Disleksi Okuma bozukluğu olarak da bilinen disleksi kişinin normal zekaya sahip olmasına rağmen okumada güçlük yaşaması durumudur. Aslında bu durum en çok okuma ile ilişkilendirilir ancak harfleri hecelerken, yazı yazarken ve hesaplama yaparken de güçlük çekilebilir. Disleksi genelde ilk olarak okulda farkedilir. Uygun eğitim modeli ile bireyler kişiler yaşıtlarından geri kalmazlar. Birçok ünlü bilim insanı ve yazarın da disleksi olduğu biliniyor. Disleksinin sebepleri arasında hem genetik hem de çevresel etkenler olduğu düşünülüyor. Sadece çocuklukta değil yetişkinlikte de karşılaşılan bir durumdur. Örneğin bir travma, felç veya demansa bağlı beyin hasarı sonrasında kişi disleksi olabilir. Diğer taraftan disleksinin aile bireyleri arasında görüldüğü de tespit edilmiştir. Disleksinin altında yatan nörolojik temel beynin dil merkezinin hasar görmesidir. Hafıza, heceleme, görme ve okuma becerilerinin sınandığı bir dizi test sonucunda teşhis edilebilir. Tam olarak yok etmek mümkün değil


Dissosiyasyon ve Kimlikler Arası Amnezi Kelime anlamı olarak bölünme, ayrılma anlamına gelen dissosiyasyon ruh sağlığı literatüründe karakterin, zihnin, hafızanın ve bilişin bütünlüğünün bozulması, dağılması ile karakterize olan bozulmalara verilen gelen bir kategorinin ismi. Bu kategoride yer alan hastalıklardan en çok bilineni ise Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu diye bilinen, pek çok filme konu olmuş bir rahatsızlık. İki ya da daha fazla kimliğin ya da kimlik durumunun var olması ile karakterize olan dissosiyatif kimlik bozukluğu eskiden çoklu kişilik diye de bilinirdi. Bu rahatsızlıkta kişinin kendi ana kimliğine ev sahibi denirken, sonradan ortaya çıkan, bölünen diğer kimliklere ise alter adı verilir. Bu bozulmanın önemli özelliklerinden biri de literatürde Kimlikler arası amnezi olarak bilinen fenomen. Amnezi kelimesinin hafıza bozulması, unutkanlık ile tanımlandığını düşünecek olursak kimlikler arası amnezi de dissosiyatif kimlik bozukluğu olan kişinin yaşadığı deneyimlerin ve önemli kişisel bilgilerinin alterlar tarafından hatırlanmaması durumuna deniyor. Bir örnekle anlatacak olursak, Beste'nin ikinci kimliği olduğunu varsaydığımız Aslı diye bir karakter düşünelim. Aslı'nın aynı bedende var olduğu Beste'nin yaşadığı veya deneyimlediği olayları ve bilgileri anımsayamıyor olmasına kimlikler arası amnezi diyoruz. Kimlikler arası amnezi her dissosiyatif kimlik bozukluğu hastasında aynı düzeyde görülmeyebilir. Bazen hiç deneyimlenmeyebilir, bazen de sadece bazı spesifik olaylara ilişkin bir amnezi söz konusu olabilir. Posttravmatik Model Peki dissosiyatif kimlik bozukluğunu neden görüyor olabiliriz? Başka bir deyişle bir insanın kişiliği neden bölünüyor olabilir? Literatüre baktığımızda en çok gördüğümüz teori bilim insanlarının Posttravmatik Model adını verdiği model. Bu teoriye göre kişi şayet erken dönemde travmatik bir olay deneyimledi ise bunun sonucu olarak yaşayacağı yoğun ve dayanılmaz olumsuz duygulardan korunabilmek amaçlı bir savunma mekanizması olarak kimliğini bölüyor. Elbette bu bilinç düzeyinde verilen bir karar değil. Bu teoriyi doğru saydığımızda kimlikler arası amnezi fenomeninin deneyimlenmesi de çok mantıklı geliyor. Çünkü Beste erken dönemde ciddi bir travmatik deneyim yaşadıysa alteri olan Aslı'nın bu deneyimi hatırlamıyor olması onu bu deneyimin getirdiği zorlu duygulardan gerçekten de koruyabilir. Kimlikler arası amnezi subjektif olarak yıllardır varlığından emin olunan bir olgu olsa da objektif olarak ölçümü yapılmamış bir fenomendi. Başka bir deyişle, kişilere sorulduğunda alterlerin deneyimlerinden habersiz olduğunu, farkında olmadıklarını dile getirdiler fakat bildiğimiz üzere bilim bir fenomenin varlığından emin olmak için yalnızca kişilerin kendi söylemlerinden değil objektif ölçümlerden de aynı sonucu almayı bekler. Bu sebeple araştırmacılar objektif bellek testlerini kullanarak da gerçekten kimlikler arası amnezi fenomeninin var olup olmadığını araştırmaya karar verdiler. Kimlikler arası amnezi fenomenini test etmek için prosedür şöyleydi: Hasta grubu , kontrol grubu ve simülasyon grubundan oluşan tüm deneklerin A listesindeki kelimeleri ezberlemesi ve sorulduğunda hatırlaması beklenir. Deneklerin bu listedeki kelimeleri iyice öğrenmesi için bu işlem üç kez tekrarlanır. Daha sonra B listesi için de ikinci kimliklere aynı işlem uygulanır. Simülasyon grubu da B listesi için ikinci bir kimliğe geçiş yapıyormuş gibi davranır. B Listesi, A listesi ile iki paylaşılan kategoriden ve bir farklı kategoriden oluşur. Sağlıklı deneklerde yani kontrol grubunda daha önce A listesinden öğrenilen kelimelerin araya girmesi beklenir ve bu da paylaşılan kategoriler olduğu için B listesinin hatırlanmasını zorlaştırır. Ancak dissosiyatif kimlik bozukluğu hastalarında ikinci liste farklı bir kimlikle öğrenildiği için ikinci kimlik amnezik ise A listesinde öğrenilmiş olan kelimelerin B listesini hatırlamayı zorlaştırmamalıdır. Şaşırtıcı bir şekilde, sonuçlar, hasta grubu için de paylaşılan kategorilerde B listesini öğrenmeyi zorlaştırdığını ve A listesinde önceden öğrenilen kelimelerin araya girdiğini göstermiştir. Bunlardan çıkan sonuç, daha önce iddia edildiği gibi kimlikler arasında tamamen amnezik engeller olmadığı ve tarafsız bilgi için hafıza aktarımının mümkün olduğudur. Bu sonuçlar kimlikler arası amnezi fenomeninin objektif olarak kanıtlanamadığı fikrini ortaya atınca bilim dünyasının posttravmatik model ile ilgili fikirleri de sarsıldı. Travma temelli model geçerliyse, en azından travmayla ilgili materyal için amnezik engellerin olması gerekir. Çünkü eğer ev sahibinin yaşadığı travmayı alterler hatırlayabiliyorsa, kişiliğin bir savunma mekanizması olarak bölünmesi pek de mantıklı olmazdı. Buna dayanarak ikinci bir soru ortaya atıldı: Acaba bu kimlikler arası amnezi sadece travma ile ilişkili uyaranlar için mi geçerliydi? Bilim insanları bunu test etmek için başka bir araştırma daha yaptılar. Deneklere bir anlamsız bir anlamlı kelime çiftleri öğrettiler ve daha sonra hatırlamalarını istediler. Anlamlı sözcüklerin ya olumlu ya da travmayla ilgili olumsuz anlamları vardı, bu nedenle bu koşullanma evresinde anlamsız sözcükler de duygusal bir çağrışım kazanmış oldu. Ardından, hastalar kimliklerini değiştirdi. Bu aşamada, ilk aşamada verilen anlamsız sözcükler ile birlikte sunulan olumlu ya da olumsuz başka sözcükler gösterildi ve bu gösterilen ikilinin olumlu mu yoksa olumsuz mu duygusal çağrışım yarattığı soruldu. Sağlıklı deneklerde ilk aşamada yapılan koşullanma sebebi ile duygusal bir anlam kazanmış olan anlamsız sözcük ve onunla aynı yönde duygusal anlamı olan bir sözcük birlikte gösterildiğinde denekler daha hızlı bir şekilde yanıt verir. Örneğin ilk aşamada olumlu bir anlam kazanan sözcük ile olumsuz bir sözcük bir araya geldiğinde uyumsuzluktan dolayı deneklerin duygusal çağrışımı adlandırması zorlaşır ve yanıt verme süreleri uzar. Ancak dissosiyatif kimlik bozukluğu olan kişilerde kimlik değiştiğinde kimlikler arası bir amnezi söz konusu olduğu varsayılırsa böyle bir etki görülmesi beklenmez. Kimlikler arası amnezi fenomenine göre ilk aşamada yapılan koşullanma farklı bir kimliğe yapılmıştır ve bundan ikinci kimlik etkilenmemelidir. Fakat elde edilen sonuçlar böyle olmadı. Dissosiyatif kimlik bozukluğu hastalarında da duygusal çağrışım aktarımının olduğu görüldü. Hastalar da tıpkı diğer gruplar gibi kelimeler aynı duygusal yönde değere sahip olduğunda daha hızlı yanıt verdiler. Bu da olumsuz ya da travma ile ilişkili uyaranlarda da bir aktarımın söz konusu olduğunu ve amnezik bir bariyer olmadığını göstermiş oldu. Öyleyse posttravmatik modele ne oldu? Olduğu yerde duruyor çünkü hala dissosiyatif kimlik bozukluğu hastalarının büyük çoğunluğunda erken dönem travma geçmişi olduğu gerçeği bu modeli önemli kılıyor. Yalnızca kimliği bölmenin çok da efektif bir savunma mekanizması olmadığı ortaya çıktı ve bu esnada dissosiyatif kimlik bozukluğunun nedeni olarak düşünülen ikinci bir model olan Sosyokognitif Model önem kazandı. Sosyokognitif modele göre dissosiyasyon sosyal öğrenme ve beklentilerin bir sonucu olarak ortaya çıktı. Burada terapist davranışları, hipnoz gibi terapi yöntemleri ve medya etkisi gibi çevresel faktörlerin kişilerin aslında ciddi düzeyde ve hızlı duygudurum değişimi ya da davranış değişimi olarak görülebilecek davranışlarının kişilik/kimlik değişimi olarak adlandırılması ile dissosiyatif kimliklerin ortaya çıktığı öne sürüldü. Bir örnek olarak 1970'lerin ortasında piyasaya sürülen, çok satanlar arasında yer alan ve sonradan filmi de çekilen Sybil kitabının ardından dissosiyatif kimlik bozukluğunun toplumda görülme sıklığının yüksek oranda artması verildi. Kitapta 16 farklı kişiliği olan genç bir kadının hikayesi anlatılıyordu. İroniktir ki kitabın kahramanı genç kadının annesi ile ilişkili ciddi bir erken dönem travması mevcuttu.


Dissosiyatif Bozukluk Nedir? Sizce tek bir bedende farklı kimlikler arasında geçiş yapılması ya da kişinin zihninde birden fazla konuşan ses olması hangi hastalığının belirtisidir? Şizofreni mi? Hayır, bu hastalık eski adıyla Çoklu Kişilik Bozukluğu olarak bilinen dissosiyatif bozukluktur. Dissosiyatif Bozukluk Belirtileri: Endişe, Depresyon, Düzensiz yeme, Belirli zaman dilimleri, olaylar, kişiler ve kişisel bilgilerin hatırlanamadığı hafıza kaybı, Bulanık kimlik duygusu, Kendine zarar verme davranışı, Madde kullanımı, Bellek boşlukları. Dissosiyatif Bozukluk Tipleri Dissosiyatif Amnezi: Bilinen hafıza kayıplarından farklı olarak Dissosiyatif Amnezi geriye dönük olarak bildirilen hafıza boşlukları ile karakterize edilir, klasik bir hafıza kaybından çok daha şiddetlidir. Kendinizle ilgili bilgileri veya hayatınızdaki insanlar, olaylar hakkındaki bilgileri, özellikle yaşadığınız travmatik bir dönemi hatırlayamazsınız. Üç tür amnezi vardır: - Lokalize: Bir olayı veya zaman dilimini hatırlayamazsınız . - Seçici: Belirli bir süre içindeki olayların belirli ayrıntılarını hatırlayamazsınız. - Genelleştirilmiş: Kimliğiniz ve yaşam öykünüz hakkında hiçbir şey hatırlayamazsınız . Bir dissosiyatif amnezi epizodu birebirden ortaya çıkar. Dakikalar saatler, günler, aylar ve hatta yıllar boyunca sürebilir. Duyarsızlaşma Derealizasyon Bozukluğu: Bireyin kendi yaşamındaki olayları, düşünceleri ve benliğini bir film izliyormuş gibi gözlemlemesi duyarsızlaşma ve/ veya kişinin çevresinden kopmuş olması hissine benzer şekilde, bireyin zihinsel süreçlere, bedenine yineleyici şekilde ayrılması, yaşadığımız dünyanın gerçek dışında görünmesi süreci derealizasyon olarak tanımlanabilir. Her ikisini ayrı ayrı yaşanabileceği ve birlikte yaşanabileceğini de unutmamalıyız. Dissosiyatif kimlik bozukluğu: Aynı bedende farklı kimliklere geçiş ile karakterize edilir. dissosiyatif kimlik bozukluğu hastalığına sahip kişilerin zihninde iki veya daha fazla kişilik vardır. Her kimliğin kendine has bir geçmişi, özelliği, sevdiği ya da sevmediği şeyler ve etnik kökeni olabilir. Bu hastalığa sahip birey düşünceler, anılar, çevre, eylemler ve kimlik arasında bir kopukluk ve süreklilik eksikliği yaşar. Bu hastalığa sahip bireyler yaşadıkları gerçeklikten bilinçsizce kaçarlar. Bu noktada akıllara gelmesi gereken soru Bu hastalığın nedeni? olmalıdır. Psikososyal nedenler ve psikososyal nedenlerini nörobiyolojik sonuçlarını ele alacağım. Psikososyal Nedenler Araştırmalar gösteriyor ki geçmişte büyük travmalar yaşayan kişilerde DKB daha sık görülmektedir. DKB travmaların, stresin veya istismarın yarattığı sarsıcı gerçeklikten uzaklaşmak, bu gerçeklikte başa çıkmanın bir yolu olarak gelişmektedir. Psikososyal Nedenlerin Nörobiyolojik Sonuçları 2014 yılında Batı Avrupa soyundan gelen kadınlarda yapılan bir çalışmada Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu ile ilişkili olarak beyinlerinin hipokampüs bölgesinde hacimsel olarak bir azalma olduğu görülmüştür. Çocuklukta yaşanan travmatik deneyimlerin şiddeti ile hipokampüs boyutunda arasında ters bir ilişki görülmüştür. Daha sonraki bir çalışma, DKB'li kadınların, sağlıklı bireylere kıyasla belirli beyin bölgelerinin kalınlığını ve yüzey alanını önemli ölçüde azalttığını gösterdi. Bu çalışma travmanın beyninizin şeklini, hafızanız, davranışlarınız ve benlik algınız üzerindeki etkileriyle gerçekten değiştirebileceğini öne sürüyor. Bir başka çalışmada pozitron emisyon tomografi kullanılarak, günlük yaşam görevlerine odaklanan dissosiyatif kimlikle, travma anılarına ve savunma operasyonlarına odaklanan dissosiyatif kimliğin karşılaştırılması üzerinedir. Travma anıları ve savunma operasyonlarına odaklanan DKB incelendiğinde amigdalada, insular korteks gibi alanlarda beyin kan akışının arttığını gözlemlenmiştir. Genetiğin DKB üzerindeki kesin rolü henüz belirsizliğini korumaktadır. Şizofreni bir Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu mudur? Tennessee Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde Klinik Psikiyatri ve Aile Hekimliği alanında yardımcı doçent olan Dr. Clay Jackson bir röportajda şöyle diyor: Burada gerçekten baktığımız şey psikozdur . Algılama, düşünmede bir farklılık ve bu da şizofreninin bir nevi olmazsa olmazıdır. Şizofreni, rahatsız edici algıları ve rahatsız edici düşünceleri içerir. Dissosiyatif bozukluk hastaları, dissosiyatif kimlik bozukluğu hastaları ve şizofreni hastaları bazı sesler duyabilir. Halüsinasyonlar görebilirler. Ancak, tipik olarak, DKB hastası, bu sesleri yaşamının çok erken dönemlerinde duymaya başlar. Birden fazla ses duyar ve tipik olarak bu sesler aslında birbirleriyle sohbet eder. Oysa şizofreni hastalarında sesler daha geç yaşlarda duyulmaya başlanır ve birbirleriyle değil hastanın kendisiyle konuşmaya eğilimlidirler. DKB'yi kişilik oluşumu sırasında kişiliğin kırılması olarak düşünün. Sıklıkla, DKB hastalarının konsolidasyon sırasında erken yaşam travması vardır. Hepimizin üç yaşında ve dört yaşında hayali arkadaşları vardı. Hepimiz bunlara sahiptik. Benlik duygusu, birleşik bir kişilik duygusu, gelişimin ilerleyen dönemlerinin sonrasına kadar oluşmaz. Ve kişiliğin bu normal sentezini önleyecek bir travmayı düşünün. DKB'yi yönlendiren şey genellikle budur. Oysa şizofreni, daha sonraki dönemlerde ergenlik veya erken yetişkinlik döneminde ortaya çıkan nörodejeneratif bir hastalıktır. Ve bu algı ile ilgili sorun haline gelir. Dolayısıyla, DKB çok daha fazla gelişimsel bir hisse sahipken, şizofreni teorik olarak nasıl çerçeveleyeceğiniz açısından daha çok nörodejeneratif bir hisse sahiptir. Ancak klinik olarak, görebildiğimiz bazı ayırt edici özellikler vardır. Evet, her iki taraftan da sesler duyulması bu özelliklerden birisidir. Ancak çocukluk ve gelişim öyküsü, prezentasyonun demografik özellikleri hakkında dikkatli bir düşünme öyküsü ve hastalıkla ilişkili diğer semptomlar, dinleyen ve dikkatli bir klinisyen DKB ile şizofreni arasında oldukça hızlı bir şekilde ayrım yapmalıdır.


Distimik Bozukluk Distimik bozukluk iki yıl boyunca devam eden, sürekli değil ancak kronik olarak depresif olmak ile karakterize edilir. Kişi depresyondayken şu belirtilerden en az iki tanesini yaşar: İştahsızlık, kendine güvensizlik, özsaygının azalması, düşük kendilik değeri, ümitsizlik duygusu. Distimik bozukluk majör depresyona kıyasla daha az ciddi bir duygu durum bozukluğudur.


Diyabet İlacı Bağırsak Bakterilerini Olumlu Yönde Etkiliyor Toplumda 'şeker hastalığı' olarak bilinen diyabet kişinin kan şekeri düzeyinin çok yüksek olmasına yol açan kronik bir hastalıktır. Son yapılan araştırmalar Türkiye'de 7 milyonun üstünde diyabet hastası olduğu ve bu sayının yakın gelecekte 10 milyonu geçeceği tahmin ediliyor. Diyabetin başlıca iki tipi vardır: Tip 1 ve Tip 2. Tip 2 diyabet, vücut düzgün çalışması için yeterli insülin üretmediğinde veya vücut hücreleri insüline tepki vermediğinde meydana gelir. Bu insülin direnci olarak bilinir. Tip 2 diyabet, tip 1 diyabetten çok daha yaygındır. Tip 1 diyabette ise vücut hiç insülin üretmez. Türkiye'de yetişkinlerin yaklaşık %90'ında tip 2 diyabet vardır. Tip 1 diyabet genellikle 40 yaşından önce, sıklıkla ergenlik çağında, gelişirken tip 2 diyabet ise genellikle daha ileri yaşlarda ortaya çıkar. Fakat aşırı miktarda şekerli yiyeceklerle beslenilmesi sonucunda tip 2 diyabet olma yaş sınırı bir hayli düşüş göstermiştir. İleri Okuma: Diyabetin Genetik Kökeni Diyabet İlacı Bakterilerin Gelişimini Teşvik Ediyor ! Metmorfin, Tip 2 diyabetli kişilere kan şekerini kontrol etmelerini yardımcı olmak için sıklıkla reçetelere yazılan bir ilaçtır. Bu diyabet İlacı aynı zamanda yaşlanmayı önleyici bir etkiye de sahiptir. Metmorfin'in genel olarak karaciğerdeki glikoz miktarını azaltıp, kan şekeri düzeyini düşürdüğü bilinmektedir. Ancak yapılan araştırmalar, tüm hikayenin bu olmadığını göstermiştir. Örneğin, ilacın yavaş yayılan bir formu, karaciğere az bir miktarda ulaşmasına rağmen etkili olduğu görülmüştür. Metmorfin'in karaciğere gitmesini engelleyen genetik sorunlarda bile ilaç etkisini göstermektedir. İsveç Gothenberg Üniversitesi'nden Fredrik Backhed ve İspanya, Girona Üniversitesi'nden Jose Manuel Fernandez Real bağırsak bakterilerinin ilacın faaliyetinde rol oynayıp oynamadığını merak ediyordu. Ne de olsa bağırsaklarımızdaki trilyonlarca minik canlıların bir dizi hastalıkla bağlantılı olduğunu ve ilaç metabolizmasını etkilediği biliniyor. Glikoz Toleransı Gelişiyor Grup, yeni teşhiş edilen Tip 2 diyabetli 40 gönüllü aldı. Her kişi rastgele dört ay süreyle Metmorfin veya plasebo almak üzere deneye tabii tutuldu ve hepsine düşük kalorili diyet uygulandı. Çalışma süresi boyunca, bağırsak bakterilerinin oluşumu Metmorfin kullananlarda daha dramatik bir şekilde değişti. Özellikle ilaç Akkermansia ve Bifidobacterium adı verilen bakteri suşlarının büyümesini teşvik etmiştir. Laboratuvar deneyleri, her iki türün de Metmorfin varlığında daha hızlı büyüdüğünü ortaya koydu. Ardından araştırmacılar Metmorfin öncesi ve sonrasında üç kişiden dışkı örnekleri aldı. Alınan dışkılar tip 2 diyabeti olan farelere aktarıldı. Bir fekal nakli olarak bilinen bu teknik, faydalı bakterilerce zengin sağlıklı bireylerin bağırsağından, hastalıklı bireye geçmesini amaçlamıştır. Metmorfin ile tedavi edilen bireylerden alınan dışkı, üç bağışçının ikisinin örneklerini alan farelerde, glikoz toleransını geliştirdiği görüldü. Glikoz toleransı hayvanların kan şekeri düzeylerini ne kadar iyi kontrol edebildiğini ölçen bir göstergedir. Ancak tedaviden önce insanlardan alınan dışkılar farelerdeki bir iyileşmeye neden olmadı. Sonuçlar, Metmorfinin kan şekeri düzeylerini etkileyebilecek Akkermansia gibi bağırsak bakterilerinin büyümesini teşvik ederek çalıştığını ortaya koyuyor. Bununla birlikte araştırmacılar bakterilerin bunu nasıl yaptığını hala araştırmadır. Backhed diyabetli kişilerin diyetlerine bağırsak bakterilerinin yapısını değiştirmek için faydalı besinleri eklemeleri gerektiğini, bu şekilde Akkermansia ve Bifidobacterium'un büyümesini sağlayarak benzer faydalar elde edilebileceğini söylemektedir. İleri Okuma: Dışkı Nakli Karaciğer Hastalarında Bilişsel İşlevi Geliştiriyor Bağırsakları Korumada Prebiyotikler Çok Önemlidir Hem diyabet hem de diğer hastalıklardan korunmak için beslenmemize probiyotik bakterileri içeren besinler ve bu bakterilerin üremesine ve büyümesine yardımcı olan prebiyotikleri eklemeyi ihmal etmeyelim. Probiyotik zengini besinler, doğal yoğurt, probiyotikli yoğurt, kefir, ayran, boza, tarhana, şalgam suyu gibi besinlerdir. Prebiyotikler ise sebzelerden, pırasa, yer elması, bamya, enginar, kereviz, domates, soğan, sarımsak, hindiba, kuşkonmaz, hardal bitkisi, kurubaklagillerden fasulye, mercimek, bezelye, nohut ,tam tahıllardan tam buğday, yulaf, kara buğday, arpa, kepekli pirinç, yağlı tohumlardan ceviz, badem, fındık, keten tohumudur. Bu tür yiyecekler yeter kadar kullanılırsa hem diyabet engellenebilir hem de diyabet İlacı kullanmanıza gerek kalmaz. Unutmayın bağırsaklarınızdaki sevimli canlılar mutlu olursa, siz de mutlu olursunuz.


Diyabet Kanser Riskini Artırabilir Diyabet gittikçe yaygınlaşan ve halk arasında sık karşılaşılan bir hastalık haline geldi. Diyabetin metabolizmayı ve beyni ciddi şekilde etkilediğini biliyoruz. Örneğin vücutta en fazla insülin reseptörünün olduğu yer beynimizdeki hipokampüstür. Diyabetin varlığı bu yüzden demansın önünü açabiliyor. Diyabet hastalarını bekleyen bir başka tehlike de kanserdir. Geniş çaplı bir meta analiz raporu özellikle kadınlarda diyabetin kansere yol açma riskine dikkat çekiyor. 2015 yılında dünyada 400 milyondan fazla diyabet ve 17.5 milyon kanser hastası vardı. Literatürde yer alan çalışmalarda diyabet ile kanser arasında bazı ilişkiler tespit edilse de cinsiyetin nasıl bir rol oynadığı bilinmiyordu. Diabetologia adlı dergide yayınlanan çalışmada bilim insanları tip 1 ve tip 2 diyabet hastası 19 milyondan fazla insanı kapsayan 100 çalışmayı incelediler. Kadınların Kansere Yakalanma Oranı %27 Daha Yüksek Yayınlanan meta analiz raporunda diyabetli kadınların kanser olma oranı diyabet hastası olmayan kadınlara kıyasla %27 daha yüksekti. Diyabetli erkekler ise diyabet hastası olmayan erkeklerden %19 daha fazla kansere yakalanmıştı. Kadın ve erkekler arasındaki farklara baktığımızda diyabetin kadınlarda kanser riskini daha fazla artırdığını söyleyebiliriz. Hem şeker hastalığı hem de kanser dünyada oldukça yaygın hastalıklardır. Eğer aralarındaki ilişkiyi net olarak bulabilirsek iki hastalığın tedavisine yönelik daha etkili tedaviler geliştirebiliriz. Bunun yanında cinsiyet farketmeksizin diyabetli veya değil tüm insanların kanser riskinin farkında olması toplum sağlığı için çok önemlidir. Ailesinde veya kendisinde şeker hastalığı olan bir kişi böylece kendisinin kanser riskinin de yüksek olabileceğini tahmin edebilir. Farkındalığı arttıktan sonra kendi sağlığına daha dikkat edebilir. İleri Okuma: Şeker Hastalığında Yeni Umut: Yapay Pankreas Diyabet Neden Kansere Yol Açıyor? Araştırmacılar belirli kanser türlerini mercek altına aldığında çoğu kanser türü için kansere yakalanma riskinin diyabetli kadınlarda diyabetli erkeklerden daha fazla olduğunu gördüler. Birkaç kanser türünden örnekler verelim. Böbrek kanserinde kadınların risk oranı erkeklerden %11 yüksektir. Bu oran ağız kanserinde %13, mide kanserinde %14, lösemide ise %15'tir. Sadece karaciğer kanserinde erkeklerin risk oranı kadınlardan %12 fazladır. Diyabetli kadınların neden erkeklerden daha fazla kanser riski taşıdığını bilmiyoruz. Diyabette hangi moleküler mekanizmaların kanseri arttırdığı hala araştırılıyor. Bilim insanlarının bazı hipotezleri var. Bunlardan biri kandaki şeker oranı artışının DNA hasarına yol açma ve kansere neden olma ihtimali üzerinde duruyor. İleri Okuma: Kurubaklagiller ile Tip 2 Diyabete Dur Demek Kadınlar Prediyabetik Aşamada Daha Fazla Kalıyor Kadınlar kandaki glikoz oranının yüksek olduğu prediyabetik aşamada erkeklerden daha uzun süre geçiyor. Prediyabetik aşama kişinin kan şekeri seviyesinin normalden yüksek olduğu ama tip 2 diyabet olarak sınıflandırılmadığı basamaktır. Prediyabetik aşamaya gelen kişiler sıklıkla tip 2 diyabet hastası olurlar. Diyabet teşhisi konulduktan sonra ise kadınlar daha az ilaç kullanıyor veya yeteri kadar tedavi alamıyorlar. Erkekler kandaki şeker seviyelerini düşürmek için birçok zaman kadınlardan daha iyi tedavi ve ilaç alıyorlar. Şeker hastalığı konusunu etraflıca ele aldığımızda kadınların kandaki glikoz seviyelerini ayarlamada erkekler kadar başarılı olamadığını görüyoruz. Özellikle uzun vadede kadınların glikoz seviyesi erkeklerden daha kontrolsüz bir şekilde seyrediyor. Bu durum da kanser riskini artırıyor olabilir. Ancak birçok kanser türüne baktığımızda kadın ve erkekler arasında belirgin bir fark olmadığını söylemekte yarar var. Diyabet kadınlarda kanser riskini daha fazla artırıyor olabilir ama birçok kanser türünde durum eşit görünüyor. İleri Okuma: DNA'nızdaki Diyabet


Diyabetik Nefropati Hasarı Mitokondri Transferiyle Azaltılıyor Diyabetik nefropati, şeker hastalığı olan insanları etkileyebilen uzun süreli bir böbrek hastalığıdır. Yüksek kan şekeri düzeyleri, bir kişinin böbreklerinin çalışma biçimine zarar verdiğinde oluşur. Böbrekler, kan basıncını kontrol etmek ve kalp sağlığını korumak için hayati önem taşıyan vücuttaki sıvı ve tuz seviyelerini düzenlemeye yardımcı olur. Bir insanda şeker hastalığı varsa, tip 1, tip 2 veya gebelik diyabeti olsun, vücutları gerektiği gibi insülin kullanamaz veya üretemez. Gebelik diyabeti hamilelik sırasında ortaya çıkar ve yaşamın sonraki döneminde tip 2 diyabet riskini artırarak ciddi sonuçlar doğurabilir. Şeker hastalığına bağlı yüksek kan şekeri seviyesi zamanla, kalp ve böbrekler de dahil olmak üzere vücudun çeşitli bölgelerine zarar verebilir. Bunun sonucunda oluşan böbrek hasarı, diyabetik nefropati olarak bilinir. Diyabetik Nefropati Böbrek Yetmezliğine Neden Olabilir Diyabetik nefropati, uzun süreli böbrek hastalığının ana nedenidir ve böbrekler artık günlük yaşamın ihtiyaçlarını karşılayacak kadar iyi çalışmaz. Bu yüzden potansiyel olarak hayati tehlike yaratan sonuçlarla böbrek yetmezliğine yol açabilir. Böbrek yetmezliğinin en ciddi nedenlerinden biri olan diyabetik nefropati, şeker hastalığı olan hastalarda yüksek ölüm oranına sahiptir. Yüksek şeker seviyesinin neden olduğu mitokondriyal fonksiyon bozukluğu, özellikle böbrek hücrelerinde serbest radikallerin aşırı üretilmesinden ve hücrenin düşük enerji üretiminden kaynaklanan diyabetik nefropatiye katkıda bulunur. Böbrek fonksiyonel hücreleri, çok miktarda enerji gerektiren su, glikoz ve sodyum iyonları gibi elektrolitlerin yeniden emilimi ve düzenlenmesi için aktif taşıma gerçekleştirir. Bu nedenle, mitokondrinin fonksiyonel bozukluğu, vücut sıvılarının dengesini ve idrar kompozisyonunun düzenlenmesini bozar. Mitokondri yapısının bozulması ile hücrelerin tahrip olmasına, hücreden hücreye temaslarında kayıplara ve hücre iskeleti değişikliklerine yol açar. Böbrekte hasarlı hücrelerin tamiri için fonksiyonel mitokondri ile bu hücrelerin yapısal olarak gelişmeleri gereklidir. Mezenkimal Kök Hücreler Mezenkimal kök hücreler böbrek hastalıklarının tedavisinde kullanım için pratik bir kaynaktır. Perico ve arkadaşları yakın zamanda, insan göbek kordonundan türetilmiş mezenkimal kök hücrelerin hücresel enerji seviyelerini, mitokondriyal yapıyı ve bazı kanser ilaçlarının kullanılmasından sonra gelişen böbrek hasarı sonrasında mitokondri bozulmalarını baskıladığını bildirdi. Daha önce böbrek hücrelerine mitokondri transferi ile ilgili bir çalışma gösterilmemiştir. Son yapılan ve Nature'da yayınlanan bir çalışmaya göre, ilk önce mitokondri transferi fenomeni sunulmuş ve daha sonra diyabetik modelin böbreğinde hasarlı hücrelerin onarımı için kritik rolleri araştırılmıştır. Bulgular, mitokondri transferi ile mezenkimal kök hücrelerin diyabetik nefropatiye karşı tedavi edici etki oluşturmak için kullandıkları mekanizmaları tanımlayan yeni bilgiler sunmaktadır. Mitokondrinin İşlevi Çok Önemli Böbrek hücreleri yüksek enerji metabolizmasına sahip hücrelerdir ve mitokondri hücre çoğalmasında önemli bir rol oynar ve hücre döngüsünün ilerlemesi için normal bir mitokondri dengesi gereklidir. Zhan ve arkadaşları, şeker hastalarında bu dengenin insan böbrek hücre hattında bozulduğunu ve bunun da mitokondri kırılmalarına bağlı programlanmış hücre ölümü olduğunu bildirmişlerdir. Önceki çalışmalar, diyabetik nefropati tedavisi için damar içine uygulanan mezenkimal kök hücrelerin tedavi edici etkilerini bildirmiştir. Bu kök hücreler böbrek dokularında iltihap ve hasarlanmayı yavaşlattı ve böbrek hücrelerinin yenilenmesini tetikledi. Biz de ekip olarak son projemizde böbreğe giden kan akımını durdurarak böbrek hasarı oluşturup daha sonra bu dokulara, mitokondri transferi ile hasarlı hücrelere enerji sağlayarak yenilenmesine katkıda bulunduğunu gözlemledik. Hedef hücrelerde mitokondrinin onarımını desteklemek için mezenkimal kök hücrelerin yeni bir etki mekanizması olan mitokondri transferi son zamanlarda önerilmiştir. İlk önce, STZ adlı bir kimyasal ajan ile diyabetik nefropati oluşturulmuş farelerin böbreklerinde sistemik olarak uygulanan farklı hücre boyama yötemleri ile mitokondriler işaretlenmiş ve dağılımı incelenmiş. Mitokondrinin hücrelere girişi tespit edilmiş ve boyama uygulanan kök hücrelerin kendi mitokondrilerini hasarlı hücrelere transfer ettikleri ortaya koyulmuştur. Böbrek başına mitokondri boyaması pozitif hücrelerin sayısı 3. günde 859, 7. günde 776 hücre olduğunu tespit edilmiştir. Mitokondri Tünelleme Yöntemi Bazı çalışmalar mezenkimal kök hücrelerin kendi mitokondrilerini tünelleme yöntemi olarak adlandırılan uzun hücre süreçleri vasıtasıyla diğer hücrelere transfer ettiğini bildirdi. Farklı birçok çalışma bu şekilde mitokondri transferi sonrasında hücre canlılığını ve hasarlı nöronların geri kazanılmasını destekledi. Morrison ve arkadaşları mitokondri transferi yoluyla akciğer hasarını iyileştiren bir etki bildirmişlerdir. Mezenkimal kök hücrelerden izole edilen mitokondri uygulamasından 1 gün sonra hasarlı hücrelere girdi ve bu sayede 3 gün içinde diyabetik nefropatili sıçanlarda hücresel gelişmeler gözlemlendi. Önceki raporlara göre, sistemik olarak damar içine verilen mitokondrilerin çoğu akciğerlerde kaldı ve böbreklere dağılmadı. Bu sonuçla, mezenkimal kök hücreden türetilmiş izole mitokondrinin böbrekler üzerindeki etkisini sistematik uygulama ile değerlendirmenin zor olduğu düşünüldü. İzole mitokondri doğrudan böbrek ana giriş damarına uygulandığında, fizyolojik olarak kan akışına bağlı olarak böbrek dokularına yayılabilir. Kan akış hızı böbrek arterinde çok hızlıdır ve bu durum uygulanan mitokondrinin etkili bir şekilde hücre girişine engel olabilir. Bu engelleri aşmak için böbrek kapsülü altına doğrudan enjeksiyonla mitokondri transferi daha güvenilir bir yöntem olarak uygulandı ve böbrek üzerindeki etkilerinin çok daha iyi olduğu gözlemlendi. Mitokondri Transferi Başarılı Sonuçlar Verdi Sonuç olarak, mezenkimal kök hücrelerin diyabetik nefropati modelinde, mitokondri transferiyle böbrek hasarını azalttığı gösterildi. İzole mitokondri, yapısal olarak hasar görmüş böbrek hücrelerinde yeniden yapılanmaya eşlik edebilir. Bu bulgulara göre, mitokondri transferi diyabetik nefropati tedavisinde yeni yaklaşımlara bir yol açmıştır. İleride yapılacak çalışmalar böbrek yetmezliği olan birçok hastaya ışık tutabilir nitelikte olacağını düşünüyorum.


Diyet Yapmamak İçin Öneriler Diyet yapmak 1920'lerden beri kimileri için adeta yaşam tarzı haline gelen bir durum. İşin tehlikeli kısmı, bunu sağlıklı olmak -kalmak için değil de, oldukça dar olan kıyafetlere sığabilmek, kendini kilo aldığı için suçlu hissedip, kısıtlamak gibi yanlış düşünce tarzlarına yöneltmek maalesef. Bugüne dek kullanılan diyet yapma terimi, aslında sözcüğün anlamına göre yanlış kullanılıyor. Kelime anlamı olarak 'yaşam tarzı' demek olsa da, şimdilerde 'zayıflamak' anlamına getirilmiş. İki anlamı ile kullanabilirsek, gideceğimiz diyetisyen de iyi sonuç alabiliriz. Belli bir süre içinde belli bir ağırlık kaybı sağlıklı bir alışkanlık değildir, amacımız hastalıklar oluşmadan en uygun önlemi alabilmek için, mutlu hissetmek için zayıflamak ve bunu yaşam boyu devam ettirmektir. Bir de bunu yaparken zorunluluk hissetmeden, yüzünde gülümseme ile yapmak, bunun bizim için daha akıcı olmasını sağlar. Bu yüzden biz en başa gidiyoruz. Hastalıklar, kilolarımızla ilgili kötü düşünceler bizi bulmadan; sağlıklı beslenmeye ve sağlıklı düşünce tarzına doğru yol alıyoruz. Birkaç tüyo ile 'diyet' yapmadan, sağlıklı alışkanlık kazanıyoruz. Sizin de bazılarına hakim olduğunuz önerileri derledik. Nasıl Değişeceğiz? - Öncelikle... Tabağınızda 4 yapraklı besin yoncasını uygulayın. Porsiyonu fazla gözüksün diye yeşillik miktarını artırabilirsiniz veya salatanızı tabağınıza alabilirsiniz. - Az yiyerek de kilo verebilirsiniz fakat bu kısa süreli ve sağlıksız olacaktır. Uzun vadede fit kalmak istiyorsanız her besin öğesinden tüketip, aktif olmalısınız. - Kahvaltıyı atlamak kilo verdirmez; aksine kilo kontrol yönetimini zorlaştırır; bu yüzden normalde aldığınız kaloriyi diğer bir öğünde daha çok ve hızlı bir şekilde alırsınız. - Yatmadan en az 2 saat önce son atıştırmanızı yapın; uykuya doğru metabolizmanız yavaşlar ve direk yağ olarak depolanır. Ayrıca uzun vadede reflüye de neden olabilir. - Her gün düzenli bir şekilde aynı saatlerde uyuyup uyanmaya çalışın. Araştırmalarda düzensiz uykunun uzun vadede diyabet gibi kronik hastalıklara neden olabileceği saptanmış. - Sporla başlıyoruz... spor alışkanlıkların en zevklisi ve hareketlisidir. Haftada en az 150 dakikalık fiziksel aktivite yapın; yürüyüş, yoga, bisiklet, koşu, basketbol, pilates vb. Bu sayede vücuda yayılan endorfin sayesinde stres seviyesi azalır ve birçok hastalığa karşı risk azalır. Kısacası; sürekli hareket halinde olun. Beslenme Konusuna Gelirsek... - Porsiyonlarınızı küçültmek için daha küçük tabaklar kullanın. - Aldığınız sıvı miktarına dikkat edin. Bu konuda idrar renginiz ne kadar hidrate olduğunuzu gösteren bir parametredir. Özellikle spor da yapıyorsanız, susamadan su içmeye çalışın. Bu hem sağlığınız hem de bilişsel faaliyetler konusunda önemlidir. - Gazlı içecekler veya hazır meyve suları tüketmemeye çalışın. Bunun yerine ev yapımı soğuk çay veya limonata, maden suyu, süt, ayran birer seçenek olabilir. - Meyve ve sebze tüketiminizde 5-a day kuralınızı uygulayabilirsiniz. Bu sizin için tüketilmesi gereken en az miktar olabilir. Ayrıca kahvaltıda söğüş olarak, öğle ve akşam menüleri için de yağsız salata yapabilirsiniz. - Günde 3 öğün ana, 3 de ara olmak üzere 6 öğün tüketirseniz; enerji dengesi açısından daha organize olur. Eğer bir sebepten dolayı atlamanız gerekecekse, işteyseniz vs. o zaman dışarıdan hazır besin almak yerine evde hazırladığınız sandviç, sert kabuklu meyveler- kuru yemişler , meyveyi tüketmeye özen gösterin. - Bitki çayı tüketiminde; aktardan açık olarak almak yerine; bildiğiniz ve güvendiğiniz bir markadan kapalı şekilde almalısınız. Açık satılan yerlerde hem sterilizasyon hem de içine başka bir ot veya çöp karışma ihtimali fazladır. Aldığınız bitki çayının; ıhlamur, adaçayı, yeşil çay dışında olmamasına özen gösterin. Çünkü bilinmeyen veya az tüketilen diğer otların çaylarının uzun vadede, birikimli etkisi bilinmemektedir. - İçeceğiniz çay, bitki çayı veya kahvenin günde toplam 2 kupayı açmamasına dikkat etmelisiniz. - Günlük tükettiğiniz-yemeklere attıklarınız da dahil- tuz miktarını 6 gramın altına düşürün. - Şeker tüketiminizi sıfırlamaya çalışın. Zor değil, damak tadı eğitilebilir. Bunun için yapılması gereken, şekerli-paketli ürünlerin olduğu reyonlardan, bu ürünleri tüketen kişilerin yanından bir süre ayrılmak olabilir. - Sakatat tüketmeyin. İçindeki doymuş yağ ve kolesterol ağırlık kazanımı ve kalp hastalıkları açısından risklidir. - Omega 3 kaynağı olan; ceviz, badem, yağlı balık ve balık yağı tüketin. Gerçekten Aç Mıyım Acaba? - Uygulanabilecek bir test var. Michael Pollan'ın Food Rules isimli kitabındaki Elma Testini uygulayın Bir elmayı yiyecek kadar aç değilseniz, aç değilsinizdir. - Gerçekten aç mısınız yoksa canınız sıkıldığı için mi yiyorsunuz iyi belirleyin. Böyle durumlar için başka bir boş zaman aktivitesi bulmak iyi gelebilir. - Besin etiketi okumayı alışkanlık haline getirin. Glikoz-fruktoz şurubu, eklenti şeker gibi ayrıntılara dikkat edin. - Bir araştırmada bir reyonda sağlıklı bir besin alan kişinin, daha sonra sağlıksız bir besin alma ihtimalinin yüksek olduğu saptanmış. Besin seçimlerinizde farkındalığınızı artırın. İrade Bu İşin Temelinde Var - İradenizin gücünü önemseyin. Sürekli değişik kararlar alarak iradenizi yormayın. Diyetisyeninizle sizin için sağlıklı olan kilo aralığını bulun ve hedefinize yönelik yaşam tarzı değişiklikleri yaparak bu aralıkta kalmaya çalışın. Zamanın sizi vazgeçirmesine izin vermeyin. - İrade gücünün temelinde; doğru beslenme, kaliteli uyku, gerçekçi beklentiler ve stresin azlığı yatar. Bu 4 öğeye göre hayatınızda değişiklikler yapıp, onlara bağlı kalabilirsiniz. Bu yüzden alışkanlıklarınızın iyi yöne doğru değiştirilmesi, yaşadığınız her anı daha canlı kılar. - Ulaşmak istediğiniz kiloyu bilgisayara ekranınızın arka plan fotoğrafı yapın veya buzdolabınızın üstüne yapıştırın-önemli olan sık görebilmeniz. Bu bazı girişimleri önleyebilir. Böylece amacınızı unutmadan hedefinize doğru ilerleyebilirsiniz. - Hedeflediğiniz kiloya adım adım giderken elbette arada kaçamaklar yapabilirsiniz. Ama bunun aralıklarına dikkat etmezseniz, en başa döneceğinizi bilin. Aslında sağlıklı beslenmek amacıyla da bunu yapmalısınız çünkü 2 haftada 1 veya ayda 1 tüketeceğiniz tatlı ile bu sürede düşmüş olan dopamin seviyeniz, o tatlıyı yerken inanılmaz şekilde artacak ve daha önce yediğiniz tatlı gibi olmayacaktır. İnsanoğlu dopaminle yaşıyor bir nevi. Ayrıca bu kaçamağınızı gene yemekle ilgili bir konu değil de, farklı alanlara yöneltebilirsiniz. Örneğin; kendinize bir tiyatro bileti veya en sevdiğiniz yazarın kitabını alın. Ödül seçeneği de aynı kişiye özel diyet gibidir. - Alışverişe aç olarak çıkmayın. Ayrıca listeye bağlı kalmaya çalışın. İndirimler veya bedavalar sizi sağlıksız bir şeyi almaya itmesin. Bu yüzden alacağınız malzemelerin ortalama fiyatlarını hesaplayarak yanınıza o kadar para almaya başlayın. - Televizyon, sinema ve bilgisayar başında tükettiğiniz atıştırmalıklara dikkat edin. Bunları meyveler, yağlı tohumlarla daha sağlıklı hale getirebilirsiniz. Bu konuda miktar takibi de yapılmalıdır. Neler Yemişim Neler İçmişim! - Kendinizi denemek veya ne kadar sağlıklı beslendiğinizi test etmek adına 1 haftalık sürede gün içinde neler tükettiğinizi yazabilirsiniz. Bu sayede kendiniz sayesinde kendinizle ilgili minik önlemler alabilirsiniz. Örneğin; Bugün hiç su içmemişim!, Gerçekten de salata yemiyormuşum.3 gündür aynı şeyi yiyormuşum! gibi. Akıllı Seçimler, Fikirler - Restorandan bir şeyler yemek zorunda kalırsanız; çocuk menüsü porsiyon azaltmak için!- sipariş edin. - Sevdiğiniz bol-kalorili-çikolatalı-pastalardan bir oturuşta bir dilim değil de, çatal bazında hesap yaparak alın. Yavaş bir şekilde tüketirseniz bir dilim, 3 çatalla aynı gibi gelebilir. - Önceden dipfrize sağlıklı ve dondurulabilecek yemekleri koyarsanız, yorgun bir şekilde işten geldiğinizde, onlar sizi zararlı atıştırmalıklardan korur. - Haftada 1 kez tartılın-bunu en iyi gittiğiniz diyetisyen belirler. Çünkü bu işi devamlı takıntı haline getirmek psikolojik olarak ters etki yaratabilir. Ayrıca yediğiniz besinlerin ödem yapıcı etkileri, su tüketiminiz de tartıyı etkileyeceği için sağlıklı bir sonuç elde edemeyebilirsiniz. - Sosyalleşin. Farklı insanlar farklı hayatlar demektir. Bu sayede kendiniz ve kilonuzu takıntı haline getirmek yerine arkadaşlarınızla konuşup odağınızı yemek yemekten çıkarabilirsiniz. - Sadece öğün atladığınızda değil, her zaman yemeğinizi veya kahvenizi dışarıdan almak yerine evde siz hazırlayabilirsiniz. Bu kilo kontrolünü sizin elinizde tutmanızı sağlar çünkü kurum yemeklerinde veya fast foodlarda ne kadar tuz, şeker, katkı maddesi eklendiğini takip edemezsiniz. Ayrıca sterilizasyon koşullarından da haberiniz yok. Örneğin bir salata yediğinizde; sebzelerin nasıl yıkandığını veya bir et yemeğinde ne kadar tuz katıldığını ölçemezsiniz.


Diyette Posayı Artıralım... derken? Fazla kilolar hareketsiz bir yaşam ve sağlıksız beslenme sonucu ortaya çıkan pek çoğumuzun sıkıntısını çektiği kötü bir sonuç. Aslında bununla baş etmenin birçok yolu var. Beslenme uzmanları sofralara mümkün olduğunca lifli ve posalı yiyeceklerin girmesi gerektiğini söylüyor Diyette sık sık posa tüketiminin artışını vurgularız. Peki ama bunu nasıl yapacağız? Posa, genel olarak vücudumuzda sindirilemeyen bitki kökenli besinlerdir. Suda çözünebilen ve çözünemeyen olmak üzere ikiye ayrılır; temel etkisi bağırsakta kapladığı hacimle tuvalete çıkışı kolaylaştırır, emilime etkisinden dolayı kolesterol düşürür. Bu yüzden, kalp hastalıkları, inme, tip 2 diyabet, kolon kanseri gibi hastalıklarda tüketiminin artması gerekir. Ayrıca sindirime yardım edip kabızlığa iyi gelmesi de bir diğer artısı. Türkiye gibi her türlü besine ulaşmanın zor olmadığı ülkelerde, posa içeren besinlere ulaşmak da zor değildir; (1) kurubaklagiller , (2) bol posalı sebzeler , (3) meyveler ve (4) kepek/çavdar/tam buğday ekmek ürünlerinin tüketimi ile posa ihtiyacımızı karşılayabiliriz. Önceden de belirttiğimiz gibi, 4 yapraklı besin yoncasının her öğünde tüketimi, gereken posayı da almamızı sağlar. Bunun miktarı da günde 25-30 gram kadar olmalıdır. Çocuk ergen çağda, bu miktara ulaşmamıza gerek yok, tabakta besin yoncası demek hiçbir vitamin, mineral hakkında dert edilmemesi demektir-herhangi bir hastalık yoksa (2- 5 yaş; 15 gram kadar, 5-11 yaş 20 gram, 11-16 yaş 25 gram kadar almalıdır). Diyette posa alımını nasıl artırabiliriz? - Tükettiğimiz ekmekler beyaz yerine; tam tahıllılarda, çavdar, kepek ekmeği olsun. - Bulabiliyorsak, tam buğday unundan yapılmış makarna olabilir; yoksa pirinç pilavı veya makarna yerine bulgur tüketimini artırabiliriz. - Ara öğünlerde, yulaf-yoğurt-meyve, sadece taze meyve, tam buğday unundan veya yulafla yapılmış kurabiyeler birer alternatif olabilir. - Salatalara nohut, fasülye, mercimek eklenebilir. - 5-a-day kuralı olarak; sebze ve meyve tüketimi günde toplam 5 porsiyon olmalıdır > seçilen meyvelerin 1 adedi avuç içini geçmemeli; tüm porsiyonlar meyve veya sebze olmamalıdır. - Meyvenin kendisi yerine meyve suyu içilmemelidir.


Diyojen Sendromu Nedir? Diyojen sendromu hiç çöp atmayıp biriktirme ve toplumdan izole bir şekilde yaşama rahatsızlığıdır. Adını kinik felsefenin öncülerinden olan filozof Diyojen'den alan bu sendrom, yaşlı bireylerde görülen bir davranış bozukluğudur. Kurallara bağlı yaşamı reddeden Diyojen, halka açık yerlerde yatıp kalkmış, hayatını sürdürmek için dilenmiş, kendine sadeliği ve basitliği ilke edinmiş bir filozoftur. Bu sendromdan muzdarip kişiler de aynı Diyojen gibi kendilerini toplum dışına iterler, dış görünüşlerine önem vermezler, insanlarla iletişim kurmaktan kaçınırlar ve çöp biriktirme alışkanlıkları vardır. Biraz Asosyal Yapıdadırlar


DNA Mutasyonları Nasıl Olur? İstanbul trafiğini düşünün. Trafik ışıkları çalışırken sürücüler ışıklara göre hareket ederler ancak trafik ışıklarının arızalanması tüm trafiği berbat edebilir. Arızalı trafik ışıklarının doğuracağı sonuçları vücudumuzun gündelik operasyonlarını karmaşık hale getirecek bir DNA mutasyonuna benzetebiliriz. Trafik ışıkları neden arızalanır sorusunu sormadan, DNA mutasyonları ile ilgili olası nedenlere bir göz atalım. Öncelikle, DNA'nın ne olduğunu anlamamız gerekir. DNA, her hücre içinde bulunan ve organizmaya ait genetik bilgileri taşıyan çift sarmal şeklindeki moleküldür. DNA'lar hücre çekirdeğinde bulunur. Şeker, fosfat ve 4 bazdan oluşur. Bunlar: Adenin, timin, guanin ve sitozindir. Hücrelerde DNA, kromozom olarak adlandırılan genetik birimlerde saklanırlar. 23 çift kromozom için teşekkür etmemiz gereken bir anne ve babamız var. DNA'yı oluşturan genler, vücudumuzun proteinlerini üretmek için yol tariflerini sağlarlar. Proteinler hücrelerdeki bütün biyolojik olayların yapı taşıdırlar. Vücudun doku ve organlarının yapısı, işlevi ve düzenlenmesi için gereklidirler. Dolayısıyla bu yol tarifleri genetik mutasyonla karışırsa ihtiyaç duyulan bir proteini risk altına sokabiliriz. Peki bu karışıklığın ardında ne var? Parmaklarımızı iki temel suçlu kişiye yönlendirebiliriz: Hücre replikasyonundaki hatalar ve çevresel nedenler. Çünkü sürekli olarak yeni hücrelere ihtiyaç duyuyoruz. DNA'mız kendi kopyasını oluşturuyor ve bu işleme replikasyon adını veriyoruz. Bu işlem sırasında da bazen hatalar oluşuyor. Replikasyon sırasında çift DNA dizileri ayrılır. Sonra her bir iplikçik başka bir ikili iplik haline getirilmek üzere kopyalanır. Her 100.000.000 kereden birinde yaklaşık 1 kez kopyalama sırasında mutasyona yol açabilecek bir hata meydana gelir. Bu istatistikte ki mükemmel oranı da göz önüne aldığımızda, DNA'mızın mutasyonlar oluştuğunda kendini tamir etmeye yönelik ayağa kalkma işi yapabileceğinin de altını tekrar çizmiş oluyoruz. DNA mutasyonları çevresel etkenler tarafından da tetiklenebilir. Sigara, morötesi ışınlar ve diğer kimyasal maddeler DNA'nın potansiyel düşmanlarıdır. Örneğin, mutajenler canlı organizmaların DNA gibi hücresel bilgi ve yönetim zincirlerinin moleküler yapısını değiştirerek söz konusu organizmanın doğal olarak beklenen seviyenin çok üzerinde mutasyona uğramasına sebep olan kimyasallardır. DNA'mız kopyalanmaya başladığında mutasyonlar büyük bir anlaşma haline gelir, çünkü bu kimyasallar doğru davranmaz. Pek çok DNA mutasyonuna ait diğer iki örnek şöyledir: DNA'nın bir kısmının silinmesi: Delesyon. Bir protein yapmak için tarifin bir kısmının tamamen yok olduğunu düşünebilirsiniz ve böylece elde etmek istediğiniz proteininiz pek de beklediğiniz gibi olmayacaktır. İlave genetik kod ekleme: İnsersiyon. Bu da tarife ekstra bir katkı maddesi ekleyip doğru çıktıklarını ummak gibidir.


DNA Nedir? DNA'nın Yapısı ve Özellikleri İlkokuldaki fen bilgisi derslerinde bile artık DNA'dan bahsediliyor. Herkes bu üç harfe aşina ama aslında ne olduğunu biliyor muyuz? DNA'nın açılımı deoksiribonükleik asittir. Birbiri etrafında dolanarak sarmal oluşturan bir asit molekülüdür. İçinde bilgi depolayabiliyor hem de çok değerli bilgiler. Bakteriler, hayvanlar, bitkiler yaşayan bütün canlılar bu genetik bilgi sayesinde hayatta kalıyor. Nasıl vücudumuzun emir komuta merkezi beynimiz ise hücrelerimizin merkezi de DNA'dır. DNA'nın iki zinciri nükleotid adlı monomerlerden oluştuğu için polinükleotid olarak bilinir. Her nükleotid deoksiriboz şekeri, fosfat grubu ve azot içeren nükleobazlardan oluşur: adenin , guanin , sitozin ve timin . Nükleotidler yapılarındaki şeker ve fosfatla birbirlerine kovalent bağlarla bağlanırlar. Böylece zincirin uzamasını sağlar. İki zincir ise bazlarla birbirlerine bağlanırlar. Adenin timin ile guanin ise sitozin ile hidrojen bağı kurar. Adenin ile timin arasında 2 hidrojen bağı, guanin ile sitozin arasındaki ise 3 hidrojen bağı bulunur. A-T ve G-C bağlarının farklı sayılarda olması hücrenin işlevine muazzam bir katkı yapar. Örneğin hiç mutasyona uğramaması gereken bölgelerde G-C oranı oldukça fazlayken, mutasyona açık bölgelerde A-T miktarı daha fazladır. Mutasyona açık bölgelerden bahsederken mutasyonu her zaman kötü bir şey olarak algılamayın. Mutasyonun çok yararlı olduğu yerler vardır. Örneğin bağışıklık sistemimiz vücudumuza giren yabancı patojenlere karşı rastgele antikor üretir. Bu antikor üretme işlemi DNA üzerinde inanılmaz sayıda ve hızda mutasyon olmasıyla meydana gelir. DNA RNA Protein Tamamlayıcı azot bazlar iki gruba ayrılır: pürinler ve pirimidinler. Pirimidinler timin ve sitozinler pürinler adenin ve guaninden oluşuyor. Bu polimer yapı bilgi saklama özelliğine sahiptir. Bütün organizmaların biyolojik bilgisi genetik materyalinde saklıdır. Bu kadar önemli bir yapı da haliyle iyi korunur. Dışarıdan hasar verebilecek maddelere karşı dirençlidir. Doğada birçok polimer madde bilgi depolayabilir. Örneğin kullandığımız usb bellek ve CD'ler de aynı vazifeyi görür ama DNA'nın farkı kendi kendine çoğalabilmesinde yatar. İki zincir belirli enzimler vasıtasıyla açılır ve her zincir bir taslak vazifesi görerek karşı zincirini oluşturur. Bu şekilde kendini kendini kopyalayabilir. DNA'nın iki zinciri birbirine zıt yönlerde ilerler, diğer bir deyişle antiparaleldir. Şeker moleküllerine tutunan bazlar protein kodlayan dizileri oluşturur. Her hücrenin genetik materyali çok sayıda farklı protein ve RNA kodlanabilir. DNA'dan RNA kodlanması transkripsiyon adı verilen bir işlemle gerçekleştirilir. RNA oluştuktan sonra translasyon adı verilen işlemle proteinlere dönüştürülür. Hücre Bölünmesi Ökaryotik hücrelerdeki genetik materyal, kromozomlar şeklinde bir araya getirilirler. Bölünme esnasında DNA kendini eşledikten sonra histon proteinleri üzerinde katlanır. Böylece hücrede her kromozomdan iki tane olur. Bu şekilde daha az yer kaplar ve protein kodlanması durur. Hücre bölünürken her bir kromozom yeni hücreye gider. Ökaryotlar genetik materyalinin çoğunu çekirdek adı verilen yapılarında saklar. Buna çekirdek DNA'sı adı verilir. Ayrıca mitokondri ve kloroplastın da kendi DNA'sı mevcuttur. Prokaryotlar ise ökaryotlardan farklı olarak genetik materyalini sitoplazmanın içinde tutar. Özel bir organeli yoktur. Gregor Mendel (1822 1884) bezelyelerde fenotip ve genotip çalışmaları yaparak genetiğin babası kabul edilir. Bezelyelerde renk ve biçimin nasıl aktarıldığını tespit ederek temel kalıtım mekanizmalarını keşfetmiştir. DNA'nın ilk izole edilişi 19. Yüzyılın ortalarına kadar uzanır. 1869'da Friedrich Miescher hücrenin genetik materyalini çıkarmayı başarmış olsa da onun yapısını ve işlevini tam olarak çözememiştir. İlk defa 1953'te İngiltere'de Cambridge Üniversitesi'nde James Watson ve Francis Crick Rosalind Franklin'in elde ettiği X-ray görüntüleri sayesinde bu genetik materyalin yapısını çözmüştür. 1953'te modern moleküler biyoloji ve genetikte devrim yaşanmıştır. Hücrenin içinde bir genetik materyal olduğunu ve bunun kalıtımda nesilden nesile aktarıldığını 1953'te keşfetmedik. Bu onlarca yıldan beri biliniyordu ancak onun yapısını çözmek, üzerinde oynamalar yapmak için bize olanak sağladı. DNA'nın Yapısı Canlılarda DNA tek bir zincir olarak değil, birbirini etrafında sarmal oluşturmuş iki zincir şeklinde bulunur. Bu iki zincirin birbirine bağlanarak oluşturduğu spiral yapıya çift sarmal diyoruz. Bir nükleotit zinciri birarada tutan şeker, fosfat molekülleri ve bazdan oluşur. Nükleotitlerin ard arda sıralanmasıyla polinükleotit zinciri ortaya çıkar. DNA'daki şeker 5 karbonlu 2-deoksiriboz molekülüdür. Deoksiriboz molekülleri fosfatlar sayesinde 3. ve 5. karbonları üzerinden birbirlerine bağlanırlar. Bu yüzden akış yönü sürekli bu 3 ve 5' üzerinden anlatılır. Örneğin transkripsiyon gibi bir işlem yapılacağı zaman RNA polimeraz 3 dan 5 a doğru yürür. Ortaya çıkan RNA da 5 dan 3 a doğru oluşmuş olur.


DNA'nızdaki Diyabet Diyabet yaşam standartlarımızı önemli ölçüde etkileyen bir sağlık problemidir. Bir tane baklava yemek için uzun süre düşünüp, Ah hayır o baklavayı yememeliyim! diyerek elimizi o tabaktan çekmemiz gerekebilir. Çünkü vücudumuzda bulunan pankreas, insülini gerektiği gibi kullanamamaktadır ve bu da bizim yaşamımız boyunca kaç tatlı tabağından elimizi çekeceğimizin sinyallerini verir. Birçok genetik mutasyon tip 2 diyabet ile ilişkilendirilmiştir, ancak net bir genetik imza ortaya çıkmamıştır. Şimdi yeni sonuçlar, birden fazla genetik kusurun aynı hastalığa neden olabileceğini açıklayabilir: Pankreasta ki bazı hücreler genlerini okuma biçimini değiştiriyor gibi görünüyorlar. Diyabet Yaşam Tarzıyla mı Alakalı? Neden bazı insanlarda tip 2 diyabet görülüyorken, aynı yaşam tarzını yaşayan kişilerde görülmüyor? Yıllardır bilim insanları bu gizemi çözmeye çalışmışlardır. Bazı insanlarda hastalığa yakalanma riskini artıran ve yüksek kan şekerine karşı onları koruyan 80'den fazla küçük DNA farklılığı bulunmuştur. Şimdi, bir araştırma ekibi birden fazla genetik kusurun aynı hastalığa neden olabileceğini açıklayan bir keşfe imza attılar. Diyabetle bağlantılı bazı genetik kusurların ortak olduğu bir durum tespit edildi. Bu durum pankreastaki belirli hücrelerin genlerini okuma biçimini değiştirmiş olduğuydu. Bu keşif sonunda diyabet için daha da kişiselleştirilmiş tedavilere ışık tutulabilir. Ancak şu an için, tip 2 diyabet bağlantılı birçok DNA değişikliklerinin aynı DNA okuma molekülüyle ilgisi olması ilk ve oldukça heyecan verici bir kanıttır. Şeker hastalığına bağlı birçok DNA değişikliğinin, RFX'in adacıklar adı verilen pankreas hücresi kümelerinin genomlarında ki özelleşmiş bölgelere bağlanma kabiliyetini etkilediğini bildirdiler. Bu da hücrelerin önemli işlevleri yerine getirme yeteneğini değiştiriyordu. Düzenleyici Faktör X veya RFX olarak adlandırılan bu faktörler, bir dizi gen için ana düzenleyicidir. Diyabet Hormonları İnsülin ve glukagon dahil olmak üzere, sağlıklı insanlarda kan şekeri dengelemesi yapan hormonlar vardır. Şeker hastalığı olan insanlarda bu süreç ters gider ve uzun yıllar boyunca gelişebilecek bir dizi sağlık problemi ile sonuçlanır. Stephen CJ Parker, Tip 2 diyabet riskini artıran ince DNA'nın imla hatalarının çoğunun, pankreasta ki adacık hücrelerinde ortak bir düzenleyici dil bilgisine zarar verdiğini gördük diyor ve ekliyor: RFX muhtemelen hatalı yazılmış kelimeleri okuyamıyor. Bu düzenleyici dil bilgisinin bozulması Tip 2 diyabetin genetik riskinde önemli bir rol oynamaktadır açıklamasını yapıyor. 112 kişiden izole edilen pankreastaki adacık örneklerinden DNA'yı kapsamlı bir şekilde incelemişlerdir. Sadece DNA dizilerinde değil, aynı zamanda epigenetik faktörler tarafından DNA'nın paketlendiği, değiştirildiği keşfedildi. Ayrıca genlerin ne sıklıkta okunup kopyalanacağını gösteren gen ekspresyonu ürünlerinin düzeyleri arasındaki farklılıkları karakterize etmişlerdir. Bu, RFX ve diğer transkripsiyon faktörlerinin paketlenmiş DNA üzerinde işlerini yaptıktan sonra bıraktıkları ayak izlerini izlemelerine izin vermiştir. RFX ve diğer faktörler direkt olarak hücresel bir iş yapan, proteini kodlayan bir gen bölümüne bağlanmaz. Aksine, genin yakınında bulunan DNA'nın bir bölümüne bağlanırlar. Ancak Tip 2 diyabetle bağlantılı genetik değişiklikler olduğunda, bu bölüm bozulur ve RFX gerektiği gibi bağlanamaz. RFX Mutasyonları Her DNA değişikliği bu bağlanmayı farklı bir şekilde değiştirebilir. Bu da tip 2 diyabet riskini veya kan şekerinin düzenlenmesini daha farklı etkiler. Fakat bu değişikliklerin çoğunun ortak faktörü, pankreas adacıklarının hücrelerinde RFX'in bağlanacağı tahmin edilen alan üzerindeki etkisidir. Araştırmacı Parker, Bu genomun gerçek DNA dizisinin epigenomu veya gen ifadesini etkileyen faktörleri nasıl etkilediğini gösterir. açıklamasını yapmıştır. Araştırmacılar, her yıl doğan bir avuç bebeğin diyabetin ölümcül şeklinin RFX mutasyonlarıyla ilişkili olabileceğini belirtti. Mitchell-Riley sendromu adı verilen bu hastalık, yenidoğan diyabeti ve hatalı biçimlendirilmiş pankreasları içerir. RFX'in bir biçiminde nadir bulunan otozomal resesif geçişe neden olduğu bilinmektedir.


Doğal Afetler ile Gelen Stres Beyni Nasıl Etkiliyor? Doğal afetler yaşamış insanların neredeyse hepsi hiç şüphesiz büyük bir travma yaşamışlardır. Büyük bir depremin hayatta kalanlar üzerindeki etkilerini inceleyen araştırmacılar bir kişinin travmadan iyileşme oranının kişinin özgüveniyle ilişkili olduğunu düşünüyorlar. Araştırmacılar 2011 yılında meydana gelen büyük Doğu Japonya depremi öncesinde bazı üniversite öğrencilerinin beyin taramalarını yapmışlardı. Depremden sonra da bu 37 kişi üzerinde tekrar bazı beyin taramaları yapıldı ve strese bağlı beyinde gerçekleşen değişiklikler aylarca incelendi. Bu araştırma doğal afetler sonrasında beyinde ne gibi değişikliklerin ve hasarların meydana geldiği konusunda bizlere önemli veriler sunuyor. Çalışmaya dahil olmayıp dışarıdan yorumlayan biri olarak Yale Üniversitesi Tıp Fakültesi psikiyatri profesörü Rajita Sinha çalışmada elde edilen bu verilerin beynin dinamik yapısını ve çevremizdeki kişiliğimizi etkileyen olaylara beynimizin nasıl cevap verdiğini bulmak açısından önemli olduğunu belirtiyor. Doğal Afetler Hipokampüs ve Orbitofrontal Korteksi Küçültüyor Kazalardan hemen sonra alınan beyin taramalarında araştırmacılar hipokampüs ve orbitofrontal korteks olmak üzere iki beyin bölgesinin hacminde kazadan öncesine oranla önemli bir azalma buldular. Kazadan bir yıl sonra araştırmacılar taramaları tekrar yaptılar ve hipokampüsün hacminin hala azalmaya devam ettiğini ve insanlardaki endişe ve depresyon seviyelerinin artmadığını gördüler. Ancak orbitofrontal korteksin hacmi hipokampüsün aksine artış göstermişti. Dahası bu artış hayatta kalan kişilerdeki özgüven duygusuyla doğru orantılı bir şekilde artıyordu. İleri Okuma: Hipokampüs Nedir? Elde edilen bulgular stresli bir olay sonrası beyinde gerçekleşen yapısal değişikliklerin durağan değil hayat boyunca faal olduğuna işaret ediyor. Araştırmacılar özgüveni yüksek kişilerin duygusal stres ile mücadelede daha başarılı olduklarını ve bunun beyinde çeşitli bölgelerde gerçekleşen değişimler olarak yansıdığını söylüyorlar. Doğal Afetler Travmalara Yol Açıyor Bu araştırma doğal afetlerden kaynaklanan stresin beyinde sebep olduğu değişiklikleri göstermede bize yardımcı olsa da çalışma bir sebep sonuç ilişkisi olarak görülemez ve travmadan kurtulmamızı sağlayan duygunun gerçekten yüksek özgüvenden mi kaynaklandığını kesin olarak söyleyemeyiz. Ayrıca strese bağlı beyin değişimlerinin gerçekten orbitofrontal kortekste olduğu gibi tersinir olduğunu bilmek için daha fazla araştırma yapılması gereklidir. Ancak fazla stresli olayların hipokampüs ve orbitofrontal kortekste yapısal değişikliklere yol açtığını gösteren başka araştırmalar da vardır. Beyinde stresin etkilerini çalışan Prof. Sinha bu bölgelerin travmatik olaylarda zarar gören nöral ağın bir üyesi olduğunu ifade ediyor. Hipokampüs ve orbitofrontal korteksin strese karşı çok hassas olmasının altında yatan sebep tamamen evrimsel süreçten kaynaklanan beynin biyolojisinden ileri geliyor.


Doğru Nefes Almanın Şaşırtıcı Özellikleri Stresli zamanlarda veya sakinliğini kaybeden bir zamana ilk söyleneceklerden birisi derin derin nefes al sözüdür. Derin alınan nefesin vücudu uyararak sakinleştirdiği doğrudur ancak tek etkisi bu değildir. Nefes almak hem istemli hem de istemsiz olarak yapılabilen sıra dışı bir eylemdir. İstemli ve istemsiz nefes almak arasındaki fark bilinçli bir şekilde alınan nefes esnasında akciğerimizi saran ekstrakostal kaslarının daha fazla kullanılmasıdır, haliyle içeri alınan hava miktarı da orantılı olarak daha çok olacaktır. İnsan beyninin diğer hayati biyolojik süreçlerin aksine tuhaf bir biçimde nefes alıp vermek üzerinde bir kontrolü vardır. Sindirimi yavaşlatamayız ama nefesi yavaşlatıp hızlandıramayız, derinleştirebilir ve kısa tutabiliriz. Belirli bir süre boyunca onu durdurabiliriz bile. Nasıl nefes aldığımız vücudumuza giren oksijen miktarını da etkileyeceği için vücut metabolizmasını da etkileyecektir. Doğru Nefes Almak İçin Daha Derin Nefis Alın Derin nefes alma olarak da bilinen kontrollü doğru nefes alma şekli doğu ülkelerinde uzun bir süredir yaygın olarak kullanılmaktaydı. 1970'li yıllarda Dr. Herbert Benson'ın Relaxation Response adlı kitabının okuyucuyla buluşmasından sonra Batı ülkelerinde de yayılmaya başladı. Kontrollü nefes almanın temelinde derin bir nefes ile vücuda daha fazla oksijen alarak daha fazla karbondioksidi dışarı atmak yatar. Kontrollü nefes almanın çalışma ilkeleri onu tanımlayan kişiye göre farklılık gösterebilir ama değişmeyen 3 özelliği vardır. İlki burundan 5 saniye boyunca derin bir nefes almak ve karın bölgesindeki diyaframın şiştiğine emin olmak. İkincisi nefes çok kısa bir süre tutmak ve son olarak nefes aldığımız süreden daha uzun bir zamanda aldığımız nefesi tekrar geri vermek. Benson bu şekilde yapılan kontrollü nefes almanın parasempatik sinir sistemini etkileyerek vücudu sakinleştirdiğini savunuyor. Yapılan laboratuvar araştırmaları da Benson'ın tezini destekliyor ve hatta genişletiyor. Derin nefes almanın etkilerinden bazıları şunlardır. Stresle Başa Çıkmaya Yardımcı Olur Derin ve kontrollü nefes almanın vücuda ilk etkisi stresi azaltmasıdır. Toplum içinde beyinlerimiz çevreden gelebilecek tehlikelere karşı birçok zaman tetiktedir. Fiziksel veya psikolojik olarak sürekli kendimizi savunmaya eğilimliyizdir. Derin nefes almak gün içinde biriken stres yükünü bir nebze olsun azaltmamıza yardımcı olabilir ve uzun vadede belki stresi tamamen yok edebilir. Anksiyete ve Endişe ile Mücadeleye Yardım Eder Derin nefes almak beyinden karın bölgesine kadar uzayan vagus sinirini uyararak parasempatik sinir sistemini harekete geçirir ve kan basıncını azaltmak, vücudu rahatlamak, endişe ve tasayı gidermeye yardımcı olur. Vagus siniri aktif haleyken odaklanma ve rahatlamayı tetikleyen asetilkolin adlı nörotransmitter maddeyi salgılar. Asetilkolinin doğrudan gözlenebilen etkisi vücutta anksiyeteyi azaltmasıdır. Derin nefes alma ile anksiyete hastaları vagus sinirini uyararak hem endişe yüklerini azaltabilir hem de depresyonla mücadelede kullanabilirler. Kan Basıncını ve Nabzı Düşürür İtalya'nın Pavia Üniversitesi'nde yapılan araştırmalar sürekli olarak tekrar edildiğinde derin nefes almanın kan basıncını ve nabzı düşürdüğünü gösteriyor. Kan basıncının düşmesi de damarları daha az yorarak onların aşınmasını ve zarar görmesini engelliyor. Bu etkilerin gerçekleşmesinde baş rolü oynayan etkenlerden biri de vagus siniridir. Kan basıncı ve nabzın düşmesi uzun vadede düşünüldüğünde felç ve beyin kanaması riskini azaltır. Doğru Nefes Beyin Gelişimini Destekler Derin nefes alma ile ilgili en ilginç sonuçlardan birisi de beyin gelişimini teşvik ediyor olmasıdır. Özellikle derin nefes alma meditasyonla beraber yapıldığında beynin gri madde miktarı artıyor ve daha işlevsel hale geliyor. Özellikle beynin dikkat ve duyusal sinyalleri işleme ilgili alanları derin nefes alma ile geliştirilebiliyor. Gen İşleyişi Değiştirir Derin ve doğru nefes almanın hiç bilinmeyen özelliklerinden birisi de bağışıklık sistemi, enerji metabolizması ve insülin salınımı ile ilişkili genlerin işleyişini değiştirerek protein üretiminde değişiklikler yapmasıdır. Benson'ın kitabında bahsettiği derin ve doğru nefes almanın yararlarından bazılarını az önce saydık. Nefes alma şeklini değiştirip buna uzun süreli devam ettiğimizde beyin ve vücudumuzdaki birçok işlev çok farklı şekillerde değişir. Örneğin düzenli, derin ve doğru nefes almak insana daha fazla enerji, iyi bir zihin-beden uyumu getirirken endişe ve korkuyu azaltır ve daha mutlu bir hayat sağlar. Peki Eğer Nefes Alma Düzensiz ve Yanlış Bir Biçimde Yapılırsa Ne Olur? Hava ve dolayısıyla oksijen molekülleri sinir sistemindeki nöronların ve vücudun diğer hücrelerinin düzgün çalışabilmesi için oldukça elzemdir. Vücuttaki oksijenin 5'te 1'i nöronlar tarafından kullanıldığı için oksijen yetersizliğinde sinir sisteminin dengesi bozulabilir, nöronlar düzgün bir şekilde işlev göremez. Bir başka etki ise soluk borusunun kalınlaşmasıdır. Eğer soluk borusu bol hava ile yeterince uyarılmazsa bir zaman sonra daralabilir ve kalınlaşabilir, bunu engellemenin yolu yine derin ve doğru nefes almaktır. Bunların haricinde düzensiz ve yanlış nefes almanın etkileri arasında kan damarlarının kasılması, daha az enerji üretimi, kalp ve beyin sağlığının olumsuz etkilenmesi gibi sonuçları sıralayabiliriz. Gün içinde 25,000 defadan fazla nefes alıp veriyoruz. Eğer bunu belirli bir düzene koyabilirsek hayatımızda fark edilir değişimler yaratabiliriz. Doğru Nefes Nasıl Alınır? Öncelikle nefesi ağız yerine burundan almalıyız böylece nefesi filtreleyebilir ve vücuda girecek patojen miktarını en asgari seviyede tutabiliriz. Sonrasında aldığımız nefesi diyaframa kadar indirip karnın şiştiğinden emin olmalıyız. Doğru nefes almanın en önemli şartlarından biri diyaframın faaliyete geçmesidir. Buraya kadar inen hava akciğerler tarafından daha iyi kullanılıyor ve kalbi sıkıştırmıyor. Ayrıca buraya kadar giren hava bağırsakların, lenf sisteminin, mide ve karaciğerin de daha uyumlu ve verimli bir şekilde çalışmasına yardımcı oluyor.


Doğum Sonrası Depresyon Güneş Işığı Eksikliğinden Kaynaklanabilir Doğum sonrası depresyon yaşayan bir kadınla karşılaşmış ve sorunu anlamamış olabilirsiniz. Hamilelik kadın vücudunda hormonların sürekli değiştiği ve kadınları ciddi ölçüde etkileyen bir dönemdir. Tıpta postpartum depresyon, yani doğum sonrası depresyon olarak adlandırılan bir rahatsızlık vardır. Araştırmacılar bunun nedenlerinin peşinde koşarken güneş ışığının çok önemli bir rol oynadığını farkettiler. Hamileliğin son aylarında yeterli güneş ışığı alamayan kadınların doğum sonrası depresyon yaşama riski daha yüksek oluyor. Güneş ışığı hepimiz için gereklidir ve eksikliği bazı sorunlara yol açar. Eskilerin bir deyişi vardır: Güneş girmeyen eve doktor girer. Amerika'da San Jose Üniversitesi'ndeki bilim insanları Journal of Behavioral Medicine dergisinde güneş ışığı ve D vitamini eksikliğinin insan beynini nasıl etkilediğini ortaya koydular. Doğum Sonrası Depresyon Nedir? Doğum sonrası depresyon doğumdan kısa süre sonra üzüntü ve çaresizlik hissiyle ortaya çıkan bir rahatsızlıktır. Yeni doğan bebek ile uğraşmak yeterince zor iken birçok anne kendi psikolojik haliyle de mücadele etmek zorunda kalır. Nadiren ortaya çıktığını düşünüyorsanız yanılıyorsunuz. 10.000 anne üzerinde yapılan bir çalışma her 7 kadından birinin doğum sonrası depresyon yaşadığını göstermiştir. Doğum sonrası depresyonun birçok nedeni olabilir. Bunlar arasında en önemlileri hormonal dalgalanmalardır. Kadın fizyolojisi erkeklerden daha hassastır. Adet döngüsünden dolayı hormonal dalgalanmalardan daha fazla etkilenir. Hamilelikte ise bu dalgalanmalar daha güçlü olur. Hamileyken yüksek olan bazı hormonlar bebek doğduktan sonra bir anda düşer. Bazı kadınlarda bu düşüş depresyonu tetikleyebilir. Hamilelikte yaşanan stresli olaylar da doğum sonrası depresyon ihtimalini artırabilir. Doğum Sonrası Depresyon Tanısı ve Tedavisi Bebeğinizi doğurduktan sonra çok uyuma ihtiyacı duyuyor, sebepsiz yere ağlıyor, anlamsız bir çaresizlik ve üzüntü duyuyorsanız bir doktordan randevu alabilirsiniz. Ancak bu belirtilerin olması doğum sonrası depresyon yaşadığınızı göstermez. Teşhisi ancak bir psikiyatrist koyabilir. Teşhis koyduktan sonra da antidepresan, psikoterapi gibi tedavi yöntemlerinden birini seçebilir. Bunun yanında günlük egzersizler, basit hedefler koyup onları başarmak, sevdiğiniz insanlarla beraber vakit geçirmek de ruh halinizi iyileştirir. Kuzey Avrupa ülkelerindeki yüksek intihar oranlarının yeterli güneş ışığı alamamak ile bir ilgisi olabilir mi? Tam olarak bilmiyoruz ama doğum sonrası depresyon ile ciddi bir ilişkisi var. Prof. Dr. Deepika Goyal ve ekibi 283 hamile kadın üzerinde bazı klinik araştırmalar yürüttü. Katılımcıların hamilelik öncesinde ve sonrasında uyku düzeniyle ilgili bazı çalışmalar yürütüyorlardı. Kadınların hamileliklerinin son 3 ayına ait bilgiler de toplanmıştı. Bunların arasında katılımcıların ne kadar uyudukları, kendilerini nasıl hissettikleri, yaşları, sosyoekonomik durumları ve medikal öyküleri de vardı. Az Güneş Işığı Fazla Depresif Belirtiye Yol Açıyor Bütün sonuçlar masaya yatırılığında kadınların %30'u depresyon riski altındaydı. Araştırmacılar tüm parametreleri incelerken bir kadının hamileliğin son ayında aldığı güneş ışığı ile depresyon riskinin bağlantılı olduğunu fark ettiler. Dışarı daha az çıkıp güneş ışığından mahrum kalan kadınlar daha fazla depresif belirtiler bildiriyordu. Onlar sebebinin ne olduğunu bilmiyordu ama tüm veriler incelendiğinde gerçek apaçık ortadaydı. Doğum sonrası depresyon riskinin en düşük (%26) olduğu kadınlar hamileliklerinin son 3 ayında diğerlerine göre daha fazla güneş ışığı almıştı. Tabi bunda mevsimin ve gündüz uzunluğunun da etkisi vardı. Depresif belirtileri en çok bildiren kadınların son 3 aylık gebelik dönemleri gündüzün daha kısa olduğu zamanlara denk gelmişti. Son 3 Ay Çok Önemli İlk defa anne olacak kadınlar için hamileliklerinin son üç ayı çok önemlidir. Bu ayların gündüzün kısa olduğu kış aylarına denk gelmesi depresif belirtilerin çıkma ihtimalini ve şiddetini artırabilir. Bunun bir çaresi yok mu, elbette var. Araştırmacılar mevsim koşullarından ötürü güneş ışığından mahrum kalan kadınlar için ışık terapisini öneriyor. Işık terapisi doğum sonrası depresyon riski yüksek kadınların depresif belirtilerini en aza indirebilir. Özellikle ailesinde depresyon tanısı bulunan kişiler için terapi seçeneği daha büyük önem taşır. Hamilelikte annenin vitamin ve mineral depoları bebeği de beslediğinden dolayı kadınlar vitamin eksikliği yaşayabilir. Güneş ışığı D vitamini üretimi ve melatonin hormonunun salınımı için çok gereklidir. Hamilelik esnasında kadınlar dışarı çıkmalı ve yürüyüş yaparak güneş ışığından faydalanmalıdır. Hamilelikte egzersiz bu yazının konusu değil ama ruh halinin ve beden sağlığının iyileştirilmesinde büyük önem taşıdığını atlamamalıyız.


Doğum Yapma Sayısı Kadınların Yaşlanma Hızını Etkiliyor İnsanların doğadaki varlıklarının sürmesi için erkek ve dişi cinsiyetlerin ikisine ihtiyaç olsa da yeni bir canlıyı dünyaya getirme işi dişi vücudunda gerçekleşir. Doğum yapma ve beraberinde gelen fiziksel ve duygusal değişimler erkeklerin anlamakta zorlandıkları bir süreçtir. Hamilelik ve hamilelik sonrasında kadınların bedeninde hormonal ve psikolojik çok sayıda değişim meydana gelir. Hamilelik dikkat edilmezse kadın bedenini çok yıpratabilir. Nature grubuna ait Scientific Reports dergisinde yayınlanan bir araştırma doğum yapma sayısı arttıkça kadın bedeninin yaşlanma hızının da arttığına işaret ediyor. Penn State Üniversitesi'ndeki araştırmacılar çocuk doğurmanın kadınların yaşlanmalarını nasıl etkilediklerini araştırdılar. Menopoz sonrasında kadın bedeninde ciddi değişimler olur. Nöronların çok sevdikleri östrojen hormonunun azalması bilişsel gerilemeyi tetikleyebilir. Araştırma ekibi dörtten fazla çocuk doğurmuş kadınların birkaç çocuk doğuranlara kıyasla menopoz sonrası daha hızlı yaşlandığını bulmuş. Ekibin bulguları sadece menopoz sonrası ile sınırlı. Menopoza kadar kadınların yaşlanma hızlarında bir değişiklik saptanmıyor. Ancak çok sayıda çocuk dünyaya getiren kadınlar menopozdan sonra daha hızlı bir yaşlanma sürecine giriyor. Menopoz Süreci Nasıl Gerçekleşir? Menopoz kadınların aylık regl olmasının kesilip doğurganlıklarını kaybetme sürecidir. Menopozdan 8-10 yıl önce yumurtalıklardan salgılanan östrojen seviyeleri azalmaya başlar. Menopoza girmeden son iki yılda östrojen seviyelerindeki düşüş hızlanır. Artık menopoz belirtileri daha çok hissedilir hale gelir. Kadınlarda yumurtalıkların dışarıya atılma süreci durduğunda menopoz başlamış demektir. Menopoz sonrasında vücut yeni hormonal düzene uyum sağlamaya çalışır. Bu dönemde sıcak basmaları gibi bazı belirtiler görülür. Düşük östrojen seviyesine bağlı olarak osteoporosis ve kalp hastalıklarına yakalanma riski de artabilir. Menopoz sonrası evreye giren kadınların fizyolojik sistemlerinde önemli değişiklikler meydana gelir. Annenin Tüm Enerjisi Bebeğe mi Gidiyor? Araştırmacılar hamilelik ve emzirme dönemlerinde çocuğu beslemek için büyük miktarda enerji gerektiğini belirtiyorlar. Hamilelikte anne aslında bir nevi kendini besliyor çünkü bebek ihtiyacı olan tüm besini annenin vücudundan çekiyor. Örneğin anne yeteri kadar kalsiyum almadığında bebek annenin dişlerinden bile kalsiyumu emebiliyor. Bu yüzden gebelik ve doğum yapma süreci anne kadınların bağışıklık sistemi ve tüm metabolizmasını etkiliyor. Doğururken öldü gibi haberler duymuşsunuzdur. Doğum esnasında komplikasyonlar meydana gelebilir veya doğumdan sonra anne yüksek tansiyon, böbrek hastalıkları gibi rahatsızlıklardan hayatını kaybedebilir. Dünyaya yeni bir canlı getirmenin bir bedeli var mı? Bilim insanları yaşlanma ile üremenin karşılıklı bir takas gibi olabileceğini düşünüyorlar. Evrim dünyaya çok yavru getirenlerin bir bedel ödemesini istemiş olabilir mi? Eğer enerjinizi dünyaya yeni yavrular getirmek ve onları büyütmek için harcarsanız kendinize yetmeyebilir. Ekip bu hipotez ile yola çıktılar. Biyobelirteçler İle Yaşlanma Hızı İnceleniyor Çalışmada 1999 ila 2010 yıllarında yaşamış 4418 kişinin bilgileri incelendi. Katılımcıların kaç çocuk doğurdukları, genel sağlık durumları ve menopoza girip girmedikleri analiz edildi. Şimdi sıra geldi yaşlanma hızının ölçülmesine. Bu noktada biyolojik yaşlanmayı ölçmek için 9 biyobelirteç kullanıldı. Biyobelirteçler sayesinde kadınların metabolik sağlığı, böbrek ve karaciğer fonksiyonları, anemi ve kırmızı kan hücre hastalıkları ve bağışıklık sistemi mercek altına alındı. Çalışma ekibi hücresel seviyedeki yaşlanma yerine vücuttaki belli başlı önemli organların işleyişine baktılar ve yaşlanmanın fizyolojik etkilerine odaklandılar. Hamileliğin yaşlanma üzerindeki etkilerini hücresel seviyede yeterince göremeyeceklerini düşünüp daha somut sonuçlara erişmek için fizyolojik ölçekte ilerlemeye karar verdiler. Doğum Yapma İle Yaşlanma Hızı Arasındaki İlginç Sonuç Doğum yapma sayısı ve biyobelirteçlerden gelen yaşlanma verilerine bakıldığında U şeklinde bir ilişki ortaya çıktı. Hiç doğum yapmayan veya birkaç çocuk dünyaya getiren kadınlar 3 veya 4 defa doğum yapan kadınlardan daha hızlı yaşlanıyordu. Sonuç gerçekten şaşırtıcı. Yaşlanma hızı en yavaş olan bireyler U'nun platosundaki 3-4 doğum yapan kadınlardı. 4 doğumdan sonra yaşlanma yine artıyordu. Sonuçlar tekrar tekrar incelendi. Yaşam tarzı, demografik yapı ve diğer sağlık durumuna bağlı etkenler de hesaplandığında sonuç değişmedi.


Dopaminin PET Çekimi Altındaki Görüntüsü Yukarıdaki görselde sağlıklı, kokain bağımlısı ve obez kişilerin beyinlerinin PET çekimini görüyorsunuz. Resimde gördüğünüz parlak kısımlar dopamin kullanan nöronları yani haz duygusunu oluşturan dopaminin etki ettiği beyin bölgelerini gösteriyor. Sağlıklı bir kişi yemek yediğinde dopaminerjik nöronları çok yüksek faaliyet gösterirken, obez bireylerde seviye düşüktür, çünkü obez insan yemek düşüncesiyle kendini ödüllendirir, yemek yediğinde ise alacağı haz sağlıklı bir birey kadar olmayacaktır. Alacağı hazzı arttırmak için daha fazla yer ve bağımlılık işte bu noktada kendini gösterir. Dopamin Nedir? Dopamin beyin ve vücutta çok önemli roller üstlenen bir kateşolamin nörotransmitterdir. Dopaminin en temel ve bilinen görevi ödül mekanizmasındaki rolü ve motivasyondur. Ders çalışırken çikolata yendiğinde hissedilen o mutluluk duygusu ve sonrasında gelen ders çalışma isteği dopaminin en canlı örneğidir. Dopamin çoğu bağımlılık yapan ilacın da hedef aldığı nörotransmitterdir. Beynin kendi kendini ödüllendirmesini sağladığından çoğu uyuşturucu ve keyif verici madde bu nörotransmitterin salınımını arttırır. Dopaminin birçok reseptörü vardır ve hepsi bulundukları bölgede farklı işlevleri yerine getirmekten sorumludur. Dopamini uyarıcı veya susturucu bir nörotransmitter olarak da sınıflandıramıyoruz. Bazen nöronu uyarıcı bazen de susturucu olarak görev yapabiliyorlar. Dopaminin katıldığı beyindeki görevler idari işlevler, hareketin düzenlemesi, motivasyon, uyarılma, teşvik, öğrenme ve ödül mekanizmasıdır. Ayrıca dopaminin salgılandığı akkumbens çekirdeği ve prefrontal korteks arasında nörodüzenleyici olarak da rol oynar. Vücutta ise böbreklerde ve bağışıklık sisteminde görev alabilir. Eksikliğinde Parkinson hastalığı, şizofreni gibi rahatsızlıklar ortaya çıkabilir. Yaşlanan beyinde de dopamin reseptörlerinin azaldığı kanıtlanmıştır. PET Taramaları Bilim İnsanlarına Çok Yardımcı Oluyor Araştırmada kullanılan Pozitron emisyon tomografisi vücuda verilen pozitronların yaydığı radyasyonun vücut hücreleri tarafından emilmesi ile vücudun fizyolojik görüntüsünü çıkarmaya yarayan tekniktir. Kanseri yenmiş hastalarda kanserin nüksedip nüksetmediğini anlamaya yarayan en etkili yöntemdir. PET taramasında hasta radyofarmasötik bir ilaç verilir. Bu ilaç içeriğinde bulunan radyoaktif madde pozitronlarını sürekli vücuda yayılır ve pozitronlardan yayılan radyasyon hücreler tarafından emilir. Hücrelerin emdiği radyasyon miktarı PET cihazı tarafından ölçülür ve veriler bir bilgisayara aktarılır. PET'te gama ışınları kullanılır.


Dopamin Nedir? Hayatta Kalmamız İçin Neden Çok Gerekli? Dopamin beyin ve vücutta çok önemli roller üstlenen bir katekolamin nörotransmitterdir. Kimyasal formülü 3,4-dihidroksifenetilamindir. Katekolamin ve fenetilamin ailesinin bir üyesidir. Beyinde ve böbreklerde üretilen L-DOPA öncül molekülünden bir karboksil grup koparılması ile sentezlenir. Dopamin bitkilerde ve çok sayıda hayvanın vücudunda bulunan bir moleküldür. Beyinde ve vücutta önemli görevler alır. İnsanların beyninde nöronlar arasında iletişim aracı nörotransmitter olarak işlev görür. Beyinde çok sayıda dopamin yolağı vardır. Bunlar bellek, ödül ve motivasyon gibi çok sayıda işte görev alır. Ödül beklentisi ve ödüle ulaşmak çoğu zaman beyinde bu molekülün miktarını artırır. Bazı uyarıcı maddeler ve bazı antidepresanlar dopaminin geri alımını engelleyebilirler. Bu şekilde nöronlar arasında daha fazla kalmasını sağlar. Bazı dopamin yolakları hareket kontrolünde ve çeşitli hormonların salınımında rol oynar. Bu yolaklar ve hücre grupları nöromodülatör dopamin sistemini meydana getirir. Merkezi sinir sisteminin dışında dopamin yerel bir haberci molekül olarak işlev görür. Kan damarlarına girdiğinde noradrenalin salınımını engelleyerek damarların genişlemesini sağlar. Böbreklerde sodyum atılımını ve idrar çıkışını artırır. Pankreasta insülin üretimini azaltır ve bağışıklık sisteminde lenfositlerin etkinliğini kısıtlar. Dopamin Ne Yapar? Dopaminin en temel ve bilinen görevi ödül mekanizmasındaki rolü ve motivasyondur. Ders çalışırken çikolata yendiğinde bir mutluluk duygusu hissedilir. Sonrasında gelen ders çalışma isteği de dopaminin en canlı örneğidir. Dopamin çoğu bağımlılık yapan ilacın da hedef aldığı nörotransmitterdir. Bu nörotransmitter beynin kendi kendini ödüllendirmesini sağlar. Bu yüzden çoğu uyuşturucu ve keyif verici madde bu nörotransmitterin salınımını arttırır. Dopaminin beyindeki görevleri çok fazladır. İdari işlevler, hareketin düzenlemesi, motivasyon, uyarılma, teşvik, öğrenme ve ödül mekanizması bunlardan bazılarıdır. Ayrıca akkumbens çekirdeği ve prefrontal korteks arasında nörodüzenleyici olarak da rol oynar. Vücutta ise böbreklerde ve bağışıklık sisteminde görev alabilir. Birçok hormonun salgılanmasında dopaminerjik nöronlar rol oynar. Dopamin Reseptörleri Dopaminin birçok reseptörü vardır. Bunların hepsi bulundukları bölgede farklı işlevleri yerine getirmekten sorumludur. Dopamini uyarıcı veya susturucu bir nörotransmitter olarak da sınıflandıramıyoruz. Bazen nöronu uyarıcı bazen de susturucu olarak görev yapabiliyorlar. Memelilerde 5 tip dopamin reseptörü tanımlanmıştır: D1'den D5'e kadar. Bütün reseptörler metabotropik/G proteiniyle eşleşen reseptörlerdir. Bunun anlamı bir hücrenin plazma zarına bağlandığında etkisini doğrudan göstermez. cAMP gibi ikincil haberci moleküller üzerinden hücreyi etkiler. Reseptörler D1-benzeri ve D2-benzeri olarak iki gruba ayrılır. D1-benzeri reseptörler (D1 ve D5) sodyum kanallarının açılmasını sağlayarak nöronların uyarılmasına neden olur. D2-benzeri reseptörler (D2, D3 ve D4) dopaminle buluştuklarında nöronun engellenmesine yol açar. Sinaptik boşluğa salınır salınmaz dopamin ilgili reseptörüne bağlanır ve onu aktifleştirir. Dopamine bağlanan reseptör aksiyon potansiyeli başlatır başlatmaz, dopaminle reseptörün bağlığı sona erer. Boşluğa bırakılan moleküller hemen ilk başta salgılandığı hücre tarafından emilir. Daha sonra tekrar salınmak üzere depolanır. Eğer hücre içinde dopaminin miktarı fazla ise monoamin oksidaza parçalanabilir. Dopamin Sinir Sisteminde Nasıl Faaliyet Gösterir? Beynin içinde dopaminin çok önemli görevleri vardır. İdari işlevler, hareket kontrolü, motivasyon, uyarılma, ödül gibi işlevlerde rol alır. Dopaminerjik hücre grupları ve yolakları nöromodülasyon sistemin de temelini oluşturur. İnsan beyninde aşağı yukarı 400,000 kadar dopaminerjik nöron bulunur. Toplamda 86 milyar nöron bulunan beynimizde dopaminerjik nöronların sayıca çok az olduğunu görüyoruz. Dopaminerjik nöronlar substantia nigra, ventral tegmental alan, posterior hipotalamusta çok bulunur. Bunun yanında arkuat çekirdeği ve perventriküler çekirdekte de fazlaca bulunur. Substantia nigra nöronları motor becerilerinin düzgün bir şekilde öğrenilip öğrenilmediği denetler. Ventral tegmental alandaki nöronlar ödül ve motivasyonda görev alır. Dopaminin en aktif olduğu alanlardan biri bazal gangliadır. Hem substantia nigra hem de ventral tegmental alan striatuma dopaminerjik sinyaller gönderir. Bazal ganglianın nasıl çalıştığını henüz çok anlayamadık ama en güçlü hipotez aksiyon seçilimi yaptığı yönündedir. Örneğin bisiklet sürerken herkesin uyguladığı bir davranış şablonu vardır. Önce seleye oturursunuz, gidonu tutar ve pedal çevirmeye başlarsınız. Kimse gidonu tutmadan pedal çevirmeye başlamaz. Böyle bir şey yaptığımızda hemen bir şeylerin ters gittiğini anlarız. Bunu anlamamızı sağlayan ve doğru hareketi yapmamızı söyleyen yapı bazal gangliadır. Dopamin iki önemli şekilde bazal ganglianın aksiyon seçilimi yapmasını sağlar. İlki, aksiyonların başlaması için eşik değeri ayarlar. Hücre ortamında bu molekülün seviyesi ne kadar yüksekse ilgili davranışı başlatmak o kadar kolaydır. Yüksek seviyede dopamin miktarı daha fazla hareket ve dürtüsel davranışa neden olur. Haz aldığımız işleri daha kolay yapmamızın sırrı belki budur. Dopaminin ikinci etkisi öğretici bir sinyal olmasında yatar. Yaptığınız bir eylemin arkasından dopaminin salgılanması aynı davranışın ileride daha kolay yapılmasını sağlar. Bağımlılık ve ödül mekanizmasının altında bu sistem yatar. Dopamin Beyin Dışında da Çok Etkilidir Merkezi sinir sisteminin dışına çıktığımızda dopamini bölgesel bir kimyasal haberci olarak görürüz. Kan damarlarında noradrenalin salınımını engeller ve vazodilatör olarak görev yapar. Böbreklerde ise sodyumun ve ürenin vücuttan atılmasını önler. Sadece bu kadar değil. Dopamin ayrıca pankreasta da bulunur ve insülin üretimini azaltır. Sindirim sisteminde mide ve bağırsakların peristaltik hareketlerini azaltır. Bağırsak mukozasını korur. Bağışıklık sisteminde ise lenfositlerin sayısını düşürür. Kan damarları hariç bu organların hepsinde bölgesel olarak sentezlenir. Sadece bu organlardaki hücreleri etkiler. Eksikliğinde Ne Olur?


Dorian Gray'in Portresi Oscar Wilde İyi etki diye bir şey yoktur. Etki denen şey tümüyle ahlaka aykırıdır, yani bilimsel yönden ahlakdışıdır. İnsanın birini etkilemesi demek ona kendi ruhunu vermesi demektir. Bu insan kendi doğal düşünceleriyle düşünmez artık, kendi doğal ihtiraslarıyla yanmaz. Erdemleri sahici değildir. Günahları günah diye bir şey varsa eğer ödünçtür. Bu insan başka birinin müziğinin bir yansıması olup çıkar, kendisi için yazılmamış bir rolde oynayan bir aktör. Yaşamanın amacı kişinin kendini geliştirmesidir. Doğamızın gereğini kusursuz olarak gerçekleştirmek: İşte her birimizin burada olmamızın nedeni budur. Oysa şimdilerde insanlar öz benliklerinden korkuyorlar. Görevlerin en yücesini yani kişinin kendi öz benliğine olan görevini unutmuşlar. Hayırseverliklerine diyecek yok. Açları doyuruyor, dilencileri giydiriyorlar. Gel gör ki kendi ruhları aç, çıplak. Soyumuzda cesaret diye bir şey kalmamış. Belki de hiçbir zaman yoktu. Toplum korkusu ki ahlakın temelidir bir de dinin püf noktası olan Tanrı korkusu: Bizi yöneten iki şey işte bunlar. Lord Henry işte bu sözlerle şekillendirdi Dorian Gary'in kişiliğini. Oysa onla tanışmadan önce el değmemiş bir kalbi vardı. Kendi fikirleriyle düşünüyordu. Davranışlarını kendi iradesiyle belirliyordu. Henry'nin etki alanına girdikten sonra ise artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktı. Salt güzelliği asla sönmesin istedi ve asla sönmedi. Oscar Wilde'ın tek romanı Dorian Gray'in Portresi yayınlandığı dönemde, çarpıcı gerçeklerle yüzleşemeyen kesimler tarafından ağır eleştirilere maruz kaldı. Bu Oscar Wilde'ın beklediği bir tepkiydi çünkü herkesin içinde yaşayan Dorian Gray'in ilk defa bu kadar açık ve sesli dile getirildiğinin farkındaydı.


Dövme Yaptırmak Vücudunuza Ağır Metal Bırakabilir Vücudumuzda bizi temsil eden dövme yaptırmak birçoğumuzun hoşuna gider. Şahsen kendim de güzel bir dövme düşünüyordum. Yıllar geçtikçe dövme yaptıran insanların sayısı da artıyor. Hatta bazı ülkelerde nüfusun %24'ü dövmeli hale geldi. Şüphesiz Türkiye'de de dövmeli insanlara sürekli rastlıyoruz. Benim çevremdeki arkadaşlarımın çoğunluğunun en az bir tane dövmesi var. Bu kadar yaygın yapılan bir uygulamanın hiç zararı yok mu? Dövmelerin bazı yan etkilerinin olduğu önceden biliniyordu ama suçlu hep dövmecinin kullandığı mürekkep olarak görülmüştü. Derinin altına mürekkep sıçratıldığı için bu mürekkebin bazı kontaminasyonlara neden olabileceği sanılıyordu. Ancak son araştırmalar asıl zararı mürekkepten ziyade dövme makinesinin verdiğini gösterdi. Dövme Yaptırmak Sağlığı Tehdit Edebilir Dövme yaptırmak ve yapmak kolay bir iş değildir. Canınız çok yanabilir çünkü derinin altına mürekkep enjekte ediliyor. Bu esnada dövme makinesinin ucundan çıkan nikel ve krom elementleri de vücuda sızıyor. Kanda serbest halde dolaşan bu metaller bağışıklık sistemi tarafından fark edilip saldırıya uğruyor. Ancak bir metali öylece yok edemezsiniz. Bağışıklık sistemi de yok edemediği bu metalleri yakalayıp lenf düğümüne götürüyor ve hapsediyor. Zaman içinde koltuk altı, boyun gibi yerlerde metaller birikmeye başlıyor. Almanya Federal Enstitüsü'nde çalışan araştırmacılar insan sağlığı konusunda çok önemli bir keşif yaptılar. Önemli olan hangi mürekkebi kullandığınızdan ziyade kullandığınız dövme makinesi. Dövme makinesinin temizliği, hijyeni de çok önemli ve ihmal edilmemesi gereken bir konudur. Araştırmacılar dövme makinesinin iğnesi için koruyucu bir başlık kullanılmasının daha sağlıklı olacağını söylüyorlar. Nanoform Halindeki Metaller Daha Tehlikeli Krom ve nikel dövme makinesinden çıkıp bağışıklık sisteminde önemli sorunlara neden olabilecek metallerdir. Dövme alerjilerinin ortaya çıkmasında bağışıklık sisteminin dövme ile gelen yabancı maddelere verdiği tepki önemli rol oynar. Bir dövme iğnesi %6-8 oranında nikel, %15-20 oranında krom içerir. Bu maddeler nüfusun çoğunluğunda alerjik tepkilere neden olur. Araştırma ekibi daha önce yaptıkları çalışmalarında vücuda giren metallerin nanoformda taşındıklarını da keşfetmişti. Nanoformda taşınan bir maddeyi kolay kolay tespit edemezsiniz. Bu yüzden dövmeler ile vücuda giren metallerin tespit edilmesi bazen yıllarca sürebiliyor. Makalenin baş yazarı Ines Schreiver çok titiz bir şekilde çalışarak asıl suçlunun iğneler olduklarını anlatıyor. Daha önceden yaptıkları araştırmalarda demir, krom, nikel ve mürekkep arasındaki nasıl bir ilişki olduğunu bulmaya çalışıyorlardı. Dövme makinesinden mürekkebe bir şeyler sızıyor mu, yoksa sadece mürekkep mi vücuda metal bırakıyor tam bilinmiyordu. Birkaç kişinin doku örnekleri incelendikten sonra bazı metal izlerine rastladılar. Araştırmacılar dokularda metal buluyordu ama mürekkebe baktıklarında metal çıkmıyordu. Mürekkebe bulaşmayan metaller nasıl olup da insan vücuduna girmeyi başarmıştı? Bu noktada araştırmacılar dövme makinesinin iğnesini mercek altına aldılar. Dövme yaptırmak ile metallerin lenf dokusuna nasıl sızdığı işte o zaman anlaşıldı. Mürekkep ve Makine X Işınlarına Tutuldu Araştırma ekibi çok sayıda üniversitede çalışan bilim insanlarından oluşuyordu. Böyle bir çalışma için atom fizikçisinden dermatoloğa kadar çok sayıda uzmana ihtiyaç vardır. Ekipte de Belçika, Almanya ve Fransa'nın seçkin üniversitelerinde çalışan insanlar yer alıyordu. Bir sonucu bulmanız yetmiyor, onun nasıl oluştuğunu da açıklamanız gerekiyor. Dövme makinesinin iğnesi metal kaçırıyor ve bu dokularda birikiyor ama neden? Neden iğne etrafına metal saçıyor? Araştırmacılar bir sonraki aşamada bu soruların yanıtlarını aradılar. Ekip dünyanın en güçlü X ışını cihazlarından birine sahip olan Avrupa Senkrotron Radyasyon Kurumu'na geldiler. Burada dövme makinesi ve mürekkep üstünde bazı analizler yaptılar. Cihazı ve mürekkebi X ışınlarına tabi tuttuklarında şaşırtıcı bir sonuçla karşılaştılar. Mürekkebin içinde titanyum dioksit olduğunda dövme makinesi çalışırken bu madde makinenin iğnesini aşındırıyordu. Titanyum dioksit mavi, yeşil gibi renklerle karıştırılan beyaz bir pigmenttir. Ancak titanyum dioksit yerine karbon siyah mürekkep kullanıldığında bu aşınma gerçekleşmiyor. Titanyum Dioksit İğneyi Aşındırıyor Araştırmacılar iğnelerin dövmeden önce ve sonraki hallerini elektron mikroskobu altında incelediler. Elektron mikroskobunda da titanyum dioksidin yarattığı aşınma açıkça görülüyordu. Bu maddenin temas ettiği metalleri aşındırıcı bir etkiye sahip olduğu daha önceden biliniyor. Şimdi araştırmacılar dövme makinesinin nasıl metal saçtığını anlamış oldular. Renkli dövme yaptırmak için kullanılan mürekkebin içindeki titanyum dioksit makinenin ucundaki iğneyi aşındırıyor. Bu şekilde iğnenin yapısındaki nikel ve krom açığa çıkıp mürekkebe bulaşmadan kenarlardan vücuda sızıyor. Vücutta lenf dokusunda birikmeye başlayan metal parçacıklarının büyüklükleri 50 nanometreden 2 mikrometreye kadar değişiyor. Nanometre boyutundaki parçacıkların tehlikesi mikrometreye göre çok daha fazla. Yüzey hacim oranı nanometrik parçacıklarda daha fazla olduğundan vücuda daha toksik bir etki yapıyor. Bu parçacıklar hücreye girmekte hiçbir zorluk yaşamıyorlar. Hatta doğrudan DNA'ya bile girebilirler. Dışarıdan tespit edilmelerinin daha zor olduğunu söylemiştik. Tek olumlu yanları vücuttan uzaklaştırılmaları mikrometre boyutundaki parçacıklardan daha kolay olmasıdır.


Down Sendromu Down sendromu trizomi 21 olarak bilinen 21. kromozom çiftinde fazladan bir kromozom bulunmasından dolayı meydana gelen bir genetik bozukluktur. Fiziksel büyüme güçlükleriyle, karakteristik yüz hatlarıyla ve belirli derecelerdeki zeka geriliği ile bağlantılıdır. Down sendromlu bir bireyin ortalama IQ'su 8 9 yaşındaki bir çocuğunkine (50) eşittir ama bu durum değişkenlik gösterebilir. Down sendromlu kişinin ebeveynleri çoğu zaman genetik olarak normaldir. Bu bozukluğu sebep olan fazla kromozom şans eseri oluşur. 20 yaşındaki annelerin çocuklarında Down sendromu görülme ihtimali %0.1'den azdır. 45 yaşındaki annelerin çocuklarında ise bu olasılık %3'lere kadar çıkar. Rahatsızlığı şu tetikler, riski şu azaltır diyebileceğimiz ne davranışsal ne de çevresel bir etken vardır. Down Sendromu Doğumdan Önce Tespit Edilebilir Hamilelik esnasında doğum öncesi tarama testleri ile veya doğumdan sonra yapılan genetik testlerle belirlenebilir. Yapılan taramalarda doğacak olan çocuğun Down sendromlu olduğu anlaşıldığında hamilelik çoğu zaman sonlandırılır. Bu konunun etik açılardan tartışması halen devam etmektedir. Down sendromunun bir tedavisi olmadığı için böyle bir çocuğu dünyaya getirmenin ne kadar doğru olduğu tartışılıyor. Doktorlar hamile kadınlardan amniyo sıvılarını inceleyerek çocuğun Down sendromuna sahip olup olmadığını yüksek kesinlikle tahmin edebiliyorlar. Bu tekniğin tek bir dezavantajı düşük olma riskini %0.5 ile %1 arasında artırmasıdır. Ayrıca amniyosentez iğnesi ile yapılan bu işlemde çocuğun uzuvlarında bir sorun oluşma riski de artar. Down Sendromu için Bir Tedavi Yoktur Down sendromu için bilinen herhangi bir tedavi seçeneği yoktur. Hastalara eğitim ve uygun bakım sağlanarak hayat kalitesini artırılabilir. Öyle ki bugün dünyada modellik yapan veya kafe işleten Down sendromlu bireyler bile vardır. Bazı Down sendromlu kişilerin liseye gittiği hatta eğitim hayatına liseden sonra bile devam ettiği biliniyor. Bu kişiler için ortalama yaşam süresi uygun bakım sağlanırsa 50 60 yıla çıkabilir.


Doymuş Yağ Tüketirken Bir Daha Düşünün Gün içinde neler neler tüketiyoruz, yazsak bazılarımız için roman olur belki. Kahvaltı yapıp çıktıktan sonra, daha ilk molada çayın yanına Mehmet'in uzattığı bisküvi, Ayşe'nin memleketten getirdiği tatlı derken akşamı buluyoruz. Neler yediğimize hiç gerçekten dikkat ettik mi peki? Aslında soru, ne kadar yanlış besinler yediğimize dikkat ettik mi desek daha doğru olabilir. Yapılan yeni bir araştırmada, fazla oranda doymuş yağ içeren beslenme tarzının, beyin işlevlerini yavaşlattığı bulunmuş. Doymuş Yağ Ne Yapar? Doymuş yağların, açlığı kontrol eden beyin bölgesi olmasından dolayı, doğrudan hipotalamus üzerinde etkisi var. Ayrıca, doymuş yağ tüketiminin fazlalığı, yeme alışkanlığının kontrolünde de zorluklara neden oluyor. Yani, ne kadar yediğimizi, tükettiğimiz besinlerin çeşidini ve ne zaman yemeyi sonlandıracağımızı zorlaştırıyor diyebiliriz. Doymuş yağlar karşımıza tereyağı, kızarmış besinler, domuz eti, organ etleri olarak çıkıyor. Ayrıca, süpermarketlerde satılan paketli gıdalarda da bulunuyor; bu yüzden etiket okuma alışkanlığı kazanmak önemli. Diyetimizde, doymuş yağlar yerine doymamış yağları içeren balık, avokado, zeytinyağı, badem, ceviz, semizotu gibi besinlerin tüketimini artırmalıyız.


Psikopat Olduğunu Keşfeden Bir Sinirbilimci: Dr. James Fallon Sinirbilimci Dr. James Fallon 2005 yılında bir öğle arası seri katillerin beyin taramalarını inceliyordu. Araştırma projesinde ne yapması gerekiyorsa onunla meşguldü. Gerçek hayattaki psikopatça eğilimlerle ilişkili beyin örüntülerini bulmak için binlerce PET taramasına bakması gerekiyordu. Şizofrenler, depresif insanlar, katiller, Alzheimer hastaları listede yok yok. Alzheimer hastalarını kapsayan projesi dolayısıyla Fallon kendisinin ve ailesinden bazı kişilerin de beyin taramalarını almıştı. Kendi taramalarına baktığında Fallon şok içerisinde kaldı. Beynin frontal ve temporal loblarında bazı bölümlerin faaliyeti çok düşüktü. İşin kötü tarafı bu bölgeler empati, ahlak ve irade ile alakalı alanlardı. Önce PET makinesinde bir hata olduğunu düşündü ama cihaz gayet iyi çalışıyordu. En sonunda gerçeği kabullendi ve üstüne gitti; PET taramasında gördüğü psikopat beyin kendisine aitti. James Fallon'ın Kitabı: İçimdeki Psikopat


DRD4-7R Geni Seyahat Etmeye Teşvik Edebilir Seyahat etmeyi, yeni yerler gezip görmeyi çok mu seviyorsunuz? Kimisi yerinde duramaz, bir yolunu bulup kendini evden dışarı atmak ister. Kimisi de evden dışarı çıkmak istemez. Seyahat etmek ve bilinmeyen yerleri keşfetmek bize her zaman heyecan verir. Şimdi hiç bilmediğini bir şehre gittiğinizi düşünün. Keşfedilecek yüzlerce şey var. Gidip göreceğiniz yerler, tatmanız gereken yiyecekler ve içecekler, tanışıp sohbet edeceğiniz insanlar. Bilim insanları bu seyahat etme isteğinin genlerden kaynaklanıp kaynaklanmayacağını sorguladılar ve şaşırtıcı sonuçlara ulaştılar. Bazı insanların neden seyahate düşkün olduğu ile ilgili yapılan araştırmalar genler üzerinde yoğunlaştığında DRD4 geni keşfedildi. Bu gen beyinde dopamin seviyesinin ve dolayısıyla motivasyon ile davranışın düzenlenmesinde rol alıyor. Seyahat Tutkusu Yaratan Gen DRD4 geninin bir varyasyonu olan DRD4-7R geni seyahat tutkusu yaratan gen olarak adlandırıldı. Bu ismi almasının sebebi kişinin merak duygusunu ve yerinde duramamasını artırmasıydı. Bu geni taşıyan insanların tek bir ortak yanı var: seyahat maceraları! DRD4-7R geni öyle herkeste bulunmuyor, dünyada nüfusun sadece 20%'sinde var. Bu geni taşıyan insanların çoğunluğu da geçmişte çokça seyahat edilen bölgelerde yaşıyor. Kuzey Avrupa'dan bahsetmiyoruz elbette; insanlığın doğduğu yer olan Afrika'yı gösteriyoruz. Evrimsel süreçte ilk insanların Afrika'da yaşadığı düşünülüyor. O zamanki koşulları göz önüne aldığımızda insanların çokça yolculuk yaptıklarını biliyoruz. 1999 yılında yapılan öncü bir araştırma DD4-7R geninin Afrika gibi yerlerde yaşayan insanlarda daha yaygın bulunduğunu gösteriyor. Bunun sebebi az önce de dediğimiz gibi binlerce yıl önce Afrikalıların çok uzun mesafeler kat etmesinden kaynaklanıyor. O zamanlar oluşan mutasyonlar bugün insanların daha fazla yolculuk yapmasına ve meraklı olmasına neden olabiliyor. Evrimsel Bir Kökeni Var