Lineer cebir , herhangi bir vektör uzayın içindeki lineer denklem ve lineer dönüşümlerin matrisler vasıtasıyla gösteren matematiğin bir dalıdır. Örnek olarak, Newton'un ikinci hareket yasası için net kuvvet vektörünü olarak ivme vektörünü ise olarak alalım. Ardından yasayı her bir bileşene uygularsak aşağıdaki lineer denklemlere ulaşabiliriz. Bu lineer dönüşüm ise aşağıdaki matris ile gösterilebilir. Matematikte reel sayılar veya karmaşık sayılar kümesini, bu kümeye F diyelim, cisim olarak adlandırabilmemiz için aşağıdaki tüm aksiyomları sağlaması gerekir. - F'nin elemanı olan tüm x ve y değerleri için, x + y = y + x doğru olmalıdır. Farklı bir deyişle, toplama işleminin değişme özelliği uygulanabilir olmalıdır. - F'nin elemanı olan tüm x, y ve z değerleri için, x + = + z doğru olmalıdır. Farklı bir deyişle, toplama işleminin birleşme özelliği uygulanabilir olmalıdır. - F'nin elemanı olan tüm x değerleri için, x + 0 = x değerini veren 0 F kümesininin elemanı olmalıdır. Farklı bir deyişle, toplama işleminin etkisiz elemanı F'de bulunmalıdır. Ayrıca değişme özelliğinden dolayı, sağ ve sol etkisiz elemanları aynı olacaktır. - F'nin elemanı olan tüm x değerleri için, x + = 0 değerini veren -x F kümesinin elemanı olmalıdır. Farklı bir deyişle, her F elemanının toplama işlemine göre tersi yine F kümesinin içinde bulunmalıdır. Ayrıca yine değişme özelliğinden dolayı herhangi bir x için sağ ve sol ters elemanları aynı olacaktır. - F'nin elemanı olan tüm x ve y değerleri için, xy = yx doğru olmalıdır. Yani, çarpma işleminin değişme özelliği uygulanabilir olmalıdır. - F'nin elemanı olan tüm x, y ve z değerleri için, x = z doğru olmalıdır. Yani, çarpma işleminin birleşme özelliği uygulanabilir olmalıdır. - F'nin elemanı olan tüm x değerleri için, x1 = x değerini veren 1 F kümesininin elemanı olmalıdır. Farklı bir deyişle, çarpma işleminin etkisiz elemanı F'de bulunmalıdır. Ayrıca değişme özelliğinden dolayı, sağ ve sol etkisiz elemanları aynı olacaktır. - F'nin elemanı olan ve 0'a eşit olmayan x değerleri için, xx-1 = 1 değerini veren x-1 F kümesinin elemanı olmalıdır. Farklı bir deyişle, her F elemanının çarpma işlemine göre tersi yine F kümesinin içinde bulunmalıdır. Ayrıca yine değişme özelliğinden dolayı herhangi bir x için sağ ve sol ters elemanları aynı olacaktır. - F'in elemanı olan tüm x, y ve z değerleri için, x = xy + xz doğru olmalıdır. Yani, çarpmanın toplama işlemi üzerine dağılma özelliği bütün F elemanları için sağlanabilmelidir. Bu aksiyomlardan ilk dört aksiyom bize 'nın ve sonraki dört aksiyom ise 'nın abelyen grup olduğunu göstermekle beraber eğer setimizde 0 = 1 durumu varsa F'nin tek elemanı vardır o da sıfırdır. Herhangi bir F cisminin üzerindeki vektörlerin oluşturduğu kümeye V diyelim. V'nin bir vektör uzayı olabilmesi için aşağıdaki tüm aksiyomları vektör toplamına ve vektör skaler çarpımına göre sağlaması gerekir. - V'nin elemanı olan tüm v ve w vektörleri için, v +v w = w +v v doğru olmalıdır. Farklı bir deyişle, vektör toplama işleminin değişme özelliği uygulanabilir olmalıdır. - V'nin elemanı olan tüm v, w ve u vektörleri için, v +v = +v u doğru olmalıdır. Farklı bir deyişle, vektör toplama işleminin birleşme özelliği uygulanabilir olmalıdır. - V'nin elemanı olan tüm v vektörü için, v +v 0 = v değerini veren 0 vektörü V kümesinin elemanı olmalıdır. Farklı bir deyişle, vektör toplama işleminin etkisiz elemanı V'de bulunmalıdır. Ayrıca değişme özelliğinden dolayı, sağ ve sol etkisiz elemanları aynı olacaktır. - V'nin elemanı olan tüm v vektörü için, v +v = 0 değerini veren -v V kümesinin elemanı olmalıdır. Farklı bir deyişle, V içindeki her vektörün toplama işlemine göre tersi yine V kümesinin içinde bulunmalıdır. Ayrıca yine değişme özelliğinden dolayı herhangi bir v vektörü için sağ ve sol ters elemanları aynı olacaktır. - V'nin elemanı olan tüm v vektörü için, 1F .v v = v değerini veren 1F F kümesinin çarpma işlemine göre etkisiz elemanı olmalıdır. Ayrıca değişme özelliğinden dolayı, sağ ve sol etkisiz elemanları aynı olacaktır. - V'nin elemanı olan tüm v vektörü ve F'in elemanı olan tüm a ve b değerleri için, .v v = .v doğru olmalıdır. Farklı bir deyişle, cisim üzerinde kullanılan toplama işlemi vektör skaler çarpımına göre dağılma özelliğine sahip olmalıdır. - V'nin elemanı olan tüm v ve w vektörleri F'in elemanı olan tüm a değerleri için, a .v = +v doğru olmalıdır. Farklı bir deyişle cisimden aldığımız herhangi bir değer ile vektör toplamlarının skaler çarpımlarında, vektör skaler çarpımları vektör toplamları üzerine dağılma özelliğine sahip olmalı. - V'nin elemanı olan tüm v vektörü F'in elemanı olan tüm a değerleri için, .v v = a .v doğru olmalıdır. Bu aksiyomlardan ilk 4 aksiyom bize 'nın abelyen grup olduğunu gösterir ve hiçbir vektör uzay boş küme olamaz çünkü her zaman 0 vektörünü içinde bulundurur. - Sıfır vektörü W'nun içinde bulunuyorsa, - W vektör toplamına göre kapalıysa , - W skaler çarpıma göre kapalıysa Bu alt küme alt uzay olarak adlandırılır. Her alt uzay aynı zamanda vektör uzaydır. Herhangi bir cisim üzerinde V vektör uzayının alt kümesi olan W1 ve W2 kümelerini alalım. Bu iki kümenin toplamları alt uzayların toplamı olarak adlandırılır. W1'den seçeceğimiz herhangi bir v vektörü ve W2'den seçeceğimiz herhangi bir w vektörü için alt uzayların toplamının oluşturduğu kümenin gösterimi aşağıdaki gibi olur. Alt uzayların toplamı kendi başına da ayrıca bir alt uzay ve alt uzay olduğu için de vektör uzaydır. Toplamdan elde ettiğimiz alt uzayın bütün vektörleri sadece birer toplanan alt uzayların vektörlerinden elde edilebiliyorsa; örneğin, 3 boyutlu düzlemde u(0, 0, 5) vektörünü topladığımız iki alt uzaydan sadece v(0, 0, 2) ve w(0, 0, 3) vektörleriyle elde edebiliyorsak başka herhangi bir v ve w ikilisinin toplamı u(0, 0, 5) vektörünü vermiyorsa bu alt uzay toplamı direkt alt uzay toplamı olarak adlandırılır. Gösterimi ise aşağıdaki gibi olur. Alt uzayların toplamı direkt ise alt uzayların kesişim kümesi de sadece sıfır vektörünü içermelidir. Örnek olarak ise tek ve çift fonksiyonların reel sayılar üzerindeki tüm fonksiyonların alt uzayı olması ve kesişimlerinin sadece sıfır vektörü olması düşünülebilir.


Spiroket bakterileri , sarmal yapıları ve dikkate değer uzunluklarıyla bilinirler. Spiroketler, diğer pek çok bakteri türüne kıyasla yaklaşık 50 kat daha uzundurlar. Bu uzunluk, hücre bölünmesi ve hücre uzaması süreçlerini spiroketler için oldukça zahmetli hale getirir. Spiroket bakterileri, sınıfından ve aynı zamanda kenelerden insana bulaşması ile bilinen Lyme hastalığına sebep olan Borrelia burgdorfer türü bakteriler, hücre bölünmesi ve hücre uzaması süreçlerini kolaylaştırmak için oldukça sıra dışı bir yol bulmuş. Borrelia burgdorfer hücreleri kendilerini bölmeden önce yavru hücrelerin bölüneceği noktaları işaretliyorlar. Yale Üniversitesi Mikrobik Bilimler Enstitüsü yöneticisi Christine Jacobs-Wagner'ın öncülük ettiği bir ekip, bu süreci tek hücre mikroskobu kullanarak fotoğrafladı. Ekip, büyüme ve bölünmenin anahtar unsuru olan peptidoglikanların, spiroketler tarafından bakteri boyunca sentezlendiğini gördüler. Yukarıdaki fotoğrafta da yeşil renkte görülen peptidoglikanlar tarafından sentezlenmiş bu noktalar, ana hücreye nerede bölüneceğini bildirmekle birlikte aynı zamanda yavru hücrelerin de gelecekte nerede bölüneceğini gösteriyor. Ayrıca pek çok bakteri türünün aksine Borrelia burgdorfer türü bakteriler halkasal değil, doğrusal yapılı DNA barındırıyorlar. Bu bakterilerin sebep olduğu Lyme hastalığı ise Kuzey Amerika ve Avrupa'da sıklıkla görülüyor. Lyme hastalığı kene ısırması ile bulaşmakla birlikte, tedavisi antibiyotiklerle sağlanıyor. Son olarak, Lyme hastalığının vücut içerisinde nasıl yayıldığına ilişkin yeni bir çalışma hakkındaki bilgilere buradan ulaşabilirsiniz. Not: Ana görselde spiroketlerin Borrelia burgdorfer gibi bir başka türü olan Treponema pallidum bakterilerini görüyoruz. Treponema pallidumlar ayrıca frengi ve benek hastalığına sebep olan bakteri türü olarak da bilinmektedir.


20. yüzyılın başlarında, etrafımızı çevreleyen evreni anlama yolunda ciddi adımlar atıldı. Bu adımların en önemlilerinden ikisi fotoelektrik olayve compton saçılmasıdır. Bu iki çalışma bizlere, ışığın enerji ve momentuma sahip fotonlar halinde yayıldığını söyler. Ancak, ışık ile yapılan girişim ve kırınım deneyleri de bizlere ışığın dalga özelliği gösterdiğini reddedilemez şekilde gösterir. Işığın söz konusu ikili doğası, günlük yaşamdaki deneyimlerimizle çeliştiği için kabullenmesi epey güç bir konudur. Aklınıza sadece ışık mı ikili doğaya sahiptir?sorusu gelmiş olabilir. Endişelenmeyin, bu soruyu soran ilk kişi siz değilsiniz. 1923 yılında, genç ve heyecanlı fizikçi Louis de Broglie, doktora tezinde: "Fotonlar hem dalga hem de parçacık özelliklerine sahipler. Belki maddenin her türlü şekli bu iki özelliğe sahiptir" öngörüsünde bulundu. de Broglie Dalga Boyude Broglie'ye göre, elektronların kararlı hareketlerinde karşımıza tamsayı değerler çıkmasının, tamsayı değerler ile açıklanan girişim ve titreşim ile bir bağlantısı vardı. Öngördüğü bu bağlantıdan yola çıkan de Broglie, elektronların yalnızca parçacıklar olarak düşünülemeyeceğini, aynı zamanda dalga doğasına da sahip olmaları gerektiğini düşündü. Bağıntıdan da görüldüğü üzere, büyük kütleli cisimlerin dalga boyu, önemsenmeyecek kadar küçük olmaktadır. Bu yüzden bizim gibi büyük cisimlerin, dalga özelliğinden pek bahsetmeyiz. Madde dalgaları ismini verdiği bu dalgaların, 1927 yılında C. Davisson ve L. Germer tarafından deneysel olarak doğrulanmasından yalnızca iki yıl sonra, de Broglie'nin doktora tezi Nobel'e layık görüldü. Madde dalgaları konuşulduğunda, aklımıza "madde dalgalarında zamana bağlı şekilde periyodik olarak değişen, yani dalga formunu oluşturan şey nedir?" sorusu gelebilir. Bu sorunun yanıtı, diğer yazılarımızda açıklayacağımız üzere, atomun kuantum modelinin gelişimine götürecek kadar ciddi bir öneme sahip. Su dalgalarında, periyodik olarak değişen şey su yüksekliğidir. Ses dalgalarında ise bu, basınçtır. Işıkta ise, periyodik olarak değişen şey, elektrik ve manyetik alandır. Madde dalgaları söz konusu olduğunda ise, bu periyodik değişimleri yapan nicelik "dalga fonksiyonu" olarak isimlendirilir. Dalga fonksiyonunun çözümleri ise, bir parçacığın; herhangi bir zamanda, belirli bir konumdaki bulunma olasılığıyla ilişkilidir. Eğer bu konu ile ilk kez karşılaşıyorsanız, yazdıklarımız ilk okuyuşta biraz karışık gelebilir. Ancak, belki ufak bir kopya, bu konuyu daha iyi anlamanızı sağlayabilir. Yukarıdaki "dalga fonksiyonu" diye bahsettiğimiz şey, sembolü ile gösterilmektedir. Şimdi biraz daha tanıdık gelmiş olmalı. Kuantum dünyasına giriş yapmak sizleri de heyecanlandırdı mı? Çünkü biz çok heyecanlıyız. Yukarıda, dalga fonksiyonu hakkında konuşurken, dalga fonksiyonunun çözümünün, parçacığın bulunma olasılığıyla "ilişkili" olduğunu söylemiştik. "İlişkili" kelimesini kullanmamızın bir sebebi vardı. Dalga fonksiyonunun kendisi, yani , kendi başına gözlemlenebilir bir büyüklük değildir. Bildiğimiz gibi, olasılık dediğimiz şey, 0 ile 1 arasındadır. Ancak, dalga fonksiyonunun büyüklüğü, pozitif ya da negatif bir değer olabilir. Bu sebeple, değil, 2 bizlere parçacığın, o noktadaki bulunma olasılığını verir. Bu büyüklüğe, olasılık yoğunluğu denir. Bu noktada, karşımıza çıkabilecek diğer bir kafa karışıklığı ise, bir olayın gerçekleşme olasılığı ile olayın kendisi arasındaki farktır. Yani, bir elektron uzayın belirli bir noktasında ya vardır ya da yoktur. Elektronun %60'ının orada olması gibi bir şey söz konusu değildir. Elektronun, uzayın o noktasında bulunma ihtimali %60'tır.


Eğer bir fiziksel niceliği parçacık olarak tanımlamak istersek, durgun kütlesinin sıfırdan farklı olması gerekir. Dalga ise temel anlamda enerjinin yayılma ve taşınmasına yol açan titreşim hareketidir. Maddenin boyutu küçültülerek atomik yapısına inildiğinde karşımıza çıkan atom altı parçacıkların, ki bunlara kuantum düzeyindeki parçacıklar da denilmektedir, davranışları salt parçacık veya salt dalga gibi klasik konseptlere uymamaktadır. Maddenin doğası ile ilgili ikilik fikri ilk olarak 17. yüzyıldaki ışık ve maddenin doğası tartışmalarına dayanır . 1803'de ise fizikçi Thomas Young tarafından gerçekleştirilen Çift Yarık, diğer bir adıyla Çift Delik deneyi, maddenin doğasında yer alan bu ikiliği ortaya koymak için yapılan başlangıç çalışmalarından biridir. Young, deney düzeneğinde tek ışık kaynağı olarak, iğne deliğinden geçen güneş ışığını kullanmıştır. İğne deliğinden yayılan ışık, üzerinde birbirine yakın iki iğne deliği bulunan ve deliklerin ilk kaynağa uzaklıkları eşit olacak şekilde yerleştirilen saydam olmayan bir engele düşürülür. Birinci iğne deliğinden herhangi bir anda çıkan ışık, diğer iki iğne deliğinden aynı anda geçeceği için, iki iğne deliğinden çıkan ışık o anda aynı fazda olur ve ekranda girişim saçakları gözlemlenir (şekil 1). Young'ın çift yarık deneyinde sadece ışık üzerine denemeler yapılmıştır. Ta ki, 1961'de Clauss Jönsson bunu o zamana kadar parçacık tanımına uyan elektronlarla deneyene kadar. Yeni deneyin tam olarak anlaşılabilmesi için parçacıkların nasıl davrandıklarının görülmesi gerekmektedir. Bir elektron tabancasından gönderilen elektronlar sadece tek bir yarıktan geçirilirse gözlem plakasında çarpma sonucu oluşan noktalar en sonunda düz bir çizgi oluşturur (şekil 2). Diğer bir deyişle, yarıktan geçebilen elektronlar tek bir doğrultuda ilerler. Benzer şekilde yarığa ışık gönderildiğinde plakada yine düz bir çizgi görülür. Bu çizgi ışığın en yoğun olduğu bölgedir. Yarık sayısı ikiye çıkartıldığı zaman ışığın dalga özelliğinden dolayı, bir girişim deseni oluşturduğu Young'ın deneyinde gösterilmişti. Bu durumda çift yarığa elektron gönderildiğinde, düz bir doğrultuda sadece iki yarığın birinden geçebilecekleri için iki sütundan oluşan bir görüntü elde edilmeliydi. Fakat elde edilen bir girişim deseniydi (şekil 3). Nasıl oluyor da madde parçacıkları tıpkı dalgalar gibi bir girişim deseni oluşturuyordu? İlk akla gelen elektronların toplu halde gönderildiğinde birbirlerine çarpıp doğrultu değiştirdikleriydi. Ancak elektronlar çift yarığa tek tek gönderildiğinde de sonuç değişmemişti (şekil 4). Dönemin bilim insanları elektronların nasıl bir hareket yaptığını gözlemlemek için sisteme bir dedektör eklediklerinde ise elektronlar bu kez parçacık gibi davranıp doğrultu değiştirmeyerek iki sütun oluşturdular. Deney yakından gözlendiğinde bir şeyler değişmişti. - Makroskopik sistemler klasik fizik kuralları, mikroskopik sistemler ise kuantum mekaniğinin ilkeleri ile değerlendirilmelidir. Yani aynı deneyi elektrondan çok çok daha büyük parçacıklar olan bilyeler ile yaparsak ekranda göreceğimiz girişim deseni değil iki adet çarma sütunudur. - Bir mikroskopik sistemin konum ve momentum gibi durumlarını içeren bir dalga fonksiyonu vardır. Mikroskopik bir sistem olan elektrona da bir dalga fonksiyonu eşlik etmektedir hatta kendisi bir potansiyeller dalgasıdır. - Dalga fonksiyonunun normalizasyonu sistemin belli bir noktada değil, bölgede olduğunu söyler. Yani elektron parçacık olarak tabancadan çıkıyor ancak aynı zamanda bir potansiyeller dalgası olduğu için yarıklara ulaştığında her ikisinden de aynı anda geçerek kendisi ile girişiyor ve ekranda girişim deseni oluşturuyor. - Gözlemler dalga fonksiyonunu çökertir. Bir niceliği gözlemek üzerine ışık tutmak anlamına gelir ve elektron, foton ile etkileşebilecek kadar küçüktür. Bu etkileşim sonucu dalga fonksiyonu özelliğini kaybeder ve sadece parçacık özelliği gösterir. Sadece tek bir deneyden dahi, böylesine büyüleyici sonuçların elde edilebilmesi, madde nedir sorusunun cevabının hem dalga-hem parçacık olduğunu göstermektedir. Görebildiğimiz makro evren yani biz ve çevremiz, matematiksel ve fiziksel olarak daha genel bir küme olan mikro evrenin özel bir durumuyuz. Sadece maddesel dalga boyumuz çok küçük olduğu için tamamen ihmal edilebilir bir dalga özelliğimizin yanında, tamamen parçacık özelliği gösteriyoruz.


Sanırım 9-10 yaşlarındayken böyle bir haber olduğunu ve o gece büyük bir merakla pencerede bekleyip Mars'ı görmeye çalıştığımı hatırlıyorum. Benim için ne kadar büyük bir merak uyandırdıysa o anı hala unutamıyorum ve elbette yaşattığı hayal kırıklığını. Çünkü o gece hiçbir şey görememiştim. O meraklı çocuk bir şekilde merakını koruyup şimdilerde astrofizikte doktora yapıyor olabilir, lakin bu tür sırf tıklanma amacıyla peydahlanan "Mars Ay Kadar Görünecek!" gibi haberlerin ne kadar sakıncalı olabileceğinin de ziyadesiyle farkında. Çünkü bu süreçte birçok kişinin yaşadığı hayal kırıklıklarının ve motivasyon kayıplarının onlara neler kaybettirdiğini birebir gördü. 2003 yılından beri bu haber sürekli dönüp dolaşır. Elbette ne kadar ilgi çekici olduğundan bahsetmeye gerek yok, başka bir gezegeni deyim yerindeyse "dünya gözüyle görmekten" bahsediyoruz. Lakin her seferinde sadece hayal kırıklığı yaratmaktan başka bir işe yaramıyor bu "Mars Ay Kadar Görünecek" haberleri. Çünkü böyle bir şey olması söz konusu dahi değil.Mars, Ay kadar görünmeyecek, ne yazık ki bu hiçbir zaman mümkün değildir. Bütün gezegenler, Güneş etrafında bir yörünge etrafında dolanıyorlar biliyorsunuz ki. Bu yörüngelerin her birinin büyüklüğü farklı ve gezegenler Kepler yasalarınca ifade edilen kurallar gereği bu yörüngelerde farklı periyotlarda hareket ediyorlar. Dolayısıyla bazı dönemlerde bazı gezegenlerle yakınlaşıyor, bazı dönemlerde ise uzaklaşıyoruz. Bu tamamen doğal, hiçbir şeye etkisi olmayan sıradan bir durum. Lakin bunun astronomik açıdan faydaları olabiliyor. Çünkü bir gök cismini size yakınken fotoğraflamak var, bir de uzakken fotoğraflamak var. Hepimiz hem fikiriz ki yakınken çektiğimizde daha çok detay elde edebiliriz. "Mars Ay kadar görünecek" haberinin suistimal ettiği nokta da tam olarak bu "yakınlık" durumu. Öyle bir manipülasyon kuruyor ki, sanki doğal olarak bu kadar yakınımıza girip böyle dev gibi görünebilecek. Gerçekte nasıl bir durum olduğunu yörüngeler üzerinden aşağıda görebilirsiniz. Yakın konumu bugün (28 Ağustos) olan senaryoyu gösteriyor. Diğer görselde ise başka zamanlarda nasıl uzakta kalabildiğini görebilirsiniz.


Mars Gezegeni | Özellikleri, Uyduları, Atmosferi... Mars gezegeni, Güneş sisteminin 4. gezegenidir. Kayaç gezegenlerin sonuncusu olan bu gezegen, çıplak gözle bile görülebilen kızıl görüntüsü sebebiyle, adını Roma mitolojisindeki savaş tanrısından almıştır. Bu nedenle kızıl gezegen olarak da bilinir. Yapılan jeolojik incelemeler dolayısıyla, milyarlarca yıl önce, Mars'ın yüzeyinde akan sular ve masmavi bir gökyüzü olduğu düşünülmektedir. Oldukça ince bir atmosfere sahip olan gezegenin kızıl görüntüsünün sebebi, toprak yapısında bulunan demir minerallerinin oksitlenmesi sonucu bu rengi alan bileşikler oluşturmasıdır . Mars gezegeninin yörüngesi, diğer dış gezegenlere kıyasla oldukça yüksek bir basıklığa sahiptir (0.093). Yani oldukça eliptik bir yörüngede dolanır. Öyle ki gezegen günberi konumundayken, Güneş'e olan uzaklığı yaklaşık 207 milyon kilometre iken, günöte konumunda bu mesafe 249 milyon kilometreye çıkar. Bu durum, Mars gezegeninin ikliminde oldukça önemli bir etkiye neden olur. Kendi etrafındaki bir tam turunu Dünya'nınkine oldukça yakın bir sürede (24.6 saatte) tamamlayan gezegenin Güneş etrafındaki bir tam turu ise, 687 gün sürmektedir. Mars gezegenin yörüngesinin Dünya'nınkiyle benzerliği burada da bitmez. Gezegenin dönüş ekseninin, yörünge düzlemine göre eğikliği de, Dünya'nınkiyle benzer olarak, 25 derecedir (Dünya'nınki ise 23.4 derecedir). Mars'ın yarıçapı yaklaşık olarak 3,394 kilometredir. Bu değer neredeyse Dünya'nın yarıçapının yarısına karşılık gelir (Dünya için 6,371 kilometre).


Şimdiye kadar ortaya konan bilimsel kanıtlar aslında her şeyi gözler önüne seriyor. Kaliforniya Üniversitesinden uzmanlar, sosyal mesafe kuralına uymanın ve maske takmanın COVID-19'un yayılmasını önlediğini ve maske takanların kendilerini koruma altına aldığını söylüyor. Kaliforniya Üniversitesi Davis Çocuk Hastanesinden çocuk enfeksiyon hastalıkları uzmanı Dean Blumberg, yapılan yeni araştırmalara göre ağzın ve burnun kapatılmasının hastalığın bulaşma riskini %65'e kadar azalttığını dile getirdi. Kaliforniya Üniversitesi Davis Kimya Mühendisliği bölümünden profesör Blumberg ve William Ristenpart, 2 Temmuz'da virüsün nasıl yayıldığını ve bu yayılmanın nasıl önleneceğini açıklayan bir canlı yayına konuk oldular. Vürüsün iki yolla bulaştığı ortaya atıldı. İlki, bir insan saçı boyutunun üçte biri kadar küçük olan ancak hala görebildiğimiz kadar büyük taşıyıcı damlacıklar yoluyla bulaşma. Maskeler, bu damlacıklara karşı bir bariyer görevi görerek bulaş riskini azaltıyor. Herkes maske takmalı. "Maskelerin işe yaradığına inanmıyorum" diyen insanlar, bilimsel kanıtları görmezden geliyor. Bu bir inanç sistemi değil. 'Yerçekimine inanmıyorum' demekle aynı şey bu. Maske takmayan insanlar sadece temas ettikleri insanlara değil, virüsün herkese bulaşmasına neden oluyor. Yani o kişiyle etkileşime geçen her kişi risk altında. Maske takmıyorsanız sorumsuz birisiniz demektir bana kalırsa. Guacamole'ye aynı anda iki kaşık daldırmak gibi. Sadece kendini düşünmektir bu.


Mercekli teleskop ,aslında teleskopdenildiğinde akılda ilk canlanan teleskop türüdür. Teleskop denilince bir alışkanlık olarak akla ilk gelen genelde üç ayak üzerinde duran, arkasından gözümüzle baktığımız uzun ince bir tüp ya da gözlemevlerinde yer alan etrafında ne olduğuna anlam veremediğimiz bir sürü ekipmanla donatılmış aygıtlar geliyor. Halbuki birçok türü bulunmaktadır. Mercekli teleskop bunlardan biridir. Mercekli teleskoplar , adını da aldığı üzere optik sisteminde mercek kullanan teleskoplardır. Bu size tuhaf gelebilir, fakat mercek kullanmayan, aynalı teleskoplar da bulunur. Hatta gözlemevlerinde devasa teleskopların hepsi aynalı teleskoplardır. Mercekli teleskoplar ise günümüzde genellikle amatör astronomlar tarafından tercih edilir. Mercekli teleskopların önünde, ışığı toplayan optik bir mercektir. Bu ışığı teleskop tüpünün arkasındaki başka bir merceğe odaklar ve buradan da görüntü göze iletilir. Bu sistemde görüntü ters oluştuğu için, görüntüyü düzeltmek adınadiagonal ayna kullanılır. Zaten kullanılmadığı durumda, teleskop yeterince yukarıya bakıyorsa, yere yatıp gözlem yapmanız gerekir çünkü çıkış noktası yere doğrudur. Öndeki mercek ışığı kırarak odaklığı için kırıcı olarak da adlandırılır, fakat Türkçede genellikle mercekli teleskop denilmektedir. Aynalı teleskoplarda ise ayna ışığı yansıtır, dolayısıyla yansıtıcı olarak bilinir. Fakat yine Türkçede aynalı teleskop denilmektedir. Mercekli teleskopların sorunları aynalıya göre oldukça fazladır. Her ne kadar satılan en ucuz teleskoplar mercekli teleskoplar olsa da aslında maliyet açısından aynalılar daha ucuzdur. Lakin algı olarak teleskop denilince akla mercekli teleskop geldiğinden, "oyuncak" olarak adlandırdığımız maalesef birçok teleskop mercekli teleskoptur. Çok ucuz olduklarından mercek kalitesi de çok düşüktür, bu nedenle heves kırmaktan başka bir işe yaramazlar. Kaliteli bir mercekli teleskobun fiyatı çok yüksektir. Çünkü optiklerdeki kusurları gidermek, maliyeti artırmaktadır.Asla teleskobunuzu ıslak mendil, alkol vb. ürünlerle temizlemeye kalkmayın! Optiğe zarar verirsiniz. Kreosus'ta her 10 'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar. Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar. YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz. Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın! Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir. - Ayarlama gerektirmez - Tozlanmaya dayanıklı - Kaplamaya ihtiyaç duymaz - Renk sapıncı - Düşük mercek çapı - Yüksek fiyat Mercekli teleskoplarda ışık kırılarak ilerlediği için, ışığın doğasından dolayı farklı dalga boylarına sahip ışıklar farklı açılarla kırılırlar. Dolayısıyla kırmızı ışığın odaklandığı nokta ile mavi ışığın odaklandığı nokta farklı olmaktadır. Bu da görüntüde, örneğin Ay' baktığınızda, Ay'ın bir tarafında mavi hale, öbür tarafında kırmızı hale görmenize neden olur. Bu problemi düzeltmek için çeşitli sistemler geliştirilmiştir, fakat bunların en iyi performans verenlerinin maliyeti oldukça yüksektir. Bahsettiğimiz nedenlerden ötürü, kaliteli bir mercekli teleskop için, eş değeri aynalı teleskoba göre çok daha yüksek fiyatlar ödemeniz gerekir. Optik sistemler tamamen kullanıma hazır olarak üretilir. Teleskop bir bütün halindedir ve sizin bir şey yapmanız gerekmeniz. Örneğin aynalı teleskoplarda kolimasyon ayarıyla uğraşırsınız, fakat merceklilerde böyle bir problem yoktur. Aynalı sistemler açık sistemler olduğundan dolayı içlerine zamanla toz dolar ve temizlenmesi gerekir. Teleskopların optiklerini ne yazık ki masa temizler gibi temizleyemezsiniz. Optiğe zarar vermemek gerekir. Genellikle kuvvetlice üfleyen bir cihazla tozlardan arındırılır. Aynalı teleskopların kaplamaları zamanla zarar görerek teleskobun performansını düşürür. Bu nedenle aynaların sökülüp, yeniden kaplatılması gerekir. Fakat merceklilerde böyle bir ihtiyaç yoktur. Bahsettiklerimizin, bir fiyat/performans karşılaştırması olduğuna lütfen dikkat ediniz. Çok kaliteli mercekli teleskoplarla şahane çalışmalar yapılmaktadır. Örneğin Takahashi FSQ-106EDX4 modeli bu konuda oldukça bilinir ve gerçekten yüksek kalite fotoğraflar elde edilmektedir. Yalnız fiyatının 6000 dolar olduğunu belirtmek gerek. Buna yakın görüntüler elde etmek için alacağınız bir aynalı teleskop çok daha düşük maliyetli olacaktır. Aynı zamanda büyük gözlemevlerindeki 10 metrelik boyutlara ulaşan hatta günümüzde bu değerleri bile aşan teleskoplar aynalı teleskoplardır. Bunun nedeni bahsettiğimiz birçok neden olduğu kadar burada bahsetmediğimiz diğer nedenlere de dayanır. Örneğin devasa büyüklükteki aynalı bir teleskop yapmak için tek parça dev aynanız olması şart değildir. Bunu altıgen aynalara bölerek, birçok parçadan oluşan tek bir ayna haline getirebilirsiniz. Aynı zamanda bu parçaları hareket ettirme şansına da sahip olursunuz. Eğer teleskop almayı düşünüyorsanız, tüm teleskopların anlatımlarını içeren yazımıza göz atmanızı öneriyoruz.


Meridyen, kuzey kutup noktasından güney kutup noktasına uzanan hayali yarım büyük çemberdir. Her biri birer dereceyle ayrılmış, toplamda 360 meridyen vardır. Greenwich'ten geçen meridyen, başlangıç meridyeni olarak kabul edilir ve buranın boylamı 0 'dir. Bunun batısına doğru 180, doğusuna doğru da 180 meridyen yer alır. Yani Dünya üzerinde boylamlar 0 -180 batı ve 0 -180 doğu olarak ikiye ayrılır. Greenwich'in arkasında yer alan meridyen tam 180 'dir ve antimeridyenadını alarak büyük çemberin diğer yarısını oluşturur. Bulunduğunuz noktanın koordinatları ifade edilirken önce enlem, sonra boylam yazılır. Enlemler de güney ve kuzey olarak ikiye ayrıldığı için, değer girildikten sonra peşine kuzey-güney ve batı-doğu bilgisi eklenir. Örneğin İstanbul'un konumu 41.0082 N, 28.9784 E olarak verilir. Burada N kuzeyi , S güneyi , W batıyı ve E de doğuyu ifade eder. İlk başlangıç merdiyeni önerisi İ.Ö. 200'lü yıllarda Eratosthenestarafından önerildi. Amaç elbette bu tanımın doğuşuna da neden olan, Dünya ile ilgili ölçümleri gerçekleştirebilmekti. Fakat enlem ölçümüyle ilgili sorunlar, o zamanın imkansızlıkları nedeniyle bu tam olarak mümkün olmadı. Eratostehenes aynı zamanda o yıllarda Dünya'nın büyüklüğünü iyi bir kesinlikle hesaplayabilmiştir. Günümüzde bile ne yazık ki "düz dünya" iddiasında bulunanların var olduğu düşünülecek olursa, o yıllarda Dünya'nın küresel bir yapısı olduğunu anlayabilmiş ve bunu ölçmenin yöntemini bulup, iyi bir kesinlikle de ölçmüştür . Greenwich'in merkez seçilmesi ise Uluslararası Meridyen Konferansı ile belirlenmiştir. Washington D.C. de 1884 yılında gerçekleştirilen bu konferansa 26 ülke katılmış ve oy kullanmıştır. Manyetik meridyen, tıpkı coğrafi olanda olduğu gibi kutup noktalarını birleştiren yarım büyük çemberdir. Lakin bu sefer coğrafi kutup noktaları değil, manyetik kutup noktaları referans alınır. Genellikle pek bilinmese de Dünya'nın coğrafi kutup noktası ile manyetik kutup noktası arasında bir miktar farklılık bulunur. Bu durum diğer gök cisimlerinde daha da belirgin olabilir ve bu nedenle kavramsal olarak ayrılırlar. Kreosus'ta her 10 'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar. Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar. YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz. Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın! Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir. Büyük çember , merkezi, kürenin de merkezi olan çemberdir ya da bir başka deyişle, bir küreyi merkezinden geçecek bir düzlemle böldüğümüzde elde edilen çemberdir. Dünya'nın küresel geometrisinden dolayı meridyenler kutuplara doğru birbirlerine yaklaşır, ekvatora doğru uzaklaşırlar . Ekvatorda meridyenler arası mesafe maksimum değeri olan 111.32 kilometreye ulaşır. Kutup noktasında birleştikleri için buralara doğru mesafe iyice kapanır. Herhangi bir enlemde iki boylam arası mesafeyi hesaplamak oldukça kolaydır. Bulunduğunuz yerin enlemi, ekvatordan olan açısal uzaklıktır. Yani ekvatorda enlem 0 iken, güneye ve kuzeye gittikçe bu değer artar, kutuplarda ise 90 olur. Küresel bir geometriden dolayı iki meridyen arasındaki mesafe, ekvatordaki maksimum mesafe olan 111.32 km çarpı kosinüs 'dir. İstanbul örneğine dönecek olursak 41 enleminde iki meridyen arası mesafe 111.32cos(41)=84 kilometre olarak bulunur. Burada kosinüs değerinin 0 olan ekvatorda maksimumu, 90 olan kutuplarda da minimum olan sıfır değerini verdiğine dikkat ediniz. Bir gün, 24 saat olarak tanımlanmıştır. Aslında Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü bundan biraz daha kısa olup yaklaşık 23 saat 56 dakikadır. Fakat bu süre boyunca, Dünya aynı zamanda yörüngesi üzerinde de bir miktar yol kat ettiğinden, tam bir tur döndüğünde, Güneş bir önceki doğrultuda bulunmaz, biraz geride kalmıştır. Bu fark yaklaşık 4 dakikalık ek süreyle tanımlanır. Dolayısıyla bir tam gün 24 saattir. Bu şu demektir: 24 saat sonra Güneş, tekrar doğacaktır . 360 adet meridyen olduğuna göre, meridyen başına düşen saat 24/360'ten 1/15 olur. Bir saat 60 dakika olduğuna göre bu değer 4 dakikadır. Burada çıkan sayıların tam sayı olmasının bir tesadüf olmadığına, gün, saat, dakika, 360 derece gibi kavramların birbirilerinin uygun katları olacak şekilde tanımlandıklarına da dikkat edin. Özetle, iki merdiyen arasındaki saat farkı 4 dakikadır. Bu durum, 15 'lik boylam farkının 1 saatlik fark oluşturacağı anlamına gelir. Fakat ülkeler, duruma göre kendi zaman dilimlerini tercih edebilirler, bu nedenle ufak farklılıklar söz konusu olabilir. Lakin zaman dilimleri seçilirken, buna dikkat edilir. Şaşırtıcı bir biçimde, Dünya üzerindeki iki konum arasındaki saat farkı 24 saatten fazla olabilir. Bu durum tam olarak Uluslararası Gün Çizgisinin geçtiği konuma yakın yerlerde gerçekleşir. Bu çizgi tam olarak bir doğru değildir, daha ziyade zigzaglara benzer biçimsiz bir şekli vardır. Samoa ile Amerikan Samoa arasından geçer. Bu durum biraz da güneş enerjisi tasarrufu amacıyla uygulanan saat ötelemeleri nedeniyle gerçekleşir. Bu nedenle iki yer arasındaki en büyük saat farkı 26 saat olarak Howland adaları ile Line adaları arasındadır. Normalde UTC-12 ile UTC+12 arasındaki farkın en büyük olup 24 saat olacağı düşünülse de tüm ülkeler bu uluslarası standartı kabul etmeyebilir. Bu nedenle bazı bölgelerde UTC+13 ve UTC+14 saat dilimleri bulunur, bu da 26 saatlik farka neden olur. Yani bir noktada Pazar günü saat 08:00 iken, diğer noktada Pazartesi saat 10:00 olmaktadır.


Bu yazı dizimizde şu ana dek hep doğrusal bir hareketten konuştuk. Lakin hareket daima doğrusal olmak zorunda değildir, hatta çoğu durumda değildir. Bunun en basit örneği merkezcil ivme tarafından sağlanan düzgün dairesel harekettir. Hiç kuşkusuz bir cisim bir nokta etrafında dairesel bir hareket yapabilir. Bu nokta etrafında sabit bir süratle yapılan dairesel harekete, düzgün dairesel hareket denir. Düzgün dairesel hareket sırasında sürat sabittir, hız sabit değildir. Eğer hatırlayacak olursanız sürat ve hız arasındaki farktan bahsetmiştik. Sürat, hızın skaler karşılığıydı. Dairesel bir hareket sırasında, aşağıdaki animasyonda olduğu gibi sürat her ne kadar sabit kalsa da hız değişir. Çünkü hareket vektörünün yönü dairesel bir hareketi sağlayabilmek adına değişmektedir. Yönün değişiyor olması, her ne kadar onun büyüklüğü olan sürat değişmese de, bir vektör olduğundan dolayı hızın değişeceği anlamına gelir . Eğer bu kavramlar kafanızı karıştırıyorsa skaler ve vektörel konusuna dönüp bir göz atmanızı muhakkak tavsiye ediyoruz. Eğer bir cisim dairesel bir hareket yapıyorsa ivmeye sahiptir, çünkü az önce de bahsettiğimiz gibi hızı zamanla değişmektedir ve ivme de hız zamanla değiştiğinde ortaya çıkar. Bir başka deyişle hızın zamanla değişimi sıfır olmadığına göre, bir ivmesi vardır. Dolayısıyla bir cismin dairesel bir hareketi sürdürebilmesi için sürekli olarak merkezcil ivme adını verdiğimiz bir ivme tarafından sağlanan kuvvetle tutulması gerekir. Aksi takdirde cisim doğrusal olan hareketine sabit hızla devam edecektir. Bir başka deyişle eğer hız değişiyorsa, onu değiştiren bir şeyler olmalıdır. Hız vektörü yola teğettir . Bu nedenle hız vektörü dairenin yarıçapına daima dik olur. İvme vektörünün yola dik olması gerektiğini sezgilerimiz bize söyler. Bunu şu noktada göstermek aslında oldukça kolaydır. Parçacığın ivmesini hesaplamak oldukça kolaydır. Ortalama ivme ifadesinden faydalanırız.


Yılın belirli dönemlerinde, meteor yağmuru adı verilen olay sebebiyle, gökyüzüne baktığımızda gördüğümüz meteor sayısı dikkat çekici miktarda artar . Meteordediğimiz yapılar, atmosfere girdiklerinde yanarak iz bırakan gök taşlarıdır. Dolayısıyla meteor yağmurları süresince atmosfere giren gök taşlarını, yıldız kayması şeklinde görebileceğiniz gibi zaman zaman ateş topları şeklinde de görebilirsiniz. Meteor yağmuru, bir dizi gök taşının atmosfere girerek yandığı bir gök olayıdır. Normal zamanlarda da Dünya sürekli irili ufaklı taşların bombardımanı altındadır. Yani herhangi bir zamanda da bir yıldız kayması olayı görebilirsiniz. Lakin meteor yağmurları spesifiktir, her yıl aynı tarihlerde, yörüngemizin bu taş parçalarının yörüngesiyle kesişmesi sonucu gerçekleşir. Söz konusu meteorlar, saçılma noktası adı verilen bir noktadan saçılıyormuş gibi gözükür. Bu çıkış noktası, çoğunlukla meteor yağmuruna adını verir. Genellikle hangi takım yıldızın olduğu noktaya yakın bir noktadan saçılıyorsa, o takım yıldızın adını alarak anılırlar. Meteor yağmurlardan en meşhuru Perseid meteor yağmurudur. Adını, saçılma noktasına yakın olan Perseus takım yıldızından alır ve her yılın Ağustos ayının ortalarında doruk noktasına ulaşır.


Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır. Metilen mavisi bilim dünyasında sıklıkla kullanılan bir boyar madde ve aynı zamanda bir ilaçtır. Kimyasal formülü C16H18ClN3S'tir. Akvaryum hobisinde çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanıldığından, piyasada genellikle solüsyonlar şeklinde bulunur. Fakat kendisi koyu yeşil kristal veya toz formunda bulunur. Solüsyonları ise koyu mavi renklidir. Hafif bir kokusu vardır. Metilen mavisi sentetik bir boyar maddedir. Nükleik asitler gibi negatif yüklü hücre bileşenlerini boyararak hücre görüntüsünde kontrast oluşturur. Böylelikle özellikle mikroskop altında şeffaf görünen hücre bileşenlerini birbirinden ayırt etmek kolaylaşır. Sıklıkla kullanılan bu boyanın aynı zamanda antioksidan, antidepresan, antimalaryal ve kardiyoprotektif özellikleri bulunur. Oksidasyon redükte edici bir ajan olması sebebiyle, tıp dünyasında methemoglobinemi tedavisinde kullanılır. Aynı zamanda geçmişte özellikle Afrika'da malarya tedavisinde kullanılmış, fakat klorokinden sonra, piyasadaki yerini bu yeni ilaçlara bırakmıştır. Ayrıca Tau proteini birikmesini inhibe edici özelliğinden ötürü Alzheimer tedavisinde bir potansiyel olarak da görülmektedir. Metilen mavisi birçok hayvan doku hücresiyle birlikte bakteri ve özellikle kan doku kültürü örneklerini boyamada kullanılabilir. Asidik hücre parçaları olan çekirdek gibi bölgeleri maviye boyar ve Eosin Y boyası ile birlikte güzel bir kontrast oluşturur. - Köpekbalığı Evrimi: 450 Milyon Yıllık Geçmişe Sahip Köpekbalıkları Nasıl Evrimleşti? Köpekbalıkları, 5 Büyük Yok Oluşu Nasıl Atlattılar? - Brezilya Nehirlerinde Yaşayan Yeni Bir Elektrikli Balık Keşfedildi! - Konuşan Balıklar: Balıkların Su Altında Çıkardığı Sesler Anlamsız Değil; Birbirleriyle Ses Yoluyla da İletişim Kuruyorlar! Laboratuvar amaçları için genellikle %0.5 ile %1.5 arası konsantrasyonlarda bulunur. Akvaryum hobisiyle ilgilenenler bu konsantrasyon değerine dikkat etmelidir. Ayrıca ürünün belirli bir raf ömrü bulunur. Son kullanma tarihi geçmiş ürünleri kullanmayınız. Piyasada genellikle kullanım amacı sebebiyle, farklı konsantrasyonlarda solüsyonlar olarak satılmasının yanında kendisi, koyu yeşil kristal ve toz formunda bir kimyasaldır. Hafif bir kokusu vardır. Kaynama noktası 100-110 C arasıdır. Suda çözünebilir, çözünürlüğü 43,600 mg/L (25 C)'dir. Optimal saklanma koşulları altında stabildir. Isıtıldığında ayrışarak oldukça toksik nitrojen oksit, sülfür oksit ve klorür dumanları salar. Asla ısıtmayınız! Kreosus'ta her 10 'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar. Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar. YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz. Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın! Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir. Methemoglobinemi durumunda kullanılsa da özellikle daha önceden daha farklı amaçlarla da kullanılmıştır. Metilen mavisi zayıf da olsa ürinerolarak antiseptik özellikler göstermektedir. Oksalat tarafından kalsiyum bağlanmasını doğrudan inhibe eder. Ayrıca kalsiyum oksalat parçacıklarının toplanma eğilimini azaltır. Aynı zamanda geçmişte sistit ve üretrit tedavisi amacıyla hafif üriner antiseptik ve muköz yüzeylerin uyarılması görevinde kullanılmıştır. Fakat artık bu kullanım önerilmemektedir. Yalnızca bakteriyel ve hücre düzeyinde boyamada değil aynı zamanda ameliyat düzeyinde medikal boyama amaçlı da kullanılır . Geçmişte siyanür zehirlenmesinde kullanılmış olsa da artık bu şekilde kullanımı önerilmemektedir. Günümüzde siyanür zehirlenmesi amil nitrit, sodyum nitrit ve sodyum tiyosülfat veya hidroksokobalamin içeren bir antidot rejimiyle tedavi edilmektedir. Sodyum nitrit kullanılarak tedavi edilmeye çalışılan siyanür zehirlenmesi durumunda, antidot tarafından ortaya çıkarılan methemoglobinemia durumunu tedavi etmek için indirgenmiş siyanür bağlanması ve artan toksisite sebebiyle metilen mavisi kullanılmamalıdır. Metilen mavisinin karbonmonoksit zehirlenmesi tedavisinde bir yeri yoktur. Etkinliği ve güvenliği için ilerleyen araştırmalar yapılması gerekse de metilen mavisi, fotosansitizör göreviyle topikal olarak fotodinamik terapide dermatolojik veya mukokütanöz enfeksiyonlarda kullanılmıştır. Selektif serotonin gerialım inhibitörleri , serotonin ve nöroepinefrin gerialım inhibitörleri ve monoamin oksidaz inhibitörleriyle birlikte kullanımı ciddi sonuçlara ve ölüme sebebiyet verebilir. Yüksek dozlarda metilen mavisi kullanımı bulantı, kusma, abdominal ağrı, prekordiyal ağrı, baş dönmesi, baş ağrısı, aşırı terleme, nefes darlığı, hipertansiyon ve kafa karışıklığına neden olabilir. Ayrıca idrar yolunda irritasyon gerçekleşebilir. Biyolojik yarı-ömrü 5 ila 6.5 saattir. - H302 (%99.47): Yutulduğunda zararlı - H318 (%24.60): Ciddi göz hasarı - H319 (%10.16): Ciddi göz irritasyonu - Önlem Uyarı Kodları:P264, P270, P280, P301+P312, P305+P351+P338, P310, P330, P337+P313 ve P501 Akvaryum hobisinde balık besleyenler, bazen çeşitli hastalıklarla karşılaşabilirler. Bu hastalıkların her birinin tam olarak ne olduğunu teşhis etmek her zaman sanıldığı kadar kolay olmayabilir. Bazen birkaç hastalığın birden baş göstermesi, durumu tanı konulamaz hale getirir. Özellikle beyaz benek hastalığı olarak bilinen Ichthyophthirius multifiliis adlı protozoan parazitin sebep olduğu hastalığın tedavisinde etkili olduğu bilinmektedir. Ayrıca bazı akvaristler, yumurtaların olgunlaşmadan zarar görmemesi adına koruma amaçlı metilen mavisi kullanmayı tercih etmektedir. Metilen mavisi bu gibi durumlarda dezenfektan ve antiseptik özelliği sebebiyle sıklıkla tercih edilir. Lakin birçok kişi bu kimyasalın kullanımıyla ilgili sorun yaşamaktadır. En büyük sorun, piyasada çeşitli konsantrasyonlarda satılıyor olmasına rağmen, birçok kişinin aynı damla sayısında kullanmaya çalışmasıdır. Konsantrasyon farklı olduğundan, kullanılan miktar da bu nedenle herkeste farklı olacaktır. O nedenle, damla hesabına güvenmemeli ve ppm hesabı yapmalısınız. Ödüllü yazar Susan Kreller'in polisiye roman sürükleyiciliğine ve psikolojik roman derinliğine sahip kitabı Mavi Kulübe ya da görmezden gelinen filler, genç okuru edebiyatla sarmalayarak yakıcı toplumsal sorunlar üzerine düşündürtmeyi başarırken, yetişkinlere de sarsıcı bir okuma deneyimi vaat ediyor. - Çevirmen: Olcay Geridönmez - Yayın Tarihi: Ekim 2019 - Baskı Sayısı: 1. Baskı - Sayfa Sayısı: 160 - Cilt Tipi: Karton Kapak - Kağıt Cinsi: Kitap Kağıdı - Boyut: 14.5 x 21 cm - ISBN: 9786056969126 Bunun yanında bir diğer hata, ana tankta ilaç kullanılmasıdır. Hasta balıklar ayrı bir karantina tankına alınıp, metilen mavisi burada uygulanmalıdır. Semptomlar geçtikten ve balık tamamen iyileştikten sonra ana tanka geri alınmalıdır. Ayrıca metilen mavisi bitkilere de zarar verebilmektedir. Birçok kişi ne yazık ki "Ben böyle kullandım bir zararı olmadı." gibi argümanlarla karşı tarafı istemeden de olsa yanlış bilgilendirebilmekte ve bu durum hatalı bilginin yayılmasına, dolayısıyla canlıların kaybına neden olabilmektedir. Unutmayın ki en başta kişinin kullandığı konsantrasyon belli olsa dahi akvaryum hacmi, şartları tüm durumu değiştirebilir. Bu nedenle uygun bir protokol izlenmelidir. Karantina tankları için önerilen metilen mavisi dozu 2-3 ppm dolaylarındadır. Elinizdeki solüsyonun konsantrasyonu ve akvaryum hacminizden yola çıkarak bu uygun ppm aralığını sizin hesaplamanız en doğrusu olacaktır. - Yanlış bilgi 1: Metilen mavisinin akvaryumda yer alan mikroorganizmaların hepsini kırıp geçirdiği doğru bir bilgi değildir. Burada en temel faktör konsantrasyondur, aşağıda bununla ilgili detaylı bir örneği görebilirsiniz. - Yanlış bilgi 2: Metilen mavisi bir su düzenleyici değildir. Akvaryumda düzenli kullanımı gereksiz olduğu gibi uygun da değildir. Su düzenleyiciler klor, kloramin ve ağır metaller gibi bileşenleri etkisiz hale getiren kimyasallardır. Metilen mavisinin böyle bir özelliği yoktur. - Yanlış bilgi 3: Yosun patlamalarında metilen mavisi kullanılmamalıdır. Yosunun bir numaralı kaynağı oturmamış akvaryum bakteri döngüsüdür. Metilen mavisi bu döngüye zarar verebileceğinden, yosun patlaması durumlarında kullanımı önerilmez. Sipos ve Urakawa'nın 2016 yılında yaptığı çalışma bu konuda değerli bilgiler vermektedir. Bu çalışmada, bakteriyel türlere kıyasla arkeal tür olan Nitrosopumilus maritimus türünde oldukça yüksek duyarlılık gözlenmiştir. 10 ppb (0.01 ppm) metilen mavisi kullanımında Nitrosopumilus maritimus'un amonyum oksidasyonu %65 oranında inhibe edilmiştir. İncelenen bakteri türlerinde, Nitrosococcus oceani metilen mavisine karşı en dirençli tür olarak tespit edilmiştir. Nitrosococcus oceani türünün %75 inhibisyonunun sağlanması için 10 ppm metilen mavisi kullanması gerekmektedir. Bu türde metilen mavisi oksidasyonu azaltmaktan ziyade hücre seviyesinde ölüme neden olmaktadır.


Musluğun sıcak tarafını açıp, suyun ısınması için beklerken, musluktan akmakta olan soğuk suyun borulardan geçerken bir ses çıkardığını duymuş olabilirsiniz. Eğer dikkat edecek olursanız, akmakta olan suyun sesinin de suyun ısınmasıyla beraber değiştiğini fark edebilirsiniz. Bu sesi dinlemek konusunda yeterince uzmanlaşacak olursanız, artık kış günlerinde su ısındı mı ısınmadı mı diye elinizi suyun altına sokmanıza bile gerek kalmaz; sadece sesin değişmesini bekleyerek neredeyse hatasız bir şekilde suyun ısındığını bilebilirsiniz! Ancak etrafımızda görmeye alışık olduğumuz bu konuların fiziksel nedenlerini açıklamak her zaman basit olmayabilir. Bu yazımızdan da göreceğiniz üzere, bu ilginç olayın sebebi sandığınızdan daha karmaşık ve ilgi çekici olabilir. Öncelikle, basit bir fizik terimini öğrenerek başlayalım. Suyun sıcaklığı değiştikçe akmazlığı da değişir. Bunu, su üzerinde gündelik olarak görmemiz pek mümkün değildir; fakat başka bir örneğini görüyoruz: sıvı yağlar. Tavaya döktüğünüz sıvı yağ, akmaya karşı oldukça dirençlidir. Tavada gezdirmek istersiniz, ama o direnir. Eğer yağ ısınmaya başlarsa, çok daha kolay aktığını fark edersiniz. Bu sebeple yağın önce ısınmasını bekleyip sonra tavada gezdirerek işimizi kolaylaştırabiliriz. - Elektriğin Hızı Nedir? Elektronlar Aşırı Yavaş İse, Elektrik Lamba Gibi Cihazları Nasıl Anlık Olarak Çalıştırabiliyor? - Roketler Nasıl Uçar? Devasa Roketler, Dünya Atmosferini Terk Ettikten Sonra Uzay Boşluğunda Nasıl Hareket Edebilirler? - Elektriği ve Devreleri Anlamak: Ders Kitaplarının Size Anlatmadığı Detayları Öğrenin! Stokes yasası, RR yarıçaplı küçük bir küreye, dinamik akmazlığına sahip bir sıvı içerisinde uygulanan sürtünme kuvvetini verir. Burada \nu, nesneye göre sıvının akış hızıdır. Kreosus'ta her 10 'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar. Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar. YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz. Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın! Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir. Sıvıların akmaları sırasında bu iç sürtünmeden kaynaklı bir ses ortaya çıkar. Tıpkı üflemeli çalgılarda olduğu gibi bir boru bu sesin aktarımını ve duyulmasını kolaylaştırır. Bu sebeple musluktan akarken suyun sesini duyarız. Stokes Yasası'ndaki ,dinamik akmazlıktır. Sıcaklığa bağlı olarak değişeceği için, uygulanan sürtünme kuvveti ve bu sebeple de akan suyun çıkardığı ses değişir. Burada sıvının dinamik akmazlığı, sesin frekansı, sıvının yoğunluğu, VV ise ortamdaki ses hızıdır.


Mutluluğu Satın Alabilir misiniz? Paranızı Deneyimlere Harcıyorsanız, Evet! Bu haber 1 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir. Bir gömleği satın almakla bir yolculuğa para vermek karşılaştırılamaz elbette, ancak buna rağmen fiyatı hesaba katsak bile deneyimlerin insanları daha çok mutlu ettiği sonucuna varıyoruz. Bu konuda yapılan bir çalışmaya, eşya veya deneyim satın almak isteyen 2.600'den fazla yetişkin katıldı. Eşya satın almak isteyen alıcıları; mücevher, giyim veya mobilya gibi ürünleri tercih ederken deneyim satın almak isteyen alıcılar ise etkinliklere, restorana gitmek gibi deneyimlere yöneldi. Katılımcılara gün içinde satın alma davranışlarını ve duygularını takip etmeleri için konuya ilişkin mesajlar gönderildi. Sonuç: Deneyim satın almayı tercih eden katılımcılar deneyimin türüne veya maliyetine bakılmaksızın çok daha mutlu oldu. Daha mutlu olmak istiyorsanız, harcamalarınızın bir kısmını maddi mallardan çok deneyimlere ayırmak çok daha akıllıca olabilir. Muhtemelen bu sizi çok daha mutlu edecektir. Araştırmacılar, deneyim satın almayı tercih eden tüketicilerin satın almadan önce, satın alma sırasında ve sonrasında daha mutlu olduğunu belirtiyor. Bu da muhtemelen deneyimlerin yarattığı anılardan kaynaklı.


Gelecekte yapılması beklenen Mars yolculuğu hepimizi heyecanlandırıyor, fakat bundan önce bu tür uzay yolculuklarının insan bedenini nasıl etkileyeceğini anlamamız gerekiyor. NASA, 2015 yılında uzayda uzun bir süre kalmanın insan bedeni üzerindeki etkilerini araştırmak için Uluslararası Uzay İstasyonu'nda gerçekleştirilecek olan bir yıllık bir görev tasarladı. Bu görevde yer almak için iki astronot gönüllü oldu; ikiz kardeşler Mark Kelly ve Scott Kelly. NASA bu çalışmaya Twins Study adını vermişti. Böylelikle NASA'nın Year In Space adlı görevinde astronot Scott Kelly ve Mark Kelly kardeşler de İkizler Çalışması için görev almış oldu. Astronot Scott Kelly, Uluslararası Uzay İstasyonu'nda bir yıl süreyle kalma kararı ardından Mart 2015'te Dünya'dan ayrıldığında bu görev herkesi büyülemişti, fakat yeryüzünde kalan ve emekli astronot olan ikiz kardeşi Mark Kelly ile bir araştırmaya dahil edilmeleri de fazlasıyla merak uyandırmıştı. Scott Kelly, Uluslararası Uzay İstasyonu'nda geçirdiği bir yıl boyunca yörüngeden çektiği fotoğrafları Instagram hesabında da paylaştı. Çekilen fotoğraflara buradan bakabilirsiniz. Scott Kelly, bir tam yılın tamamlanması ardından 2 Mart 2016'da yeryüzüne inmişti. İki erkeğin neredeyse aynı genomları ve benzer yaşam deneyimleri bulunduğundan NASA, uzun süreli uzay uçuşlarının sonuçları olan biyolojik değişimleri denemek ve gözlemlemek için kardeşlerden kan örneği ve diğer biyolojik örnekleri almıştı. Scott Kelly'den görev öncesinde, görev sırasında ve sonrasında alınan örnekler ve yapılan ölçümler gen ifadesinde, DNA metilasyonunda ve biyolojik süreçlerde yaşanan değişiklikleri ortaya koydu. Scott, yeryüzüne indikten sonra araştırmalar hız kazandı ve sonuçlar alınmaya başlandı. Bu hafta gerçekleşen NASA İnsan Araştırma Programı Atölyesi'nde yapılan toplantıda ilk veriler analiz edildi. Araştırmacılar bu yolculuğun, genlerin düzenli işleyişinde bir takım değişiklikler yarattığını tespit etti. New York Weill Cornell Hastanesi'nde genetik uzmanı olan Cristopher Mason; ikizlerin kromozom uzunluğundan bağırsak bakterilerine kadar yaşadığı değişikliğin kolaylıkla gözlenebildiğini anlattı. Mason ve bu projede çalışan diğer bilim insanları 26 Ocak'ta Galveston, Texas'da gerçekleşen toplantıda ilk sonuçları sundu ve tartıştı. Mason, aynı zamanda verilerin çok taze olduğunu, hatta bazılarının hala dizilime makinelerinden çıkmakta olduğunu söyledi. Gen ifadesi; genlerden gelen bilginin kopyalanması, taşınması ve hücre fonksiyonlarını kontrol etmek üzere gösterdiği etkidir. İnsülin üretmek gibi. Ancak gen ifadesi -kopya sayısı veya kopyalama hızı- çevresel faktörlere göre değişebilir. Örneğin; insanlar diyet yaptığında veya uyku düzenini değiştirdiğinde gen ifadesinde kaymalar yaşanabilir. Veriler, Kelly kardeşlerin gen ifadelerinde gözlenebilir farklılıklar yaşandığını gösterdi. Gen ifadesi yeryüzünde de değişebilen bir şeydi fakat Scott'ın genleri normalden daha fazla ifade değişikliği gösterdi. Gerçi, beklenen de buydu çünkü Dünya yaşamından uzay yaşamına geçmek en büyük çevresel kayma olabilir. Cristopher Mason ve ekibi, ikizler arasındaki gen ifadesi izlerinin farkına dikkat çekti. Bu tür değişiklikler diyet ve uyku alışkanlıklarındaki değişiklikler gibi çevresel faktörlere bağlıdır ve yeryüzünde de sıklıkla yaşanır fakat Scott Kelly'nin gen ifadesindeki değişikliğin bu denli artışının sebebi; sürekli dondurulmuş ve kurutulmuş yiyeceklerle beslenmeye başlaması, yer çekimsiz ortamda günlük aktivitelerin aksamasının strese yol açması ve uykusuzluk sorunu olabilir. Scott'ın gen ifadesi uzay istasyonundan döndükten kısa bir süre sonra uçuş öncesi durumuna geri dönmeye başladı. DNA Metilasyonu; DNA'daki bir kimyasal değişimdir ve bu, hızlı bir aracın arkasına rüzgarlık takmaya benzer. Araba hala bir arabadır, fakat farklı sürer. DNA'daki bu rüzgarlık ise hidrojen ve karbondan oluşuyor ve gen ifadesini değiştirebiliyor. Yüksek seviyedeki metilasyon; sinirsel gelişimi, yaşlanmayı ve karsinogenez gibi vücut süreçlerini etkileyebilir. DNA metilasyonu uçuş sırasında Scott'da azalma, aynı periyotta Mark'da artış gösterdi. Scott yeryüzüne indikten sonra ise metilasyon düzeyleri tekrar birbirine yaklaştı. İkizlerin telomerleri üzerinde yapılan incelemeler, uzay uçuşu sırasında Scott'ın telomerlerinin, kardeşininkine göre uzamış olduğunu gösterdi. Kromozomlar uzamıştı! Fort Collins'deki Colorado Eyalet Üniversitesi'nden bir radyasyon biyoloğu olan Susan Bailey, Beklediğimiz sonucun tam tersi geldi diyor. Örnekleri inceleyen ikinci bir laboratuvar da, bu artışı onayladı. Bu durum, sanıldığından daha tehlikeli olabilir. Çünkü Scott Kelly, uzayda 340 gün geçirdi, fakat Mars'a yapılacak bir yolculuk en az 9 ay sürer ve gidiş-dönüş süresi toplamında astronotlar uzayda en az 500 gün geçirecekti. Tabii, Scott Kelly yeryüzüne geri döndüğünde telomerlerinin uzunluğu hızlı bir şekilde uçuş öncesi seviyesine döndü. Bilim insanları bunun ne anlama geldiğini henüz bilmiyor fakat çalışmalar devam ediyor. Üstelik, bu konu üzerine yeni araştırmalar başlatıldı; bilim insanları, telomer uzunluğunun sonuçları üzerine yapılacak başka bir çalışma üzerine odaklandılar. 2018'de sonuçlanması beklenen araştırmada 10 ayrı astronot görev alacak, bu sayede daha genel bir sonuç elde edilebilecek. Bu çalışma, uzay yolculuklarının telomerleri nasıl etkilediğine ve bu uzamanın kişiyi nasıl etkileyeceğine ışık tutacak. Koca bir yılı yer çekimsiz ortamda geçiren Scott Kelly şu an tek yumurta ikizi olan Mark'tan 5 cm daha uzun. Bu zaten beklenen bir sonuçtu çünkü yer çekiminden kurtulduktan sonra insan omurgası ağırlıktan kurtulduğu için uzama eğilimi gösterir. Bunun sebebi de, kıkırdak dokusunun esnemesidir. Tabii, bu da çevresel faktörlere bağlı bir değişim olduğu için Scott Kelly yeryüzüne döndüğünde vücut ağırlığı sebebiyle kıkırdaklar eski boyuna döndü ve Scott ile Mark arasındaki boy farkı azalmaya başladı. Çalışma ekibinin bir parçası olan John Hopkins Hastanesi Genetik Uzmanı Andrew Feinberg, Bu çalışmanın en önemli sebebi, bunu yapabileceğimizi anlamaktır diyor. Sonuçlar 26 Ocak'ta açıklandı ve veriler sonuçlanmaya devam ediyor. Önümüzdeki aylarda daha fazla bilgi elde edilecek olsa da hepsinin yayınlanıp yayınlanmayacağı henüz belli değil. Bu araştırma detaylı genetik bilgiler içerdiğinden veriler açıklanmadan önce Kelly kardeşler tarafından incelenecek ve hassas olduğu düşünülen bilgiler paylaşılmayacak. NASA İnsan Araştırma Programı Başkanı John Charles bu konuda, Biz burada çok az sayıda kimliği tespit edilebilir insanla çalışıyoruz diyerek detaylı ve hassas verilerin paylaşılmayacağını belirtti. John Charles, uzay yolculuğu sırasında bilim insanlarının özellikle telomer uzunluğu ile ilgilendiğini anlattı, çünkü bu değişiklik uzun vadede sağlık problemlerine sebep olabilecek. Charles, Astronotları uzun yolculuklara göndermeden önce bu potansiyel sağlık risklerini anlamamız ve önlem almamız kritik derececde önem taşır diyor. Kişisel tıbbi yöntemlerle NASA, gelecekte Mars'a yapılacak yolculuk gibi uzun süreli uzay uçuşlarında astronotlarını nasıl sağlıklı tutacağı konusunda planlar yapabilir. Örneğin, ABD Ulusal Bilim, Mühendislik ve Tıp Akademisi'nin 6 Ocak'ta yayınladığı raporda da önerildiği üzere NASA, astronotlarını kanser yatkınlığı açısından tarayabilir ve detaylı genetik testlere tabii tutabilir. Araştırmacıların bir sonraki sorumluluğu, kaydedilen değişiklerin hangilerinin uzayda geçirilen süre ile ilişkili olup hangilerinin olmadığını ayırt etmek.


CXO J101527.2+625911 adıyla da bilinen süper kütleli karadelik bizden 3.9 milyar ışık yılı uzaktaki bir eliptik galakside yer alıyor. Kütlesi ise Güneşimizin tam 160 milyon katı. Gözlemlerimiz gösteriyor ki süper kütleli karadeliğimiz, galaksinin merkezinden 4,109 ışık yılı uzakta ki bu da oldukça alışılmadık bir durum. Araştırmacılar aynı zamanda karadeliğin saniyede 179 km hızla hareket ettiğini keşfetti. Bu da bize çok bariz bir şekilde gösteriyor ki, karadelik galaksiden dışarıya doğru hareket ediyor. Astrophysical Journal'da yayınlanmak için kabul gören bir çalışmada gökbilimciler, süper kütleli karadeliğin oluşumunun iki küçük karadeliğin birleşmesinden kaynaklandığını ve etkileşimlerinin şiddetinin, süper kütleli karadeliği çekirdeğin dışına ittiğini ileri sürdü. Süper kütleli karadeliklerin nasıl oluştuğunu bilmediğimizden dolayı, gökbilimciler bu karadelik ve benzerleri üzerinde yapılacak çalışmaların, karadelik birleşmelerini anlamamıza yardım edebileceği düşünüyor. Tabii diğer bir ihtimal de, tüm bu gözlemlediğimiz olayın yalnızca bir istisna olması. Binlerce galaksinin X-Işını verileri arasında araştırma yapılırken, gökbilimciler galaksinin merkezi dışında bulunan çok kuvvetli bir X-Işını kaynağı keşfettiler. Tabii bunun ne olduğunu anlamaları hiç de kolay olmadı. Araştırmacılar Sloan Digital Sky Survey'deki optik gözlemleri, NASA'nın Chandra X-Işını Gözlemevinden alınan veriler ile birleştirildi ve bu birleştirilen veriler sonucunda bu durumun sebebini açıklayabildi. Kaynak hareket eden bir karadelikti! Ancak araştırmacılar bir şeyden emin değillerdi. Hareket eden bu karadelik ardında ne bırakmıştı? Galaksinin çekirdeği boş mu kalmıştı şimdi? Çünkü eğer boş kalmadıysa ve orada bir karadelik varsa, hareket eden karadelik, çekirdekten kovulmuş bir süper kütleli karadelik değildi. Araştırmacılar CXO J101527 ve galaksisinin nasıl hareket ettiğinin yanı sıra, kızıl ötesi ve radyo dalgaları gözlemlerine dayanarak, galaksinin merkezinde başka bir karadeliğin bulunmasının pek mümkün olmadığını söylüyor. Merkezden uzaklara gitmekte olan süper kütleli karadeliğimizin nasıl oluştuğu konusunda bizlere fikir veren birkaç olay daha var. Bunlardan bir tanesi, galaksinin eliptik olması. Eliptik galaksilerin iki galaksinin çarpışması sonucu oluştuğu düşünülmekte ve bu da tam olarak araştırmacıların düşündüğü şeyi işaret ediyor. Ekip ayrıca, bu özel galaksinin kenarındaki bozuklukları ve yıldız oluşumunu keşfetti. Bu durum da yeni bir birleşmenin özelliklerini taşıyor. Tüm ipuçları tek bir şeyi işaret ediyor olsa da, henüz kesin konuşmak için çok erken. Ekip şu anda yeni gözlemler planlamakta. Yapacakları gözlemlerin ise, bulgularını destekleyeceğini umuyorlar.


NASA araştırmacılarından oluşan bir ekip, COVID-19 hastalarını tedavi etmek için geleneksel solunum cihazının yaklaşık sekizde biri maliyetle üretilebilecek bir solunum cihazı geliştirdi. NASA'nın yeni ürününe, 'yerel olarak erişilebilir ventilatör müdahale teknolojisi'nin İngilizce kısaltması olan VITAL ismi verildi. Ve bu VITAL, yalnızca 37 gün içerisinde yapıldı. Şimdilerde NASA'nın tasarladığı bu solunum cihazının, ABD Gıda ve İlaç İdaresi'nden onay alması bekleniyor. Yapılan bir açıklamaya göre, cihaz COVID-19 hastalarını tedavi etmek için tasarlandı ve bu haftanın başında yapılan kritik bir testi geçti. VITAL olarak adlandırılan cihaz, NASA'nın mühendisleri tarafından Kaliforniya eyaletindeki Jet İtki Laboratuvarı'nda geliştirildi. JPL Direktörü Michael Watkins yaptığı bir açıklamada, Tıbbi cihaz üretiminde değil uzay aracında uzmanız ama mükemmel mühendislik, titiz testler ve hızlı prototipleme uzmanlıklarımızdan sadece birkaçı. sözlerini söyledi. Kreosus'ta her 10 'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar. Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar. YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz. Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın! Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir. NASA'ya göre, VITAL' in çok daha az parçası olduğu için üretimi ve bakımı geleneksel cihazlardan çok daha kolay. Ayrıca cihaz, saha hastanelerinde kullanılmak üzere değiştirilmeye de müsait. Icahn Tıp Fakültesi İnovasyon Direktörü Matthew Levin yaptığı bir açıklamada, NASA'nın geliştirdiği prototipin, çeşitli simüle hasta koşulları altında tam da beklenen performansı gösterdiğini belirterek, VITAL' in COVID-19 hastalarının tedavisinde hem ABD'de hem de tüm dünyada gönül rahatlığıyla kullanılabileceğinden emin olduğunu ekledi.


Çalışmanın GeçmişiNASA Eagleworks Laboratuvarı ekibi, EM sürücünün itkiyi nasıl ürettiğinden pek emin değil gibi ve bu üretim şekli şu anki fizik anlayışımıza göre imkansız görünüyor. Çalışmalarını detaylı anlattıkları makalelerinde de öncelikle deneylerini nasıl gerçekleştirdiklerini ve itkiyi nasıl ölçtüklerini anlatarak başlıyorlar. En sondaki tartışma bölümündeyse muhtemel teorik açıklamaları ele alıyorlar. Bu, birazcık kaygı verici çünkü sanki makale yazarları da ne yaptıklarından emin değil. de Broglie, Bohm ve Schrödinger üzerinden giden açıklamalar tatmin edici değil; çünkü üzerlerinde çoğunluk tarafından kabul edilen kuantumun Kopenhag yorumuna ters düşmenin baskısı var. Savundukları teori "pilot dalga" adı verilen bir yoruma dayanıyor ve bu yoruma göre kuantum mekaniği belirlenimcidir . Parçacıkların pozisyonları ve momentumları gizli değişken olarak kabul edilir. Bununla birlikte, gözlemci bu değişkenlerin kesin değerini bilmemekle kalmaz, daha önemlisi, onları tam olarak anlayamaz; çünkü herhangi bir ölçüm onları bozar. Gizli değişkenler başlarda Einstein tarafından da önerilmişti ve 'Tanrı zar atmaz' sözünü Einstein bunun üzerine söylemişti; fakat bu konudaki bir makalesini son anda yayınlamaktan vazgeçti. EM Sürücü, ilk kez İngiliz mucit Roger Shawyer tarafından 1999'da önerilmiş bir itki sistemidir. Bu sistemde, ağır ve verimsiz roket yakıtını kullanmak yerine, konik şekilli bir metal oyuk içerisinde mikrodalga ileri geri hareket ettirerek itki oluşturur. Shawyer'ın yaptığı hesaplamalara göre, EM Sürücü çok etkili olabilir ve sadece 70 gün içinde Mars'a gitmemizi sağlayabilir. Ancak, sistemde pek de küçük olmayan bir sorun var: Etki-tepki prensibini açıklayan Newton'un üçüncü yasasına karşı geliyor. Yasaya göre, bir sistem itki üretmek için, zıt yönde bir etki oluşturmak zorundadır. EM Sürücü işte bunu yapmaz. NASA'nın TestleriGeçen yıl, NASA'nın Eagleworks Laboratuvarı ekibi, neler olduğunu anlamak için EM Sürücü üzerine çalışmaya başladı. Testler hala devam ediyor ama elimizde şimdi bazı sonuçlar var. İtme verileri, sistemin havada ölçülen ortalama itme performansına çok yakın olan 1.2 0.1 mN / kW'de tutarlı bir performans gösterdi. Bir takım hata kaynakları düşünüldü ve tartışıldı.İtki miktarını daha iyi kıyaslayabilmek için güçlü bir Hall iticiyi düşünelim ve bu itici kilovat başına 60 mN'luk bir kuvvet üretsin. Karşılaştırdığımız zaman bunun EM Sürücüsünden kat kat fazla olduğunu görüyoruz. Ancak ekip, Hall iticinin ağır roket yakıtına ihtiyaç duyduğunu ve bu ekstra ağırlığın daha yüksek itmeyi engelleyebileceğini söylüyor. Burada ağır roket yakıtı olarak kastedilen nötr gazdır ve kimyasal yakıtlarla karşılaştırıldığında, elektrikli sistemlerin yakıt kullanımı açısından çok daha verimli olduğu görülür. EM Sürücünün ise aslında bir yakıtı yok ve vakumdan enerji üretiyor gibi. Bu sebeple de çok daha hafif. Ancak ekip, yaptıkları testlerde performansı optimize etmeye çalışmadıklarını söylüyor. Tek yaptıkları, sürücünün gerçekten çalışıp çalışmadığını kanıtlamaya çalışmaktı. Bu nedenle, EM Sürücü'nün çok daha verimli olabileceği ihtimal dahilinde. Bir ortam, akustik salınımları destekleyebiliyorsa, bu durum iç bileşenlerin etkileşimde bulunabileceğini ve karşılıklı etkileşime girme yeteneğine sahip olduğu anlamına geliyor.Elbette, bunlar henüz sadece bir hipotez. EM Sürücü'nün gerçekten itki oluşturup oluşturmadığını söylemeden önce yapılması gereken daha çok iş var. Ekip, termal genleşmenin sonuçlarda yaratabileceği etkileri ortadan kaldırmak için daha fazla araştırmanın gerekli olduğunu belirtiyor. Sürücünün çalışması bir kez onaylandığında bile, sistemin nasıl çalıştığını tam olarak anlamamız gerekir. Eğer vakum araştırıldığı gibi gerçekten değiştirilebilir ve parçalanabilirse, vakumdan iş çıkarmak ve enerjinin ve momentumun korunumu kanunlarını muhafaza etmek mümkün olabilir.Bilim dünyası, bu yeni itki sistemi hakkında ikna olmuş değil. Ancak, EM Sürücü hakkında yayınlanan ilk hakemli araştırma olması sebebiyle, sözde bilim alanından ayrılıp teknoloji alanına girmiştir ve şüpheyle ama ciddiyetle değerlendirilmelidir. EM Sürücü için bir sonraki adım, önümüzdeki Eylül ayı içinde sürücüyü uzayda test etmek. Orada itki üretirse, bilim insanlarının bildiklerini tekrar gözden geçirmeleri gerekecek.


Rengin ne olduğunu tanımlamadan önce, ışığı anlamamız gerekiyor. Çünkü renk dediğimiz şey, ışığın aslında belirli bir kısmını ifade eder. Gözümüzün görme kapasitesiyle sınırlı bu aralığa fizikte, görünür bölge diyoruz. Bunun dışında; kızılötesi ve morötesi gibi diğer elektromanyetik dalgalar da basit anlamda birer ışıktır. Fakat gözümüz bunları göremez. Bizi ilgilendiren kısım, bire bir, aslında gök kuşağında da gördüğümüz renkler. Beyaz ışık, resimde yaşadığımız tecrübenin aksine, tüm renklerin karışımıdır. Eğer beyaz ışığı, onu oluşturan dalga boylarına ayırırsak, renkleri gök kuşağındaki gibi ayrı ayrı görebiliriz. Dalga boyu dediğimiz kavram, aslında basit bir anlamda o ışığın enerjisini ifade eder, bu da onun rengini belirler. - Ya bu cisim kendisi bir ışık kaynağıdır. - Ya da başka bir ışık kaynağından aldığı ışığı yansıtarak görünür hale gelir. Eğer cisim kendi ışığını üretmiyorsa, sadece yansıtarak görünüyorsa, bu cismin rengi, doğrudan yansıttığı ışıkla alakalıdır. Her madde, yapısından ötürü belirli dalga boylarını soğurur , belirli dalga boylarını ise yansıtır. Mavi bir kitabı mavi görme sebebimiz, mavi hariç diğer dalga boylarını soğurmuş olmasından kaynaklanır, bu sebeple sadece mavi ışık yansır ve gözümüze ulaşır. Böylelikle kitap, mavi olarak görünür. Eğer cismin kendisi ışık kaynağı ise, onun rengini belirleyen şey, doğrudan onun sıcaklığıdır. Aşırı ısınan bir sobanın üstünün kızarıyor olması ya da ısıtılan bir demirin giderek daha parlak bir hale gelmesi bu sebeptendir. Her cisim, sıcaklığına bağlı olarak bir ışıma yapar. Bu demektir ki, her sıcaklıkta aslında cisimler belirli bir ölçüde ışıma yapıyor. Fakat biz sadece optik bölgeyi görebildiğimiz için, her cismi ışıldayan bir şekilde göremiyoruz. Fakat termal kameralar, insan sıcaklığındaki cisimlerin yaptığı ışımayı ölçerek çalışır. Eğer kızılöte görüşe sahip olsaydık, biz de kendimizi parlayan birer cisim olarak görebilirdik. Fakat sadece optik bölgeyi görebildiğimizden dolayı ancak, sıcaklığı bin dereceye yakınlaşan cisimlerin yaptığı ışımayı görebiliyoruz. Sıcaklık ne kadar artarsa, yapılan ışıma da o kadar artıyor.


Klasik mekanik veya Newton fiziği, makroskobik boyutlardaki cisimlerin hareketleri, davranışları ve bu cisimler etkiyen kuvvetleri, hem deneysel hem de matematiksel olarak inceleyen ve araştıran fizik dalıdır. Klasik mekanik, bilim insanlarının sadece birkaç denklem kullanarak havada uçan bir topun hareketini ve bir mıknatısın çekimini tanımlayabilmesini ve Ay tutulmalarını tahmin edebilmelerini sağlamaktadır. - bir molekülden büyük ve bir gezegenden daha küçük olması, - oda sıcaklığına yakın olması ve - ışık hızından önemli ölçüde düşük hızlarda hareket etmesi gerekmektedir. Klasik mekanik sıklıkla "Newton Mekaniği" veya "Newton Fiziği" olarak da isimlendirilir. Bunun sebebi, Newton'un klasik mekanik alanında son derece önemli çalışmalar yapmış olmasıdır. İngiliz fizikçi, matematikçi ve filozof Isaac Newton, 5 Temmuz 1687 tarihinde yayımladığı Philosophi Naturalis Principia Mathematica adlı kitabıyla klasik mekaniğin temellerini atmıştır. Ayrıca Newton, bu kitabıyla birlikte kendi adıyla anılan evrensel kütle çekim yasasını ve üç hareket yasasını ortaya koymuştur. Newton'un hareket yasaları, hız, sürat, ivme, açısal ve çizgisel momentum, kinetik ve potansiyel enerji, enerjinin ve momentumun korunumu, tork, denge ve itme klasik mekaniğin incelediği konulardan bazılarıdır. Ek olarak mekanik, fiziğin en eski branşı olmasına rağmen "klasik mekanik" terimi nispeten yenidir. 1900'lerden hemen sonra bir matematiksel devrimler serisi, yeni araştırma alanlarının doğmasına neden oldu: çok hızlı gerçekleşen olaylar ile ilgili olan göreli mekanik, çok küçük olaylarla ilgili olan kuantum mekaniği. 1900'lerden öncesinde denklemler, günlük hayatta karşılaşabildiğimiz hızlarda ve boyutlarda olan objeleri tanımlamak için her bakımdan uygundu. Ancak iki yeni branşın yanında var olan fiziğin bu eski branşının yeni bir isme ihtiyacı vardı. Klasik mekanik terimi, kuantum etkilerinin ve göreceli etkilerin önemsiz olduğu ölçeklerde gerçekliği tanımlayan denklem dizisini gevşek bir biçimde sınıflandırmak için yaratıldı.


Newton teleskop , Sir Isaac Newton tarafından 1668 yılında, mercekli teleskoplara alternatif olarak tasarlanmış bir aynalı teleskoptur. Bu teleskop birincil optik olarak bir mercek değil ayna kullanır. Yani ışığı toplayan optik, eğimli yüzeye sahip bir aynadır. Newton teleskop aslında astrofotoğrafçılar arasında sıklıkla Newtonian teleskop olarak anılır. Bu teleskop türü mercekli teleskoplara alternatif olarak, aynalı teleskopları ortaya atmış olsa da tek aynalı teleskop Newton teleskop değildir. Gerek kullanılan optiğe gerekse mekanik tasarıma göre farklı aynalı teleskop türleri görmek mümkündür. Newton teleskop konusunun detaylarına girmeden, bunları kapsamlı bir biçimde ele aldığımız aynalı teleskoplar ve mercekli teleskoplar yazılarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz. Genellikle paraboloidolan birincil ayna, teleskop tüpünün arkasında kalır. Bu ayna, gökyüzünden gelen ışığı bir kova gibi toplayarak, teleskop tüpünün önünde duran ikincil bir aynaya yansıtır. Bu ayna düzdür fakat 45 lik açıyla durur. Böylece gelen görüntü, teleskobun önünden yan tarafa aktarılır. Yani gözlem noktası teleskobun önüne yakın bir noktadır. Aslında aynalı teleskop fikrinin çıkışı Newton ile başlamamaktadır. Mercekli teleskopun keşfinden sonra Galileo Galilei ve Giovanni Francesco Sagredo'nun ayna ile teleskop yapma konusunda tartıştıkları bilinmektedir. Hatta Newton'ın James Gregory'nin 1663 yılında yayınlanan Optica Promota adlı kitabında bahsettiği, parabolik ayna kullanılarak yapılan tasarıma dair bilgileri okuduğu düşünülmektedir. Fakat Gregory bu teleskopu yapamamıştır. Newton teleskop aynı zamanda amatör teleskop yapımında sıkça tercih edilen bir modeldir. Aynalar, camların araya karıştırılan toz zerrecikleriyle birbirlerine sürtünme yoluyla aşındırılarak parabolik şekil verilmesiyle elde edilir. Teleskopun mekanik dizaynı da oldukça pratik ve göreli olarak ucuzudur. - Renk sapıncı yoktur. - Eş değerlerine göre ucuzdur. - Tasarımı basit ve zahmetsizdir. - Gözlem noktasının tüpün üstünde olması gözlemi kolaylaştırır. - Koma problemi yaşanabilir. - Parlak yıldızlarda + şeklinde parlama olur. - Kolimasyon gibi ayarlamalar gerektirir. - Tozlanma sorunu yaşanabilir. - Cassegrain gibi tasarımlara göre daha büyük tüpler gerektirir. - Aynanın zamanla kaplanması gerekir. Renk sapıncı mercekli teleskoplar için ciddi bir problemdir. Işık mercekten geçerken farklı dalga boyları farklı açılarda kırılır. Bu nedenle görüntünün bir tarafında kırmızılık, öbür tarafında mavilik görülebilir. Örneğin Ay'ın üstünde mavi bir hale altında kırmızı bir hale görüyorsanız renk sapıncından etkileniyor demektir. Bunun günümüzde çözümleri olsa da fiyatı ciddi anlamda yükseltmektedir. Ucuz her mercekte bu problem görülür. Aynalı teleskopta ise böyle bir problem yoktur. Newton teleskoplar, aynı çapa sahip kaliteli bir mercekli teleskopa göre çok daha uygun fiyatlıdır. Dolayısıyla daha büyük ayna çapında bir teleskop alınabilir. Böylelikle aynı fiyata daha çok ışık toplama gücüne sahip olunur ki bu bir teleskobun zaten birinci önceliğidir. Ne kadar çok ışık toplanırsa o kadar sönük cisimler, o kadar fazla detay görünür.


Nötron Yıldızı Çarpışması, Şimdiye Kadar Keşfedilmiş En Büyük Nötron Yıldızını Oluşturmuş Olabilir! Bu haber 1 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir. İki nötron yıldızının Ağustos 2020'de birbirine çarpmasıyla kütleçekim dalgaları ve büyük bir patlama meydana geldiğini izlemiştik. Ancak bu olayın arkasında neler bıraktığından emin değildik. Bir karadelik veya tek bir dev nötron yıldızı gibi olası sonuçları vardı. Central China Normal Üniversitesinden Yun-Wei Yu ve Nanjing Üniversitesinden Zi-Gao Dai, haftalarca hatta aylarca gökyüzünde kalan bu kilonova patlamasını modelleyerek geride bir nötron yıldızı bıraktığını iddia ettiler. - Doğrudan bir karadelik - Sadece birkaç milisaniye ömrü olan ve daha sonra karadeliğe çöken bir nötron yıldızı - Kararlı bir nötron yıldızı. Eğer bu teorilerden 3.'sü gerçekleştiyse şimdiye kadarki en büyük nötron yıldızı saptanmış olmaktadır. Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory 'nun gördüğü kütle çekim dalgaları, çarpışmadan sonra geride neyin kaldığını bize söyleyemez. Ancak kilonova patlaması bazı ipuçlarını verebilir. Harvard Üniversitesinden Edo Berger, nötron yıldızlarının birbirleri etrafında resmen bir ölüm spirali çizerek dönerken, ışık hızının yaklaşık üçte birine hızlanabildiklerini söylemekte. Birleşme gerçekleştiğinde oluşan obje, momentumun korunumundan ötürü kendi etrafında inanılmaz derecede hızlı dönecektir. Kreosus'ta her 10 'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar. Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar. YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz. Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın! Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir. Eğer böyle bir nötron yıldızı varsa, başlangıçta saniyede 1000 defa gibi son derece hızlı bir şekilde dönüyor ve zamanla bu enerjinin hepsini dışarı atıyor. Enerji, devam eden kilonova sürecine aktarılmakta ve parlaklığı değiştirmektedir. Bir nötron yıldızı için, bu enerjinin tüm farklı doğrultulardan kilonovaya akması beklenir. Oysa bir karadelik için, gama ışın patlaması ile oluşan tek bir jet gözlemlemeyi bekleriz. Astronomi ile ilgili bir konsensüs, gama ışın patlaması oluşması için bir karadeliğin olması gerektiğidir. Ayrıca Yu ve Dai'nin modelindeki nötron yıldızından kaynaklı enerji, şimdi gözlemlediğimizi gölgede bırakacak kadar parlak olmalıydı. Ancak değildir. Bununla birlikte nötron yıldızı birleşmesi konusunda şimdiye kadar yaptığımız ilk gözlem budur. Bu nedenle tüm teoriler halen öncül niteliktedir ve önümüzdeki haftalarda çok daha fazlası gelecektir. Şimdi modeller gerçek verilere göre ayarlanabilmektedir ve ekiplerin yapmaya başladıkları tam da budur.


Nötron yıldızı, büyük kütleli yıldızların yakacak daha fazla yakıtının kalmadığı evreye gelip, süpernova patlaması gerçekleştirmesi sonucunda geriye kalan yıldız artığıdır. Kütlesi 10 ile 29 Güneş kütlesi arasındaki yıldızların çekirdeklerinin çökmesi sonucunda ortaya çıkarlar. Evrende bilinen ve gözlemlenebilmiş en yoğun yıldızlardır. Yoğunluklarının çok fazla olması sebebiyle aşırı sıkışıktırlar , bu nedenle boyutları da oldukça küçüktür. Tipik bir nötron yıldızının boyutu 10 kilometreler ile ifade edilirken kütleleri ise 1.4 ile 2.16 Güneş kütlesi arasında yer alır. Nötron yıldızı, standart yıldızlardan farklı olarak enerji üretmez ve zaman içerisinde soğur . Dolayısıyla normal koşullar altında evrim geçirmeleri beklenmese de çevrelerinde madde yer alması durumunda toplanma diski yardımıyla kütle aktarımı gerçekleşirse evrim geçirebilirler. Bu duruma genellikle ikili veya çoklu sistemlerde rastlanır. Büyük kütleli yıldız erken evrilerek süpernova patlaması geçirir ve geriye bir nötron yıldızı bırakır, fakat buna eşlik eden yıldız henüz evrimini tamamlamamıştır. Nötron yıldızı oldukça sıkışık bir cisim olduğundan dolayı, eşlik eden yıldızdan nötron yıldızına madde aktarımı gerçekleşebilir. Bu madde aktarımı süpernova patlaması öncesinde başlamış olabileceği gibi, çeşitli tedirginlikler sebebiyle sonrasında da başlamış olabilir. Yapılan çoğu modelleme, nötron yıldızlarının neredeysetamamen nötrondan oluştuğunu öngörmektedir. Süpernova patlaması sırasında sıkışan çekirdek, atomdaki elektron ve protonu birbirleriyle birleşmeye zorlayarak nötron ortaya çıkarır. Elektronla proton arasında yer alan devasa boşluğun ortadan kalkması, nötron yıldızını bu kadar sıkışık bir cisim haline getirmektedir. Elbette ki bu durum, nötronların izin verdiği mertebede olur ve belirli bir kütle limitinin üstünde nötron yıldızına rastlanmaz. Daha teknik bir ifadeyle nötron yıldızları, dejenere nötron basıncının sağladığı hidrostatik denge sayesinde var olmaktadır. Nötron yıldızı nedir sorusunu anlamak için, oluşumlarını, yani nasıl ortaya çıktıklarını anlamak gerekir. Bir nötron yıldızı oluşabilmesi için yıldızın kütlesinin, anakol evresinde 8 Güneş kütlesinden fazla olması gerekmektedir. Böylesi bir yıldız merkezinde demire kadar olan elementleri yakabilir ve demirce zengin bir çekirdek oluşturur. Merkezde çekirdeğin aşırı birikmesini takriben, nükleer reaksiyonlar giderek azalır. Bu da basınçta bir düşüşe neden olur, artık yıldızı ayakta tutan şey dejenere basınçtır. Fakat bu esnada kabukta nükleer yanma reaksiyonları devam etmektedir. Eğer bu yanma reaksiyonları yıldızın çekirdeğinin Chandrasekhar limitini aşmasına neden olursa , çekirdek daha da çökmeye devam eder . Çekirdeğin daha da sıkışmasıyla merkezdeki sıcaklık 5 milyar derecelere kadar çıkar. Bu sıcaklıklarda üretilen gama ışınları, fotoparçalanma yoluyla çekirdekteki demiri alfa parçacıklarına ayrıştırır. Kreosus'ta her 10 'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar. Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar. YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz. Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın! Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir. Sıcaklığın yükselmesini takiben, elektron ve proton birleşerek nötrondan bir çekirdek oluşturmaya başlar. Bu reaksiyon sırasında ortama ciddi manada nötrinosalınımı gerçekleşir. Öyle ki bu nötrino salınımı, yıldızın dış katmanlarını uzaya doğru salarak süpernova oluşturur. Geriye kalan madde dejenere nötron basıncı tarafından tutularak, geriye bir nötron yıldızı kalmasına neden olacaktır. Eğer yıldızın kütlesi daha fazlaysa, dejenere nötron basıncı da yenik düşerek karadelik oluşumuna neden olur. Bu durum süpernova sonrası oluşan kalıntı yaklaşık 3 Güneş kütlesinden fazlaysa gerçekleşir. Pulsar, aslında adından da anlaşıldığı üzere, belirli zaman aralıklarında ışık atımları yapan son derece yüksek manyetik alana sahip nötron yıldızlarıdır . Her pulsar bir nötron yıldızıdır, fakat her nötron yıldızı bir pulsar değildir. Yani pulsarlar, nötron yıldızlarının özel bir alt kümesidir. Nötron yıldızlarından, radyo dalgaları dahil olmak üzere çeşitli elektromanyetik dalgalar saçtığını gözlemlediklerimize pulsar diyoruz. Bu ışık, manyetik eksenden çıktığından ve nötron yıldızının dönüş ekseni ile manyetik ekseni arasında bir açı olduğundan, nötron yıldızı kendi ekseni etrafında döndükçe, manyetik kutuplardan çıkan ışıma uzayı bir deniz feneri gibi tarar. Eğer biz bu taramanın doğrultusunda yer alan bir gözlemciysek, bu atımı periyodik olarak yanıp sönen bir ışık olarak gözlemleriz. Buradan da neden her nötron yıldızının birer pulsar olamayacağı anlaşılmaktadır. Çünkü bu durum, çıkan ışık hüzmesinin doğrultusuna denk gelebilmemize bağlıdır. Nötron yıldızları kendi eksenleri etrafında öylesine hızlı dönebilmektedir ki, bu atımların süresi saniyenin 700'de 1'ine kadar düşmektedir (bir saniyede kendi ekseni etrafında 700 tur atmaktadır). Gözlenebilmiş en hızlı pulsar PSR J1748-2446ad isimli pulsardır ve saniyede 716 tur atmaktadır (716 Hz). Bu atımlar son derece periyodiktir ve kısa zaman aralığı içerisinde bir değişim göstermezler. Yani bugün frekansı 100 Hz olarak ölçülen bir pulsar, 1 yıl sonra yine 100 Hz olarak ölçülecektir. Üstelik yapılan teorik hesaplamalar sayesinde, pulsarın ne kadar süre içerisinde ne kadar yavaşlayacağının hesabı yapılabilmektedir. Böylelikle frekansındaki değişim öngörülüp, gözlemler ile kıyaslanabilir. Bu denli hassas olmaları sayesinde, atomik saatlere rakip olabilmektedirler. Çünkü her bir atım arası geçen zaman, bizim gözlem aralığımız boyunca, neredeyse hep eşittir. - Gözlenen ilk radyo pulsar "CP 1919" (ya da PSR B1919+21), periyodu 1.337 saniye atım süresi 0.04 saniye. - Gözlenen ilk çift pulsar sistemi PSR1913+16, yörüngesi yaydıkları gravitasyonel dalgalar sebebiyle daralmaktadır. - Gözlenen ilk milisaniye pulsarı PSR B1937+21 - Gözlenen en parlak milisaniye pulsarı PSR J0437-4715. - Gözlenen ilk X-ışını pulsarı, Cen X-3. - Gözlenen ilk toplanma diskine sahip milisaniye X-ışını pulsarı SAX J1808.4-3658. - Gezegene sahip gözlenen ilk pulsar PSR B1257+12. - Gözlenen ilk ikili pulsar sistemi PSR j0737-3039 - Gözlenen en kısa periyoda sahip pulsar, 1.4 milisaniye ile (saniyede 716 tur ile) PSR J1748-2446ad. - Gözlenen en uzun periyoda sahip pulsar, 118.2 saniye ile AR Scorpii. Aynı zamanda bu bir beyaz cüce örneğidir. - Gözlenen en uzun periyoda sahip nötron yıldızı pulsarı, PSR J2144-3933, 8.51 saniye ile. - En kararlı periyoda sahip pulsar PSR J0437-4715 - PSR J1841-0500 tam olarak 580 gün boyunca atım yapmayı durduran bir pulsar. Birkaç dakikadan uzun durduğu bilinen iki pulsardan birisidir. - PSR B1931+24 bir çevrime sahip pulsar. Bir hafta boyunca atım yapıyor ardından bir ay kadar atım yapmayı durduruyor. Beş dakikadan uzun durduğu bilinen ikinci pulsar.1 Pulsarların atımlarını ses dosyasına dönüştürecek olursak aşağıdaki videodaki gibi atım yaptıklarını duyarız. Yapılan ölçümlerin ne kadar hassas olduğuna dikkat ediniz. Bir nötron yıldızının kütlesi 1.1 ile 3 Güneş kütlesi arasında bulunabilir. Fakat genel olarak 1.4 Güneş kütlesinin altındaki yıldızlar beyaz cüce olmaktadır ve gözlenebilmiş en büyük kütleli nötron yıldızı 2.01 Güneş kütlesine sahiptir2. Genel yoğunlukları 3.7x1017 ile 5.9x1017 kg/m3 arasında değişmektedir. Bu değer atomun çekirdeğinden daha fazladır. Başka bir deyişle bir çay kaşığı nötron yıldızı, Giza piramitlerinden 900 kat daha ağırdır. Basınç ise 3.2x1031 ile 1.6x1034 Pa aralığında değişmektedir4. Deniz seviyesinde bizim tecrübe ettiğimiz basınç ise sadece 101325 Pa'dır. Yeni oluşmuş bir nötron yıldızının içerisinde sıcaklık 100 milyar ile 1 trilyon kelvin arasındadır. Fakat yayınladığı çok miktardaki nötrino sebebiyle, birkaç yıl içerisinde 1 milyon dereceye kadar düşer.3 Bu sıcaklıktaki bir nötron yıldızı ışımasının çoğunu X-ışını bölgesinde yapar . Nötron yıldızları aynı zamanda muazzam manyetik alanlarıyla da ünlüdürler. Yüzeylerindeki manyetik alan şiddeti 104 Tesla ile 1011 Tesla arasında değişim gösterebilir5. Basit bir kıyaslama olarak, kullandığımız MR cihazları yalnızca birkaç Tesla düzeyindedir. Öyle ki 16 Tesla'lık bir manyetik alan ile bir kurbağa, diamagnetik levitasyon ile havada tutulabilmiştir6. Böylesine sıkışık bir cisim, karadelikler kadar olmasa da, yüzeylerinde oldukça güçlü gravitasyonel alana sahiptir. Öyle ki yüzeylerindeki bu çekim ortalama 1012 m/s2 değerindedir. Bu değer, Dünya'nın sahip olduğu, bizim tecrübe ettiğimiz yer çekimi değerinden 100 milyar kat daha fazladır. Böyle bir cismin, karadelikler gibi mikromerceklemeye sebep olması beklenebilir. Benzeri şekilde eğer yarıçapı elverişli ise, bir fotonları da bir yörüngede hapsedebilir. Fakat çeşitli tedirginlikler, böylesine bir foton küresindeki fotonların yörüngelerinin değişmesine neden olacaktır. Gravitasyonel alanın çok şiddetli olması, karadeliklerde gördüğümüz diğer etkiler olan, zaman kaymasına ve spagettileşmeye neden olacaktır. Tipik bir nötron yıldızının yüzeyinde geçen 4 yıl, Dünya'da 5 yıla eşdeğer olacaktır 7. Nötron yıldızları, oluşumları sırasında açısal momentumun korunumu sebebiyle aşırı hızlı bir biçimde dönmektedirler. Öyle ki bir turları saniyeler ve milisaniyeler arasında değişir. Bunun yanında dönüş periyotları zaman içerisinde çeşitli faktörler sebebiyle yavaşlayabileceği gibi hızlanabilir de. Yavaşlaması durumuna spin aşağı , hızlanması durumuna spin yukarı denmektedir. Nötron yıldızları zaman içerisinde hem yaptıkları ışıma yoluyla, hem de dönen manyetik alanları sebebiyle enerjilerini kaybederek yavaşlarlar. Fakat bu yavaşlama, bizim deneyimlediğimiz zaman içerisinde oldukça az olduğundan, kısa zaman içerisinde hiç değişmiyor olarak yorumlanabilir. Teorik olarak bu yavaşlama aşağıdaki şekilde hesaplanabilir. olarak hesaplanabilir. Bulutsunun yaydığı ışıma , pulsarın dönüş hızından birim zamandaki enerji olarak aşağıdaki şekilde hesaplanabilir. Böylelikle periyottaki değişim aşağıdaki şekilde bulunur. Görüldüğü üzere periyodun zamanla değişimi aslında birimsizdir. Fakat buradaki s.s-1 bir saniyede kaç saniye değiştiğini ima ettiği için anlamlıdır. Bazen nötron yıldızları, özellikle çiftli sistemlerde erken evrilen çiftin nötron yıldızı oluşturması sonucunda, madde aktarımıyla kendisine kütle ekleyebilir. Bu durumda zamanla periyot kısalacak, yani dönüş hızlanacaktır. Kütlesi Chandrasekhar kütlesinden daha fazla olan bir yıldız, dejenere elektron basıncını daha fazla koruyamayıp nötron yıldızı haline dönüşecektir. Bu kütle kabaca şu şekilde hesaplanabilir. Böylelikle nötron yıldızının ortalama yoğunluğuna, periyot cinsinden bir alt limit konulmuş olur. Yani periyodunu ölçtüğümüz bir nötron yıldızının, ortalama yoğunluğunun minimum ne kadar olacağını tahmin edebiliriz. Unutmayın ki nötron yıldızları çok hızlı döndüğünden, küreselden sapmış bir geometriye sahiptirler. Dolayısıyla özellikle ekvator bölgesine doğru merkezcil ivme, gravitasyonel etkiyi azaltacaktır. Bu nedenle yoğunluğa dair bir eşitlik değil de alt limit tanımlayabiliyoruz. Eğer (5) numaralı denklemde yarıçapı çekersek, nötron yıldızının sahip olabileceği maksimum yarıçapı bulmuş oluruz. Eğer dönen manyetik dipol, dönüş ekseninden bir >0 açısıyla eğime sahipse, dönüş frekansında bir elektromanyetik radyasyon yayar. Larmor formülünü, dönen elektrik dipolü için yazarsak, burada, magnetik dipol momentinin dik bileşenidir. Uniform bir biçimde manyetize olmuş, R yarıçaplı ve B manyetik alan şiddetli düzgün bir kürenin manyetik dipol momenti aşağıdaki gibidir. olur. Burada P pulsarın periyodudur. Bu elektromanyetik radyasyon çok düşük radyo dalgası bölgesinde yayınlanacaktır, öyle düşüktür ki etrafını kaplayan iyonize olmuş bulutsudan veya yıldızlararası maddeden geçemez. Fakat manyetik dipol radyasyonu, dönme kinetik enerjisini nötron yıldızından dışarı çıkararak, pulsarın periyodunun artmasına neden olacaktır. Dönen bir cismin, eylemsizlik momenti I ile ilişkili olan dönme kinetik enerjisi E, aşağıdaki gibi yazılabilir. burada r dönüş ekseninden olan uzaklık, z ise merkezi kürenin merkezi olan silindirik koordinatlardaki yüksekliktir. Bu durumda, Yengeç pulsarı için P=0.033 s ise, kanonik nötron yıldızı için dönme kinetik enerjisi aşağıdaki gibi hesaplanabilir. Manyetik dipol radyasyonu dönme enerjisinden çalacaktır, bu da pulsarın periyodunun değişiminin pozitif olduğu anlamına gelir. Burada'nin birimsiz olduğuna dikkat ediniz . Yani sadece bir sayıdır. Gözlenen periyot P ve periyodun türevi 'nin yerine konulmasıyla dönme enerjisinin nasıl değiştiği aşağıdaki gibi hesaplanabilir. Böylelikle spin-aşağı ışıtması denklemi periyot cinsinden aşağıdaki şekle getirilir. Eğerise, düşük frekans ışıtması için manyetik dipol radyasyonu bütün bir galaksinin radyo dalgasında yaydığı miktar ile kıyaslanabilir boyuttadır demektir. Bu ışımanın çevresindeki iyonize bulutsu tarafından soğurulup tekrar X-ışını olarak salındığını unutmayın. Eğerise, denklemler yeniden düzenlenerek manyetik alan şiddeti B>Bsin 'ya bir alt limit konulabilir . Burada dönme ekseni ile manyetik eksen arasındaki bilinmeyen açıdır. Eğer spin-aşağı ışıtma manyetik dipol radyasyonu ışıtmasına eşitse ve Bsin zamanla belirgin bir şekilde değişmiyorsa, pulsarın yaşı , başlangıç periyodu'ın şu anki değerinden daha düşük olması varsayımı altında P'den hesaplanabilir. P'nin sabit olduğunu hatırlayın. Üstteki denklem bize şunu verir. yıl olarak bulunur. Bu değer gerçek değerinden biraz daha fazladır. Fazla olduğunu biliyoruz çünkü Yengeç süpernovası 1054 yılında gözlendi, yani bu pulsarın gerçek yaşı hakkında net bir fikir sahibiyiz ve bu da bize teorik hesaplarımızı kıyaslamak için şahane bir örnek oluşturuyor. - Büyük kütleli yıldızların süpernova patlaması geçirmesi sonucunda ortaya çıkar. - Her süpernova patlaması nötron yıldızıyla sonuçlanmaz, daha büyük kütleli yıldızlar kara delik oluşturur. - Evrende gözlenmiş en yoğun ve kompakt yıldızlardır. - Tipik bir nötron yıldızının boyutu 10 kilometre dolaylarındadır . - Fakat kütleleri Güneş'in 1.4 katı ile 2.16 katı arasında yer alabilir. - Gözlenmiş en büyük kütleli nötron yıldızı 2.01 Güneş kütlesine sahiptir. - Yoğunlukları 3.7x1017 ile 5.9x1017 kg/m3 arasında yer alır. Bu değer atom çekirdeğinin yoğunluğundan fazladır. Bir çay kaşığı nötron yıldızı Giza piramitlerinden 900 kat daha ağırdır. - Yıldızlardan farklı olarak kendi enerjilerini üretmezler ve zaman içerisinde yaptıkları ışıma dolayısıyla soğurlar. - Neredeyse tamamen nötrondan oluştuğu modellemelerle öngörülmektedir. - Dejenere nötron basıncının koruduğu hidrostatik denge sayesinde nötron yıldızı olarak kalırlar. - Pulsar olarak adlandırılan alt bir kategorisi vardır. - Her bir pulsar bir nötron yıldızıdır ama her nötron yıldızı bir pulsar değildir. - Radyo dalgaları dahil olmak üzere çeşitli elektromanyetik dalgaları belirli periyotlarla bir deniz feneri gibi yanıp sönenlere pulsar denir. - Pulsarın bu periyodik parlaması manyetik eksenden çıkan ışıktan gelir. Bu eksen dönüş ekseniyle kesişmediğinden bir deniz feneri gibi etrafını tarar. Eğer bu doğrultuya denk gelirsek bunu görür ve pulsar olarak nitelendiririz. - Nötron yıldızları çok kompakt cisimler olmalarından kaynaklı açısal momentumun korunumundan dolayı çok yüksek hızlarda dönerler. - Ölçülmüş en hızlı pulsar kendi ekseni etrafında 1 saniyede 716 kere dönmektedir (PSR J1748-2446ad). - Sıcaklığı ilk oluştuğunda 100 milyar ile 1 trilyon Kelvin arasındadır. Fakat yaydığı fazla miktardaki ışıma ve nötrino sebebiyle kısa sürede 1 milyon derecelere düşer. Nötron yıldızının manyetik alan şiddeti 104 Tesla ile 1011 Tesla arasında değişir. MR cihazlarında bu yalnızca birkaç Tesla'dır. - Kara deliklerde olduğu gibi nötron yıldızları da kompakt olduklarından dolayı zaman kayması tecrübe edilebilir. Tipik bir nötron yıldızının yüzeyinde geçen 4 yıl, yaklaşık 5 Dünya yılına eş değerdir. - Yaşları periyotlarındaki değişim referans alınarak hesaplanabilir. - Ortalama yoğunluklarına periyot cinsinden bir alt limit konulabilir. Yani periyodunu gözleyerek ortalama yoğunluğu hakkında tahmin yürütülebilir. - Benzer bir şekilde yapılacak hesaplamalarla nötron yıldızının sahip olabileceği maksimum yarıçap kütlesi ve periyoduyla ilişkili olarak hesaplanabilir. - Bazıları çiftli sistemlerde oluştuğundan dolayı bileşene madde aktarımı olması sonucunda eğer yeterli kütleye ulaşırsa dejenere nötron basıncı yenilerek nötron yıldızı kara deliğe doğru evrilebilir.


Bu olay gerçekleşirken atom, iki proton ve iki nötrondan oluşan bir parçacık fırlatır. Bu parçacık, basitçe He elementinin çekirdeğidir. Bu bozunum sonucu ortaya çıkan parçacık, kısmen daha ağırdır. Ancak bu, demek değildir ki, herhangi bir maddenin derinlerine işleyebilir. Aksine, alfa parçacıkları, cisimlerin yüzeyi tarafından kolaylıkla durdurulabilir . Bu sebepledir ki, tıbbi işlemlerde pek sık kullanılmazlar. Eğer ki Q sıfırdan büyükse, bozunum kendiliğinden gerçekleşir. Ya da farklı bir deyişle, Eğer alfa bozunumu gerçekleşiyorsa, eşitliğin sol tarafı pozitif olmalıdır. Şimdi bir de momentumun korunumu için eşitliğimizi yazalım. Atomun ilk durumdaki momentumunu 0 olarak düşünürsek, arasında bir ilişki bulduğumuza göre, şimdi bunu kullanalım ve kinetik enerjiler arasında bir ilişki bulmaya çalışalım. Bu da demektir ki, parçalanma enerjisinin büyük çoğunluğu, alfa parçacığının kinetik enerjisine gider. Geri kalan kısım da, yeni oluşan Y atomunun kinetik enerjisi olur. Alfa Bozunumuna Bir ÖrnekBir örnek ile bu konsepti pekiştirmek faydalı olacaktır. Örneğin, alfa bozunumuna uğrayan 'dan saçılan alfa parçacıklarının kinetik enerjisini hesaplayalım. şeklindedir. Yukarıdaki işlemde u, atomik kütle birimi anlamına gelmektedir. Yukarıda bulduğumuz 5.4 Mev'luk enerji de, bozunum gerçekleştiğinde açığa çıkan enerji anlamındadır. Şimdi, bu enerjinin ne kadarı alfa parçacığının kinetik enerjisine gitmiş onu bulalım.Görebileceğimiz gibi, açığa çıkan enerjinin neredeyse tamamı, oluşan alfa parçacığının kinetik enerjisine gitmektedir. Bu yazımızda, alfa bozunumunu ve bu bozunum sonucu oluşan alfa parçacığının özelliklerini inceledik. İlerleyen yazılarımızda, diğer bozunum türlerini ve bu türlerin etrafımızdaki materyallerle etkileşimlerini inceleyeceğiz.


Elektron yakalanması atom çekirdeğinin, atoma bağlı elektronlardan bir tanesini yakalamasıyla gerçekleşir. Genellikle, K kabuğunda bulunan elektronun yakalanmasıyla meydana gelir. Çekirdek tarafından yakalanan elektron, çekirdekteki protonlardan birisiyle etkileşime girer. Bu etkileşim sonucunda, bir adet nötron ve nötrino oluşur. Çekirdek tarafından yakalanan elektronun yerine, dış kabuklarda bulunan bir elektron yerleşir. Bu elektronun seviyesi, yerleştiği kabuktan daha yüksek olduğu için; yerleşen elektron, iki kabuk arasındaki enerji farkı kadar enerjiye sahip elektromanyetik ışıma yapar. Bu ışıma, sağlık fiziği açısından kritik bir öneme sahiptir ve yapılan doz hesaplamalarında göz önünde bulundurulması gerekir. Önceki yazılarımızda görmüştük ki, beta bozunumlarında da momentum ve enerji korunumu için nötrino emisyonu gereklidir. Açığa çıkan enerjinin büyüklüğünü hesaplamak için, 'nın bozunum mekanizmasını örnek olarak kullanalım. Bir sonraki yazımızda, temel enerji seviyesinde olmadığını söylediğimiz Neon'un yapacağı ışıma hakkında konuşacağız.