2013 yılı sonlarından itibaren kuzey ve doğu ABD'yi etkisi altına alan kuzey kutup girdabı sıcaklığı -50 C' ye kadar düşürmüştür. Buna rağmen bugünlerde Avustralya'da sıcaklıklar normal sıcaklık değerinin üstüne çıkmakta ve sıcaklıklarda + 45 C sıcaklık değeri gözlenmiştir. Bu yüzden insanlar çok zorlanmaktadırlar. Son yılların en yüksek ve en düşük sıcaklıkları mevsimlerine göre normal değerlerin dışına çıkmaktadır. Bu noktada Küresel Isınma konusu daha da önemli olmaktadır. Ayrıca kendi ülkemizi de düşündüğümüzde bu sene yeterince kar ve yağmur yağmaması gelecekte insanlığı çok zor günlerin beklediği düşünülmektedir. İncelediğim bir çalışmayı sizinle paylaşmak isterim. Hepimiz Dünya'nın ikliminin değiştiğini biliyoruz. Yaşadığımız yerde kaçınılmaz olan gayet ciddi etkiler vardır. Kuzey Amerika'nın New England isimli eyaleti için bu değişimleri konuşursak, bazı değişimler örneğin fazla nem, sürekli sıcak geçen geceler gibi hemen göze çarpmayabilir. Ancak çok fazla yağış miktarı gibi değişimlerin çarpıcı bir şekilde farkına varılabilir ya da çok fazla kar yağması gibi şaşırtıcı değişimler de olabilir ama çok daha güçlü kasırgalar tehlikeli değişimlerdendir. Bilim bize, bunların Dünya'da bir tehlike beklenildiğini söylemektedir ve aslında biz bunları görüyoruz. Biz ayrıca bu değişiklikler için sürücü koltuğunda oturduğumuzu biliyoruz, yani bu değişimlerin oluşmasındaki en büyük sebep biziz. Biz insanoğlu, petrolü, kömürü ve doğal gazı yakarak atmosferin bileşenlerini değiştiriyoruz. Sera gazları atmosferin küçücük bir miktarını oluşturur, fakat bunların ısı hapsetme kabiliyetleri sayesinde ılık bir dünyada yaşıyoruz, ne çok sıcak ne de bir kartopu dünya. Tam olarak ikisinin arası, başka bir gezegende olmayan nimet gibi düşünülebilir. Sera gazları uzaya kaçan ısıyı hapsederek Dünya'nın belirli bir sıcaklığa sahip olmasını sağlar. Geceleri çocuğun etrafına sarılmış bir battaniye gibi sera etkisi dünyamızı sıcak tutar. Sera etkisine neden olan atmosferimizdeki sera gazlarının oranı wikipedia sayfasına göre şöyle %36-70 arasında su buharı, %9-26 oranları arasında karbondioksit, %4-9 oranlarında metan ve %3-7 ile ozondur. En çok ısı hapsedebilenleri ise karbondioksit ve metandır, bu nedenle küresel ısınma açısından tehlikeli gazlar olduğu söylenebilir. Biz kalın tabakaya sahip olan sera gazlarına hala ekleme yapıyoruz ve Dünya daha da ısınıyor. En kapsamlı kanıtları Hükümetler arası İklim Değişikliği Paneli'nde değerlendiriliyor. ICCP 5. değerlendirme raporlarını yayınlamaya başlandı, son bölümde gözlenen ve öngörülen değişikliklerle insanların küresel ısınmayı tetiklediği %95 olasılıklara çıkarak kesinleşti. Dünyanın dört bir yanından iklim bilimcilerin ortak görüşü, iklim değişikliği ile insan eylemleri arasındaki bağlantı, sigara içmek ve kanser arasındaki bağlantı kadar güçlüdür. Yine de son 15 yıl için basında küresel ısınmanın durduğu söyleniyor, yayınlanmış bu teorinin aksine bu yıl kutuplarda buz miktarı artıyor; ve aşırı soğuk dalgaları gibi haberlerle küresel ısınmanın olmadığına dair haberler yayınlanıyor. - İlk olarak, bilim insanları sera gazlarının desteğinin çok büyük olduğunu ve 170 yıldan fazla yıldır etki ettiğini kanıtladılar. Herhangi bir 10-15 yıllık bir süreçte Dünya'nın ısınma hızı yavaşlatılabilir. Ancak çok uzun vadede sıcaklıklar hala artmakta ve devam edecektir. - İkinci olarak, geçmiş 10 yılda sera gazları nedeniyle yakalanmış ısı aşırılığının çoğunun okyanusun derinlerine gitmesi ortalama küresel ısınmanın yavaşlama nedeni olarak gözlenebilir. Kara üzerinde sıcaklık artması devam etmektedir küresel sıcaklık ortalaması rekor seviyededir. Geçtiğimiz 10 yıl, tarihsel kayıtlarda en sıcak 10 yıl haline gelmiştir. - Üçüncü olarak, Arktik buz denizleri alansal ölçekte ve kalınlıkta büyük ölçüde uzun vadede ortalamanın altında kalmaya devam ediyor. Arktik buz denizleri 1981-2000 yılları arasındaki ortalamanın 1 milyon km2 daha altındadır. Geçtiğimiz yılki buz alanı 2012'den daha iyidir, fakat bunun tek nedeni 2012'de buz denizinin buz alanı olarak en düşük seviyede olmasıydı. Yine bu durumda, iki yıl arasındaki kıyaslama hikayenin tümü için söylenemez. Küresel ısınma hala devam ediyor, yaşanan en büyük kasırgalar, sel felaketleri de bunun kanıtıdır! Acil olarak sorulan bu sorular üzerine yapıcı ve bilinçlendirici olan toplantılar yapılmalıdır. Kullanılan her şeyde ve her yerde CO2 emisyonunu azaltıcı etkiler kullanılmalıdır. Haberimizde de ifade ettiğimiz gibi, bu çalışma küresel ısınma etkilerinde %95 oranında insan kaynaklı olduğu görülmektedir. Bu yüzden herkesin birey olarak yapacağı tasarruflar önemli olacaktır.


Öncelikle tüm takipçilerimizin, bilim takipçilerinin ve yazar arkadaşlarımın yeni yılda sağlıklı, başarılı ve mutlu olmalarını temenni ediyorum. Kuark Bilim Topluluğu Bilim Sitesi'nde yazdığım yazılarıma bazı dönemlerde ara vermek zorunda kalıyorum. Son ayrılığımız diğerlerine nispeten daha kısa sürdü. Bir firmada kurşun üretiminde görev aldım ve hala görevime devam etmekteyim. Bu yazımda da kurşun üretimini kaleme alacağım. Romalılar ne bilsin zehirlendiklerini... Bizler de az mı döktük yeni gelinlere, yeni doğanlara, askere gideceklere... Solunan buharlar, elle ve ağızla doğrudan temaslar kaç vakaya sebep oldu... Hatta sebep olduğu bile anlaşılamadı... 2000'lere kadar Avrupa ve Amerika'da dahil olmak üzere hem yakıtlarda hem de boyalarda kullandılar bu sinsi zehri! Fazla korkutmak gibi olmasın ama kurşunun şakası yoktur. İnsanlığın en sevdiği metallerden biridir. Tarih sahnesine bakarsanız en basit bulunan, rafine edilen, işlenen ve geri dönüştürülen metallerin başındadır kurşun. Kurşun gibi de ağırdır üstelik. Litresi 11 kilogram civarı gelmektedir. Bükmek, dövmek için çokta babayiğit olmak gerekmez. Tuttun mu kıvırsın ucundan... Bilinmez ki çıplak elle tutulmamalıdır dahi! Çok fazla gittik üstüne belki.. Bu sektörde çalışanlara belki rehber olur, daha dikkatli olurlar diye bu şekilde başladım yazıma. Deneysel çalışmalarda düşük kütlelerde çalışılmasına karşın yine de dikkat edilmelidir. Kurşundur bu şakası yoktur dedim ya. Yer kabuğunda 12,5 g / ton bulunma oranıyla hatrı sayılır bir doğal bulunur elementtir. Galen fazında çok fazla rastlanır. Galende pirit veya sfaleritle kompleks halinde bulunur. Düşük ergime sıcaklığı kurşunu işlemeye itmiştir ilk insanları. Bu yumuşak metalden birçok kap kacak yapmışlardır. Oksitlenme eğilimi zayıftır. Atmosferde uzun süre oksitlenmeden kalabilir. Hele birde kalay katıldı mı başlar gümüş gibi parlar.. Antik Mısırlıların kurşundan boru yaparak su taşıdıkları bulunmuştur.. Hatta M.Ö. 3000 yıllarına dayanan bir geçmişi vardır kurşunun. Satürn'e atıfta bulunulmuştur kurşuna Satürn'ün simgesi verilerek.. Fazla edebiyat yaptık, biraz da gelelim metalürjiye. Galen'in tenörü yetersizdir genelde. %30 konsantrasyon ile üretime elverişli olmayan kurşun cevheri güzelce bir yüzdürülür . %70 80 lere kadar arttırılan konsantrasyon tatmin edicidir. Ardına kavurma yapılarak sülfür uzaklaştırılır. Genellikle Kurşun oksit'e dönüştürülen cevher karbotermik indirgeme metoduyla %97 saflığa kadar saflaştırılabilir. Sonrasında birkaç ufak metalürjik numara ile safsızlıklar giderilir. Üzerinden hava üflenen eriyik kurşunun yüzeyine cüruf toplanmaya başlar. Safsızlıkların ayrışmaları kurşunun yüksek yoğunluğundan dolayı çok basittir. Üstünden cürufu sıyrılan kurşun artık %99.97 gibi çarpıcı bir saflığa ulaşmıştır. Çoğu metalin çok meşakkatli olan üretim metotları sonucu %99.9 gibi saflıklara ulaştırılmasıyla kıyaslandığında, kurşun çok daha düşük üretim maliyetine sahip bir metaldir. Şimdi gelelim kullanım alanlarına ve çevreye olan zararına. En önemli ve yaygın kullanım alanı kurşun-asit akülerdir. Kurşun, elektrot olarak kullanılır ve sülfürik asitle reaksiyon vererek elektrik enerjisi üretilmesini sağlar. Tepkime tamamen tersinirdir ve şarj altında iyonlar tersine hareket ederek aküye yük depolanır. 2000'li yıllara kadar kurşunun en yaygın kullanım alanı benzine katkılanmasıyla elde edilen kurşunlu benzinlerdir. Düşük oktanlı benzinlere ilave edilen tetraetil kurşun kompleksi, benzinin buharlaşmasını geciktirir. Böylece yüksek sıkıştırma oranlarında dahi vuruntu engellenmiş olunur. Fakat silindir içerisinde oksitlenen kurşun oldukça uçucu olan kurşun oksite yükseltgenmiştir ve yayınımı dudak uçuklatacak şekilde fazladır. Nadide parçalarda da kurşun gözümüze çarpar. Muazzam bir tını yarattığından ötürü bazı pnömatik piyanolarda farklı notaların tutturulması da kurşun borular sayesinde olmaktadır. Kurşun, boyalara parlaklık, korozyona karşı dayanım ve kurumayı hızlandırmak amacıyla eklenir. Bunun yanı sıra böbrek, karaciğer, sinir sistemi ve beyin gibi hayati organların ve sistemlerin çalışmasını bozar. İnsan metabolizmasında kalsiyum gibi davranır ve kemiklerde depolanır. Kanda azalan kalsiyum konsantrasyonuna bağlı artan parathormon salgısıyla birlikte kana ve dokulara geçmeye başlar. Kıyamet bu noktadan sonra yaklaşır. - http://en.wikipedia.org/wiki/Lead - Kişisel notlarım, Kurşun izabesi ve geri dönüşümü, 2013 - Yukarıdan doldurulan kurşun izabe fırınlarında kokun yanışı Friedrich Johannsen, Gerd Waechter. - http://blogs.plos.org/speakeasyscience/2010/09/27/the-hour-of-lead


Lorentz daralması: Işık hızına yakın hızlarda hareket eden bir cisim duran bir gözlemci tarafından daha kısaymış gibi görünecektir. Bu daralmanın miktarı cismin hızına bağlıdır, ve cismin uzunluğu da cismin hızı ışık hızına yaklaştıkça sıfıra yaklaşacaktır. Cisim ile birlikte hareket eden bir gözlemci için cismin uzunluğu normal olarak görünecektir. Özel görelilik ilkesinin biraz da garip ve sağduyumuz için anlaşılır gelmeyen Lorentz daralması hareketli olan tüm cisimler için aslında geçerlidir. Ancak düşük hızlarda hareket eden cisimlerdeki bu uzunluk büzülmesi veya boydaki kısalma fark edemeyeceğimiz kadar çok küçüktür. Ses hızında hareket eden bir savaş uçağının uzunluğunun kısalması ancak trilyonda bir kadardır. Bunu görmek neredeyse imkansızdır. Işık hızına çok yakın hızlarda örneğin saniyede 260 bin kilometre hıza sahip bir cismin uzunluğu, durgun durumunda sahip olduğu uzunluğun tam olarak yarısı kadar azalacaktır. Ancak ne yazık ki böyle bir hıza erişebilmemiz de mümkün değil, günümüz teknolojisiyle. Dolayısıyla bunu deneyimleyemeyiz ama bu etkileri başka şekillerde görebiliriz. Bu yazımızda Lorentz daralmasını biraz daha detaylı ele alacağız. Albert Einstein bir vakumdaki ışığın hızının temel bir sabit olduğu şeklinde özel görelilik ilkesinde varsayımda bulunmuştu. Bunun sonucunda, tüm eylemsiz referans sistemindeki gözlemcilerin hızlarına bağlı olmaksızın bir ışık demetinin hızını aynı değerde ölçmesi gerektiklerini bulmuştu. Einstein'ın özel görelilik teorisi ve Michelson-Morley deneyi öncesinde, fizikçiler farklı hızlarda hareket eden gözlemcilerin ışık hızını farklı değerlerde ölçmeleri gerektiklerini düşünüyorlardı. Eğer farklı hızlara sahip gözlemciler ışığın hızını aynı değerde ölçerlerse, bu gözlemcilerin başka diğer niceliklerin bazılarını farklı değerlerde ölçmeleri gerekirdi. Hız konum ile zamanın çarpımıdır. Matematiksel kanıtına fazla değinmeyecek olsak da farklı gözlemciler ışık hızını aynı değerde ölçerken, uzunluk ve zamanın farklı değerlerini ölçmeleri gerekir. Hareketli cisimlerin kısalmasına fizikçiler Lorentz daralması adını verirler. Özel görelilik ilkesinde, Albert Einstein Lorentz daralmasını ışık hızının sabit bir değerde olmasının sonucu olduğunu göstermiştir. Ancak Hollandalı H. A. Lorentz, Einstein'ın Michelson-Morley deneyinin olumsuz sonucunu açıklamasından önce bu fikri öne sürmüştü. Hatta birbirlerinden habersiz olarak İrlandalı George Fitzgerald de bu fikri öne sürmüştü. Bundan dolayı Lorentz daralmasını bazı zamanlar Lorentz-Fitzgerald daralması olarak adlandırabiliyoruz. Einstein özel göreliliğin etkilerinin anlaşılması ve açıklanması amacıyla hareket eden cisimler hakkında düşünce deneyleri kurguladı. Hareketli bir roketle ilgili bir düşünce deneyi Lorentz daralmasının açıklanmasında yardımcı olabilir. Lorentz daralması etkisi cisimler ışık hızının yüzde 10'u kadar hızla yani saniyede yaklaşık 30 bin kilometre hızla hareket edene dek önemli bir etkiye sahip olmaz. Hız büyüdükçe cisim daha fazla kısalır. Bir roket diyelim ki, durgun halde iken yani hızı sıfır iken uzunluğu 100 metre olsun. Bu roket duran bir gözlemcinin yanından vınlayarak hızla geçtiğinde, gözlemci roketin uzunluğunu 100 metreden daha kısa ölçer. Bu uzunluğun hassaslığı roketin ne kadar hızlı hareket ettiğine bağlıdır. Bu roket, hareket ettiği yönde sadece kısa görünür; diğer büyüklükler durgun durumunda olduğu gibi aynı kalır. Roketin içinde bir yolcu olsun, bu durumda o yolcu için her şey normaldir yani bu gözlemciye göre roketin uzunluğu hala 100 metredir. Düşünce deneyimizi biraz daha çeşitlendirelim, hareketli olan roketin içindeki yolcu roketin uzunluğunu 1 metrelik bir sopa ile ölçtüğünü varsayalım. Roket hareket ederken yolcumuz roketin uzunluğunu yine 100 metre olarak ölçecektir. Yani roketin bir ucundan diğer ucuna uzunluğu 100 sopa uzunluğunda kalacaktır. Bu da şu anlama gelir, hareketli olan roket içinde sopanın da uzunluğu Lorentz daralmasına uğrayacak ve hareket eden roketin uğradığı uzunluk büzülmesiyle aynı oranda bu sopa da küçülecektir. Ancak hareketli roket içindeki yolcu için her şey normal görünecektir. Lorentz daralmasını özetlediğimizde, duran bir gözlemci hareketli bir cismi hareket ettiği yöndeki asıl uzunluğundan daha kısa olarak görecektir. Hareketli bir cisimdeki yolcu ise normal uzunluğunu görür. burada v hareketli cismin hızıdır, c ışık hızıdır. Kök içindeki parantezde ise cismin hızı ışık hızından az ise gama 1'den büyüktür ve bu formül sadece v<c olduğu durum için geçerlidir. L' burada durgun gözlemci tarafından ölçülen uzunluktur ve L ise cismin durgun durumda iken olan normal uzunluğudur.


Metan hidratlar, bilinen adıyla Yanan Buzlar katı kristal yapıda olup deniz ve okyanus tabanlarında bulunmaktadır. Bir buz kristalinin yanması özellikle ilgi çekmesinden ziyade anlaşılması zor bir durumdur. Ancak buz kristali içerisinde metan gazı bulunması bütün bu gizemli perdeyi kaldırmaktadır. Metan hidratların kristal yapısı ısıya karşı hassas olup mekaniksel dayanıklılık olarak güçlü yapıdadır. Bu kristal yapılar içerisinde gazlar hapsolmaktadırlar ve bu gazlar genellikle metan gazı olmaktadır. Denizin en altında buza benzer yapıda bulunun, sudan oluşan ve sadece yüksek basınç ve düşük sıcaklıkta kararlı durumda bulunan bir yakıttır. Metan hidratlar kırılgan hassas yapılardır. Metan hidratlar okyanus tabanında saklanmaktadır. Yakın zamanda incelenmiş bir denizaltı keşfi olarak Kuzey Atlantik Svalbard kıyılarında görülen metan hidrat kristali ve küresel ısınma ile ilişkisi hakkında bir çalışmadan bahsetmek istiyorum. Göreceli olarak çok küçük bir ısı verildiğinde bu yapılar eriyebilmektedir. En belirgin varsayımlardan birisi küresel ısınmadır. Küresel ısınma Kuzey Atlantik bölgelerinin içlerine doğru zaten yayılmıştır. Alman denizaltı aracı JAGO doğal nedenlerden dolayı metan gazı çıkışı olduğunu söylemektedir. Bölgedeki mevsimsel sıcaklık değişimleri kararlı olan gaz hidrat bölgesini bir kilometreden daha fazla yukarı itmektedir. Buna ilaveten deniz tabanında metan sızıntılarının çevresinde karbonat yapılar elde edilmiş ve bu karbonat yapılar orada muhtemel birkaç bin yıldır var olan ve devam eden gaz çıkışı olduğunu göstermektedir. Bu yüzden sadece bu bölgeler değil diğer kutup bölgelerinde de metan gazı çıkışı olma ihtimali yüksektir. Çünkü yukarıda bahsedildiği gibi küçük bir ısı bu gazı ortaya çıkarmaktadır. Dünya üzerinde küresel ısınmadan etkilenen ilk bölgelerin kutup bölgeleri olduğu bilindiğinden o bölgelerdeki metan gazı çıkışı büyük ihtimalle olmaktadır. Metan gazı güçlü bir sera gazı etkisi yaratmakta olup iklim değişikliği açısından oldukça büyük bir risk oluşturmaktadır. Büyük miktarlarda metan gazının açığa çıkması iklim değişikliğinin hızlandıracaktır. Bu nedenle, Prof Berndt Svalbard dışındaki kritik bölgelerde uzun vadeli izlemeye devam etmek gerektiğini söylemiştir. Küresel ısınma açısından tehlike bildiren metan hidratlar enerji üretimi açısından bir gelecek vaat etmektedir. Metan hidrat yataklarının bulunması geçmişte şimdiki kadar önemli olmasa da bilim insanları bu metan yataklarından metan gazı elde etmeyi incelemiştir. Özellikle 1930'lu yıllarda Hammerschmidt'in, soğuk bölgelerde gaz hidratların doğal gaz boru hatlarını tıkadığını belirlemesinin ardından hidrat çalışmaları hızlanmıştır. Küresel tahminler önemli ölçüde farklı olsa da, hidrat şeklinde olşan metanların enerji içeriği muazzamdır. Muhtemelen tüm diğer bilinen fosil yakıtların kombinasyonlarının enerji içeriğini aşmaktadır. Buna rağmen gelecekte üretim hacimleri kurgusaldır. Çünkü Hidrattan metan üretimi küçük ölçekli deneyler haricinde belgelenmiş değildir. Ülkemizde Karadeniz'de de metan hidrat kristallerinin bulunması özellikle enerji açısından öneme sahip olmaktadır. Bu kristaller gerekli güvenlik şartları sağlanarak sondaj yöntemiyle çıkarılmaktadır. Ancak bahsedildiği gibi metan gazı küresel iklim değişikliğini olumsuz yönde hızlandırmaktadır. Bu nedenle gerektiğinden daha fazla tedbirli olmak önemlidir. - http://phys.org/news/2014-01-methane-hydrates-global.html - http://energy.gov/fe/science-innovation/oil-gas-research/methane-hydrate - http://web.deu.edu.tr/seislab/tr_gazhidrat.html


Mikrotübüller, birçok hücrede bulunan ince 1 mikron uzunluğunda borucuklar olarak adlandırılırlar. Bu yapılar hücre iskeletini oluşturan yapılardandır. Mikrotübüllerin belli başlı görevleri ise sentriyollerin, sillerin ve kamçıların yapısal unsurlarını oluşturmaları şeklinde sıralanabilir. Bunlardan başka kan pulcukları ile daha birçok hücrede iskelet sistemini oluştururlar. Sinir hücrelerinde ise madde iletiminde iş görürler. Haberimizde adı geçen bu mikrotübüller için kısa bir ön bilgi vermek istedik . Bilincin, yeniden gözden geçirilip ve güncellenerek Physics of Life Reviews'de yayımlanan 20 yıllık tartışmalı teorisi, bilincin daha derin bir düzeyde, beyin nöronlarının içindeki ince ölçekli faaliyetlerden kaynaklandığını iddia ediyor. Stuart Hameroff ve Sir Roger Penrose'a göre beyin nöronlarının içindeki mikrotübüllerin kuantum titreşimlerinin yakın zamandaki keşfi bu teoriyi doğruluyor. Ayrıca, EEG ritimleri daha derin seviyede mikrotübül titreşimlerinden kaynaklandığını ileri sürüyorlar. Pratik bakış açısıyla, mikrotübül titreşimleri, bir dizi ruhsal, nörolojik ve zihinsel durumların tedavisinde faydalı olabilir. Orchestrated objective reduction ismiyle bilinen teori ilk defa 1990'ların ortasında, FRS Matematik Enstitüsü, Wadham College ve Oxford Üniversitesi'nde önde gelen matematiksel fizikçi Sir Roger Penrose ve Anestezi, Psikoloji ve Bilinç Çalışmaları Merkezi, Tucson, Arizona Üniversitesi'nden tanınmış anastezist MD. Stuart Hameroff tarafından ortaya atıldı. Mikrotübüllerdeki kuantum titreşimsel hesaplamaların sinaptik girdiler ve hafızanın depolanması tarafından yönetildiği iddia edildi. Penrose tarafından objektif indirgenme , dolayısıyla Orch OR olarak tamamlandı. Mikrotübüller hücre yapısal iskeletinin en önemli bileşenlerindendir. Orch OR teorisi başlangıçta sert eleştirilere maruz kaldı. Beyin, hassas kuantum süreçleri için nemli, sıcak ve gürültülü olarak düşünüldü. Ancak sıcaklık, bitkilerdeki fotosentez, kuşlardaki beyin navigasyonu, koku duyumuz ve beyin mikrotübülleriyle kuantum teorisi ile tutarlılık göstermiştir. Japonya, Tsukuba, Malzeme Bilimleri Ulusal Enstitüsü'nden PhD. Anirban Bandyopadhyay liderliğindeki araştırma grubunun beyin nöronlarının içinde mikrotübüllerdeki kuantum titreşimlerinin sıcaklığının yakın zamandaki keşfi teori çiftini destekliyor ve EEG ritimlerinin de daha derin düzeyde mikrotübül titreşimlerinden kaynaklandığını öne sürüyor. Buna ek olarak, Pennsylvania Üniversitesi'nden MD. Roderick G. Eckenhoff'un laboratuvarı anestezinin, bilinçli olmayan beyin aktiviteleri korunurken seçilerek bilincin silinmesi, beyin nöronlarındaki mikrotübüller vasıtasıyla etki ettiğini ileri sürüyor. 20 yıllık şüpheci eleştirilerden sonra, kanıtlar açıkça Orch OR teorisini destekliyor, diye devam ediyor Hameroff ve Penrose. Yeni makalemiz kanıtları güncelliyor, Orch OR kuantum bitleri ya da qubitleri açıklığa kavuşturuyor, mikrotübül kafeslerindeki spiral patikalar gibi, eleştiri yazarlarının söylediklerini çürütüyor. Orch OR teorisinin 20 test edilebilir tahmini 1998'de yayımlandı, bunlardan 6 tanesi doğrulandı ve hiçbiri çürütülemedi. Teorinin önemli bir yönü daha ortaya koyuldu. Mikrotübül kuantum titreşimleri daha yavaş EEG ürettiği ve etkilediği gözüküyor. Bir yüzyıllık klinik kullanıma rağmen, EEG ritimlerinin temel kaynağı gizemini koruyor. Transkraniyel ultrason kullanılarak megahertz mertebesindeki mekanik titreşimler ile mikrotübül rezonansı amaçlanan beyin uyarımı ile ilgili klinik testler ruh halinde gelişmeler bildirdiğini göstermiştir. Belki de gelecekte beyin hasarına ve Alzheimer'a karşı faydalı olabilir. Daha önce hiç ileri sürülmemiş, bilincin en titiz, kapsamlı ve başarıyla test edilmiş teorisi Orch OR. Pratik açıdan bakıldığında, beyindeki mikrotübüllerin titreşimleri bir dizi ruhsal, nörolojik ve zihinsel durumların tedavisinde faydalı olabilir. diye sonlandırıyor makalesini ilk yazar Stuart Hameroff. Derleme makalesi, Avustralyalı grup Orch OR uyanık şüphecileri de dahil olmak üzere dış otoriteler tarafından sekiz eleştiriyi de beraberinde getirdi. Tümüne Hameroff ve Penrose güçlü bir şekilde cevap verdi. - http://tr.wikipedia.org/wiki/Mikrotübül - http://www.sciencedaily.com/releases/2014/01/140116085105.htm


Yüksek sıcaklıkta su soğutmalı çalışan motorlar için motorun zarar görmesi suyun kaynamaya başlamasıyla meydana gelir. Bazı otomobil motorları yüksek sıcaklıklarda çalışmayı sever özellikle bu motorlarda sıcaklıklar suyun kaynama sıcaklığına çok yakındır. Bu sıcaklıklarda motorun ön kısmında bulunan vantilatör çalışıp sıcaklığı düşürerek belirli bir sıcaklıkta tutmaya çalışır. Bunların benzer örnekleri arasında bilgisayar fanları, deney setlerindeki soğutma fanları olarak söz edilebilir. Burada motorun suyun kaynama sıcaklığını anlaması tek bir şekilde olur ve bu olay termostat ile sağlanır. Otomobillerde kullanılan termostatlar genel olarak mekanik aygıtlardır. Bu termostatlar yaylı sisteme sahip olup basit bir fiziksel yapısı vardır. İstenilen sıcaklığa uygun malzemeden yapılan bu sistemin içinde sıcaklığa duyarlı bir kısım vardır ve bu yaya bağlı olan bu kısım motor istenmeyen sıcaklığa çıktığında genleşen yay sayesinde termostat devreye girerek soğutma işleminin başlamasını sağlar. Mekanik olmayan termostatlar ise içinde elektronik devre olan sıcaklığa, sese veya bir şiddete duyarlı sensör vardır. Bu sensör sıcaklığı, sesi veya şiddeti algıladığı zaman ilk başta bulunduğu açık konumdan kapalı konuma gelerek devrede soğutucu sistemin çalışmasını sağlamaktadır. Hemen her elektronik cihazda bulunan termostatlara en bilindik örneklerden vermek gerekirse klimalar ve ısıtıcı sistemler gösterilebilir. Özellikle elektronik deney sistemlerinde termostat biraz daha farklı bir sistemde karşımıza çıkmaktadır. PID termostatlar daha doğrusu PID kontrollü termostatlar. PID baş harflerini İngilizce olarak Proportional, Integral, Derivative kelimelerinden alan yani Oransal, İntegral ve Türevsel devrelerden oluşan bir sistemdir. PID sistemi mekanik veya elektronik olarak bilinen termostat sistemlerinden farklıdır. Bu farklılığın başında hassasiyet gelmektedir. Örneğin bir sistemin sıcaklığı kabaca 95 C sıcaklıkta tutulacaksa burada elektronik hatta mekanik termostat kullanılabilir. Ancak bu sistemin sıcaklığı 95.37 C sıcaklıkta tutulacaksa PID kontrollü termostat gereklidir. PID sisteminin çalışmasına daha yakından bakmak gerekir. PID sistemi yukarıda da bahsettiğim gibi temelde 3 devreden oluşur. Oransal devre giriş ile çıkış sinyali arasındaki hata payını hesaplayarak giriş sinyaline bilgi verir. Oransal devre sonunda eğer bizim PID sistemimiz sıcaklık için hazırlanmış ise burada çıkış sinyalinin sıcaklık karşılığı bir sıcaklık aralığında sinüzoidal bir hareket yapar örneğin 95 C isteniyorsa oransal devre sonucunda kabaca 97 C ile 93 C arasında sıcaklık gidip gelmektedir. Yani bir oransal band oluşur. Peki bu durum yeterli midir? Mekanik bir sistem için yeterli ama Tıpta kullanılan bir cihaz için asla yeterli değildir. Dolayısıyla İntegral devresi gereklidir. İntegral devresi aslında kare dalga olarak gelen bir sinyali üçgen dalgaya çevirerek çıkışını sağlar dolayısıyla çıkan sinyaldeki oransal bant daha da azaltılabilir. Bu oransal bant istenilen değere oturana kadar integral alıcı devre çalışmaya devam eder. Başka bir deyişle dikkat edildiğinde grafikte periyodun daha büyük olması eğrinin daha düz olacağı ve genliğinin gittikçe azalacağı anlaşılabilir. Ancak integral alıcı devreden sonra da küçük bir değer de olsa salınım meydana gelebilir ve istenilen set değeri tam olarak elde edilemez. Bu yüzden türev alıcı devre kullanılarak giriş sinyalindeki hata payı minimize edilerek çıkışta çok daha istenilen bir sinyal elde edilir. PID denetleme sisteminde kullanılan türev, oransal ve integral ifadeleri yukarıdaki gibi gösterilmektedir. Kd, Ki, Kp sırasıyla türev, integral ve oransal kazançlardır. Tek başına integral alan ve türev alan devreler kullanılmamaktadır. Oransal devreler ile birlikte kullanılmaktadır. Örnek olarak; PD, PI ve PID verilebilir. PID kontrollü termostatlar isminden de anlaşılacağı gibi kullanılan elektronik cihaz içerisinde denetleyici olarak çalışmaktadırlar. PID sisteminin en önemli özellikleri aslında yazımda genel olarak bahsettiğim gibi sıcaklık ayarlamalarında, gürültü şiddeti ayarlamalarında veya istenilen bir değer için devrelerde denetleyici olarak görev almalarıdır. Elektronik devreyi veya cihazı istenilen virgülden sonra iki haneli değere bile hassas bir biçimde sabitleyebilirler. - http://en.wikipedia.org/wiki/PID_controller - http://electronics.ege.edu.tr/egurcan/emyo/3.pdf - http://www.emo.org.tr/ekler/a0585da677a3c11_ek.pdf


Robotlar insan iş gücünün giderek azalmasında giderek önemli bir paya sahip oluyorlar. Yapabildikleri iş alanlarına bir yenisi daha eklendi ve bu son iş kolu benzin istasyonlardaki gaz ve benzin pompalama üzerine. Aşağıdaki videoda bu robotik pompanın nasıl çalıştığını izleyebilirsiniz.


Bu quadcopter roket fırlatabiliyor. Gövdesi çoğunlukla ahşap olan elektriksel parçalarıyla yeni birkaç özelliğe sahip bu quadcopterde ilk yenilik roketin patlamasını emmek için merkezde metal bir disk bulunduruyor. İkinci yenilik ise batarya ile motoru bağlayan bir bakır şerit çiftinin var olmasıdır. Motorlar ve batarya bu insansız hava aracının alt kısmına monte edilir. Böylece roketin patlamasından mümkün olduğunca uzakta olmuş olur. - Uçan robotlar işbaşında! : Facebook'ta İzleyin


Geleceğin Teknolojileri isimli geçen gün ki yazımızda ABD'de Las Vegas'ta düzenlenen CES 2014 etkinliğinde boy gösteren teknolojilerden birkaçını sizlerle paylaşmıştım. Bu yazımızda da yine CES 2014'te tüketicinin beğenisine sunulan bir teknoloji ürününden bahsedeceğiz: Galaxy NotePRO. Samsung'un iş dünyasına özel geliştirdiği Galaxy TabPRO'dan farklı olarak bu yeni ürünü 12.2 inç ekrana sahip. Ürün satışa sunulduğunda yanında Samsung S Pen tablet kalemi de olacak. Bu tablet kaleminin bir çok yeni avantajı sunarak yeniden tasarlandığı söyleniyor. Bu Galaxy NotePRO'nun ekran çözünürlüğü 2560x1600 olacak. Gizmag yazarı Eric Mack CES 2014'te Galaxy TabPRO ve NotePRO'yu test etmiş ve her ikisi için de göze çarpan ilk şeyin ekranı daha kaliteli hale getiren piksel yoğunluğunun olduğunu söylüyor. Bir tablet için 12.2 inç elbette ki büyük ama bu ekranda kalem kullanmanın çok kolay olduğunu ifade ediyor. Her ne kadar bir elde büyük bir tablet ve diğer elde S Pen tablet kalemini kullanmanın kendisine garip geldiğini söylüyor. Samsung Galaxy NotePRO aynı anda dört uygulamayı çalıştırmak için ekranı bölme özelliğine sahip olması önemli bir özellik. Görünen o ki S Pen tablet kalemi de bu özelliği kullanmada çok daha uygun olacak gibi görünüyor. Anında not almak, ekrana yazı yazmak, hızlı bir şekilde içeriği kaydetmek gibi diğer özelliklere de sahip S Pen tablet kalemi. New York Times, Bloomberg BusinessWeek gibi ön ödemeli aboneliklerin de önceden yüklenmiş uygulamalar arasında olacağı da belirtilmiş.


Satürn gezegeni antik insanların bildiği beş gezegenin en uzak olanıydı. 1610 yılında, İtalyan astronom Galileo Galilei bir teleskop ile Satürn'ü ilk gözlemleyen kişi oldu. Galilei'nin gezegenin her iki yanında bir çift cismi görmesi onun için sürpriz olmuştu. Galilei Satürn'ün üç kesitli olduğunu düşünerek onları birbirinden ayrı küreler olarak çizmişti. Sonraki birkaç yılda gözlemlerine devam etti ve Satürn'e bağlı kollar veya kulplar gibi yanal birimler daha çizdi. 1659 yılında, Hollandalı astronom Christiaan Huygense Galileo'nun teleskobundan daha güçlü bir teleskop kullanarak Satürn'ü çevreleyen ince, düz bir halkanın olduğunu öne sürdü. 1675 yılında ise İtalya doğumlu Jean-Dominique Cassini A ve B olarak adlandırılan halkalar arasındaki bir bölünmeyi keşfetti. Şimdi biliyoruz ki, bu Cassini Bölünmesi'nden 4800 kilometrelik genişliğiyle Satürn'ün uydusu Mimas'ın kütleçekimsel etkisi sorumlu. Satürn bir Roma tarım tanrısı olarak adlandırılır. Yunan eşdeğeri Zeus/Jüpiter'in babası Cronos'tur. Çıplak gözle görülebilen Dünya'dan en uzak gezegenin ismi olan Satürn diğer medeniyetlerde farklı anlamlara gelebilir. Jüpiter gibi, Satürn'ün atmosferi çoğunlukla hidrojen ve helyumdan oluşmaktadır. Satürn'ün hacmi Dünya'nın hacminden 755 kat daha fazladır. Atmosferin en üst katmanındaki rüzgarların hızı ekvator bölgesinde saniyede 500 metreye kadar ulaşmaktadır. Buna karşılık, Dünya'daki en güçlü kasırga rüzgarının hızı saniyede 110 metre civarındadır. Bu süper hızlı rüzgarlar gezegenin iç kısmından yükselen ısı ile birleştiğinde atmosferde sarı ve altın renkli bantların görünmesine neden oluyor. 1980'lerin başlarında, NASA'nın iki Voyager uzay aracı Satürn'ün halkalarının çoğunlukla su buzundan oluştuğunu ortaya çıkardı ve bu halkalar örgülü halkalar, bukleler ve tekerlek desenleri şeklinde görüntülendiler. Satürn'ün halka sistemi gezegenden yüz binlerce kilometre uzağa uzanıyor, dikey yüksekliği ise ana halkalarda 10 metre büyüklüğündendir. 2009 sonbaharında Satürn'ün ekinoksu sırasında, güneş ışığı halkaların kenarını aydınlattığında, Cassini uzay aracı bazı halkaların dikey oluşumlarını gösterdi: parçacıklar 3 kilometreden daha fazla yükseklikte yumrular veya çıkıntılar şeklinde yığılmış gibi görünüyorlardı. Satürn'ün en büyük uydusu Titan, Merkür gezegeninden biraz daha büyüktür. Titan Güneş Sistemi'ndeki en büyük ikinci uydudur. En büyük uydunun ise Jüpiter'in uydusu Ganymede olduğunu Jüpiter gezegenini anlatırken söylemiştik. Titan kalın bir azot zengini atmosfer ile çevrelenmiştir, Dünya'nın ilk günlerine oldukça benzeyen bir atmosfer yapısına sahiptir. Bu nedenle bu uydunun bilimsel olarak incelenmesi Dünya'nın ilk günlerine yani gezegenimizin oluşumuna dair bazı bilgilerin elde edilmesinde önemli bir rolü olabilir. Satürn ayrıca çok sayıda küçük buz uydularına da sahiptir. Bir yarımküresi asfalttan daha koyu ve diğer yarısı kar kadar aydınlık olan Enceladus gibi Satürn'ün uydularının her biri eşsizdir. Satürn'ün merkezinde yoğun basınç ve ısı ile katılaşan kaya, buz, su ve diğer bileşenlerden oluşan yoğun bir çekirdek vardır. Bu çekirdek sıvı metalik hidrojenle çevrilidir yani sıvı bir hidrojen katmanı içerisindedir. Bu katman her ne kadar Jüpiter'dekine benzer olsa da önemli ölçüde küçüktür. Satürn'ün manyetik alanı Jüpiter'den küçüktür ama Dünya'nın manyetik alanından 578 kat daha güçlüdür. Satürn halkaları ve pek çok uydusu ile tamamen Satürn'ün o muazzam manyetosferi içindedirler ve uzayın bu bölgesinde elektrik yüklü parçacıkları güneş rüzgarından daha çok Satürn'ün manyetik alanı etkiler. Manyetik alan çizgileri boyunca bir gezegenin atmosferi içinde yüklü parçacıklar hareketli olduklarında auroralar olarak bildiğimiz kutup ışıkları oluşur. Dünya üzerinde, bu yüklü parçacıklar güneş rüzgarından geliyor. Cassini ise Satürn'ün kutup ışıklarının en azından bazılarının Jüpiter'de olduğu gibi güneş rüzgarından büyük ölçüde etkilenmediğini buldu. Huygens sondası 2005 yılının Ocak ayında atmosfer ve yüzey hakkında veri toplamak için Titan'ın atmosferine indi. 2004 yılından beri Satürn'ün yörüngesinde dolanan Cassini uzayaracı Satürn'ü ve uydularını, halkalarını ve manyetosferini keşfetmeye devam ediyor. Cassini Equinox Görevi Satürn'ün sonbahar ekinoksu sırasında halkaları inceledi. Çünkü bu sırada Güneş doğrudan ekvatoru aydınlatıyordu. Bu 2010 yılı boyunca gerçekleştirilen bir görev oldu. Şimdi ise bu uzay aracı 2017 yılının Eylül ayına dek devam edecek olan Cassini Solstice Görevi olarak adlandırılan genişletilmiş ikinci bir görevle yeni heyecan verici keşifler yapacak gibi görünüyor. - Eğer Güneş bir ön kapı büyüklüğünde olsaydı, Satürn de yaklaşık olarak bir basketbol topu büyüklüğüne sahip olurdu. - Güneş etrafında bir yörüngeye sahip olan Satürn Güneş'e olan 1.4 milyar kilometrelik uzaklığıyla Güneş'ten uzaklığa göre altıncı gezegendir. - Satürn'ün bir günü 10.7 saat sürmektedir . - Satürn Güneş etrafındaki yörüngesini 29 Dünya yılında tamamlamaktadır. - Satürn dev bir gaz gezegenidir ve katı bir yüzeye sahip değildir. - Satürn'ün 53 uydusu olduğu bilinmektedir. Ayrıca keşfedilen 9 uydu da bilim insanlarınca onaylanmayı beklemektedir. - Satürn Güneş Sistemi'nin en muhteşem halka sistemine sahiptir. Farklı aralıklar ve bölümleri ile bu halka sistemi 7 halkadan oluşmaktadır. - Satürn'e şimdiye dek beş uzay görevi yapıldı. 2004 yılında bu yana, Cassini Satürn'ü, uydularını ve halkalarını keşfetmeye devam ediyor. - Satürn bildiğimiz kadarıyla üzerinde bir canlı yaşamı desteklemiyor. Ancak, Satürn'ün bazı uyduları yaşamı destekleyebilecek koşullara sahip olabilir. - 1600'lerde Galileo Galilei bir teleskop ile Satürn'e baktığında, gezegenin her iki yanında gizemli cisimlerin olduğunu görmüştü ve onları üç gövdeli bir gezegen sistemi olarak çizmiş ardından gezegene kollar veya kulplar eklemişti. Şimdi bu kulpların Satürn'ün halkaları olduğu ortaya çıktı elbette. - 1610: Galileo Galilei Satürn'ün her iki yanında gördüğü garip uzantıları bildiriyor: ancak gözlemleri sırasında halkalarını fark edemiyor. - 1979: Pioneer 11 uzay aracı Satürn'e ulaşan ilk uzay aracıdır. Satürn'ün bulutlarına 22.000 kilometre uzaktan uçuyordu. - 1981: Satürn'ün güçlü yerçekimini bir gezegenler arası sapan gibi kullanarak Voyager 2 Uranüs'e doğru yol aldı, sonra Neptün'e ve en son sonunda Güneş Sistemi'nin dışına. - 1994: Hubble Uzay Teleskobu Titan'ın puslu atmosferinin altında bir yüzeyin olduğuna dair kanıtlar buldu. - 2004: Yedi yıllık bir yolculuktan sonra, Cassini-Huygens Satürn yörüngesine yerleşen ilk uzay aracı oldu. - 2005: Huygens sondası başarılı bir şekilde Titan'a iniş gerçekleştirdi ve karmaşık yüzeyin görüntülerini gönderdi. - 2005-2008: Cassini uzayaracı Satürn sisteminin yüksek çözünürlüklü görüntülerini göndermeye devam etti. Görevle ilgili keşifler Satürn civarında yeni bir radyasyon kuşağı, yeni halkalar ve uydular, Enceladus uydusunun güney kutup bölgesinde buz jetleri ve gayzerler, Titan üzerinde metan ve etandan oluşan sıvı hidrokarbon göller için kanıtlar içeriyordu. - 2008-2010: Cassini'nin görevi Cassini Equinox Görevi olarak tasarlanıp iki yıl daha uzatıldı. - 2010-2017: Cassini'nin görevi Cassini Solstice Görevi olarak değiştirilip yedi yıl kadar daha uzatıldı.


Ünlü fizikçi İngiliz Stephen Hawking, hiçbir şeyin kaçamadığı olay ufku kavramının kuantum teorisi ile uyumlu olmadığını açıkladı. Çoğu fizikçi için karadeliklerin olmadığını iddia eden bir makale yayınlamak cesaret isteyen bir çaba olacaktır. Ancak böyle bir açıklama Stephen Hawking'den geliyor ise bu iddia ister istemez dikkate değer oluyor. Çünkü Cambridge Üniversitesi'nde görev alan Stephen Hawking modern karadelik teorisinin temellerini ortaya koyan fizikçilerden biridir. Hawking'in internet üzerinde yayınladığı bir makalede olay ufku kavramının yani ışık dahil hiçbir şeyin kaçamayacağı görünmez sınır kavramının her karadelik için olmazsa olmaz olduğunu ifade ediyor ama bu kavram yerine, Hawking'in yeni radikal bir önerisi var. Madde ve enerjinin sadece geçici olarak tutulduğu ve eninde sonunda serbest bırakıldığı belirgin ufuk kavramını öne sürdü. Hawking şu ifadeleri kullanıyor: Klasik teoriye göre bir karadelikten hiçbir şey kaçamaz. Ancak kuantum teorisi ise bir karadelikten bilgi ve enerjinin kaçabilmesine olanak sağlıyor. Tüm bu sürecin açıklanması ise Hawking'e göre kütleçekimi ile doğanın diğer temel kuvvetlerinin başarılı bir şekilde birleştiren bir teoriyi gerektiriyor. Ancak bu teorinin oluşturulması yaklaşık bir yüzyıldır fizikçiler tarafından başarılmış değil. Hawking'in bu yeni makalesi 22 Ocak 2014'te arXiv üzerinde yayınlandı. Makalesinin ismi ise şöyle Karadelikler için hava durumu ve bilgi korunumu. Bu makalesi 2013 yılının Ağustos ayında California'da Kavli Teorik Fizik Enstitüsü'ndeki bir toplantı sırasında yaptığı bir konuşmaya dayanmaktadır. Hawking'in yeni çalışması karadelik ateş duvarı paradoksu olarak bilinen bir problemin çözümüne dair yeni bir yaklaşım aslında. Kavli Enstitüsü'nden teorik fizikçi Joseph Polchinski ve arkadaşlarının keşfinden beri iki yıldır bu konuda çalışan fizikçiler için can sıkıcı bir problem halini almıştı bu paradoks. Bir düşünce deneyinde araştırmacılar bir karadelik içine düşen yeterince şansız bir astronota ne olacağını sormuşlardı. Olay ufku ilk olarak 1915 yılının sonlarında Albert Einstein'a bir mektup yazan Alman astronom Karl Schwarzschild tarafından işaret edilmişti ve Einstein'ın genel görelilik teorisinin matematiksel olarak basit sonuçlarından biriydi. Uzun süredir fizikçiler astronotun önce yavaşça içeri doğru çekilip kendisine doğru yaklaşan kıyamete doğru habersizce olay ufkunun içinden sorunsuz olarak geçeceğini ve eninde sonunda karadeliğin varsayılan sonsuz yoğunluklu çekirdeği tekillikte ezileceğini kabul ediyorlardı. Ancak daha sonra bu durumun ayrıntılı analizlerinde, Polchinski'nin araştırma grubu küçük ölçeklerdeki parçacıkların doğasını açıklayan kuantum mekanik yasalarının tamamen bu durumu değiştirdiğini şaşırtıcı bir şekilde buldular. Kuantum teorisi olay ufkunun aslında yüksek enerjili bir bölgeye veya ateş duvarına dönüştüğünü söylüyordu. Böylece karadeliğin olay ufkuna düşen astronot yanıyordu! Bu endişe vericiydi, . Endişe verici olan ateş duvarının kuantum mekanik yasalarına uymasına rağmen Einstein'ın genel görelilik teorisine karşı geliyor olmasıydı. Bu teoriye göre serbest düşüşte olan bir kimse, ister bir karadeliğin içine düşsün isterse boş galaksiler arası uzayda yüzsün evrende her yerde özdeş olan fizik yasalarına uymalıdır. Einstein'ın ilgilendiği kadarıyla da, olay ufku sıradan özellikli bir yer olmalıdır. Şimdi Hawking ise üçüncü bir seçenek öne sürüyor, biraz da hayal kırıklığına uğratarak. Kuantum mekaniği ve genel görelilik bozulmadan kalır bu önerisinde ama karadelikler basitçe, ateşi yakalayan bir olay ufkuna sahip olmazlar. Hawking'in iddiasının anahtar noktası 'çıkışa' izin veren keskin bir sınır yüzeyinde dalgalı bir uzay-zamana neden olan karadelik civarındaki kuantum etkilerdir. Böylelikle olay ufkunun yerine Hawking belirgin ufuk olarak nitelediği karadeliğin çekirdeğinden çok uzaklarda ışık ışınlarını askıda tutan/beklemeye alan yeni bir kavram öne sürmüş oldu. Genel görelilikte, değişmeyen bir karadelik için bu iki ufuk da özdeştir, çünkü ışık bir karadeliğin içinde kaçmaya çalışacaktır. Işık ancak olay ufkuna kadar sadece ulaşabilir ve sonra bir koşu bandı üzerinde sıkışmış gibi orada tutulacaktır. Ancak iki ufuk ilkede ayırt edilebilir. Eğer karadelik daha fazla madde alırsa, bu karadeliğin olay ufku şişecektir ve görünür ufuktan daha büyük olacaktır. Olay ufkunun aksine, belirgin ufuk eninde sonunda çözülebilir. Hawking ekstrem görünen yeni bir senaryoya kapı açmış oluyor. Teoride herhangi bir şey artık karadelikten dışarı çıkabilir. Hawking belirgin ufkun tam olarak nasıl ortadan kaybolacağını makalesinde belirtmese de, kuantum mekaniğin ve kütleçekiminin birleşen etkileri ile belirli bir boyuta belirgin ufkun çökebileceği düşünülüyor. Hawking makalesinde olay ufkunun olmamasının karadelikler yoktur gibi bir anlama geldiğini ifade ediyor. Yani Eğer Hawking haklıysa, karadeliğin çekirdeğinde herhangi bir tekillik o zaman söz konusu olmayabilir. Bunun yerine, madde belirgin ufuk bölgesinin ardında sadece geçici olarak tutulmuş olarak kalır. Karadeliğin içerisine yavaşça bir şekilde çekilir ama asla karadeliğin merkezinde çökme gerçekleşmez. Madde hakkındaki bilgi yok edilmez ama oldukça yüksek bir karışıklığın içinde kalır, Hawking ışıması ile serbest bırakılır bu bilgi. Ancak oldukça farklı bir formda olacaktır. Yutulan cisimlerin bir kere daha yerinden çıkması neredeyse imkansızdır.


Fütüristler bilgisayarların insan beyni kadar güçlü ve çok yönlü olduğu gün hakkında uzun yıllardır bahsediyorlar. Son bir simülasyon gösterdi ki o gün o kadar da yakın değil. Bugüne kadar yapılan insan beyninin en doğru simülasyonlarından birinde, bir Japon süperbilgisayarı insan beyninin bir aktivitesinin yüzde birinin bir saniyesini ancak 40 dakikada modelleyebildi. Dünya'nın en güçlü dördüncü bilgisayarı olan Japonya'nın K süperbilgisayarı tarafından gerçekleştirilen simülasyonda 1.73 milyar nörondan oluşan bir ağ tekrarlandı. Daha önce de böyle daha büyük simülasyonlar yapılmıştı, ancak onlar daha uzun sürmüştü. IBM'in SyNAPSE süperbilgisayarı 2012 yılında 530 milyar nöronu modellemişti. İnsan beynindeki nöronların toplam sayısı (1.73 milyara göre) daha fazla, ortalama 86 milyar nöron civarındadır. Bu proje de birkaç saat sürmüştü. Bu proje araştırmacılara beyni modellemek için yeni bir simülasyon yazılımı geliştirmeyi sağlayacak çok değerli bilgileri toplamaya olanak sağlıyor. Ama aslında beyin hakkında ortaya yeni bir şeyler sunmuyor, bu proje K Japon bilgisayarının yeteneklerini ve simülasyon teknolojisinin sınırlarını test ettiği anlamına geliyor.


Zaman yolculuğu Back to the Future ve Looper gibi bilim-kurgu filmlerinde geçmişi değiştirmenin bir yolu olarak genellikle sunulur. Bugünlerde araştırmacılar herhangi bir şeyin mükemmel kopyalarını klonlayabilmek gibi etkileyici bir özelliğe sahip olabilecek bir çeşit zaman makinesi öne sürdüler. Biz aslında ileriye doğru akan zamanda birer zaman yolcusuyuz. Ancak, bilim insanları evrende zaman ve uzayın dokusunu manipüle ederek zamanda geriye gitmemizin mümkün olabileceğini düşünmekteler. Evrendeki tüm kütle uzay-zamanı kütleçekim etkisiyle eğer, büker. Fizikçiler uzay ve zamanın dokusunu bozabilen zaman makineleri tasarladılar. Bu uzay-zaman dokusunun bozulması kapalı zamansal eğriler olarak bilinen döngüleri oluştururlar. Bu döngülerde de zaman çizgileri aslında kendi üzerinde kıvrılır. Bu uzay-zaman eğrilikleri kurt delikleri sayesinde gelişebilirler. Kurt delikleri de teoride uzay ve zamanda herhangi bir yere veya başka bir evrene yolculuk yapmaya olanak sağlayan tüneller olarak tanımlanabilir. Albert Einstein'ın genel görelilik teorisi tarafından izinli olan kurt deliklerinin pratikte uygulanabilir olup olmadığı ayrı bir konudur. Bu tür bir zaman makinesinin önemli bir sınırlaması herhangi bir zaman yolcusunun geriye gitmek için kullanacağı bu zaman makinesinin inşa edilmesinden önceki zamana yolculuk yapamayacak olmasıdır. Bu tür bir zaman makinesi ile zaman makinesinin inşa edildiği zamandan sonraki herhangi bir zamana gelecekten geri gidilebilir. Kuantum fiziğinde no-cloning teoremi zaman yolcusunu geçmiş zamanda kendisiyle karşılaşmasında bir komplikasyon oluşturur. Bu teorem, herhangi bir parçacığın aynı kopyalarının oluşturulmasını yasaklamaktadır. Klasik fizikte, bir şeyin her şeyiyle mükemmel bir kopyası oluşturulabilir ve aynı düzende aynı bileşenleri yeniden düzenlenebilir. Ancak, kuantum fiziğinin tuhaf dünyasında bir cismin bir defada her detayını ölçemezsiniz. Bu tamamen Heisenberg Belirsizlik İlkesi ile ilgilidir. Çünkü bu ilkeye göre, bir parçacığın hem momentumunu hem de konumunu aynı anda ölçemezsiniz! Yaklaşık 25 yıl önce, Oxford Üniversitesi'nde teorik fizikçi David Deutsch kapalı zamansal eğrilerin bu no-cloning teorisini aslında ihlal edebileceğini öne sürdü. Yani bu kapalı zamansal eğriler mükemmel kopyalara izin veriyor. Şimdi bilim insanları bu düşüncenin doğru olduğuna dair bulgularını Physical Review Letters dergisinin 8 Kasım 2013 sayısında yayınlandılar. Bu araştırmayı anlamak için, 2000 yılında bir zaman makinesi inşa edildiğini düşünelim. 3000 yılında bu zaman makinesi içine bir mektup yerleştirelim ve daha sonra 3000'den geriye 2000 yılına kadar bu mektup herhangi bir yılda alınabilir. Mektup açısından bakıldığında, bu mektup zaman makinesi içinde gelecekteki bir kurt deliğinin ağzındadır ve geçmişte kurt deliğinin diğer ağzına gelmiş olur. Louisiana State Üniversitesi'nden teorik fizikçi Mark Wilde ve çalışma arkadaşları bu senaryonun önceden düşünüldüğünden daha karmaşık olabileceğini buldular. Bir kurt delikten oluşan zaman makinesi yerine, zaman makinesinin çok sayıda kurt deliğini ihtiva edebileceğini düşünüyorlar. Böylece zaman makinesinin yapılma anı ve geleceği arasındaki her bir zamanda her bir nokta bu kurt deliklerine karşılık gelmiş olacak. Dolayısıyla 3000 yılında bir kutu içine konan mektup 2999 yılında bir kurt deliğinde çıkabilir, eş zamanlı olarak kurt deliği içinde geri gidebilir ve 2998 yılında da ortaya çıkabilir ve buna benzer olarak diğer yıllarda da. Araştırmacılar zaman makinesi içinde zamanda geriye yolculuk yapan yolcuyu ya da bir şeyi, zaman makinesi yeterli bir doğrulukta mükemmel bir kopyasını yapıp o cisim ya da yolcunun kuantum ayrıntılarını taradığının mümkün olduğunu keşfettiler. Zaman makinesinde yolculuk yapan bir cisimden yapılan kopyalamanın doğruluğunun zamandaki farklı noktalardan erişimi olan zaman makinesinin kurt deliklerinin sayısına bağlı olduğu ifade ediliyor. Daha fazla karadelik daha fazla geçici kopyaya erişmiş olur. Bu cismin yeterince geçici kopyası ile, zaman makinesinin dışında bu cismin mükemmel bir kopyasının yapılabileceğini söylüyor araştırmacılar.


Evrendeki en güçlü şeylerden biri ışıltılı mor bir ceket giymişçesine böyle yakalanıyor. NASA'nın Chandra X-ışını Gözlemevi ve Hubble Uzay Teleskobu'ndan verilerin birleştirilmesiyle elde edilen bu görüntüde RX J1532.9 3021 isimli bir galaksi kümesi görülmektedir. Galaksi kümesinin merkezinde ise şimdiye kadar bulunan en güçlü karadeliklerden biri görülüyor. Bu kara delik sıcak gaz ile çevrelenmiştir ve bu nedenle mor gibi görünüyor. Normalde gökbilimciler bunun gibi yoğun, sıcak gazı yıldızların oluşmasında yer alması için beklerler ama bu defa burada herhangi bir yıldıza dair kanıt bulamadılar. Bunun yerine, araştırmacılar karadeliğin gazı sıcak tutrarak yıldızların oluşmasını engellediğini düşünüyorlar. Basıncın düşmesiyle normalde soğuyarak daha fazla gazın çekilmesiyle trilyonlarca yıldızın oluşması gerekiyordu. Gökbilimciler daha önce benzer kavitelere sahip karadelikler bulmuş olsalar da bu karadelik Samanyolu Galaksi büyüklüğünde neredeyse! Bu ve diğer kanıtlar karadeliğin süperkütleli değil de ultrakütleli bir karadelik olacağını düşündürmektedir. Kütlesi ise Güneş'in kütlesinden 10 milyar kat daha fazla olabilir. Bu kadar büyük kütleye sahip olması yavaşça döndüğü anlamına da gelmektedir.


Ülkemizin ilk klon canlıları olan Oyalı ve Zarife'yi üreten İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sema Birler başkanlığındaki ekip, ülkemizin ilk transgenik çiftlik hayvanını da üretti. İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi, Dölerme ve Suni Tohumlama Anabilim Dalı'nda 23 Kasım 2013 tarihinde doğan transgenik kuzu Çimen sağlıklı bir şekilde büyüyor. İÜ Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından desteklenen projede üç anneden elde edilen beş yavrudan bir tanesi transgenik olarak dünyaya geldi. Prof. Dr. Sema Birler, yakın bir gelecekte de sütünden biyofarmasötik üreten hayvanları elde edebileceklerinin müjdesini verdi. Yurt içi ve yurt dışından üniversitelerle ortaklaşa gerçekleştirilen çalışmada Hawaii Üniversitesi'nden Prof. Dr. Stefan Moisyadi tarafından geliştirilmiş hiperaktif plazmid kullanılmıştır. Bu gen, intrasitoplazmik gen enjeksiyonu yöntemiyle koyun embriyolarına transfer edilmiştir. Gerçekleştirilen bu çalışma, kullanılan yöntem itibariyle dünyadaki öncü çalışmalardandır. Bundan birkaç ay önce yine aynı ekip İÜ Veteriner Fakültesi'nde Türkiye'nin ilk transgenik tavşanlarını üretmişti. Yurtdışında da ilgi gören bu çalışma Amerika ve İngiltere'de birçok habere konu oldu. Çimen kuzunun doğumu ile, birçok hastalığın tedavisinde kullanılan biyoteknolojik ilaçların üretilmesinde önemli bir aşama başarı ile tamamlanmıştır. Hayvanlardaki gen temelli çalışmalar, birçok hastalığın sebebi ve tedavi yöntemlerinin araştırılmasında, aşı, ilaç, tanı yöntemlerinin geliştirilmesinde ve endüstriye yönelik ürünlerin üretilmesinde önemli olanaklar sağlamaktadır. Özellikle diyabet, kanser, Alzheimer gibi çok sayıda hastalığın oluşma nedenleri ve tedavileri konusunda, transgenik çalışmalar bizlere hayati bilgiler vermektedir. Transgenik çalışmaların önemli bir diğer kullanım alanı ise sentetik olarak üretilemeyen biyofarmasötiklerin, yani ilaç veya ilaç benzeri maddelerin, transgenik canlılar aracılığıyla üretilebilir olmasıdır. Biyolojik ilaç fabrikalarının oluşturulması yolunu açacak bu çalışmalar ile hayvan sütü gibi kolay elde edilebilen hayvansal ürünlerden değerli ilaç ve ilaç benzeri maddelerin üretimi mümkün olmaktadır. Avrupa İlaç Dairesi, 2006 yılında transgenik keçilerin sütünden, 2009 yılında ise transgenik tavşanların sütünden elde edilen ilaçların insanlar tarafından kullanılmasına onay vermiştir. Ülkemize bu tür ilaçlar ithal olarak gelmekte ve sağlık harcamalarında ciddi ekonomik kayba yol açmaktadır. TÜBİTAK tarafından hazırlanan Vizyon 2023 Ulusal Bilim ve Teknoloji Politikaları 2003-2023 Strateji Belgesi ve T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı Dokuzuncu Kalkınma Planı (2007-2013) İlaç Sanayii Özel İhtisas Komisyonu Raporu'nda Transgenik Teknoloji ile İlaç Üretilmesi stratejik amaç olarak belirtilmiştir. İstanbul Üniversitesi, ülkemizin ilk klon hayvanları ve ilk transgenik tavşanlarından sonra ilk transgenik kuzusunu üreterek bu stratejik amaç çerçevesinde çok önemli bir adım atmıştır. Ülkemiz ilaç sanayii için de bir ilk olacak olan transgenik hayvan sütünden değerli ilaçların üretimi için yapılan bilimsel çalışmalarda son aşamaya gelmiştir. 21. yüzyılda genetik biliminin insan ve hayvan sağlığına devasa katkılar yapacağı aşikardır. Bu teknolojileri elinde bulunduran ülkelerin, çok önemli bir gücü de elinde tutacağı açıktır. Özellikle insan sağlığını ilgilendiren alanlarda dışa bağımlılığın ortadan kaldırılması, ülkemiz açısından çok önemlidir. Ülkemizin ilk ve en büyük üniversitesi olan İstanbul Üniversitesi, birçok alanda olduğu gibi genetik ve biyoteknoloji alanında da öncü olmaya devam edecektir. Çalışmamız sonucu doğan transgenik kuzu bir sonraki aşamada sütünden ilaç elde edebileceğimiz yeni transgenik kuzular üretebilmemiz için önemli bir basamak. Değerli biyofarmasötik ilaçları transgenik koyunlardan üretmek düşüncesindeyiz. Ülkemizde üretilmeyen bu ilaçları yurt dışından ithal ediyoruz. Bu da ülke ekonomisinde büyük kayba sebep oluyor. Çalışmalarımızda ülke önceliklerini göz önünde bulunduruyoruz. Transgenik kuzumuzun özellikle tırnakları ve ağız kısmı, floresan ışık altında yeşil parlama gösteriyor. Koyun embriyolarına özel bir belirteç gen verdik ve bu gen transgenik kuzumuzun genomuna yerleşerek mukozalarda yeşil parlama yapan bir proteinin üretimine neden oluyor. Bu bizim için büyük bir aşama. Bugüne kadar yaptığımız çalışmalarda, yani klonlamadan itibaren transgenik hayvan üretimi için çaba gösterdik. Bizim için bu aşamada önemli olan transgenik teknolojinin çalışıp çalışmadığıydı. Transgenik teknoloji çiftlik hayvanlarında çok kolay uygulanabilen bir teknoloji değil. Çalışmada kullanılan yöntemin, uygulama kolaylığı ve başarı yüzdesiyle benzer çalışmaların kolaylaşması konusunda katkı sağlayacağını düşünmekteyiz. Yakın bir gelecekte sütünden biyofarmasötik üreten koyunları elde etmeyi umuyoruz. İstanbul Üniversitesi Araştırıcıları: Prof. Dr. Serhat Pabuccuoğlu, Prof. Dr. Mithat Evecen, Prof. Dr. Kemal Ak, Prof. Dr. Serhat Alkan, Dr. Kamber Demir, Dr. Özge Turna Yılmaz, Dr. Gül Bakırer Öztürk, Ramazan Arıcı, Ayşe Can, Selin Özdemirci, Hazar Karaçam, İsraa Faris Mohamed, Hüseyin Yüksel, Ezgi Ertürk, Sevilay Şeker, Leyla Eraslan, Muhammed Yanmaz. İÜ Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü aracılığıyla bu haber yayınlanmıştır.


Albert Einstein'ın özel görelilik ilkesinin postülalarından bulduğu en ünlü bağıntı kütle ve enerji ile ilgilidir. Einstein'ın ünlü formülü E=mc kütle ve enerjinin birbirinin eşdeğeri olduğunu ortaya koyan ve kütle ve enerji arasında bir denklik sağlayan fizik devriminin ta kendisidir. Albert Einstein'ın E=mc bağıntısı veya enerjinin kütle ile ışık hızının karesinin çarpımı olduğunu söyleyen ünlü denklemi belki de fizikteki en çok bilinen bağıntıdır. E=mc Einstein'ın özel görelilik teorisi ile ilişkilidir. Bu denklem özel görelilikle ilgili Einstein'ın orjinal makalesinde görünmüyor olabilir ama Einstein kütle ve enerji denkliğini geliştirmekte olduğu ikinci bir kısa makalesinde yazmıştı. İki zıt yönde ışık enerjisi yayan bir cisim problemine özel görelilik ilkelerinin uygulanmasında Einstein'ın bu cisim enerji yaydıkça kütlesini kaybettiği sonucuna varmıştı. Bu mantık ile devam ederek, Einstein bir cismin kütlesinin ölçümünün içerdiği enerji miktarıyla aynı olduğu sonuca varmıştır. Bu nedenle kütle ve enerji arasında bir denkliğin olduğu ortaya çıkmıştır. Albert Einstein'ın denklemi E=mc kütle ve enerji arasındaki denkliği ifade etmektedir. Kütle ve enerji aynı şeyin iki farklı tezahürüdür. Kütle enerjinin sadece bir diğer formudur veya enerji kütlenin bir diğer formudur. Bu nedenle kütle enerjiye dönüştürülebilir ve enerji de kütleye. Bu E=mc denklemi aslında enerjinin kütleye kütlenin de enerjiye ne kadar dönüştüğünü söyleyen bir dönüşüm faktörü olarak davranır. E enerjinin miktarını ve m kütlenin miktarını temsil etmektedir. c ise ışık hızını. Eğer enerji kütleye dönüşebiliyorsa, kütle miktarı ile ışık hızının karesinin çarpılması üretilen enerjinin miktarını verecektir. Fizikçilerin genellikle kullandığı birimler, kütle için kilogram, enerji için Joule ve hız için metre/saniye. Işığın hızı 3x108 metre/saniyedir. Einstein'ın bu denkleminde, 1 kilogramlık kütle 9x1016 Joule'luk enerjiye dönüşür. Bir Joule çok küçük bir enerjidir. Bunu şöyle ifade edebiliriz, yerden bir masaya elmanın kaldırılması için gereken enerji miktarı yaklaşık 1 Joule'dur. Ancak bir kilogramlık bir kütlenin enerjiye dönüştürülmesi daha fazla Joule anlamına gelir ve çok büyük miktarda enerjinin üretilmesiyle eşdeğerdir. Korunum yasaları fizikteki temel yasalardandır. Bu yasalar evrendeki korunmuş niceliğin toplam miktarının sabit kalması gerektiğini söylerler. Fizik ifadesiyle, niceliğin miktarı korunur. Einstein'dan önce, fizikçiler kütle ve enerjinin birbirinden tamamen iki farklı şeyler olarak her ikisinin de korunduğunu düşünüyorlardı. Kütle ve enerji birbirinden ayrı korunum yasalarına sahiptiler. Einstein kütle ve enerjinin aynı şeyin iki farklı versiyonu olduğunu gösterdiğinde, enerjinin korunum yasası ve kütlenin korunum yasası birleşik kütle-enerji korunum yasasıyla birleştirilmiş oldu. Evrendeki kütle-enerjinin toplam miktarı sabit kalması gerekir, ama kütle ve enerjinin her biri E=mc dönüşüm denklemine göre birbiriyle değişebilmektedir. Evrende toplam kütle-enerjinin korunması için, nükleer ve kimyasal reaksiyonlarda serbest kalan enerji E=mc 'ye göre reaktanların toplam kütlesini azaltmalıdır. Kaybolan kütle reaksiyonlarda enerjinin kaynağıdır. E=mc 'nin korunum yasalarına etkisi ile ilgili olarak Arthur Beiser'in Modern Fiziğin Kavramları isimli kitabından bir alıntı vermek istiyorum. ..Enerji açığa çıkan her kimyasal tepkimede, bir miktar kütle kaybolur, fakat kaybolan kütle, tepkimeye giren maddelerin toplam kütlesinin o kadar küçük bir kesrine eşittir ki, fark edilmez. Kimyada kütlenin korunumu yasasından söz edilmesinin sebebi budur. Örneğin, 1 kg dinamit patladığında, sadece 6x10-11 kg madde kaybolur. Bu miktar doğrudan ölçülemez, fakat açığa çıkan 5 milyon Joule'lük enerjiyi gözden kaçırmak da mümkün değildir. Amerikan Fizik Enstitüsü'nün tarih bölümü Einstein'ın bu ünlü denklemini açıklayan bir ses kaydına sahip. Einstein'ın sesinden E=mc 'nin açıklamasını dinlemek de ilgi çekici olabilir.


Malzemeler elektriksel özellikleri açısından iletkenler, yarıiletkenler ve yalıtkanlar olmak üzere 3'e ayrılır. İletken malzemeler, içerisinde çok fazla serbest elektrona sahip malzemelerdir. Bu yüzden elektronlar malzeme içerisinde rahat dolaşabilirler ve uygulanan küçük bir potansiyel ile hemen hareketlenirler. Bu hareketlilik sonrasında elektronların malzeme içerisinde birbirine çarparak devamlı olarak bir sürüklenmesi meydana gelir bu olay da bizim bildiğimiz elektrik akımıdır. Elektrik akımını oluşturmak için malzemenin elektriksel iletkenliğine bağlı olarak elektriksel potansiyel uygulanır. Yalıtkan bir malzeme içinde elektronlar serbest değildir ve atomlara bağlıdır. Bu bağları koparmak için yalıtkan malzemelere bir elektriksel potansiyel uygulanırsa eğer bu elektriksel potansiyel oldukça yüksektir. Yapısal olarak çok güçlü bir yalıtkan değilse uygulanan bu yüksek potansiyel ile malzemenin yapısı bozulabilir. Basit olarak bir plastiğe bir güç kaynağı ile elektriksel potansiyel uyguladığımızda plastik malzemenin eridiğini görebiliriz. Yarıiletken malzemeler ise elektriksel iletkenlikleri açısından yalıtkanlar ile iletkenler arasındadır. Başka bir deyişle malzeme içerisindeki elektronların ne tamamına yakını serbesttir ne de tamamına yakını atomlara bağlıdır. Fizik bilmeyen birisine eğer bir yarıiletkeni anlatmak isterseniz, şu cümle çok güzel olacaktır; bir yarıiletken malzemeyi oyun hamuru olarak düşünelim, bir oyun hamurundan ev, araba veya bükülebilir yapılar yapabiliriz. Buradan yola çıkarak yarıiletken bir malzemenin elektriksel iletkenliğini değiştirebiliriz. Bu özellik yarıiletkenin önemli olmasının en açık sebebidir. Peki bir malzemenin elektriksel iletkenliği nasıl değişir? Malzemelerin elektriksel iletkenliği ve buna bağlı olarak da iletkenlik sınıflandırması Yasak Bant Aralığı olarak bilinen taşıyıcılar için yasak bölge olan enerji aralığı ile belirlenir. Yasak bant aralığı enerji uzayında bir malzemenin değerlik bandı ve iletkenlik bandı arasındaki boşluktur. Bu yasak enerji aralığı eğer yaklaşık olarak 0,1-4 eV aralığında ise yarıiletken, yaklaşık 9 eV civarında ise yalıtkan ve yasak enerji aralığı yoksa yani değerlik bandı ile iletkenlik bandı iç içe geçmişse iletken malzeme olduğu net olarak söylenebilir. Yasak bant aralığı adeta herhangi bir malzemenin elektriksel özellikleri açısından malzemenin karakteristiğini belirler. Nasıl bir malzeme olduğunu belirler. Bu yüzden şöyle bir benzetme yapılabilir belki bir insanın kimlik bilgileri ile bir yarıiletken malzemenin elektriksel özellikleri açsından yasak bant aralığı benzer tanımlardır. Bant yapısını daha iyi anlamak için iletkenlik ve değerlik bantlarından bahsetmek gerekir. Katıların içinde elektronlar en düşük enerji seviyelerini doldurmaya başlayarak üst enerji sevilerine doğru çıkar. De broglie hipotezine göre atomların dalga ve parçacık özelliği vardır . İşte bu dalga özelliğinden dolayı bazı enerji seviyeleri yasaklı olmaktadır ve izinli olarak doldurulmuş enerji seviyeleri bir bant gibi davranır. T=0 K sıcaklığında tamamen doldurulmuş bu bant değerlik bandı olarak bilinir. Bu bant içindeki seviyelerde bulunan elektronlar iletime katılmazlar. T=0 K sıcaklığında değerlik bandının hemen üzerindeki ilk boş seviye ise iletkenlik bandı olarak bilinir. Bu yapılan tanımlamaların hepsi enerji uzayı içerisinde yapılır. Yarıiletken malzemelerin bant yapıları direkt ve indirekt bant olmak üzere ikiye ayrılır. Direkt bant yarıiletkenler, değerlik bandının maksimum noktası ile iletkenlik bandının minimum noktası aynı doğrultuda olan yarıiletkenlerdir. İndirekt bant yarıiletkenler ise değerlik bandının maksimum noktası ile iletkenlik bandının minimum noktaları aynı doğrultuda değilse indirekt bant yarıiletkenlerdir. Yarıiletken malzemenin bant yapısının indirekt veya direkt olması malzemenin optik uygulamaları için oldukça önemlidir. Daha sonraki yazılarımızda direkt ve indirekt bant yarıiletkenler ile ilgili daha detaylı bilgi verilecektir. Doğada yarıiletkenler saf yarıiletkenler ve katkılı yarıiletkenler olmak üzere ikiye ayrılırlar. Çok bilindik bir örnek olan Silisyum ve Germanyum elementleri doğal yarıiletkenlerdir. Bant aralıkları katkılama yapılmadığı sürece değişmez. Katkılı yarıiletkenler ise GaN , GaAs gibi yarıiletkenlerdir. Bu yapılar üçlü hatta dörtlü bileşikler şeklinde olabilirler. Saf yarıiletkenler içerisinde taşıyıcıların sayısı eşittir. Katkılı yarıiletkenlerde durum biraz farklıdır. Katkılı yarıiletkenler n-tip ve p-tip yarıiletkenler olmak üzere ikiye ayrılır. N-tip yarıiletkenler malzeme içerisinde iletimin elektronlar tarafından sağlandığı yarıiletkenlerdir. Örnek olarak, saf bir yarıiletken olan Si kristaline periyodik tablonun 5. Grubundan Fosfor , Arsenik gibi atomlar katkılanırsa katkılanmış Si kristali içerisinde fazladan bağ yapmamış elektronlar bulunacaktır. Dolayısı ile yarıiletken malzeme içerisinde elektron fazlalığı olacaktır. Bu tip yarıiletken malzemeler n-tip yarıiletkenler olarak bilinir. Yine Si kristaline Periyodik tablonun 3. Grubundan bir atom ile katkılama yaptığımızda katkılanan atomlar, Si atomu ile bağ yapacak sayıda elektrona sahip değillerdir. Bu yüzden elektron boşluğu oluşacaktır bu boşluk bir deşik olarak bilinir. Bu tip bir katkılama sonucunda pozitif yük üreten bir yarıiletken meydana gelir. Böyle bir yarıiletkene ise p-tip yarıiletken denilmektedir. N-tip bir yarıiletkende Fermi seviyesi iletkenlik bandına yakınken, p-tip bir yarıiletkende ise değerlik bandına yakındır. Bileşiklerin içerisindeki katkılanan atomlara bağlı olarak, bu yapıların yasak bant aralıkları değişebilir. Bu değişim, teknolojik uygulamalarda oldukça önemlidir. Çünkü bir yarıiletken malzemenin yasak bant aralığı çalıştığı frekans aralığı ile doğrudan orantılıdır. Dolayısıyla bir yarıiletken malzemenin teknolojik alanda kullanıldığı frekanslar bilinirse malzeme seçimi ve kullanım alanı doğru yapılmış olur. Silikon endüstride oldukça yaygın olarak kullanılmaktadır. Özellikle elektronik devre levhalarında, mikroçiplerde kullanılmaktadır. Bu kullanımın sebebi silikonun bol ve ucuz olması. Yine güneş pillerinde ve Metal Oksit Alan Etkili Transistör oksit malzemesi olarak SiO2 kullanılır. Ancak yazımda da bahsettiğim gibi yasak bant aralığı bir malzemenin teknolojik alanda uygulanabilirliğini gösterir. Silikonun yeni nesil teknoloji için biraz yetersiz kaldığı görülmektedir. Çünkü bant aralığı, içerisindeki elektronların hareketi yeterince istekleri karşılayabilecek düzeyde değildir. Dolayısıyla araştırmacılar başka malzemelere ve katkılı yarıiletkenlere geçiş yapmaktadırlar. Saf germanyum yarıiletken kristali düşük sıcaklılarda yalıtkan, oda sıcaklığında ise yarıiletken olarak davranabilmesi endüstride çok önemli bir yer tutmasına sebep olmuştur. Özellikle yüksek kırıcılık indisine sahip olması onun mikroskop yapımında merceklerde kullanılmasını sağlamıştır. Ayrıca yüksek bant aralığı nedeniyle GaN gibi periyodik tablonun III-V. Grup yarıiletkenleri özellikle Yüksek Elektron Hareketliliğine Sahip Transistör yapımında kullanılmaktadır. Katkılı yarıiletkenler katkılama ile bant aralıklarının daha belirgin bir biçimde değişmesi üzerine oldukça fazla kullanım alanına sahiptir. Askeri uygulamalar, savunma sanayisi, bilgisayar teknolojisi, otomotiv sanayisi, Tıp başlıca örnekler olmakla birlikte bir çok alan sayılabilir. Özellikle AlGaAs , GaAs, InGaP gibi katkılı yarıiletkenler özelikle optik özellikleri açısından önemli yarıiletkenlerdir. LED ve laser yapımında oldukça önemlidir. Tıp alanında kullanılan lazerler bu yarıiletkenler tarafından oluşmaktadır. GaN tabanlı yarıiletkenler ise yüksek güç ve yüksek sıcaklıklarda çalışması onların mikro dalga uygulamalarında, Radto Frekans uygulamalarında, Radar ve Transistör uygulamalarında çok fazla kullanıma sahip olduğu bilinir. - http://tr.wikipedia.org/wiki/Germanyum - http://tr.wikipedia.org/wiki/Silikon - http://www.emsb.qc.ca/laurenhill/science/mosfet.pdf - http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/solids/band.html#c5


Zaman genişlemesi Albert Einstein'ın özel görelilik ilkesinin öngördüğü tuhaf etkilerinden biri olarak karşımıza çıkıyor. Gözlemci ile gözlenen arasındaki bağıl hareketin sonucunda zaman aralıklarının ölçümünde değişimler olabilir. Durmakta olan bir gözlemci için iki saat düşünelim. Biri hareket ediyor olsun ve diğeri de hareketsiz, sabit bir şekilde kalan bir saat olsun. Einstein'ın özel görelilik ilkesine göre, durmakta olan bir gözlemciye göre hareket eden saat duran saate göre daha yavaş işler. Böylece hareket eden saat için zamanın genişlediğini söyleyebiliriz. Basit bir ifadeyle, hareketli bir saat durgun bir saate oranla daha yavaş çalışır. Albert Einstein'ın yaptığı gibi, zaman genişlemesi bir düşünce deneyi ile açıklanabilir. Duran bir gözlemci ve ışık hızına yakın hızlarda hareket eden bir roketteki yolcuyu düşünelim. Roketteki bir kişi roket üzerinde geçen iki olay arasındaki zaman aralığını t' olarak bulursa, duran gözlemci için bu iki olay arasındaki zaman aralığını t olarak ölçer. Bu roketteki yolcunun kendi referans sistemi içinde geçen iki olay arasındaki geçen zaman olan t' burada asıl zamandır. Başka bir referans sistemindeki duran bir gözlemci tarafından gözlenen bu iki olay başka yerlerde olduğu için iki olayın arasındaki zaman gerçek zamanından daha uzun bir sürede gerçekleşmiş gibi görünür. Bu etki de zaman genişlemesi olarak adlandırılır. Bu formülde, v hareketli cismin hızı ve c ışık hızını temsil eder. Karekök içindeki v hızı asla c ışık hızını geçmemelidir. Yoksa karekök ifadesi matematiksel olarak reel olmaz. Burada t' gerçekte akan asıl zamanı temsil eder ve hareket eden referans sistemindeki bir gözlemci tarafından ölçülen zaman aralığıdır. t zaman aralığı ise farklı bir referans sisteminde bir gözlemci tarafından ölçülen zamandır. Zaman genişlemesi garip görünüyor olabilir. Çünkü bu etkiler asla ulaşamayacağımız ışık hızına yakın hızlarda sadece önemlidir. Ancak yüksek enerji fizikçileri temel atom altı parçacıkları ışık hızına yakın hızlara kadar hızlandırabiliyorlar. Böyle parçacıkların çoğu, müonlar gibi çok kısa yaşam ömürlerine sahiptirler ve hızlıca diğer parçacıklara bozunurlar. Temel atom altı parçacıklar ışık hızına yakın hızlara ulaştıklarında, onların yaşam ömürleri özel görelilik ilkesinin öngördüğü gibi uzun olur. Muon veya müon adı verilen bu temel parçacıklar 1947'de yeryüzüne gelen kozmik ışınlarda keşfedildiler. Laboratuvarda durgun bir muonun ölçülen yarı yaşam süresi 0,0000022 saniyedir. Atmosferin üst katmanlarından yeryüzüne doğru yol alan muonların çok hızlı, diyelim ki ışık hızına yakın hareket ettiğini kabul edecek olursak, muonların daha yeryüzüne ulaşmadan bozunmalarını beklerdik. Halbuki kozmik muonlar yeryüzüne ulaşıyorlar. Bu olay, yeryüzündeki laboratuar gözlem çerçevesine göre kozmik muonların çok hızlı hareket halinde olmalarıyla ve bu nedenle yaşam sürelerinin, durgun yaşam süresinden daha uzun olmasıyla açıklama buluyor. 1972 yılında da basit bir yöntemle zamanın genişlemesi olgusu denenmiştir. Bu denemede çok hassas bir sezyum saati bir uçakla dünya etrafında uçurulmuş ve zaman genişlemesi yüzde 10'a yakın bir hata payı ile doğrulanmıştır. Günümüzde artık zamanın genişlemesine dair en ufak bir kuşku kalmamıştır. Hareketli saatlerin durağan saatlere göre yavaş çalışmasıyla açıklanan zaman genişlemesi hayatımızın aslında hemen hemen her anında var olan bir olgudur. Tıpkı metro istasyonunda siz istasyonda durağan halde iken hareket eden metronun içindeki insanların saatlerinin sizinkinden yavaş çalışması gibi. Ancak bizim dünyamızda hızlarımızın ışık hızından çok daha az olması nedeniyle bu zaman farkı çok çok küçük olmaktadır.


4. Ulusal Kristalografi Kongresi (TUCr2014) 17 19 Mayıs 2014 tarihinde Dicle Üniversitesi ev sahipliğinde Diyarbakır' da gerçekleştirilecektir. 2014 yılı, Birleşmiş Milletler, UNESCO tarafından Uluslararası Kristalografi yılı olarak ilan edilmiştir. Yıl boyunca düzenlenecek olan sempozyumlar, toplantılar, çalıştaylar ve sergiler ile modern kristalografinin doğuşunun yüzüncü yılı tüm dünyada kutlanacaktır. Bu bağlamda, TUCr2014 toplantısı apayrı bir önem taşımaktadır ve IYCr2014' ün resmi sayfasında dünyada düzenlenecek etkinlikler arasında da yer almaktadır. Fizik, kimya, biyoloji, farmakoloji, malzeme, mineroloji ve arkeoloji gibi farklı alanlarda çalışan ve çalışmalarında x-ışını tekniklerini kullanan tüm araştırmacıları ve bilim insanlarını toplantımıza katılmaya ve katkı vermeye davet ediyoruz. TUCr2014 toplantısının, kristalografinin kamusal alanda tanınırlığının arttırılması, katılımcılar arasında ulusal ve uluslararası işbirliği fırsatlarına yol açması, ve genç araştırmacıların bu alanda çalışmaya özendirilmesi için bir platform olması bekleniyor. Ayrıca toplantı sırasında yüksek lisans ve doktora öğrencilerine yönelik Residual Stress And Texture Analysıs by X-Ray Diffraction konusunda bir çalıştay planlanmaktadır. Bu çalıştayda konu dersler ve uygulamalı olarak işlenecektir. Çalıştaya ve genel toplantıya katılacak öğrencilere TUBİTAK aracılığı ile destek verilmesi mümkün olacaktır.


Türkiye'de TÜBİTAK'ın koordine ettiği ve dünya çapındaki en iyi araştırmacıların desteklendiği Avrupa Araştırma Konseyi , 4 Türk bilim insanına 7,8 milyon Avro'luk Ar-Ge desteği verecek. Avrupa Birliği'nin yeni dönem Araştırma ve Yenilik Çerçeve Programı Horizon 2020'nin önemli alt programlarından biri olan ERC Programı ile başarılı, genç ve kıdemli araştırmacılar destekleniyor. Nobel ödüllü bilim insanlarının da yararlandığı program kapsamında Türkiye'den ilk kez 2012 yılında Bilkent Üniversitesi'nden Doç. Dr. Mehmet Bayındır ve Koç Üniversitesi'nden Yrd. Doç. Dr. Kerem Pekkan destek aldı. Bu yıl ise 4 bilim insanı 5 yıl sürecek prestijli desteği almaya hak kazandı. Koç Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü'nden Prof. Dr. Hakan Ürey 2,5 milyon Avro ve yine aynı bölümden Prof. Dr. Özgür Barış Akan 1,8 milyon Avro, Bilkent Üniversitesi Fizik ve Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümleri'nden Doç. Dr. F. Ömer İlday 2 milyon Avro, Bilkent Üniversitesi, Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü'nde Yrd. Doç. Dr. Ebru Erbay ise 1,5 milyon Avro'luk destek alacak. Böylece 4 proje için toplam 7,8 milyon Avro'luk bütçe Türkiye'ye aktarılacak. Türkiye'de TÜBİTAK AB Çerçeve Programları Ulusal Koordinasyon Ofisi'nce koordine edilen program, Avrupa ve Türkiye dışındaki araştırmacılara açık ve bu özelliğiyle Amerika'dan Türkiye'ye tersine beyin göçünü de destekliyor. TÜBİTAK, Türk araştırmacıların ERC desteklerinden yararlanması için proje önerisi hazırlanmasında ücretsiz danışmanlık hizmeti veriyor. Koç Üniversitesi'nden Prof. Dr. Hakan Ürey, Wear3D isimli ERC projesi kapsamında artırılmış gerçeklik ve 3 boyutlu uygulamalar için yeni görüntüleme ve izleme teknolojilerinin geliştirilmesini hedefliyor. Gözlük gibi giyilebilir ekranlara yeni bir boyut kazandıran proje, çok yüksek ışık verimi ve geniş görüş alanı elde ederek, ileride akıllı mobil cihazlar ile büyük ekran tecrübesini birleştirecek. Bu tür ekranlar sayesinde ileri derece göz kusurları olan bazı hastaların daha rahat görmeleri sağlanabilecek. Wear3D projesi kapsamında yetiştirilecek insan gücü ile Türkiye'de display endüstrisinin ileri araştırma yeteneği kazanmasına ve güçlenmesine de katkı sağlanacak. Projenin, ileride ülkemizde Advanced Display Technologies konusunda bir araştırma merkezi kurulması konusunda öncülük yapması öngörülüyor. Böylece display ve LCD TV teknolojilerinde dışa bağımlılık daha da azaltılabilecek. Prof. Ürey, projesi için Advanced Grant kategorisinde 2,5 milyon Avro'luk destek alacak. 1 Ocak 2014'te başlayan projenin Aralık 2018'de tamamlanması hedefleniyor. Wear3D projesi ile ilgili ayrıntılı bilgi için tıklayınız. Koç Üniversitesi'nden Prof. Dr. Özgür Barış Akan'ın MINERVA isimli ERC projesi kapsamında, biyolojik-esinli nanoağlar ve bilişim-esinli nörolojik tedavi için sinir sisteminin haberleşme kuramsal temellerinin incelenmesi hedefleniyor. İnsan vücudundaki sinir sisteminin temellerinin haberleşme ve ağ kuramları ile anlaşılabilmesi projenin çıkış noktasını oluşturuyor. Bu sayede, hem ileri biyolojik sistemlerin çalışmalarından esinlenen nano haberleşme teknolojileri tasarlanacak hem de halen tedavisi mümkün olmayan haberleşme temelli nörolojik sorunlara bilişim tabanlı çözüm yaklaşımların geliştirilmesinin önü açılacak. Ayrıca, omurilik felci gibi sinir sistemi hastalıkları için haberleşme yetenekli nano-implant geliştirilmesi de hedefleniyor. Gelecek nesil nano haberleşme ağları için haberleşme kuramsal temeller ve biyolojik-esinli çözümlerin geliştirilmesi sayesinde; vücut içi akıllı ilaç dağıtımı, yan etkisiz kanser tedavisi, hücresel doğrulukta sürekli sağlık izleme, halen tedavi edilemeyen sinir sistemi hastalıkları için haberleşme yetenekli nano implant geliştirme gibi pek çok gelecek nesil medikal uygulamaların yanı sıra, gıda ve su kalitesi kontrolü gibi çok sayıda ileri çevresel ve endüstriyel nano-sensör ağı uygulamalarının geliştirilmesi mümkün olacak. Prof. Akan'ın 1,8 milyon Avro'luk destek alacağı proje 1 Mart 2014 tarihinde başlayacak ve Şubat 2019'da tamamlanacak. MINERVA projesi ile ilgili ayrıntılı bilgi için tıklayınız. Bilkent Üniversitesi'nden Doç. Dr. F. Ömer İlday, Doğrusal Olmayan Lazer Litografisi isimli ERC projesinde ultrahızlı lazer atımları ve mikroplazma jetleri kullanarak malzemelerin önce 2 boyutta, ardından 3 boyutta kendiliğinden oluşum mekanizmalarıyla nanoyapılandırılmalarını hedefliyor. NLL projesi sayesinde nanoelektronikte potansiyel olarak büyük getirileri olabilecek bir teknik Türkiye'de geliştirilecek ve bu teknik nanoelektronik, yüksek teknoloji camlar gibi alanlarda uygulamaya aktarılabilecek. Ayrıca devrimsel olabilecek 3 boyutlu yazıcı teknolojilerine bir aday olarak ultrahızlı lazer ile nanometrik skaladan başlayarak 3 boyutlu yapıların sentezlenmesi ve ultrahızlı lazer teknolojisinin Türkiye'deki gelişimi desteklenmiş olacak. 2 milyon Avro'luk proje 1 Haziran 2014'te başlayacak ve Mayıs 2019'da tamamlanacak. Doğrusal Olmayan Lazer Litografisi projesi ile ilgili ayrıntılı bilgi için tıklayınız. Bilkent Üniversitesi'nden Yrd. Doç. Dr. Ebru Erbay ise, METARNAFLAMMATION isimli ERC projesi ile Türkiye'den Yaşam Bilimleri alanında kabul alan ilk proje oldu. Erbay, damar sertliği ve kalp krizinin tedavisi için moleküler biyolojiye dayalı yeni ilaç hedeflerinin geliştirilmesini amaçlıyor. METARNAFLAMMATION Projesi metabolizma ile bağışıklık sisteminin kesiştiği moleküler nodların tanımlanmasında önem taşıyacak. Diyabet, kanser, damar sertliği gibi birçok kompleks hastalığın moleküler patolojisinin aydınlatılmasında faydalı olacak. 5 yıl boyunca Bilkent Üniversitesi'nde yürütülecek olan bu ERC projesi sayesinde Erbay, Türkiye'nin birincil derecede ölümlerine ve hastalığa bağlı ekonomik güç kaybı sebeplerinden olan kalp ve damar hastalıkları için ilaç geliştirilmesine öncülük edecek. 1,5 milyon Avroluk bütçeyle desteklenecek proje 1 Ocak 2014'te başladı ve Aralık 2018'de tamamlanacak. METARNAFLAMMATION projesi ile ilgili ayrıntılı bilgi için tıklayınız.


Bu dev bir kulak kanalı gibi görünüyor ama bir şekilde bu tam tersi. Avrupa'daki bu en güçlü ses sistemindeki en büyük korna olma özelliğini taşıyor bu fotoğrafta gördüğünüz alet. Bu ses sisteminden maksimum çıkış sağlandığında Avrupa Uzay Ajansı'na göre bu sistem herhangi bir insanı öldürebilir. Bu korna Avrupa Uzay Ajansı'nın Hollanda'daki Büyük Avrupa Akustik Tesisi'nin bir parçasıdır. Bu tesis uzay aracı bileşenlerinin uzaya fırlatma sırasında yüksek gürültülü ses patlamalarına dayanabilmelerinin mümkün olup olmadığını test etmektedir. Bu tesiste değişik frekans aralıklarında sesler üretmek için dört dev korna bulunmaktadır. Avrupa Uzay Ajansı mühendisleri 154 desibelden daha şiddetli gürültü oluşturmak için kornalar boyunca azot gazı gönderiyorlar. Tam anlamıyla bir insanı öldürmek için yeterli olup olmadığı bilinmemektedir. Ancak en azından bazı ciddi sorunlara neden olabileceği söylenebilir. Kulak zarı yaklaşık 150 desibelde yırtılabilir. Akciğerler ise yaklaşık 200 desibelde yırtılabilir.


Çin'in ilk Ay gezgini Yeşim Tavşanı iki haftalık tatilin ardından uyandı, fakat bazı problemler bu gezgin robotun tamamen kullanılabilir olmasını engelliyor. Devlete ait bir haber servisi, sitede İngilizce olarak Jade Rabbit'in beklenildiği gibi tam çalıştırılamadığını yayınladıktan sonra, başlangıç olarak çelişkili söylentiler meydana geldi. Fakat sonrasında Çin'in resmi Xinhua Haber Ajansı, misyon kontrol merkezinin kontrol anormalliklerini düzeltmek için hala çalışıyor olduğunu ve gezgincinin kurtarılabileceğini açıkladı. Yeşim Tavşanı, 2 Aralık 2013'te Sichuan Eyaletindeki Xichang Uydu Fırlatma Merkezinden Chang'e 3 insansız uzay roketiyle birlikte gönderildi. Ay'ın yüzeyinde, üç ayda yaklaşık 10 km seyahat etmesi beklenen gezginci, yaklaşık olarak 1,5 m uzunluk, 1 m genişlik, 1,1 m yükseklik ve 140 kg ağırlığındandır. Eski Çin mitolojisinde Chang'e Ay'ın Çin Tanrıçası ve Yeşim Tavşanı da O'nun evcil hayvanı olarak geçmektedir. Chang'e 3 sırasıyla 2007 ve 2010'da fırlatılan Chang'e 1 ve Chang'e 2 gibi Çin'in iki başarılı Ay'a gönderilen Ay yörünge araçlarının izinden gitmektedir. Yeşim Tavşanı, kızıl ötesi bir kamera ve X-ışını spektrometresi taşımaktadır. Gezgincinin ana misyonu Ay'ın yüzeyini ve jeolojik yapısını araştırmaktır. O, kızıl ötesi spektrum alma ve Ay'a ait toprağı incelemenin yanında, doğal kaynakları araştırıp 3-boyutlu resimler çekecektir. Bu gezgin robot, dünya çevresinde plazma küresini ve evreni incelemek maksadıyla ultraviyole kamera ve bir de teleskop taşımaktadır. Bununla birlikte, başlangıç itibariyle Ay'ın yüzeyine ait bir kaç fotoğraf çektikten sonra, 25 Ocak'ta Jade Rabbit mekanik problemlerle karşılaştı. Bu problemler büyük olasılıkla, sıcaklığın aniden -180 dereceye düşmesi ve 2 haftadan daha fazla süren Ay gecesinde kapatılmasıyla gezgin robotun işleyişinde meydana gelen durumla ilgilidir. Geçen ay gezgin robotun uyanmasıyla birlikte, Xinhau haber ajansı uydunu hayatta olduğunu ve dünyadan sinyaller aldığını bildirdi. Ay uydusu programı sunucusu Pei Zhaoyu, Çin Ulusal Radyosu'ndan O uyandı! Bir sinyalimiz var! diye belirtti. Fakat problemimiz hala çözümlenmiş değil. Problemlerin halledilip uydunun tamamen fonksiyonel olması için ne kadar sürenin gerektiği hala belirsizliğini koruyor. Konuyla ilgili olarak 37 Yıl Sonra Ay'ın Yüzeyinden İlk Görüntüler isimli haberimize bakabilirsiniz.


Bu ufak hızlıca koşuşturan böceklerin vücutlarına pil bağlansa ne olurdu? Tokyo Üniversitesi Tarım ve Teknoloji Bölümü'nden ve Osaka Üniversitesi'nde Makine Mühendisliği Bölümü'nden bir grup araştırmacı ile bu sorunun cevabını bilmek mümkün oldu. Araştırmacılar hamamböceğinin sırtına bir yakıt hücresi koydular ve olası sonuçlarını değerlendiler. Yakıt hücresi yani pil oksitleme-indirgeme reaksiyonu ile elektrik üretir. Trehaloz denilen böceklerin dolaşım sıvılarında bulunan ana şeker kullanılır. Yakıt hücresi içinde, enzimler bu trehalozu glikoza dönüştürürler. Glikoz da sonra oksitlenir ve işte elektrik üretilmiş olunur. Araştırmacılar bu hamamböceklerini de trehalozca zengin yiyeceklerle besleyerek yeterince güçlü bir pil elde etmek için emin olmuş olurlar. Bu sistem böylelikle 50 mikroWatt'lık güç üretmiş olur.


Gezegenimiz Dünya, ses frekanslarında radyo dalgalarının doğal bir kaynağıdır. ABD'nin uzay araştırmalarından sorumlu kurumu olan NASA'nın Marshall Uzay Uçuş Merkezi'nde çevrimiçi bir alıcı herkesin dinleyebileceği Dünya'nın bu şarkılarını kaydediyor. Eğer insanlar kulaklar yerine radyo antenlerine sahip olsaydı, biz gezegenimizden gelen bu garip seslerden oluşan olağanüstü senfoniyi duyabilirdik. Bilim insanları bu garip seslere ya da gürültülere tweeks, whistlers ve sferics adını vermektedirler. Bu sesler sanki gösterişli bir bilim-kurgu filminin arka plan müziği gibi gelebilir ama bu bir bilim-kurgu değildir. Dünya'nın doğal radyo emisyonları gerçektir ve biz onlardan çoğunlukla habersiz olsak ta bu garip gürültüler her zaman çevremizde vardırlar. VLF alıcıları basittir. Sadece bir anten ve bir ses amplifikatöründen oluşurlar. Bu alıcılar birkaç yüz Hertz ile 10 kHz arasındaki frekanslara sahip radyo dalgalarına duyarlıdırlar. Kıyaslamak için, AM yayın bandındaki radyolar 540 kHz'den 1.6 MHz gibi yüksek bir frekans aralığını kapsarlar. Dünya üzerindeki çoğu VLF emisyonlarının kaynağı yıldırımlardır. Yıldırım çarpmaları ile görünür ışık parlaması ortaya çıktığında radyo dalgaları bandında bir atım yayarlar. Yıldırım yakınlarından gelen VLF sinyalleri bir radyonun hoparlöründen sıcak bir kamp ateşinin çatırdaması gibi bir ses şeklinde duyulabilir. Uzay bilimcileri bu tür seslere atmosferik, kısaca sferics demektedirler. Etrafınızda hiç yıldırım olmasa bile, hala bir şeyler duyuyorsanız. Bu binlerce kilometre uzaklıktaki fırtınalardan gelen VLF cazırdamalarıdır. Radyo dalgaları gezegenimizin yüzeyi ve iyonosferi arasında ileri-geri biçimde sıçrayarak çok büyük mesafelere yayılabilirler. İyonosfer tabakası bu arada, Güneş'ten gelen ultraviyole ışımalar tarafından iyonize olmuş bir atmosfer tabakasıdır. Yerden yaklaşık olarak 90 kilometre yukarıda bu atmosferik katman başlar ve binlerce kilometreye kadar uzanır irtifası. Bu nedenle düşük frekanslı radyo dalgaları için iyi bir yansıtıcılık özelliğine sahiptir. Çok uzaklara hareket eden sferics türü Dünya şarkıları bir VLF alıcısının hoparlöründe müzikal seken bir ses üretirler. İşte bu sese de tweeks denilmektedir. Bazı zamanlarda iyonosfer uzayın içine yıldırım atımlarını sızdırır. Bu atımlar tamamen atmosferin dışına çıkarlar, Dünya'nın yüzeyinden 10 bin kilometre yukarıda bulunan manyetik alan çizgilerini takip ederek gezegenimizin manyetosferi içerisinde hareket ederler ve sonra tekrar atmosferimize geri girerler. Bu tür manyetosferimiz içerisinde yolculuk eden yıldırım atımları atmosfere geri döndüklerinde oldukça dağınık bir şekilde geri dönüş yaparlar. Bu da çok ama çok daha fazla tweek sesi anlamına gelir. Bu tür seslere de bilim insanları whistlers adını vermektedirler. Bu tür seslerin tonları sanki yavaşça azalıyormuş gibi gelir.


Dünyada ve Türkiye'de ilk defa 'Üç Boyutlu (3B) Doku ve Organ Basımı Projesi' kapsamında (3D Tissue and Organ Printing) 3B biyo-yazıcı ile canlı hücreler kullanılarak doku yapısı üretildi. Sabancı Üniversitesi Nanoteknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde , Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Üretim Sistemleri Programı öğretim üyesi Bahattin Koç ve öğrencileri; Can Küçükgül, Saime Burçe Özler, Forough Hafezi canlı hücreler kullanarak üç boyutlu biyo-basım yöntemi ile yapay doku üretmeyi başardı. Bahattin Koç liderliğindeki 3B doku ve organ basımı proje grubunun nihai hedefi, laboratuvar ortamında bir doku veya organının bir bölümünü, anatomik yapısına uygun olarak üç boyutlu biyoyazıcı ile canlı hücreler kullanarak basmak. Projenin ileriye dönük en önemli hedefi, 3B Biyo-yazıcı ile hastanın kendi normal hücrelerini veya kök hücrelerini kullanarak, gereken doku hatta organının bire bir kopyasını üretebilmek. Böylece hastanın kendi hücreleri ile üretilen yapay doku veya organı hastanın vücudunun reddetmesi gibi bir durumu ortadan kaldırmak. Ekip MR datalarını kullanarak, MR'daki anatomik yapıya uygun olarak Türkiye'de ve dünyada ilk kez Aort damarı doku örneğini, hücreleri ve destek yapılarını kat-kat üç boyutlu basarak oluşturuldu. Proje ekibi, ilk defa canlı hücreler kullanarak 3B bio-basım yöntemi ile aort benzeri, anatomik yapısına uygun, büyük damar dokusu üretti. Dünya'daki diğer tekniklerden farklı olarak Sabancı Üniversitesi'ndeki araştırmacılar geliştirdikleri kendi-kendini destekleyen 3B yapılar ile dokunun basılması ile dünyada bir ilke imza attı. Üç Boyutlu (3B) Doku ve Organ Basımı Projesi ekibi, aort doku örneğini 3B olarak basmak için canlı insan fibroblast hücrelerini biyo-mürekkep olarak kullandı. İnsan damar dokusu genel olarak üç farklı hücre tipinden oluşmaktadır: Fibroblast, endotel ve düz kas hücreleri. Fibroblast hücreleri bağ dokusunun ana hücreleridir. Dokular için gerekli olan ekstraselüler matriks yapısının ve kolojen proteinin oluşumunu sağlar. Endotel hücreleri ise damarların ince iç tabakasını oluşturan hücrelerdir. Düz kas hücreleri damar, yemek borusu, bağırsak gibi iç organlarda bulunan kas hücreleridir. Bir sonraki aşama olarak fibroblastların yanı sıra endotel ve düz kas hücrelerini de kullanarak oluşturulacak damar dokusunu biyoreaktörde güçlendirmek için çalışmalar devam ediyor. Disiplinlerarası bir çalışmanın sonucu olarak üretim sistemleri, biyoloji, nanoteknoloji, malzeme, gibi konularda çalışan yüksek lisans öğrencileri ile araştırmacıların yer aldığı dört kişilik ekip, projede ayrıca biyoloji konusunda Yeditepe Üniversitesi ve tıbbi konularda GATA'daki danışmanlarından destek alıyor. Bu çalışmaya öncelik vermemizin iki temel sebebi var: Birincisi, Aort insandaki en büyük ve tek damar olduğu için, bunun otolog greft ile tedavisi maalesef mümkün değil. Bunun tedavisi için şu anda plastikden yapılmış sentetik damarlar kullanılıyor ve bunlar hiçbir zaman normal insan damarı gibi olmuyor. İkinci sebep, eğer 3B yapay doku veya organ üretecek isek, bu doku veya organların beslenmesi için öncelikle damar dokusunun oluşturulması gerekiyor. Bu arada birçok insanın bilmediği bir gerçek: Einstein'ın ölüm sebebi abdominal aort anevrizmasıdır. Anevrizma demek bir damarın balon gibi genişlemesidir. İleriki aşamada damar yırtılması ile iç kanamaya ve ölüme neden olabilir. Bizim çalışmamız sonucunda, abdominal aort damarı hastanın kendi hücre veya kök hücrelerini kullanarak üretilebilecek ve yapay damar bu tür hastalara nakil edilecek. Şu anda bu çalışmaların başlangıç aşamasındayız ve klinik uygulamaları uzun yıllar alabilir. Daha önce yapılmış doku mühendisliği çalışmalarından farklı olarak, biz, 3B basımda canlı hücreleri biyo-mürekkep olarak kullanıyoruz Geliştirdiğimiz algoritmaları kullanarak üreteceğimiz dokunun anatomisine göre hücrelerin basım yollarını en optimum şekilde hesaplıyoruz. Aynı zamanda hücreleri desteklemek için, destek yapılarını belirliyoruz. Yine diğer çalışmalardan en büyük farkımız, tüm hücreler tamamen birbirini desteklemiş şekilde dokunun üç boyutlu anatomisine uygun olarak belirliyoruz. Biyoyazıcıyı kontrol etmek için komutlar dosyaya kaydediliyor. Daha sonra bu komutları kullanarak biyo-yazıcının nereye hücre, nereye destek yapısı basacağını kontrol ediyoruz. Sonuçta ana hedefimiz anatomik yapıya yakın ve fizyolojik gereksinimleri karşılayabilecek yapay aort damar dokusunun elde edilmesini hedefliyoruz. Projede fonksiyonel organ veya doku yapmıyoruz ama birebir doku veya organın bir parçasını, geliştirdiğimiz algoritma ve programlar ile tasarlıyoruz. Daha sonra 3B biyoyazıcıyı kontrol edecek komutlar haline getirip, kat-kat canlı hücre ve biyomalzemeler ile basımını gerçekleştiriyoruz. Şu anda tam fonksiyonlu bir yapay doku üretme aşamasında değiliz ama bunun için çalışmalarımız devam ediyor. Sabancı Üniversitesi Üretim Sistemleri Mühendisliği Programı Öğretim Üyesi Bahattin Koç'un 3B yazıcı ile üretim araştırmalarına yaklaşık 16 yıl önce başladı. Doku mühendisliği ile ilgili çalışmalarına Amerika'da University at Buffalo de yaklaşık 7 sene önce başladı. Amerikan Savunma Sanayi tarafından desteklenen yapay deri ve yaraların iyileşmesi için scaffold adı verilen 3B destek yapılarının tasarımı ve üretimi üzerinde çalışmalar yaptı. Yaklaşık 2 yıldır da bu proje üzerinde, doğrudan canlı hücreleri 3B basımı ile yapay doku ve organ üretimi üzerinde çalışıyor.


İki ayrı üniversitenin araştırma grubu birlikte çalışarak Dünya'nın en hızlı ince-film organik transistörünü üretmeyi başardılar. Bu başarı bu alandaki deneysel teknolojinin yüksek çözünürlüğe sahip televizyon ekranları ve benzer elektronik aygıtlar için gerekli olan performansın sağlanmasında organik transistörlerin önemli bir potansiyele sahip olduklarını kanıtladı. Yıllardır Dünya'nın dört bir yanındaki mühendisler pahalı olmayan, karbonca zengin moleküller ve plastiklerle silikon temelli maliyetli teknolojilerin hızına yaklaşabilecek elektronik işlemleri yapabilen organik yarıiletkenleri geliştirebilmek için çabalıyorlar. Bu organik ifadesi canlı organizmaları tarafından üretilen bileşikleri içermektedir ama artık bunların yanında plastikleri de içeren karbon temelli sentetik maddeleri de organik temelli sayabiliyoruz. Stanford Üniversitesi'nde Kimya Mühendisliği Bölümü'nde profesör Zhenan Bao ve Nebraska-Lincoln Üniversitesi'nde Malzeme Mühendisliği Bölümü'nde öğretim üyesi olan Jinsong Huang liderliğindeki araştırma grupları pahalı, kıvrılan ekranlı televizyonların yapımında kullanılan silikon teknolojisi ile kıyaslanabilir elektronik karakteristiklere sahip organik ince-film transistörlerini üretmek için yeni bir teknik geliştirdiler. Bu teknik ile ince film organik transistör yapımının temel sürecini değiştirmiş oldular ve böylece yüksek performans elde edebildiler. İnce film organik transistör yapımında araştırmacılar genellikle karbonca zengin molekülleri ve tamamlayıcı olarak plastikten oluşan özel bir çözeltiden bir damlayı camdan yapılmış dönen tabak gibi bir araç üzerine damlatırlar. Bu dönme sırasında bu malzemelerden ince bir katman çökmüş olur. Daha sonra hızlıca döndürülerek inceltilir ve ardından da dönen yüzeyin ufak bir parçası kaplanır. Bu şekilde organik moleküllerin daha yoğun bir konsantrasyonla çökmesini sağlamışlar. Bunun sonucunda bu şekilde yapılan transistörde elde edilen taşıyıcı mobilitesinde çok büyük iyileştirmeler sağlanmış. Mobilite dediğimiz kavram bir transistörde elektriksel iletime katılan elektron gibi taşıyıcıların ne kadar hızlı olduğunun ölçüsüdür. Dolayısıyla yüksek mobiliteli bir transistör için yüksek hızlıdır diyebiliriz.


Şimdiye kadar, gökbilimciler Dünya'ya ölçülen büyüklük ve kütle açısından benzer tek bir gezegen buldular: Bu gezegenin adı Kepler 78 b'dir ve geçtiğimiz Ekim ayında duyurulmuştu. Yeni bir çalışma Dünya'nın çapından daha küçük çaplı çoğu gezegenin kaya gezegenlerden olduğunu gösterdi. Kepler uzay aracı ise 1000'den fazla aday buldu ama ancak onlar henüz Dünya'ya benzeyip benzemedikleri teyit edilmedi. Her beş Güneş benzeri yıldızdan birinin yaşanabilir bölgelerinde Dünya büyüklüğünde gezegenlere sahip olduğu California Üniversitesi'nden araştırmacıların yaptığı yeni analizlere göre belirlenmişti. Bu gelişmenin de haberini yayınlamıştık. Fakat Kepler'in belirlediği tüm kayasal yaşanabilir bölgedeki adayları sönük kırmızı yıldızların etrafında dönmektedir. Başka bir Güneş etrafında dönen başka bir Dünya bulmak birkaç yıl boyunca yıldızları izlemek anlamına geliyor. Gökbilimciler bazı Güneş Sistemi dışı yani ötegezegenlerin atmosferinde su buldular ama yüzey özelliklerinin belirlenmesi bu tip gezegenlerde oldukça zordur. En umut verici teknik ise exocartography 'dir: Araştırmacılar bu teknik ile okyanuslar ve kıtaların geçmişini renklerdeki değişimlerin kaydedilmesiyle gezegenin yüzeyinin haritasını çıkarıyorlar. Böyle veriler beş on metrelik uzay teleskoplarının geliştirilmesini gerektiriyor. Bir gezegende yaşam varsa bu gezegenin kimyasını etkileyecektir. Bu işaretleri algılamak için gezegenin spektrası alınır. MIT'te gökbilimci olan Sara Seager Dünya'nın çok sayıda biyolojik işaretlere sahip olduğunu ve bu işaretlerin astrobiyologların Dünya'dan başka bir gezegen üzerinde birinin geçerli olduğunu bilmediklerini söylüyor. Eğer uzaylılar uzay boyunca haberleşmek için kızılötesi laserları kullanıyorlarsa Dünya Dışı Akıllı Yaşam Arama ağı SETI bu sinyalleri yakalayarak ilk iletişimi kurabilir. Bu yaz, bilim insanları California'da Lick Gözlemevi'nde kurulumu yapılacak olan kızılötesi dedektörleri kullanan yeni bir SETI arama programı başlayacak. TESS bütün gökyüzünde yakın yıldızların etrafında dolanan ötegezegenlerin geçişini kolay bir şekilde görmek için kullanılacak. Kepler'in dört yıllık çabasından daha yüzeysel bir arama yapacak olmasına rağmen çok daha fazla yeri kapsayacak şekilde aramalarını yapması bekleniyor. Hubble'ın mirasçısı olacak bu uzay teleskobu Hubble'dan yedi kat daha güçlü olacak ve ötegezegenlerin atmosferleri hakkında yeterince ayrıntıyı öğrenebilmemizi sağlayacak bir gelişmişliğe sahiptir. Doğrudan fotoğraflar çekebilme özelliği de var.


Başlangıçtaki reklam kısımlarını geçmek için 1:40 süresine sarabilirsiniz. 'O an ölüyorum hissine kapıldım' dedi.


Fizikçiler Güneş'in çekirdek yoğunluğunun iki katını sıkıştırmak zorunda kaldılar. ABD'li fizikçiler laserle tetiklenen füzyon reaksiyonundan şimdiye kadar elde edilenlerden daha fazla enerji elde ettiklerini bildirdiler. Füzyon genelde yıldızların iç yapılarında oluşan bir tür nükleer reaksiyondur. Teorik olarak füzyon enerjisini daha temiz, daha bol ve daha ucuz bir enerji kaynağı olarak düşünülmektedir. 50 yıldan fazla bir süredir araştırılan bu füzyon enerjisinde bilim insanları henüz yeterli denebilecek bir seviyede enerji elde edemediler. Farklı iki elementin çekirdeğinin birleştiği tepkime sonucunda daha ağır bir çekirdeğe sahip atomun oluştuğu reaksiyonlara nükleer füzyon veya nükleer kaynaşma denilebilir. Nükleer füzyon reaksiyonları sonucunda çok büyük miktarlarda enerji açığa çıkar. Ayrıca ağır çekirdeğe sahip atom, enerjinin absorplanması veya serbest bırakılması ile plazma haline geçebilir. Yine de ulaşılması zor bir hedef değil. Son deneyler, ABD'nin Ulusal Ateşleme Tesisi'nde tamamlandı ve bu deneylerle yüzde birlik verimden söz edebileceğimiz bir mertebede enerjiyi fizikçiler üretebildiler. Bazı problemler hala çözülmüş değil ama bu deneylerde bir ilk yaşandı, ilk defa yakıt olarak koyulandan daha fazla enerjiyi fizikçiler üretebildiler. Bu araştırmalarını fizikçiler Physical Review Letters ve Nature dergilerinde farklı çalışmalarla yayınlandı. Bu sonuçlar uygulanabilir füzyon enerjisinin iyileştirilmesinin ne kadar yakın olduğunu bilmemizin hala zor olduğunu söylüyor. Manyetik sınırlama adı verilen füzyon içerisinde önemli bir sorun vardır. Bu manyetik sınırlama füzyonun tetiklenmesinde kullanılır ve ABD'nin Ulusal Ateşleme Tesisi bu yöntemden farklı olarak füzyon reaksiyonlarının tetiklenmesinde atalet sınırlamasını kullandılar. Sonuçlar kıyaslandığında arasındaki farkları belirlemenin zor olacağını düşünüyor bazı fizikçiler. Çünkü iki teknoloji de birbirinden çok farklı. Biraz da deneylerden bahsedelim. Deneyin yapıldığı Ulusal Ateşleme Tesisi ABD'de kuzey California'da yer almaktadır ve tesis 192 laserden oluşan kompozit bir lasere sahiptir. Bu tesisteki bilim insanları sadece birkaç milimetre uzunluğundaki bir hohlraum dedikleri silindirik bir konteynırda bir laser yapmayı amaçlıyorlar. Kapsül içinde kaplanmış mikrometre kalınlıklı döteryum ve trityum buz katmanları vardır. Bu izotopların yerine alternatif olarak hidrojenin diğer kimyasal formları da kullanılıyor. Füzyon için, döteryum ve trityum füzyon yakıtları olarak bilinirler. Tesisteki o 192 laserden oluşan kompozit laser ateşlendiğinde, bu küresel kapsülü 35 çarpanla sıkıştırır. Böylece döteryum ve trityum birlikte sürülerek füzyon reaksiyonlarının tetiklenmesi için yüksek yoğunluklara çıkarılır. İşte bu şekilde yakıt yoğunluğu Güneş'in merkezindeki yoğunluktan yaklaşık 2-3 kat daha yoğun olması bu deneylerde başarıldı.


Futuristik bir cyborgun hayatımıza girmesi bizim düşündüğümüzden çok da uzak bir gelecekte olmayabilir. Geçtiğimiz hafta RoboCop ekranlara geri döndü. 14 Şubat 2014 tarihinde vizyona giren RoboCop isimli filmde yıl 2028'dir, ana karakter polis memuru Alex Murphy ağır yaralı iken robot teknolojisi ile yarı insan yarı robot formatında ilk cyborg polis prototipi olarak bir anlamda hayata geri döner. Sonrası malum, suçlululara karşı üstün yeteneklere sahip bir RoboCop. Önceki tasarımlardan farklı olarak metal plakaların aksine, RoboCop zırhı için grafen malzemesi seçiliyor. Karbon atomlarının bal peteği düzeni ile oluşturduğu grafen malzemesi çelikten altı kez daha hafif ve 200 kat daha güçlü bir malzemedir. Grafen günümüzde küçük partiler halinde sadece üretilse de Samsung dahil pek çok büyük şirket için araştırmacılar bu malzemeyi üretmenin daha verimli yollarını bulmak için araştırmalarını sürdürüyorlar. Yakın gelecekte böyle bir cyborg üretilecek olsa zırhı muhtemelen grafen malzemesi kullanılarak üretilirdi. RoboCop saniyeler içinde bir yüzü tanımlayabilir-2028 yılı için çok da zor bir hedef değil. FBI yani Amerikan Federal Soruşturma Bürosu günümüzde yüzde 80 doğrulukla sabıka fotoğrafları ile yüzleri eşleştirebiliyor. Araştırmacılar video görüntülerindeki yüzleri tanımlayan algoritmalar geliştiriyorlar. Tüm bu analizleri yapabilmek için yeterince band genişliği de güvence altına alınacak. Günümüzde, askeri ve kolluk kuvvetleri kendi kirli işlerini yapmak için insansız hava araçlarını gönderebiliyorlar. RoboCop filminin yönetmeni Padilha'nın distopik gelecek öngörüsünde, robotik insanlar da bu işlere bakabilecek. Filmde polis memuru Murphy özgür olduğuna inanma istemesine rağmen, beynindeki bilgisayar implantlarının onun verdiği karar ve eylemlerine etki edip etmediğinden asla emin olamayacaktır. Polis memuru Murphy'in vücudunun çoğunluğu robotiktir. Bu yüzden, onun insan vücudu makine parçalarını reddetmeye çalışır ve sürekli olarak bir çeşit enfeksiyona karşı mücadele eder gibi bir savaşın içindedir. Kan dolaşımının tamamlanmasını sağlayan bir çeşit terminal onun beynini, ciğerlerini ve diğer yaşamsal biyolojik parçalarını korur.


Jüpiter'in uydusu Ganymede için bilim insanlarından jeolojik bir rehber meraklısına. Ganymede uydusundaki Punt kraterini görmek için fantastik bir yolculuk için bu rehber en ideali, elbette ulaşım düzenlemesi için oldukça beklemek gerekiyor. Bu yukarıdaki fotoğraf Jüpiter'in uydularından biri olan Ganymede uydusunun haritasıdır. Çapı 4800 kilometreden fazla olan Ganymede Mars'ın dörtte üçü büyüklüğündedir ve Güneş Sistemi'nin en büyük uydusudur. Bu harita bir uydunun ilk jeolojik haritasıdır. Haritadaki farklı renkler Ganymede uydusunun yüzeyindeki farklı malzemelere işaret etmektedir. Sarımsı daireler kraterlerin olduğu yerleri göstermektedir örneğin. Genç olanları soluk sarı ve daha eski olanları koyu sarı renktedir. Bu harita NASA'nın Galileo yörünge aracı ve Voyager 1 ile Voyager 2 misyonlarından gelen verilerle oluşturuldu. Sonuç olarak bu uydunun jeolojisi hakkında bilim insanlarının bildikleri bu haritada özetlenmiş durumda.