifosat idrarda tespit edilebiliyor ve bu yolla vücuttan atılıyor. Daha Fazla Araştırma Gerekli Glifosatın idrarda tespit edilebiliyor olması güzel bir gelişme olarak kabul edilebilir. Eğer idrarda fark edilmeseydi vücutta kalıcı olarak yerleştiğini düşünecektik ve bu da organlarda birikeceği anlamına gelir. Glifosatın karaciğerde veya başka organlarda birikmesinin çok kötü sonuçları olabilir.


Peter Ferdinand Drucker Peter Ferdinand Drucker 1909 2005 yılları arasında yaşamış Avusturya doğumlu Amerikan danışman, eğitimci ve yazardır. Yazdığı yazılar modern iş ortaklığının teorik ve uygulamalı temellerini atmıştır. Yönetim bilimlerine yaptığı katkılar onu iş dünyasında epey popüler hale getirmiştir. Avusturya'da Hitler yönetiminde baskı görünce İngiltere'ye kaçmış ve Londra'da ekonomist olarak işe başlamıştır. Sonrasında Amerika'ya göç etmiş ve Vermont Üniversitesi'nde siyaset ve felsefe profesörü olarak çok sayıda ders vermiştir. 1945'lerde General Motors'un çalışma ilkelerini gözlemlemiş ve bu doğrultuda 1950'de İşletme Kavramı adlı kitabını yayınlamıştır. Drucker'ın bu kitabı çok popüler olmuş ve kendisine büyük bir prestij getirmiştir. Onun en önemli yazısı Yönetim Uygulaması ise 1954'te yayınlandı. 1950'lerde Amerika'da beyaz yakalı işçi sayısı mavi yakalı işçi sayısından fazla olmaya başlamıştı, bu yüzden bu döneme bilgi çağının başlangıcı denir. Peter Ferdinand Drucker 1970'lerde modern iş dünyasında asıl sermayenin bilgi olduğunu ilk yazan kişilerden biriydi. Aynı zamanda çeşitli konularda sözleri ve tavsiyeleri de vardır. Peter Ferdinand Drucker'ın Tavsiyeleri Liderlik üzerine: Hiçbir zaman ben diye düşünme ve söyleme. Biz diye düşün ve konuş. Etkin liderler sadece organizasyonun güvenine sahip oldukları için otoriteye sahip olduklarını bilirler. Organizasyonun ihtiyaç ve imkanlarının kendi ihtiyaçlarından önce geldiğini anlarlar. Yetenek üzerine: Yönetimin iki ana görevi yeteneği çekmek ve tutmak haline geldi. Bilgi çalışanlarının birçok seçeneği var; gönüllüler olarak muamele görmeli ve yönetilmeliler. Kişisel başarı ve kişisel sorumlulukla ilgilenirler. Devamlı öğrenme ve eğitim beklerler. Saygı ve otorite isterler. Bunları onlara sağlayın. Çalışma üzerine: Sorunlara değil imkanlara odaklanın. Sorun çözümü zararı engeller, ama imkanları kullanmak sonuç üretir. Gerçek bir kriz olmadan sorunlar yönetim toplantılarında imkanlar incelenip ele alınmadıkça tartışılmamalıdır. Değişimi bir fırsat olarak kullanın ve bir tehdit olarak görmeyin. Karar verme üzerine: Her karar risklidir. Karar, kaynakları bilinmeyen ve belirsiz bir geleceği sunma taahhüdüdür. Eğer kararın gerekli olduğunu, sorunları açıkça ifade etmeyi ve doğrudan başa çıkmayı, sonunda uzlaşma yapmanız gerektiğini biliyorsanız, riskler en aza indirgenebilir.


Peynir Tüketimi Meme Kanseri Riskini Artırabilir Meme kanseri hem gelişmiş hem de az gelişmiş ülkelerde, kadınlarda en yaygın görülen kanser türüdür. Meme kanseri nedeniyle dünya çapında yılda 508.000'den fazla kadının öldüğü tahmin edilmektedir (Dünya Sağlık Tahminleri, DSÖ 2013). Ülkemizde ise her yıl yaklaşık 15.000 kişi meme kanseri tanısı almakta, 5,200 kişi bu sebeple hayatını kaybetmektedir. Diyetin meme kanseri riskinde önemli bir rol oynadığı bilinmektedir. Son zamanlarda birçok araştırmanın konusunu da kadınlardaki beslenme alışkanlıkları ve kanser gelişme riski arasındaki ilişki oluşturmaktadır. Newyork, Buffalo'daki Roswell Park Kanser Enstitüsü Kanser Önleme ve Kontrol Departmanı'nında görevli Dr.Susan McCann ve arkadaşları da yaptığı çalışma ile bu konuyu irdeledi. İleri Okuma: Meme Kanseri Nedir? Araştırmalara göre yüksek miktarda kaşar ve krem peynir tüketimi kadınların meme kanseri riskini artırıyor. Ancak yoğurt tüketim oranının yüksek olmasının hastalığa yakalanma riskini azaltabilir. McCann çalışmasında 2003-2014 yılları arasındaki meme kanserli 1,941 ve sağlıklı 1,237 kadının verilerini inceledi. Tüm kadınlar, her ay tüketilen toplam süt ürünleri ve bireysel günlük süt ürünleri miktarını ayrıntılı olarak anlatan bir gıda tüketim anketi doldurdu. Çok Yoğurt Tüketenlerin Meme Kanseri Riski Daha Düşük Çıktı Araştırma ekibi, kişiler arasındaki yaş, vücut kitle indeksi , menopoz durumu, ailesel yatkınlık gibi risk arttırıcı etkenleri sınıflandırdıktan sonra toplam süt tüketimi yüksek olan kadınların meme kanser riskini %15 daha düşük buldu. Kanser riskindeki bu azalma, öncelikle yüksek yoğurt alımıyla ilişkiliydi. Yüksek miktarda yoğurt tüketen kadınların meme kanseri gelişme riskinin %39 daha düşük olduğu bulundu. Bununla birlikte özellikle kaşar peyniri ve krem peynir gibi yüksek peynir tüketen kişilerde ters ilişkili olarak meme kanseri riski %53 artmıştı. Süt ürünlerinin meme kanseri riskini nasıl etkilediğini daha iyi anlamak için daha fazla çalışma yapılması gerekiyor, ancak araştırmacılar mevcut bulgularının yapılacak çalışmalara ışık tutacağına inanıyorlar. Kanser Önleme ve Kontrol Departmanı Başkanı Dr. Christine Ambrosone, Diyetin tüm kanserlerin % 30'undan sorumlu olduğu düşünülürken, daha fazla araştırmanın bu hastalık için riski azaltmak adına hangi gıdanın en değerli olduğunu daha iyi anlamamıza yardımcı olacağını umuyoruz diyor. Hazırlayan : Serap Kaya Kaynaklar - https://www.roswellpark.org/media/news/dairy-intake-may-impact-risk-breast-cancer-reports-roswell-park-team - World Health Organization Cancer Country Profiles,Turkey, 2014.


Phineas Gage Vakası: Sinirbilimde Bir Dönüm Noktası 1848 yılında Avrupa'da çıkan ayaklanmalardan Amerika da nasibini almış, iç savaş ile ülkedeki yasal kölelik kaldırılmıştı. İnsanlık adına önemli bir adımdı. 1848 yılı sadece iç savaşların değil çok önemli bir vakanın da şahitliğini yapmıştı. Takvimler 13 Eylül 1848'i gösteriyordu. 25 yaşındaki Phineas Gage her sabah olduğu gibi erkenden kalkmış kahvaltısını yapmış. Yorucu bir güne başlamak için mesai saatini bekliyordu. Gage düzenli, atletik yapılı, nezaketli, disiplinli ve etrafındaki insanlar tarafından sevilen biriydi. A.B.D. Vermount Eyaletindeki Cavendish yakınlarında Rutland ve Burlington demiryollarının yapımında ustabaşı olarak çalışıyordu. Konsantrasyonu yüksek olması gereken bir iş yapıyordu. Gage ve ekibi barutla kayaları parçalıyordu. Gage'in görevi kaya parçasının gövdesine delik açtıktan sonra fitili, kumu ve barutu doldurup bu karışımı uzun bir levye yardımıyla sıkıştırmaktı. Tam da o anda arkadan biri seslenince dikkati dağıldı ve barut bir anda yüzünde patladı. Bu patlamanın şiddetiyle 6 kilo kütlesinde 1 metreden uzun çapı 3,5 santimetre olan demir levye elinden fırladı ve sol yanağından girip, kafatasını alttan delip beyninin ön tarafına yakın olarak kafatasının üst tarafından dışarı çıktı. Gage patlamanın tesiriyle 30 metre ileriye savruldu. Etraf kan ve beyin parçalarıyla doluydu. Arkadaşları telaşlandı ve Gage'i hemen kağnı arabasına taşıyıp, Dr. John Harlow'un muayenehanesine doğru yola çıktılar. Phineas Gage Herkesten Sağlam Raporu Almıştı Phineas Gage hayattaydı, bilinci açıktı, hatta kağnı arabasına götürülürken kimsenin yardımı olmadan yürüyerek gitmişti. Doktor John Harlow, Gage'e ilk müdahelesini yaptı. Kemik parçalarını yerine yerleştirdi. Yaranın üzerine ıslak tampon koydu ve bandajlarla kapattı. Gage kazadan birkaç gün sonra enfeksiyon kaptı ama hastalığı atlattı. Sonrasında onu Boston'da muayene eden bir başka doktor sağlam raporu vermişti. Peki, gerçekten sağlıklı mıydı? Phineas Gage sol gözünü kaybetmiş olması dışında bir ayda kendini toparlamış ve normal hayatına devam ediyordu. Fakat kişiliğinde önemli değişimler olmuştu. Düzensiz, saygısız,küfür eden etrafında ki herkesi rahatsız eden, evine gitmez kiliseye uğramaz, alkol alan, etik kuralları çiğneyen biri haline gelmişti. Yeteneklerinden bir şey kaybetmemişti. Fakat etrafındaki insanlara küfür etmesi, kaba davranışlarda bulunması işten atılmasına sebep olmuştu. Farklı işlerde çalışmak istedi. At çiftliği, sirklerde çalışmaya başladı disiplinsiz davranışları, tutarsızlığı hiçbirine izin vermiyordu. Artık Gage eski Gage değildi. Olayın üzerinden 12 yıl geçmişti. Zaman zaman bayılmalar yaşıyordu. 1861 yılında bilincini yitirmesine sebep olan şiddetli epileptik kasılmalar sonucunda yaşamını yitirdi. 2001 yılında California üniversitesindeki araştırmacılar Gage'in anatomi müzesinde bulunan beynini tomografi yardımıyla incelediler. Yapılan çalışmalar sonucunda beynin prefrontal korteksinin zarar gördüğünü gözlemlediler. Prefrontal korteks kişilik ve sosyal davranışlarla ilgili olan bölgedir sonucuna ulaştılar. Phineas Gage bu bölgenin hasar alması sonucu son 12 yılını çok zor bir şekilde yaşamıştı. Fakat yaşananlar çok kötü olmasına rağmen bilim açısından önemli bir vaka olmuştu. Bu vaka prefrontal korteksin kişiliğe katkıda bulunduğunun ortaya çıktığı ilk vaka olarak kabul edilmiştir. Dr. John Harlow'u eleştirmeden önce tarihlerin 1848 yılını gösterdiğini unutmamamız gerekmekte. Beyin görüntüleme teknolojisinin gelişmediği dönemlerde Phineas Gage vakasının yıllar sonra aydınlatılmasına çok şaşırmamamız gerekiyor. Dr. Harlow'un tuttuğu notlar 20 yıl sonra Massachusetts Tıp Derneği'nin dergisinde yayınlandı. Bu notlar Phineas Gage vakasının çözümünde önemli katkılar sundu. Yeni Bulgular Yeni Soruları Doğuruyor Bu vaka yeni bir soruyu karşımıza getiriyor. Beyinde oluşan bir tümör veya travma gibi hasarlar duygularımızı yönlendirebilir mi? Son zamanlarda nörohukuk gibi bir alan karşıma çıkmakta. Günümüzde beyin görüntüleme teknikleri çok önemli boyutlara ulaştı. Yapılan araştırmalarda sapkın davranışlara sahip insanların çoğunda beynin ön kısmı düzgün çalışmıyor. Yine yapılan araştırmalar psikopatların aynalama sistemlerinin doğru çalışmadığını gösteriyor. Yani empati yetenekleri yok denecek kadar az. Bu insanları hücrelere atmak onların daha kötü bir hale gelmesine sebep olabilir. Düşünsenize bir suçlunun beynini inceliyorsunuz gördükleriniz kişinin hem suçlu hem hasta olduğunu gösteriyor. Peki, hukuk burada nasıl bir karar vermeli?


Pickwick Sendromu ...Bay Lowton, kapı açıldığında, paspasın üzerinde inanılmaz ölçüde şişman, gözleri yarı kapalı ve neredeyse ayakta uyuklayan bir gençle karşılaştı... Charles Dickens, 1836 Charles Dickens' in 1836 yılında henüz 24 yaşındayken yazdığı 'The Pickwick Papers' adlı romanı okursanız, kitaptaki kırmızı suratlı sürekli sarhoş gibi dolanan şişman karakter 'Fat Boy Joe' ile ilgi çokça betimlemeye rastlarsınız. Nitekim sürekli yemek yiyen ve günün her saatinde ve her durumda sürekli uykuya dalan Joe , günümüzde kendi adıyla anılan sendromun ilk kayıtlı örneğidir. Pickwick sendromu, tıbbı adıyla Tıkayıcı Uyku Apne Sendromu, en sık görülen uyku apnesi tipidir. Üst solunum yolunun tamamen veya kısmen tıkanıklığı ile kişinin uyku sırasında solunumunun durmasına neden olur. Uyku esnasında yüzeyel veya duraklatılmış solunum ataklarıyla karakterizedir, ancak çabaya rağmen kişide ciddi bir oksijen açlığı oluşur. Pickwick Sendromu Hayat Kalitesini Düşürüyor Pickwick Sendromu toplumda %1-5 oranında görülmektedir. Hastaların tipik şikayetleri horlama, uyku sırasında tanık olunan solunumun durması ve gündüz aşırı uyku halidir. Daha çok baş-boyun bölgesiyle ilgili sorunlar bu tabloya yol açar. Bu hastaların birçoğunu ise obez ve çok alkol tüketen erkek populasyonu oluşturur. Charles Dickens'in romanında bahsettiği Şişman Joe'da tüm özellikleriyle bu sendromun tipik bir örneğidir.


Pinositoz Hücre zarında özelleşmiş bir yolla büyük parçacıkların hücre içine alınmasına endositoz denir. İki tür endositoz vardır: Pinositoz ve fagositoz. Pinositoz, hücre dışı sıvı içeren çok küçük veziküllerin hücre içine alınmasıdır. Fagositoz bakteri, hücre ya da doku yıkımı sonucu oluşan parçalar gibi büyük partiküllerin hücre içine alınmasıdır. Suda çözülen maddelerin alınması pinositoz olarak adlandırılır. Pinositoz işleminde hücre dışı sıvı küçük damlacıklar halinde hücre içine alınır. Bu sıvı içinde çözünmüş maddeler de; düşük molekül ağırlıklı besinler, aminoasitler, glikoz, vitaminler ve diğer maddeler sıvıyla birlikte hücreye alınır. Maddeler fagositozda olduğu gibi lizozom enzimleri ile parçalanır. Pinositoz Çok Hızlıdır Pinositoz çoğu hücre zarında sürekli görülür ancak bazı hücrelerde çok hızlı olabilir. Örneğin makrofajlarda dakikada toplam hücre zarının %3'ü veziküller halinde hücre içine alınabilir, pinositik veziküller çok küçüktür, çapları genellikle 100-200 nanometre arasındadır, bu nedenle ancak elektron mikroskobunda görülebilirler. Pinositoz, çok büyük moleküllerin hücre içine girebilmesinin tek yoludur, örneğin proteinlerin çoğu bu yolla hücre içine alınır. Veziküller Kullanılır Bu tür moleküllerin hücre zarıyla temaslarının artması pinositik vezikül oluşumunu artırır. Pinositik veziküllerin oluşma hızı bu tür moleküler zarın dış yüzüne değince artar. Bu moleküller genellikle absorbe edilecek proteine-reseptöre bağlanır, reseptörler hücre zarının dış yüzeyinde kaplı çöküntü yoğunlaşmış olarak bulunurlar. Bu ceplerin hücre içine bakan bölümünde clathrin adı verilen bir fibriler protein aktin ve miyozin gibi kontraktil bir ağ oluşturur. Protein molekülleri reseptörlerine bağlandığı zaman zarın yüzey özellikleri, tüm cebin hücre içine doğru çökmesine neden olacak biçimde değişir. İçe çöken cebin çevresindeki proteinler, az miktarda hücre dışı sıvıyla birlikte reseptöre tutunan proteinlerin etrafının sarılmasını sağlar. Hemen ardından, zarın hücre içine alınan kısmı hücre yüzeyinden koparak hücre sitoplazmasına pinositik vezikül olarak katılır.


Plasebo Etkisi Beyin Gücüyle Kanserle Mücadele Etmek Sizce sahip olduğumuz beynin sınırları neler? Ya da daha net ifade etmemiz gerekirse beynimiz ne kadar güçlü? Bu soruları şimdilik bir kenara bırakarak kısa bir anektodla başlayalım. Olay Amerika'da bir demiryolu işçişi Nick'in başından geçmekte. Nick her zaman yaptığı gibi eyaletler arasında et taşımak için kullanılan soğuk hava deposu olan vagonlardan birinde temizlik için giriyor. Temizliğin bitmesine yakın bir zamanda elektrik arızası yüzünden soğuk hava deposu kitleniyor. Kitlenen kapıların ardından Nick, yaşadığı her şeyi oradaki bir kağıt parçasına yazıyor. Bizler zaten olayın büyük bir kısmını yazılanlardan öğreniyoruz. Nick şöyle yazıyor, ilk mesajı çok önemli Biraz sonra burada donarak öleceğim ve devam ediyor Soğuktan donarak öleceğimi, kızlarım beni bir daha asla göremeyecek, birazdan mesai saati bitecek ve kimse burada olduğumu hatırlamayacak, Kimsenin beni kurtarmasına imkan yok. Yavaş yavaş parmak uçlarımın donduğunu hissediyorum, kanım çekiliyor ve çok üşüyorum. cümleler bu şekilde devam ediyor ve bir yerde bitiyor Nick soğuktan donarak ölüyor. Cesedi tam iki gün sonra bulunuyor. Buraya kadar her şey normal gözükmekle birlikte bilim adamlarının ilgisini çeken asıl olay ise otopsi raporlarından sonra gelişiyor. Otopsi raporu bir insanın soğuktan donarak öldüğü bilgisini verirken şaşırtıcı olan o gün soğuk hava deposu olarak kullanılan o vagonun aslında elektrik arızasıyla sigortalarının attığı ve soğutucu motorların da aslında çalışmadığıdır. Havanın soğuk ama bir insanı öldürecek kadar soğuk olmadığı gerçeği Nick'i hayatta tutmaya yetmiyor. Bu hikaye birçok kaynakta farklı şekillerde anlatılmış özellikle denizci mi yoksa trende mi çalıştığı konularında çeşitli farklı fikirler olsa da önemli olan ana fikir. Sadece bu örnekten yola çıkarak beynimiz son derece güçlüdür, birçok şeyi başarır. Önermesini destekleyemeyiz. Bu yüzden plasebo tanımı yapmak ve bir dizi örnek vererek önermenin doğruluğuna sizin karar vermenizi istiyorum. Plasebo Ne Demek? Plasebo kelimesi Latince'de hoşnut etme anlamına gelir ve tanım olaraksa: plasebo etkisi birey üzerinde uygulanan sahte bir tedavinin fiziksel ve psikolojik etkileriydi. Yazının ilerleyen kısımlarında plasebo etkisine örnekler verilecektir. Kanser ise hücrelerde standart durumun dışında olan durumlarda veya hücreler ölmeye başladığı zaman ortaya çıkan anormal hücre büyümeleridir. Genetik aktarımlar ya da yaşam stili kanserin nedeni olabilir. Grip aşısını ilk defa olan bir birey hemşire tarafından iğne büyüklüğünün ve aşının standart aşılardan daha fazla acıtabileceğini söyledi geçmişte daha önce aşı deneyimi olmayan birey aşıyı çok acı verici buldu ve birkaç gün ağrı hissetti. Migren hastası olan 66 kişiye migren atakları için Maxalt adında bir migren ilacı ya da plasebo etiketli ilaçlar almaları istendi. Fakat önemli bir nokta var ki bazı haplar plasebo bazılarıysa Maxalt olarak etiketlenmişti ama etiketlemeler rastgele yapılmıştı. 66 kişiden ilaçsız ağrı yoğunluğu ve ilacı aldıktan sonraki ağrı yoğunluklarının şiddetinin ölçülmesi istendi. Etki değerlendirilmesinde Maxalt olarak etiketlenen hapın etkisi en yüksekken, plasebo en düşüktü fakat ilginçtir ki plasebo olarak etiketlenen Maxalt'ın etkisi Maxalt olarak etiketlenen plasebo ile yaklaşık aynı miktarda rahatlamaya sebep olduğu gözlemlenmiştir. Anti epilepsi katılan hastaların % 0 19'u plasebo yanıtı incelendiğinde alışılmış nöbet sıklığında %50 oranında azalma olduğu görülmüş. Bunca deneyin sonuçlarıyla alakalı olan etik tartışmalarını siz okuyucularımıza bırakıyorum. Sizce madem migrende de hatta Parkinson'da kullanılabiliyor o zaman neden kanseri tedavi etmede kullanılmasın ki? Donan adam hikayesini hatırlarsınız düşünce gücü ile kendi yaşamını direkt etkileyebiliyorsa bir insan düşünce gücüyle kendini tedavi edemez mi? Öncelikle bilmemiz gereken önemli bir nokta var ki plasebo klinik deneylerde sürekli kullanılan bir tedavi değildir. Standart tedaviler kullanılmadığında ya da duruma göre standart tedavilere ek olarak kullanılmaktadır. Yaşlanan hücreler zamanla ölürler ve yeni hücrelerin yerlerini alırlar aynı durum hasar görmüş hücreler için de geçerlidir fakat her zaman ölmezler bazen alışılmışın dışında çoğalabilirler, immün sistemin kontrolden çıkabilirler. Normal hücrelerin yerini kanser hücrelerinin alma süreci karsiogenez olarak adlandırılır. Tümörlü kanserler bulundukları doku ve organlara zarar vermelerinin yansıra yakınındaki doku ve organlara zarar verebilir kanser hücreleri ve normal hücreler arasındaki farkı daha iyi anlamanız için aralarındaki farklı bazı örnekler vermek istiyorum: Programlanmış hücre ölümleri dediğimiz yani apoptoz vücudun gereksiz veya hasarlı hücreleri yok etme sürecindeki sinyalleri kelimenin tam anlamıyla yok sayarlar. Kanserli hücreler bağışıklık sistemini kendisine saldırmak yerine kendisini koruması için ikna edebilir. Normal hücrelere göre çok hızlı büyürler. Hatta o kadar hızlı büyürler ki normal hücreler gibi özelleşemezler bile. Makalenin en başında da belirttiğimiz gibi plasebo kanserin çözümü olabilir mi? Yapılan çalışmalarda Ağrı şiddetinde ve / veya ağrı kesici alımında belirli bir azalma görülmüştür. İştah Kanada'daki Alberta Üniversitesi'nde bir gıda bilimcisi olan araştırmacı araştırmacı Wendy Wismer yaptığı araştırmada 18 gün boyunca her gün THC hapı alan kanser hastalarının yüzde 73'ü, plasebo alan hastaların yüzde 30'una kıyasla, gıda için artan bir takdir bildirdi. Çalışma, THC alan hastaların yüzde 64'ünün, plasebo alanların yüzde 50'sine kıyasla iştah artışı bildirdiğini söyledi. THC, delta-9-tetrahidrokanabinol anlamına gelir. Araştırma sonunda THC alan hastalarla plasebo alan hastalarla kıyaslandığı zaman kilo alma durumlarında bir farklılık görülmemiştir fakat THC alan hastalar %55'inin yemeklerinin tadının ilaçtan dolayı daha iyi olduğunu belirtmiştir fakat plasebo alanların %10'unda benzer bir cevap görülmüştür. Ayrıca THC alan hastaların %55'inin tuzlu yiyeceklerin tadının daha iyi olduğunu söylerken plasebo alan hastalarda bu şekilde bir yanıt görülmemiştir. Psikolojik durum Bu hastalarda anksiyete ve depresyonu değerlendirdiğimizde psikolojik olarak yaşadıkları durumda iyileşmeler olduğunu söyleyebiliriz. Bu hastalara yapılan Hamilton anksiyete ölçeğinde de plasebo etkisinden önceki duruma göre çok daha iyi sonuçlar görülmüştür. Kansere bağlı yorgunluk Harvard Tıp Fakültesi'nde Uyku Tıbbı Anabilim Dalı'nda öğretim üyesi ve Pediatri Yardımcı Doçenti olan Eric Zhou hem 8 günde hem de 22. günde, plasebo alan grubun kansere bağlı yorgunluğu önemli ölçüde iyileştirdiğini, kontrol grubunun yorgunluğunun sabit kaldığını bildirmiştir. Tümör yanıtı Bu konuyu değerlendirmeden önce sizinle kısa bri anektod paylaşmak istiyorum: Doktorlarının Bay olarak adlandırdığı bir adam. Wright lenf düğümlerinin kanserinden ölüyordu. Turuncu boyutlu tümörler boynunu, kasıklarını, göğsünü ve karnını işgal etmişti ve doktorları mevcut tüm tedavileri tüketmişti. Yine de, Los Angeles California Üniversitesi'nden psikolog Bruno Klopfer'in 1957 tarihli İnsan Kanserinde Psikolojik Değişkenler başlıklı raporuna göre, Bay Wright Krebiozen adlı yeni bir antikanser ilacının kendisini iyileştireceğinden emindi. Bay Wright yatalaktı ve ilk enjeksiyonunu aldığında her nefes için savaşıyordu. Ancak üç gün sonra, ünitenin etrafında neşeyle dolaşıyor, hemşirelerle şakalaşıyordu. Bay Wright'ın tümörleri yarı yarıya küçülmüştü ve 10 günlük tedaviden sonra hastaneden taburcu edildi. Ve yine de hastanede Krebiozen verilen diğer hastalarda herhangi bir iyileşme görülmedi. Ancak sonraki iki ay boyunca, Bay Wright, Krebiozen'in etkinliğini sorgulayan basın raporlarından rahatsız oldu ve bir nüksetme yaşadı. Doktorları ona yalan söylemeye karar verdiler: ilacın geliştirilmiş, iki kat etkili bir versiyonunun ertesi gün geleceğini söylediler. Bay Wright kendinden geçmişti. Doktorlar daha sonra ona ilacın tek bir molekülünü içermeyen bir enjeksiyon yaptılar ve o geçen seferden daha fazla iyileşti. Kısa süre sonra hastaneden semptomsuz çıktı. İki ay sonra, Krebiozen'in değersiz olduğunu ortaya çıkaran raporları okuduktan sonra günler içinde ölene kadar sağlıklı kaldı. Yaptığım birçok araştırmadan yola çıkarak söyleyebilirim ki maalesef kanser hastalarına verilen plasebolarda tümör yanıtının gözle görülür anlamlı yanıtla karşılaşılmamış. Bu konuda ilerleyen yıllarda çok daha fazla araştırma yapılmalıdır.


Plasebo: İyileşmeye İnanmak 8. yüzyıl Batı Avrupası'nda cenazelerde dini bir ritüel olarak katolik kilisesi tarafından okunan ilahiler İncil'deki 116. mezmur ile başlar ve şöyle der: Plasebo domino in regione vivorum . Burada bahsi geçen plesebo ibranice Zebur'da geçen ethalech kelimesinden İncile çevrilmiştir . Plasebo, latince placera kelimesinden köken almakta ve memnun edeceğim/hoşnut edeceğim anlamına gelmektedir. Yüzyıllarca tanrıyı hoşnut etmek için kullanılan bu ifade zamanla bilim dünyası tarafından sahiplenilmiş ve ilaç yerini tutan yöntemler anlamında kullanılmaya başlamıştır. İlk defa 1811 yılında Quincy Tıp Sözlüğü'ne girmiş: Hastayı iyileştirmekten çok memnun etmeye yarayan tedavi yöntemleri olarak tanımlanmıştır.1 Brody (1982) plasebo etkisini 4 başlık altında toplamıştır - Bir tedavinin özgül etkileri dışında kalan özgül olmayan etkileri, - Biyomedikal açıdan etkisiz bir ilacın ürettiği tedavi edici etki, - Bir ilaca yüklenilen ama onun farmakolojik özelikleriyle açıklanamayan tedavi edici etki veya yan etki, - Tüm tedavilerde ortak olan etki. Ancak ünlü sosyolog John Forrester (1997) plaseboya deneye dayalı bilimsel tıbbın savlarının test edilmesine yarayan bir ilaç şeklinde sadece sağlık bilimlerine özgü kısıtlı bir anlam yüklememiştir. Forrester için plasebo etkisi, güç ilişkileriyle de bağlantılıdır. Ona göre hekimlik mesleğinin rolü ve hekimin hastasının daha iyi hissetmesini sağlama gücü de plasebo etkisinde rol oynamaktadır. Forrester, plasebo etkisi üzerine birçok çalışma yapmış olan Spiro'ya (1986) dayanarak yalnızca hekim-hasta ilişkisinin değil, son zamanlarda yüksek teknolojinin büyüsünün de plasebo etkisi içine katılması gerektiğini söylemektedir. Plasebo Yüzlerce Yıldır Araştırılıyor M.S 129-199 tarihleri arasında yaşayan Galen terapötik başarıyı belirtilerin %60 oranında organik değil, psikolojik olmasına bağlamaktaydı. M.S 1493-1541 yılları arasında yaşamış Paracelsus bitkilerin şekillerine ve renklerine bakarak tedavi edici etkilerinin belirlenebileceğine inanıyordu. Akciğere benzer yaprakları nedeniyle ciğerotu bitkisinin verem tedavisinde, sarı bitki özü nedeniyle kırlangıç otunun safra ve karaciğer hastalıklarının tedavisinde kullanılabileceği sonucuna varmıştı. Eski Çin'de kullanılan 2000 kadar ilacın tamamının hastalığa özgü etkilerinin olmadığı sonradan anlaşılmıştır. Tarih boyunca özellikle ağrı tedavisi üzerine yapılmış pek çok plasebo denemesi kayda geçirilerek günümüze ulaşmıştır. Bunlar arasında belki de en çarpıcılarından biri Amerikalı bir anestezi uzmanı olan Henry Beecher'ın çalışmaları. İkinci Dünya Savaşı sırasında cephede cerrahlık yapan Beecher, morfin stokları tükenince ilginç bir şey yaptı. Ameliyat ettiği hastalara morfin yerine morfin olduğunu ima ederek tuzlu su enjeksiyonları vermiş ve hastalarının ağrılarının azaldığını görmüştür. Plasebo Nelerden Etkilenir? İlginçtir ki plasebonun etki derecesi belirleyen bir çok unsur var. Örneğin; ciddi bir işlem olan cerrahi girişimlerin plasebo etkisi de bir o kadar fazla. 1950'lerde yapılan bir çalışma, sahte ameliyatların da plasebo etkisi yaratabildiğini kanıtladı. O zamana dek kalp damar tıkanıklığında LIMA ameliyatı denen bir yöntem sıklıkla uygulanıyordu. Ameliyat olan hastaların çoğunun ameliyat sonrası göğüs ağrısı şikayetlerinin azalması tıp dünyasında bu ameliyatın oldukça etkin olduğunu düşündürüyordu. Ancak bu inanışa rağmen bu ameliyatın etkinliğinden şüphe duyan bir grup hekim iki ayrı çalışma yaptı. Bu çalışmada hastalar iki gruba ayrıldılar. Bir gruba klasik LIMA ameliyatı yapılmasına rağmen, ikinci gruba ameliyat yapılmadı. Ancak hastaların ameliyat olduğunu sanmaları için anestezi verildi. Hasta bayılınca normal LIMA ameliyat yerine denk gelecek yerde, cilt üzerine bir kesi yapılıp dikiş atıldı. Böylece, uyanan hastalar kendilerinin de LIMA ameliyatı geçirdiklerini sanacaklardı. Her iki çalışmanın sonucunda, ameliyat olan hastalarla olmayan hastalar arasında hiç bir fark gözlenmedi. Her iki grupta da göğüs ağrısı şikayetinin aynı oranda azaldığı bulundu. Akkumbens Çekirdeği ve Dopamin Bu etkinin nasıl oluştuğu henüz tam anlamıyla açıklanamamış olsa da, beynin akkumbens çekirdeği denen bölgesinden dopamin salınımı sonucu ödül mekanizmasını harekete geçirdiği düşünülmektedir. Bu teori plasebo etkisinin farklı çevresel koşullarda, farklı ırklarda neden farklı sonuçlandığını açıklar niteliktedir. Nitekim aynı toplum yapısında bile ilacı veren kişinin otoritesi, ilacın iyileştirici özelliklerine olan inancı, ilacın rengi, fiyatı ve ambalajının görünümü , ilacın vücuda veriliş yolu plasebo etkisinin sonuçlarını değiştirmektedir. Blackwell ve ekibi 1972 yılında yaptıkları bir deneyde, gönüllü üniversite öğrencilerini ders dinlemeden önce 2 gruba ayırdı ve bir gruba pembe, diğer gruba mavi tablet verdi. Sonrasında bu tabletlerin konsantrasyon artıran ilaçlar olduğunu söyledi. Dersin ardından, öğrencilerin dikkatini ölçen testler uyguladıklarında tablet renkleri ile sonuçlar arasında bağlantı keşfedildi; pembe tablet alan öğrencilerin dikkat seviyesi, mavi tablet alanlarınkinden daha yüksek çıktı. Kültürel olarak pembe rengin daha uyarıcı, mavinin ise daha sakinleştirici etkisi olması sonuçları etkilemişti. Benzer şekilde, sakinleştirici bir ilaç olan oksazepamın endişe giderici etkisinin, yeşil renkli olduğunda sarı renkli olduğundakinden daha yüksek olduğu bulunmuştur. Plasebo Yanıtı Nasıl Artırılabilir? Davranışçı ekonomi alanında çalışan Dan Ariely, 2008 yılında yaptığı bir deneyde, gönüllülere yapay ağrı verdikten sonra C vitamininden ibaret plasebo hapları 2 gruba dağıttı. Birinci gruba tabletlerin tanesinin 2,5 dolar olduğunu, diğer gruba ise tanesinin 10 sent olduğunu söyledi. Tahmin edebileceğiniz gibi 2,5 dolarlık tableti alan hastalar aldıkları ilacın etkinliğinin daha yüksek olduğunu ve ağrıyı daha iyi tedavi ettiğini söylemişti. Ayrıca yeni çıkan ilaçların plasebo etkisi, piyasadakilerden daha fazladır. 1975 yılında Moerman piyasaya yeni bir ülser ilacı olan simetidini sürdü ve etkinliğini %80 olarak ölçtü. 1994 yılında yeni bir ülser ilacı olan ranitidin ortaya çıktığında Moerman daha önce %80 etkin bulunan simetidin ilacının etkinliğinin %50'ye gerilediğini bulmuştu. Hastaya yapılan girişim ne kadar acılı ve ciddi ise, plasebo yanıtının da o kadar kuvvetli olduğu birçok çalışmayla gösterildi. Zaten toplumumuzun serumun iyileştirici gücüne olan inancı ve iğne olmadan iyileşemeyeceği düşüncesi de bu savı destekler nitelikte. Plasebonun etkisinde bu kadar bahsettikten sonra kullanımı hakkında ne düşünmeliyiz? Gerçekte tıbbın içinde plasebonun yeri nerede? Plasebo Etik İlkelere Aykırı mı? Bu sorulara cevap verebilmek için plasebonun farmakodinamik etkisini tartışmak gerekir. Yapılan bir çok çalışma gösterdi ki; plasebo uygulaması sonrasında gözlemlenen iyileşme genelde öznel ve bu iyileşme hali etkin maddeyle tedavi edilen hastalara göre çok daha kısa sürmektedir. 2011 yılında The New England Journal of Medicine dergisinde yayınlanan ve astım tedavisinde plasebonun etkisini inceleyen çalışma 39 gönüllü ile gerçekleşti ve tedavide albuterol denen sprey formunda bir astım ilacı, içeriğinde etkin madde olmayan plasebo bir sprey ve sahte akupunktur tedavisi uygulandı. Sonuçlar oldukça ilgi çekiciydi. Çift kör deneyde hastaların akciğer işlevleri ve öznel iyilik halleri karşılaştırıldı. Akciğer fonksiyonlarının ölçümü için FEV1 testi tercih edildi. Deneyde hastalara birer hafta arayla bu tedavi yöntemleri karışık sırayla uygulandı. Her bir tedaviden sonra hastalar, şikayetlerindeki iyileşmenin albuterol , plasebo sprey ve gene bir plasebo olan akupunktur tedavisinden sonra hemen hemen aynı oranda olduğunu beyan etti. Ancak karşılaştırılan FEV1 değerleri öznel ifadeleriyle uyuşmuyordu. Her üç yöntemden önceki ve sonraki FEV1 değeri değişimine baktığımızda, albuterol uygulanan hastaların FEV1 değerlerinde %20 gibi anlamlı bir artış olmasına rağmen, plasebo sprey veya akupunktur uygulanan hastaların FEV1 değerindeki iyileşme hiçbir uygulamaya tabi tutulmayan hastalara göre farklılık göstermemişti. Yani, plasebo ve akupunktur uygulanan hastalar akciğer fonksiyonlarında iyileşme olmadığı halde kendilerini daha iyi hissettiklerini beyan etmişlerdi. Fizyolojik Açıdan Bir Etkisi Var mı? Anlaşılan o ki; plasebonun sade bir hoşnutluk hali dışında pek de etkisi yok. Zaten tıbbi kullanımı birçok doktor tarafından etik ilkelere aykırı bulunmakta ve sert bir dil ile eleştirilmektedir. Yine de plasebo tarihte etkisini yeterince gösterdi. Türk tarihinde din adamı, yönetici, doktor konumuna sahip şamanların iyileştirici gücü belki toplumdaki yüksek statülerinin yarattığı güçlü plasebo etkisinden ibaret bir hoşnutluk haliydi. Belki de semavi dinlerin barındırdığı tedavi yöntemleri şifanın tanrıdan geldiği düşüncesiyle yine aynı etkiyi oluşturmaktaydı.


Plastikler Enfeksiyona Neden Olabilir Mi? Alışveriş torbaları, su şişeleri, soğuk meşrubat bardakları , pipetler , saklama kapları , peeling yapan yüz yıkama ürünlerindeki boncuklar ve sentetik tekstillerdeki lifler gibi örneğini arttırabileceğimiz plastik ürünler giderek daha hızlı bir şekilde piyasaya sürülüyor ve hayatımızda yer kaplıyor. Plastikler bir kez doğaya atıldıktan sonra yüzyıllarca çevrede kalabiliyor ve yavaş yavaş daha küçük parçalara ayrılıyor. Plastik parçalar 5 milimetreden küçük olduğunda ise araştırmacılar bu parçalara mikroplastik adını veriyor. Peki hayatımızın her yerini kaplayan her gün günlercesini kullandığımız plastikler bulaşıcı hastalık riski oluşturuyor olabilir mi? Araştırmacılar bu sorunun cevabını arıyor. Mikroplastikler Bulaşa Neden Oluyor Davis Üniversitesi'nden bulaşıcı hastalıklar uzmanı Karen Shapiro'nun yakın tarihli çalışmasına göre parazitler, mikroplastikler üzerinde geziniyor. Ekip laboratuvarda deniz suyu ve mikroplastik içeren cam şişelere üç parazit ekledi. Bu parazitlerin üçünün de mikroplastiklere bağlanabildiğini ve mikroplastiklere yapışan parazitlerin oranının bir hafta içinde arttığını gördüler. Doğada kabuklu deniz hayvanlarında yoğunlaştığı ve çiğ kabuklu deniz ürünleri yiyen insanları hasta ettiği bilinen bu üç parazit, karadan denize hareket edebiliyor. Parazitlerin, mikroplastikler yoluyla ne ölçüde karadan denize seyahat edebildikleri henüz belirsizdir. Fakat bu belirsizliğin giderilmesinin neden önemli olduğunu Karen Shapiro şu şekilde açıklıyor: İnsanlara veya hayvanlara yönelik risk, gerçekten de parazitlerin taşınma davranışına bağlıdır; bu nedenle, bu parazitlerin denize nasıl ulaştığının hareketini anlamanın çok kritik olduğunu düşünüyorum. Ortamdaki mikroplastiklerin solunmasının veya sindirilmesinin insanlarda enfeksiyonlara neden olan patojenlerin yayılmasına neden olduğu teorik olarak biliniyordu. Mart ayında, Çin'in Guangdong kentinde bulunan, Guangdong Teknoloji Üniversitesi Biyomedikal ve Farmasötik Bilimler Okulunda görev yapan bir araştırma ekibi, in vitro bir çalışma aracılığıyla, influenza A'nın polistiren mikroplastiği kolonileştirebildiğini ve plastik parçacığın endositozu yoluyla onu insan akciğer hücrelerine aktarabildiğini bilimsel olarak kanıtlamış oldu. Mikroplastik içeri girdikten sonra hücrenin, virüsün yayılmasını kontrol altında tutabilecek proteinleri üretme yeteneğini de engellediği tespit edildi. Avrupalı ekipler mikro ve nanoplastiklerin sağlık etkilerini anlamak için Avrupa Araştırma Kümesi adı verilen daha geniş bir mikroplastik girişiminin parçası olarak insan hücrelerinin patojen kaplı mikroplastiklere nasıl tepki verdiğini test ediyor. Henüz yayınlanmamış bir dizi in vitro çalışma, deniz ürünlerini sıklıkla kirleten bir tür olan Vibrio parahemolyticus'un mikroplastiklere bağlanabildiğini ve daha sonra mikroplastik içermeyen patojenden daha yüksek oranlarda insan mide-bağırsak hücrelerini enfekte edebildiğini öne sürüyor. İspanya'nın Zamudio kentindeki GAIKER Teknoloji Merkezi'nden toksikolog ve CUSP ekibi üyesi Alberto Katsumiti, bu çalışmanın devam ettiğini söylüyor. Katsumiti araştırma sonuçlarının mikroplastiklerin patojenlerin vektörleri olarak hareket edebildiğini gösterdiğini belirtti. Mikroplastikler Antibiyotik Direncine Neden Oluyor Almanya'daki araştırmacılar, bakterilerin mikroplastikler üzerinde ne kadar hızlı antibiyotik direnci geliştirebildiğine tanık oldu. Bir Alman gölündeki Pseudomonas bakterilerini dirençli E. coli içeren su tanklarına yerleştirdiklerinde , plastik ortamda yaşamaya kıyasla mikroplastik üzerinde yaşarken 1.000 kat daha fazla Pseudomonas bakterisi E. coli donöründen antibiyotik direnç geni aldı. Deneyi yöneten su mikrobik ekolojisti Hans-Peter Grossart, bu küçük plastik parçacıklarının gen değişimi için merkez görevi görerek dirençli bakterileri besleyebileceğini söylüyor. Bakteriler mikroplastikleri ve diğer yüzeyleri kolonileştirdiğinde, genellikle bir biyofilm oluştururlar. Komşulara yakınlık, antibiyotik direnci sağlayanlar da dahil olmak üzere, plazmit adı verilen dairesel DNA parçaları üzerindeki genlerin ticaretini kolaylaştırıyor. Berlin'deki Leibniz Tatlı Su Ekolojisi ve İç Su Balıkçılığı Enstitüsü'nden Grossart, Oldukça hızlı bir şekilde değiştirilebilirler diyor. Mikroplastiklerden Kurtulmak Mümkün Mü?


Gıdalara Sızan Plastikler Kalp Damar Hastalıklarını Artırıyor Plastikler modern hayatın getirdiği en önemli ürünlerin başında geliyor. Evinizde, iş yerinizde kullandığınız ürünlere bir bakın. Muhakkak bir yerlerde mutlaka plastik var. Bu yazıyı yazarken kullandığım klavye bile çok büyük oranda plastikten oluşuyor. Doğru kullanımında çok yararlı olan plastikler pek çevre dostu değil ne yazık ki. Bilinçsizce çevreye atılan plastiklerin doğada yok olması yüzlerce yıl sürebiliyor ve pek çok canlıya da zarar veriyor. İnsan da plastiklerden doğrudan zarar göre canlılar arasında. Örneğin su içtiğimiz pet şişelerin içeriğinde bulunan bisfenol A molekülü eğer su içine sızarsa kalp hastalığı riskini artırabiliyor. Plastikler PXR'yi Aktifleştiriyor Amerika'da University of California'da çalışan Changcheng Zhou ve ekibinin fareler üstünde yürüttüğü araştırmada plastiklerin canlı vücuda ne yaptığı açığa kavuşturuldu. Araştırmacılar plastikleri daha uzun ömürlü yapmak için kullanılan ftalat adlı bir kimyasal plazma kolesterol seviyesini yükselttiğini keşfetti. Plastiklerle beraber vücuda alınan disikloheksil ftalat hücre içinde pregnane X reseptörüne güçlü bir şekilde bağlanıyor. Pregnane X reseptörü hücrelerin içine giren yabancı maddelere karşı çok hassas olan bir çekirdek reseptör proteinidir. DCHP önce PXR'ye bağlanıyor ve onu aktifleştiriyor. Aktifleşen PXR, DCHP'nin vücuttan atılması için sitokrom P450'nin sentezi için tranksripsiyon faktörü görevi görüyor ve sitokrom P450'nin daha fazla sentezlenmesini sağlıyor. Sitokrom P450 aslında bir enzim süper ailesidir. Bu proteinler çeşitli maddelerin oksitlenmesinden ve vücuda atılmasından sorumludur. Oksijenli solunumda da çok önemli bir rol oynarlar. Burada sitokrom P450'ler DCHP'nin hücreden atılmasında rol oynuyorlar. Ayrıca kolesterol sentezinde de bu proteinlerin ciddi bir işlevi vardır. Bu ailenin birçok üyesi kolesterol üretimini hızlandırır. Dolayısıyla DCHP'nin hücre içine girmesi kolesterol artışına yol açıyor. DCHP'nin Yan Etkileri Tam Bilinmiyor DCHP Amerika Çevre Koruma Ajansı'nın risk değerlendirmesinde bulunurken yüksek öncelik verilmesini tavsiye ettiği maddelerden biridir. Aslında DCHP'nin insanlar üzerindeki yan etkileri hakkında çok fazla bilgiye sahip değiliz. Bu tür bilimsel araştırmalar sayesinde insan vücudundaki etkileri ortaya çıkıyor. Ancak bu da çok yavaş su yüzüne çıkıyor. Araştırmacıların bu çalışması DCHP'nin ile kolesterol ve kalp hastalıkları üzerindeki etkisini gösteren ilk araştırma olma özelliği taşıyor. Gıda paketlerinden ve ambalajlardan ne kadar plastiğin besinlere sızdığını tam olarak biliyor muyuz? Bu konuda yapılmış araştırmalar ürünlerin taşınma esnasındaki sıcaklık ve basınç gibi farklı koşullarını kapsıyor mu? Eğer yiyecek ve içecekler yoluyla bu tür plastikleri vücudumuza alıyorsak bunların vücut üstündeki etkisini çok iyi tespit etmeliyiz. Zhou'nun ekibi fareler üstünde DCHP'nin etki mekanizmasını keşfederek plastiklerin kolesterol ve diğer kalp hastalıkları üstündeki etkisini daha iyi anlamamıza yardımcı oldu.