Atarca yıldızlar görünür ışık, X-ışını ve gama ışını gibi elektromanyetik ışıma yayan nötron yıldızlarıdır. Bu yıldızlar çok yoğun oldukları ve kuvvetli manyetik alanlara sahip oldukları için astrofiziğin önemli araştırma konularından biridir. Bu yıldızlar arasında X-ışını yayan atarcalar ise astrofiziğin yanı sıra fiziğin bir dalı olan yüksek sıcaklıktaki yüklü gazları inceleyen plazma fiziğinin de araştırma alanının bir parçasıdır. Bu gökcisimleri, oluşturdukları devasa boyutlardaki manyetik alan ve plazma yoğunluğu ile plazma fizikçilerinin ilgi odağındadır. Atarcaları kuşatan bu yoğun plazmayı incelemek üzere ABD Enerji Bakanlığına bağlı Princeton Plazma Fiziği Laboratuvarı araştırmacıları yeni bir plazma dalgası teorisi geliştirdiler. Bu teori Albert Einstein'ın özel görelilik teorisi ile kuantum mekaniğinden yararlanarak plazmalardaki elektron, iyon ve atom çekirdeği gibi atom altı parçacıkları incelemeyi kolaylaştırıyor. Teorinin temelinde rölativistik ışık hızına yakın hızlarda hareket eden yüklü parçacıkları incelememize olanak sağlayan kuantum alan teorisi yatıyor. Bu konu hakkında Physical Review A dergisinde yayınlanan makalenin başyazarı olan araştırmacı Yuan Shi: Kuantum teorisi dalgaların plazma içerisinde ilerlemesinin belirli özelliklerini tanımlıyor. şeklinde kuantum teorisinin önemini vurguluyor. Atarcaların manyetosferlerinde gökcismini kuşatan manyetik tabaka soğurulan ışık, kara cisim spektrumunda piklerin oluşmasına sebep oluyor. Araştırmacı Shi, kuantum mekaniği ve özel görelilik teorisini kullanarak bu pikler ile manyetosferin yoğunluğunun ve manyetik alan kuvvetinin saptanabileceğini belirtiyor. Geliştirilen yeni metot; yüksek enerji fiziği, yoğun madde fiziği ve plazma fiziği gibi farklı alanlardan yararlanıyor. Yüksek enerji fiziğinde kullanılan kuantum alan teorisi ile parçacıkların etkileşiminin incelenmesi, yoğun madde fiziğinde kuantum mekaniği ile parçacıkların durumlarının saptanması ve plazma fiziğinde modelleme denklemleri ile parçacıkların toplu hareketlerinin incelenmesi atarcalardaki plazma dalgalarının analizinde geliştirilen bu yeni metodun temelini oluşturuyor. Yine bu geliştirilen yeni teknik ile füzyon deneylerinde karşılaşılan plazma yoğunluğu ve manyetik alan kuvveti hakkında çıkarımlar yapılabiliyor. Bu tür füzyon deneylerinde lazer kullanılarak plazma yakıtı içeren hedefler ayrıştırılıyor. Bu ayrıştırma neticesinde bir iç patlamaya sebebiyet verilerek yakıt sıkıştırılması ile plazma oluşumu ve füzyon tepkimeleri gerçekleşiyor. Araştırmacılar bu süreçte meydana gelen plazmanın yoğunluk, sıcaklık ve manyetik alan kuvveti gibi özellikleri hakkında daha kesin bilgilere ulaşmak istiyorlar. Yararlanılan matematiksel formüller ile kullanılan lazerlerin renklerine bağlı olarak bu değerlerde tutarsız veriler elde ediliyor. Araştırmacı Shi, bu tutarsızlığın, yoğun plazmanın kuantum etkilerine ve manyetik alandaki yüksek enerji yoğunluğunun rölativistik etkilerine sebep olmasından kaynaklandığını belirtiyor. Geliştirilen yeni teorinin bu iki sorunun da önüne geçmesi gerektiği için hem kuantum teorisinden hem de özel görelilikten yararlanması gerekiyor. Yeni metot ile çoğu zaman kesişmeyen farklı fizik teorilerinin birlikte kullanılarak, kullanışlı ve farklı teorilerin oluşturulabileceği bir kez daha kanıtlanmış oluyor. Araştırmacı Shi de bu konu hakkında farklı alanların, birlikte daha önce anlayamadığımız kavramları anlamamıza büyük kolaylık sağladığını düşündüğünü belirtiyor. Princeton Plazma Fiziği Laboratuvarı plazma fiziği hakkında yeni teorilerin ve füzyon enerjisi elde etme yollarının geliştirilmesine adanmıştır. Buradaki araştırmaların sonuçları anti-terörist amaçlı taşınabilir nükleer malzeme dedektörü, füzyon deneyleri sonuçlarının analizi için kullanılan bilgisayar kodları gibi farklı alanlarda sonuç vermiştir. Bu laboratuvar ABD'deki bilim araştırmalarının en büyük destekçisi olan ABD Enerji Bakanlığı'na bağlı Bilim Dairesi tarafından yönetilmektedir. Daha fazla bilgi için, science.energy.gov.


Avrupa Uzay Ajansı ve NASA'nın Güneş ve Helyosferik Gözlemevi 3-4 Ağustos 2016 tarihlerinde saatte yaklaşık 2 milyon kilometre hızla Güneş'e doğru yol alan parlak bir kuyrukluyıldızın dalışını kayda aldı. Kuyrukluyıldızlar Güneş'in yörüngesinde dönen buz ve toz parçalarıdır. Bu yörüngeleri ise genellikle en uzak noktalardan Plüton'un ötesinden gelen son derece eliptik yörüngeler şeklindedir. Bu SOHO'nun yakaladığı kuyrukluyıldız ilk olarak 1 Ağustos'ta Kreutz kuyrukluyıldız ailesinin bir parçası olarak fark edildi. Bu Kreutz ailesi birkaç yüzyıl öncesine ait dev bir kuyrukluyıldızın parçalarından oluşan bir grup kuyrukluyıldızdır. Görünen o ki, bu kuyrukluyıldız Güneş'ten kurtulamadı. Çoğu sungrazing kuyrukluyıldız gibi, bu kuyrukluyıldız da parçalarına ayrıldı ve Güneş'in yakınlarında yoğun kuvvetlerin neticesinde buharlaştı. Bu yukarıdaki görüntü ISON kuyrukluyıldızını hatırlatsa da, en azından o zaman ISON'un bazı parçalarının Güneş'ten kurtulduğunu görmüştük. Son bir umut yaşayabileceğini düşünmüştük, ne var ki öyle olmamıştı. Yukarıda görüntüde yer alan beyaz daire Güneş diskini temsil etmektedir.


Avrupa, Kanada ve ABD'den bir grup araştırmacıya göre Samanyolu Galaksisi 800 milyar Güneş kütlesine sahip. Bu araştırma grubu ayrıca Samanyolu'nun Andromeda Galaksisi'nden yüzde 95 olasılıkla daha küçük olduğunu buldular. Andromeda Galaksisi Samanyolu'na en yakın galaksidir, öyle ki çıplak gözle bile görebilirsiniz. Geçen birkaç on yılda farklı araştırma grupları Samanyolu'nun ve komşu galaksilerinin kütlesini periyodik olarak ölçtüler. Bu ölçümlerde Samanyolu'nun Andromeda'dan daha fazla kütleye sahip olduğu ya da Andromeda'nın Samanyolu'ndan daha fazla kütleye sahip olduğu sonucu değişik araştırma gruplarınca bulunmuştu. Hatta aynı kütleye sahip olduğunu söyleyen araştırmalar da vardı. Dolayısıyla bu her birinin ne kadar madde, ne kadar karanlık madde içerdiği üzerine devam eden ve günümüzde astronomların yoğun ilgisini çeken bir tartışma olarak kalmaya devam ediyor. Walker ve çalışma arkadaşlarının araştırması Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayınlandı. Böylece Andromeda ve Samanyolu galaksileri hakkında süren tartışmalara yeni bir araştırma daha eklenmiş oldu, bu son çalışmaya dayanarak Samanyolu'nun 800 milyar Güneş kütlesine sahip olduğunu şimdilik söyleyebiliriz.


TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü tarafından, Kalkınma Bakanlığı desteğiyle Türkiye'de tasarlanıp üretilmiş olan ilk yerli gözlem uydusu olan RASAT, tasarım ömrü üç yıl olmasına rağmen, yörüngede beşinci yılını başarıyla tamamladı. TÜBİTAK UZAY'ın, BİLSAT Uydusu'ndan sonra sahip olduğu ikinci uzaktan algılama uydusu olan ve 17 Ağustos 2011 tarihinde Rusya'dan fırlatılan RASAT Uydusu, Dünya etrafında 26 bin 724 tur atarak, 11 milyon kilometrekarelik alanı taradı ve bin 800 şerit görüntüyü yer istasyonuna aktardı. Güneş'e eş zamanlı dairesel yörüngede, 700 km irtifada bulunan RASAT Uydusu, 7,5 m siyah-beyaz, 15 m çok bantlı uzamsal çözünürlükte süpürçek kameraya sahip. Yeniden ziyaret zamanı ortalama dört gün olan, üç eksende kontrol edilebilen RASAT'ın her bir çerçeve görüntüsünün boyutları 30 km X 30 km ve 960 km uzunluğuna kadar şerit görüntü alabiliyor. RASAT Projesi kapsamında, uydu montaj, entegrasyon ve test laboratuvarları büyütüldü; uydu tasarım, üretim ve test konularında 100'den fazla uzman yetiştirildi. Tamamı ülkemizde Türk mühendisler tarafından tasarlanıp üretilen milli gözlem uydumuz RASAT ile Türkiye, uydu teknolojisinde söz sahibi bir ülke konumuna gelirken, TÜBİTAK UZAY da, bir uydu projesinin baştan sona gerçekleştirilmesini sağlayabilecek sistem tasarımı ve entegrasyon yeteneklerine sahip olduğunu gösterdi. RASAT, geliştirilen Yüksek Performanslı Uçuş Bilgisayarı , 100Mbps hızında X-bant Verici ve Gerçek Zamanlı Görüntü İşleme (GEZGİN-2) ekipmanları ile yerli uçuş ve yer istasyonu yazılımlarını başarıyla çalıştırarak, uzay tarihçesi kazandırdı. Böylelikle, TÜBİTAK UZAY, sadece sistem seviyesinde değil alt sistemler kapsamında da yetkinliğini ortaya koydu. İlk yerli gözlem uydusu olan RASAT'ın yörünge özelliği sayesinde Dünya'nın her yerinden görüntü alınabiliyor. RASAT Uydusu'ndan indirilen ham görüntüler geometrik ve radyometrik düzeltmelerin ardından koordinatlandırma işlemleri yapılarak GEZGİN Portalı'na aktarılıyor. RASAT görüntüleri haritacılık, afet izleme, ormancılık, kentsel planlama gibi alanlarda kullanılıyor. - Çizimle arama, - Sınırlara göre arama, - Yer ismine göre arama, - Koordinat bilgisi girilerek arama, - Dosya yükleyerek arama özelliklerini kullanarak istenilen alana ait görüntüleri hızlı ve kolay bir şekilde indirebilirsiniz.


Soru işaretimiz büyük. Birkaç gündür astronomi meraklılarının ilgisini çeken bir haber ile karşı karşıyayız. Konu şu, uzaylılar bizimle iletişime geçti mi? Sinyal mi gönderdiler? Peki aramızda bir elektriklenme mi oldu? Neyse, güvenilir kaynakların ışığında ne olmuş, ne bitmiş derlemeye çalışacağım. Birkaç gün önce radyo teleskoplarından gelen verileri inceleyerek uzayın derinliklerinde akıllı yaşam arayan SETI Enstitüsü'nün web sitesinden Bir SETI Sinyali mi? başlıklı bir duyuru yayınlandı. Bu duyuruda, bizden 94 ışık yılı uzaklıktaki HD 164595 adlı bir yıldız sisteminin içinde bir yerin akıllı yaşamı barındıran muhtemel bir adaydan söz ediliyor. Buna göre, bir grup Rus gökbilimci bu yıldız sisteminden gelen akıllı yaşamı çağrıştıracak bir radyo sinyali keşfetmişlerdi. Kafkas Dağları'nın kuzeyinde kalan Zelenchukskaya'da bulunan RATAN-600 radyo teleskobu ile bu iddia edilen sinyal yakalandı. Sinyalin kaynağı olarak düşünülen HD 164595 yıldız sistemi ise Güneş'ten birkaç milyar yıl kadar daha yaşlı ama yıldızımızla kıyaslanabilecek büyüklük ve parlaklığa sahip bir yıldızı merkezinde bulunduruyor. Bu sistemin ise sahip olduğu bilinen tek bir gezegeni var. Neptün büyüklüğündeki bu gezegen çok dar bir yörüngeye sahip, yaşam için pek uygun değil. Ancak bu sistemde hala keşfedilmemiş başka gezegenlerin olması da olasıdır. SETI Enstitüsü'nün web sitesindeki duyuruya göre, bu sinyal Uluslararası Uzay Kalıcı SETI Komitesi başkanı İtalyan araştırmacı Claudio Maccone ile farklı Rus gökbilimciler tarafından yapılan bir sunumda tartışmaya açılmış. Bu konuda çok sayıda soru işareti var aslında. İlk olarak tespit edilen sinyal gerçekten HD 164595 yönünden gelip gelmediği meselesi var. RATAN-600 teleskopu 577 metrelik çapa sahip halkası ile alışılmadık bir tasarımdır ve gökyüzünü taraması da oldukça hassastır. Rus gökbilimcilerinin bildirdiği sinyalin dalgaboyu 2.7 cm'dir bu da 11 GHz'lik bir frekansa eş değerdir. İkinci olarak sinyalin kendi karakteristiğine dair sorundur. Gözlemler 1 GHz bant genişliğine sahip bir alıcı ile yapıldı. Yani SETI için kullanılan geleneksel bant genişliklerinden bir milyar kez daha geniş ve bir televizyon sinyalinden de 200 kat daha geniştir. Sinyalin gücü ise 0.75 Janskys'di. Yani zayıftı. Bu zayıflık HD 164595'in bize olan uzaklığından mı kaynaklanıyordu? Belki de Rus alıcısının çok geniş bant genişliği tarafından sinyalin seyreltilmesi yüzünden bu sinyal zayıftı. Biraz daha zorlarsak, geniş bant genişlikli bir alıcı görece güçlü dar-bantlı sinyallerin gücünü seyreltebilir. Birincisi, olası var olan uzaylılar tüm yönlerde yayın yapmaya karar verdiler. Gerekli olan güç 1020 Watt veya 100 milyar kere milyar W'tır. Bu Dünya üzerine düşen tüm güneş ışığından yüzlerce kat daha fazla enerjidir ve açık bir şekilde bizim sahip olduğumuzun çok ötesinde bir enerji kaynağı gerektirir. İkincisinde, uzaylılar bizi hedefleyerek yayın iletimi yapmışlardır. Bu gerekli gücü azaltacaktır ama eğer onlar 305 metrelik Arecibo radyo teleskobu büyüklüğünde bir anten kullansalar bile, hala 1 trilyon W'tan fazla güce ihtiyaçları olacaktı ki bu tüm insanlığın toplam enerji tüketimi ile kıyaslanabilir. Her iki senaryoyu da göz önünde bulundurursak, bu bizim kendi yapabileceğimizin çok ama çok ötesinde bir çaba gerektirir ve ayrıca herhangi birinin güçlü bir sinyal ile Güneş Sistemimizi hedeflemek istemesinin nedenini de anlayabilmek zordur. Bu yıldız sistemi (HD 164595) bizim burada olduğumuzu söyleyebilecek herhangi bir TV ya da radar sinyalini alabilecek noktadan çok uzaktadır. Gerçekten dünya dışı akıllı yaşama dair bir sinyal konusundaki bu şans umut verici değildir, keşfi yapanlar dahi bir akıllı yaşam buldukları konusunda açıkça şüphelidirler. Bununla birlikte, konunun önemi gereği birileri tüm makul olasılıkları kontrol etmelidir. Bu amaçla 28 Ağustos 2016 akşamı HD 164595 yıldız sistemine yönelik Allen Teleskop Dizisi gökyüzü taramasına başladı. SETI Enstitüsü'nden bilim insanları Jon Richards ve Gerry Harp'a göre ATA'nın taradığı çok geniş alanda herhangi bir yerde herhangi bir sinyal bulunamadı. SETI araştırmacıları sinyalin bulunabileceği tüm frekans aralıklarının henüz tam olarak taranmadığı düşüncesiyle 30 Ağustos'ta Rus gökbilimcilerin gözlemlediği tüm frekansları içeren bir tarama gerçekleştirdiler. Ancak 100 MHz bant genişliğinde 0.1 Janskys'den daha büyük herhangi bir sinyal göremediler. Rus gökbilimciler 0.75 Janskys büyüklüğünde bir sinyal keşfetmişlerdi, hatırlarsanız. 31 Ağustos'ta yani bugün, Rusya Bilimler Akademisi Özel Astrofizik Gözlemevi'nden bir açıklama geldi. Bu açıklamada, 15 Mayıs 2015'te HD 164595 yıldız sistemi yönünden geldiği tespit edilen 2.7 cm dalgaboyundaki ilgi çekici radyo sinyalinin herhangi bir güvenilir bilimsel sonuç içermesi açısından çok erken olduğu belirtiliyor. Elde edilen ölçümler kullanılarak, gözlemevi olarak incelenen alanların tespitinde sadece üst sınırı tahmin edebildiklerini söylüyorlar. Bugün de bir saat önce NASA'da çalışan Türk astrofizikçi Dr. Umut Yıldız, SETI Enstitüsü'nün web sitesinde yapılan duyuruya paralel olarak, Twitter'da Sinyal sadece bir bip şeklinde yani tek bir pikten oluşuyor. Yani akıllı bir sinyal diyemeyiz. 1974'de Arecibo'dan uzaya gönderdiğimiz sinyalde bile çok akıllı bilgiler, resimler yükleyerek göndermiştik. Ama 11 GHz'de gelen bu sinyal olağan Dünyasal sinyal gibi, çünkü bu yüksek frekans ve uzaylılarla konuşmak için uzun dalgaboyu kullanılır. şeklinde açıklamada bulundu. Ama 11 GHz'de gelen bu sinyal olağan Dünyasal sinyal gibi, çünkü bu yüksek frekans ve uzaylılarla konuşmak için uzun dalgaboyu kullanılır. Konuyla ilgili gelişmeler olduğunda yine sizlerle paylaşacağız.


Yaz aylarında çay içmenin harareti aldığı söylenir. Bu ne kadar doğru olabilir? İşte yazımızda buna bir cevap arayacağız, üstelik yapılan birkaç araştırmanın verileri üzerinden. Sıcak havalarda sıcak bir içecek içme fikri yüzlerce yıl öncesine ait. Hindistan'da chai, Kore'de ça olarak adlandırılan çay ülkemizde olduğu gibi özellikle doğu kültüründe en popüler içeceklerden biri olmuştur. Toplumumuz ise dünyada en çok çay tüketen toplumların başında geliyor. Son zamanlarda ise yaz aylarında sıcak içecek tüketmenin gerçekten de serinletmeye yol açtığına dair kanıtlar ortaya çıkmaya başladı. 2012 yılında, Sydney Üniversitesi'nden Dr. Ollie Jay ve çalışma arkadaşlarının gerçekleştirdiği bir dizi araştırmanın ilkinde sıcak bir içeceğin soğuk bir içeceğe kıyasla vücut tarafından saklanan ısı miktarını nasıl düşürdüğü gösterildi. İlk çalışmada, gönüllülerden 75 dakika boyunca 24 C ve %23 nispi nemli bir ortamda 1.5 C, 10 C, 37 C ve 50 C sıcaklıklarında su tüketilmesi istendi. Bu çalışmada iç sıcaklıktaki değişimin 1.5 C ve 10 C'lik suya kıyasla 50 C su tüketildiğinde biraz daha fazla olduğu bulundu. Ancak, araştırmacılar vücudun ısı depolaması üzerine içeceğin sıcaklığının etkisini göz önünde bulundurduklarında, elde ettikleri sonuçlar çok farklıydı. Sıcak içeceğin tüketilmesinin akabinde ortalama vücut ısı depolaması daha soğuk içeceklerden daha düşüktü. Yani sıcak içecekler vücudun daha fazla ısı depolamasına olanak tanımıyor. Bu bulguları açıklamak için içecek sıcaklığının etkisiyle terlemenin nasıl değiştiğine bakmak gerekiyor. Terleme ve daha önemlisi bu terlemenin buharlaşması vücut sıcaklığının modüle edilmesi ve ısı dengesinin korunması için önemli yollardan biridir. Sıcak bir içecek tüketiminden kaynaklanan artan ısı yükünden dolayı ortalama terleme çıktısında telafi edici bir artış olur. Sürekli olarak, bir 50 C'lik içecek tüm vücudun daha yüksek ter kaybetmesine yol açar. Pratik olarak, bu daha fazla terin vücut ısı depolamasını azaltarak ve buharlaşmadan ısı kaybını artırarak deri yüzeyinden buharlaşmanın üretildiği anlamına gelir. En önemlisi, bu çalışma terin tamamen buharlaştığı koşullar altında gerçekleştirildi. Başka bir deyişle, bu çalışmada ter oluşumu düşük nem tutarak ve iyi bir hava akışı sağlanması ile sınırlandırıldı. Bu sonuçlar muhtemelen sıcak ve nemli koşullar gibi ter buharlaşmasının sınırlı olduğu koşullarda farklı olacaktır. Gerçekte, soğuk su içilmesi bu koşullarda daha uygun olabilir. İkinci bir çalışmada, Jay ve çalışma arkadaşları yerel ter oranı ile içecek sıcaklığının etkisine dair bağlantıyı kurmak ve terlemenin etkileyeceği deride bulunan sıcaklığa duyarlı termoreseptörlerin konumlarını belirlemeyi amaçladı. Araştırmacılar soğuk içeceklerin (1.5 C) sıcak içeceklerle (50 C) kıyaslandığında iç ve deri sıcaklığındaki özdeş değişikliklere rağmen yerel terleme oranında azalmalara yol açtığını göstermişlerdir. Laboratuvarda gerçekleştirilen üçüncü çalışmada ise araştırma grubu gönüllülerden ya 37 C bir sıvı ya da buz tüketmelerini istediler. Önceki çalışmalarıyla uyumlu olarak, araştırmacılar buz kullanıldığında 37 C'deki sıvıya kıyasla ısı kaybında bir azalma olduğunu, ve bunu deri yüzeyinden ter buharlaşmasının azalmasının bir sonucu olarak gösterdiler. Bunun ısıdaki dayanıklılık performansı üzerinde etkileri de vardır. Vücut sıcaklığındaki değişimlerin bu performansı etkilediği bilinmektedir, buz yenmesi dayanıklık kapasitesini olumsuz etkileyerek vücut ısısında bir artışla sonuçlanabilir. Bir buzlu içeceğin içilmesi ancak sıcak ve nemli ortamlarda yararlı olabilir. Dolayısıyla sizin içinde bulunduğunuz çevresel koşullara bağlı olarak bir bardak çay içmeniz serinlemek için çılgınca bir fikir olmayabilir. Çünkü sıcak bir çay vücut ısınızı artırırken terlemeye yol açar. Bu durumda, terlemek sizi serinletir, çünkü nem buharlaşır ve bu vücut sıcaklığının değişmesine yol açar. Bu yazı Longhborough Üniversitesi'nden araştırmacılar Steve Faulkner ve Katy Griggs'in TheConversation'da yayınladıkları Does drinking hot tea in summer really cool you down? başlıklı makaleleri baz alınarak hazırlanmıştır.


Alman otomobil üreticisi Audi 2017 model bazı araçlarının ABD'de trafik ışıkları ile haberleşecek bir teknoloji ile donatacak. Trafik ışıklarından gelen bilgi sürücülerin bu ışıkların tam olarak ne zaman renk değiştireceğini bilmelerine izin verecek. Bu teknoloji vehicle to infrastructure (V2I) olarak bilinmektedir. Yani araç ile altyapı arasında haberleşme sağlama teknolojisi. Bu teknoloji trafik ışıkları ve diğer altyapının araçlara kablosuz olarak bilgi sağlamasına izin vermektedir. Görünüşe göre bu teknoloji Audi'nin 1 Temmuz 2016'dan sonra üretilen Q7, A4 ve A4 Allroad modellerinde yer alacak. Ayrıca bu hizmet ABD'nin en azından beş akıllı şehrinde bu yıl başlamış olacak. Bu şehirler Las Vegas, Nevada, Seattle, Washington ve Washington D.C. Sürücülerle paylaşılan bilgi halihazırda trafik akışını denetlemek ve tahmin etmek için veri toplayan hükümet kurumlarından gelecek. Özel bir şirket ise araçlara bu verinin dağıtılmasında devlet kurumları ile ortak olarak çalışacak. Sürücüler trafik ışıkları yeşil veya kırmıza döndüğünde aracın gösterge panelinde geri sayımı görebilecekler. Işık değişimleri öncesinde birkaç saniye kala mesaj ile sürücüler uyarılarak güvenli sürüş sağlanmış olacak. Audi'ye göre bu teknoloji sürücülerin bir trafik ışık değişimin önce geçecek sürenin ne kadar olacağını sürücülerin tam olarak bilmelerine izin verecek. Böylece sürücüler daha iyi sürüş yolları belirlemeleri veya trafikte hiç kırmızı ışığa yakalanmadan geçişi sağlayacak hızı ayarlamalarında bu teknoloji yardımcı olabilecek. Güvenli sürüş beklentisiyle hizmete girecek bu teknoloji umarım başka kazaların önünü açmaz.


KBT Bilim Sitesi'nde yazar arkadaşımız Tuğba Yaşar ile hazırladığımız Astronomi ve Astrofizik Dersleri'ni takip edenler için bu defa bir önerim var. Bu dersleri hazırlamaya başlayalı oldukça uzun zaman oldu, bittiğinde güzel bir iş olacak ama kendi işlerimizden dolayı bu derslerin hazırlanması gecikmeli oluyor. Bu dersler hazırlanıp tamamlanana kadar okuyucularımız için ilgilerini çekebilecek birkaç ders önerim var. Çeşitli üniversitelerden alanında uzman bilim insanlarının internet üzerinden belirli konularda hazırladıkları dersleri meraklı bir çok insana ulaştırdığı bir web sitesi var: Coursera. Bu siteye ücretsiz üye olarak fizikten mühendisliğe bir çok alandaki çoğu ücretsiz dersi takip edebilirsiniz. Ben de astronomi alanında son zamanlarda aktif olan derslerden bir kaçını sizler için belirledim. Arizona Üniversitesi Astronomi Bölümü'nde öğretim üyesi Dr. Chris Impey tarafından hazırlanan Astronomi: Zaman ve Uzayın Keşfi modern astronomi hakkında daha fazla bilgi sahibi olmak isteyen herkese açık. Derste son zamanlardaki astronomi keşifleri hakkında bilgi verilirken astronomi hakkında temel bilgilerin ders katılımcılarına aktarılması hedefleniyor. 11 haftalık ders planında her hafta bir ana başlık altında ortalama 10 dakikalık videolar halinde alt başlıklar irdeleniyor. İlk haftalarda Bilim ve Tarih hakkında bilgi edinirken ilerleyen haftalarda Güneş Sistemi, Ötegezegenler, Galaksiler gibi ana başlıklardaki dersleri takip edebilirsiniz. Coursera'da bu ders ücretsiz, ancak Türkçe altyazı yok. İngilizce altyazı veya transkript ile ders takibi yapabilirsiniz. Güneş Sistemi hakkında 10 haftalık bir ders. Bilim insanları Güneş Sistemi hakkındaki en büyük soruların cevabını nasıl aradıklarını bu derste bulabilirsiniz. Caltech'den Dr. Mike Brown'un hazırladığı bu dersi lisans düzeyinde matematik ve fizik bilgisine sahip olanlar için ideal gibi görünüyor. İlk üç hafta Mars'ta Su konusu ele alınırken sonraki hafta dev gezegenleri iç yapısı ile devam ediyor. Tokyo Üniversitesi'nden Dr. Hitoshi Murayama'nın hazırladığı Büyük Patlama'dan Karanlık Enerjiye dersi henüz başlamadı, 19 Eylül'de açılması bekleniyor. Ancak, şimdiden kaydınızı yapabilirsiniz. Bu derste evrendeki maddenin %80'inden fazlasını oluşturan gizemli karanlık madde hakkında son gelişmeler ele alınacak. Ücretsiz olan bu ders için temel fizik ve temel matematik bilgisi gerekiyor. 24 haftalık uzun bir ders. Ancak oldukça ilgi çekici. Dünyamız dışında yaşam barındıran başka gezegenler olabilir mi? Varsa, nasıl buluruz? Evrenin hangi noktalarında olabilirler? Princeton Üniversitesi'nden Dr. David Spergel bu sorulara ilişkin bilim insanlarının cevap arayışlarına ilişkin bir ders hazırlamış. Rochester Üniversitesi'nden Dr. Adam Frank bu derse ilk hafta Evrende biz yalnız mıyız? sorusunu sorarak başlıyor. Modern astronominin en önemli sorularını tanıtan ve bu konu hakkında bilgi veren bu derse haftada 3-4 saatinizi ayırarak katılabilirsiniz.


ABD'den bilim insanları ilgi çekici bir keşif gerçekleştirdiler. Dragonfly 44 adı verilen büyük bir galaksinin neredeyse tamamının karanlık maddeden oluştuğunu buldular. Üstelik bu galaksinin kütlesi içinde bulunduğumuz Samanyolu Galaksisi'nin kütlesine de neredeyse eşit. Bu karanlık galaksi her ne kadar geçtiğimiz yıl keşfedilmiş olsa da karanlık olması yeni açığa çıktı. Coma kümesinde dağılan galaksiler arasında Samanyolu Galaksisi kadar büyük olan onlarca cisim vardır ama parlaklıkları Samanyolu'na göre 100'de 1'dir. Yoğunluğu aşırı derecede düşük ve görünür yıldız sayısı da bu denli düşük olan galaksilere ultradifüze galaksiler denilmektedir. Bu tür galaksilerin büyüklüğü göz önüne alındığında onları bir arada tutan şey ise alışılmadık büyüklükte olan karanlık madde olabilir. Dragonfly 44 galaksisi bu ultradifüze galaksilerden biridir. Yale Üniversitesi'nden Pieter van Dokkum'un liderliğindeki bir araştırma grubu Dragonfly 44 galaksisinin kütlesini ölçtüler ve görünen o ki, elde edilen kütle değeri Samanyolu'nun kütlesine benzer bir değerde. Kütle ve parlaklık ölçümlerini birleştiren araştırma grubu, Dragonfly 44'ün %99.99'unun karanlık maddeden oluştuğu sonucuna vardı. Araştırmacıların ölçümlerindeki anahtar nokta 333 milyon ışık yılı uzaklıktaki bu ultradifüze galaksinin 656 nanometrede hidrojen-alfa soğurma çizgisi yakınındaki tayfıydı. Galaksideki farklı yıldızlar farklı hızlarda hareket ettikleri için, nominal soğurma çizgisi galaksinin yıldız içeren kısmı yani merkezinin kütlesi ile ilgili olabilen bir pik genişliğine genişletilmiştir. Esasında, çok daha büyük kütle beraberinde daha güçlü merkezcil kuvvetler, daha geniş aralıkta hızlar ve dolayısıyla daha geniş bir pik getirir. Tayf ölçümleri ve modellemeler Dragonfly 44'ün karanlık madde halosundaki kütle ve dolayısıyla galaksinin toplam kütlesi için bir tahmin imkanı vermiştir. Samanyolu'nun kütlesine yakın bir kütleye sahip olmasının yanı sıra, Dragonfly 44 karanlık madde galaksisi böyle loş bir galaksi için anormal sayı olarak kabul edilebilecek 100'e yakın küresel kümeleri kapsamaktadır. Araştırmacılara göre, Dragonfly 44'ün büyük kütlesi ve küme popülasyonu daha hafif ultradifüze galaksiler için makul olan senaryoları ekarte etmiş görünüyor. Bu senaryolarda ultradifüze galaksiler geleneksel olarak sonradan şişmeye başlaması gerekiyordu. Bunun yerine araştırmacılar, Dragonfly 44'ün süpernova patlamaları veya bazı başka süreçlerle erken yaşta yıldız oluşumunun bastırılmış olduğu hatalı bir galaksi olmasının daha olası olduğunu tartışıyorlar. Bu araştırmaya ait bulgular Astrophysics Journal Letters dergisinde yayınlanmıştır.


İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü'nden iki fizikçi E.coli gibi bir bakteri büyüklüğünde diatomik moleküller yapabildiler. Üstelik bunu yaparken böyle büyük moleküllerin yapılabileceğine dair bir hipotezin de doğru olduğunu kanıtladılar. Diatomik moleküller aynı veya farklı elementlerden sadece iki atomdan oluşan moleküllerdir. Hidrojen (H2), Oksijen (O2), Azot(N2) ve Klor (Cl2) aynı elementlerden oluşan diatomik moleküllere örnektir. Karbon monoksit ve azot oksit da iki farklı atomdan oluşan diatomik moleküllerdendir. H2H2 veya O2O2 gibi diatomik moleküllerin tipik olarak büyüklükleri 1 nanometreden daha azdır. Ancak Physical Review Letters dergisinde yayınlanan bir makalede fizikçiler Johannes Deiglmayr ve Heiner Saßmannshausen tipik bir molekülden 1000 kat daha büyük yani 1 mikrometre büyüklüğünde iki atomlu bir molekülün nasıl yapılabileceğini tanımladılar. Bunun için, iki fizikçi birbirini çok zayıf bir şekilde çeken egzotik atomları kullandıklarını belirtiyorlar. Önceki bir araştırma ise dev bir iki atom molekülünün eğer atomlar bir Rydberg durumuna sokulursa yapılabileceğini göstermişti. Rydberg durumu en dıştaki elektron yüksek bir kuantum durumuna ilerletilmesiyle atomun çekirdeğinden daha uzak bir yörüngeye sahip olması sağlanması ile açıklanabilir. Yeni araştırmada ise iki fizikçi iki sezyum atomunu mutlak sıfır sıcaklığına kadar soğuttular. Böylece bu iki atom atomların küçük bir kısmının uyarılmasıyla bir atımlık laser ışığı kullanılarak bağlandılar. Atomlar birbirine bağlandıktan sonra gönderilen çok daha az enerjiye sahip başka bir laser atımı ile atomlar Rydberg durumuna geçti. Bundan emin olmak için, atomlardan biri daha düşük Rydberg durumuna bozunduğunda iyonların oluşup oluşmadığı tespit edilmeye çalışıldı. Araştırmayı gerçekleştiren iki fizikçiye göre bu deneyin sonuçları kuantum bilgisayarlarda kuantum bitleri olarak atomların kullanılmasında bir yer edinebilir.


Alışılmadık bir helikopter tasarımı. ABD'deki Maryland Üniversitesi'nden bir grup öğrenci enerjisini güneş panellerinden alan bir dört pervaneli bir helikopter geliştirdiler. Şimdilik sadece dokuz saniye havada kalabilen bu helikopterin hala geliştirilmeye ihtiyacı var. Wright Kardeşlerin ilk uçuşunun sadece 12 saniye sürdüğü düşünülürse bu genç ekibin gelecek çalışmalarını beklemekte yarar var diyelim. Nexus Media'dan Jeremy Deaton'un verdiği bilgiye göre, aynı ekip daha önce en uzun uçuşu yapan insan gücüyle çalışan bir helikopter yapmışlardı. Maryland Üniversitesi'nde doktora öğrencisi olan William Staruk bu projenin insan gücünden güneş enerjisine 6 veya 7 yıllık bir uzun yolun sonunda gelindiğini söylüyor. Görünen o ki, önlerinde daha uzun bir yol var. Başarılar!


Karbon nanotüplerden yapılan transistörler ilk değil ama Wisconsin-Madison Üniversitesi'nden araştırmacılar kendi geliştirdikleri yeni karbon nanotüp transistörlerin ilk defa günümüzdeki en iyi silisyum transistörlerden daha üstün olduğunu iddia ettiler. Daha yüksek akım kapasiteleri ve anahtarlama hızları ile bu karbon nanotüp yarıiletkenler daha az enerji tüketen daha yüksek performanslı yeni nesil elektronik için gelecek vaad edici. Araştırmacılara göre, yaptıkları bu atılım karbon nanotüplerin eninde sonunda silisyum transistörlerin yerini almasıyla sonuçlanacak ve tüketicilerin isteğini karşılamak için bilgisayar endüstrisi sağlaması gereken performansı kazandırabilir. Tek nanotüp transistörler üzerine araştırmacıların gerçekleştirdiği ölçümler bu aygıtların aynı uygulamalardaki silisyum transistörlerden beş kat daha az enerji kullanabilir yahut beş kat daha yüksek hızlarda çalışabilir. Grafenin tek-atom kalınlığındaki düzlemlerin katlanmasıyla elde edilen tüpler, karbon nanotüp transistörler için tek boyutlu karbon düzlemden üç boyutlu bir yapı elde edilmesine olanak tanır. Bu şekilde karbon nanotüplerin alan etkili transistör olarak kullanılması, mikroskobik boyutlardaki yeni transistörlerin akım akışını hızlı değiştirmelerine izin verir. Alan etkili transistörler elektrotlar arasındaki kanal boyunca bir yük yoğunluğunun akım akışını modüle etmesi ile çalışırlar. Dolayısıyla bir elektroda uygulanan voltaj arttıkça devredeki yükseltme de artar. Bu yeni araştırmada, araştırmacılar silisyum transistörlerden 1.9 kat daha fazla akım akışı elde ettiler. Bu artış karbon nanotüp alan etkili transistör temelli kablosuz haberleşme aygıtlarındaki önemli kazançlar sağlayabilir. Bu haberin sonunda okuyucularımıza hayırlı bayramlar diliyorum, yeni gelişmelerde görüşmek üzere.


Dünya'nın en kuzeyinde Rusya'daki bir şehirden geçen nehirin rengi kırmızıya döndü. Daldykan nehrinin rengindeki bu değişim Nadezhda Metalurji Tesisi'nden kaynaklanan kirlilik ile ilgili olabilir. Siberian Times'a göre bu tesis nikel konsantre işlemlerinin yapıldığı bir tesis. Nadezhda Metalurji Tesisi Norilsk endüstri şehrindeki çoğu diğer fabrika gibi maden ve metalurji şirketi olan Norilsk Nickel'e aittir. Şimdilik, Norilsk Nickel herhangi bir atık sızıntısı olduğunu onaylamadı. Ancak onların söylediğine göre şirket alandaki çevresel takibi yapıyor. Yine de, görünen o ki nehrin renginin kırmızıya dönmesi ilk değil. Çevrede yaşayanlara göre daha önce de bu tür olaylar yaşandı. Bu defa ise Daldykan nehrinde olup biten sosyal medya üzerinde önemli bir gündem oluşturdu. . # # # # # # # # . # # ....


Rusya'daki laboratuvar faresi heykeli DNA araştırmaları için kullanılan tüm laboratuvar farelerini onurlandırmak için Rus bilim insanları tarafından hazırlanmış. Bu heykel aslında bilimsel araştırmalar için kullanılan hayvanlara insanlığın duyduğu minnettarlığın bir sembolü olarak düşünülmüş. Diğer taraftan heykeli, 2015 yılında Rusya'nın Novosibirsk şehrindeki bir proje dolayısıyla çalışma ortaklarımızın laboratuvarlarına yaptığımız ziyaret sırasında görmüştüm. Burada paylaştığım fotoğraflar da o ziyaretten. Yolunuz o taraflara düşerse ve heykeli görmek isterseniz, Novosibirsk'teki Sitoloji ve Genetik Enstitüsü'nde park benzeri bir alanda bulunmaktadır. Rusya'daki laboratuvar faresi heykeli oldukça anlamlı bir şekilde bir DNA ipliğini ören fare olarak tasvir edilmiş. Sitoloji ve Genetik Enstitüsü diğer laboratuvar hayvanlarını da onurlandırmak için bu heykelin ve olası başka heykellerin daha fazla öne çıkmasını umuyormuş, bu heykel ile ilgili yayınlardan okuduğum kadarıyla. Bu arada bilim insanları da hayvan testlerinin yerini alacak yeni yollar geliştirmek üzerine çalışıyorlar. İnsan doku ve organlarının benzetildiği bir çip üzerinde organ geliştirmek de bu çabanın arasında sayılabilir. Hatta farklı araştırma alanlarında bu çip üzerindeki organları uygulamaya başladılar bile. Bu ziyaretimizde karşılaştığımız bu anlamlı heykelin varlığını sizlerle de paylaşmak istedim. Çünkü yeni ilaçların geliştirilmesi kadar hastalıkların genetik, moleküler ve fiziksel mekanizmalarının anlaşılmasında laboratuvarlarda kullanılan hayvanlar büyük bir öneme sahip oldular. Son olarak çalışma ziyaretimiz doktora öğrencisi olarak üyesi olduğum Gazi Üniversitesi Lisesivdin Araştırma Grubu ve çalışma ortaklarımız Anadolu Üniversitesi Optoelektronik Malzemeler ve Aygıtlar Araştırma Grubu ile Rzhanov Yarıiletken Fiziği Enstitüsü arasında gerçekleşmişti. Ziyaretin gerçekleşmesinde destek olan TÜBİTAK'a da teşekkür ederim.


Uzay çöplüğünden bir parça geçtiğimiz gün Avrupa Uzay Ajansı tarafından yapılan duyuruya göre ESA'nın Sentinel-1A isimli uydusuna çarptı. Duyuruya göre, 23 Ağustos'ta uydunun güneş paneli üzerine gelen uzay çöpü uydunun gücünde bir miktar kayba ve yörüngesi ile yöneliminde hafif bir değişime neden olmuş. Sentinel-1A'nın üzerindeki kameralara göz atan mühendisler kabaca 41 cm genişliğinde zarar görmüş bir alanın olduğunu fark ettiler. Oluşturduğu zarardan uzay çöpünün 2 cm'den çok daha küçük olduğunu tahmin ediyorlar ancak boyutunun küçük olmasına rağmen hızı saatte 38.600 km. Yine de henüz bu cismin doğal veya insan aktivitelerinden geriye kalan bir çöp olup olmadığı açık değildir. Elbette bu tür uzay araçları böyle darbelere karşı üstesinden gelecek şekilde üretiliyorlar. Dünya'nın çevresini izlemek için oluşturulan ESA'nın Copernicus programının bir parçası olan Sentinel-1A uydusu ESA'nın açıklamasına göre normal çalışmasına devam ediyor. 1960'lı yıllardan bu yana 26 binden fazla uydu yörüngeye yerleştirildi ve günümüzde ise bunların 3500'den fazlası aktif olarak çalışıyor. Gelişen teknolojinin beraberinde getirdiği gereksinimlerle artan yapay uyduların sayısı Dünya yörüngesini çöplüğe giderek dönüştürmede. Bu durum yakın zamanımızın en önemli sorunlarından biri olacak.


2016 Nobel Fizik Ödülü maddenin topolojik fazlarının ve faz geçişlerinin teorik keşfini yapan bilim insanlarına gitti. 2016 Nobel Fizik Ödülü'nün yarısı Washington Üniversitesi'nden David J. Thouless, diğer yarısı da Princeton Üniversitesi'nden F. Duncan M. Haldane ve Brown Üniversitesi'nden J.Michael Kosterlitz arasında paylaşıldı. ABD'de çalışan bu üç İngiliz fizikçinin teorik çalışmaları süperiletkenleri, süperakışkanları ve ince manyetik filmleri içeren maddenin garip durumlarını açıklamaktadır. Maddenin normal durumları size daha tanıdık gelebilir: katılar, sıvılar ve gazlar. Bu durumlar arasındaki geçiş simetri kırılması olarak tanımlanan bir kavram ile karakterize edilmektedir. Örneğin, bir sıvıda, atomlar boşlukta eşit düzenlenmiştir ve nasıl döndürdüğünüzün bir önemi olmadan atomların düzeni aynı görünür. Ancak bir sıvıyı katıya dönüştürdüğünüzde, atomlar bir kristal örgü içerisinde kilitli kalacaktır. Bu maddenin yeni durumu daha az simetriktir ve sadece belirli açılarda döndürdüğünüzde aynı görünecektir. Ancak, Thouless, Haldane ve Kosterlitz maddenin bundan daha fazla ilgi çekici olduğunu buldular. Onların çalışması maddenin yeni fazlarının simetri kırılması olmadan nasıl oluşacağını gösterdi. Bunu açıklamak için matematiksel bir fikri kullandılar. Maddenin bu fazlarını ayıran şey topolojik özellikleriydi. Topoloji yüzeylerin sürekli ve düzgünce nasıl bozulabileceğini tanımlayan matematikle ilgili bir alandır. Topolojiyi çağrıştırabilecek örnekler arasında bir portakalın, bir kruvasanın, bir kahve bardağının ve bir simitin yüzeyi gösterilebilir. Bir matematikçi için, tüm bu cisimler dövülebilir bir malzemeden yapılmış olduğu düşünülür. Yani bu malzeme bir kopma ya da kesme olmadan sürekli bir şekilde şeklini değiştirmeye olanak tanımalıdır. Bu yolla, bir portakal ve kruvasan özdeştir. Çünkü biz bir küre olarak onların her ikisini biçimlendirebiliriz. Benzer olarak bir kahve fincanı ve simit de bir matematikçi için aynıdır çünkü her ikisi de bir deliğe sahiptir . Dolayısıyla soyut anlamda, portakal ve kruvasan ayrı bir sınıfta iken kahve fincanı ve çörek başka bir sınıftadır. Aralarındaki fark yüzeylerinin bir deliğe sahip olup olmadığı noktasına indirgenmektedir. Bu yapabildiğimiz herhangi bir biçimlendirmeye dirençli olan bir cismin topolojik özelliğidir. Thouless, Kosterlitz ve Haldane'in çalışmaları topoloji kavramının madde fazlarında nasıl rol oynadığının anlaşılmasında önemli adımlar atmıştır. Bu bağlantı bir yüzey olarak çizilebilen malzemelerdeki elektronların işgal ettiği enerjiler göz önüne alınarak ortaya çıkmıştır. 1980'li yıllarda bilim insanları iki boyutlu ince filmlerdeki elektronların güçlü bir manyetik alana maruz kaldıklarında garip bir şekilde hareket ettiklerini keşfetmişlerdi. Bu elektronlar malzemenin kenarında yer alan mükemmel iletken kanalarına spin olarak bilinen bir kuantum mekaniksel özelliğe dayanarak yöneliyorlardı. Dahası, bu iletkenlik manyetik alan arttıkça ayrı adımlarda artıyordu, bu olaya da kuantum Hall Etkisi denilmişti. Thouless ve çalışma arkadaşları bu malzemeler için enerji yüzeyinin topolojik terimlerdeki bir simit olarak tanımlanabileceğini buldular. Görülen enerji kanallarının yüzeydeki deliklerin sayısıyla ilgili olduğunu da buldular. Girdap süperiletkenler ve manyetik malzemelerdeki saklı düzen gibi diğer sistemler üzerine Kosterlitz ve Haldane tarafından yapılan ileri çalışmalar topoloji fikrinin katıların davranışlarını öngörmek için kullanılabileceğini gösterdi. 2016 Nobel Fizik Ödülü'nü alan üç bilim insanının çalışmaları yeni gelişmekte olan alanların temellerini atmıştır. Özellikle, topolojik yalıtkan malzemeler olarak adlandırılan katı hal fiziğinin bir alanı için bu çalışmalar önemli olmuştur. Burada elektriği yüzeyde taşıyan ama iç yapısında taşımayan yeni üç boyutlu malzemelerden söz ediyoruz. Bu malzemelerin enerji yüzeyi de ayrıca topoloji ile tanımlanabilir. Bu malzemelerin çok sayıda spintronik uygulamaları vardır ve bu teknolojiye bağlı olarak gelişen sabit disklerin ana kısımları günümüz endüstrisinde kullanılmaktadır. Malzemelerin teknolojik uygulamaları sıklıkla onların enerji transferi sonucu uyarıldıklarında nasıl davrandıklarına bağlı olarak ilişkilendirilmektedir. Yakın zamanda çalışılan bir aygıt bir süperiletkenin üs kısmına kat kat koyulan topolojik yalıtkandan yapılmıştır. Süperiletken malzeme düşük sıcaklıklarda sıfır elektriksel dirençli bir malzemedir. Eğer biz bu sistemi doğru şekilde uyarırsak, malzemeler arasındaki arayüzey de uyarılmış olur. Bu uyarılmalar simitteki delik gibi bir topolojik özelliği taşırlar. Bu topolojik özellik uyarılmayı saçabilen gürültü ve kusurlara karşı dirençlidir. Bu topolojik özelliği bir tür sinyal olarak düşünebilirsiniz ve bu özellik saçılmadan, eksilmeden taşınabiliyor. İşte bu olay kuantum hesaplama için potansiyel olarak oldukça kullanışlıdır. Normal bilgisayardaki verinin bitleri 1 veya 0'dır. Ancak bir kuantum bilgisayar kuantum mekaniğe göre durumların üst üste gelebildiği kuantum bitleri kullanır. Kuantum bilgisayarlar ile hesaplamalar çok ama çok hızlı yapılabilir. Ancak bunu yapabilmek için, ticari olarak gelişmesi için dış ortamdan gelen gürültünün engellenmesi gerekiyor. Topolojik malzemelerin uyarılmalarının kullanılmasıyla bu uyarılmalarda kodlanan bilgi korunmuş ve muhafaza edilebilir. Kuantum bilgisayarların geleceğinde maddenin topolojik fazlarını önemli kılan da bu! Bu makale, TheConversation'da Bath Üniversitesi'nden Dr. Stephen Clark tarafından yayınlanan Odd states of matter: how three British theorists scooped the 2016 Nobel Prize for Physics başlıklı makale baz alınarak hazırlanmıştır.


2016 Nobel Kimya Ödülü moleküler makineleri tasarlayan ve geliştiren üç bilim insanına verildi. Fransa'daki Strasbourg Üniversitesi'nden Jean-Pierre Sauvage, ABD'deki Northwestern Üniversitesi'nden J. Fraser Stoddart ve Hollanda'daki Groningen Üniversitesi'nden Bernard L. Feringa toplam 928 bin dolarlık ödülü paylaştılar. Dünya'nın en ufak makineleri moleküler ölçekte tasarlanan motorları, pompaları ve anahtarları içermektedir. Bu icatların geniş bir yelpazede malzeme ve tıp uygulamalarında kullanılması düşünülüyor. 1980 ve 90'lı yıllarda, Sauvage ve Stoddart birbirine kilitli molekülleri verimli olarak ilk kez yapmışlardı. Bu tür moleküller ya birbirine bağlı molekül halkaları veya bir moleküler çubuk üzerine yivlenmiş atom halkalarından oluşmuştu. Her iki bilim insanı da bu tür moleküllerin eğer kontrol edilebilirse moleküler ölçek makineleri olarak kullanılabileceği fırsatını görmüşlerdi: Birbirine bağlı moleküler halkaların dönüşü veya bir moleküler çubuğun aşağı yukarı hareket etmesi gibi. Bir elektrik akımı veya ışık gibi herhangi bir uygun uyarıcının uygulanması ile bu hareketler kontrol edilebilirdi. Feringa'nın moleküler makineler üzerine olan çalışması ise birbirine bağlı olmayan bir moleküler motor ailesi üzerine odaklıydı. Bu makinelerde, molekül dış bir uyarıcının uygulanması ile modüle edilebilen dönüş etrafında bükülmüş bir bağ içeriyordu. Aşağıda ise Feringa'nın araştırma grubu tarafından geliştirilen bir otomobili andıran bir nanomakine videosu yer almaktadır. Elektrik uygulanmasıyla bu nanomakine bir yüzey üzerinde dönerek hareket ediyor. Diğer bilim insanları ile birlikte ödül alan üç kimyager daha sofistike ve daha kullanışlı moleküler makine örneklerini geliştirmek için çalışmalarına devam ettiler. Bütün molekül aralığı anahtarlar, pompalar, motorlar ve hatta arabalar ile asansörleri kapsayan gerçek dünya makinelerinin kimyasal versiyonları olarak hazırlandı. Özellikle, Sauvage ve Stoddart'ın kaslar gibi tersinebilir bir şekilde daralan moleküler makineler de geliştirmesi en önemlileri arasındaydı. Belirli moleküler makinelerdeki hareketler molekül rengindeki değişimler ile birleştirildi ve bu tür makineler sensör olarak kullanım alanı buldu. Bilim insanları akıllı malzemeler içerisine moleküler makineleri koymanın yolunu arıyorlar. Böylece makroskopik malzeme özelliklerini etkileyen tek bir moleküler makine yapılabilir. Bu durumda, bir plastik levha su veya ışığa maruz kaldığında genişlemek veya daralmak için yapılabilir. Sauvage, Stoddart ve Feringa'nın moleküler makineleri insan yapımıdır. Ancak bu ölçekte kinesin motor proteini gibi kendi vücudumuza ait çok sayıda şaşırtıcı işlevsel moleküler makineler var. Gelecek için heyecan verici olan ise bu laboratuvarlarda üretilen moleküler makinelerin kendi vücudumuzdaki moleküler makinelerin hatasından ileri gelen hastalıkların tedavisi için kullanılabilecek olmasıdır. Moleküler makineler ilaçlar için taşıyıcı ajanlar olarak çalışabilirler. Bu şekilde moleküler makineler vücudumuzda hastalığın olduğu bölgeye geldiğinde bir uyarıcı ile içindeki ilacı sadece hastalığın olduğu bu bölgeye bırakabilir. 2016 Nobel Kimya Ödülü üç bilim insanının ve onların araştırma gruplarının kimya biliminin bu araştırma alanına yaptıkları olağanüstü katkıyı yansıtıyor. Ayrıca üç bilim insanın çalışmaları çok moleküllü kimya ve nanoteknoloji alanlarında çalışan herkese büyük bir ilham kaynağı oldu. Yeni bir moleküler çağın başlangıcındayız belki de. Bu nanomakineler HIV virüsünü saptayabilir ve hatta kanser hücrelerini bulup yok edebilirler.


2016 Nobel Tıp Ödülü sahibi geçtiğimiz gün belli oldu. Bu yıl Japonya'dan Prof. Dr. Yoshinori Ohsumi 1990'lı yıllarda ekmek mayası ile yaptığı deneylerden dolayı bu ödülü almaya hak kazandı. Dr. Ohsumi bu deneylerde hücreleri yıkan ve bazı parçalarını yeniden kullanabilir kılan doğal bir süreci incelemişti. Bu süreç otofaji olarak adlandırılmaktadır. Bu kelime Yunanca'daki iki kelimenin birleşiminden ileri gelmektedir. Oto kendi anlamına gelirken, phagein ise yemek anlamına gelmektedir. Dolayısıyla bu terimi hücrenin kendini yemesi olarak yorumlayabiliriz. Ödül komitesi bu sürecin ardındaki bilimin anlaşılmasının kanser, Parkinson ve tip 2 diyabet gibi günümüz hastalıklarının daha iyi anlaşılmasına yol açacağını belirterek Dr. Ohsumi'nin keşifleri çoğu fizyolojik süreçteki otofajinin temel öneminin anlaşılmasında önemli rol oynadığı için 2016 Nobel Tıp Ödülü'nün sahibi olduğunu açıkladılar. Otofaji 50 yıldır bilinmektedir ama fizyoloji ve tıptaki temel önemi sadece Dr. Ohsumi'nin paradigma kaydıran araştırması sonrası tanındı. Dr. Ohsumi ve onun çalışmalarını takip edenler sayesinde biz artık otofajinin hücre parçacıklarını yıkmak ve geri dönüştürmek gibi önemli fizyolojik işlevleri kontrol ettiğini biliyoruz. Dr. Ohsumi 71 yaşında ve şimdi Tokyo Teknoloji Enstitüsü'nde profesör olarak çalışmaktadır. Kyodo haber ajansına yaptığı açıklamada ödülden dolayı oldukça onurlandığını belirtti. Ayrıca Japon NHK kanalına yaptığı açıklamada ise diğer insanların yapamayacağı bir şeyi yapmayı her zaman istedim dedi. İsveç'in Karolinska Enstitüsü'nde profesör Christer Hogg, Dr. Ohsumi'nin deneylerinin büyümekten yaşlanmaya, bir hastalıktan ölüme değin insan gelişimindeki önemli süreçlerin açıklanmasına yardım ettiğini söyledi. İnsan vücudu yaşlandıkça uzak kalması gereken bazı yapılara sahip olur ve işte otofaji sayesinde ilkede vücut bu yapılardan kurtulur. Ancak eğer bu sistem etkilenirse, yani otofajiye dahil olan genler ve proteinler, bu durumda vücudunuz uzun süre bu artık yapıların çaresine bakamayabilir ve bir tür hastalığa yakalanabilir. Prof. Dr. Yoshinori Ohsumi'nin 2016 Nobel Tıp Ödülü 930 bin ABD doları değerindedir. Bugün fizik ve yarın kimya ödüllerinin açıklanması bekleniyor.


Makine Teknolojileri Kulübü olarak Savunma Sanayi Müsteşarlığı desteği, Yıldız Teknik Üniversitesi Makine Fakültesi Dekanlığı iş birliği ile düzenlediğimiz 7. Savunma Sanayi Günleri etkinliğimiz 21-22 Kasım 2016 tarihinde YTÜ Beşiktaş Kampüsü Oditoryum ve Sergi Salonu'nunda gerçekleştirilecektir. Ülkemizdeki üniversitelerde hazırlanan etkinlikler arasında gerek dinleyici kitlesi, gerekse katılımcı firmaları ile alanında gerçekleştirilen En büyük etkinlik olma özelliğini taşımaktadır. Etkinliğimizin temel amacı; ülke gençlerinin savunma sanayinin gelecekten beklentileri hakkında bilgi edinmesi ve yurt içinde gerçekleştirilen nitelikli Ar-Ge çalışmaları ile yerli teknoloji tabanlı savunma sanayi ürünlerinden haberdar olmasıdır. Bunun yanı sıra üniversite-sanayi işbirliğini destekleyerek sektöre ilgi duyan ve savunma sanayi alanında çalışmaları olan akademisyen, öğrenci ve firmaları bir araya getirmektir.


Mars gibi bir gezegene yapılacak bir yolculuğun en zorlu kısmı karaya iniş yapmaktır. Hızınızı yavaşlatmanızı sağlayacak kalın bir atmosfer yoktur hatta buna rağmen bir nebze zararsız inişi sağlayacak bir okyanus yoktur. Dolayısıyla burada bilim ve mühendislik ince detaylara sahiptir. Ne var ki, uygulamada her zaman problemler yaşanma riski vardır. Her ne kadar ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi NASA daha önce Mars'a Curiosity, Opportunity, Spirit araçlarını sağ salim indirmeyi başarsa da görünen o ki Avrupa Uzay Ajansı'nın Mars'a gönderdiği ExoMars projenin bir parçası olan Schiaparelli iniş aracı Mars yüzeyinde çarpmanın etkisiyle patlamış gibi görünüyor. 21 Ekim 2016'da NASA'nın Mars Yörünge Keşif aracının yörüngeden çektiği görüntüleri paylaştı. Bu görüntülerde iniş aracının çarpışma yerinde işlerin iyi gitmediğini gösteren emareler var. Aşağıdaki görselde aynı bölgeye ait 29 Mayıs 2016 görüntüsü ile 20 Ekim 2016 görüntüleri kıyaslanıyor. Yüzer üzerinde gördüğünüz nokta büyüklüğündeki karaltı saatte 290 kilometre hızla yüzeye yaklaştığı tahmin edilen Schiaparelli iniş aracının oluşturduğu bir krater gibi görünüyor. Roket yakıt tankların hala neredeyse dolu olduğu düşünüldüğünde bu hızla orada bir patlamanın gerçekleşme ihtimalini kuvvetlendiriyor. Yukarıdaki görüntüde ayrıca parlak bir kısım var orası 12 metrelik paraşütün boyutları ile örtüşüyor ve ayrıca karanlık nokta da 15'e 40 metrelik iniş aracının boyutları ile benzerliğe sahip. Avrupa Uzay Ajansı 19 Ekim 2016'da Schiaparelli iniş aracının Mars yüzeyine iniş yapmayı denediğini ama iniş sırasında tam da beklenen yüzeye dokunuştan 1 dakika öncesinde iletişimin koptuğunu, uzay aracından haber alamadıklarını duyurmuşlardı. ExoMars projesinin bu misyonu iki uzay aracını içeriyordu, Gaz İzleme Yörünge aracı ve Schiaparelli iniş aracı. Schiaparelli iniş aracının görevi ExoMars projesinin 2021 yılında gerçekleşecek ikinci aşaması için güvenli yer tespiti yapmaktı. Gaz İzleme Yörünge aracı ise Mart 2018'de belirlenen yörüngesini alarak iki yıllık resmi bilimsel görevine başlayacak. Bu görüvenin ana amacı Mars'ın atmosferindeki metanın ve diğer düşük miktardaki gazların kökeninin anlaşılmasına yardımcı olmaktır. Umarım gelecek uzay misyonlarında bu istenmeyen olay tekrar yaşanmaz, çünkü bu tür projeler büyük emeklerle gerçekleştiriliyor ve bu emeği harcayan insanlar karşılığını gerçekten görmek istiyorlar.


NASA'nın Hubble Uzay Teleskobu her biri neredeyse Mars gezegeninin iki katı büyüklüğünde süpersıcak gaz kabarcıkları tespit etti. Bu gaz kabarcıkları ölmekte olan bir yıldızın yakınlarından çıkıyor. Bu plazma topları uzay boyunca çok hızlılar! Öyle hızlılar ki, Dünya'dan Ay'a gitmeleri sadece 30 dakika alırdı. Bu yıldızsı gülleler gökbilimcilerin tahminine göre son 400 yıldır en azından her 8.5 yılda bir sürekli oluyor. Gaz kabarcıklarından oluşan ateş topları gökbilimcilerin karşısına bir bulmaca da çıkarmış oldu. Çünkü gaz kabarcıklarından çıkan malzeme V Hidra olarak adlandırılan yıldız tarafından atılmayabilir. Yıldız bizden 1200 ışık yılı uzaklıkta olan kabarmış dev kırmızı bir yıldızdır. Kırmızı dev yıldızlar yaşamlarının sonuna gelmiş ölmekte olan yıldızlardır ve sadece çekirdeklerindeki yakıt onların parlamasını sağlar. Bu tür yıldızlar boyut olarak genişlemişlerdir ve artık en dış katmanları uzaya dağılmaktadır. Dolayısıyla, gaz kabarcıklarındaki malzemenin bu ölmekte olan yıldız tarafından gönderilmesi pek beklenemez. Şu an ki en iyi açıklama bu plazma toplarının görülmeyen ikinci bir yıldızdan kaynaklandığı üzerine. Bu teoriye göre, ikinci yıldız her 8.5 yılda bir kırmızı dev yıldızın kabarmış olan atmosferine yaklaşan bir eliptik yörüngeye sahip olabilir. Ne zaman ki bu yıldız ölmekte olan yıldızın dış atmosferine giriyor, o zaman ikinci yıldızın etrafında kırmızı dev yıldızdan bazı kalıntılar kalıyor. Bu kalıntılar ikinci yıldızın etrafında bir disk şeklinde birikir ve ardından saatte yaklaşık 800 milyon kilometre hızla giden plazma kabarcıkları için bir tür fırlatma rampası görevi görür. Bu yıldız sistemi ölmekte olan yıldızların etrafından görülen Hubble tarafından açığa çıkarılmış göz kamaştırıcı çeşitlilikteki parlayan şekilleri açıklamak için ilk örnek olabilir. Bu şekiller araştırmacılar tarafından gezegenimsi bulutsu olarak adlandırılıyor ve bir gezegenimsi bulutsu ömrünün sonunda olan bir yıldız tarafından atılan genişleyen bir parlak gaz kabuğudur. Geçen 20 yılın üzerindeki Hubble gözlemleri gezegenimsi bulutsularda inanılmaz bir karmaşıklık ve çeşitlilik olduğunu ortaya çıkardı. Teleskobun yüksek çözünürlüklü kamerası ölmekte olan yıldızları çevreleyen parlayan gaz bulutlarındaki malzemenin düğümlerini yakaladı. Gökbilimciler bu düğümlerin aslında Hubble görüntülerinde görülmeyen ikinci yıldızların civarındaki malzeme diskleri tarafından çıkarılan jetler olduğu şeklinde tahminde bulundular. Bizim Samanyolu Galaksisi'ndeki çoğu yıldız bu şekilde ikili sistemlerin birer üyesidir. Ama bu jetlerin nasıl üretildiğine dair ayrıntılar gizemini koruyordu. Ancak araştırmacılar Hubble Uzay Teleskobu'nun Görüntüleme Spektrografı'nı V Hidra ve etrafının gözlemlerini gerçekleştirmek için kullandılar, bu konu böylelikle biraz daha açığa çıkmış oldu. İlk gözlemler 2002 ila 2004 arasında ve sonraki gözlemler 2011 ila 2013 arasında yapıldı. Veriler gösterdi ki her bir süper sıcak gaz kabarcığının sıcaklığı neredeyse Güneş'in yüzey sıcaklığından iki kat fazla! Araştırmacılar gaz kabarcıkların yerini belirleyen detaylı bir harita derlediler, hatta bu harita 1986 yılındaki ilk dev kümelere değin onları izlemeye olanak tanıyor. The Astrophysical Journal dergisinde 20 Ağustos 2016'da yayınlanan makalede araştırmacılar ikinci bir yıldızla malzemelerin atılma sürecini açıklamak için geliştirdikleri büyüyen diskli bir ikinci yıldız modelinin detayları yer almaktadır. Aynı araştırmacı grubu Şili'de yer alan Atacama Büyük Milimetre/Milimetrealtı Dizisi teleskobunu kullanarak birkaç yüzyıl gerideki bu Mars büyüklüğündeki gaz kabarcıklarını incelemeyi planlıyor.


Sıcak opak bir kaynağa doğrudan bakıldığında sürekli spektrum görülür. Kara cisim ışıması yayan bir kaynak tarafından uyarılmış saydam bir gaza bakıldığında emisyon çizgi spektrumları görülür. Ancak kaynak doğrudan görülemez. Kara cisim ışımasını yapan kaynağı engelleyen ve kara cisim ışması fotonlarını absorbe eden soğuk bir gaz katmanına bakıldığında ise soğurma çizgi spektrumları görülür. Spektrumdaki çizgiler, yanındaki dalga boyundan daha düşük radyasyona sahip olan dalgaboylarını temsil eder ve yanındaki parlak bölgelerle karşılaştırıldığında sadece bu çizgiler karanlıktır. Güneş'in karanlık çizgilerden oluşan spektrumu Fraunhofer Spektrumu olarak da bilinir. 1859 yılında Alman kimyacı Gustav Robert Kirchhoff da laboratuvarında atomik spektrum üzerine çalışmalar yapmıştır ve beyaz bir ışık hüzmesinin gaz dolu bir tüpten geçirildiğinde spektrumdaki karanlık çizgilerin görüldüğünü gözlemiştir. Gazın enerjiyi özel dalgaboyundaki enerji bantlarında soğurduğunu ve bu durumdaysa soğurma çizgileri olarak adlandırdığımız çizgileri gözlemlemiştir. Spektrum , beyaz ışık ortadan kalktığında soğurma spektrum çizgilerinin önceden görüldüğü dalgaboylarında, parlak çizgileri ya da emisyon çizgilerini gösterir. Gaz sadece belirli dalgaboyundaki enerjiyi yayabilir ya da absorbe edilebilir. Kirchhoff bu yayma ve soğurma çizgilerinin oluştuğu dalgaboylarının kullanılan gaza bağlı olduğunu buldu. Her element ya da bileşiğin kendine özgü dalgaboyu seti olduğunu saptadı. Eğer kimyasal olarak reaksiyona girmeyen iki element karışımı mevcut ise spektrum çizgileri iki elementin spektrum çizgilerini de barındırmaktadır. Dolayısıyla yayma ve soğurma spektrum çizgileri elementlerin benzersiz olan parmak izlerini tanımlar. Aynı zamanda spektral çizgilerin gücü mevcut gazın miktarına ve gazın sıcaklığına bağlıdır. - Her elementin elektronlarının yörüngelerinde döndüğü benzersiz enerji seviyeleri vardır. - Her elementin belirleyici ve benzersiz renkli spektral çizgileri vardır. - Bir elementin spektral çizgilerinin hepsi elektromanyetik dalgaların görünür bölgesinde bulunmayabilir. - Emilim ve soğurma spektrum çizgileri aynı dalga boylarında bulunurlar. Bilindiği gibi sıcak bir yıldızın bir gaz bulutu içerisinde yoğunlaşması ile nebula adı verilen oluşumlar meydana gelir. Gaz atomlarını yıldızdan yayılan ultraviyole fotonlar uyarır. Böylece, elektronlar taban seviyesine uyarılırlar ve atomun kendine has olan renklerinde ışık yayarlar. Bu durumda, çoğunlukla hidrojen atomundan oluşan bu nebula, kırmızı Balmer serisi alfa ışığını yayar ve pembemsi-kırmızı renkte bir gaz bulutu oluşur. Hidrojen evrendeki en yaygın element olduğundan dolayı bir çok emisyon nebulası kırmızı renktedir. Lyman Serisi: Bir elektronun uyarılmış bir seviyeden n=1 olan taban seviyesine atlaması durumunda ultraviyole foton yayınlanır. Bu ultraviyole spektral çizgileri Lyman Serisi olarak adlandırılır ve Lyalfa, Lybeta, Lygama... şeklinde ifade edilir. Balmer Serisi: Bir elektronun uyarılmış bir seviyeden n=2 seviyesine atlaması durumunda görünür bölgede olan foton yayınlanır. n=2 seviyesine uyarılmalar Balmer Serisi olarak adlandırılır ve Halfa, Hbeta, Hgama şeklinde ifade edilir. Balmer alfa serisi fotonları kırmızı ışık yayarlar. İlk olarak 1842 yılında Avusturyalı bilim insanı Christian Andreas Doppler tarafından ortaya atıldı. Her ne kadar gözlemci dalga frekansının kendi hareketi ya da dalga kaynağının hareketi yüzünden değiştiğini görse de, aslında kaynağın yaydığı dalganın frekansının sabit kaldığı bilinmesi gereken en önemli husustur. Doppler etkisinden etkilenen asıl fiziksel değişken dalga boyudur. Dolayısıyla dalga kaynağının frekansı da değişiyor gibi görünür. Eğer spektrum çizgilerini oluşturan ortamın kendisi hareket ediyorsa çizgilerde bir kayma gözlenir. Yani çizgiler spektrum üzerinde olması gereken yerde değil de biraz kaymış bir şekilde başka yerde görülür. Bu kayma miktarı da tayfı alınan bölgenin hareketiyle ilgili. Eğer bir yıldız bizden uzaklaşıyorsa gösterdiği spektrum çizgileri kırmızıya, aksine bize yaklaşıyorsa spektrum çizgileri mora doğru kayıyor. Buradan yola çıkılarak kırmızıya kayma adı verilen olay gerçekleşiyor. Galaksiler bizden ne kadar uzaktaysa tayfları da o kadar çok kırmızıya kayıyor. Buradan da evrenin genişlediği sonucu çıkıyor. Soğurma çizgilerine sahip olmasına rağmen bir yıldız karacisim ışımasına çok yakın spektrum oluşturur. Bizler yıldızların sıcak yüzeyi olan fotosferinden üretilen enerjiyi bu spektrum sayesinde görebilmekteyiz. Yıldız spektrumunda görülen çizgiler ve kayıp fotonlar bize yıldızın kimyası, sıcaklığı ve yoğunluğu hakkında bilgiler verir. Sabit bir kaynak, dalgaboyu her yerde sabit olan dalgalar üretir. Eğer kaynak hareket ediyorsa gözlemci, kaynağın hareket ettiği yönde daha kısa dalga boyu şeklinde ya da kaynağın hareket ettiği yönün tersinde daha uzun dalga boyu şeklinde görür. Kaynak ortama göre Vk hızıyla hareket ediyorsa hareket yönündeki dalgalar yaklaşırken zıt yöndeki dalgalar uzaklaşır. Bu durumda hareket yönünde bulunan gözlemcinin algıladığı ses ya da elektromanyetik dalga yüksek frekanslı, harekete zıt yönde bulunan gözlemcinin algıladığı ise düşük frekanslı olacaktır. formülü ile algılanan ses ya da elektromanyetik dalganın frekansı bulunur. Burada, Vk: Kaynağın hızı 'nı temsil eder. Kaynak gözlemciye doğru hareket ederse aradaki işaret , gözlemciden uzaklaşırsa alınır. ile lambda dalga boyundaki değişimin hızla orantılı olduğu görülebilir. Doppler etkisi ile Edwin Hubble evrenin genişlediği sonucunu çıkarmıştır. - Eğer bir yıldızın spektrumunda dalga boyundaki kaymayı laboratuvarda ölçümleyebiliyorsanız yıldızın size göre olan göreli hızını belirleyebilirsiniz. - Eğer atomların temel hareketlerinden kaynaklanan spektrum çizgileri arasındaki uzaklık değişimlerini belirleyebilirseniz, yıldızların sıcaklıklarını ölçümleyebilirsiniz. Yıldızları sınıflandırmak için en güvenilir araç spektrum incelemesidir. 1814 yılında Alman bilim adamı Joseph von Fraunhofer Güneş ışığını prizmadan geçirerek incelerken tayf üzerinde bazı çizgiler gördü. Elektromanyetik spektrumda gözün duyarlı olmadığı bölgelerde de bu tür çizgiler vardır. Her maddenin elektron yapısına bağlı olarak soğurduğu belli dalga boyunda fotonlar vardır. Spektrumda bu dalga boylarına denk gelen yerlerde çizgiler oluşur. Her gazın kendine özgü bir çizgi dizisi olduğu için çizgiler bir bakıma yıldız yüzeyindeki gazların parmak izi sayılır. Mesela, Güneş spektrumunda en belirgin çizgi sarı renk bölgesinde yer alan 588.995 nm dalga boyundaki D2 çizgisindedir ki bu çizgi gaz halindeki sodyum elementinin varlığını gösterir. Spektrumdaki çizgiler sadece yıldız yüzeyindeki kimyasal yapıya değil, aynı zamanda sıcaklığa da bağlıdır. Astronomlar yıldız spektrumundaki çizgilerin dağılımına bakarak yıldız yüzeyindeki sıcaklığı da saptayabilirler. Öte yandan spektrum üzerindeki çizgiler yıldızın kendi çevresindeki dönüş hızını da gösterir. 1943 yılında Amerikalı astronomlar William Wilson Morgan, Philip Keenan ve Edith Keenan yıldız tayflarını karşılaştırarak spektrumların belirli şablonlara uyduğunu göstermiş ve yıldızları spektrumlarına göre sınıflandırmışlardır. Bu sınıflandırmaya Morgan-Keenan ya da kısaca MK Sınıflandırması denir. O,B,A,F,G,K,M harflerinden oluşan sınıflar sıcaktan soğuğa doğru bir sıcaklık sınıfalandırmasını ifade eder. Bu sınıflardan her biri kendi içinde 10 ana gruba ayrılır. Örneğin, G0,G1,G9,K1...K9 gibi. Yine bu 10 grup sıcaktan soğuğa doğru gitmektedir. Yani örneğin G0 grubundaki bir yıldız G9 grubundaki bir yıldızdan daha sıcaktır. Güneşimiz ise G2 tayfında yer alan bir yıldızdır. Astronomi ve Astrofizik Dersleri konulu çalışmalarımızın ilerleyen bir başka dersinde yıldızların sınıflandırılması ile ilgili daha ayrıntılı bir çalışmayı sizlerle paylaşacağız.


Bir termistör standart dirençlerden farklı olarak direnci dolayısıyla iletkenliği sıcaklıkla beraber değişen bir tür direnç olarak tanımlanır ve ısıl direnç olarak da adlandırılmaktadır . Söz konusu bu termistör kelimesi İngilizce dilindeki termal ve direnç kelimelerinin birleşiminden ileri gelmektedir. Yarıiletken malzemelerden yapılan termistörler genellikle ani boşalan akım engelleyici, sıcaklık sensörü, aşırı akım koruyucularında resetleyici ve kendi kendini düzenleyen ısıtıcı elemanı olarak kullanılır. İki farklı türde termistör vardır, pozitif sıcaklık katsayılı termistörler ve negatif sıcaklık katsayılı termistörler. Pozitif sıcaklık katsayılı termistörlerde direnç sıcaklıkla doğru orantılı artarken bu yazının konusu oluşturan negatif sıcaklık katsayılı termistörlerin dirençleri artan sıcaklıkla beraber üstel olarak azalır. İlk kez negatif sıcaklık katsayılı termistörün üretilip özelliklerinin rapor edilmesinden bu yana yaklaşık 100 yıl geçmiştir. İlk negatif sıcaklık katsayılı termistörün üretimi tartışmalı bir konudur çünkü genel olarak düşük stabiliteden ve tekrar üretilemediğinden şikayet ediliyordu. Negatif sıcaklık katsayılı termistörlerin seri üretimini göz önüne almadan önce safsızlık ve katkıların etkisini, ısıl işlemin elektriksel özellikteki etkisini ve yarıiletkenliğini anlayabilmek için çok büyük miktarda Ar-Ge çalışması gerekmekteydi . Genel olarak üretildiği yöntemlere bağlı olarak NTC termistörler üç ana büyük grup içerisinde sınıflandırılabilirler. Birinci grup küre-tipi termistörlerden oluşur. Küreler yalın olabilir ya da aşağıdaki fotoğrafta olduğu gibi cam epoksi ile kaplı olabilir ya da metal ile kapsül haline getirilebilir. Seramik gövdeye sinterlenmiş bu boncukların hepsi platin alaşımlı kurşun tellere sahiptir. Uygun bir bağlayıcı ile karışım yapılmış metal oksitlerin küçük bir parçası kurşun tellerin üzerine hafif bir gerilim altında, paralel olacak şekilde yer alır. Karışım kurumaya bırakıldığında ya da kısmen sinterlendiğinde, boncuğun teli destekleyen sabitleyiciden boru biçimindeki ocağa son sinterleme işlemi için taşınır. Metal oksit pişirme prosesi boyunca kurşun tellerin üzerine büzülür ve sıkı elektriksel bağlarla şekillenir. Daha sonra, boncuklar tellerden tek tek kesilir ve uygun bir kaplamaya verilir. Diğer bir çeşit olan termistör ise kurşun teller için yüzey temaslı çip termistörlerdir. Genellikle bu çipler şerit döküm tarafından sonrasında gelen serigrafi, spreyleme, boyama ya da metal kaplama yüzey elektrotları ile üretilir. Çipler genellikle istenilen geometride kesilir. Eğer istenirse, çipler gerekli toleransların sağlanılabilmesi için iyileştirilir. Üçüncü tip termistör yarı iletken malzemelerin cam, alümina, silikon ve benzeri uygun substratlara depolanması yoluyla üretilir. Bu termistörler entegre edilmiş sensörler ve özel sınıf olan termal kızılötesi dedektörler için tercih edilebilir . Mangan , kobalt , nikel ve demir negatif sıcaklık katsayılı termistörler için yaygınca kullanılan geçiş metalleridir. Bu tip oksit yapıları genellikle AB2O4 genel formülüyle gösterilen spinel tip kristal yapısı göstermektedir. Spinel yapıda, oksit iyonları kübik yapıda sıkı paketletlenmiştir ve katyonlar tetrahedral ve oktahedral sitelerine yerleşmiştir. Spinel oksitin elektrik iletkenliği genellikle hopping mekanizması ile açıklanır. R1, T1 sıcaklığında ölçülen direnç, R2 ise T2 sıcaklığında ölçülen dirençtir . Günümüze baktığımızda, NTC termistörlerin bulaşık makinesi, buzdolabı, elektrikli ocaklar, saç kurutma makinesi, kahve makinesi, kettle gibi birçok ev aletinde kullanıldığını görüyoruz. Ayrıca yangın alarmı gibi bina otomasyon kontrollerinde de kullanılır. NTC termistörlerin tıbbi uygulamalarda da giderek artan bir kullanımı söz konusudur. Örneğin, hemodiyaliz sırasında kan hastadan çıkar, yapay olarak süzülür ve daha sonra hastaya geri gönderilir. Bu süreçte, NTC termistörler, kanın vücuda geri dönmeden vücut sıcaklığında olup olmadığına emin olmamızı sağlar. Son yıllarda ise NTC bazlı termometreler geliştirilmektedir. Bu termometreler genel anestezi ve benzeri uygulamalarda hastanın vücut sıcaklığını ölçmek için kullanılır. Ayrıca kuluçkadaki bebeklerin vücut sıcaklığının ölçülmesi de bu yolla mümkündür. Sürücülerin güvenliği ve rahatı açısından NTC termistörlerin otomotiv sektöründeki kullanımına olan eğilim son yıllarda artmış olup bu olay daha karmaşık sistemlerin oluşmasına neden olmuştur. NTC termistörlerin otomobillerdeki en yaygın kullanım alanlarını sayacak olursak; soğutma yağı ve suyunun sıcaklığını ölçmek, egzoz gazının sıcaklığını gösterme, frenleme sistemini ve klima sistemini kontrol etmede kullanılır . NTC termistör, trafo ve motor gibi aşırı ısınması istenmeyen sistemlere de yerleştirilir. Ayrıca bu termistörler, bir su deposunda seviye kontrolü için yerleştirilebilir. Bu durumda, NTC direnci su seviyesi düştüğü zaman ısınır ve pompayı çalıştırır .


Bazı yakıt türleri başlangıçta çok sıcak bir şekilde yanarlar, sonra ise sıcaklığı azalır görünür. Ancak bu yakıtlar daha düşük sıcaklıkta yanmaya devam ederler, üstelik görünürde alev de yoktur. İşte bu tür yakıtların düşük sıcaklıkta yanması soğuk alev yanması olarak adlandırılır. Soğuk alev yanmasının anlaşılması bilim insanlarına çevreye daha az zarar veren ve daha verimli olan yeni motorlar ve yakıtların geliştirilmesi konusunda yardımcı olacaktır. Uluslararası Uzay İstasyonu'nda gerçekleştirilen Soğuk Alev İnceleme deneyleri uzaydaki yangın güvenliği yanı sıra bu olguya yeni bakış açıları sağlayacaktır. Soğuk alevde alevin en yüksek sıcaklığı yaklaşık 400 C'nin altındadır. Böyle bir alev belirli bir yakıt-hava karışımına ait bir kimyasal reaksiyonda üretilir. Bu reaksiyon çok güçlü değildir ve oldukça az ısı, ışık ve karbondioksit salar. Bundan dolayı soğuk alevleri fark etmek veya gözlemlemek zordur. Ancak bu soğuk alevler motor vuruntusundan sorumludur. Dolayısıyla araba motorunuzdan vuruntu sesi geliyorsa orada bir yerde soğuk alev vardır. Çünkü içten yanmalı motorlarda düşük-oktanlı yakıtların yanması gürültülü ve düzensiz olur. Bu nedenle vuruntunun önüne geçmek için yüksek oktanlı yakıtların kullanılması tavsiye edilir. Motorda yakıt-hava karışımı sıkışırken basınçta ve sıcaklıktaki eş zamanlı artış son kalan yanmamış yakıt-hava karışımında soğuk alev üretebilir. Bu yerelleşmiş ısının bir şok dalgası üretmesine sebep olur ki bu da silindir yüzeyi boyunca hareket eder. Oluşan ani basınç da vuruntu sesine neden olur. Biraz konumuzun dışına çıktık ama soğuk alevin gündelik yaşantımızdan bir örneğine yer vermek istedim. Soğuk alevler hidrokarbonlar, alkoller, aldehitler, yağlar, asitler, mumlarda ve hatta metanda bile oluşabilir. Bir soğuk alevin en düşük sıcaklığının belirlenmesi zordur. Bunun için izlenen yol, karanlık bir odada göz ile tespit edilebilen alevdeki sıcaklık olarak seçilir. Bu sıcaklık da yakıt oksijen oranına biraz bağlıdır ve esas bağlı olduğu şey gaz basıncıdır. Soğuk alevler 1810 yılında Humpry Davy tarafından kazara keşfedilmesinden bu yana çeşitli deneylerle incelenmektedir. Günümüzde en popüler çalışma alanı uzayda yangın güvenliğidir. Aynı zamanda yeni yakıt ve motorların geliştirilmesine yönelik de çalışmalar mevcuttur. Son Uluslararası Uzay İstasyonu deneylerinde, yanan soğuk bir alevin yanmakta olan bir damlacığın ışınımsal sönümü sonrası geliştiği gözlendi. Bu sonuç yüksek sıcaklık kimyasına dayanan hesaplama modelleri ya da deney öncesi yapılan ön çalışmalarla öngörülmüyordu. Bu eşsiz yanma davranışı hem düşük hem de orta sıcaklık yakıt kimyası ve onun damlacık yanması üzerindeki etkisinin daha iyi anlaşılması gerektiğini vurgulamaktadır. Çünkü bu durum sprey yanma ve yangın güvenliği açısından bazı uygulamalara sahip olabilir. Bu beklenmedik gözlem akademideki, endüstrideki ve devlet laboratuvarlarındaki araştırmacılar tarafından uluslararası ilgi gören bir konu olagelmiştir. Soğuk Alev İncelemesi deneyleri ısı kaybının varlığında soğuk alev kimyası gereği düşük-sıcaklık yanması ile devam eden yanma ve ışınım sönümü sorası sıcak ateşleme sergileyen büyük alkan yakıt damlacıklarının yanmasını incelemek için eşsiz bir fırsat sunar. Soğuk alevlerin temel bir anlayışı pratik yakıtlar ve yakıt katkı maddelerinin ateşleme olgusunun anlaşılması için önemlidir. Soğuk alevler yeni yakıtların seçimi ve geliştirilmesi ve gelişmiş içten yanmalı motorların tasarımında önemli bir rol oynamaktadır. Bu araştırma Dünya üzerindeki çok sayıda pratik uygulamalar için yanma performansını hesaplamak amacıyla yeni hesaplama modellerini geliştirmek isteyen kimyagerlere yardımcı olabilir. Bu geliştirilen hesaplama modellerinde, örneğin, dizel motorlar ve kıvılcım ateşlemedeki yakıtlar için oktan ve setan sayısının soğuk alev reaktifliğini nasıl belirlediği anlaşılabilir. Uzay uygulamalarında, bu soğuk alevi deneyleri saf hidrokarbonlar, biyoyakıtlar ve saf hidrokarbon karışımlarını içeren çeşitli yakıtların düşük-sıcaklık yanma davranışı incelenir. Deneylerin sonuçları ise mürettebat güvenliğini iyileştiren ve yeni motorlar ile yakıtların geliştirilmesinde fayda sağlayan düşük sıcaklık kimyasında yeni anlayışlar sağlayabilir. Dünya uygulamalarında, soğuk alev kimyası yüksek verimlilikli Homojen Şarj Sıkıştırma Patlamalı motorlar gibi gelişmiş motorlar için yakıtların geliştirilmesinde önemlidir. Soğuk alev deneylerinin sonuçları bir yakıtın yanma performansını belirlemek için kullanılan yeni bilgisayar modellerinin tasarlanmasında kimyagerlere yardımcı olur. Yeni nesil yakıtlar ve motorlar Dünya üzerinde yaşayan insanlar için hava kalitesini artıran daha az is üreten yakıt ve motorlar olacaktır. Homojen Şarj Sıkıştırma Patlamalı motor teknolojisi henüz günümüz otomobiller için uygun değildir. Ancak bu teknoloji daha soğuk sıcaklıklarda yakıt yanmasını sağlayan motorların önünü açabilir. Üstelik motorlar veriminden bir şey kaybetmeyecek ve daha az hava kirliliğine neden olacak. Diğer taraftan da soğuk alev deneylerinin sonuçları gelecek insanlı uzay yolculuklarının daha az yangın riski ile gerçekleşmesinde önemli bir pay sahibi olacak.


ABD'deki Massachusetts Amherst Üniversitesi ve Arizona State Üniversitesi'nden gökbilimciler evrenin yıldızlararası gaz ortamı boyunca geniş açı görüntüsünü alabilecek ToITEC adı verilen çok duyarlı milimetre-dalgaboylu polarimetrik bir kamera geliştirdiler. Bu kamera elektromanyetik spektrumdaki farklı üç band genişliğinde 7000 dedektör kullanacak. Bu kamera tamamlandığında, 50 metre çaplı Büyük Milimetre Teleskobu ile birleştirilecek. Böylece Meksika, Puebla'daki bu teleskop halihazırda dünyanın en büyük tek çanaklı yönetilebilir milimetre-dalgaboyu teleskobudur. Bu birleşme bir kuyrukluyıldız çekirdeğinde, yıldızlararası toz bulutlarının derinliklerinde yıldız oluşumlarında ve galaksi gelişiminde neler olduğunu anlamamızda daha iyi bir donanıma sahip olmamızı sağlayacak. Atacama Büyük Milimetre/milimetrealtı dizisi gibi günümüz teleskop teknolojisi aynı bölgelerin incelenmesinde daha yüksek çözünürlüğe sahip ama bu teleskoplar gökyüzünün geniş alanlarını bir defada detaylı inceleyemez. Massachusetts Amherst Üniversitesi'nden bu geliştirilen kamera projesinin başında yer alan Prof. Grant Wilson, geliştirdikleri kamera sayesinde yıldızların oluşturduğu? ipliksi gaz yapılarının veya yıldız patlamalarının oluşturduğu galaktik ortam gibi detaylı astrofiziğin birer konusu olan bu ortamları gökbilimcilerin görebileceğini belirtiyor. Görünen o ki bu kamera sayesinde, gökyüzü haritalaması Büyük Milimetre Teleskobu'nun tek başına yaptığından 100 kat daha hızlı olacak. Böylece bugün beş yıl süren gözlemlerin süresi yaklaşık bir haftaya inecek. 2018 yılında bu birleştirme tamamlandığında, üç büyük gökyüzü araştırmasını içeren iki yıllık bir program başlayacak. Elde ettikleri fotoğrafları #PrettySpacePics etiketi ile sosyal medyada paylaşacaklar.


2017 yılında beşincisi düzenlenecek olan Avrupa Yenilenebilir Enerji Sistemleri Konferansı bu kez yurt dışında, Bosna Hersek'te düzenlenecek. Bu konferans her yıl sadece Avrupa'dan değil Dünya'nın bir çok ülkesinden araştırmacıları ülkemizde bir araya getirmişti. 27-30 Ağustos 2017 tarihlerinde Bosna Hersek'teki Sarajevo Üniversitesi'nde, Gazi Üniversitesi ve Sarajevo Üniversitesi'nin organizatörlüğünde gerçekleşecek olan ECRES 2017 konferansının amacı yenilenebilir enerji sistemleri ile ilgilenen dünyadaki araştırmacıları, mühendisleri ve diğer ilgilileri bir araya getirmektir. Konferansta rüzgar, güneş, hidrojen, jeotermal, yakıt-enerji sistemleri ve tüm enerji ile ilgili konularda akademik ve teknolojik anlamdaki gelişmeler ele alınacaktır. ECRES 2017 yenilenebilir enerji sistemleri ile ilgili araştırma ve geliştirme, tasarım ve teknoloji çalışmalarındaki son üst düzey gelişmeleri uluslararası bir topluluğa araştırmacıların sunmasını amaçlıyor. Bu son gelişmelerin değerlendirilmesiyle, yenilenebilir enerji sistemleri ile ilgili problemlerin aşılmasında ve bu problemlere karşı inovatif çözümler üretilmesinde bir araya gelen bilim insanları, mühendis ve üreticilere ECRES 2017'nin yardımcı olması beklenmektedir. ECRES 2017'de kabul edilen tüm yayınlar özel bir Konferans Bildirisi olarak yayınlanacaktır. Konferans sonrasında bu bildiriler www.ewres.info adresinde çevrimiçi olarak sunulurken, hakem incelemesi sonrası çok sayıda yayın SCI, EBSCO ve SCOPUS'da indeksli dergilerce yayınlanacaktır. Bu dergilerin listesi şu şekildedir, - Journal of Electronic Materials Special Issue - International Journal of Hydrogen Energy Special Issue - International Journal of Sustainable Energy Planning and Management Special Issue - International Journal of Renewable Energy Technology Special Issue - Journal of Mechanical Engineering&Sciences Special Issue - Journal of Polytechnics Özet gönderimi 1 Ocak 2017'de başlayıp 15 Haziran 2017 tarihinde sona erecektir. İndirimli kayıt için ise son tarih 1 Haziran 2017'dir.


Almanya'daki Max Planck Enstitüsü'nün Kuantum Optik Bölümü'nden Masaki Hori ve CERN'deki ASACUSA işbirliğinin üyeleri şimdiye kadar ki en hassas antiproton/elektron kütle oranı ölçümünü gerçekleştirdiler. Bu ölçüm bir antiproton, bir elektron ve bir helyum çekirdeğini içeren bir egzotik atom olan antiprotonik helyumun çalışılmasıyla tamamlandı. Antiprotonik helyum bir helyum çekirdeği etrafında yörüngede olan bir antiproton ve bir elektrondan oluşan üç cisimli bir atomdur. Dolayısıyla kısmen maddeden ve kısmen antimaddeden oluşmaktadır. Elektronlar ve antiprotonlar -1 yüke sahip olurken helyum çekirdeği +2 yüklü olduğu için bu atom elektriksel olarak nötrdür. Antiprotonik helyum atomkül olarak da adlandırılır atom benzeri bir yapıya ve aynı zamanda iki çekirdekle bir molekül benzeri yapıya sahip olduğu için. Antiprotonik helyum atomları CERN'deki ASACUSA deneyinde incelenirler. Bu deneylerde, atomlar helyum gazındaki bir demet antiprotonun durdurulmasıyla ilk olarak üretilirler. Sonra da güçlü laser demetleri ile saçılırlar. Güçlü laser demetleri antiprotonların rezonans üretmesine ve bir atomik yörüngeden diğerine sıçramasına neden olur. Araştırmacılar deneylerinde yaklaşık iki milyar antiprotonik helyum atomunu 1.6 K sıcaklığına kadar soğuttular. Sonra laser spektroskopi kullanılarak 13 farklı atomik geçişin enerjileri ölçüldü. Deneyler antiproton/elektron kütle oranının milyarda birden daha iyi hassaslıkta proton/elektron kütle oranıyla aynı olduğunu gösterdi. Eğer doğa yük, parite ve zaman tersinirliği simetrisine uyuyorsa, o zaman bu iki kütle oranı aynı olmalıdır. Herhangi bir tutarsızlık olsaydı, parçacık fiziğinin Standart Modeli'nin ötesindeki fiziğe dair bir belirti sağlayacağından fizikçilerin büyük ilgisini çekiyor olacaktı. Bu araştırmaya ait makale Science dergisinde yayınlandı.


Nükleer santraller hakkında bilinen en büyük sorunlardan biri nükleer veya radyoaktif atıklardır. Çünkü onları ne tam anlamıyla yeniden kullanabilirsiniz ne de çevreye zararsız hale getirebilirsiniz. Nükleer atıkların saklanması maliyetli ve riskli bir iştir. Enerji üretiminde nükleer santrallerinin kullanımının devam etmesi nedeniyle, belki de bu işi sürdürebilir kılmak ya da mevcut nükleer atık problemini bir çözüme kavuşturmak, bu konuda iyileştirme sağlamak adına araştırmacılar çalışmalarını sürdürüyorlar. Nükleer atık konusunda problem yaşayan ülkelerden biri İngiltere'dir. İngiltere 7 farklı santralde çalışır vaziyette 15 nükleer reaktöre sahiptir. Bu nükleer santrallerden sağlanan enerji 2012 yılında ülke elektrik üretiminin %18.5'ini karşılıyordu. Görünen o ki, yeni nesil nükleer santraller ile birlikte nükleer enerjide bir devam eğilimi var. Çalışır durumdaki santraller ve olası yeni santraller nükleer atık yönetiminin önemini artırmakta. Bu konuda İngiltere'deki Bristol Üniversitesi'nden fizikçi ve kimyagerlerden oluşan bir araştırma grubunun yeni bir araştırmasından elde edilen bulgular bazı problemlerin çözülmesinde yeni gelişmeler sağlayabilir. Araştırmacılar tarafından geliştirilen yeni teknoloji nükleer atıkları nükleer-enerjili batarya veya pilde elektrik üretiminde kullanılmasını sağlamaktadır. Bu araştırmada, insan yapımı bir elmasın radyoaktif bir alana yerleştirildiğinde küçük de olsa bir elektrik akımı üretebildiği gösterildi. Radyoaktif enerji hakkındaki bu inovatif yöntem araştırmacılar tarafından Cabot Enstitüsü'nün 25 Kasım 2016 tarihindeki Dünyayı değiştiren fikirler etkinliğinde sunuldu. Araştırmacılar çalışmalarında bir elmas pili prototipini gerçekleştirmek için radyasyon kaynağı olarak Nikel-63'ü kullanmışlardı. Ancak şimdi karbonun bir radyoaktif versiyonu olan karbon-14'ten yararlanarak verimliliği önemli miktarlarda geliştirmeye çalışıyorlar. Karbon-14 kullanmalarının bir sebebi var çünkü malzeme nükleer enerji santrallerinde reaksiyonu kontrol etmede kullanılan grafit yavaşlatıcılardan üretilmektedir. İlk nesil reaktörler nükleer fizyon sürecini sağlamak amacıyla nötronları yavaşlatmak için bu grafit yavaşlatıcıları kullanır ve bunların bir kullanım ömrü vardır. Zaman içinde İngiltere neredeyse 105 bin ton grafit yavaşlatıcıyı elinde tutuyor, grafitten karbon-14'ün çıkarılmasıyla bu grafit yavaşlatıcıların radyoaktifliği azalmaktadır. Dolayısıyla bu nükleer atığın güvenli bir şekilde saklanmasındaki zorluk ve maliyet de azalmaktadır. Karbon-14'ün de nükleer enerjili batarya üretmek için elmasla birleştirilmesi bu açıdan önemlidir. Ayrıca başka sebepleri de var, karbon-14 herhangi bir katı tarafından hızlıca soğurulan kısa-erim radyasyon yayar. Bu onu çıplak derimizle dokunma veya yutma durumunda oldukça tehlikeli yapar. Elmasla birleştiğinde ise güvenlidir, kısa-erimli bir radyasyon yayılımı yoktur. Bristol Üniversitesi Kimya Bölümü'nden Dr. Neil Fox'a göre Elmas dışında daha iyi bir koruma sağlayabilecek bir kullanım da yok gibi görünüyor. Sonuç olarak araştırmacıların çözümü grafit yavaşlatıcılardan karbon-14'ün önemli bir kısmını kaldırmak ve bu çıkarılan karbon-14'ü elektrik-üreten elmaslara dönüştürmek. Günümüz batarya teknolojilerine göre düşük enerjili olmasına rağmen bu elmas pilin yaşam ömrü devrim niteliğinde sayılabilecek kadar uzun sayılabilir. Her bataryadaki asıl karbon-14 miktarı henüz karara bağlanmadı ama 1 gram karbon-14 içeren bir batarya günde 15 Joule vermiş olacak. Bu bir AA kalem pilden daha azdır. Standart alkalin AA piller kısa süreli deşarj için tasarlanmıştır: 20 gram ağırlığındaki bir pil gram başına 700 Joule enerji depolama oranına sahiptir. Eğer sürekli olarak çalışırsa bu alkalin pil 24 saatte biter. Karbon-14'ün uzun yarılanma ömründen dolayı, bir elmas pili gücünün yüzde 50'sine ancak 5730 yıl çalışarak ulaşabilir ki bu mevcut insan medeniyeti kadar uzun. Bu bataryaların kullanım alanları uzun ömürlü enerji kaynağına ihtiyaç duyan düşük enerjili elektrikli aygıtlar olacak. Bu aygıtlar arasında kalp pili, uydular, yüksek irtifalı insansız hava araçları ve hatta uzay araçları bile sayılabilir.


Yenilenebilir enerji kaynaklarına dikkat çekmek ve bu enerji türlerinin de önemli bir enerji kaynağı olduğunu göstermek adına şimdiye kadar birçok güneş enerjili uçak projesi yürütülmüştü. Bunlardan en bilineni Solar Impulse uçağının dünya turu yapmasıydı. Şimdi başka bir proje yine güneş enerjisiyle çalışan bir uçağa odaklanıyor. Bu defa hedef uzay kenarı, yani yeryüzünden 24 kilometre yukarısı. Bu noktaya uzay kenarı deniliyor çünkü Dünya'nın eğriliğini bu yükseklikten görebiliyorsunuz üstelik gün içerisinde yıldızlar da görünür. SolarStratos adı verilen bu güneş enerjili uçak aynı zamanda böyle yüksek irtifalarda dahi güneş enerji teknolojisinin insanları uçurmaya yeteceğini de göstermeyi amaçlıyor. Aslında bu proje 2014 yılında başladı, bu ay ise hangarın tamamlanması ile önemli bir kilometre taşı geçilmiş oldu. Bu hangar proje ekibinin SolarStratos'u geliştireceği, testlerini gerçekleştireceği ve bakımını yapacağı bir çalışma üssü olacak. Uçak aynı zamanda elektrikli ve güneş enerjili hava aracı şirketi PC-Aero tarafından üretilmiş durumda ve güneş panelleri de İsviçre Elektronik ve Mikroteknoloji Merkezi tarafından geliştirilmiştir. Görünen o ki bu güneş enerjili uçak tarihteki ilk iki koltuklu ticari güneş enerjili uçak olacak. Ayrıca atmosferin stratosfer katmanına da ulaşan ilk güneş enerji uçak olmuş olacak. SolarStratos 8.5 metre uzunluğa, 24.9 metre kanat genişliğine ve 450 kilogram ağırlığa sahiptir. Tüm bu gövdeyi uçuracak 32 kW'lık elektrik motorunun yanı sıra 20 kWh lityum-iyon batarya ile bu bataryaları besleyecek 22 metre kare güneş paneline sahiptir. Tüm bu donanımla 24 saat aralıksız havada kalabilmesi bekleniyor. Eğer uzayın kenarına insanlı yolculuk yapılacaksa, pilotların da astronotlar gibi basınçlı giysiler giymesi gerekecek elbette. Burada -70 C kadar düşük sıcaklıklar ve Dünya üzerindeki basıncı yüzde 5'i kadar atmosfer basıncı gibi pilotların karşılaşacağı zorluklar var. Hangar ve uçak ilk olarak 7 Aralık'ta bir basın toplantısıyla tanıtılacak daha sonra deneme uçuşları 2017 yılında başlayacak. 2018 yılında ise SolarStratos'un uzayın kenarına olan yolculuğu tamamlanmış olması bekleniyor.


Trump'ın aksine hepimizi etkileyen dünya üzerinde bir gerçek var, küresel iklim değişikliği. Küresel iklim değişikliği de sanayi devriminden bu yana kullandığımız yakıtlarla atmosfere fazladan ilave ettiğimiz karbon dioksit gibi sera gazlarından kaynaklanmaktadır. Finlandiya'da çalıştırılmak üzere olan yeni bir enerji santrali bu atmosfere saldığımız karbon dioksitin kendisini kullanılabilir bir yakıta dönüştürme çabasında yardımcı olabilir. Yani döngünün eksik kalan parçası bu şekilde tamamlanabilir. Yeni enerji santralindeki taşınabilir kimyasal reaktör atmosferdeki karbondioksiti ve elektrolizdeki düzeltici hidrojeni sıvı yakıtlara dönüştürmek için güneş enerjisi kullanmaktadır. Soletair Project adı verilen bir proje, bu reaktörün iç mekanizmalarını bir nakliye konteynerine sığacak şekilde boyutlandırmak için mikroskopik seviyede yapılandırmaktadır. Almanya'nın Karlsruhe Teknoloji Enstitüsü'nde yapılan bu sistem bu enstitünün Interatec adlı spinoff şirketi tarafından ticarileştirilecek ve geliştiricilere göre bu sistem istenilen benzin, dizel ve gazyağını üretebilecek. Bu reaktör ayrıca hem fosil hem de yenilenebilir yakıtlar veya petrol veya biyogaz üretiminden kaynaklanan atık gaz tarafından üretilen metan içeren egzozu sıvı sentetik yakıtlara dönüştürmek üzere yapılandırılabilir. İlk pilot enerji santrali yıl sonunda sistemin hava yakalama birimini geliştiren Finlandiya'daki VTT Teknik Araştırma Merkezi'nde çalışmaya hazır. 2017 yılında, testler Lappeenranta Teknoloji Üniversitesi'nde devam edecek. Bu üniversite reaksiyonlar için gerekli hidrojeni üretmek için kullanılan elektroliz sistemini geliştirmişti. Ticari olarak bu reaktör sistemi 2018 yılının ortalarında pazara girebilir. Belki de giderek bu teknolojinin yaygınlaşmasıyla atmosferdeki fazladan karbondioksit normal döngüsüne tekrar katılabilir kısmen de olsa. İnsanlığın bu tür teknolojilere ihtiyacı var. Çünkü insanlık tarihinde görülmemiş bir yüksek oranda karbondioksitle yaşıyoruz!


Özellikle sonuna geldiğimiz 2016 yılı içerisinde Mars'a gitmek ve koloni kurmak hakkında pek çok spekülasyon yapıldı veya öngörülerde bulunuldu. Bu spekülasyonları yapanların bulundukları makam bu konunun daha çok konuşulmasına sebep oldu. Ancak bu tür spekülasyonlar kadar heyecana neden olmasa da bilimsel araştırmalar devam ediyor. NASA'nın Mars Yörünge Keşif Aracı'nın üzerinde bulunan ve yerin altını araştırmada kullanılan Sığ Radar cihazı Mars üzerinde yerin altında gömülü ve donmuş suyun keşfini gerçekleştirdi. Bu donmuş alandaki suyun miktarının Kuzey Amerika'nın en büyük gölü Lake Superior'daki su kadar olduğu belirtiliyor. Bu da yaklaşık olarak ülkemizin en büyük gölü Van Gölü'nün 3 katı bir büyüklüğe karşılık geliyor. Van Gölü'nü düşündüğümüzde bulunan su miktarı ilk Mars yerleşimcileri için önemli bir miktar sayılabilir. ABD'deki Texas Üniversitesi'nden araştırmacıların MRO'nun elde ettiği bulguları değerlendirdikleri makale Geophysical Research Letters dergisinde yayınlandı. Bu makaledeki bilgilere göre, donmuş su kalıntısı Mars ekvatoru ve kuzey kutbu arasındaki bölgenin kabaca orta bölgelerinde bulundu. Bulunan buz alanın kalınlığı 80 metreden 170 metreye değişirken içeriğinin yüzde 50-85 aralığında su buzu, geri kalanı da toz veya büyük kaya parçalarından oluşuyor. Bu buz katmanının üzerinde ise 1 ila 10 metre arasında değişen bir Mars toprak örtüsü var. Bu toprak, buz katmanını atmosfere maruz kalmasını engelleyerek süblimleşmeden korumuş. Diğer taraftan, ilk olarak bu bölgeye robot gönderilecekse bu robotun en azından 1 metreden fazla kazı yapabilme becerisine sahip olması gerekiyor. Bu yeni keşfedilen alanın Mars üzerinde tüm bilinen su buzunun yüzde birinden daha azına tekabül etmesine rağmen, gezegen üzerindeki bulunduğu yer ve yüzeye olan yakınlığından dolayı öneminden bir şey kaybetmiyor. Çünkü kutup bölgesinden nispeten uzakta olması ve yüzeye çok yakın bir derinlikte olması Mars'taki bu su kaynağı geleceğin kaşiflerini, başka bir deyişle Mars'ın ilk yerleşimcileri için bulunmaz bir nimet gibi görünüyor. İlk yerleşimciler için öneminin yanı sıra bulunan buzlu sudan bir parça dahi araştırmacıların eline geçse bu örnekler Mars'ın geçmişine dair çeşitli ayrıntılar sunabilir. Mesela, gezegende binlerce yıl boyunca iklimin değişmesiyle Mars'taki suyun değişimdeki rolünün ne olduğu ortaya çıkabilir. Mars'a yerleşmeyi düşünenlere, bu konudaki heyecanlı fikirleri dinlerken Mars'taki ince atmosferi ve zararlı radyasyonu hatırlatmak isterim. Mars yolculuğu için bir çözüm bulma konusunda iyimser olsak bile radyasyona karşı henüz bir çözüm bulmuş değiliz. Beklememiz gerekecek, araştırma ve geliştirme çalışmaları devam ediyor.


Güneş enerjisi ve hidrojen temelli yakıt kaynağı gibi fosil olmayan yakıtlara günümüzde var olan ilgi artarken ve belki de mecburiyet varken alternatif bir enerji kaynağı olarak da nükleer füzyon uzun zamandır araştırmacıların gündeminde. Nükleer füzyon teorik olarak sonsuz bir temiz enerji kaynağı olabilir. Çünkü bilim insanları Güneş'in çekirdeğindeki koşulları temel olarak yeniden üretme yolunda çalışıyorlar. MIT Plazma Bilimi ve Füzyon Merkezi'nden araştırmacılar nükleer füzyonlu bir geleceğe giden uzun yolda önemli bir kilometre taşını geçtiler. Bir füzyon aygıtında oluşturulan şimdiye kadar ki en büyük basınç altında plazmayı oluşturdular. Nükleer füzyonda, atomların çekirdeği temel olarak onların doğal iticiliğine rağmen bir arada kalacak şekildedir. Onlar kaynaştığında yani füzyona uğradığında, muazzam miktarlarda enerjiyi de serbest bırakırlar. Bu muazzam miktarlardaki enerji hidrojen moleküllerinin Güneş'in çekirdeğinde helyum oluşturmak için birleşmesinde olduğu gibi çok büyük enerji miktarlarına karşılık gelebilir. Dünya üzerinde kontrollü bir nükleer füzyonu yapmak için gaz ilk olarak plazma oluşturmak için süper-sıcak sıcaklıklara ısıtılır. Plazma eş zamanlı olarak onu kararlı tutmak amacıyla yoğun basınç altında tutulur ve bir elektromanyetik alan tarafından kontrol edilir. Araştırmacılar nükleer füzyon denemelerini tokamak adı verilen makinelerde yaparlar. Çin'in Deneysel İleri Süperiletken Tokamağı buna bir örnektir ve füzyon reaktörleri için gerekli olan şiddetli sıcaklıkları oluşturur. MIT'den araştırmacılar ise 23 yıldır üzerinde çalışılan Alcator C-Mod adı verilen bir tokamak kullanıyorlar. Bu tokamak ile araştırmacılar 2.05 atmosfer basınca denk gelen basınç altında plazmayı tutabildiklerini duyurdular. 2005 yılında bu basınç 1.77 atmosferdi. MIT'nin web sitesindeki habere göre Alcator C-Mod Dünya'nın manyetik alanının 160 bin katı bir değer olan 8 Teslaya kadar manyetik alan üretebilir. Ancak bu habere konu olan söz konusu deneyde makine 5.7 Teslaya ulaştı. Nükleer füzyon dışında yarıiletken teknoloji çalışmalarında 50 Tesla üzeri deneysel mıknatıslar mevcut ama füzyon çalışmaları için kullanılan tokamak deneysel sistemi ile diğer sistem arasında farklılıklar var. Bu manyetik alan tokamaklarda plazmanın daha iyi tutulması aslında kontrolü için kullanılmaktadır. Diğer taraftan Alcator C-Mod tokamağında sıcaklık Güneş'in çekirdeğindeki sıcaklığın yaklaşık iki katı kadar yani 35 milyon santigrat derecenin üzerine ulaşabildi. Bu saniyede 300 trilyon füzyon reaksiyonun üretilmesi ve 4 milyon Watt gücün sağlanması demektir. Tüm bu bahsettiklerimiz 1 metreküplük bir haznenin içinde olmaktadır! Bir elbise dolabından daha büyük değil. 1993 yılında Princeton'daki TFTR reaktörü Güneş'in çekirdek sıcaklığından 30 kat fazla bir sıcaklığa ulaşabilmiş olsa da elde ettiği güç 1.7 milyon Watt'tı. Alcator C-Mod ile ilk defa plazma basıncın 2 atmosfer basıncına ulaşılmış olmasıyla enerjide büyük bir artışın olması önemli bir adım oldu nükleer füzyon enerjisi araştırmalarında. Çünkü basıncın yükselmesi nükleer füzyondan enerji üretilmesinde önemli bir araç. Basıncın artmasıyla üretilen enerjinin de artan basıncın karesiyle artması beklenir. Bu yeni rekor ise Alcator C-Mod'un son çalışma gününde geldi. Çünkü ABD hükümeti tarafından bu projeye olan söz konusu destek kesilmiş.


Güney Kore'den merhaba. Bu kez, Güney Kore'den araştırmacıların yaptığı bir çalışmadan bahsedeceğim. Ülkenin en önemli üniversitelerinden biri olan Kore İleri Bilim ve Teknoloji Enstitüsü'nde araştırmacılar bir pilot koltuğuna oturup ve tıpkı bir insan gibi kontrolleri kullanarak bir uçağı idare etmesi için tasarlanan bir insansı robotu test ettiler. PIBOT olarak adlandırılan bu pilot robotun becerileri IEEE Uluslararası Akıllı Robotlar ve Sistemler Konferansı 2016 (IROS2016)'da bir uçuş simülatörü üzerinde gösterildi. PIBOT uçak motorunun çalıştırılması, uçağın yere yakın uçması, kalkışı, uçuşu ve hatta inişi ile bir uçuşu tüm yönleriyle gerçekleştirebilir. Bu robot yüzde 80'i başarılı olan uçakların yer ve durumunu belirleyen simülatörlerden gelen girdiye dayalıdır. İnsansız bir uçağın geliştirilmesi hem karmaşık hem de pahalı bir süreçtir. Bu süreç aşılsa bile mevcut insan pilotların kullanıldığı uçaklara bu otonom donanımın yerleştirilmesi oldukça zor olabilir. Ancak aşağıdaki videoyu izlediğinizde siz de göreceksiniz ki, bu tür bir robot için gelecekte çok sayıda potansiyel uygulama var.


MIT'li araştırmacılar suyu yüksek sıcaklıklarda kaynaması gerekirken çok küçük karbon nanotüpler içinde katıya dönüştürdü. İçi buz dolu bir tel düşünün, oda sıcaklığında bu şekli ile kalıyor ve aynı zamanda buzun eşsiz elektriksel ve termal özelliklerine de sahip. Dolayısıyla buzun bu özelliklerini oda sıcaklığında kullanarak yeni uygulama alanları geliştirebilirsiniz. Tuhaf geliyor değil mi? Ama böyle olması da normal. Nature Nanotechnology dergisinde yayınlanan ve MIT Kimya Mühendisliği Bölümü araştırmacıları tarafından hazırlanan bir makalede suyun karbon nanotüp gibi çok küçük boşluklarda sınırlandığında kaynama noktası dahil yüksek sıcaklıklarda bile katılaşıp donabildiği gösterildi. Bir karbon nanotübün içini dolduracak kadar sudan bahsediyorsak elbette bu birkaç su molekülünden daha fazlası değil. Aslında bu mesele çok da yeni bir konu değil. Bilim insanları uzun zamandır suyun çok küçük boşluklar içine hapsedildiğinde onun kaynama ve donma noktalarının bir parça değiştiğini, 10 C civarında ya artıyor ya da azalıyor, uzun süredir gözlemliyordular. Ancak bu defa MIT'li araştırmacılar alışıla gelmişin dışına çıkarak suyu çok ama çok daha küçük bir yere, bir karbon nanotübün içine hapsederek bu değişimi görmeye çalıştılar. Diğer taraftan bir maddenin katı, sıvı ve gaz halleri arasındaki geçişinde tek önemli faktör sıcaklık değildir. Hatırlayın, yazının başında normal şartlar altında vurgusu yapmıştım. Basınç da suyun kaynama veya donma noktası üzerinde etkisi olan ayrıca önemli başka bir parametredir. Çok küçük bir boşluğun, bir kavitenin içine suyu sıkıştırmakla onun buharlaşması yerine katılaşmasını bir anlamda bekleyebilirsiniz. Bu çalışmada ise bu etki yani maddenin halindeki değişimle ilgili etki herkesin beklediğinden çok fazla oldu. Yani hal değişimi bekleniyordu zaten ama çalışma içerisinde görüldü ki, değişimin şiddet ve yönü herkes için şaşırtıcı oldu. Örneğin, donma noktasının düşmesi beklenirken arttığı gözlendi. Yapılan deneylerin birinde, suyun 105 santigrat derece veya üzerinde katılaştığı gözlendi. Görünen o ki, MIT'nin web sitesindeki haberde yapılan yoruma göre kesin sıcaklığı belirlemek de zor. Ancak 105 C en küçük değer olarak düşünülüyor ve asıl sıcaklık 151 C kadar yüksek olabilir. Şaşırtıcı değil mi? Nanometre ölçeğinde, bir saç telinin belki de 60 binde biri kadar büyüklükte suyu barındırdığınızda kaynama noktasının çok üzerinde katı halde! Araştırmanın bir başka bulgusu da karbon nanotüplerin büyüklüğünün bu olay üzerindeki etkisi üzerine. Nanotüplerin 1.05 nanometre ve 1.06 nanometre çapları arasındaki fark bile suyun donma noktasında onlarca santigratlık farka neden olabiliyor. Araştırmacılara göre, bu aşırı farklılıklar da tamamen beklenmedik. Araştırmacılardan profesör Michael Strano bu beklenmedik bulgular üzerine, Her şey çok küçük olduğunda, tüm bahisler kapalı. Bu dünya gerçekten keşfedilmemiş bir yer. açıklamasında bulunuyor. Şaşırtıcı bulgulara bir yenisini daha ekleyelim. Bu deneyin oluş şekli bile gizemli aslında. Çünkü karbon nanotüplerin hidrofobik yani su itici olduğu düşünülür. Bu su moleküllerinin bu karbon nanotüplerin içine girmesi oldukça zor olmalı. Peki, nasıl girdiler? İşte bu noktada bir parça gizem var. Ancak araştırmacılar titreşimsel spektroskopi adı verilen bir teknik kullanarak yüksek duyarlı görüntüleme sistemleri ile nanotüpler içindeki suyun hareketini izleyebildiler. Bu böylece ilk defa gerçekleşmiş oldu. Bu sırada araştırmacılar sadece suyun varlığını değil aynı zamanda hangi halde olduğunu da tespit ettiler. Araştırmacılar buz terimini kullanmaktan kaçınsalar da suyun katı halde olduğu bulgusunu elde ettiler. Buz olarak tanımlamıyorlar çünkü bu belirli bir kristal yapısıdır ve böyle bir yapıyı bu kadar küçük ve sınırlı alanlarda kesin olarak gösterebilme imkanları yok. Ancak, gözlemlenen suyun katı halini buz-benzeri bir hal olarak belirtmeyi seçiyorlar. Gelelim bu araştırmanın sonuçları günlük hayatımıza bir etki eder mi sorusuna. Muhtemelen günlük hayatımızda etkileri olacak. Ancak, nasıl ve ne zaman olacağı, elbette belirsiz. Belki de bu çalışma gelecekteki bir uygulamanın zeminini oluşturdu, bunun olup olmayacağını ancak zamanla göreceğiz. Şu an, araştırmacıların söylediği oda sıcaklığı koşullarında elimizde mükemmel kararlı katı su var. Karbon nanotüpler kullanarak bu katı sudan buz telleri yapmak mümkün. Buz telleri de bilinen en iyi proton taşıyıcıları arasında olduğuna göre gelecekte tıpkı elektronik gibi protonik uygulamaları görmek mümkün olabilir. Çünkü su bildiğimiz iletken malzemelerden en azından kat daha iyi proton iletebiliyor. Hali hazırda günümüz proton iletkenleri bazı yakıt hücrelerinde kullanılıyor.


Dünya'nın manyetik alanının hemen dışındaki uzay bölgesinde, NASA neredeyse ışık hızına yakın hızlarda hareket eden elektronları tespit etti. Ancak nedeni henüz açıklanabilmiş değil. Günümüz parçacık fiziği anlayışımıza göre elektronların manyetosferden uzakta bu denli hıza sahip olması imkansız. Önümüzdeki dönemde fizikçiler nasıl bir kuvvetin elektronları bu kadar yüksek hıza ulaştırdığını çözmeye çalışacaklar. NASA'nın THEMIS görevi Dünya'nın yörüngesine gönderilen beş uydudan oluşmaktadır. Bu uyduların görevi gezegenimizin koruyucu manyetik alanı güneş rüzgarlarını ve kozmik radyasyonu nasıl yakalar, nasıl geri bırakır bunları gözlemlemektir. İşte bu gözlemler sırasında yüksek hızlı elektronların manyetosferin dışında gezindiklerini buldular. Ancak bunlar başı boş mu geziniyorlar, bir amaçları mı var, henüz belli değil. Yüksek enerjili elektronlar aslında sürekli olarak Güneş'ten bize doğru bir bombardıman şeklinde gelmektedir ama süper güçlü manyetik alanımız bir zırh gibi bu elektronları saptırmaktadır. Öyle ki, bu elektronlar bizim uydu haberleşmemizden tutun yüzeydeki yaşamıma bir tehdit olmadan bertaraf ediliyor. Yüksek hızlı elektronlar ile Dünya'nın manyetik alanı karşı karşıya geldiğinde, elektronları Yay şoku olarak adlandırılan manyetosferin en dış katmanı karşılar ve bu manyetik alan elektronları yavaşlatır, hatta çoğu uzaya geri saptırılmış bile olur. Bu saptırılanlardan bazıları Güneş'e doğru yol alacaktır. Şok önü sınır bölgesi olarak adlandırılan manyetosferin hemen dışındaki bir bölgede yüksek-enerjili, süper-hızlı elektronlar bir band oluştururlar. On yıllar boyunca, bu elektronların yay şoku boyunca ileri-geri savrulmalarından dolayı enerjilerini ve hızlarını artırdıkları varsayılıyordu. Fizikçiler bu parçacıkların manyetosferle her çarpıştıklarında onların daha fazla enerji aldığını ve böylelikle ışık hızına yakın hızlara ulaştıklarını düşünüyorlardı. THEMIS görevi bünyesindeki beş uydudan gelen yeni gözlemler elektronların elektromanyetik aktivite boyunca kendiliğinden enerji kazanabileceğini ortaya koydu ve kimse bunun nasıl olduğunu açıklayamadı. Physical Review Letters dergisinde mevcut bulgular bir makale olarak yayınlandı. Şimdi masaya bulgular yatırılmış oldu, sorular kendini gösterdi. Araştırmacılar THEMIS uydularından daha fazla veri toplayarak artık bu elektronların manyetosferin dışında nasıl böyle muazzam hızlara çıktığını çözmeye ve bir cevap bulmaya çalışacaklar. Siz de cevabı merak ediyorsanız, KBT Bilim Sitesi'ni takip etmeye devam, biz burada yeni gelişmeleri paylaşmaya çalışıyor olacağız.