Astrofotoğrafçılık, gökyüzünde gördüğümüz gök cisimlerinin çeşitli metotlar kullanılarak fotoğraflanması ve görüntü işleme yazılımlarıyla bu fotoğrafların işlenmesidir. Gökyüzündeki bu gök cisimlerinin fotoğraflanması en basit anlamda ikiye ayrılır; derin uzay cisimleri fotoğrafçılığı ve Güneş sistemi fotoğrafçılığı. Derin uzay fotoğrafçılığı genellikle geniş açı gökyüzü fotoğrafları çeker, fakat esas hedef bulutsular, yıldız kümeleri ve galaksilerdir. Bunlardan bazı uzak ve sönük olduklarından dolayı, bazen geniş alan yerine dar alan çekimlerine de odaklanılabilir. Fakat yakınlaştırma arttıkça, elde edilen ışık azaldığından, çoğunlukla geniş açı gözlemleri tercih edilmektedir. Güneş sistemi fotoğrafçılığında ise Güneş ve gezegenler fotoğraflanır. Özellikle hidrojen-alfa filtresi gibi filtreye sahip Güneş teleskoplarıyla, Güneş üzerinde yer alan flare yapıları gözlenebilir. Gezegenler için de derin uzayın aksine yüksek yakınlaştırmalar gerekir. Gezegenler bize daha yakın olduklarından dolayı ışıkları çok daha fazladır, bu nedenle bu cisimlere daha fazla yakınlaştırma yapılması daha pratiktir. Bu yazıda astrofotoğrafçılık nedir, nasıl yapılır, başlarken bilinmesi gerekenler nelerdir, bir uzay fotoğrafı nasıl çekilir, gökyüzü fotoğrafları nasıl çekiliyor, teknikleri ve detayları nelerdir gibi sorulara yanıtlar bulabilirsiniz. Astrofotoğrafçılık nedir sorusuna birçok farklı cevap alınabilir. Bunlar genelde estetik amaçlı çekimleri ifade etse de aslında bilimsel amaçlar için çekilen fotoğraflar da birer astrofotoğraftır. Bunların bazıları arzu edilirse işlenerek estetik astrofotoğraflara çevrilebilirler. Bilimsel astrofotoğrafçılık ile estetik amaçlı astrofotoğrafçılık arasında farklar olsa da temelleri aynı prensiplere dayanır. En temel ihtiyaç bir görüntüleme cihazıdır. Çoğu astrofotoğrafçı bir DSLR fotoğraf makinesi tercih eder. Fakat ilerleyen düzeylerde sadece bu işler için tasarlanmış olan CMOS veya CCD kameralara geçiş yapılabilir. Burada seçilen kameranın özellikleri oldukça önemlidir fakat herhangi bir DSLR kamera, oldukça tatmin edici sonuçlar almanız için yeterli olacaktır. Önceden DSLR kamera olarak sıklıkla Canon EOS serisi kullanılırdı. Bunun özellikle bazı modelleri astrofotoğrafçılık için uygun olarak geliştirilmiştir (Canon 60 Da). Ya da bazıları kameranın sensörünü modifiye ederek daha iyi sonuç almayı hedefler. Fakat son zamanlarda Canon makinelere birçok alternatifler türedi. Özellikle Sony A7s gibi modeller, çıkışı itibariyle yüksek ışık toplama gücüyle bir anda viral oldular. Bu piyasa çok hızlı değişebildiğinden, bütçenize uygun bir modeli, iyice araştırarak seçmenizi öneriyoruz. Kreosus'ta her 10 'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar. Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar. YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz. Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın! Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir. Burada bahsedilecek olan konular aslında fotoğrafçılığın ve bir fotoğrafın temelidir. Astrofotoğrafçılık için de durum farklı değildir fakat konu özelleştikçe, bazı noktalar diğerlerine göre daha fazla öne çıkar ve tercih edilir bir hal alır. Bu nedenle bu konuları iyi kavramakta yarar var. Bütün mesele ışık toplamak olduğundan, bunu yapmak için elimizden gelen tüm metotları değerlendiririz. Göz bebeğimizin büyüklüğü belli bir aralıkta değişir. Eğer ışık az olursa büyür, fazla olursa küçülür. Bunu yapmasının sebebi, giren ışık miktarını ayarlamaktır. Daha az ışık olan ortamda kendini büyüterek, daha fazla ışık toplar. Böylelikle karanlık bir ortamda daha iyi görebiliriz. Bu nedenle karanlık bir ortamdan aniden aydınlık bir ortama geçildiğinde, fazla ışık bizi rahatsız eder. Bunu bir sağanak yağmur altında su toplamaya çalışmak olarak düşünebilirsiniz. Bir bardakla mı daha çok su toplayabilirsiniz, yoksa ağzı geniş bir kovayla mı? Elbette ağzı geniş olan kova, daha fazla yüzey alanına sahip olduğu için daha çok ışık toplayacaktır. Bu yüzden; gözümüzde olduğu gibi teleskoplarda ve benzeri optiklerde büyük mercek/ayna açıklıkları ararız. Bir teleskobun mercek açıklığı ne kadar fazla olursa o kadar sönük gök cisimlerini görebilir. Dairenin alanı, yarıçapın karesiyle orantılı olarak arttığı için çapın ufak bir miktarda artması bile toplanan ışığı kayda değer miktarda artırabilir. Fakat bunun görüntüye doğrudan yansımasını beklememelisiniz. Gök cisimlerinin parlaklıklarını logaritmik olarak ifade ederiz ve biri diğerinden 2.5 kat parlak olan bir gök cisminin öyle olduğunu gözle söylemek algılarımızla pek örtüşmeyebilir . Ayrıca bkz. Mercekli teleskoplar ve aynalı teleskoplar. Diyafram kelimesi aslında açıklığı ifade eder. Bu birçok optikte kullanılan, bir kısma mekanizmasıdır. Açılıp kapanan belirli sayıdaki, bıçak adı verilen ve birlikte dairesel bir boşluk oluşturan mekanik bir yapıdır. Mikroskoplarda ışığın altında, giren ışığı ayarlamak için kullanılır. Önceleri astronomide, tek bir yıldızı hedef almak için, diğer kısımları engelleme amacıyla da kullanılırdı. Fotoğrafçılıkta ise alan derinliğini belirlemesi nedeniyle önemlidir. Gösterimi F/3.5 tipindedir. F değeri arttıkça, diyafram kısılır, alan derinliği artar. Bu yüzden F/2.0 gibi bir oranda, ön plan netken, ara plan bulanık olur. F/5.0 gibi bir orana çıktığınızda ise, arka plandaki detaylar belirginleşmeye başlar. Fakat diyaframı kısmanın, bir olumsuz etkisi mevcuttur. Işık gelen aralık daraldığı, yani aslında açıklık küçüldüğü için, toplam ışıkta azalma olur. Gök cisimleri, sonsuz uzaklıkta kabul edildiğinden, alan derinliğinden etkilenmezler. Bu yüzden en iyi şekilde ışık toplamak için elde edilecek F değerini kullanabilirsiniz. Fakat bu daima en küçük F değeri olmak zorunda değildir. Her objektifin, en verimli olduğu bir aralık vardır. Bunu deneme yanılma yoluyla ya da araştırarak bulmanız gerekmektedir. Fotoğrafçılıkta en çok kafa karıştıran şey, belki de bir fotoğrafının zamanın "tam o anına" ait olduğudur. Sanki o an zaman durmuş gibi düşünürüz, fakat bu böyle değildir. Bunun yerine kamera, çok ufak da olsa bir "zaman aralığı" boyunca çekim yapar. Bu zaman aralığı boyunca kameraya düşen ışık, görüntüye dönüştürülür. Dolayısıyla çekim süresi ne kadar uzarsa, toplanan ışık o kadar fazla olacaktır ve bu da astrofotoğrafçılık için en temel gereksinimdir. Gök cisimlerinden gelen ışık çok sönük olduğundan dolayı, onlardan ne kadar ışık alabilirsek o kadar detay yakalayabiliriz. Bu nedenle uzun pozlama yaparız, yani kamera saniyelerce hatta dakikalarca ışık toplar. Örneğin deklanşöre basarsınız ve fotoğraf 1 dakika boyunca çekilir, bir dakika sonunda görüntü elinize ulaşır. Gündelik çekimlerde de aslında aynı durum olmaktadır, fakat bu saniyenin 100'de 1'i hatta 1000'de 1'i mertebelerinde olduğundan, sanki anında oluyormuş gibi hissederiz. Buna enstantane hızı diyoruz, basit bir deyişle pozlama süresi. Pozlama süresinin astrofotoğrafçılık için önemi ışığın toplanmasıdır. Ne kadar uzun süre pozlama yapılırsa, o kadar fazla ışık sensörde toplanır. Bu da o kadar aydınlık bir görüntü demektir. Astrofotoğrafçılıkta en çok ihtiyaç duyduğumuz şeylerden biri de budur: Daha fazla ışık. Çünkü çok sönük cisimlerin fotoğraflarını çekmek istiyoruz. Gözümüzün çok ötesine gidebilmeliyiz. Bu yüzden astrofotoğrafçılıkta pozlama süreleri birkaç saniyeden, birkaç saate kadar sürebilir. Bunu şartlara göre siz belirleyeceksiniz. Çok düz bir yaklaşımla, ne kadar çok pozlarsam o kadar iyi diye düşünmeyin. Gökyüzü tertemizken bir anda beliren bir bulut, 30 dakikalık bir görüntünüzü mahvedebilir. Özellikle karanlıkta, hareketli cisimlerin fotoğrafını çekmeye çalışırken onların bulanık çıkmasının nedeni budur. Cisim çekim boyunca hareket ettiği için, ışığı sensörün farklı noktalarına düşer. Bu astrofotoğrafçılık için çok önemli bir kavramı ortaya çıkarır: Takip sistemi . Eğer teleskoptan çekim yaparken, fotoğraflamaya çalıştığınız gök cismi görüntüde hareket ederse, fotoğrafta sadece bir çizgi olarak görünecektir. Bu doğal olarak olur, çünkü Dünya sürekli olarak kendi ekseni etrafında dönmektedir. Bu da gök cisimlerinin, Dünya'nın dönüş eksenine yaklaşık olarak denk gelen kutup yıldızı etrafında dolanması demektir. Gece boyunca gök cisimlerinin gökyüzünde bir hareketi vardır . Bu nedenle takip sistemi kullanmak gerekir. Aksi halde çok geniş açı bir fotoğrafta bile yıldızlarda uzama görmeden çekilebilecek en uzun süre yalnızca 10 saniye mertebelerindedir. Yine de bu ölçekte bile şahane görseller elde edilebileceğini belirtmekte fayda var. Fakat takip sistemi, bir astrofotoğrafçının olmazsa olmazıdır. Astrofotoğrafçılık için uzun pozlama gerekir, fakat aynı zamanda bu pozlama boyunca cisimlerin hareket etmemesi gerekir. Takip sistemi Dünya'nın dönüş hareketine göre dönerek, gök cisimlerinin gece boyunca kadrajda kalmasını sağlar. Bilinmesi gereken en temel özelliklerden bir diğeri, ışık hassasiyetidir. Kameralarda ISO değeri olarak gösterilir ve genelde 100, 200, 400, 800, 1600, 3200, 6400 gibi katlanan değerler alır. Işık hassasiyetinin değeri yükseldikçe, görüntü o kadar aydınlık olur. Fakat aynı zamanda görüntüdeki gürültü de artar. Gürültü, fotoğrafta istemediğimiz bir şeydir. Amacımız en iyi sinyal/gürültü oranını yakalamaktır. Yani ISO değerini sırf daha fazla ışık alacağız diye sonuna kadar artırmak iyi bir fikir olmayabilir. Her ne kadar bu gürültü, çeşitli yazılımlarla temizlenebilse de ideali buna sahip olmamaktır. Son zamanlarda piyasaya çıkan Sony A7s modeli, ISO 409600'e kadar ulaşmaktadır. Aşağıdaki videoda ISO değerinin bu kadar artışıyla, geceyi nasıl gündüze çevirdiğini görebilirsiniz. ISO artışından kaynaklı gürültü oldukça önemli olduğundan astrofotoğrafçılık için, yüksek ISO'larda az gürültü üreten bir kamera her zaman öncelikli tercihler sırasında yerini almalıdır. Astrofotoğrafçılık için, uzun pozlamaya ihtiyacımız olduğundan, sistemin sabit olması şarttır. Başlangıçta bir takip sistemi almak pahalı bir seçim olabileceğinden, bir üç ayak almak sizin için güzel bir tanışma imkanı sağlayacaktır. Fakat gökyüzünün, Dünya döndüğü için hareketli olduğunu unutmayın. Eğer kameranız sabit ise, olabildiğince geniş açıda çekim yapmalısınız. Böylelikle, görüntüye uzaktan baktığınız için, hareket belirgin olmaz ve ışık sabit noktaya düşebilir. Bunu aynı hızda hareket eden bir aracı yakından ve uzaktan görmek olarak düşünebilirsiniz. Aracın hızı aynıdır, fakat yakınındayken yer değiştirmesi çok barizken, uzaktayken hızını ancak bir miktar zaman geçtikçe fark edebilirsiniz. Bu durum elbette bir zaman sınırı olacağını gösteriyor. Standart 18-55 mm lens ile 18mm'de 10-13 saniye kadar sorunsuz pozlama yapabilirsiniz. Bu süreden sonra yıldızlar görüntüde uzamaya başlar, görüntüde yer değiştirecek kadar zaman geçmiştir. Eğer bu değeri 55 mm'ye çıkarırsanız, bu süre 3-5 saniyelere kadar düşer. Fakat iyi bir takiple, teknik olarak saatlerce pozlama dahi yapabilirsiniz. Genelde astrofotoğrafçılar en üst değer olarak 30 dakikaya çıkarlar. Fakat bunlar ekipmana ve şartlara göre belirlenir. Bir standardı yoktur. Özellikle şehrin ortasından astrofotoğrafçılık yapmaya çalışıyorsanız, yıldızların ışığı birikirken, aydınlatılan gökyüzünden gelen ışığın da birikeceğini hesaba katmalısınız. Ne yazık ki büyük şehirlerde gökyüzü, özellikle yanlış aydınlatma yöntemleri nedeniyle çok fazla aydınlanmaktadır. Öyle ki en parlak yıldızlar dahi neredeyse görülemez hale gelir. Tam olarak karanlık gökyüzü görmemiş birisi için gece gökyüzü karanlık gibi gelse de, aslında oldukça aydınlıktır. Şehirden yükselerek atmosferi ve bulutları aydınlatan ışık nedeniyle belirli bir poz süresinden sonra artık gökyüzü çok parlak çıkacak ve görüntüyü mahvedecektir. Bu yüzden çok uzun pozlama, her zaman en iyi pozlama değildir. Böyle bir durumda hem gürültüyü de azaltmak adına ISO değerini düşürebilirsiniz. Astrofotoğrafçılıkta olay sadece fotoğrafı çekmekten ibaret değildir. Uzun pozlamanın gördüğü göreve benzer bir işleme ihtiyaç duyarız. Normal fotoğrafçılığın aksine aynı bölgeyi birçok kez fotoğraflayarak, çeşitli yazılımlar aracılığıyla bu kareleri üst üste bindiririz. Böylelikle toplamda daha fazla ışık elde etmiş oluruz. Bu durum aynı zamanda sinyal/gürültü oranını azaltmak için faydalıdır. Fakat bu işlemi yaparken sadece çektiğimiz aydınlık kareleri kullanmayız . Görüntüde hem teknik hem de optik sebeplerden ötürü oluşan hatalara gidermek için çektiğimiz bazı kareleri de oyuna dahil ederiz. Bu karelere; karanlık , düz alan ve sıfır çekim kareler diyoruz. Bu yöntemi bilimsel çalışmalarda da kullanmaktayız. Bunlar için ayrıca bkz. Aydınlık, karanlık, düz ve sıfır çekim. Yukarıdaki fotoğrafta; solda, fotoğraf makinesine düşen ham görüntüyü görüyorsunuz. Sağdaki görüntü ise, soldaki gibi pozlanmış 87 karenin birleştirilmesi sonucu elde edildi . Görüntü kusurları PixInsight yazılımı sayesinde çıkarılarak görüntü işlendi. Her bir kare 27 saniyelik pozdan oluşuyor (87x27" olarak yazılır). Dolayısıyla toplam elde edilen pozlama süresi 36 dakika etmektedir. Aradaki farkın ne kadar belirgin olduğunu görebilirsiniz. Bu da konuyu bir başka noktaya taşır: Astrofotoğrafçılıkta görüntü işleme. Birçok kişi günümüzde bunun için PixInsight yazılımını tercih etmektedir. Fakat Photoshop yazılımı da bu konuda oldukça tatmin edici sonuçlar verecektir. Keza her ikisini birden de kullanabilirsiniz. Astrofotoğrafçılıkta çekilen görüntünün işlenmesi, bilgi ve deneyim isteyen bir iştir. Tamamen aynı verilere sahip iki kişinin elde ettiği görüntüler arasında çok ciddi farklar olabilir. Bu nedenle bu tamamen başka bir yazının konusu, hatta bir kitap konusudur.


Bu durum Dünya'nın dönüş hareketinin doğal bir sonucudur. Dünya, kendi ekseni etrafında dönerken yıldızlar da sanki gökyüzünde hareket ediyormuş gibi görünür. Dünya'nın dönüş eksenine yaklaşık olarak denk gelen Kutup Yıldızı tam olarak bu yüzden gece boyunca hareketsiz kalarak tek bir yönü gösterir . Diğer yıldızlar ise bu eksenin etrafında, yani Kutup Yıldızı'nın etrafında bir dolanma hareketi yapıyor gibi görünür. Fakat unutmamak gerekir ki aslında bu harekete sebep olan şey yıldızların hareketi değil, Dünya'nın kendi etrafındaki dönüşüdür. Yıldız izi fotoğrafları da tam olarak bu prensibi kullanır. Eğer fotoğraf makineniz ile uzun pozlama yaparsanız, yeterince uzun pozladığınızda yıldızların bu şekilde bir iz çıkardığını görebilirsiniz. Herhangi bir takip motoru gerektirmediğinden astrofotoğrafçılığa yeni başlamış, fotoğraf makinesi sahibi herkesin uygulayabileceği bir fotoğrafçılık tekniğidir. Çekilen fotoğraflarda belirgin bir yıldızı izi görebilmek için belirli bir sürenin üzerinde pozlama yapmış olmak gerekir. Bu pozlama tek seferde olmak zorunda değildir, hatta çoğu zaman böyle bir şey mümkün olmadığından, tek kare çekilmemelidir. Bunun yerine örneğin 60'şar saniyelik 30 kare alınarak (60x30 ile gösterilir), bir yazılım ile bu kareler birleştirilebilir. Bu işlemi yapan çeşitli yazılımları Google'a Startrail yazarak bulabilirsiniz. İpucu: İzlerin uzama miktarı yaptığınız pozlama süresince belirlenir. Dünya kendi etrafındaki dönüşünü yaklaşık 24 saatte tamamladığı için, yıldızlar kutup yıldızı etrafında 24 saatte bir tur atar. Eğer yıldızların fotoğrafta çeyrek çember çizmesini istiyorsanız toplamda 24/4=6 saat pozlama yapmanız gerekir. Fakat uzun pozlamalarda yıldızların sayısı çok olduğundan, fazla pozlandığında birbirlerini tamamladıkları için fotoğrafta bir sürü çember çizmişler gibi görünür. Dolayısıyla çoğunlukla bu kadar fazla pozlama yapmanıza gerek kalmaz.


Astronomi , gök cisimlerinin oluşumlarını, gelişimlerini ve dinamiklerini inceleyen bilim dalıdır. Kabaca gökyüzüne baktığınızda gördüğünüz her şeyin işleyişini araştırır. Türkiye'de Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü adı altında ya da benzer isimlerde 7 farklı üniversitede yer almaktadır. Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü mezunu birisi "astronom" ünvanına sahip olur. Ben 2013-2017 yılları arasında Ege Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümünde okudum. Buradan birincilikle mezun olduktan sonra aynı bölümde 1 yıl yüksek lisans yaptım, ardından İzmir Biyotıp ve Genom Merkezinde Moleküler Biyoloji ve Genetik üzerine de 1 yıl yüksek lisans yaptım. Şimdi NASA'nın APOD platformunda görevli olarak, Michigan Tech. Üniversitesinde araştırma görevlisi olarak doktorama başlamış bulunuyorum. Uzun yıllardır bu konuda bir yazı hazırlamak istiyordum çünkü her sene özellikle tercih döneminde bununla ilgili çokça soru alıyorum. Gördüğüm kadarıyla da hala bu konuda aydınlatıcı bir yazı yok . Okuduğum yıllar sırasında bölüm temsilciliği de yaptım, birçok etkinliğin düzenlenmesinde görev aldım ve bilim eğitmenliği yaptım. Bu nedenle bölümün işleyişine daha yakından tanıklık etme fırsatım oldu. Aynı zamanda yurtdışında da bu sürecin nasıl olduğuna gerek kendim gerekse arkadaşlarım aracılığıyla tanık oldum. O nedenle mümkün mertebe, hem objektif hem de subjektif olarak bilinmesi gereken en temel konuları açıklayacağım. - Ankara Üniversitesi - Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü - Akdeniz Üniversitesi - Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Bölümü - Atatürk Üniversitesi - Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü - Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi - Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Bölümü - Ege Üniversitesi - Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü - Erciyes Üniversitesi - Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü - İstanbul Üniversitesi - Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü Bunlardan bazıları önceden Astronomi ve Astrofizik adı altındaydı fakat sonradan değiştirildi. Tercih yapacak olanlara olan önerim, bölümleri detaylıca incelemeleri, gidip görüp konuşup fikir almaları olacaktır. Bilimsel çalışmaların durumunu anlamak için bölümdeki hocaların adlarını Scholar veya Ads veritabanlarında aratarak hangi alanlarda ne kadar çalışma yaptıklarını görebilirsiniz. Yıllara göre listeleyerek son yıllarda hangi çalışmaların yapıldığını, yılda kaç çalışma çıktığını inceleyip kıyaslama yapabilirsiniz. Bu noktada tüm dünyada kullanılan en belirgin gösterge h-indeksi ve alıntılanma sayısıdır . Bunlar ne kadar yüksekse, o kişinin literatüre o kadar fazla katkı yaptığını gösterir. Fakat bunların tek başına bir gösterge olmadığını da vurgulamak isterim. Şu anda yapabileceğimiz en iyi ölçüm yöntemi bu olduğu için bunu kullanıyoruz. Lakin şunu da anlamak gerek ki h-indeksi 90 olan birisinin h-indeksi 5 olan birisinden akademik olarak daha verimsiz olması pek söz konusu değil. Bunun yanında bazı hocalar bürokratik görevlerde veya eğitim alanlarında kendilerini gösterdikleri için bu değerleri düşük görebilirsiniz. Fakat bölüm çapında bir kıyaslama, orada yapılan bilimsel çalışmaların düzeyi hakkında "evrensel ölçütte" iyi bir fikir verecektir.


Paralaks HesabıAslında prensip, görselde anlatıldığı kadar basittir. Paralaks ya da ıraksınım açısı, Dünya ile Güneş arasındaki mesafeyi gören açıyı ifade eder. Hedefinizdeki cisim, Dünya ve Güneş üçlüsüyle bir üçgen oluşturur ve küçük açı yaklaşımıyla cisme olan uzaklık belirlenebilir. Daha basit bir ifadeyle Dünya, Güneş etrafında dolanmasını sürdürürken, arkaplandaki cisimlere göre daha yakın olan cisim, arkaplana göre görüntüde hareket eder. Bu durum ölçülebilir olduğundan, Dünya ile Güneş arasındaki mesafe de bilindiğinden, cismin uzaklığı belirlenebilir. Burada paralaks, yay saniyesi cinsinden ölçülür. Bu durumda uzaklık , parsek biriminden d=1/p olarak basit bir şekilde belirlenir. Ya da AB cinsinden ifade etmek için dönüşüm yaparak, d=206265/p olarak da hesaplanabilir. Yani 0.2" ıraksınım açısına sahip bir cisim, bizden 1/0.2=5 parsek uzaklıkta yer alır. Bu yöntemin dezavantajı, yalnızca çok yakın yıldızlarda işe yaramasıdır. Bu yöntemi kendi galaksimiz Samanyolu dışına uygulamayı bırakın, onun %3'lük bir kısmına, yani 1 kiloparseğe kadar ancak uygulayabilmektedir. Bu durumu da GAIA uydusuna borçluyuz. Fakat, uzaklık merdiveni konusunda da belirttiğimiz gibi, bu yöntem sayesinde yaptığımız ölçümler, diğer ölçümlerimize hayati bir değer katmaktadır.


Astronomik birim , astronomide çok sık kullanılan uzaklık birimlerinden biridir. Dünya ve Güneş arasındaki mesafe olan yaklaşık 150 milyon kilometrelik mesafeyi ifade eder. Kısaca ABolarak yazılır. Fakat Dünya, Güneş etrafında dolanırken, Güneş'e yaklaşıp uzaklaşmaktadır. Dolayısıyla bu mesafe sabit olmadığından, astronomik birimin değeri, en uzak ve en yakın olduğu değerin ortalaması olarak alınır. Tam değeri 149,597,870,700 metredir. Astronomik birimin tanımladığı uzaklık ölçüsü, astronomik ölçeklerde bile oldukça ufak kaldığından, genellikle Güneş sistemi boyutlarındaki tanımlamalarda kullanılır. Örneğin bir gezegenin yıldızına olan uzaklığını astronomi birimi cinsinden ifade etmek oldukça akla yatkındır. Böylelikle Dünya'dan alışık olduğumuz mesafeyle bir kıyaslama yapabiliriz. Sembolik olarak kısaca AB olarak gösterilir, İngilizcede ise AU olarak ifade edilir. Halley kuyrukluyıldızı ile tanınan Edmond Halley, aynı zamanda bir astronomik birimin hesaplanması için bugün Halley metodu adıyla andığımız bir yöntem geliştirmiştir . - 149,597,870,700 metre - 92.955807 milyon mil - 499.004 ışık saniyesi (ya da yaklaşık 8.3 ışık dakikası) - 4.8481368x10 6 parsek - 15.812507x10 6 ışık yılı |Güneş'ten ortalama uzaklık (Güneş ışığı 8 dakika 19 saniye yolculuk ediyor). |Güneş'ten ortalama uzaklık. Asteroid kuşağındaki tek cüce gezegen. |Güneş'ten kabaca bu kadar uzaklıkta başlıyor.


Ay Gerçekte Ne Zaman Büyük Görünür?Ay, diğer tüm gök cisimleri gibi eliptik bir yörüngede dolanır. Dolayısıyla bazen Dünya'ya yakın, bazen ise daha uzak olur. Bu da Ay'ın bazen gerçekten olduğundan daha büyük görünmesine sebep olur. Fakat bu farkı fark etmek, oldukça keskin bir göz ile bolca tecrübe gerektirecek kadar azdır. Her ne kadar büyük bir fark gibi görünse de 4 yaydakikalık fark, 1 derecenin 15'te 1'i kadardır. (Gökyüzüne baş parmağınızı uzatın, bu yaklaşık 1 derecedir. Aradaki değişim bunun 15'te 1'i kadardır). Ay her ne kadar gece boyunca doğup batarken yörüngesi üzerinde bize yakınlaşabiliyor olsa da bu fark edilebilir miktarda değildir. Dolayısıyla başka açıklamalar aramak zorundayız. Ay'ın Ufka Yakınken Daha Büyük Görünmesine Dair AçıklamalarBurada en önemli noktalardan biri, Ay'ın ufka yakınken aslında büyük olmadığıdır. Eğer bir ölçüm aleti ile gerekli ölçümleri yaparsanız, Ay'ın gökyüzünde herhangi bir konumdayken aynı büyüklükte olduğunu, yani ufka yaklaştığında gerçekte büyümediği ortaya çıkacaktır. Kısacası Ay'ın ufka yakınken büyük görünmesi, tamamen bizim algımızla ilgilidir. 1) Ebbinghause İllüzyonu ya da Adını kaşifi Alman psikolog Hermann Ebbinghause tarafından alan bu illüzyon, nesnelerin etraflarındaki cisimlerle kıyaslanarak bir büyüklük algısı oluşması durumunu ifade eder. Örneğin birçok yerde de karşınıza çıkabilecek alttaki görselde soldaki ve sağdaki turuncu daireler aynı boyuttalar. Fakat soldakinin etrafında kendisinden daha büyük nesneler olduğu için onu beynimizde küçük bir daire olarak etiketliyoruz. Sağdakinde ise bu sefer etrafındakilere göre büyük olduğundan büyük bir daire olarak etiketliyoruz. Bir karşılaştırma yaptığımızda ise, sanki soldaki sağdakinden daha küçükmüş gibi algılanıyor. Ay'da da benzeri bir durum yaşıyor olabiliriz. Ay ufka yakınken onu etrafındaki küçük nesneler olan ağaçlar, binalar ile kıyaslayıp büyük algısı oluşturuyor, ardında da gökyüzündeki devasa alanda daha ufakmış gibi algılıyor olabiliriz. Problem: Eğer bu durum Ay'ı ufka yakınken ufak nesneler ile kıyaslamaktan kaynaklanan bir yanılgı ise bu durumda nesneleri ortadan kaldırdığımızda bu algının da yok olması gerekir. Fakat açık bir denizdeki gemiciler veya bulutların üzerinde uçan pilotlar da aynı yanılgıyı yaşamaktadırlar. 2) Ponzo İllüzyonu Adını İtalyan psikolog Mario Ponzo'dan alan bu illüzyon, bizim perspektif algımızla ilgilidir. Bir nesne bizden uzaklaştığında perspektiften ötürü daha küçük görünecektir. Beynimiz bu durumu bilir ve uzaktaki küçük bir nesnenin aslında büyük bir nesne olduğunu bize söyler. Bu sebeple aşağıdaki görselde uzaktaki tahta, yakındaki ile aynı boyutta olmasına rağmen daha büyük algılanmaktadır. Problem: Eğer durum perspektif ile alakalı olsaydı, tamamen küresel bir yapı olan gezegen evlerinde , ufuktan yükselen Ay'ın aynı şekilde küçüldüğünü görmemiz gerekirdi. Fakat durum bunun tam aksini göstermektedir. Farklı Bir Bakış: Eğer başınızı öne eğip bacaklarınızın arasından bakacak olursanız, Ay yanılgısının yok olduğunu fark edeceksiniz. Şaka yapmıyoruz, gerçekten de bu böyle. 3) Yakınsak KüçültmeÖzellikle fotoğrafçılık ile ilgilenenlerin bildiği bir kavramdır. Uzaktaki bir nesneye odaklanmak belirli bir uzaklıktan sonra sabittir. Gözümüz bir cismi uzaklığına göre odaklar. Örneğin; Ay bizden yaklaşık 400.000 kilometre uzaktadır, fakat ufka yakın olduğunda onu bizden uzak olan ufuktaki nesneler ile aynı odağa koyarız. Örneğin 200-300 metre ötedeki ağaçlar ile Ay'ı aynı uzaklıktaymış gibi ilişkilendiririz. Fakat Ay gökyüzüne çıktığında, etrafında odaklanabileceğimiz bir nesne yoktur. Dolayısıyla göz odaklanmadığı duruma gelir, ki bu birkaç metredir. Bu da beynimizin Ay'ın olması gerekenden daha yakın olduğunu algılamamıza sebep olur. Dolayısıyla bu durum yakından büyük olarak gördüğünüz bir nesnenin aslında küçük olduğunu düşünmemize sebep olur. Problem: Bu durum Ay'ın ufka yakınken neden daha büyük göründüğü yerine, gökyüzündeyken neden daha küçük algılandığını açıklar. Sonuç: Yukarıdaki gibi çeşitli açıklamalar getirilmiş olsa da, bazı yanıtlanamayan durumlar ve eksiklikler barındırdığından bu konu bilim insanları arasında hala tartışma yaratmaktadır.


Hiç kuşkusuz gökyüzüne baktınız ve karşınızda kırmızı bir Ay gördünüz. Ay neden kırmızı görünsün ki diye düşünmüş, kanlı Ay haberlerini görmüş, hatta bu konuda endişelenmiş bile olabilirsiniz. Çocukluk zamanımda, özellikle depremlerin olduğu yıllarda bu konunun çok gündeme geldiğini hatırlıyorum. Hatta bu soruyu babaanneme yönelttiğimi kendim bile yönelttiğimi hatırlıyorum, ardından deprem olunca da hepimizin hayret ettiğini... Bunu babaannem hala bana hatırlatır, o gün Ay kırmızıydı diye. Aslında bu çok sıradan, sürekli olan bir şeydi, fakat ilk defa o anda fark etmiştik. Lakin bu tür yanlış çıkarımlar her zaman olur. Belki de fiziksel olarak açıklaması en kolay, fakat bir o kadar da yanlış anlaşılan konulardan biridir bu nedenle. Hele ki bir de Kanlı Ay Tutulması başlığı gündeme geldiyse... Aslında bu durum Ay'a özgü bir durum değildir. Güneş ufka yaklaştıkça neden kırmızı görünüyorsa, Ay da aslında aynı nedenden kırmızı görünür. Hatta bu durum Güneş ve Ay'a da özgü değildir. Eğer parlak yıldızlara ve gezegenlere de dikkat edecek olursanız onlar da ufka yaklaştıkça giderek kırmızı bir hal alırlar. Bu durumun nedeni oldukça basit bir tespite dayanır: Atmosfer'de mavi ışığın daha fazla saçılması. Ay neden kırmızı görünür sorusunun kısa cevabı, Dünya'nın atmosferinin mavi ışığı saçması, geriye kırmızı ışığın kalmasıdır. Aslında bu düz dünya komplocularına karşı yine hoş ve bir o kadar basit bir fiziksel açıklamadır. Ay'ın ve Güneş'in ufka yaklaştıkça kızıllaşması, atmosfer katmanının bu doğrultuda daha kalın olmasından kaynaklanır. Bu küresel bir geometride mümkündür ve geometrisine göre ölçümler yapılıp test edilebilir. Astronomi gözlemlerinde bu tür düzeltmeler kullanılmaktadır. Dünya'nın yuvarlak geometrisinden dolayı, ufka yakın olarak gözlediğimiz cisimler, tepede gözlediklerimize göre çok daha fazla atmosfer katmanından geçerler. Aslında bu durum bile başlı başına antik çağlarda Dünya'nın düz olmadığını ispatlamak için yeterli olurdu, lakin o zamanlar insanlar ışığın bu saçılım doğasını ne yazık ki bilmiyorlardı. Fakat biz biliyoruz! Işık, atmosferden geçerken havayı oluşturan moleküllerle etkileşime girer. Bu esnada ışık çeşitli saçılımlara uğrar, bunlardan şu anda ilgimizi çekeni Rayleigh saçılmasıdır. Rayleigh saçılmasına göre, bir foton ne kadar enerjikse o kadar saçılıma uğrar. Mavi fotonlar, kırmızı fotonlara göre elektromanyetik spektrumda daha yüksek enerjiye sahiptir. Bu şu demektir: Mavi ışık, atmosferde kırmızıya göre daha fazla saçılır .


Ay tutulması, Güneş ile Ay arasına Dünya'nın girmesiyle gerçekleşir. Güneş'ten Ay'a giden ışınlar, Dünya tarafından kesilir. Böylece Ay tutulması sırasında Ay yavaş yavaş örtülür. Bu tutulmalar tam tutulma olabileceği gibi parçalı tutulma şeklinde de gözlenebilir. Her ay Dünya, Güneş ile Ay arasından geçse de her ay, Ay tutulması gözlenmez. Bu durum yörüngelerin eğikliği ile alakalıdır. Ay tutulması geçmişten günümüze birçok medeniyeti etkilemiş, hatta yaşamlarının seyrini değiştirmiştir. O zamanlarda bilimin yokluğu, bu tür doğa olaylarının, doğa üstü güçlere atfedilmesine kaçınılmaz bir şekilde neden olmuştur. Fakat günümüzde bilim sayesinde bunun neden gerçekleştiğini, insanlar üzerinde herhangi bir etkisinin olup olmadığını rahatlıkla bilebildiğimiz için, bu tür orta çağ inanışları artık yok olmaktadır. Günümüzde de birçok kişi Ay tutulmasının tam olarak nasıl gerçekleştiğini bilmemekte ya da bilse de fizik yasalarına doğal olarak bir fizikçi ya da astrofizikçi kadar hakim olamadığı için sonuçlarını yanlış yorumlayabilmektedir. Bu yazıda tüm sorularınıza yanıt verip, kafanızdaki soru işaretlerini gidereceğiz. Eğer kafanıza takılan bir soru olursa, bunları forum üzerinden bize sorabilirsiniz: Rasyonalist forum. Ay tutulması ender bir olaydır ve her zaman olmaz. İki boyutlu görsele baktığımızda Dünya her ay, Güneş ve Ay arasına girer. Fakat bunların hepsinde tutulma gözlenmez. Çünkü aynı zamanda üçüncü boyutta, yörüngelerin birer eğikliği vardır. Bu nedenle Ay tutulması zamanları astronomlarca hesaplanmış ve yayınlanmıştır. Tutulma sırasında Dünya'nın gölgesi Ay'ın üzerine düşer. Bu da Ay üzerinde bir gölgeye neden olur. Lakin Dünya sadece katı bir gök cismi değildir, aynı zamanda kayda değer kalınlıkta bir atmosfere de sahiptir. Bu nedenle atmosferden geçen Güneş ışınları saçılıma uğrayarak Ay'ın tutulma sırasında kırmızı görünmesine neden olur. Rayleigh saçılması nedeniyle gerçekleşen bu durum, aynı zamanda gün batımlarının kırmızı, gökyüzünün mavi olmasının da açıklamasıdır. Ay tutulması daima Ay'ın dolunay evresinde gerçekleşir, bunun hiçbir istisnası söz konusu değildir. Çünkü Ay'ın tutulabilmesi için, Dünya'nın Güneş ile Ay arasında yer alması gerekir. Böyle bir durumda Ay'ın neredeyse tamamı Güneş tarafından aydınlatılmış olacağı için, bu dolunay evresine denk gelir. Her tutulma dolunayda gerçekleşse de, her dolunayda bir tutulma gözlenmez. Birçok kişi için her dolunayda tutulma olmaması garip görünebilir, fakat olayı üç boyutlu uzayda düşünecek olur ve aradaki devasa mesafelerin yanında küçük boyutları fark edecek olursanız, anlamak çok daha kolay olmaktadır. Yörünge eğikliğindeki çok ufak bir farklılık, Dünya'nın gölgesinin düştüğü bölgeden Ay'ın geçmemesine neden olabilir. Dolayısıyla bir tutulma gerçekleşmez.


Gökyüzüne baktığımız bazı zamanlarda Ay'ın büyük göründüğünü fark eder ve "Bugün Ay neden bu kadar büyük?", "Ay neden yakın görünür?" ya da "Ay'ın en büyük göründüğü durum nedir?" gibi soruları illa ki kendimize sormuşuzdur. Birçok kişinin bunları merak ettiğini biliyoruz. Cevap oldukça basit olsa da, aslında biraz şaşırtıcı bazı durumlar da barındırıyor. Ay, zaman içerisinde Dünya'ya yakınlaşır ve uzaklaşır. Ay Dünya'ya yakın olduğu zaman aramızdaki mesafe 356,500 km iken, Dünya'ya en uzak olduğu zaman aramızdaki mesafe 406,700 km'dir. Bu da Ay'ın uzaklığını ortalama olarak 385,000 km yapar. Bu yakınlaşma ve uzaklaşma hareketi nedeniyle Ay, farklı zamanlarda farklı boyutlardadır. Dolayısıyla gerçekte Ay'ın en büyük olduğu zaman, Dünya'ya en yakın olduğu zamandır ve bu sırada gökyüzündeki açısal boyutu yaklaşık 34.6 yay dakikasına ulaşabilir. En uzak olduğunda ise bu yaklaşık 29.2 yay dakikasına kadar düşer. Bu değer 1 derecenin yaklaşık yarısı kadardır. Eğer bir kıyaslama yapacak olursak, Ay'ın boyutunun, yörünge hareketi nedeniyle yakınlaşıp uzaklaşmasından dolayı yaklaşık %15 oranına kadar değişebildiğini görürüz. Aşağıdaki görsel bu farkı göstermektedir, yalnız burada farkın %12 mertebesinde olduğuna dikkat edin. Her zaman bu maksimum ve minimum anlarını kıyaslanabilir bir dolunay evresinde yakalamak mümkün olmayabiliyor. Yani aslında %15'lik fark, her zaman tecrübe ettiğimiz bir olay değil. Profesyonel bir göz bile gökyüzüne baktığında, Ay'ın ne zaman yakın ne zaman uzak olduğunu ayırt etmekte zorlanır . Yani aslında bu fark o kadar da fark edilebilir değildir. Ay'ın bize bazı zamanlarda büyük görünmesi, bu yakınlaşma uzaklaşma hareketinden ziyade, bir illüzyondur. Şunu da not düşmek gerek ki, üstteki dolunay evrelerine ait iki görüntüden de anlaşılacağı üzere, Ay'ın evrelerinin onun yakınlığı ve uzaklığıyla doğrudan bir alakası yoktur. Ay herhangi bir evresinde yakın veya uzak olabilir. Bu durumun nedeni evrelerin periyodu ile yörüngenin periyodunun tam olarak denk gelmemesidir. Kreosus'ta her 10 'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar. Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar. YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz. Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın! Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir. - Ebbinghause İllüzyonu ya da Titchener Daireleri - Ponzo İllüzyonu - Yakınsak Küçültme Özet olarak, Ay'ın en büyük göründüğü durum, her ne kadar bazı zamanlarda gerçekten büyük görünse de çoğunlukla bir illüzyondankaynaklanır. Profesyonel bir astronom bile gökyüzüne baktığında Ay'ın büyük olduğu zamanı ayırt etmekte zorlanır ya da edemez. Her ne kadar en küçük durumuyla en büyük durumu arasında %15'lik bir fark olsa da genelde illüzyonun etkisi çok daha büyüktür. Bu durum, Ay'ın neden ufukta daha büyük göründüğü sorularının da nedenidir.


Tarihte ilk kez tüm Ay yüzeyi, NASA ile Ay ve Gezegen Enstitüsü arasındaki işbirliği ile, USGS'nin bilim insanları tarafından harita haline getirildi. "Ay'ın Birleşik Jeolojik Haritası" olarak adlandırılan Ay haritası, gelecekte yapılacak çalışmalar için Ay'ın yüzey jeolojisinin kesin planı olarak işlev görecek ve uluslararası bilim toplulukları, eğitimciler ve herkes için oldukça değerli bir kaynak olacaktır. Dijital harita şu anda online olarak mevcut ve bu harita bizlere, Ay'ın jeolojisini ayrıntılı bir şekilde inceleme olanağı sağlıyor (1: 5.000.000 ölçek). Şu anki USGS Direktörü ve eski NASA astronotu Jim Reilly, "İnsanlar her zaman Ay'dan ve bizim ona gidip gelmemizden büyüleniyor. Bu nedenle, USGS'nin, gelecekteki çalışmaları için NASA'ya planlamalarında yardımcı olabilecek bir kaynak yarattığını görmek muazzam." ifadelerini kullandı. Bu dijital haritayı oluşturmak için bilim insanları, Apollo projesindeki bölgesel bilgilerden ve uydu çalışmalarındaki en güncel bilgilerden yararlandılar. Elimizde bulunan haritalar, güncel bilgiler göz önüne alınarak yeniden çizildi ve böylece önceki gözlemler ve yorumlar da korunmuş oldu. Yeni ve eski verilerin birleştirilmesinin yanı sıra, USGS araştırmacıları Ay'ın stratigrafisina ortak bir ad koydu. Bu adlandırma; kaya isimlerine, tanımlamalarına ve ne kadar eski olduklarına dair bazı tutarsız haritalardan kaynaklanan sorunları da çözmüş oldu. USGS jeoloğu ve baş yazar Corey Fortezzo, bu haritanın onlarca yıl süren bir projenin doruk noktası olduğunu belirterek, Ay'daki bazı alanların keşfinin Ay yüzeyinin geri kalanıyla birleştirilmesi sonucunda yeni bilimsel çalışmalar için hayati bilgiler taşıdığını da ekledi.


Teleskop denilince akla ilk gelen mercekli teleskoplar olsa da aynalı teleskoplar göreli daha düşük maliyetleri sebebiyle çok daha fazla tercih edilir. Aynı mercek/ayna çapına sahip kaliteli bir mercekli teleskop, kaliteli bir aynalı teleskoptan çok daha pahalıdır. Aynalı teleskoplarda ışığı toplayan birincil ayna bir çukur aynadır. Bu nedenle ışığı mercekli teleskoptaki gibi kırmadığından , yansıttığı için reflektörolarak da adlandırılır. 17. yüzyıldaIsaac Newtontarafından, mercekli teleskoplara alternatif olarak geliştirilmiştir. O dönemlerde mercekli teleskoplar özellikle renk sapıncından dolayı çok problem yaşıyordu. Günümüzde bu problemin çözümü olsa da bu hala mercekli teleskopları oldukça pahalı yapmaktadır. Bu nedenle, diğer birçok nedenden de ötürü, aynalı teleskoplar daha sık tercih edilir. Ayrıca hem mercekli hem de aynalı olan sistemler de mevcuttur. Aynalı teleskobun ışığı toplayan birincil aynasıiçeriye doğru eğime sahip bir aynadır. Normal aynalarda, camın arka tarafı kaplanırken bu teleskoplarda camın eğimli olan ön yüzeyi kaplanır. Böylelikle geniş bir alandan gelen ışık yakalanarak bir noktaya doğru yönlendirilir. Birincil aynadan, odak düzlemine olan mesafe odak uzunluğu olarak adlandırılır. Odağa doğrudan kameragibi görüntü alan bir sistem konulabileceği gibi bazen ikincil bir ayna da bu sisteme dahil olabilir. Newtonian teleskoplar buna güzel bir örnektir. Newtonian teleskopta, teleskop tüpünün arkasında birincil ayna bulunur. Bu, ışığı teleskobun önüne doğru odaklar. Fakat buraya bir kamera koymak, teleskobun önünü kapatıp ışığı keseceğinden, buraya ikincil bir ayna konularak ışık teleskobun yan tarafına aktarılır. Buraya da odak ayarı yapan mekanik bir sistem konulur. Arzu edilirse kamera veya göz merceği takılabilir. Bu nedenle Newtonian teleskoplarda gözlem yaptığınız nokta teleskobun ön kısmında yer aldığından gözlem mercekli teleskoba göre çoğunlukla daha kolaydır. Aynalı teleskoplar tasarımları gereği çeşitli türlere ayrılır. Bunlardan en çok bilinenleri Newtonian teleskop , Cassegrain teleskop, Gregorian teleskop ve Ritchey Chretien teleskoptur. Isaac Newton tarafından 1668 yılında geliştirilen, ilk aynalı teleskop modeli budur. Genellikle paraboloid birincil aynaya sahiptir. İkincil ayna düzdür ve 45 derecelik açıyla teleskobun önünde durarak, birincil aynadan odaklanan görüntüyü teleskobun yanına aktarır. Görüntü ikincil aynada henüz odaklanmamıştır, ikincil ayna odaklanmakta olan görüntüyü sadece yana aktarır. Kreosus'ta her 10 'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar. Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar. YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz. Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın! Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir. Basitliği ve pratikliği nedeniyle oldukça fazla kullanılan Newtonian teleskoplar, amatör teleskop yapımıyla ilgilenenler genellikle tercih ettiği modeldir. Ayrıca astrofotoğrafçılıkta kullanılan birçok teleskop Newtonian teleskoptur. Dilimizde bazen Newton teleskop olarak da geçer fakat daha sık kullanımı, İngilizce'deki Newtonian teleskop şeklindedir. Aynalı teleskop türleri arasından oldukça çok tercih edilen bir türdür. İlk defa 1672 yılında yayınlanarak Laurent Cassegrain'e atfedilmiştir . Parabolik bir birincil aynaya ve hiperbolik bir ikincil aynaya sahiptir. Birincil aynanın ortası deliktir ve teleskobun arka tarafında yer alır. Buradan yansıtılan ışınlar hiperbolik ikincil aynaya çarpar. Bu iki aynaların düzlemleri birbirlerine paraleldir. Dolayısıyla ikincil aynadan yansıtılan ışık, teleskobun arkasından geçerek odaklanır. Yani mercekli bir teleskopta olduğu gibi çıkış noktası teleskobun arkasında yer alır. Işığın tüp içerisinde gidip gelmesi sayesinde Newtonian tasarıma göre daha kompakttırlar . Dolayısıyla oranı yüksek olan (F/8, F/10 ve hatta ötesi) için tercih edilir. Çünkü odak uzaklığı arttıkça tüpün uzunluğu da artmalıdır ve bu nedenle mekanik sorunlar yaşanmaktadır. Takip sistemlerinin verimli çalışabilmesi için ağırlık minimum olmalıdır. Bu da Cassegrain türü teleskopları cazip kılar. İskoç astronom ve matematikçi James Gregory tarafından 1663 yılında tasarlanmıştır. Cassegrain teleskoptaki gibi birincil aynanın ortası deliktir, fakat bu sefer ikincil ayna konkavdır. Bu da görüntünün düz oluşmasına olanak sağlayarak, kara gözlemlerine imkan tanır. Magellan teleskobu, Large Binocular Telescope gibi birçok büyük gözlemevinde bu tasarım görülebilir. Aynalı teleskoplarda her ne kadar dezavantajları listesi daha uzun görünse de bunların çoğu ciddi problemler teşkil etmezler ve çoğunlukla avantajları kısmı daha baskındır. Bunun gibi birçok nedenden ötürü çoğu amatör ve profesyonel işlerde aynalı teleskoplar tercih edilir. Devasa gözlemevi teleskopları da aynalı teleskoptur, mercekli değildir . - Renk sapıncından etkilenmez. - Daha ekonomiktir. - Amatör olarak yapılabilir. - Daha büyük çap - Mekanik açıdan avantajlı tasarımlar - Parça parça aynalardan daha büyük ayna - Parlak yıldızlarda + şeklinde yansıma - Koma problemi - Alan eğriliği - Astigmatizm - Tozlanma problemi - Ayarlama gerektirir. - Zamanla aynanın kaplanması gerekir. Renk sapıncı mercekli teleskoplar için ciddi bir problemdir. Işık mercekten geçerken farklı dalga boyları farklı açılarda kırılır. Bu nedenle görüntünün bir tarafında kırmızılık, öbür tarafında mavilik görülebilir. Örneğin Ay'ın üstünde mavi bir hale altında kırmızı bir hale görüyorsanız renk sapıncından etkileniyor demektir. Bunun günümüzde çözümleri olsa da fiyatı ciddi anlamda yükseltmektedir. Ucuz her mercekte bu problem görülür. Aynalı teleskopta ise böyle bir problem yoktur. Aynalı teleskoplar, aynı çapa sahip kaliteli bir mercekli teleskopa göre çok daha uygun fiyatlıdır. Dolayısıyla daha büyük ayna çapında bir teleskop alınabilir. Böylelikle aynı fiyata daha çok ışık toplama gücüne sahip olunur ki bu bir teleskobun zaten birinci önceliğidir. Ne kadar çok ışık toplanırsa o kadar sönük cisimler, o kadar fazla detay görünür. Her ne kadar teleskop yapımı denilince akla basit merceklerden Galileoskop yapımı gelse de bunlar bahsettiğimiz optik kusurlardan ötürü pek kullanışlı değildir. Lakin kendi imkanlarınızla aynalı teleskop imal edebilirsiniz. Bu biraz teknik detay ve emek gerektirse de bu işle uğraşan amatörlerin, piyasadaki ticari teleskoplarla aynı kalitede ayna ürettiklerini yapılan testlerde daha önce gördük. Çünkü aynayı kendiniz yaparken gördüğünüz kusurları geri dönüp düzelterek daha kusursuz hale getirme şansınız her zaman var. Daha ekonomik olmasına neden olan durumdur. Aynı çaptaki bir mercekli teleskoba göre daha uygun olması, daha büyük çaplarda ayna alıp, daha fazla ışık toplanmasına, daha sönük cisimlerin görülüp daha fazla detay görülmesine yardımcı olur. Birçok tasarımı olduğundan amaca uygun olanı tasarlamak mümkündür. Örneğin Cassegrain türünde optik tüpün kısalması, altında onu yönlendiren takip sistemi açısından üzerine bindirilen yükün azalması ve daha sorunsuz takip yapılması hatta daha büyük çaplara çıkılabilmesi anlamına gelir. Bu durum sadece devasa teleskoplar için geçerli bir durumdur. Örneğin önümüzdeki yılda fırlatılması planlanan James Webb Teleskobu, 18 ayrı altıgen parçanın bir araya gelmesiyle oluşan daha büyük bir aynaya sahiptir. Parça parça aynaları bir araya getirerek daha büyük bir ayna elde etmek, tek başına büyük bir ayna yapmaya göre çeşitli avantajlara sahiptir. Özellikle Newtonian teleskoplarda ikincil aynayı tutan örümcek adını verdiğimiz kollar, çok parlak yıldızlar pozlanırken, yıldızın etrafında + şeklinde bir parlama olmasına neden olur. Bazıları bu durumu estetik açıdan tatminkar bulurken, bazıları istemez. Bu sorunu çözmek mümkündür. Çocuklarınıza bilimi sevdirecek, bilimsel kavramları öğretecek kitaplar arıyor ama bulamıyor musunuz? Bu seri tam size göre! Mistik Yerler ve Çözülmemiş Gizemler tam size göre! Bu kitaptaki haritaları inceleyerek yeryüzünün en esrarengiz yerleri ve en fantastik canlılarıyla tanışacak, kaşiflere ve korsanlara maceralarında eşlik edeceksiniz. Kıtaları, okyanusları, yüksek dağları, derin çukurları, yeraltının gizemlerini, kısacası gezegenimizi keşfedeceksiniz. Bir sapınç türüdür ve görüntünün kenarlarındaki nokta kaynaklı yıldızların köşelere doğru uzaması durumunu ifade eder. Yıldızlar uzayıp kuyruklu yıldız gibi göründüğünden bu ismi alır. Genellikle bu tür sorunlarla baş etmek için çoğu astrofotoğrafçı, görüntünün kenarlarını direkt kırpar. Bu durumu düzelten coma corrector adlı optikler bulunur. Odağın gerçekleşme biçimi eğimli bir yüzey tarafından gerçekleştiğinden, odaklandığı noktada her ne kadar küçülüp bu fark azalsa da, kameranın sensörünün bu eğriliği sağlamaması nedeniyle bazı noktalarda odak problemi oluşur. Bu durum çeşitli lenslerle düzeltilebilir. Dar görüş açısına sahip teleskoplarda pek belirgin olmasa da geniş alan gözlemi yapmak için düşük odak oranına sahip hızlı olarak tabir ettiğimiz F/5 gibi teleskoplarda daha belirgin hale gelebilen bir optik kusurdur. Bu kusurda dairesel nesneler eliptikleşmeye başlar. Amatör teleskop yapımında bazen bu problemle karşılaşılsa da genelde bir problem değildir ve çözülebilir. Mercekli teleskoplar kapalı sistemlerdir lakin bazı aynalı türleri açık sistemler olduğundan zamanla ayna tozlanır. Optikleri bir bezle silmek iyi bir fikir olmadığından -asla yapmayın kaplamaya zarar verirsiniz- fön makinesi gibi güçlü hava üfleyen bir cihazla temizlemek gerekir. Fakat bunu sık sık yapmaya gerek yoktur, genelde yıl mertebesinde bakım süresi fazlasıyla yeterlidir. Mercekli teleskoplarda optikler sabittir ve bakım gerektirmeyeceği için yerlerinden oynamazlar. Lakin aynayı temizlemek için çıkardığınızda veya sistem bir şekilde oynadığında özellikle kolimasyon ayarı dediğimiz bir ayar gerektirir. Elbette çözülebilir bir durumdur, fakat mercekli teleskop kadar tak-kullan olmadığı da aşikardır. Aynaların kaplamasının zamanla yenilenmesi gerekebilir, fakat bu yine bahsettiğimiz gibi yıllar mertebesinde gerçekleşebilecek olaydır ve genellikle ciddi bir problem teşkil etmez. Bunu oldukça uygun fiyata yapan yerler mevcuttur. Teleskoplar hakkında daha detaylı bilgilere ulaşmak istiyorsanız ve özellikle mercekli teleskopları da yakından tanıyarak kıyaslama yapmak istiyorsanız, bu konuda detaylıca ele aldığımız aşağıdaki yazılarımıza göz atmanızı öneriyoruz.


Bu cümlenin sonundaki soru işaretinde bulunan noktayı fark edebiliyor musunuz? Peki ya ekrandan birkaç metre uzaklaşırsanız yine görebilecek misiniz? Muhtemelen hayır; çünkü insan gözünün nokta boyutundaki bir cismi en kaliteli şekilde görebilmesi için cisim ile arasında bir metreden daha fazla mesafe olmaması gerekiyor. Buna ayrım duyarlılığı adı veriliyor. Göz gibi optik bir sistem için en iyi ayırma duyarlılığı, kabaca göze ulaşan ışığın dalga boyu ve ışığın içinden geçtiği cismin açıklığının boyutu tarafından belirleniyor. Ayırma duyarlılığı astronomide de aynı şekilde işler. Bu aslında neden gitgide büyük teleskoplar yaptığımızı açıklıyor: Çünkü büyük teleskoplar hem daha fazla ışık toplayıp daha uzaklara bakmamızı sağlıyor, hem de büyük teleskoplar için daha yüksek açıklık prensipte çok daha iyi görüntü anlamına geliyor. Ancak yayınlanan yeni bir çalışma, evrenin aslında son derece önemli bir ayrım duyarlılığı sınırına sahip olduğunu gösteriyor. Yani ne kadar büyük teleskoplar inşa edersek edelim, doğanın bu sınırından dolayı uzak galaksileri asla düşündüğümüz kadar açık seçik ve net göremeyebiliriz. Ya da başka bir deyişle, uzak gök cisimlerinin mükemmel görüntülerini asla elde edemeyebiliriz. Dünya'da bulunan Very Large Telescope ya da Keck Teleskobu gibi en büyük teleskoplar 10 metre çapında aynalara sahipler. Ayrıca şu anda 30-40 metre ayna çapına sahip Aşırı Büyük Teleskoplar olarak adlandırılan yeni teleskopların üretilmesi adına planlar yürütülüyor. Ancak bir sorun var: Eğer bir kaynaktan bize gelmekte olan ışık -mum ışığı, sokak lambası ya da yıldız ışığı olabilir- yolculuğunda küçük bir sapmaya dahi maruz kalırsa, ne kadar büyük bir teleskop kullandığımızın önemi kalmaksızın teoride mümkün gözüken en yüksek kalitedeki görüntüye asla ulaşamıyoruz. Işığın bizimle oyun oynadığını biliyoruz. Daha önce bir havuza baktığınızda havuzun dibindeki fayansların dalgalanıp hareket ediyor gibi göründüğünü fark ettiniz mi? Peki ya su dolu bir bardağa dik bir çubuk attığınızda çubuğun kırılmış gibi göründüğünü? Bunun gibi uzaydan teleskoplarımıza ulaşmaya çalışan ışık türbülanslı atmosferimizden geçmek zorunda ve bu durum astronomlar için ciddi sorunlara yol açıyor. Tıpkı mükemmele yakın bir düzen ve paralellikte ilerlemekte olan okyanus dalgalarının su altındaki bir batıkla çarpışmalarında olduğu gibi atmosfer de dalgaların yayılımına zaman zaman engel oluyor. Özellikle ışık gibi elektromanyetik dalgalar açısından da bu, astronomlarca elde edilen fotoğrafların bulanık olması demek. Bu sorunun bir şekilde çözümünü bulamazsak bir teleskopla teoride mümkün gözüken maksimum ayrım duyarlılığına asla ulaşamayacağız. Teleskopları atmosfer dışına yerleştirmek belki bir çözüm olabilir ama bu çok maliyetli. Uyarlanabilir Optikler de bir başka çözüm ama bu da teknik açıdan çok zorlayıcı. Uluslararası Astronomi Birliği Genel Kurulu'nun bu yıl sunduğu bir çalışma, uzayın doğası hakkında kuantum fiziğini kullanarak bir öngörüde bulunuyor. Çalışma, uzay-zamanın, kuantum ölçeklerindeki doğasının önemli bir ayrım duyarlılığı sınırına sahip olabileceğini gösteriyor. Bu da ne yazık ki gelecekte teleskoplarımızın uzak galaksileri gözlemleme kaliteleri hakkında endişelenmemiz için bir sebep bulabileceğimiz anlamına geliyor. Fikir şöyle devam ediyor: Kuantum kuramına göre en küçük ölçeklerde -Planck uzunluğu olarak bilinen 10-35 m ölçeğinde- uzay, köpüklü olarak tanımlanır. Kuantum fiziği, evrenin bu küçük ölçeklerde parçacık fiziği deneylerinde de sürekli olarak gözlemlenen ve devamlı var olup kaybolan sanal parçacıklar ile dolu olduğunu söyler. Bununla birlikte zamanın en kısa anında ortaya çıkıp kaybolan bu parçacıklar, enerjiye ve Einstein'ın ünlü denklemi E=mc^2 dolayısıyla kütleye sahiptirler. Ne kadar küçük olduğunun önemi olmaksızın herhangi bir kütle uzay-zamanı büker. Bu Einstein'ın kütle çekimi betimlemesidir. Bunun doğadaki en heyecan verici örneği büyük kümeler tarafından kütle çekimsel merceklenme etkisine maruz kalan uzak galaksilerdir. Işık parçacıklarının böylesine köpüklü bir uzay-zamanda seyahat etmeleri ışığın bizim kalın ve türbülanslı atmosferimizden geçmelerine benzer şekilde bükülmesine sebep olur. Elbette bu etki ihmal edilebilecek kadar küçüktür. Ancak uzak galaksiden yayılan bir foton evrende oldukça uzun bir yolculuk yapmak zorundadır. Bu yolculuk sırasında ise uzay-zamanın köpüklü doğası nedeniyle sayısız küçük bükülme birbiri üzerine toplanabilir. Şu an ise bu toplanma etkisinin en büyük teleskoplarla elde ettiğimiz en yüksek kalitedeki görüntüler hesaba katıldığında küçük olduğu düşünülüyor. Yine de ayrım duyarlılığı sınırı hipotezi doğruysa, bahsi geçen kozmik bulanıklık gelecekteki yeni nesil teleskoplar ile çok daha fark edilir hale gelebilir. Bu yeni nesil teleskoplara, 2018'de gözlemlere başlaması planlanan Hubble Uzay Teleskobu'nun halefi James Webb Teleskobu'da dahil. Bununla birlikte bugüne kadar modern fiziğin en büyük ideallerinden biri olan Einstein'ın kütle çekimi ile kuantum mekaniğini birleştirme konusunda kabul gören herhangi bir teori yok. Bu yüzden ayrım duyarlılığı sınırını hemen bütünüyle kabullenmek hatalı olur. Çünkü Einstein'ın kütle çekim kuramı ile kuantum kuramını birleştiren nihai bir kuram, modern fizikteki diğer pek çok sorun kadar ayrım duyarlılığı sınırının da çözümü olabilir. Öte yandan ayrım duyarlılığı sınırını hiçbir şekilde aşamayacak olsak bile, bu sadece uzak galaksilerin detaylı yapıları üzerine çalışan astrofizikçilerin baş belası olur. Konudan çıkarabileceğimiz en etkileyici sonuç ise Dünya'da ya da uzayda ne kadar büyük teleskoplar yaptığımızın önemi kalmaksızın, kuantum ölçeklerde ortaya çıkıp evrenin ötesinde doğanın bir ayrım duyarlılığı sınırının bulunması ve bu sınırın kozmik ölçeklerde tezahür ediyor olmasıdır. Kim bilir belki de evren, doğanın bazı gizlerini bizden sonsuza kadar saklamıştır.


Şu zamana kadar fizik hakkında konuşurken hep tek bir gözlemcimiz vardı, dolayısıyla olayları açıklamak kolaydı. Fakat gerçek dünyada farklı noktalarda farklı gözlemciler bulunabilir. Bunların, gördükleri olaylar karşısında birbirleriyle anlaşması oldukça önemli. İşte tam olarak bu noktada karşımıza bağıl hız ve bağıl ivme kavramları çıkıyor ya da bir başka deyişle göreli hız ve göreli ivme. Örneğin iki aracın aynı yol üzerinde, aynı doğrultuda ilerlediği durumu ele alalım. Bu araçlardan birisi 50 km/sa, diğeri de 70 km/sa hızla ilerliyor olsun. Dikkat edin! Hızları neye göre tanımladık? Dışarıdan bakan birisi için! Hiç kuşkusuz bu değerler, o kişinin gözlemleridir. Şimdi 50 km/sa süratle giden araçtaki kişiyi düşünün. Onun göreceği şey, önündeki aracın kendinden 20 km/sa süratle uzaklaştığı olacaktır! İki farklı gözlemci, aynı olayda farklı değerler ölçmektedir. Dışarıda sabit duran gözlemci 70 km/sa derken, aracın içerisindeki ise 20 km/sa demektedir. İki olay da aynıdır ve aslında ikisi de hatalı değildir. Sadece aralarında ufak bir uzlaşma problemi vardır. Yani ikisi de söylediklerinde haklı! Bağıl hız ve bağıl ivme kavramları tam olarak bu noktada devreye giriyor. Adından da anlaşılabileceği üzere, bu durum bize hızların aslında göreli olduğunu ifade ediyor. Yani nereden baktığınıza göre elde edeceğiniz sonuç farklı. Lakin fizik yasaları farklı olmadığına göre, aynı olay için aynı değerleri bulmamız gerekir. Bu gerçekten de böyledir, fakat bunu göstermek için bir araç kullanmamız gerek. Hayır! Dışarıdan bakan birisi için topun artık bir yatay hız bileşeni de vardır, çünkü otobüs ilerlemektedir . O nedenle dışarıdan bakan birisi, topun başladığı noktaya düştüğünü değil, daha ileri bir noktaya düştüğünü görür. Bu nedenle onun gördüğü, parabolik bir yörüngedir. Tıpkı eğik atış örneklerimizde olduğu gibi. Fizikte her gözlemci için bir referans sistemi tanımlarız. Bu referans sistemleri, içlerinde bulundukları uzayda hareket edebilirler . Bunu gözlemcinin üzerinde onunla birlikte dolaşan bir kartezyen koordinat sistemi olarak hayal edebilirsiniz. Diğer gözlemciler için de bu geçerlidir. Bir kere bunu yaptığımızda, artık bu uzlaşma problemini çözmek oldukça kolaydır.


Canlılar doğar, büyür ve ölürler. Bu yaşam sürecinde çevreleriyle ve diğer canlılarla iletişim halindedirler. Uzun yıllardır dünyada olan bakterilerin tek başına yaşayan, herhangi bir iletişimde bulunmayan ve sadece yaptıkları şeyin beslenip, büyüyüp, bölünmek ve bizi hasta etmek olduğunu düşündük. Fakat günümüzde yapılan bir çok deneyde bunun doğru olmadığını kanıtlayan güzel sonuçlar var. Bunun hakkındaki bilgi moleküler biyolog Bonnie Bassler'ın yapmış olduğu çalışmalar sonucunda ortaya çıktı.1 Yapılan çalışmada Vibrio fisheri adında bir deniz bakterisi incelendi. Vibrio fischeri, tıpkı ateşböcekleri gibi, biyoluminesans yapma, yani ışık üretebilme yeteneğine sahiptir. Biyoluminesans, lusiferin adındaki bir pigmentin, lusiferaz adındaki bir enzim tarafından oksitlenmesi sonucu ışığın açığa çıkmasını sağlayan kimyasal bir reaksiyondur. Bakteriler arasındaki iletişimi açıklayan ilk mekanizma Vibrio fischeri'nin yaptığı biyoluminesanstır. Araştırmalar gösteriyor ki Vibrio fisheri ortamda yalnızken hiç ışık üretmiyor. Yaptığı şey, küçük moleküller salgılamak. Bakteri yalnızken, bu moleküller serbestçe yüzüyor ve ışık oluşmuyor. Ancak bakteriler bölündüklerinde ve hep beraber bu molekülü üretmeye başladıklarında, bu molekülün miktarı hücre sayısına bağlı olarak artıyor. Molekül miktarı, bakterilere kaç tane komşuları olduğunu söyleyebilecek bir seviyeye ulaştığında, bu molekülü tanıyorlar ve hep beraber ışık üretmeye başlıyorlar. Bakteriler, bu kimyasal sözcüklerle konuşuyorlar. Vibrio fischeri, Euprymna scolopes adında küçük bir mürekkep balığının içinde yaşıyor. Mürekkep balığının buna izin vermesinin sebebi, bu bakterilerin ürettiği ışığa ihtiyaç duymasıdır. İkisi arasındaki ortak yaşamı Bonnie Bassler şu şekilde özetliyor: Bu küçük mürekkep balığı, Hawai sahilinin çok yakınında, dizimizi geçmeyecek sığlıkta bir suda yaşıyor. Mürekkep balığı noktürnal olduğundan yani yalnızca geceleri avlandığından, gündüzleri kendisini kumun içine gizliyor ve uykuya yatıyor. Mürekkep balığı oldukça sığ bir suda yaşadığından, parlak gecelerde Ay'ın veya yıldızların ışığı bu sığ sudan geçerek mürekkep balığına ulaşabiliyor. Mürekkep balığı, bir çeşit kepenk geliştirmiş. Böylece bakterilerin yaşadığı o özel ışık organının üzerini açıp kapayabiliyor. Ayrıca sırtında da detektörler var. Bu sayede sırtına ne kadar ayışığı vurduğunu anlayabiliyor. Bu kepengi açıp kapayarak ön tarafında bulunan bakterilerin ürettiği ışığın şiddeti ile sırtına vuran ışığın şiddetini birbirine eşitliyor ki gölge oluşmasın. Yani mürekkep balığı, bakterilerden gelen ışığı kendisinin açığa çıkmasını engelleyen bir korunma mekanizmasında kullanıyor. Böylece avcılar mürekkep balığının gölgesini göremiyor ve gölgenin geldiği yere bakarak mürekkep balığını yakalayamıyor. Ancak, mürekkep balığının şöyle bir problemi var: Ölmekte olan ve yoğun bir bakteri kültürü onun üzerinde yaşıyor, mürekkep balığı sürekli olarak bu durumda kalamaz. Bu nedenle her sabah güneş doğduğunda, kendisini kuma gömerek uykuya dalıyor ve sirkadiyen ritmine bağlı olan bir pompayı kullanarak bakterilerin yaklaşık yüzde 95'ini dışarı atıyor. Böylece bakteriler seyreltik haline geliyor. Yani o küçük hormon molekülü yok oluyor ve ışık üretemiyorlar. Gün içinde geriye kalan bakteriler bölünerek molekülü serbest bırakıyorlar ve geceleri, yani mürekkep balığının ihtiyacı olduğunda ışık geri geliyor. Yapılan diğer araştırmalarda bu sistemin sadece karanlıkta ışık üreten bakterilerin değil, diğer bakterilerin de buna benzer sistemler geliştirdikleri keşfedildi. Yani bakteriler birbirleriyle konuşabiliyorlar. Küçük kimyasallar salgılıyorlar, bunları algılıyorlar ve belli bir çoğunluğa ulaştıklarında tüm bakteriler ortak davranış sergiliyorlar. Bu olaya Quorum sensing deniyor. Aslında bu olay bize vücudumuzda bakterilerin var olmasına rağmen, neden bazı zamanlarda hasta olduğumuzu açıklıyor. Bizi hasta yapabilecek uygun bir ortam bulduğunda çoğalmaya başlıyorlar, moleküller üretiyor ve yeterli seviyeye geldikleri anda hep beraber zehir salgılayıp bizi hasta ediyorlar. Bu keşfin bize çok önemli getirileri var. Bakterilerde tür içi ve türler arası iletişime engel olan doğal ve sentetik stratejiler geliştirilerek, bakteriyel hastalıklar için yeni tedavi şekilleri ortaya çıkarılabilir. Elde edilen bilgilerle patojenlerin virulansını azaltan quorum sensing inhibitörleri tasarlanabilir ve tedavi etmedeki yetenekleri ölçülebilir.


1.Akvaryumda Nitritin VarlığıSağlıklı bir akvaryumda nitrit seviyesi mikromolar seviyelerinin dahi altında olmalıdır . Yükselen nitrit konsantrasyonları çeşitli balık türleri için ciddi sorunlara neden olur. Bu nedenle nitritle başa çıkmak için gerek kimyasal gerekse de etkinlik yönünden çeşitli eylemler belirlenmiştir. Bu yöntemler çoğunlukla; sudaki atık amonyağı suyu sirküle ederek temizleme üzerine kuruludur. Çünkü amonyağın tamamlanmamış oksidasyon süreci sonucunda nitrit tehlikeli miktarlarda birikebilir . Bunun akabinde, nitrifikasyon sürecinin biyolojik filtrelerde yeni başlatıldığı zamanlarda, yani dengenin henüz sağlanmadığı ilk zamanlarda, nitrit konsantrasyonları 1 milimolar (50 mg/L) değerlerine ve hatta daha üzerine ulaşabilir. Bu da toplu balık ölümlerine neden olabilecek kadar yüksek bir değerdir. Burada belirtmek gerekir ki, bazı balık türleri daha düşük seviyelerdeki nitritten ölümcül düzeyde etkilenirken, bazı türler daha yüksek seviyedeki nitritten ölümcül düzeyde etkilenir. Bu durumu farklı çeşit balıklara yuva olan akvaryumlarda nitritin yükseldiği sırada, öncelikle bir tür balıkların kaybını görerek anlayabilirsiniz. Ardından nitrit yükselmeye devam ettikçe, diğer türler de kayba uğramaya başlayacaktır. Bu nedenle derhal müdahale edilmesi gerekir. 2. Nitrifikasyon Sürecini ve Toksisitesini Etkileyen FaktörlerNitrifikasyon sürecinde ve toksisitesi üzerinde etkili birçok parametre bulunmaktadır. Bunlar pH, sıcaklık, klorür, amonyak, çözünmüş oksijen miktarı, nitrite maruz kalma süresi, nitrifiye eden bakteri sayısı ve inhibe edici bileşenlerin varlığıdır. İnhibe eden bileşiklere örnek olarak nitröz asit, NH3, metilen mavisi, antibiyotikler ve bazı organik bileşenler gösterilebilir. Genellikle 24-48 saatlik nitrite maruz kalma sonucunda balıkta maksimum nitrit birikimi gerçekleşir. Daha kısa tabiriyle nitrit zehirlenmesi, bir günlük süreçte kendini belli eder. 1977'den beri, nitrit toksisitesinin suyun tuzluluk oranına bağlı olduğu bilinmektedir. Tuzlu suda ölümlü bir zehirlenme geçirilmesi için gereken konsantrasyon, tatlı sulardakinden 50-100 kat daha fazladır. Yapılan çalışmalar, nitrit toksisitesi ve klorür konsantrasyonu arasında lineer bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. 2004 yılında yapılan, ölümcül konsantrasyon ve klorür konsantrasyonu arasındaki lineer ilişki Poecilia reticulata üzerinde de ayrıca gösterilmiştir. Görünen o ki klorürün LC50 (%50 oranında ölüme sebebiyet veren konsantrasyon) üzerindeki etkisi, ters bir şekilde ilişkilidir. Nitrite en hassas türler, klorür eklenmesinden en az düzeyde fayda görürken bu fayda hassas balıklar için bile oldukça fazladır. Diğer anyonların da nitrit toksisitesini inhibe ettiği bilinmektedir. Kimyasal olarak klorüre benzeyen bromitin, nitritin varlığını dengelediği 1983 yılında gösterilmiştir. Nitrat ve bikarbonatın da belirlenebilir etkileri olduğu literatürde bildirilmiş, fakat klorür veya bromit kadar etkili olmadığı görülmüştür. Ayrıca divalent ve trivalent anyonların da çok düşük seviyede olsa da nitrit toksisitesi üzerinde etkisi bulunduğu 1986'dan beri bilinmektedir. Kalsiyum, magnezyum, sodyum ve potasyum belirli konsantrasyonlarda tatlı sularda bulunmaktadır. Özellikle bitkili akvaryumlarda bu katyonlar gübre amaçlı olarak suya verilmektedir. Nitrit toksisitesi üzerinde bir etkileri olması ihtimali sebebiyle ilgi konusudur, fakat yaptığı bağların farklılığı sebebiyle etkisinin klorürden farklı olacağı açıktır. Kalsiyum klorürün, sodyum klorüre göre nitrit toksisitesinde daha etkili olduğu Morone saxatilis üzerinde 1991 yılında gösterilmiştir. Bunun yanında kedi balığı üzerinde 1983 yılında yapılan bir araştırma sodyum klorür ile kalsiyum klorürün eşit miktarda koruma sağladığını göstermiştir. Sudaki hidrojen iyonu konsantrasyonun nitrit toksisitesi üzerine etkisi hala tam olarak bilinmemektedir. Bu konuda literatüre yapılan katkılar genellikle anyonların katkısını asitlikten ayırt edilemediği veya canlının adaptif aralığı dışında kalan pH değerlerini incelediğinden net bir sonuca ulaşamamıştır. Özetle, pH'ın nitrit toksisitesi üzerindeki etkisi, normal pH aralığında etkisini pek hissettirmemektedir. Oksijen, nitrit toksisitesini etkilemektedir çünkü nitrit kanın oksijen taşıma kapasitesini düşürmektedir. Sıcaklık, oksijenin suda çözünme miktarına ve canlının dokusundaki oksijen ihtiyacına etki eden bir faktör olsa da 1976 yılında yapılan bir çalışma, göreli olarak dar bir sıcaklık aralığında (22-30 C), nitrit toksisitesi ve sıcaklık arasında bir ilişki ortaya koyamamıştır. Bunun yanında 1984 yılında kedi balığı üzerinde yapılan bir çalışmada 10 C'de tutulan balıklara göre 30 de tutulan balıkların iki kat daha fazla methaemoglobine sahip olduğu görülmüştür. Aynı zamanda 1984 yılında yapılan çalışmada 30 C'de tutulan balıkların nitrit eksikliğinde, normal hemoglobin seviyelerine daha hızlı döndüğü tespit edilmiştir. Buradan çıkarılabilecek sonuç, nitrit olduğu düşünülen balıklı akvaryumun, balıkların sağlığını ihmal etmeyecek düzeyde soğuk kalmasının; balıkların nitritsiz suya aktarıldığında ise olabildiğince yüksek sıcaklıkta olmasının nitrit toksisitesinden en az etkilenmeye neden olacağıdır. Tüm bunların yanında balıkların türleri, yaşları ve büyüklüklerinin de nitrit toksisitesi üzerinde etkisi olduğu bilinmektedir. 3. Nitrit Alımı ve Toksisite MekanizmasıTatlı su balıkları ve kabuklu canlılar çevrelerine hiperosmotiktirler. Üre ve solungaçlarındaki pasif akış yoluyla kaybettikleri iyonları tolere etmek adına, aktif olarak solungaçlarından iyon alırlar. Gerekli iyonları beslenme yoluyla alabilirseler de birçok balık solungaçlarındaki klorür hücreleri sayesinde aktif olarak iyonları biriktirebilir. Tatlı suda bu hücreler, amonyak veya hidrojeni eşit sayıdaki sodyum iyonuyla değiştirebilirler. Bu sırada bikarbonat iyonlarını vererek eşit sayıda klorür iyonlarıyla takas ederler. Tatlı su canlıları için nitritin çıkardığı en büyük problem, nitritin (NO2-) solungaçlı Cl- alım mekanizmasında yüksek birleşme eğilimine sahip olmasıdır. Yani suda NO2- varlığında, Cl- yerine NO2- alınır. Bu durum yüksek Cl- alma oranına sahip türlerin nitrite daha duyarlı olduğunu göstermektedir. Yani akvaryumunuzdaki nitrit yükselmesinden ilk etkilenen tür, solungaçlarından yüksek Cl- alımı yapan türlerden olacaktır. Kan plazmasındaki nitrit miktarı, canlıyı çevreleyen ortamdaki konsantrasyondan 60 kata kadar daha fazla olabilir. Fakat nitrit sadece kan plazmasında bulunmaz, aynı zamanda solungaçlar, beyin ve kas gibi diğer dokularda da birikir. Tüm buna rağmen kan, nitritin birincil hedefi olarak görünmektedir. Plazma içerisinde nitrit difüzyona uğrayarak kırmızı kan hücrelerine karışır. Burada hemoglobindeki demiri okside ederek +3 oksidasyon durumuna geçirir. Bu şekilde değişime uğrayan hemoglobine methaemoglobin veya ferrihaemoglobin denir. Ne yazık ki methaemoglobin oksijen bağlama kapasitesine sahip değildir. Bu nedenle nitrit zehirlenmesi geçiren balıklar, oksijen yoksunluğu ile benzer semptomlar gösterir. Çünkü nitrit sebebiyle artık kanları oksijen bağlayamaz hale gelir. Bu durumda suya bolca oksijen vermek, balıkları bir nebze de olsa rahatlatabilir. Eğer balıklar aktif bir durumda değilse, onları aktif olmaya zorlamak anoksi sebebiyle ölümlerine neden olabilir. Aynı zamanda methaemoglobin miktarı yüksek olan balıkları kanları kahverengi bir hal alır. 4. Detoksifikasyon Sürecinin MekanizmasıBalıkların kırmızı kan hücreleri, methaemoglobini hemoglobine çeviren methaemoglobin redüktaz enzimini barındırır. Bu süreç sabit bir şekilde sürekli olarak gerçekleşir ve eğer balık nitrit içermeyen bir ortama alınırsa normal hemoglobin miktarına 24-72 saat arasında dönebilir. Bu nedenle nitrite maruz kalmış balıklarınızı nitrit içermeyen bir suya alsanız dahi bir süre daha zehirlenmenin etkileri sürecektir. Bundan dolayı, en kısa sürede müdahale etmek önemlidir. Ayrıca balıklar, nitriti okside ederek daha az toksik olan nitrata dönüştürme kapasitesine de sahiptir. Hayvanlarda birçok sistemin nitritten nitrat ürettiği bilinmektedir. En çok bilinenleri hemoglobin, katalaz ve sitokrom oksidazdır. Detoksifikasyon sürecinin bir kısmı karaciğerde gerçekleşir. Ayrıca eritrositlerin de nitriti nitrata çevirme kapasitesine dikkat çeken çalışmalar olmuştur. 5. Nitritin Fizyolojik EtkileriNitritin birçok fizyolojik etkisi bulunmaktadır. En önemlisi, yukarıda da bahsettiğimiz üzere hemoglobinin methaemoglobine dönüşerek balığı oksijensiz bırakmasıdır. Fakat ilginç bir şekilde, nitrite maruz kalan balıklarda hem düşük hem de yüksek konsantrasyonlarda ölümcül etki gözlenmiştir. Bu da nitritin toksisitesinin başka etkiler sebebiyle de gerçekleştiğine işaret etmektedir. Methaemoglobinomi bunlardan yalnızca bir tanesidir. Örneğin nitrit kritik bir biçimde potasyum dengesini etkilemektedir. Ekstrasellüler K+ artışı, kırmızı kan hücrelerinde ve iskelet kaslarında K+ kaybına sebep olmaktadır. Hücre dışı K+ artışı istenmeyen bir durumdur çünkü kalp yetmezliğine neden olarak balığın ölümüne sebebiyet verebilir. 6. Nitrifikasyonun KimyasıNitrifikasyon süreci/döngüsü aşağıdaki şekillerde işler. Okunma kolaylığı açısından: NH4+ amonyum, NH3 amonyak, NO2- nitrit ve NO3- de nitrattır. Öncelikle amonyum; nitrit, hidrojen iyonu ve suya dönüşür. Ortaya çıkan nitrit aşağıdaki şekilde nitrata dönüşür. 2NO2- + O2 ---> 2NO3- . Ya da aşağıdaki gibi bir süreç gerçekleşir. Nitrosomonas europaea için oksidasyonun ilk basamağı amonyak monooksijenaz enzimi tarafından gerçekleştirilir. İkinci basamak aşama aşama iki farklı enzim tarafından yürütülür. Hidroksilamin oksidoredüktaz , hidroksilamini nitrik okside çevirir. Hala tam olarak bilinmeyen bir enzim ise nitrik oksiti nitrite çevirir. Üçüncü basamak ise farklı bir organizma tarafından tamamlanır. Dipnot: Bu yazı 2005 yılında yayınlanan bir makaleden derlenerek ve çevrilerek hazırlanmıştır. Dolayısıyla bilinmeyen bazı bilgilerin günümüzde biliniyor olması söz konusu olabilir.


Basit Bir Kan Testi İle Kanseri Öngörebilmek Mümkün! Yeni bir kanser testi, erken aşamada yapılan uygulanabilirlik çalışmasında umut verici sonuçlar verdi. Çalışmalar, basit bir kan testiyle son derece doğru kanser taramaları yapabileceğimiz bir geleceğin önünü açtı. Tümörlerin yayıldığı DNA parçaları için kan taramasını içeren teknoloji, Sıvı Biyopsi olarak da adlandırılıyor. Bu sonuçlar, bizi kanser teşhisinde yeni başarılar elde etmeye bir adım daha yaklaştırıyor. Şu anda kanseri belirlemeye yönelik en iyi yöntemimiz, laboratuvar analizi için tümör dokusu üzerinden küçük bir parçanın kesilmesi anlamına gelen biyopsidir. Ancak biyopsiler genellikle ağrılıdır ve tümör dokusunun yayılmasına sebep olur. Ayrıca bir şeyleri kesmek için zaten bir tümörünüzün olması veya tümör şüphenizin olması gerekmektedir. Bu yüzden, bilim insanları daha erken teşhis ortaya koyma umudu ile herhangi bir cerrahi işleme gerek duymadan da aynı sonuçları verebilen bir kan testi üzerinde çalışmaktalar. Tümörler tarafından kan dolaşımına salınan DNA parçalarına odaklanıldığında, kan ile kanseri teşhis etmek mümkündür. Buna dolaşımdaki tümör DNA'sı adı verilir. Son yıllarda, bilim insanları kanser teşhisi konulan hastalardan alınan örnekleri kullanarak dolaşımdaki tümör DNA'larını saptamanın en iyi yolu üzerinde çalışmaktalar. Amerikan Onkoloji Kliniği Topluluğu'nun 2017 toplantısında sunulan en son çalışmada, biliminsanlarının dolaşımdaki tümör DNA'larını tararken ulaşabilecekleri sonuçlar paylaşıldı. Memorial Sloan Kettering merkezinde lider bir araştırmacı olan Pedram Revazi; Bulgularımız, yüksek yoğunlukta dolaşımdaki tümor DNA diziliminin mümkün olduğunu ve potansiyel olarak tümör dokusu örneklerine ihtiyaç duymadan klinik karar verme için çok değerli bilgiler sağlayabileceğini göstermektedir" demiştir. Ekip, metastatik meme kanseri, akciğer kanseri ve ileri evreli prostat kanseri olan 124 hastadan alınan kan ve doku örneklerini kullandı. Elde ettikleri örnekleri 508 farklı gen mutasyonu için taradılar ve genomun belirli bölgelerini 60.000 defa inceleyerek değerlendirdiler. Uzmanlara göre bu yöntem, diğer sıralama yöntemlerinden 100 kat daha fazla veri üretiyor. Bu yöntemin gerçekten kanda bulunan tümörü belirleyip belirleyemeyeceğini görmek adına, uzmanlar sonuçları hastaların bizzat kendi beyaz kan hücrelerinden elde edilen genetik madde ve doku örnekleriyle karşılaştırdılar. Ravazi : Hücresiz DNA'larla ve beyaz kan hücresi DNA'larıyla yaptığımız analizler tümör DNA'sını saptamada çok daha fazla hassasiyet sağlıyor. Dizme de bu nadir tümör DNA'sının parçalarını bulmamıza yardımcı olmaktadır. şeklinde açıklama yapmıştır. Araştırmacılar, bu üç kanser türünün tümünde, doku örnekleri üzerinde 864 genetik değişiklik tespit ettiler ve bulguların %73'üne kan testlerinde de rastladılar. Hastaların %89'unda, kan ve tümör dokusunun en az birinde gen değişimi gözlemlendi. Sıvı biyopsilerinin daha sık uygulandığı meme kanserinde başarı oranı %97 idi. Daha duyarlı ctDNA testlerine sahip olmanın büyük bir yararı da; kanseri biyopsiyle mümkün olandan yıllar önce, tüm vücuda yayılacak zamanı olmadan tespit edebilme imkanıdır.Yeni yöntem, Jeff Bezos ve Bill Gates gibi insanlar tarafından sağlanan hayırseverlik fonu destekli, erken kanser tespitini amaçlayan şirket Grail'den araştırmacılarla geliştirildi. Araştırmanın ortak yazarlarından birisi olan Grail'den Mark Lee, Reuters'e yaptığı açıklamada, şimdilerde şirketin bu yeni yöntemi kanser taşıyan ve taşımayan yüz binlerce kişiden veri toplamak için kullanmayı planladığını belirtti. Sonuçlar bugüne kadar umut verici ilerlemiş olsa da, bu teknolojinin rutin kontrollerde hepimizin yararlanabileceği erken teşhis aracı haline gelebilmesi için ekibin daha çok çalışma yapmaya ihtiyacı var. Razavi, Reuters'e yaptığı bir açıklamada, "Bu, önemli bir ilk adım, çok çaba harcanan bu girişimin işe yaradığını gösteriyoruz" dedi. Sonuçlar ASCO Yıllık Toplantısı'nda sunuldu ve Journal of Clinical Oncology'de yayınlanması kabul edildi.


1980'lerin sonu ve 1990'ların başında Amerika Birleşik Devletleri büyük bir paniğe kapıldı. Binlerce yetişkin, korkunç çocukluk istismarı anılarını hatırlamaya başladı. Hatırlamaya bile dayanamayacakları bu acı dolu anları bir süredir bastırdıklarına inanıyorlardı. Philadelphia merkezli kar amacı gütmeyen Sahte Anı Sendromu Vakfı'na göre, bu anılar göz önüne alınarak daha çok aile üyelerine karşı olmak üzere, toplam 736 yasal hak talebinde bulunuldu. 1990'ların sonunda, ortaya çıkan çocukluk travma salgınının Federal Soruşturma Bürosu ve Adalet Bakanlığı tarafından yapılan soruşturmalarında bazı istismar iddialarının gerçekliğinin olmadığı kanıtlandı. Ancak hafızayı geri getirme konusu hiçbir zaman psikolojiden ayrı tutulamamıştır. Yakın zamanda yapılan bir araştırma, klinisyenlerin % 76'sının bugün hala bastırılmış hafızaya inandığını göstermektedir. Travma anında, insanların olayın bazı parçalarını hafızasına yüklerken, bazı kısımlarını veya olayı ve bilinci hafızasından tamamıyla sildiği gerçeğini ilk olarak teorileştiren kişi Psikolog Sigmund Freud'dan başkası değil. Ancak Kanada, Ontario Western Üniversitesi'nden Psikolog Albert Katz, böyle bir mekanizmanın mümkün olduğuna dair kanıtın olmadığını belirtiyor. Katz, "Şüphesiz ki bazı şeyleri unutuyoruz. Ancak bu, onları bilinç dışında tutmak için aktif bir sürecin olduğu anlamına gelmez." diyerek sözlerini noktalıyor. İnsanların olayları unutması için birçok nedeni var aslında. Sık sık aklımıza getirmediğimiz şeyler yavaş yavaş hafızamızdan siliniyor. Ayrıca sıradan, günlük olayları da unutmaya meyilliyiz. Cornell Üniversitesi'nden Psikolog Charles Brainerd'e göre, olayları kendi isteğimizle unutmak bile mümkün. Yapılan bir çalışma, katılımcılara bir kelime listesini unutmaları söylendiğinde o listeyi unutmalarının daha kolay olduğunu gösteriyor. Her ne kadar "yönlendirilmiş unutma olarak da adlandırılan kasıtlı unutma, işlerin yolunda gitmediği bir randevuyu unutmanızı sağlasa da, gerçek bir travmanın hafızadan silinmesini sağlamayacaktır. "Çünkü travmatik olayları kendi isteğimizle hatırlıyoruz. Bu hafızanın temel yasalarından biridir." diyor Brainerd.


Bataklık Valabisi: Bu Sevimli Hayvan Tüm Yetişkinlik Hayatı Boyunca Hamile! Bataklık valabisi'nin dişileri, tüm yetişkinlik yaşamları boyunca hamile! Kimi zaman hamilelik süreci sonsuza dek sürecek gibi olsa da, bataklık valabisi adı verilen bu Avustralya keselisi için hamilelik gerçekten de asla bitmeyen bir süreç. Yakın zamanda araştırmacılar, dişi valabilerin hamileyken, mevcut fetüsün doğumuna günler kala bir ya da iki embriyoya gebe kalabildiklerini keşfettiler. Bu, cinsel açıdan erişkin olan dişi valabiler için yaşamları boyunca devam eden sürekli bir hamilelik döngüsü demek. Bilim insanlarının yeni bir çalışmasına göre, bu aynı zamanda memeliler arasında bir tür üreme stratejisi. 70 santimetre uzunluğundaki bataklık valabileri, ormanlarında ve bataklıklarında yaşadığı Doğu Avustralya'ya özgü bir türdür. Michigan Üniversitesi Zooloji Müzesi'ne göre, Bataklık Valabileri 15 aylıkken cinsel olgunluğa erişirler. Yıl boyunca üreyebilirler ve 33 ila 38 gün süren bir gebelik dönemi geçirirler. Bilim insanları, 2 Mart'ta Ulusal Bilimler Akademisi Proceedings dergisinde online olarak yayınlanan yeni bir çalışmada, valabilerin kızışma döngüsünün sadece 31 gün sürdüğünü belirtti. Memelilerin üreme süreci dört aşamadan oluşmaktadır: yumurtlama, döllenme, hamilelik ve emzirme. Çalışma gruplarının belirttiği üzere makropodid olarak adlandırılan kanguru ve kangurugilleri kapsayan bir grup keseli hayvan, bazı türler doğumdan kısa bir süre sonra bazen de saatler içinde bile yumurtlama dönemine girebiliyor. Araştırmacılar bir süredir bataklık valabilerinin, kızışma döngüsünün gebelik döneminden daha kısa olduğu için, bu hayvanlar için çiftleşme ve gebe kalma sürecinin hamilelikle karıştırılacağından şüpheleniyorlardı. Durumun böyle olup olmadığını öğrenmek için, Avustralya'daki Melbourne Üniversitesi, Berlin'deki Leibniz Hayvanat Bahçesi ve Yaban Hayatı Araştırma Enstitüsü ile bilim adamları vajinal smear testlerini bir araya getirdiler ve yüksek çözünürlüklü hamile Valabileri ultrasonla incelediler. Araştırmanın sonunda, gebe dişilerin % 90'ının aslında iki kez hamile olduğunu ve zamanında doğacak olan fetusların gebeliklerinin % 97 ila % 100'ünü tamamladığında, oluşan yumurtlamada döllenmiş ikinci bir embriyo taşıdığını buldular. Kreosus'ta her 10 'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar. Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar. YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz. Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın! Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir. Ancak fetuslar aynı rahmi paylaşmıyor. Keseli dişiler, iki rahme ve üç vajinaya sahip. Bu, bir rahim içinde bir fetüsün oluşmasından birkaç gün sonra hamile bir Bataklık Valabisi, ikinci rahmin içinde yumurtlama dönemine girebilir, çiftleşebilir ve yeni döllenmiş bir embriyo geliştirebilir. Çalışmalara göre bu göz önüne alındığında, ikinci fetüsün gelişimi daha geç başlıyor. Keselilerin yavruları, diğer memelilerin yavrularına göre çok daha kısa bir gelişim süreci yaşamakta. Ve bu yavruların, uzun bir süre emzirilmesi ve büyütülmesi gerekiyor. Yenidoğanları emzirirken, rahimdeki embriyonun gelişimi bir süreliğine "duraklatılır". Diğer yavru emzirilene ve bebek annesinin kesesini terk edene dek bu gelişim devam etmez. Bilim insanları, "Bu sonuçlara göre Bataklık Valabisi'nin doğumdan önce yeni bir embriyo oluşturduğunu açıkça ortaya koyuyor" demekte. Bu üreme stratejisi, "memelilerde normal aşamalı üreme sistemini tamamen belirsiz hale getiriyor". - Fotoğraflar: dünyanın en vahşi ama en şirin yavru hayvanları - En ilginç 12 hayvanın keşfi - Fotoğraf Galerisi: Evrimin En Aşırı Memelileri


Betelgeuse Yıldızının 2019-2020 Arasında Birdenbire Sönümlenme Nedeni Nihayet Tespit Edildi! Bu haber 2 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir. Gökbilimciler, gece gökyüzündeki en tanıdık yıldızlardan biri olan Betelgeuse'nin 2019-2020 arasında aniden sönümlenmesinin ardındaki gizemi çözdüklerini söylüyorlar. Orion takımyıldızındaki kırmızı bir süperdev olan Betelgeuse, 2019'un sonlarında, 2020'nin başlarında aniden kararmıştı. Bu değişim, birçok kişinin, yıldızın bir süpernova ile patlamak üzere olabileceği konusunda spekülasyon yapmasına neden olmuştu. Ancak Şili'deki Çok Büyük Teleskop'u kullanan bir ekip, nedenin neredeyse kesin olarak, bizimle yıldız arasına dev bir toz bulutu girmesi olduğunu söylüyor. Gökyüzündeki birçok noktayı isimlendiremeseniz bile, bir kez öğrendikten sonra Betelgeuse'u kesinlikle tanırsınız. Orion'un sol üst köşesindeki turuncu nokta, Betelgeuse'dir . Yaklaşık 550 ışıkyılı uzaklıkta olan ve astronomik ölçeklerde "Dünya'ya yakın" sayılabilecek olan Betelgeuse, bir çeşit "yarı düzenli değişen yıldız"dır; çünkü yaklaşık 400 günlük bir süre boyunca doğal olarak parlar ve koyulaşır. Ancak 18 ay önce olanlar, bu yıldızın normal döngüsü açısından olağan dışıydı: Parlaklık kaybı, daha önce kaydedilenlere nazaran çok daha fazlaydı! Gökbilimci Miguel Montarges ve meslektaşları, olayı, dünyadaki en güçlü teleskoplardan biri olan Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskop'u ile araştırmaya karar verdi; çünkü bu teleskop, Betelgeuse'nin yüzeyini doğrudan görüntüleyecek çözünürlüğe sahiptir. Araştırmacılar, sönümlenme öncesi, sırası ve sonrasında çekilen fotoğrafları karşılaştırdılar ve ne tür yıldız davranışlarının elde edilen görüntülere yol açabileceğini görmek için bazı modellemeler yaptılar. İki fikir baskındı: Belki de yıldızın yüzeyinde büyük ve soğuk bir nokta vardı, çünkü Betelgeuse gibi kırmızı süperdevlerin, sıcak ve soğuk noktalara neden olabilen çok büyük konvektif hücrelere sahip oldukları biliniyor. İkinci olasılık ise şuydu: Belki de Dünya'dan bakıldığında yıldızın hemen önünde oluşan bir toz bulutu vardı. Kreosus'ta her 10 'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar. Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar. YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz. Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın! Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir. Genel düşüncemiz, sıcaklıktaki yerel düşüş nedeniyle, daha önce püskürtülen gazın yoğunlaşarak toz haline gelmesine neden olan, yıldızın üzerinde soğuk bir nokta olduğudur. Yani, yüzeydeki soğuk nokta, başlangıçta yıldızın bize daha sönük görünmesine neden olur. Ama sonra bu noktadan fışkıran tozun yoğunlaşması, yıldızın parlaklığındaki hızlı düşüşe katkıda bulunur. Her ne kadar süpernovaya dönüşmesi inanılmaz derecede ilginç olsa ve açıkçası ben de yıldızın süpernovaya dönüşmesini içten içe istiyor olsam da, bu sönümlenmenin Betelgeuse'un yakın zamanda süpernova olacağı anlamına geldiğini düşünmüyorum. Kırmızı süperdevlerin artan kütle kaybı oranlarına sahip olabileceğini biliyoruz. Bu da yaşamlarının ilerleyen bir evresinde süpernovaya gitme olasılıklarının daha yüksekolduğunu gösterebilir. Ancak Betelgeuse'un nispeten genç bir kırmızı süperdev olduğunu ve muhtemelen daha oldukça fazla bir zamanı olduğunu düşünüyoruz. Ne kadar bir zamandan söz ediyoruz? Astronomların sıklıkla söylediğine göre onlarca, hatta yüzlerce veya binlerce yıl olabilir. Böylesi bir süpernovayı görmek harika bir şey olurdu; çünkü Betelgeuse'un süpernovaya dönüşerek patlaması, Dünya'dan gündüz bile görülmeye devam edilebilecek kadar parlak bir ışığa neden olurdu. Samanyolu Galaksi'mizde gözlemlenen son süpernova, 1604 yılında patlayan Kepler Yıldızı'ydı. O dönemin gökbilimcilerinin kayıtları, bu süpernovanın 3 haftadan fazla bir süre boyunca, gündüzleri bile görülebildiğini gösteriyor.


Naegleria fowleri ya da halk arasındaki adıyla, beyin yiyen amip, adını da aldığı üzere bir amip türüdür . Çoğunlukla göl, nehir ve sıcak su kaynakları gibi tatlı sularda ve toprakta bulunur. Naegleria'lardan yalnızca bir tür insan sağlığı için tehlikelidir: Naegleria fowleri. Beyin yiyen amip ile ilgili gazetelerde ara ara haberler yapılır. Bunun nedeni çok yüksek ölüm oranına sahip olmasıdır fakat yıl içerisinde diğer tüm hastalık ve olaylara kıyasla çok daha az can almaktadır. ABD'de 57 yılda sadece 148 vaka raporlanmıştır ve bunlardan yalnızca 4'ü hayatta kalabilmiştir. Gazetelerde dehşet verici olarak aktarılması düzenli olarak paniğe yol açsa da buna yakalanarak hayatınızı kaybetme riskiniz diğer hastalıkların yanında solda sıfır kalmaktadır. Lakin yine de dikkatli olmakta fayda var, çünkü neden olduğu durumun etkin bir tedavisi yok. Naegleria fowleri, yalnızca burun yoluyla bulaştığında tehlikelidir. Eğer bu türü barındıran bir suda yüzdüyseniz ya da bir şekilde burnunuza su kaçtıysa, hastalığı kapma riskiniz bulunur. Yani, Naegleria fowleri barındıran suyu içerek hastalanmazsınız. Bu amip, yalnızca burun yoluyla beyine ulaşarak, beyin dokusunu yok etmeye başlar. Kendisi bu nedenle halk arasında beyin yiyen amip olarak adlandırılır ve sık sık haberlerde dehşet verici ünü sebebiyle manşet olur. Göller ve nehirler gibi tatlı sularda, jeotermal sularda, kaplıcalarda, iyi klorlanmamış havuz sularında bulunabilir. Naegleria fowleri, denizler gibi tuzlu sularda bulunmaz. Eğer havuz suyu, olması gereken şekilde klorlanmış ve arındırılmışsa, bu sudan enfeksiyon kapmazsınız. ABD'de 10 yılda, 2006 ile 2015 yılları arasında, raporlanmış yalnızca 37 vaka bulunuyor. Bulaşma şekli çoğunlukla yüzme ile gerçekleştiğinden dolayı, en çok yaz aylarında bulaşma görülüyor. Kreosus'ta her 10 'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar. Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar. YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz. Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın! Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir. Hayır, insandan insana bulaşma söz konusu değildir. Hastalığı geçiren biriyle temas halinde olmanız sizin de hastalığı kapmanıza yol açmaz. Bulaşma yolunda da belirttiğimiz üzere bu durum, Naegleria fowleri barındıran bir su kaynağının burundan girerek beyine ulaşmasıyla mümkün olur. Klorlanmış su kaynaklarında bu durum yaşanmaz. Bu tür nedenlerden ötürü nazal temizleme uygulamalarında saf su ya da kaynatılarak sterilize edilmiş sular kullanılması önerilmektedir. Çünkü Naegleria fowleri'nin su borularında ve içme kaynaklarında da yer alabileceği bilinmektedir. Beyin yiyen amip belirtileri, bakteri kökenli menenjit ile benzer belirtiler gösterir. Başlangıç semptomları genellikle 5 gün sonra başlamakla beraber, 1 ila 7 günü bulabilir. Bunlar; baş ağrısı, ateş, bulantı veya kusma olabilir. İlerleyen semptomlar; boyun tutulması, kafa karışıklığı, çevreye ve insanlara karşı dikkat dağınıklığı, denge kaybı, nöbet geçirme ve halüsinasyonlardır. Semptomların başlamasına takriben hastalık hızla yayılır ve genellikle 5 gün içerisinde ölümle sonuçlanır (1 ile 12 gün arasında). Ölüme sebep olan şey; enfeksiyonun beyin dokusunu öldürerek, beyinde ödem oluşturmasıdır. Ölüm oranı %97'nin üzerindedir. ABD'de 1962 ile 2015 yılları arasında raporlanmış 138 vakadan, yalnızca 3 tanesi kurtulabilmiştir. Beyin yiyen amip belirtileri, menenjit gibi birçok diğer hastalıkta da ortaya çıkabilir. Bu nedenle eğer bir rahatsızlık durumu söz konusuysa panik yapmadan, bir sağlık kuruluşuna başvurmanızda yarar var. Tam olarak bilinmiyor. Laboratuvar koşullarında Naegleria fowleri üzerinde etkili birkaç ilaç bulunuyor. Fakat, hastaların çoğu kaybedildiğinden ötürü, sonuçlar tam olarak açık değil. Son zamanlarda 2 kişi, miltefosine adı verilen yeni bir ilaç sayesinde enfeksiyondan kurtuldu. Etkili bir yöntemin henüz bulunamamış olma nedenlerinden birinin de hastalığın çok ender görülme durumuyla ilişkili olduğunu belirtmeliyiz. Her ne kadar laboratuvar koşulları üzerinde başarılı çalışmalar olsa da bunların etkinliğinin insan üzerinde de test edilebilmesi gerekmektedir. Fakat düşük vaka sayılarında bu tür deneylerden anlamlı veriler çıkarmak ve sağlıklı sonuçlar elde etmek çok zor olmaktadır. Naegleria fowleri, sıcağı seven bir organizmadır. 46 C sıcaklığa kadar oldukça iyi büyür. Daha yüksek sıcaklıklara da kısa sürelerde dayanıklıdır. Nehirlerin ve göllerin diplerindeki tortularda yaşayan bakteri gibi diğer organizmalarla beslenirler. Burada yer alan açıklamalar kültürel amaçlı genel bilgilendirmedir ve bir sağlık tavsiyesi içermez. Eğer bir sağlık sorununuz olduğunu düşünüyorsanız, lütfen en kısa zamanda bir sağlık kuruluşuna veya doktorunuza danışınız.


İlk defa, bilim insanları bir fare beyninin tüm çevresine sarılmış dev bir nöron buldu. Bu nöron beynin iki bölgesine de o kadar sıkı ve yoğun şekilde bağlı ki, bilim insanları bunun bilincin kökenine bir açıklama getirebileceğini düşünüyor. Ekip, yeni bir görüntüleme tekniği kullanarak beynin en iyi bağlantı bölgelerinden birinden, tüm beyne yayılan dev bir nöron tespit etti ve bunun, bilinçli düşünce yaratmak için beynin farklı alanlarından gelen sinyalleri kontrol ediyor olabileceğini söylediler. Keşfedilen bu nöron, bir memelinin beyninde ilk kez tespit edilen en büyük üç nörondan biri ve yeni görüntüleme tekniği kullanılarak bizim beynimizde yüzyıllardır saptanamamış olan benzer yapılar görüntülenebilir. Allen Beyin Araştırmaları Enstitüsünden bir ekip, Maryland'daki Advancing Innovative Neurotechnologies girişimi ile yapılan Beyin Araştırması toplantısında, her üç nöronun da beyindeki her iki loba nasıl uzandığını anlattı, ancak en büyük olanın beynin çevresini adeta dikenleri olan bir taç gibi sardığını söyledi. Ekip lideri Christof Koch, Nature'dan Sara Reardon'a, daha önce beynin her iki bölgesinden uzanan bu kadar uzun nöronlar görmediğini söyledi. İşin şaşırtıcı tarafı üç dev nöron, daha önce insan bilinciyle ilginç bağlantıların gösterildiği, beynin tümüne oranla en bağlantılı bölgesi olan ince gri tabaka klostrum bölgesinden yayılmaktaydı. Bu nispeten küçük bölge, neokorteksin beynin merkezinde bulunan iç yüzeyi arasında gizlidir ve dil, uzun vadeli planlama, ileri duyusal işler gibi daha yüksek bilişsel işlevleri gerçekleştirmek için korteksin hemen hemen tüm bölgeleriyle iletişim kurar. DNA'nın ikili sarmalı konusuyla ün salan Francis Crick'in 2005'de bir gazetede Koch ile yazdığı yazıda bilinç iletkeni adını verdiği Klostrum, beyindeki birçok önemli bölgeye yoğun bir şekilde bağlı. Yazıda, harici ve dahili algılamaların hepsinin tek bir birleştirici ile birleştiğini öne sürdüler, orkestrayı senkronize eden bir şef gibi... Geçtiğimiz yıllarda birkaç garip tıbbi görüş, bu fikri güçlendirdi. 2014 yılında 54 yaşında bir kadın, Washington'daki George Washington Üniversitesi Tıp Fakültesinde epilepsi tedavisine başvurmuştu. Tedavi, epilepsi nöbetlerinin potansiyel kaynağı olan bölgeyi daraltmak için beyninin çeşitli bölgelerinin elektrotlarla nazikçe uyarılmasını içeriyordu. Ancak ekip kadının klostrum bölgesini uyarmaya başladığında, bilincini etkin bir şekilde kapatabileceklerini fark etmişlerdi. Bu araştırmada bulunmayan Koch'a göre, bu tür ani ve belirli bilinç durdurma ve başlatma daha önce hiç görülmemiş bir şey. 2015'deki bir başka deneyde klostrum lezyonlarının, travmatik beyin hasarlarıyla birlikte 171 savaş muhabirinin bilinci üzerindeki etkileri incelendi. Klostrum hasarının bilinç kaybının frekansı ile değil, süresi ile ilişkili olduğunu gördüler ve bunun bilincin açılıp kapanmasında önemli bir rol oynayabileceğini düşündüler. Şimdi Koch ve ekibi, fare beyinlerinde bu gizemli bölgeden çıkan geniş nöronlar keşfetti. Nöronların haritasını çıkarmak için araştırmacılar genellikle farklı boyaları bireysel sinir hücrelerine enjekte edip, beyni ince kesitlere kesip ardından nöronun yolunu elle izlemek zorundadırlar. Bu, şaşırtıcı bir şekilde bir sinir bilimcinin uygulamak zorunda olduğu oldukça ilkel bir tekniktir. Bu süreçte beyni yok etmek zorunda oldukları düşünüldüğünde, insan organları üzerinde düzenli olarak yapılabilen bir teknik olmadığını söyleyebiliriz. Koch ve ekibi, daha az hasar ile yeni bir teknik geliştirmeye çalıştı ve özel ilaçlarla aktive olan, klosturumunda spesifik genlere sahip nöronları bulunabilecek farelerle çalıştılar. Araştırmacılar farelere az miktarda ilaç verdiklerinde, bu genleri devreye sokmak için yalnızca bir avuç nöron ilacı almıştı. Bu, tüm nöron boyunca yayılmış bir yeşil floresan proteininin üretilmesine neden oldu. Daha sonra ekip, fare beyninin 10.000 adet enine kesit görüntüsünü aldı ve sadece parlayan üç nöronun 3B modellemesi için bir bilgisayar programı kullandı diye anlatıyor Reardon, Nature dergisinde. Unutmamalıyız ki, bu yeni dev sinir hücrelerin klostruma bağlı olması, Koch'un bilinç hakkındaki hipotezinin doğru olduğu anlamına gelmemektedir. Kanıtlamak için katedilmesi gereken epey yol var. Ayrıca, bu nöronların şimdilik sadece farelerde tespit edildiğini ve araştırmanın henüz hakemli bir dergide yayımlanmadığını belirtelim. Bu sebeple, bu keşfin insanlar için önemini araştırmadan önce doğruluğunun teyit edilmesini beklemeliyiz. Fakat yine de bu keşif, bilinçli düşüncenin insan tecrübesiyle nasıl ilişkili olabileceği konusunda ilginç bir noktaya değiniyor. Araştırma, Bethesda, Maryland'deki Advancing Innovative Neurotechnologies girişimi dolayısıyla 15 Şubat'ta Beyin Araştırmaları toplantısında sunuldu.


Bilim İnsanları 1 Kilometre Uzaktan Radyoaktif Maddeleri Nasıl Algılayacaklarını Buldular! Bilim insanları ilk kez, radyoaktif maddeleri bir km kadar uzaktan algılayabilmenin mümkün olduğunu ortaya koydular.Şimdilik, bir şeyin radyoaktif olup olmadığını anlamanın tek yolu, dedektörü onun çok yakınına tutmak. Ancak bu radyasyona maruz kalmamız anlamına geldiği için oldukça riskli bir yol. Güvenli bir mesafeden nükleer materyalleri algılamak, o bölgeyi nasıl temizleyeceğimizi ve Çernobil gibi yaşanabilir yerlerin gelecekte nasıl olacağını anlamamızı sağlayabilir. Radyasyonu uzaktan algılamak uzun zamandır yapılması mümkün bir şey olarak düşünülse de, yapılan bu çalışma, bunu ilk defa ortaya koydu. Gyrotron adı verilen bir cihazdan yayılan yüksek enerjili elektromanyetik dalgalar sayesinde, araştırmacılar nesneyi çevreleyen havayı, radyasyon içeriyor mu içermiyor mu anlamak için inceleyebiliyorlar. Bu tekniğin kilit noktası, elektromanyetik ışının odaklandığı noktada kısa ömürlü bir plazma üretmek. Güney Kore'deki Ulsan Ulusal Bilim ve Teknoloji Enstitüsündeki ekipten biri olan Eunmi Choi, çalışma hakkında şöyle söylüyor. "Yaptığımız deneyler gösteriyor ki, uzun mesafelerden radyoaktif materyalin algılanması mümkün. Özellikle yalnızca insanların değil, robotların da erişemediği yüksek radyasyon içeren alanlarda."Yoğun bir elektromanyetik dalga yaratıp onu bir objenin hemen yanına odaklayarak, araştırmacılar bir plazma oluşturmayı başardı. Plazmayı oluşturduktan hemen sonra, onun nasıl davrandığını izleyerek, etrafta radyoaktif parçacık olup olmadığını anlayabiliyorlar. Eğer plazmanın yakınında radyoaktif materyal yoksa, plazma yavaşça normal bir gaza döner. Ancak eğer yakınlarında radyasyon bulunuyorsa, plazma çok hızlı şekilde normal gaza dönüşür. Araştırmacılar, ışını odaklayan anten sayısını arttırarak, düşük hava türbülansı olduğu durumlarda bu metodu kullanarak bir km uzaktan radyasyonu tespit etmenin mümkün olduğunu söylüyor. Hem de bunu matematiksel hesaplamalar ışığında söylüyorlar. Ekip aynı zamanda bu çalışmanın plazma fiziğine de katkı sağlayacağını düşünüyor. İleride nükleer materyaller ile çalışmak belki çok daha güvenli olacak.