Sülfür-lityum çifti ile bataryalar araştırmacıların söylediklerine göre günümüzde kullanılan lityum-iyon bataryalardan üç kat daha güçlü elektrikli araçları harekete geçirmek için önemli bir yol olabilir. Elektrikli araçların 500 kilometre menzile sahip olması için bu araçların bataryalarının şimdikinden neredeyse iki kat daha fazla enerji depolamaları gerekir. Olası çözümlerden biri lityum-sülfür bataryalardır. Çünkü bunlar lityum-iyon bataryalardan daha fazla elektron depolayabiliyorlar. Ayrıca, sülfür yeni pil kullanımı için potansiyeli yüksek cazip bir elementtir. Çünkü Dünya'da ucuz ve bol miktarda bulunmaktadır. Bu konuda bu yeni nesil bataryaların bir çok avantajları olmasına rağmen, pratikte beklentilerin gerçekleşmesini engelleyen sorunlar mevcuttur. Sülfür içeren bir elektrodun sadece birkaç kez şarj olma ve deşarj olma döngüsünden sonra değiştirilmesi gerekiyor. Bu da bataryamızın sürekli değiştirilmesi gerekeceği anlamına gelir. Böyle bir sorunun kaynağı ise hem lityum hem de sülfür elektrotlarındaki elektrolit likitte sülfür dağılımı gerçekleşiyor. Sülfür elektrodu polisülfid adı verilen sülfürlü moleküller oluşturarak çözünmektedir. Ancak görünen o ki Almanya ve Kanada'daki bilim insanları bu sorunun üstesinden gelmişler ve nanoteknolojinin bu çözünen sülfürü toplamaya yardımcı olabileceğini söylüyorlar. Geliştirdikleri batarya sülfürle kaplı metrenin milyarda biri kalınlığında yani nanometre boyutlarında mangan dioksit tabakaları içeriyor. Burada mangan dioksit sülfür ile etkileşmeye giriyor ve ardından tiosülft grupları olarak bilinen bileşikleri üretiliyor. Bu bileşikler de polisülfidler ile kimyasal olarak bağlanıp onları tutuyor. Böylece bu istenmeyen moleküllerin elektrolit içine sızması engelleniyor. Elektrikli araçların bataryalarının ideal olarak 1500 şarj döngüsüne sahip olması gerekir. Bu yeni batarya ise 2000'den fazla kez şarj edilebiliyor. Bilim insanları şimdi diğer oksitleri en iyi sülfür tutma malzemesini bulmak için araştırıyorlar. Böyle bataryalar mobil elektroniğinde uygulamalara da sahip olabilir. Araştırmacıların bulguları Nature Communications dergisinin 6 Ocak sayısında yayınlandı.


Rüzgardan elde edilen enerjiye rüzgar enerjisi deriz. Rüzgar tarafından oluşturulan enerjiyi toplamanın ve kullanmanın çok sayıda yolu vardır. Rüzgar enerjisi insanlar tarafından kullanın en eski enerji türlerinden biridir. Yel değirmenleri, rüzgar türbinleri ve yelkenler gibi bu kullanım biçimleri genişletilebilir. Rüzgarla sağlanan bu enerji bir tür temiz enerji olarak düşünülebilir. Çünkü rüzgar tamamen yenilenebilir bir kaynaktır. 2008 yılı itibariyle, dünyadaki enerjinin yaklaşık %1'i rüzgar enerjisinden sağlanmaktadır. Bu yüzdenin gelişen sanayi ile birlikte artması beklenmektedir. Rüzgar enerjisi ayrıca doğrudan kullanılabilir. Örneğin, bir yelkenli gemide yelken gemiyi hareket ettirilecek şekilde rüzgarı kullanmak için konumlandırılır. Yel değirmenleri tarih boyunca değişik gereksinimleri karşılamak için yerleşim birimlerinde kullanılmıştır değirmen taşını döndürmek için veya kuyu ile ilgili bir pompayı çalıştırmak için. Binlerce yıldır bu basit tekniklerle rüzgar enerjisi doğrudan kullanılagelmiştir. Rüzgar türbini durumunda, rüzgar türbini döndürür. Türbinde enerjinin başka bir kullanılabilir formu olan elektriği üretir. Elektrik uygun bir enerji formudur çünkü elektrik üretimi olanağı olmayan yerlere bir taşınabiliyor. Çoğu ülke temiz enerji kullanımına ilişkin vizyonlarının önemli bir parçası olarak rüzgar enerjisi programlarına sahiptirler. Rüzgar türbinleri çeşitli yerlerde monte edilebilir düzeneklerdir. Gün geçtikçe daha yenilerini ve daha fazla verimlileri şirketler tarafından geliştirilmektedir. Rüzgarın en iyi yararlanabileceği bölgelerde çok sayıda rüzgar çiftlikleri yer almaktadır. Elbette ki rüzgarlı alanlar avantajlı alanlardır. Rüzgar enerjisi bazı çevresel avantajlara sahip olmasına karşın doğası gereği çevre dostu değildir. İnşa edilen türbinler büyük bir kaynak gerektiriyor. Türbinlerin taşınması ve üretilen elektriğin taşınması için altyapının kurulması gibi. Bir rüzgar çiftliği tarım, doğal yaşam veya konut alanları için kullanılabilecek olan değerli arazilere kurulabilir. Bazı firmalar kullanılabilir araziye entegre edilebilir rüzgar türbinleri üzerine çalışmaktadır. Bir rüzgar çiftliği ile ilgili arazide tarım da yapılabilir belki gelecekte. Ayrıca bir üretim tesisi kurulması için çevresel maliyetin azaltılmasına yönelik jeneratör yapımında yenilenebilir kaynaklar ve çevresel sürdürülebilirlik ön planda tutulmaya çalışılıyor. Rüzgar türbinleri henüz yeterince çevre dostu değil. Bu sakıncalara karşın rüzgar enerjisi elbette ki kömürle çalışan termik santraller ve nükleer santrallerin dahil olduğu enerji üretim yollarına göre kabul edilebilir bir tercih olabilir. Termik santrallerinde fosil yakıt kullanımından doğan hava kirliliği problemi yaşanırken, nükleer santrallerden nükleer yakıtlardan kaynaklı nükleer artıkların depolanması, imhası gibi sıkıntılar söz konusudur. Bir nükleer santralde enerji üretiminin kendisi oldukça temiz, çevre kirliliğine neden olmamaktadır. Ancak nükleer yakıt, atık gibi radyasyon yayacak unsurlar insan hatasının görmezden gelinemeyecek sorunlara yol açmasına neden olabilir.


Mars'ta bir koloni kurmak bugünlerde tüm uzay girişimlerinin fantezisi haline gelmiş durumda. Mars One şirketinin CEO'su Bas Lansdorp 2025 yılında kızıl gezegen üzerinde kalıcı bir insan yerleşim yeri inşa etme hayalleri kuruyor ve NASA da 2030'lu yıllarda Mars'a astronot götürebilecek Orion uzay aracı ve Uzay Fırlatma Sistemi üzerine sıkı bir şekilde çalışıyor. Şimdi de SpaceX şirketinin CEO'su Elon Musk Mars'a üs kurmayı planladığını açıkladı. Ancak onun planları biraz daha farklı. Çünkü Mars'a bu üssü kurmak için ödeneği uydu fırlatmaktan elde etmek istiyor. Yakın bir gelecekte Seattle ofisini uydu geliştirmek ve uyduları fırlatmak için hazırlamayı amaçlıyor. Bu uyduları ucuza üreteceklerini de ayrıca belirtiyor. Aslında bu pahalı Mars yolculukları için iyi bir fikir gibi. Çünkü Pentagon 2030 yılına kadar uydu fırlatma işleri için 70 milyar doları gözden çıkarmış durumda ve SpaceX'in patronu Musk da bu paranın önemli bir kısmını almak istiyor. Musk, bu yıl içinde SpaceX'in Mars'ta koloni kurmak ile ilgili planlarını netleşeceğini de söyledi.


2004 BL86 adı verilen bir asteroid Pazartesi günü gezegenimizin çok yakınından geçip gitti. Bu geçiş sırasında NASA bu asteroidi yakından inceledi. Bu asteroid 335 metrelik bir çapa ve etrafında dolanan küçük bir uyduya sahip. Uydunun çapı da 70 metre kadar ve bu bir futbol sahasının uzunluğundan biraz daha azdır. Etrafında uyduları olan asteroidler aslında nadir olan bir şey değildir; NASA 200 metre veya daha büyük çapa sahip olan asteroidlerin yaklaşık yüzde 16'sının bir hatta iki uyduya sahip olduklarını tahmin ediyor. Ancak, biz bu tür sistemlere sahip asteroidleri her zaman bu kadar yakından göremiyoruz. Neyse ki bu ikili asteroid sistemi Dünya'dan güvenli bir uzaklıkta geçiş yaptı. Dünya'ya en yakın olduğu zaman ise bizden yaklaşık 1.2 milyon kilometre kadar uzaktaydı. Bu değer Ay ile Dünya arasındaki uzaklığın üç katı kadardır. 2027 yılında 999 AN10 adlı asteroidin geçişine kadar olan bilinen Dünya'ya en yakın geçiş 2004 BL86 asteroidi ile böylelikle gerçekleşmiş oldu.


Alan Turing. Matematikçi ve bilgisayar bilimci. İkinci Dünya Savaşı'nın erken bitmesini sağlayan bilim insanı. İngiliz bilim insanı Alan Turing bu savaşta Alman nazilerinin savaşla ilgili gizli mesajları şifrelemek için kullandığı Enigma makinesinin şifrelerini kırmak için kurulan ekipte yer alır. Bu ekip Polonya istihbaratı tarafından elde edilen bir Alman Enigma makinesi ile bu şifrelerin nasıl çözüleceğini bulmaları için görevlendirilir. Alan Turing ilginç kişiliği ile bu ekiple önceleri pek iyi anlaşamaz. Ancak savaşta her geçen dakika birileri ölmektedir ve İngiltere ile müttefikler için savaş hiç de iyiye gitmemektedir. Bu nedenle bir an önce bu şifrelerin kırılması ve istihbaratın oluşturulması gerekiyor. İşte bu noktada Alan Turing'in geliştirmek istediği düşünen makine fikri bir şekilde kabul görür. Yıllar süren çalışmayla bu makine yapılır. Bu makine zamanla Turing makinesi adı verilen karmaşık matematiksel hesapların belirli bir düzenekle yapılmasını sağlayan hesap makinelerinin öncülü hatta günümüz bilgisayarın ilk örneği olmuştur. Dolayısıyla Yapay Oyun Imitation Game filmi Alan Turing'in gerçek yaşantısından esinlenerek hazırlanan bir film. 20 Şubat 2015 tarihinde ülkemizde vizyona girecek filmin içeriğini bu şekilde özetleyebiliriz. Okuyucularımızın ilgisini çekecek bir yapım olduğunu düşündüğüm için paylaşmak istedim. Aşağıda da fragmanını ekliyorum, Filmi izlemeden önce şifreleme, kriptoloji hakkında biraz bilgi edinmek isteyen olursa, Açık Bilim'de Emre Yağlı'nın Kriptoloji Tarihine Yolculuk: Türler, Örnekler başlıklı yazısını tavsiye edebilirim.


Komşumuz Yunanistan 2010 yılında içine girdiği ekonomik krizden hala çıkamamış bir ülke. Yunanistan'ı son 5 yıldır politik krizleri olan, halkın zaman zaman büyük protesto eylemlerine katıldığı ya da grevlerin yaşandığı bir ülke olarak hatırlayabiliriz. Kaldı ki son dönemde cumhurbaşkanı seçilemediği için ülke erken seçime gitmişti. Elbette ki ekonomik kriz dahil bu diğer yaşanan sosyo-ekonomik olaylar bir ülkenin bilimini de etkileyebilir. Günümüzde bilim hakikaten de mali destek olmadan sürdürülebilir değildir. Yunan ekonomisi ve bilimi ile ilgili son yıllara ait elde edilen veriler bu konuda düşündürücü olabilir. 2014 yılında, Yunanistan'da araştırma merkezlerine ve üniversitelere ayrılan bütçe 2009 yılına göre %25 azalmış vaziyette. Bunu rakamsal olarak ifade etmek gerekirse sadece araştırma merkezleri için bütçe yaklaşık olarak 70 milyon Euro'dan 37 milyon Euro'ya düşmüş. 2015 yılında bu düşüşün devam edeceği tahmin ediliyor. Sonuç olarak Yunanistan'ın ekonomik problemleri ülkedeki bilimi etkilemiş durumda. Sosyo-ekonomik sıkıntıların yaşandığı, siyasi belirsizliklerin olduğu bir ülkede bilimsel faaliyetlerde de sıkıntılar yaşanmasını pek ala bekleyebiliriz. Yunan bilim insanları bu krizle birlikte bilimsel araştırma faaliyetlerini sürdürmeye çalışmışlar. Aşağıdaki görselde ortada bulunan grafikte yıllara göre yayınlanan makalelerin atıf etkisini görebilirsiniz. Bu grafiğe göre Yunan bilim insanlarının Avrupa Birliği ortalamasını yakaladıkları görülüyor. Bu, zor şartlar altında bile kaliteli çalışmalar yaptıklarının göstergesidir. Ülkedeki lider bilim insanları önemli bir çaba gösteriyorlar. Ellerindeki imkanları en iyi şekilde kullanıyorlar ancak hemen sağ taraftaki grafik yetişmiş genç bilim insanlarının ülkeyi yıllara göre artarak terk ettiğini gösteriyor. Yaşanan ekonomik sıkıntı ve diğer etmenler ülkede bilim yapılmasının bir anlamda önüne geçiyor ya da ileride geçecek gibi görünüyor. Çünkü başarılı bilim insanları başka ülkelere göç etmek zorunda kalıyor. Macedonia Üniversitesi'nde ekonomist olan Lois Labrianidis ülkeyi terk eden yetişmiş genç bilim insanlarının ayrılma oranının endişe verici olduğunu söylüyor. Onun hesaplarına göre içinde bilim insanlarının, doktorların ve mühendislerin olduğu 150 bin Yunan vatandaşı şimdi Avrupa'nın geri kalanında ve ABD'de çalışıyor. Üstelik bu göç edenlerin yüzde 50'sinden fazlası doktoralı! Batının gözünde geçmişi Antik Yunan'a dayanan Yunan bilimi gelecekte daha zor günler yaşayabilir. Bu konuyla ilgili daha geniş bilgilere Nature'daki makaleden bulabilirsiniz.


Yapılan bir çalışmaya göre olgun galaksilerin merkezindeki karadeliklerin barındırdığı, ışık hızına yakın hızlarda dolanan parçacıkların yaydığı radyo frekansı, yeni yıldızların oluşumunu engelleyebilir. Araştırma çok önemli bir bulguyu ortaya koymaktadır; olgun galaksilerin merkezindeki karadeliklerin sahip olduğu bu ışık hızında dolanan jet parçacıkları, bebek yıldızların oluşturduğu serbest sıcak gazları soğutur ve onların geri içine çökmesine neden olurlar. Elde edilen veriler Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayınlandı ve konunun bilinen en iyi araştırma tekniğiyle yıldız oluşumu probleminin çözülebileceği düşünüldü. Johns Hopkins Üniversitesi'nden doktora sonrası araştırmacı Megan Gralla, genellikle büyük galaksi kümelerini incelemek için kullanılan Sunyaev-Zel'dovich Etkisi'nin daha küçük evrensel oluşumlar hakkında bilgi sahibi olmak için de kullanılabileceğini öne sürdüklerini belirtti. Genellikle SZ Etkisi olarak adlandırılan Sunyaev-Zel'dovich Etkisi, evrenin şimdikinden bin kat daha sıcak ve 1 milyar kat daha yoğun olduğu zamanlarda, sıcak gaz içerisindeki yüksek enerjili elektronların, düşük enerjili bölgelerdeki parçacıklarla etkileşmeleri sonucu ortaya çıkan etkidir. Sunyaev-Zel'dovich Etkisi ile çarpışma sonucu ortalama enerji artışı alınarak evrenin en yoğun bölgeleri tespit edilmiş ve Kozmik Mikrodalga Arka Plan Işınımı 'nda bu bölgelerde yoğun galaksi kümeleri gözlenmiştir. Megan Gralla, SZ Etkisi'nin genellikle yüzlerce galaksiden oluşan sistemleri incelemek için kullanıldığını, ancak incelemek istediklerinin birkaç komşu galaksiden oluşan bir sistem olduğunu söylüyor. Araştırmacıların yakın zamanda kullanarak başarıya ulaştığı bir tekniği, biz tamamen farklı bir astronomik problemin tamamen farklı bir çözümü için soruyoruz. diye belirtiyor Gralla. Çalışmayı inceleyen Almanya Max Planck Enstitüsü Astronomi bölümünden ve alanında uzman olan Elichiro Komatsu, Elimdeki bu makaleyi görünce çok şaşırdım. Çünkü aktif galaktik çekirdeklerin oluşturduğu SZ Etkisi'nin ölçülebilmesinin mümkün olduğunu hiç düşünmemiştim. Ancak yanılmışım. Bu sanırım SZ Etkisi üzerinde çalışmış olan biz araştırmacıları biraz geride bırakıyor ve tabi ki SZ Etkisi ile yapılan çalışmalar yeni bir döneme giriyor. diyerek düşüncelerini belirtmiştir. Marriage, Gralla ve ekip arkadaşları eliptik galaksilerin merkezinde bulunan büyük kara deliklerin, ışık hızına yakın hızlarda dolanan parçacıklarının yaydığı radyo frekansı sayesinde bebek yıldızların oluşumunun engellendiğini söyleyebiliyorlar. Çünkü radyo frekanslı ışık yayan olgun galaksiler, sıcak tutulan ve daha fazla yoğunlaşamayıp serbest halde bulunan gazın, dolayısıyla da engellenen yıldız oluşumunun habercisi oluyorlar. Ancak Tobias Marriage'e göre olgun eliptik galaksilerin merkezindeki bu büyük kara deliklerin neye göre radyo frekansı yaymaya başladıkları hala bilinmemektedir. Ona göre bu olayın arkasındaki mekanizma hala tam anlamıyla anlaşılamamıştır ve tartışmalar devam etmektedir. Elichiro Komatso'ya göre ise, sıradan galaksilerden elde edilen diğer ölçümlerle de birleştirilerek, galaksi oluşumu teorisine farklı ve yeni bir bakış açısı olan, galaksilerin etrafında bulunan sıcak gaz miktarı ölçümü, sorunun çözümüne ışık tutabilir.


Yıldız Teknik Üniversitesi Rektörlüğü'nün desteğini alan YTÜ Makine Teknolojileri Kulübü'nün bu yıl dördüncüsünü düzenleyeceği Ulusal Nanoteknoloji Öğrenci Kongresi 5-6 Mart 2015 tarihlerinde YTÜ, Beşiktaş-Yıldız Kampüsü Oditoryumu'nda gerçekleşecek. Artık gelenekselleşen bu kongreye değerli okuyucularımızın katılımlarını bekliyoruz. - TEM ile görüntülemede Türkiye'nin önde gelen ismi, 1999 Iketani Foundation Genç Araştırmacı Ödüllü Prof. Dr. Mehmet Ali Gülgün, - İleri düzey elektron mikroskop teknikleri ile karakterizasyon çalışmalarında uzman, Türkiye'nin ilk Nanoteknoloji YL programının kurucu anabilim dalı başkanı Prof. Dr. Servet Turan, - Nano düzeyde piezoelektrik malzemeler üzerinde çalışan, 1999 Feynman Prize in Nanotechnology ödülü sahibi Prof. Dr. Tahir Çağın, - Yeni Nano-Mühendislik Ürünü Optoelektronik Biyo-Arayüzler üzerinde çalışan, MIT Technology Review Innovators Under 35 yarışmasında en yenilikçi ve yaratıcı 10 Türk'ten biri seçilen Yrd. Doç. Dr. Sedat Nizamoğlu


Hemen hemen her gün çok sayıda göktaşı enkazının Dünya'nın atmosferine girdiğini düşünürsek, Dünya'nın kirli bir yer olduğunu söyleyebiliriz. Bu konuda uzay üstüne düşeni yapıyor. Göktaşı enkazı Dünya atmosferine giriş yaparken yanan meteorların küçük parçacıklarından oluşmaktadır. Geriye kalan bu parçacıklar Dünya yüzeyinin 70-100 kilometre kadar yukarısında askıda kalan bir meteor dumanını oluştururlar. Bu meteor tozu bir tür duman parçacıkları gibi oldukça küçüktür. Buna benzer olarak her gün, kuyrukluyıldızlardan ve Güneş Sistemimizin diğer 4.6 milyar yıl yaşındaki parçalarından toz Dünya'nın atmosferi içine düşüyor. Şimdiye dek, bilim insanları bu tozların uzayda ne kadar olduğunu tahmin etmelerine rağmen bu kozmik tozun ne kadarının Dünya üzerinde toplandığını bilmiyorlardı. Araştırmacılar atmosferimize her gün 0.4 ton ila 110 ton arasında yıldıza ait şeylerin girdiğini tahmin ediyorlardı. Fakat ABD'den bir grup bilim insanının Journal of Geophysical Research dergisinde yayınladıkları son bir makalede Doppler Lidar kullanılarak atmosferdeki sodyum ve demir seviyeleri daha detaylı ele alındı. Doppler Lidar ise atmosferin bileşimindeki değişimlerin ölçülebildiği bir cihazdır. Atmosferdeki sodyumun miktarı atmosferdeki kozmik toz miktarı ile orantılı olması nedeniyle araştırmacılar Dünya'ya düşen tozun asıl miktarının günde 60 ton civarında olduğunu buldular. Dünya'ya düşen bu kozmik toz şaşırtıcı bir şekilde doğaya/çevreye yararlı olabilir. Kozmik toz atmosferdeki bulutların oluşumunda ve hatta Antarktika kıtasındaki plankton döllenmesinde rol oynamaktadır. Bu ise Dünyamız ve üzerindeki canlı yaşamın dış uzay ile birçok şekilde etkileşimde kalan gerçek bir yaşayan sistem olduğuna dair yeni bir örnek olarak sayılabilir.


Astrofizik evrendeki yıldızların, gezegenlerin, galaksilerin, bulutsuların ve diğer nesnelerin doğum, yaşam ve ölümünü açıklamak için fizik ve kimya yasalarını kullanan bilim dalıdır. Astronomi ve kozmoloji gibi iki bilim dalı arasında çok ince bir çizgi vardır. - Astronomi, gök cisimlerinin pozisyonlarını, parlaklıklarını, hareketlerini ve diğer karakteristik özelliklerini ölçümler. - Astrofizik evrende orta boyda sayılabilecek cisimlerin fiziksel teorilerini oluşturur. - Kozmoloji ise aynı işlemi daha büyük oluşumlar için yapar ve evreni bir bütün olarak ele alır. Bu üç alan uygulamada birbirinden ayrılmayan bir bütün oluşturur. Örneğin bir nebulanın nasıl bir ışık yaydığını ya da zamanla değişen durumunu merak edersek bir astronomdan doğru yanıtı alabiliriz. Eğer bir bulutsu yapının nasıl oluşup şekillendiğini merak edersek bir astrofizikçiden ve aynı bulutsunun evrenin tamamına olan etkisini ise bir kozmoloğun elde ettiği verilerden çıkarabiliriz. Astrofizikçilerin en temel hedefi evreni ve içindeki yerimizi anlamaya çalışmaktır. NASA astrofizikçileri, evrenin nasıl çalıştığı, nasıl oluşup genişlemeye başladığı ve yıldızların etrafındaki gezegenlerde yaşam arayışı gibi çalışmalar yürütmektedirler. Tüm bu çalışmalar da, - Evren nasıl çalışır? - Buraya nasıl geldik? - Evrende yalnız mıyız? gibi bir takım soruları da beraberinde getirir. Astronomi en eski bilim dallarından biri iken, astrofizik Isaac Newton ile başladı. Newton'dan önce astronomlar, fiziksel temelleri olmayan, karmaşık matematiksel modeller kullanarak gök cisimlerinin hareketlerini incelediler. Newton tek bir teori ile aynı anda yeryüzündeki bir top mermisinin ve gezegen yörüngesindeki bir uydunun hareketini açıklayan teoriler geliştirdi. Bu, yeryüzünün ve gökyüzünün aynı fizik yasalarınca ifade edilebileceğini gösteren en önemli adımlardan biri oldu. Belki de bu, Newton'un modelini daha öncekilerden ayıran önemli bir etken oldu. Astronomlar Newton'un yasalarını kullanarak, Uranüs'ün yörüngesel sapmalarından, daha sonra adına Neptün denilecek yeni bir gezegenin keşfinde bulundular. Öngörüde bulunmanın yanı sıra, açıklayıcı olmak, iyi yapılan bilimin göstergesidir. İşte bu açıklama ve öngörme açıklaması kaçınılmaz olarak astrofiziğin bir sonucudur. Bizden çok uzaktaki gök cisimlerini keşfetmenin bir yolu da, yaydıkları radyasyonu gözlemek olduğundan, astrofizikçiler, gelen bilgiyi ayıklamak ve mekanizmaları açıklamak için, bir takım tahminlerde bulunurlar. Yıldızların oluşumu hakkındaki ilk fikirler, 19. yüzyılın ortalarında ışık tayfının analizi yönteminin gelişmesiyle, ışığın özel frekanslarını gözleyerek, maddenin ısındığında enerji soğurması ya da yaymasının incelenmesi olmuştur. Işık tayfı analizi, uzay bilimlerinin hem yol göstericisi hem de yeni kuramların ölçümü için gerekli bir unsur olmuştur. Spektroskopi yöntemiyle yıldızların içerdikleri ve aynı zamanda dünyada da bulunan ham maddelerin belirlenmesi sağlanmıştır. Spektroskopi, bazı yıldızların ve bulutsuların tamamen gaz içerdiklerini ortaya koymuştur. Bu fikir, nebula olarak bilinen oluşumların bazılarının nebula olmadığı fikrini de güçlendirmeye yardımcı oldu. Bunlar diğer galaksiler olabilirdi. 1920'li yılların başında Cecilia Payne, yıldızların ağırlıklı olarak hidrojen gazından oluştuğunu, spektroskopiyi kullanarak keşfetti. Aynı zamanda bu yöntemle, yıldızların dünyaya göre hareket hızının belirlenmesi de sağlanmış oldu. Sesin Doppler Etkisi ile bize doğru ya da bizden uzaklaşan yönde taşınması gibi, yıldızların spektroskopisi de aynı şekilde iletilecektir. 1930'lu yıllarda Einstein'ın Genel Görelilik Teorisi ve Doppler Etkisi birleştirilerek, Edwin Hubble, evrenin genişlediğine dair sağlam kanıtlar elde etmiştir. Bu aynı zamanda Einstein'in öngördüğü Büyük Patlama Teorisi'nin temelini oluşturmaktadır. Ayrıca 19. yüzyılın ortalarında fizikçiler Lord Kelvin ve Gustav Von Helmhotz gravitasyonel çöküşün Güneş'in enerjisinden dolayı oluştuğunu düşünüyorlardı. Bundan 50 yıl sonra Einstein'ın ünlü ''E = mc2'' denklemi astrofizikçiler için enerjinin kaynağının ne olabileceği konusunda ipuçları verdi. 20. yüzyıl'ın ilk yarısında nükleer fizik, kuantum mekaniği ve parçacık fiziğinin de gelişmesiyle, yıldızların nasıl reaksiyon verdiklerinin anlamak ve formüle etmek kolaylaşmıştır. Bütün bu teoriler, yıldızların nasıl oluştuğunu, onların spektrumlarını, parlaklık durumunu, yaşını, ölümünü ve diğer bütün özelliklerini anlamamızı sağlar. Astrofizik, evrenimizdeki çok uzak cisimlerin ve yıldızların fiziğidir. Aynı zamanda tüm bu olaylar, dünyamızı da etkiler. Büyük Patlama Teorisi'ne göre, ilk oluşan yıldızlar neredeyse tamamen hidrojenden oluşuyordu. Hidrojen atomları bir araya gelerek, nükleer füzyon süreci sonucunda helyum atomunu oluşturdular. 1957 yılında evli bir çift olan astronomlar Geoffrey ve Margaret Burbidge ve fizikçiler William Alfred Fowler ve Fred Hoyle, yıldızların doğum, yaşam ve başka yıldızlara dönüşme süreçlerini, ağır nükleer reaksiyonların nasıl oluştuğunu inceleyerek, yıldızların yaşlarını saptamış oldular. Bir yıldız yaşamının son aşamasında, aynı zamanda dünyayı oluşturan, demir (%32,1), oksijen (%30,1) ve silisyum (%15,1) elementlerinin oluştuğu gözlenmiştir. Tüm bu elementlerin yanı sıra oksijenle birlikte, tüm canlıların kütlesinin büyük bir bölümünü oluşturan karbon elementi de yıldızların nükleer reaksiyonları sonucu oluşmuş elementlerdendir. Yıldızların yaşamsal süreçlerinde önemli rol oynayan karbon elementinin canlı yaşamı için de, bu denli hayati önem taşıması nedeniyle astrofizik, hepimizin yıldız tozlarından meydana geldiğini söyler.


Gece gökyüzüne baktığımızda sakin ve durgun bir evrenin resmini görürüz. Aslında evrenin muazzam bir hızla genişlediğini 1929 yılında devrim yaratarak ortaya sunan kişi Edwin Hubble oldu. Hubble bizim galaksimiz olan Samanyolu dışındaki galaksilerin, uzaklıklarına bağlı olan bir hızla hareket ettiklerini düşünüyordu. Daha sonra bu kadar büyük bir hızla genişleyen evrenin, geçmiş bir zamanda (Şimdikinden yaklaşık 14 milyar yıl önce olduğu tahmin edilen bir zamanda) tek bir noktadan oluşmaya başladığının farkına vardı. Evren Büyük Patlama adı verilen bir noktadan başlayıp şimdiki haline gelmiş olmalıydı. Astronomlar evrenin nasıl oluştuğuna dair bilgiler elde edebilmek için bazı uygulanabilir teoriler ve matematiksel modeller geliştirip, gözlemler yaptılar. Büyük Patlama teorisinin matematiksel temelleri, Albert Einstein'ın Genel Görelilik Teorisi ve temel parçacıkların standart modeli ilkelerini birlikte barındırır. Günümüzde Edwin Hubble'ın başlatmış olduğu çalışmalar, Hubble Uzay Teleskobu ve Spitzer Uzay Teleskobu'nun yapmış olduğu gözlemlerle desteklenip, sürdürülmektedir. Araştırmanın amaçlarından birisi de evren sonsuza dek genişleyecek mi, genişleme bir gün duracak mı ya da belirli bir noktadan sonra geri daralmaya başlayacak mı gibi sorulara yanıt bulmaktır. Büyük Patlama'nın ilk saniyelerinde evrene bakabilme imkanımız olsaydı, proton, nötron, elektron, anti elektron , nötrinolar ve fotonlardan oluşan, yaklaşık 10 milyar derece sıcaklığında bir parçacık denizi görürdük. Zaman geçtikçe evren soğumaya başlayıp, nötronlar protonlar ve elektronlar bir araya gelerek hidrojen atomunun bir izotopu olan döteryum atomunu meydana getirmişlerdir. Evren soğumaya devam ederken, sonunda elektronların nötr atomları oluşturacağı bir sıcaklığa gelir. Bu etkileşmeler gerçekleşmeden önce evren ışıktan yoksun, donuk bir ortam olmalıydı. Çünkü serbest elektronlar etkileşme sonucunda ışık parçacıkları olan fotonların saçılmasına yol açacaktır. Ancak serbest elektronlar nötr atomları oluşturmaya başladığında, evren birdenbire ışık geçiren saydam bir ortam halini alır. İşte böylece, Büyük Patlama'nın kalıntılarını gözlemlediğimiz kozmik arka plan ışımasını, ışık sayesinde gözlemleyebilir olduk. NASA, evrenin oluşumundan 400 bin yıl sonraki evrene ait ilk resimleri alarak, kozmik arka plan radyasyonu çalışmaları ile ilgili olan görevlerini başlatmış oldu. Bu görevlerden ilki kozmik arka plan kaşifi COBE olarak adlandırılan, atmosfer şartlarından etkilenmeden doğru ölçüm yapması için geliştirilen uzay sondasıdır. 1992 yılında çalışmayı yürüten ekip, kozmik arka plan ışımasının soğuk ve sıcak bölgelerinin işaretlendiğini belirtti. Bu işaretlenen noktalar, evrendeki yer çekimi alanının, evren boyunca ışığın milyonlarca yıldır aldığı yolun ve galaksi kümelerinin oluşumunu gösteren çok önemli bir kaynak olmuştur. Öyle ki yapılan bu çalışma NASA'dan Dr. John C. Mather ve California Üniversitesi'nden George F. Smart'a Nobel Ödülü'nü kazandırmıştır. Kozmik arka plan ışımasını incelemek için ikinci görevse, Wilkinson Microwave Anisotrophy Probe, yani WMAP denilen uydunun çalışmalarıdır. COBE uydusuna kıyasla büyük ölçüde geliştirilmiş çözünürlük ile WMAP, evrenin geneline dağılan radyasyon ölçümlerini ve sıcaklık farklarını belirterek ölçümlemiştir. Resim, soğuk bölgelerde mavi ve daha sıcak bölgelerde kırmızı renkle evrenin haritasını gösterir. Bilim adamları evrenin teorik modellemeleri ile bu delilleri birleştirerek uzay geometrisi ve öklid geometrisi kurallarını karşılayan kozmolojik ölçeklerde yeni Düz Evren Teorisini ortaya atmışlardır. Düz evren, tekdüze, her yerinde aynı kuralların geçerli olduğu evren olarak ele alınabilir. Üçüncü görev olan Planck Görevi, NASA ve Avrupa Uzay Ajansı'nın ortak çalışması olarak yürütüldü. Elde edilen verilere göre Planck Uydusu'nun mikrodalga arka plan ışımasının en doğru haritalarını çıkardığı görülmüştür. Sıcaklık değişimlerine karşı çok hassas aletler, tam gökyüzü haritalama sistemi ve temel astrofizik ölçekleri ile belirlenen bir doğrulukla kozmik arka plan ışıması sıcaklık dalgalanmalarını ölçmektedir. COBE Uydusu'nun ve daha yüksek çözünürlüklü WMAP verilerine göre evrenin oldukça homojen bir yapıda olduğu ortaya çıkmıştır. Peki birbiriyle temas halinde olmayan bu evrenin her bir parçası, nasıl aynı sıcaklıkta dengeye gelmiş olabilirler? Bu ve diğer kozmolojik problemlerin çözümü Şişme denilen, Büyük Patlama'nın çok kısa bir zaman diliminden sonra başlayan genişlemesi olabilir. Büyük Patlama, evrenin enerjinin dengesiz bir formu ile dolu olduğunun ve sonrasında hızlı bir genişlemenin gerçekleşeceğinin habercisi olabilir. Henüz bilinmeyen bu Büyük Patlama anında ne olmuş olursa olsun, enerji dengesizliği ve evrenin son derece küçük bir zaman diliminden ortaya çıkıp tüm uzaya dağılmış olabileceği düşüncesi, Şişme Teorisi'ni de beraberinde getiriyor. Bu model bize evrendeki madde transferinin ve fotonların serbest bir şekilde akışının başlangıcını göstermektedir. Sonuç olarak COBE ve WMAP uydularının elde ettiği resimlerde buna benzer bir evren modeli görmek beklenen bir sonuç olmuştur. Ancak tüm veriler, aslında bu güçlü şişmenin ne olduğu sorusunu cevapsız bırakmıştır. Bu soruyu cevaplamanın zorlu bir kısmı da şişmenin parçacık etkileşmelerinden önce, durgun bir evren oluşmaya başlamadan gerçekleştiğinin düşünülmesidir. Ancak neyse ki evren ışık parçacıklarıyla dolmadan da bunu gözlemlemenin başka bir yolu mümkün. Henüz araştırmaları devam eden yer çekimi dalgaları ile Büyük Patlama anından beri değişmeden kalan bilgiye ulaşmanın bir yolu olabilir. NASA'nın LISA ve Büyük Patlama Gözlemcisi gibi iki önemli görevinde de bu şişme döneminden gelen yer çekimi dalgaları üzerinde çalışmalar yürütülmektedir. Çalışmaların ilerleyen zamanlarında Hubble ve COBE verileriyle Büyük Patlama'nın resmi giderek netleşti. Ancak 1996 yılında çok uzak süpernovaların gözlemlerine bakıldığında resimde çarpıcı bir değişimin gerekli olduğu düşünüldü. Evrendeki bu süpernovaların her zaman genişleme hızını azaltacağı kabul edilmişti. Kütle çekimi sayesinde yer çekimi dalgaları oluşturarak genişlemenin yavaşlayacağı fikri doğmuştu. Ancak düşünülenin aksine süpernova gibi büyük kütleli oluşumların evrenin genişleme hızını azalttığının aksine artırdığı anlaşılmıştır. Bilinen madde ve bilinen enerji formunda olmayan bir şey galaksileri ve içindeki madde ve enerjiyi bir arada tutuyordu. Bunu anlamak için bir isim verilmesi gereken, evrenin büyük çoğunluğunu oluşturduğu anlaşılan bu şeye Karanlık Enerji adı verildi. Her evrensel fenomen gibi henüz anlaşılamamış bu oluşuma, evreni kaplayan dinamik bir sıvı, boş uzayın vakum özelliği ya da ne denirse densin, Büyük Patlama'dan izler taşıyan yer çekimi dalgalarını şekillendirdiği kesin olarak söylenebilir. Bu yazımızda astrofiziğin başlıca inceleme alanlarından biri olan Büyük Patlama anına ve devamındaki seyreden olaylara bir göz atmış olduk. Yeni yazılarımızla birlikte daha detaylı bilgileri paylaşma şansımız olacak. - http://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/what-powered-the-big-bang/ - http://science.nasa.gov/missions/lisa/ - http://en.wikipedia.org/wiki/Cosmic_Background_Explorer - http://tr.wikipedia.org/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Patlama


Çek Cumhuriyeti'nde yapım aşamasında olan Yüksek Tekrarlama Oranlı İleri Petawatt Laser Sistemi 1 katrilyon Watt'tan (1 petawatt, 1015 Watt) daha fazla güç üretmek için tasarlandı. Bu cihazın -laser pompasının- anahtar bileşeni yakın bir zamanda ABD'deki Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı'nda yapılan katıhal laser diyot dizileri olacaktır. En yüksek güçte, bu elektronik montaj 3.2 milyon Watt'lık bir gücü geliştirecek ve şimdiye kadar yapılmış en güçlü laser diyotu olacaktır. Yüksek enerjili bir laser sisteminde laser pompası yüksek enerjili ışığın aktif ortamda atomların uyarılmasında kullanılan bir elemandır. Örneğin, bir yakut çubuk ya da gaz dolu bir cam tüp laser ışığı üretiminde kullanılabilir. Bu HAPLS sisteminde de, laser pompası için titanyum katkılı safir kullanılacak. Daha önceki yüksek enerji laser sistemlerinde, gerekli süper-yoğun ışığı üretilmesi genellikle kuartz veya ksenon flaş lambaları ile sağlanmıştı. Ancak bunlar beraberinde ısıyı da artırmaktaydı. Yaklaşık 900 santigrat dereceyi bulan sıcaklık laser sistemlerinin verimlerini düşürmekteydi. HAPLS sisteminde ise bir pompa gibi davranan diyot dizileri bu eski teknolojilerle kıyaslandığında çok daha soğuktur ve ayrıca saniyede 10 kata kadar (10 Hertz) bir ateşleme oranı söz konusu. Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı'nın geliştirdiği yeni laser diyot dizilerinin dahil olacağı HAPLS sistemi bir katrilyon Watt'tan fazla pik güç üretmesinin yanı sıra 10 Hertz'lik tekrarlama oranı ve 30 femtosaniye yani bir saniyenin 30 katrilyonda biri kadar puls başına süre puls süresi üretilebilecek. Böyle yüksek güç ve hızlara sahip bir laser sisteminin parçacık hızlandırıcı fiziği, biyofizik, kimya, ileri görüntüleme ve kuantum fiziği gibi araştırma alanlarında önemli ilerlemelerin önünü açacağı düşünülüyor. Bu denli olağanüstü seviyelerde laser gücü üretmek yeni geliştirilen laser diyot dizilerinin aşırı miktarda güç tüketeceği anlamına gelir. Bu enerji kaynağını sağlayabilmek için, Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı'ndan araştırmacılar elektrik akımının 40 bin Ampere ulaştığı yeni bir pulslu güç kaynağı sistemi geliştirip patentini aldılar. HAPLS sistemi inşa edilmekte ve 2017 yılında kurulumun tamamlanacağı söyleniyor.


Zaman zaman büyük hacker saldırılarının olduğunu ve çeşitli hesaplar için kullanılan şifrelerin kolaylıkla çalındığını duyuyoruz. Bu tür saldırıların bazılarından elde edilen veriler internette servis ediliyor. Geçen yıl sonbaharda, hackerlar bir Rus Bitcoin forumundaki 10 milyon e-posta hesabının şifrelerini sızdırmıştı. Bu tür saldırıları takip eden güvenlik şirketleri/uzmanları kullanıcılara, şirketlere hatta hükümetlere güvenlik politikalarının güçlendirilmesinde yeni çözümler sunmayı hedefliyorlar. Örneğin, Acunetix isimli bir Web güvenlik firmasında teknoloji şefi olan Bogdan Calin bu çalınan e-posta şifreleri ile ilgili veriler arasında 50 bin Gmail hesabının aynı şifreye sahip olduğunu buldu. Buna benzer elde edilen çeşitli veriler sayesinde insanların kişisel güvenlik alışkanlıkları bir şekilde açıklığa kavuşmuş oluyor. Konuyla ilgili olarak Popular Science dergisinin bugün web sitesinde Daniel Engber tarafından ele alınan En Kötü Şifre Ne Olabilir? isimli yazısını aşağıda olduğu gibi sizlere aktardım. Bu çalınan şifreler kişisel güvenlik alışkanlıkları üzerine en iyi kaynak olmayabilir. Bağımsız bir güvenlik uzmanı olan Mark Burnett'e göre Siz hacklenmiş şifreleri topladığınızda, kırılabilir şifreler almış oluyorsunuz. Güçlü tedbirlere sahip olmayan yerlerden/sitelerden gelen çoğu veri hacklenmeye karşı korunma hakkında gerçekten fayda sağlamaz. Burnett'in kendi 30-40 milyonluk hacklenmiş hesap koleksiyonu en azından 150 bin şifre içeriyor. Bu, milyonlarca kullanıcı birbirinin şifresini kullanıyor demek oluyor bir yerde. Hesap güvenliğini iyileştirmek için, Burnett en azından 10 karakter kullanılmasını ve yaygın olan ifadelerden kaçınılmasını öneriyor. Ama bu bile yeterince koruma sağlamayabilir. Çünkü şifrelerin kırılabilirliği çok büyük bir ilerleme kaydetmiştir. Bu kötü şifrelerin o şifreleri kırmak isteyenler için bariz bir şekilde ulaşılabilir olduğu anlamına geliyor.


Elektrikli arabaların kullanımında karşılaşılan en büyük sorunlardan biri sonraki şarj istasyonuna ulaşmak. Bu sorunun etkilerini azaltmak için, Goodyear şirketi yeni bir araba lastiği konsepti geliştirdiler. BHO3 tekerlek konsepti tekerleğin dönüşüyle ısıyı ve hareketi dönüştürerek elektrik üretmekte. Hatta bunu tekerleğin duruyor olduğunda bile yapabildiği söyleniyor. 85. Cenevre Uluslararası Motor Show'unda Goodyear'ın BHO3 tekerlek konsepti tanıtıldı. Bu tekerlek sürtünmenin azaltıldığı ve bir elektrik jeneratörüne dönüştüğü bir pasif aygıta sahip. Çalışma şekli ise şöyle, ısı ve hareketi elektriğe dönüştürmek için ışığı ve ısıyı absorplayan bir ultra-siyah lastik dokusu sayesinde sürüş sırasında sürtünme yoluyla ortaya çıkan ısı ve Güneş'ten, ortamdan kaynaklanan ısı sonucu ısınan tekerleğin bu ısısı elektriğe dönüştürülür. Ayrıca lastik tırtılı da ısı emici şekilde tasarlanmıştır. Bunu yapmak için, bu araba lastiği konsepti termo/piezoelektrik malzeme ağ deseni ile kaplanmıştır. Bu ısıyı net olarak elektrik akımına dönüştürür ve bu malzemenin piezoelektrik özellikleri de lastiğin sürüş sırasında deforme oluşundan enerji elde etmeye olanak sağlar. Ayrıca lastiğin aşırı ısınmaya karşı korunması için yan duvarlarda bir soğutma sistemi de tasarlanmış. BHO3 araba lastiği konsepti hala devam eden bir projedir, yani performansı ya da bir arabanın elektriksel sistemine nasıl dahil olacağı gibi ayrıntılar henüz denenmemiş. Ancak bu çok uzun sürmeyebilir.


TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü tarafından tasarlanıp üretilen yer gözlem uydusu RASAT, 17 Ağustos 2011'de Rusya'nın Kazakistan sınırındaki Yasny Fırlatma Üssü'nden uzaya fırlatılmıştı. 685 kilometre irtifada haritacılık, afet izleme, kirlilik ile şehircilik alanlarında çeşitli amaçlarla görev yapıyordu. Türkiye'de üretilen ilk yerli üretim yer gözlem uydusu olarak RASAT'ın uzaya gönderildiğinden bu yana elde ettiği görüntülerin birleştirilmesiyle ortaya bir Türkiye Mozaik Görüntüsü çıkarılmış. Bu görüntüyü yukarıdan görebilirsiniz. TÜBİTAK tarafından yapılan açıklama da aşağıdaki gibidir, TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü tarafından üretilen ilk yerli yer gözlem uydusu olan RASAT'ın 2012, 2013 ve 2014 yıllarında çektiği görüntülerin birleştirilmesiyle Türkiye Mozaik Görüntüsü oluşturuldu. Mozaiğin oluşturulmasında, 30kmx30km'lik 3000'in üzerinde RASAT uydu görüntüsü kullanıldı. Söz konusu mozaik görüntü ecw (9 GB), jp2 (22 GB), tif (26 GB) ve img (45 GB) formatlarında oluşturuldu. Görüntü, gezgin.gov.tr adresinde, üye kullanıcılar ile ücretsiz olarak paylaşılıyor. Portalde, kullanıcılara farklı çözünürlük ve formatlarda dosya indirme seçenekleri sunuluyor. RASAT, 2011 yılından bu yana Dünya'nın her yerinden görüntü almaya devam ediyor. Pankromatik bantta 7.5 metre ve kırmızı, mavi, yeşil bantlarda 15 metre yer örneklem mesafesine sahip olan uydu, haritacılık, afet izleme, çevrenin izlenmesi ve şehircilik planlama gibi amaçlarla görev yapıyor. 17 Ağustos 2011 tarihinde fırlatılan ilk milli yer gözlem uydusu olan RASAT, dört yıl boyunca yörüngesinde 19 bin 180 tur attı, toplam 7 milyon 380 bin kilometrekare alan görüntüledi. RASAT'ın elde ettiği görüntüler, TÜBİTAK UZAY'ın Kalkınma Bakanlığı'nın desteğiyle başlatılan Geoportal Projesi kapsamında, 19 Ağustos 2014 tarihinde, kamu kuruluşları ve üniversitelerin kullanımına açıldı.


Yukarıda yazının girişinde gördüğünüz görsel ışığın hem parçacık hem de dalga oluşunun ilk görüntüsüdür. Biraz kuantum fiziği bilgisine sahip olan herkes bilir ki, ışık hem dalga hem de parçacık doğasına sahiptir. Buna parçacık-dalga ikiliği denir. Kuantum fiziğinin en temel ilkelerinden biridir. Geçtiğimiz günlerde yayınlanan bir bilimsel makale ile ilgili yapılan haberlerde, bu dalga-parçacık ikiliğinin ilk defa görüntüsünün elde edildiği duyuruldu. Gerçekten de, ışığın daha önce hem dalga hem de parçacık oluşuna dair bir görüntü ya da fotoğrafa sahip değildik. Ancak ışığın böyle bir doğaya sahip olduğunu fotoelektrik olayı gibi çeşitli olaylar üzerinden yapılan deneylerle biliyorduk. Teorik bulgularla deneysel bulgular birbirlerini karşılıyordu. Ancak bunu aklımızda tasavvur etmek zordu. Son yapılan çalışma ışığın bu ikili doğasına dair olan anlayışımızı iyileştirmek adına önemli bir adım oldu. Ayrıca ileri teknolojiler kullanmanın nimetlerinin en son örneği olmuş oldu. Görüntünün üst kısmında bir duran dalga görülürken alt kısmında ise fotonların bulunduğu yerler görülüyor. Bu görüntü bir tek elektron mikroskop görüntüsü olarak ışığın parçacık-dalga ikiliğini görsel olarak ilk kez ortaya koymuş oldu. Bu başarıya ise İsviçre'deki Ecole Polytechnique Federale de Lausanne'den bir grup araştırmacı ulaşmış oldu. Daha önce yapılamayan bir şeyi başarıyla gerçekleştirmek için genelde alışılmadık bir yol denenir. Bu görüntü de araştırmacıların alışılmadık bir deneysel tasarımın sonucu oldu. Deney planlamasında, ilk olarak araştırmacılar bir grafen film parçası üzerinde askıda olan bir tek nanotele bir laser ışığı gönderdiler. Bu nanotelin titreşmesine ve ışık parçacıkları olan fotonların iki olası yön boyunca yol almasına neden oldu. Zıt yönlerde hareket eden ışık parçacıkları tel üzerinde karşılaşıp çakıştıklarında, bu ışık parçacıkları bir dalga formu oluşturdular. Bu durağan dalga olarak bilinir ve bu durum nanotel etrafında yayılan ışığı oluşturur. Bilim insanları nanotel yakınlarında bir elektron akışını beslediler. Böylece nanotel etrafında sınırlanan ışık ve elektronlar arasında bir etkileşme meydana gelir. Bu etkileşme de elektronların ya hızlanmasına ya da yavaşlamasına neden olur. İşte tam da bu anı araştırmacılar bir ultrahızlı elektron mikroskobu kullanarak yakalarlar. Sonrası işte, yukarıdaki fotoğrafta olduğu gibi ışığın dalga doğasının parmak izi olan bu duran dalga görselleştirilmiş olunur. Yayınlanan makalede, bilim insanları fotonlar ve elektronlar arasındaki bu çarpışma ile elektronların yaşadığı dolaylı hız değişiminin mikroskop ile görüntülenebilen bir enerji değişimi olarak nasıl göründüğü tartışılıyor. Araştırmacıların bulgularının yer aldığı makale Nature Communications dergisinde yayınlandı. Araştırmacılardan fizikçi Fabrizio Carbone'ye göre nanometre ölçekte bunun gibi kuantum olguyu görüntüleme ve kontrol etme yetisi kuantum hesaplamaya doğru yeni bir rota açabilir. Ayrıca deneyi ve sonuçlarını açıklamada yardımcı olabilecek bir video hazırlanmış, aşağıda bulabilirsiniz. Bu yeni gelişme hakkında farklı/detaylı bilgilere sahip olan okuyucularımızdan bilgi notları ya da yazılar bekliyor olacağız.


ABD California'daki Raytheon Uzay ve Havacılık Sistemleri şirketinden araştırmacılara göre, ışık hızına yakın hızlarda yolculuk eden uzaylılar tespit edilemeden gidemeyecekler. arXiv'e gönderdikleri makalede, araştırmacılar çok hızlı hareket eden araçların fotonlarla olan etkileşimleri nedeniyle günümüz teknolojisiyle görünür olabileceklerini savunuyorlar. Işık hızına yakın bir hızda yolculuk insanlar için henüz mümkün değildir ama bu teoride konuşulabilir. Yıldızlar arasındaki boşluk bir uzay gemisinin karşılaşabileceği birçok engelin olmadığı anlamına gelir. Fakat süper hızlı hızlarda, uzay gemileri daha yavaş olan araçların karşılaşmadığı engellerle karşılaşacaktır. Işık hızına yakın bir hızda ilerlerken karşılaşılacak bu engellerden biri de fotondur. Araştırmacılara göre, bu fotonlar bir sürüklenmeye neden olacaktır. Sürüklenme denilen olayın Dünya üzerinde yaygın bir biçimde yaşandığı söylenebilir. Örneğin nispeten hızlı olan uçaklar hava gibi daha yavaş olan bir maddeyi hareketi boyunca sürüklemiş olur. Uzayda ise fotonlar bu tür bir sürüklenmeye neden olabilir. Çünkü hızlı giden bir uzay gemisi yavaş giden bir uzay gemisinden çok daha fazla fotonla karşılaşacaktır. Bu durumda, hesaplamalara göre kızılötesi spektrumda görülebilir bir enerji izi oluşacaktır. Söylenmek isteneni biraz daha irdeleyelim. Işık hızına yakın hızlarda giden bir uzay gemisi/uzay aracının kozmik mikrodalga arkaplan ışıması ile etkileşmesi gerekir. Bu etkileşme de ışıktan eşsiz bir iz üretir. Araştırmacılardan Ulvi Yurtsever ve Steven Wilkinson'un yeni analizlerine göre de bu iz ışık hızına yakın hızlarda giden bir uzay aracını ele verir. Bu ortaya çıkan enerjik izi bugün ki teknolojimizle görebiliriz. Dolayısıyla komşu galaksilerden sıçrama yapan herhangi bir uzay aracını tespit edebilme ihtimalimiz var. Tabii, böylesine gelişmiş bir uzaylı uygarlık varsa. Kozmik mikrodalga arkaplan ışımasını Büyük Patlama'nın bir yankısı olarak düşünebiliriz. Bu ışıma, Büyük Patlama'dan bu yana yıldızlararası boşlukta evren genişledikçe yayılan bir ışımadır. İlk yayıldığında çok daha yüksek enerjili ve daha kısa dalgaboylu bir ışıma iken şimdi elektromanyetik spektrumun mikrodalga bölgesindedir. Bu ışıma evreni doldurur. Evrenin her bir santimetre küpü 400'den fazla kozmik mikrodalga fotonundan oluşmaktadır. Dolayısıyla yıldızlararası uzayda yolculuk yapan bir uzayaracı her saniye milyarlarca fotonla çarpışacaktır. Bu çarpışmaları her bir fotonun yüksek enerjili bir çekirdeği vurmasında olduğu gibi mikroskopik seviyede düşünmek gerekir. Parçacık fizikçileri eğer bu çarpışmalardaki enerji yeterince yüksekse bu sırada elektron-pozitron çiftlerinin oluşması gerektiğini iyi bilirler. İşte bu noktada, Yurtsever ve Wilkinson ışık hızına yakın hızlarda hareket eden bir uzayaracının ardından bu fotonların yüksek enerjili gama ışınları gibi görüneceğine işaret ediyorlar. Eğer bu gama ışınları bir elektron ve bir pozitronun durgun kütlesinden daha büyük bir enerjiye sahip olurlarsa, bu çarpışma bir elektron-pozitron çifti oluşturacaktır. Yani eğer uzaylılar bizim galaksimizde ışık hızına yakın bir hızda yolculuk edecek olurlarsa, biz onları muhtemelen bir foton anaforu olarak görebileceğiz. Elbette ki araştırmacılar bir dizi varsayımlarda bulunarak bu hesaplamaları gerçekleştirdiler. Işık hızına yakın hızlarda yıldızlararası yolculuğa çıkabilecek bir gemiyi bugün inşa edemeyebiliriz ama gelecekte, böyle beklenmedik bir uzay aracı ile nasıl karşılaşacağımız hakkında en azından fikir yürütebiliyoruz.


Hubble Uzay Teleskobu'nun yakaladığı yukarıda görülen yeni bir görüntü evrenin derinliklerinden gelen ışıktan ortaya çıkan gülen bir yüz ifadesi gibi görünüyor. Fotoğraf SDSS J1038+4849 galaksi kümesine ait. İki parlak nokta sanki gözler gibi, başka biri de bir burun gibi görünüyor ve ışığın eğrili oluşu ağız ve yüz hatlarını oluşturmuş. Genel olarak baktığımızda ise tüm bunlar galaksi kümesinde mutlu bir yüz izlenimi oluşturuyor. Ancak gerçekte, iki göz her biri uzak bir galaksiyi temsil ediyor ve ışık eğriliği ise galaksi kümesi civarındaki kütleçekimi tarafından bükülmüş ışığın kendisidir. Bu olay kütleçekimsel mercekleme etkisi olarak bilinir. Albert Einstein'ın genel görelilik ilkesi büyük kütleli cisimlerin aslında etraflarındaki uzayı büktüklerini göstermişti. Işık da böyle bir uzayın büküldüğü alandan geçtiğinde, yeniden yönlenebilir, şiddeti değişebilir ya da biçimi bozulabilir. Aslında bir nevi bir mercekten geçiyormuş gibi de düşünülebilinir. Galaksi kümeleri de evrendeki en kütleli cisimlerdendir ve oldukça güçlü kütleçekimsel mercekleme etkileri oluşturabilir. Bu kozmik gülen surat durumunda, galaksi kümesi ve uzak ışık kaynakları Hubble Uzay Teleskobu ile öyle mükemmel bir düz çizgi boyunca hizalanmış olacak ki, bu güzel mutlu fotoğrafı görebilmiş olduk. Yazının sonuna gelmişken son bir bilgi notu daha ekleyelim. Bu kütleçekimsel mercekleme etkisi aynı zamanda görünür olmayan başka cisimlerin tanımlanmasında kullanılıyor. Bu cisimler arasında karadelikler hatta karanlık madde bile var.


Hubble Uzay Teleskobu tarafından elde edilen bu yukarıdaki görüntüdeki bir tutam mavinin olduğu ortadaki galaksi NGC 2936 olarak adlandırılmaktadır. NGC 2936 yakın komşusu eliptik bir galaksi olan NGC 2937 ile olan kütleçekim etkileşmesi sayesinde zarif kavisli bir biçime sahiptir pengueni andırmaktadır. NGC 2937 eliptik galaksisi NGC 2936'ya doğru giderek çekilmektedir. Astronomlar bu iki galaksiyi yumurtasını koruyan bir penguene benzetmektedirler. Aslına bakarsanız yunusa da benzediğini söyleyebiliriz, NGC 2936'nın. Hubble Uzay Teleskobu'nun bu yakaladığı görüntü görüldüğü üzere yine tebessüm ettirecek evrenden ilginç bir detayla karşılaşmamızı sağlamış oldu. NGC 2937'nin varlığı NGC 2936'nın yapısını biraz bozmuş gibi görünüyor. Aralarındaki bu yakınlaşma nedeniyle NGC 2936'nın NGC 2937'ye yakın kısımlarında sıkışan gaz ve toz genç mavi yıldızların oluşmasını sağlamış. Bunları görüntüdeki mavi renkli kısımlardan görebiliriz. Bu iki galaksinin yaklaşık bir milyar yıl sonra tamamen birleşeceği ve daha büyük bir galaksinin ortaya çıkacağı bilim insanlarınca söylenmektedir.


67P kuyrukluyıldızında başarılı bir misyon gerçekleştiren Rosetta'nın navigasyon kameraları on yıl önce bugün bu yukarıdaki fotoğrafı Dünya'dan ayrılırken elde etmişti. Beyaz bulut oluşumları, kıyılar ve kıtalar fotoğrafta açıkça görülürken Pasifik okyanusu üzerinde uydumuz Ay'ın yükselişi de yer alıyor. Rosetta uydusu 4 Mart 2005'te Eşgüdümlü Evrensel Zamana göre saat 22:09'da Meksika'nın batısında Pasifik üzerinde 1954,74 kilometre yükseklikte idi. 2014 yılının en önemli bilim olaylarından birini yaşatan Rosetta uydusunun bu uzun süreli yolculuğunun onuncu yıl dönümüne ithafen okuyucularımızla bu güzel fotoğrafı paylaşmak istedik. Diğer fotoğraflara da kaynak kısmında yer alan Avrupa Uzay Ajansı'na ait sitenin bağlantısına tıklayarak ulaşabilirsiniz.


Uzun zamandır beklenen uçan arabalar için artık az bir zaman kaldı diyebiliriz. Slovakya'dan AeroMobil isimli bir şirket kendi üretimleri olan AeroMobil 3.0 adını verdikleri uçan arabayı 2017 yılında satışa çıkarmayı planladıklarını duyurdu. Bu uçan arabanın saniyeler içinde bir otomobilden bir uçağa dönüşebildiği şirketin web sitesinde öne sürülüyor. Uçan araba gaz ile çalışırken yaklaşık 6 metre uzunluğunda katlanabilen kanatlara sahip. Katlanabilir kanatları sayesinde park sırasında bir zorluk yaşanmayacak. AeroMobil şirketinin sözcüsü Stefan Vadocz şirketin henüz net bir fiyat belirlemediğini açıkladı. Çünkü proje henüz tamamlanmış değil. Bu prototip üzerinde halen devam eden bir çalışma olduğunu söylüyor. Eğer iki yıl için iddia ettikleri gibi bu proje satışa sunulursa, AeroMobil 3.0 bir otomobil olarak saatte 160 km ve bir uçak olarak saatte 200 km hıza ulaşabilen ilk ticari uçan araba olacak.


ABD, Princeton'daki İleri Çalışmalar Enstitüsü'nden Brian Lacki yaptığı hesaplamalar sonucu eğer böyle bir hızlandırıcı varsa bunun 1024 elektronvolt yani 1 yotta eV enerjiye sahip nötrinolar üretebileceğini öne sürdü. Üstelik bu nötrinolar Dünya üzerinde tespit edilebilir. Sonuç olarak, Lacki Dünya dışı zeka arayışı olarak bilinen SETI projesine katılan astronomları böyle ultra-yüksek enerjili parçacıkları aramaya çağırıyor. Bu çağrı SETI uzmanı Arizona State Üniversitesi'nden Paul Davies tarafından da destek görmüş gibi görünüyor. Çünkü Davies Dünya dışı zeka/yaşam arayışının geleneksel teleskop arayışlarının ötesinde genişletilmesi gerektiğine inanıyor. Eğer bu senaryo gerçekleşmişse, uzaylı fizikçilerin karşılaşacağı önemli bir problem Planck ölçeğine ulaşmak için gerekli olan elektromanyetik enerji yoğunluğunun aygıtın kendisinin bir karadelik için çöktürecek kadar çok yüksek olması olacaktır. Ancak, Lacki teoride bu problemi çözebilen zeki bir tasarıma işaret ediyor. Böyle bir hızlandırıcının çok büyük olması gerekir. Lacki eğer elektrik alanlar hızlandırıcı için kullanılırsa, bu hızlandırıcının en azından Güneş'in 10 katı kadar büyük bir yarıçapa sahip olması gerektiğini düşünüyor. Ancak, bir manyetik senkrotron tipi hızlandırıcı biraz daha küçük olabilir. Normal malzemelerin güçlü elektromanyetik alanlara dayanamadığını söyleyen Lacki, böyle yüksek yoğunluklu enerjinin olduğu birkaç yerden birinin bir karadeliğin yakını olduğuna işaret ediyor. Sonuç olarak bir Planck-ölçekli hızlandırıcı oluşturmak için bir karadelikten yararlanılabileceğini savunuyor. Lacki'nin arXiv'de yayınladığı makalesindeki hesaplamalara dayanarak bu tür bir karadeliğin hızlandırıcı olarak kullanılmasında meydana çıkan 1024 eV mertebesindeki nötrinolar sayesinde bu kozmik hızlandırıcıların bir şekilde tespit edilebileceği söylenebilir. Bu durumda, dünya dışı yaşam arayışlarında olan bilim insanları böyle bir hızlandırıcının ya da böyle yüksek enerjili nötrinoların tespit edilmesi ile bir gelişmiş uzaylı uygarlığının varlığına dolaylı yoldan kanıtlar bulmuş olacaktırlar. Physics World dergisinde yayınlanan bu haberi, Physics Today dergisi Lacki'nin hesaplamalarının ortaya çıkan bu sonuçları itibariyle şimdiden yılın en iyi bilim haberi olabileceği şeklinde duyurdu. Bu hesaplamalar Dünya dışı zeka arayışında, bir başka bakış açısına yönelik yapılan bilimsel hesaplamaların sonucuna dayanan yeni bir bulgu ortaya koymuş oldu. Eğer dünya dışı zekaya sahip gelişmiş bir uzaylı uygarlık varsa fizik ile ilgilenmelidir ve eğer yeterince gelişmişse daha büyük enerjili devasa hızlandırıcılar yapma ihtiyacı doğacaktır. Bu tür hızlandırıcılar, diyelim ki gizlenmiş olsa bile, parçacık çarpışmaları sırasında ortaya devasa büyüklükte enerjilere sahip nötrinolar yayacaktır. Bu enerji aralığındaki nötrinoların ise Dünya'dan gözlenebiliyor olması, olası uzaylı uygarlıkların arayışı için bilim insanlarına yeni bir seçenek doğurmuş gibi görünüyor. 13.8 milyar yıllık evrenimizde Dünya'dan başka bir yerde yaşam olup olmadığını bilmiyoruz, ancak buna dair merakımız geçmişten bu yana vardı. Bugün bu sorunun cevabına dair bir adım daha atılmış oldu.


31 Mart 2015'te Pasifik Okyanusu üzerinde saatte 250 kilometreyi aşan bir hızla ilerleyen Maysak tayfunu geçtiği bölgelerdeki hayatı olumsuz etkiliyor. Gökyüzünün altında şiddetli bir afete dönüşen bu doğa olayı gökyüzü üzerinde muazzam bir görüntü oluşturmaktadır. NASA'nın Uluslararası Uzay İstasyonu'nda görev yapan astronotu Terry Virts, bu muazzam görüntüyü twitter üzerinden Dünya ile paylaştı. Bu görüntülerde, Maysak süper tayfununun tam merkezindeki kasırga gözü bir girdap halinde belirmektedir. Bu göz olarak tabir edilen bölge bu tür güçlü tropikal fırtınaların merkezinde oluşan bir dairesel bölgedir. Genellikle 30-65 kilometre çapında olurlar. Etrafı gözduvarı ile çevrilidir. Yani göz civarında gök gürültüsü ve şimşek hava olayları sıklıkla yaşanır. Kasırga gözünün en ilgi çekici özelliklerinden biri de fırtınanın en düşük basınçlı bölgesi olmasıdır.


Yarıiletken fiziği alanındaki çalışmalarım sırasında 1,8 Kelvin yani sıfırın altında eksi 270 santigrat dereceyi görmüştüm. Dünya üzerinde yapılan diğer deneylerde inilen sıcaklıklara kıyasla bu değer nispeten aşırı soğuk değildi. CERN'de olduğu gibi miliKelvin (x10-3 K) mertebelerinde deneyler yapılıyor. Ancak, bu yazıda sözünü edeceğim sıcaklık çok daha düşük. Hemen söyleyeyim, 50 pikoKelvin . Bu tam olarak 50x10-12 Kelvin'dir. Yani mutlak sıfırın çok az üzerinde. Teorik olarak bir maddenin ulaşabileceği en düşük sıcaklığı mutlak sıfır olarak tanımlarız ve bu 0 Kelvin'dir. Santigrata dönüştürecek olursak -273,15 derecedir. Dünya üzerindeki en soğuk deney Johnston'un blog yazısına göre, ABD'deki Stanford Üniversitesi'nde gerçekleştirildi. Bu deneyde Mark Kasevich ve çalışma arkadaşları madde-dalga merceklenme etkisini kullanarak yaklaşık 100 bin rubidyum atomundan oluşan bir bulutu 50 pK'den daha az bir sıcaklığa soğutmayı başardılar. Aslında bu sıcaklıklara kadar inmek yeni bir çalışma alanı oluşturdu. Bu çalışma alanını ultrasoğuk atomlar olarak etiketleyebiliriz ve bu atomlar 0 Kelvin'e yakın sıcaklıklarda yani kuantum mekaniğinin etkilerinin önemli olduğu sıcaklıklarda incelenirler. Örneğin Bose-Einstein Yoğunlaşması çalışmaları bu atomlarla yapılır. Atomlardan oluşan bir bulutun sıcaklığı atomların sürüklendikleri ortalama hızı ile tanımlanır. Kasevich'in ekibi atomların bu ortalama hızını saniyede 70 mikrometreden daha aza indirmek için bir dizi mercekler kullandı. İşte bu hız da 50 pK dereceye karşılık geliyor. Bu araştırma ile ilgili makalenin yayınlandığı Physical Review Letters dergisine göre bu sıcaklık düşük kinetik sıcaklık rekoru anlamına geliyor. Peki daha önce, elde edilen en soğuk sıcaklık ne idi? Görünüşe göre, 2011 yılında Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden Woflgang Ketterle ve çalışma arkadaşları manyetik bir teknik kullanarak rubidyum atomlarının optik örgüsünü 350 pK'e kadar soğutmayı başarmışlar. Günümüz teknolojisi ile mutlak sıfıra oldukça yaklaşmışız gibi görünüyor.


Bir kuantum bilgisayarı dolanıklık ve süperpozisyon gibi kuantum mekaniksel olguları kullanarak veri işlemleri gerçekleştiren bir hesaplama sistemidir. Yani kuantum bilgisayarlar kuantum fiziği özelliklerine dayalı veri üretirler. Dijital bilgisayarlar ise bitlere kodlanmış verileri sağlarlar. Geniş ölçek kuantum bilgisayarlar herhangi bir klasik bilgisayardan daha hızlı bir şekilde problemleri çözmek için kuantum sistem simülasyonu veya tam sayı çarpanlarına ayırma algoritmaları kullanır. 2009 yılının başlarında, Google Kanada'dan D-Wave Systems şirketi ile olan işbirliğini duyurmuştu ve bu işbirliğine NASA da katılıyordu. Bu işbirliği projesi bir 512-kuantum bit D-Wave Two kuantum bilgisayarını kullanarak bazı karmaşık hesaplamalı problemler çözme işiydi. Bu projenin ardından, 2013 yılının Mayıs ayında, bu üçlü Kuantum Yapay Zeka Laboratuvarı girişimini başlattı. Bu laboratuvar düzenli bilgi kalıplarını gözlemleyen hesaplama sistemleri yani öğrenebilen makinelerin geliştirilmesini hedefleniyor. 2013 yılında Google New York'ta düzenlenen bir bilim filmleri festivalinde bir kısa-filmi gösterime sundu. Bu film NASA'nın Ames Araştırma tesisinde kurulumu yapılan D-Wave kuantum bilgisayarının kuantum hesaplama ve uygulamaları hakkında açıklamalar içeriyordu. Bu kısa filmi aşağıda izleyebilirsiniz. Tanıtımı yapılan bu D-Wave kuantum bilgisayarı toplam 512 kubitlik algoritma kapasitesine sahip dört tane 128 kubit çip çalıştırmakta. Bu çipler kuantum dolanıklığa dayalı bir şekilde çalışmaktadır. Bu kuantum dolanıklık olgusunu detaylı bir şekilde birkaç kez KBT Bilim Sitesi'nde açıklamıştık. Yine de, birbirinden fiziksel olarak bir bağlantısı olmayan farklı parçacıkların birbirlerinin özelliklerini etkilemesi olarak kısa bir tanım vermek mümkün. Ayrıntıları diğer yazılarımızda bulabilirsiniz. Araştırmacıların gelecek planlarından biri 512 kubitten 2048 kubite çıkmak. Böylece daha karmaşık hesaplamaların üstesinden gelmek için yeterli güç sağlanmış olacak. Jet uçağı tasarımları, uydu sistemleri, finans hesaplamaları, ilaç keşfi ve sibergüvenlik gibi alanlarda Google'ın kuantum bilgisayarı Google'a büyük ilerlemeler sağlayabilir. Google bu kuantum bilgisayarı teknolojisinin geliştirilmesine 2013 yılında yaklaşık 10 milyon dolarlık bir yatırım yaptı. Bu yatırımla birlikte, Google'ın araştırmacıları daha karmaşık algoritmalarının kuantum hesaplama mekanizmasını daha ileriye taşıyacak şekilde geliştirilebileceğini düşünüyorlar.


Evrende neredeyse hiçbir şey durağan değil. Dünyamız Güneş etrafında hareket ederken Güneş de galaksi içerisinde bir harekete sahiptir. Galaksimiz de başka galaksiler arasında kendi yörüngesinde bir yolculuk içindedir. Dinamik bir evren içinde, Güneş Sistemi'nin belirli bir hızda hareket ettiğini öngörmek zor değildir. Yıldızımız Güneş saniyede 20 kilometre hızla Herkül takımyıldızındaki 367 ışık yılı uzaklıktaki Lambda Herculis yıldızına doğru hareket etmektedir. Saatte 72 bin kilometre! Ancak bu hız tüm yıldızlar durağan olsaydı, kabul edilebilirdi. Galaksi boyunca Güneş'in hareketinin üç boyutlu resmi biraz daha karmaşıktır. Güneş Samanyolu düzleminin dışına doğru saniyede 7 kilometre hızla yukarı doğru hareket ediyor. Şu anda Güneş, galaksinin orta düzleminin 50 ışık yılı yukarısındadır ve hareketi ise sürekli daha yukarıya doğru devam etmektedir. Samanyolu Galaksisi'ndeki yıldızların kütleçekimsel çekimi Güneş'in bu kaçışını aslında yavaşlatmaktadır. Astronom Frank Bash'in tahminine göre Güneş 14 milyon yıl içinde galaktik diskten olan en büyük uzaklığa ulaşmış olacak. Bu uzaklık 250 ışık yılı civarında olacak ve ardından Güneş galaksi düzlemine doğru geri çekilecektir. Güneş-Galaksi merkezi arasındaki uzaklık 25 bin ışık yılıdır artı veya eksi 2 bin ışık yılı farklılık olabilir. Samanyolu Galaksisi'nin ise çapının 100 bin ışık yılı olduğu düşünülmektedir. Biz galaksi merkezinden olan uzaklığın ortasında olduğumuzu düşünüyoruz. Eğer Güneş'in galaksi merkezinden olan uzaklığı hakkında iyi bir bilgiye sahipsek, Güneş Sistemi'nin hızı konusunda iyi bir yaklaşıklığa sahibiz demektir. Bu durumda galaksi merkezinden farklı uzaklıklardaki gazların hız ölçümleri kullanılarak, Güneş'in saniyede 200 kilometre gibi bir hızla hareket ettiğini buluruz. Bu hızla Güneş'in Samanyolu etrafındaki turunu tamamlaması 240 milyon yılı bulabilir. Güneş Sistemi'nin uzaydaki hareketi ise başka bir tartışmalı konudur. Bu konuyu da bir sonraki yazımızda ele alabiliriz.


24 Nisan 2015'te ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi NASA ve Avrupa Uzay Ajansı ESA Hubble Uzay Teleskobu'nun uzaya fırlatılışının 25. yılını kutlayacak. 1970'li yıllarda, NASA ve ESA atmosferin bulanıklık etkilerinin aşıldığı ve her zamankinden daha net evrene ait görüntülerin elde edilebileceği bir uzay teleskobu yapmayı planlamaya başlamışlardı. Bu fikir, 1990 yılında ise gerçeğe dönüşmüştü. Hubble'ın oldukça hızlı düzeltilen ana aynasındaki kusura rağmen beklentilerin çok üzerinde insanlık Hubble Uzay Teleskobu'ndan faydalanmış oldu. Hubble Uzay Teleskobu düşündüğümüzden daha geriye evrenin ilk yıllarının derinliklerini araştırmamızı sağladı. Bu araştırmalar evrenin genişlemesinin hızlandığının keşfinde ve uzak yıldızlar etrafındaki gezegenlerin atmosferlerinin incelenmesinde kritik bir rol oynadı. Hubble Uzay Teleskobu'nun 25. yılı nedeniyle bu yazımızda Hubble'ın elde ettiği görüntülerden bir derleme hazırladık. 1994 yılında Hubble Uzay Teleskobu, Jüpiter'in atmosferinde haftalarca yara izi gibi duran görüntüdeki karanlık lekeleri gözlemledi. Bu lekeler Shoemaker-Levy 9 isimli bir meteorun gezegene çarpmasıyla oluşmuştu. 2003 yılında Hubble Uzay Teleskobu tarafından elde edilen bu Satürn'ün atmosferi ve halkalarına ait görüntüde oluşan bu görüntü halka ve atmosferdeki parçacıkların saçılmaları sonucu oluşan ultraviyole ışık görülmektedir. Satürn halkaları Dünya'ya göre maksimum olan eğimde olduğunda bu görünüm oluşuyor.


Yıllardır bilim insanları Güneş Sistemi dışındaki gezegenleri, yani ötegezegenleri araştırıyorlar. Ancak, bu gezegenler hakkında bildiklerimizi hep dolaylı yoldan öğrendik. Birçok ışık yılı uzaklıktaki bir ötegezegeni deşifre etmek için araştırmacılar çeşitli dolaylı yöntemler kullandılar. Astronomların bir ötegezegenin konumu ve kütlesini tespit etmek için bu gezegenin ait olduğu yıldızla olan bağlantısının nasıl olduğunu araştırmaları gerekir. Ya da bu ötegezegenin yarıçapını belirlemede yıldızın önünden geçişi sırasında geçiş fotometrisi yolu kullanılır. Ancak şimdiye kadar bir ötegezegen hakkında doğrudan bilgi sahibi olamadık, doğrudan bir ötegezegeni göremedik. Bu çok küçük ve çok uzakta olan uzayda dolanıp duran kayaları baskın olan kendi yıldızlarının ışığı altında görmek gerçekten zor. Astronomy&Astrophysics dergisinde yayınlanan bir çalışmada araştırmacılar ilk defa bir ötegezegenin yüzeyinden yansıyan görünür ışığı ölçmeyi başardılar. İncelenen gezegen Güneş'e oldukça benzeyen bir yıldızın yörüngesinde dolandığı 1995 yılında keşfedilen ilk ötegezegen olan 51 Pegasi b'dir. 50 ışık yılı uzaklıkta olması dolayısıyla biz bu görünür ışığın elde edilmesine rağmen gezegenin görünümü hakkında hala tam bir bilgiye sahip değiliz. İlgili çalışmada araştırmacılar öncelikle 51 Pegasi yıldız sistemiden gelen görünür ışığın eşsiz spektrumunu incelediler. Bu ışık spektrumundan 51 Pegasi b ötegezegeninden yansıyan ışığı bulmaya çalıştılar. Bu da en sönük kalan kısım anlamına geliyor çünkü 51 Pegasi b'nin ışığı yıldızın ışığından 10 bin kat daha sönüktür. Dolayısıyla yıldızın ışık spektrumu ve diğer gürültü kaynaklarının etkisini kaldırarak, araştırma grubu ötegezegene özgü olan ışığı ayrıştırabildiler. Bu teknikle, ışığın yansıma miktarına göre incelenen ötegezegenin bulutlara sahip olduğu veya olamayacağı konusunda tespitler yapılabilir. Aslında bir ötegezegene ait ışığın tespit edilmesi o gezegen hakkında daha fazla veri ve bilgi var demektir.


Bir Japon manyetik levitasyon treni Fuji Dağı yakınlarında yapılan test sürüşünde sahip olduğu kendi dünya hız rekorunu kırmış oldu. 2003 yılında bu trenlerin ilk seti saatte 581 km hız yaparak dünya rekoruna sahip olmuştu, şimdi ise saatte 603 kilometre hıza ulaşarak bu rekor geliştirildi. Maglev trenleri raylar üzerinde belli bir yükseklikte hareket etmek için elektriksel olarak yüklü mıknatıslar kullanırlar. JR Central olarak adlandırılan trenlerin sahibi Merkez Japonya Demiryolu 2027 yılına kadar Tokyo ve Nagoya şehir merkezleri arasında bu trenleri hizmete sokmak istiyor. Bu şehirler arasındaki uzaklık 280 km ve eğer bu trenler hizmete girerse yolculuk yaklaşık 40 dakika sürecek. Bu da şimdiki yolculuk süresinin neredeyse yarısı anlamına geliyor. Ancak yolcular bu yolculuk sırasında bu rekor hızla yolculuk edemeyecekler. Çünkü şirketin açıklamasına göre içinde yolcu bulunurken bu maglev trenler saatte en çok 505 km hızla işletilecek. Bu projenin inşaatı için maliyet yaklaşık 100 milyar dolar olacağı tahmin ediliyor. Japonya hükümeti bu maglev tren teknolojisini yurt dışına satmayı düşünüyor. Önümüzdeki Pazar günü Japonya başbakanı Shinzo Abe'nin ABD ziyareti sırasında New York-Washington arasındaki yeni bir yüksek hızlı tren hattı inşası için görüşecek. Manyetik levitasyon hakkında ilgi çekici bir yazımız var, okumalısınız!


40 yıla yakın bir zamandır fizikçilerin rahatsız olduğu bir problem olan karadeliklerdeki kayıp bilgi paradoksu gerçekte var olmayabilir. Bir belgeyi parçalayın ve parçalarıyla onu tekrar bir araya getirebilirsiniz. Bir kitabı yakın ve siz teorik olarak aynısını yapabilirsiniz. Fakat bir karadeliğe gönderdiğiniz bilgi, sonsuza dek kayıptır. Fizikçilerin yıllardır tartıştığı şey karadeliklerin bilgiyi emmesi ve sonra geriye hiçbir ipucu bırakmayacak şekilde buharlaştırmasıdır. Ancak yeni bir araştırma gösterdi ki, bu perspektif doğru olmayabilir. Buffalo Üniversitesi'nde Dr. Dejan Stojkovic'in doktora öğrencisi Anshul Saini ile birlikte Physical Review Letters dergisinde 17 Mart'ta Radiation from a Collapsing Object is Manifestly Unitary başlığıyla yayınladıkları makalede bir karadelik tarafından yayılan parçacıklar arasındaki etkileşimlerin nasıl bilgiler ortaya çıkarabileceğini ele almışlar. Makalede tanımladıkları karadeliklerde bilginin nasıl korunduğunu gösteren açık hesaplamaları ile araştırmacılar önemli bir keşif gerçekleştirdiklerini düşünüyorlar. Çünkü yaklaşık 40 yıl önce Stephen Hawking'in ilk öne sürdüğü karadelikler enerji yayabilir ve zamanla buharlaşır tezinden bu yana kayıp bilgi paradoksunun çözülmesine doğru önemli bir adım atılmış olundu. Bir karadelik içindeki bilginin karadelik kaybolduğunda kalıcı bir şekilde yok olması anlamına gelen Stephen Hawking'in bu tezi bilginin korunması gerektiğini bildiren kuantum mekaniğini ihlal ediyordu. Bu da fizik için büyük bir problemdi. Bu yeni araştırmada sadece bir karadeliğin yaydığı parçacıklar yerine bu parçacıkların etkileşimleri de göz önünde bulunduruldu. Parçacıklar arasındaki etkileşmeler kütleçekimsel etkileşmeden parçacıklar arasındaki fotonlar gibi aracı parçacıkların değiş tokuşuna kadar uzanabilir. Bu durumda hesaplamalara göre, karadeliğin dışında duran bir gözlemci karadeliğin içinde kalan bir bilgiyi kurtarabilir. Eğer bu araştırmanın sonuçları zamanla kabul görürse, Interstellar filminin son kısımlarındaki karadeliğin içine düşme sahneleri biraz anlamsız kalacak.


Evrenin yüzde 85'ini kapladığı düşünülen karanlık madde hakkında yeni bir gelişme yaşandı. Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskobu ve NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu gözlemlerine dayanarak yapılan yeni bir çalışma karanlık maddenin kendisi ile etkileşim halinde olabileceğini gösterdi. Bununla ilgili veri çarpışmakta olan dört galaksinin kütleçekimsel mercekleme etkisine dayanmaktadır. Uluslararası katılımlı bir araştırma grubu bir parça karanlık maddenin 5000 ışık yılı kadar etrafını sardığı bir galaksinin gerisinde ortaya çıktığını buldu. Karanlık madde ve galaksi arasındaki bu zaman aralığının karanlık maddenin kendisiyle kütleçekimi dışında başka kuvvetlerle etkileşmesi sonucu olabileceği öngörülmektedir. Bu da karanlık maddenin bir şekilde etkileşiminin ilk kez gözlenmesi anlamına geliyor. Detayları Avrupa Güney Gözlemevi'nin sayfasından bulabilirsiniz.


MIT fizikçileri bir radyoaktif gazdaki tek elektronları belirleyebilen yeni bir masaüstü parçacık dedektörü geliştirdiler. Gaz bozundukça ve elektronları çıkardıkça, bu dedektör bir manyetik şişede bu elektronları tuzaklamak için bir mıknatıs kullanır. Sonra bir radyo anteni birkaç milisaniye boyunca elektronların kesin aktivitesini eşleştirmek için kullanılan elektronlar tarafından yayılan çok zayıf sinyalleri yakalar. Pasifik Nortwest Ulusal Laboratuvarı, Washington Üniversitesi ve California Üniversitesi'ndeki araştırmacılarla çalışan MIT'deki araştırma grubu kripton gazındaki 100 binden fazla birbirinden ayrı elektronun aktivitesini kaydettiler. Elektronların çoğu karakteristik bir düzende davrandıkları gözlemlendi: Radyoaktif kripton gazı bozundukça, bu gaz elektronlar yayar. Bu elektronlar tükenmeden önce temel bir frekansta titreşmektedir. Bu frekans bir elektronun radyoaktif gazdaki bir atoma tekrar ne zaman vurursa ortaya çıkmaktadır. Bir elektron dedektörde çok sayıdaki atoma karşı masa tenisi topu gibi gidip geldikçe, elektronun enerjisi de basamak şeklinde bir düzende görünür. Araştırmacılar çalışmalarını Physical Review Letters dergisinde Single-Electron Detection and Spectroscopy via Relativistic Cyclotron Radiation başlığı ile yayınladılar.


Bu Cuma günü Avrupa'nın en büyük yük taşıma şirketi Cargolux kendi nakliye uçaklarından lityum-iyon pillerinin toplu gönderimini yasaklayacak. Geçen ay da uluslararası bir grup uçak üreticisi yolcu uçaklarında pil gönderilerinin yasaklanması için havayolu şirketlerine bir çağrıda bulunmuştu. Bugün de Nature Communications dergisinde yayınlanan bir makale hava yolu şirketlerinin neden böyle bir ihtiyatlı yaklaşım içinde olduğunu tam olarak gösterdi. Çalışmayı yapan araştırmacılar ilk defa bilgisayarlı tomografi taraması ve termal görüntülemeyi kullanarak patlayan bir lityum-iyon pilini görüntüleyebildiler. Önceki çalışmalar bataryaların patlamadan önceki ve sonraki durumlarını inceleyebilmişlerdi ama bu çalışma tam da patlama anında neler olduğunu kaydetmiş oldu. Lityum-iyon pillerinin her yerde kullanım alanı bulduğunu biliyoruz. Cep telefonları ve dizüstü bilgisayarlar başta geliyor. Elbette ki bu teknolojilerde kullanılan lityum-iyon pilleri sıklıkla patlamazlar. Ancak toplu olarak bir arada bulunan lityum-iyon pillerinin taşınmaları sırasında aşırı ısınmadan kaynaklı bir risk vardır. Bu aşırı ısınma birbiriyle yakından paketlenmiş bu pillerde katastrofik zincir reaksiyonu ile istenmeyen sonuçlarla karşılaşabiliriz. İkinci pilde ise ilk pilden farklı olarak iç destek yapısı olmadan ısıtma yapılıyor. Bu defa, pil üst kısmından parçalanmaya başlıyor ve patlıyor. Araştırmacılar yaptıkları bu çalışmanın ilave güvenlik özellikleri ile daha iyi pillerin tasarımında mühendislere yardımcı olacağını düşünüyorlar. Bu şekilde, gelecekte yeni geliştirilen piller havayolu şirketlerinin kabusu olmayabilir.


Tüm Birleşik Krallığın en üst düzey nükleer atığı sadece birkaç aşırı derin kuyuya gömülü olabilir ve bu stratejinin ABD'deki ilk alan denemeleri araştırmacılara göre gelecek yıl başlayacak. Radyoaktif atık bertaraf etme sorununu çözmek nükleer enerjinin geleceği için kritik öneme sahiptir. Günümüzde, çoğu ülke nükleer reaktörlerde harcanan yakıt gibi en üst düzey nükleer atığı nispeten sığ depolarda imha ediyor. Bu depolar yerin sadece 300 ila 800 metre altında. Ancak, İngiltere'deki Sheffield Üniversitesi'nden araştırmacılar bu denli derinliklerin yeterince güvenli olduğunu düşünmüyorlar. Çünkü yer altı suyu bu bölgede döngüye sahip olabilir. Derin kuyularda bertaraf etme yöntemi en üst düzeyli yüzlerce nükleer atık paketlerinin saklanması için yaklaşık 5 kilometre derinliğe sahip derin kuyular kullanmayı gerektiriyor. Bu petrol, gaz ve jeotermal enerji için onlarca yıldır geliştirilen uzmanlık ve ekipman gücünden yararlanılmasıyla mümkün olabilir. Böyle derinliklerde, küçük yeraltı suyu genellikle milyonlarca yıldır aynı yerde kalmaktadır ve herhangi bir döngüye katılmamaktadır. En azından çok uzaklara gidemez. Olası bir kaza durumunda bile, Sheffield Üniversitesi araştırma grubu yerin üzerindeki herhangi bir kimse için bu kazanın felaketle sonuçlanmayacağını öne sürmekte. Derin kuyu bertaraf yönteminin başarısını garanti etmek için, araştırmacılar yüzeye radyoaktif malzemenin geri dönmesini engellemek için tamamen mühürlenmiş bir kuyu tasarladılar. Bu tasarımda nükleer atık üzerine bir granit katmanının eritilmesi öngörülüyor. Çünkü granit doğal bir kaya ile aynı özelliklere sahiptir. Araştırmacılar derin kuyu bertarafı için büyük yerleşimlere gerek olmadığına vurgu yapıyorlar. Bu kuyular 60 santimetre genişliğinde ve 12-24 metre aralıklarla yerleştirilebileceği öngörülüyor. Araştırmacıların hesaplamalarına göre tüm Birleşik Krallığın en üst düzey nükleer atığı bir futbol sahasından daha büyük olmayan bir alan içinde altı kuyuda bertaraf edilebilir. Şimdi ABD'de yarım metre genişliğinde geliştirilen kuyuların yapımı planlanıyor. 2016 yılında yapılacak denemeler sayesinde nükleer atık paketlerin kuyu içine eklenebilmesini ve eğer gerekirse yeniden kazanılmasını sağlamak için araştırmalar yapılacak. Araştırmacılar ABD'deki çoğu radyoaktif atığın depolandığı Hanford depolama alanındaki atığın yüzde 40'ını tek bir kuyuda bertaraf edebileceklerini hesapladılar. 2008 yılındaki ABD Enerji Bakanlığı raporu 2070 yılında ABD'de var olması beklenen 130 bin ton harcanmış nükleer yakıtın 650 ila 1300 kuyuda bertaraf edilebileceğini önermektedir. Sheffield Üniversitesi'nden bilim insanları bu son bulgularını geçtiğimiz hafta American Nuclear Society International High-Level Radioactive Waste Management Conference adlı konferansta sunmuşlar.


Bu yazımızda Progress Eagle adı verilen devasa bir uçak tasarımından bahsedeceğiz. Oscar Vinals tarafından tasarlanan bu uçağın en önemli özelliği enerjisini güneş panelleri ve dev bir rüzgar türbininden almasıdır. Bu uçak görkemli bir tasarıma sahip olsa da gelecekte bile asla uçamayabilir. Günümüzde çalışması mümkün olmayan Progress Eagle uçağının gövdesinin günümüzde var olan malzemelerden daha güçlü, daha iyi ve daha ucuz olan grafenden yapılması düşünülüyor. Ancak günümüz yakıt hücreleri ve enerji teknolojileri henüz bu dev uçağı çalıştıracak kadar yeterince gelişmiş değil. Yine de tasarımcısı malzeme biliminin 2030 yılına kadar bu uçağı uçuracak kadar gelişeceğini düşünüyor. Ayrıca Progress Eagle'ın atmosferi temizleyen bir tür futuristik araç olmasını da istiyor. Bunun için karbondioksit gibi atmosferde bulunma oranı artan zararlı parçacıkları yakalamasını hedefliyor ama nasıl çalışacağı konusunda bir şeyler söylemiyor. Tasarlanan bu uçak eğer inşa edilirse 800 yolcu taşıyabilir ve tasarımda kanat genişliği 97 metre. Motorlar tamamen elektrikli olacak ve uçak hidrojen yakıt hücreleri ile çalışacak. Kanatların üzerindeki güneş pilleri ekstra güç sağlarken, uçağın arkasındaki rüzgar türbini uçuş sırasında enerji elde edilmesinde kullanılacak. Amaç sıfır karbon ayakizi! Ancak bu tasarımın şimdilik gerçeğe dönüştürülmesi mümkün değil. Tasarımla ilgili hazırlanan tanıtım videosu aşağıdadır,


1) Kuantum kütleçekimi sorunu : Genel görelilik ve kuantum teorisini tek bir teoride birleştirmek teorik fiziğin en büyük problemlerinden biridir. Eğer bu birleştirme gerçekleşirse, doğanın tamamlayıcı teorisi olacağı iddia ediliyor. Kuantum kütleçekimi hem genel görelilik ilkesini hem de parçacık fiziğinin standart modelini kapsayan bir teori oluşturmak için teorik fizik çalışmasıdır. Günümüzde bu iki teori doğanın farklı ölçeklerini tanımlıyor. Aynı zamanda bu teoriler kütleçekim kuvveti gibi sonsuza uzayan anlaşılması zor olan sonuçların üst üste geldiği ölçeği keşfetmek için yapılan girişimleri kapsamaktadır. 2) Kuantum mekaniğinin temel problemleri : Kuantum mekaniğinin temellerindeki problemleri gidermek ise bir diğer teorik fizik problemidir. Bu problemler ya teorinin bu haliyle devam etmesi ya da mantıklı olacak yeni bir teori icat ederek çözülebilir. Kuantum fiziğinin anlaşılması ile ilgili temel sorun altında yatan fiziksel mekanizmaların neler içerdiğidir. Bu kuantum fiziğinde çok sayıda yorumlamaya yol açmıştır: klasik Copenhagen yorumu, Hugh Everette'nin tartışmalı çoklu dünyalar yorumu ve benzerleri... Bu yorumlarda ileri gelen soru kuantum dalga fonksiyonun çökmesine aslında neyin neden olduğudur. Kuantum alan teorisini çalışan çoğu modern fizikçi bu yorumla ilgili sorunları daha fazla düşünmüyorlar. Eşevresizlik ilkesi çevre ile etkileşmenin kuantum çöküşüne neden olduğunu açıklıyor. Daha önemlisi, fizikçiler denklemleri çözebilmekte, deneyleri gerçekleştirmekte ve temel bir seviyede tam olarak ne olduğunu çözmeden fiziği pratikte kullanabilmektedir. Yani çoğu fizikçi bu tuhaf sorulara yakın olmak istemiyor. 3) Parçacıkların ve kuvvetlerin birleştirilmesi : Değişik parçacık ve kuvvetlerin teoride birleştirilip birleştirilmeyeceğini belirlemek tek, temel bir varlığın tezahürleri olarak bunları açıklayabilir. Fiziğin dört temel kuvveti vardır ve parçacık fiziğin Standard Modeli bu dört temel kuvvetten sadece üçünü içermektedir: elektromanyetizma, güçlü nükleer kuvvet ve zayıf nükleer kuvvet. Kütleçekimi ise Standart Modelin dışında kalmıştır. Bir birleşik alan teorisi içine bu dört kuvveti birleştiren bir teori oluşturmaya çalışmak teorik fizikte önemli bir hedeftir. Parçacık fiziğin Standart Modeli bir kuantum alan teorisi olduğu için, herhangi bir birleşme bir kuantum alan teorisinde olduğu gibi kütleçekimini kapsamak zorunda olacaktır. Bu da üç problemin çözümünün bir problemin çözümü ile bağlantılı olduğu anlamına gelir. Buna ilaveten, parçacık fiziğinin Standart Modeli çok sayıda farklı parçacığın olduğunu söyler 18 temel parçacık. Çok sayıda fizikçi doğanın temel bir teorisinin bu parçacıkları birleştiren bir yönteme sahip olması gerektiğini düşünüyorlar, yani onlar daha fazla temel terimlerle tanımlanmalıdır. Örneğin, bu yaklaşımla iyi tanımlanmış sicim teorisi tüm parçacıkların enerji veya sicim temel filamentlerin farklı titreşim modları olduğunu öne sürmektedir. 4) Ayar problemi : Parçacık fiziğin Standart Modeli'ndeki serbest sabitlerin değerlerinin doğada nasıl seçildiğini açıklamak, Smolin'in listesinde dördüncü sırada yer alıyor. Bir teorik fizik modeli öngörülerde bulunmak için kullanılan matematiksel bir çerçevedir. Ancak belirli parametrelerin ayarlanması gerekir. Parçacık fiziğin Standart Modeli'nde bu parametreler teori tarafından öngörülen 18 parçacık ile temsil edilmektedir. Bu parametrelerin gözlemle ölçülmesi de gerekiyor. Ancak bazı fizikçiler teorinin temel fiziksel ilkelerinin ölçümden bağımsız olarak bu parametreleri belirlemesi gerektiğini düşünüyorlar. Bu da geçmişte yapılan birleşik alan teorisi çalışmalarına olan ilginin ardındaki sebeptir. Tek bir evrenin var olduğunu nereden biliyoruz? Farklı sayılarda evrenlerin oluştuğu da düşünülebilir. Temel yasalar farklı evrenlerde farklı işliyor da olabilir. Aynı teorinin farklı varyantları, farklı fiziksel parametrelere dayalı teorilerin olduğunu varsayarsak bizim evrenimiz bu olası evrenlerden sadece biri olabilir. Bu durumda, evrenimizin sahip olduğu özelliklerin yaşamın varlığına olanak sağlayacak şekilde ayarlanmış gibi neden göründüğüne dair ortaya bir gizem daha çıkıyor. Bu soru ince ayar problemi olarak adlandırılıyor. 5) Kozmolojik gizemlerin sorunu : Evren hala çok sayıda gizeme sahip ama bu gizemler arasında fizikçileri canını en çok sıkanı karanlık madde ve karanlık enerjiyi açıklamak. Elbette bunun tersini de düşünebilir, eğer bu iki kavram gerçekte yok ise kütleçekiminin büyük ölçeklerde nasıl değiştiğinin belirlemek de başka bir gizem olarak karşımıza çıkacaktır. Bu sorunu genelleştirerek, kozmolojinin karanlık enerji gibi standart model sabitlerinin neden bu değerlere sahip olduğunu açıklamak şeklinde ifade edebiliriz. Karanlık enerji ve karanlık maddenin varlığı kütleçekimsel etkiler yoluyla tespit edilse de doğrudan onları henüz gözlemleyemedik. Bunun üstesinden gelmek için çok sayıda fizikçinin çalıştığını söyleyebiliriz. Ancak bir taraftan da, bazı fizikçiler bu kütleçekimsel etkileri tanımlayan alternatif açıklamalar öne sürmektedir. Bu açıklamalar karanlık madde ve karanlık enerjide olduğu gibi yeni bir madde ve enerji türünü gerektirmese de çoğu fizikçi tarafından bu alternatif açıklamalar pek ilgi görmüyor. Bu problemleri çözmek kolay değil. Ancak geçen yıllar içinde önemli ilerlemeler kaydettiğimizi biliyoruz.


Bilim insanlarının yayın öncesi makalelerini gönderdikleri bir veritabanı olan ar.Xiv'de yayınlanan yeni bir makalede araştırmacılar, bir grup örümceğe su, karbon nanotüp ve grafenden oluşan bir karışımın püskürtülmesi olayını ele almışlar. Sonra da, bu karışıma maruz kalan örümceklerin ürettikleri örümcek ağının dayanıklılığını ölçmüşler. Sonuçlar şaşırtıcı. Böylesi bir karışıma maruz kalmış örümcekler nanomalzemelerin etkisiyle deyim yerindeyse üstün bir özellik kazanıyor olabilirler. Her ne kadar örümcekler için bu harika görünmüyor olsa da üretilen örümcek ağı günümüzde zırh, sağlam halat kullanımında kullanılan Kevlar'dan bile daha güçlü. Bu elde edilen güçlü örümcek ağına karşın, bilim insanları örümceklerin grafen ve karbon nanotüpünü örümcek ağının içine nasıl kattıklarından emin değiller. Ancak bu konuda bir düşünceleri var. Örümceklerin bu nanoparçacık katkılı suyu içtiklerini ve geri kalanı vücutlarının yaptığını düşünüyorlar. Bilinen en güçlü lif olduğunu söyleyebileceğimiz bu yüksek teknoloji örümcek ağı dikiş hatta sinir rejenerasyonu gibi tıbbi cihazlarda, tekstil veya elektronik gibi alanlarda kullanım alanı bulabilir. Bu yüksek teknoloji örümcek ağı üretiminin nasıl oluştuğunun ayrıntılarının çözülmesi ve hatta diğer bitki ve hayvanlarda da uygulanması bu konudaki gelecek araştırma projeleri olabilir.


NASA'nın WISE olarak bilinen Geniş-alan Kızılötesi Araştırma Uydusu'ndan gelen verilere dayanan yeni bir araştırma evrendeki en parlak galaksinin keşfine yol açtı. Bu galaksi WISE J224607.57-052635.0 olarak adlandırılırken 300 trilyondan fazla yıldızı içinde barındırdığı düşünülüyor. Aslında bu durum, böylece, astronomik cisimler için yeni bir grup sınıflandırmasını oluşturuyor: Aşırı Işıltılı Galaksiler . Aşırı Işıltılı Galaksiler WISE uzay aracı tarafından kızılötesi ışıkta görüntülendi. Ortam büyük galaksileri saklayan yoğun gaz bandları boyunca parlaklığa sahip olduğu için görünür, ultraviyole ve X-ışını spektrumundaki diğer ışık emisyonlarını kesmektedir. WISE uzay aracı tarafından tespit edilmeden önce, göz kamaştırıcı bu galaksiden gelen ışık 12.5 milyar yıllık etkileyici bir yolculuk yapmıştı. Bu bugün gözlemlediğimiz WISE J224607.57-052635.0 adlı galaksinin antik geçmişinden yani 12.5 milyar yıl öncesinden gelen bir galaktik kalıntıyı gözlemdiğimiz anlamına gelir. Böylesine akıl almaz sayıda yıldız içermesi nedeniyle astronomlar bu galaksinin merkezinde bir süperkütleli karadeliğin de bulunması gerektiğini düşünüyorlar. Öyle ki, astronomlar böylesine bir olası karadeliğin kütlesinin bizim yıldızımız Güneş'in kütlesinin milyarlarca katı kadar olabileceğini tahmin ediyorlar. Bu yeni araştırma ile ilgili makale Astrophysical Journal dergisinde yayınlandı.


Dünya üzerindeki yaşam formlarında olduğu gibi, galaksiler de ölebilir. Nature dergisinde yayınlanan bir makale çoğu galaksinin boğulma şeklinde öldüğünü öne sürmektedir. Bir galaksinin yıldız üretme sürecinin durması onun öldüğüne işaret olduğu söylenebilir. Yıldız üretimi yıldız oluşumlarına katılan ağır element veya metallere dönüşen helyum ve hidrojen gibi gazların varlığını gerektirir. Araştırmacılar hem ölü hem yaşayan binlerce yakın galaksiyi araştırdılar ve yaşayan galaksilerde gaz oranına karşı metal oranının az, ölü galaksilerde ise metal oranının çok yüksek olduğu bulundu. Bu dengesizlik galaksilerin kalan helyum ve hidrojenle son birkaç yıldız üretirken yavaşça kendi içindeki gazın tükenmesiyle bir anlamda boğulduğunu gösterir. Bunun tıpkı boğulmakta olan bir kişinin son oksijenini yavaşça kullanmasına benzediği belirtiliyor. BBC'ye konuşan araştırmacılardan Yingjie Peng bu çalışmanın galaksilerin boğularak öldüğüne dair ilk kesin delil olduğunu söyledi. Buna neyin sebep olduğunu gelecek çalışmalarda bulmaya çalışacaklarını söyleyen Peng, aslında ölüm nedeni bilinse de esas altındaki yatan nedenin ne olduğu konusunda şüphelerimiz var dedi. Kalabalık kümelenmelerdeki birbirine komşu olan galaksilerden biri başka bir galaksiye hayat veren gazı hortumlayabilir. Bu durumda, bizim içinde bulunduğumuz Samanyolu Galaksisi ve komşusu Andromeda Galaksisi akıllara geliyor. İkisi de aktif ve yıldızlar üretmeye devam ediyorlar. Ama şimdilik... Uzak bir gelecekte ne olacağını kim bilebilir ki? Her iki galaksi de birbirini kolluyor olabilir.


Güney Kore Gwangju Bilim ve Teknoloji Enstitüsü'nden Lu Wu'nun daha iyi süperkapasitörler geliştirilmesi için çalışma arkadaşlarıyla geliştirdiği grafen üretim tekniği ile ilgili bir makale Economist dergisinde yayınlandı. Bu makalenin önemi ise grafenden geliştirilen bu süperkapasitörlerinin lityum-iyon bataryalarının yerini alması yolunda önemli bir sıçramanın müjdecisi olmasıdır. Koreli araştırmacıların Journal of Power Sciences'da yayınladıkları makalede tanımladıkları grafen üretiminde geliştirdikleri teknik toksik olmayan, düşük-sıcaklık işlemler içeriyor. Bu şekilde üretilen grafenden süperkapasitörler yüksek sıcaklık yöntemleri ile geliştirilen benzerlerinden çok daha iyi elektrokimyasal performansa sahip. Grafenden üretilen süperkapasitörlerin enerji yoğunluğunun kilogram başına 131 Watt.saat'e ulaştığını araştırmacılar öne sürüyor ve bu değer, önceki geliştirilen grafen temelli süperkapasitörlerin enerji yoğunluğundan dört kat yüksek. Süperkapasitörlerin özelliklerinin iyileşmesinde grafen malzemesinin kullanımı bilim insanları arasında ilgi çekici bir yöntem. Bunun sebepleri arasında en önemlisinin grafenin teorik yüzey alanının gram başına 2600 metre kare olması gösterilebilir. Yüzey alanın büyük olması bir süperkapasitörün elektrodlarının yüzey üzerinde iyonların depolanması için aslında birebir. Yine de gerçekte, bu teorik yüzey alanı değerine ulaşılmış değil ve üstelik pahalı bir iş. Diğer taraftan, bugün ortalama bir Li-ion bataryasının enerji yoğunluğu 200 Ws/kg civarında iken grafen temelli süperkapasitörler için laboratuvar prototiplerinde ulaşılan değer 35 Ws/kg'dı. Ancak, Wu ve çalışma arkadaşları ürettikleri grafen ile 131 Ws/kg'lık bir enerji yoğunluğu değeri elde ettiklerini öne sürüyorlar. Bu kesinlikle büyük bir değer. 35 Ws/kg'dan 131 Ws/kg değerine ulaşmak grafen temelli süperkapasitörler için önemli bir sıçrama demektir. Ancak yine de Li-ion bataryaların enerji yoğunluğundan biraz daha düşük. Bu önemli sıçrama grafen temelli süperkapasitörleri Li-iyon bataryalar karşısında avantajlı hale getiriyor. Depolama kapasitesi neredeyse bir Li-iyon bataryası kadar olan bir süperkapasitörü şarj etmek saatler yerine dakikalar içinde mümkün olabilecek. Bu da tüm elektrikli araçların kullanımının yaygınlaşmasının kolaylaştıracak bir gelişme olarak karşımıza çıkar.


Son birkaç gündür Hindistan'da aşırı sıcaklardan dolayı ölenlerin sayısının bini aştığına dair haberlerle karşılaşmıştık. Bugün de Gizmodo adlı sitede bu haberle ilişkili olarak Hindistan'a ait bazı fotoğraflar gördüm. Bu fotoğrafları ve sitedeki bilgileri okuyucularımızla paylaşmak istedim. Bu yaşanan aşırı ısı dalgasında sıcaklık 48 santigrat dereceye kadar ulaşmış ve en azından 1118 insanın hayatını kaybettiği söyleniyor. Hava o kadar sıcak ki, asfalt erimiş ve toz fırtınaları hayatı katlanılmaz hale getirmiş. Böylesine sıcak bir havada elbette ki en çok etkilenenler Güneş'in altında çalışanlar, evsizler, inşaat işçileri, yeni doğanlar, küçük çocuklar ve yaşlı insanlar olacaktır. BBC'ye göre sıcaklığın 47 dereceyi bulduğu Andhra Pradesh eyaletinde 852 kişi hayatını kaybetti ve sıcaklığın 48 dereceye kadar çıktığı komşu Telangana eyaletinde ise 266 kişi hayatını kaybetmiş aşırı sıcaklar yüzünden. Bu aşırı ısı dalgası kaynaklı dehidratasyon , ısı krampları, ısı bitkinliği ve sıcak çarpması gibi şikayetlerle insanlar hastanelere yönelirken on binlerce kişi aşırı elektrik tüketiminden dolayı elektrik kesintileriyle karşılaşmakta. Bu tür ısı dalgalarının Güney Asya için Mart ve Haziran ayları arasında olması alışılmadık değil ama uzmanlar yılın bu kısmında bu şekilde daha fazla aşırı hava durumu koşullarını açıklamada küresel iklim değişikliğine işaret ediyorlar. Hindistan'daki meteorologlara göre bu son oluşan ısı dalgasından Rajasthan çöl eyaletinden gelen kuru, sıcak rüzgarlarla birlikte yağmur yağışının olmayışının sorumlu olduğunu söylüyorlar. Bu durumda, meteorologlar Haziran ayındaki muson yağmurlarına dek Hindistan'daki bu hava koşullarının iyileşmeyeceğini bekliyorlar. Bu zamana kadar, Hindistan Meteoroloji Daires müdürü Brahma Prakash Yadav'a göre 23 milyon insanın yaşadığı New Delhi'de sıcaklık 45 derece civarında kalabilir.


2014 yılının Eylül ayında koşabildiğini ve zıplayabildiğini duyurduğumuz MIT'nin çita robotu artık engelleri aşabilmekte! Böylece çita robotu engeller üzerinden atlayabilen ilk dört bacaklı robot oldu. MIT Biyomimetrik Laboratuvarı'ndan araştırmacılar tarafından bir çitanın hareket kabiliyeti göz önünde bulundurularak tasarlanan bu robotun 40 santimetre kadar boya sahip olan cisimleri algılayıp onların üzerinden atlayabilme başarısıyla adım adım geliştirilmesine devam ediliyor. ABD Savunma Bakanlığı'na bağlı DARPA'dan destek alan bu robot Çita 2 olarak anılıyor ve yeni algoritmalarla hareket ve algı kabiliyetleri geliştirilerek daha üstün özellikler kazanması öngörülüyor.


Cüce gezegen Plüto'yu giderek daha yakından elde edilen görüntülerle keşfetmeye devam ediyoruz. NASA'nın Yeni Ufuklar uzay sondası sayesinde zaten şimdiye kadar bu küçük uzay kayası hakkında birkaç heyecan verici keşif yaşanmıştı. Bu uzay aracı Plüto yoluna 2006 yılında çıkmıştı ve enerjisini korumak amaçlı bu yolculuğun önemli bir kısmını uyku modunda geçirmişti. Geçtiğimiz Aralık ayında uyanmış, Plüto ve en büyük uydusu olan Charon'a yaklaşırken elde ettiği fotoğrafları Dünya'ya göndermişti. Bugün, NASA Yeni Ufuklar uzay sondasından gelen yeni birkaç görüntüyü paylaştı. Sondanın Uzun Menzilli Keşif Görüntüleyicisi ile elde edilen bu görüntüler 12 Nisan ila 18 Nisan arasında çekilmiş. Bir araya getirilen bu görüntülerle de bir kısa film yapılmış. Böylece ortaya çıkan video Plüto ve uydusunun nasıl hareket ettiğini resmetmektedir. Görüntüde, Charon uydusu Plüto'nun etrafında dönüp dolaşmıyor, bunun yerine iki kaya parçası da her 6.4 Dünya gününe karşılık gelen bir süreçte tek bir kütle merkezi etrafında dönüp dolaştıkları anlaşılıyor . Daha da dikkat çekici olanı Plüto'nun yüzeyinin görülebilir olmasıdır. Yeni Ufuklar'dan elde edilen tüm görüntülerde, Plüto'nun kutbu cüce gezegenin yüzeyi üzerindeki geri kalan alanlardan daha parlak. Bu parlaklığın yansıtıcı özelliğe sahip kardan kaynaklanabileceği düşünülüyor. Böyle bir durumda, başka bir sulu gezegen mi sorusu akıllara gelse de bu karın donmuş azottan oluşabileceği düşünülüyor. Yeni Ufuklar Temmuz ayında Plüto'ya varmış olacak ve işte bu görüntülerin ne anlama gelmiş olduğu umuyoruz ki anlaşılmış olacak.


Abe Davis'in Bir cismin saklı özelliklerini ortaya çıkaran yeni video teknolojisi isimli konuşması TED konuşmaları arasında 2015 yılı için şimdiye kadar ki en ilgi çekici konuşma diyebilirim. Henüz TED'in web sayfasında sadece İngilizce ve İspanyolca için altyazı olsa da aşağıda yer alan videoyu izlemenizi tavsiye ediyorum. Ancak bunun öncesinde konu hakkında kısa bir özet geçeceğim. Abe Davis MIT'te bilgisayar bilimlerinde doktora öğrencisi ve bilgisayar grafiği, hesaplamalı fotoğraf alanlarında çalışıyor. TED konuşması da bu çalışmalarıyla ilgili. Her şeyden önce, evet bu fikir uygulanabilir durumda. Aşağıdaki videoda bu fikrin tekrar ve tekrar uygulandığına dair birçok örnek göreceksiniz. Abe Davis'in de açıkladığı üzere, bu fikrin arkasında yatan temel düşünce mikrofonun çalışma prensibi. Geleneksel mikrofonlar bir iç diyafram hareketini bir elektriksel sinyale dönüştürerek çalışır. Yani diyaframın hareketi kaydedilebilir ve ses olarak yorumlanabilir. Ama ses tüm cisimlerin titreşimi ile oluşur. Bu titreşimler bizim görebileceğimizden çok daha hızlı ve göze çarpmayacak kadar küçüktür. Bu şu anlama geliyordu. Uzak bir mesafeden görülebilen cisimler görsel mikrofonlara dönüşüyordu. Diyelim ki, yüksek hızlı bir kamera siz bir çiçeğe karşı şarkı söylüyorken sadece çiçeği kaydediyor olsun. Çekilen yüksek hızlı videoda, siz şarkı söylerken çiçeğin yapraklarında olan titreşimler kaydediliyor olur ve bu titreşimler bir yazılım sayesinde sese dönüştürülür. Ortaya çıkan ses neye benziyor olabiliyor? Kaydedilen gerçekten de sizin mi sesiniz? Gelin bu sorunun cevabını Abe Davis'in konuşmasından görün, Bu projede çalışan MIT'li araştırmacılar bu görsel mikrofon adını verdikleri teknolojinin ilgi çekici yeni araştırma ve uygulamaların önünü açacağını düşünüyorlar. Aşağıdaki web adresinden çalışmalarıyla ilgili bir makaleye ulaşabilirsiniz,


Kablosuz bağlantı alanı Wi-Fi ile hava boyunca veri aktarımıyla internete bağlanabiliyoruz. Ama aynı zamanda elektronik aygıtlarımızı şarj etmek için kullanabilir miyiz? Bu durumda havaalanındasınız ya da herhangi bir Wi-Fi kaynağının yakınında iseniz elektronik aletinize enerji sağlamak mümkün olabilir. Açıkçası, Washington Üniversitesi'nden bilim insanları bunun gerçekleşmesi için çalışıyorlar. Wi-Fi ile enerji sağlama meselesi kısaca PoWiFi olarak adlandırılıyor. PoWiFi'yi harvester denilen bir donanım ile yakalanan ve DC güç kaynağına dönüştürülen sürekli bir sinyali gönderen bir router olarak düşünebiliriz. Wi-Fi halihazırda veri taşırken 1 Watt'a kadar küçük bir miktar enerjiyi aktarma kapasitesine sahip. Bu miktar Android veya iPhone şarj aletlerinin çıkış gücünün 5 Watt olduğu düşünülürse oldukça düşük. PoWiFi kullanarak, araştırmacılar router'a 5 metre uzakta olan küçük bir kameraya bağlı bir süperkapasitörü şarj etmeyi başardılar. Her 35 dakikada, süperkapasitör kameranın bir fotoğraf çekmeye olanak tanıyacak kadar Wi-Fi üzerinden yeterince enerji topladılar. Araştırmacılar ayrıca fitness tracker adı verilen cihazın pil gücünün yüzde 41'ini 2.5 saatte şarj edebildiler. Bir router'ın düşük 1-watt çıkış gücüne sahip olması PoWiFi teknolojisini sınırlamaktadır. Çünkü bu güç cep telefonlarını destekleyecek kadar güçlü değil. Pennsylvania Devlet Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Dr. Mehdi Kiani bu teknolojinin diğer düşük enerjili elektronik aygıtlar için kullanılabileceğini söyledi.


Hep şikayet etmez miyiz, 24 saat yetmiyor diye! Bir gündeki zamanı yeterli bulmayanlara küçük bir müjdemiz var. Bugün yani 30 Haziran 2015'in son saniyesine bir saniye daha eklenecek! Buna sıçrama saniyesi denilmektedir. Sıçrama saniyesi gerçekte olan ile insanların tanımladığı zamanı eşlemek için ortaya çıkmıştır. Gökbilimcilerin tanımladığı ortalama bir gün toplamda 86400 saniyeden oluşur. Ancak doğada bu iş böyle yürümez. Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşünü tamamlaması şimdilerde 1820 yılında tanımlandığından 2 milisaniye kadar daha uzun sürüyor. Bunun sebebi ise Ay'ın Dünya'ya uyguladığı gelgit etkisi ile gezegenimizin dönüş hızının giderek yavaşlamasıdır. Söz konusu bu yavaşlamanın etkisini bizim saatlerimize uyarlamak için Uluslararası Dünya Dönme ve Referans Sistemleri Servisi diye bir kurum kurulmuştur 1987 yılında. Bu kurumun görevi ise Haziran veya Aralık aylarının sonunda bu sıçrama saniyesini ara sıra eklemektir. En son bu saniye ekleme işlemi 30 Haziran 2012 tarihinde yapılmıştı. Bu konuda detaylı bilgi için Ethem Derman hocamızın sosyal medya hesabında yer alan notlarına göz atabilirsiniz. Ayrıca bu fazladan olan saniye dijital dünyayı karıştırıyor, Webrazzi'de Fırat Demirel'in yazısını okumalısınız.


Boğa Bulutu'nun bu güzel uzak kızılötesi görüntüsü Avrupa Birliği Uzay Ajansı ESA'nın Herschel Uzay Gözlemevi tarafından 2010-2012 yılları arasında elde edildi. Görüntü 160 mikrometre , 250 mikrometre ve 500 mikrometre dalgaboylarında görülmektedir. Yani bulutun içerdiği gaz ve tozdan yayılan ışık bu dalgaboylarına sahiptir. Ayrıca bu gaz ve toz eninde sonunda yıldızları oluşturmak için çökecektir. Görüntüdeki lif yapıları yıldız oluşum bölgeleri için bulut içinde hemen hemen her yerde bulunmaktadır ve büyük olasılıkla yıldızların oluşacağı yerleri işaret etmektedir. Bu görüntüdeki Boğa Bulutu bizden 450 ışık yılı kadar uzaktadır.


Sınavlar bitti, yaz da geldi. Birikmiş dizi, filmler için hazırlanan bir liste olur genelde ve o liste takip edilir. Benim de bu listeye eklenebilecek yeni bir bilim-kurgu dizisi önerim olacak bu yazıda. Dizinin adı Dark Matter. Yani Karanlık Madde. Adı itibariyle dizinin uzayla ilgili olacağını düşünmüş olabilirsiniz. Haklısınız da. Bir uzay gemisi içerisinde zaman/uyku kapsülleri içerisindeki altı mürettebatın birer birer uyanması ile başlıyor dizinin ilk bölümü. 12 Haziran Cuma günü ABD'de yayınlanan ilk bölümüne göre, bu uyanan mürettebatın hiçbiri ismini dahi hatırlamıyor. Ya geçici bir hafıza kaybı yaşamışlar ya da birileri tarafından hafızaları silinmiş. Uyandıktan sonra zamanla uzay gemisini keşfe çıkarlar. Bu sırada anlıyoruz ki, gemi sırlarla dolu. Üstelik, mürettebatın yanı sıra sıradışı bir android robot daha var. İlk başlarda nereye dahi gittiklerini bilmeyen kendilerine bile yabancı olan bu altı kişinin geleceği bu android robota bağlıymış gibi görünüyor. İlerleyen bölümlerde ne olacak şimdilik belirsiz. Kurgusu biraz zayıf gibi görünse de, belki de yıllarca zaman kapsülü içinde uykuda kaldıktan sonra hafızasını kaybetmiş insanların kendilerini bir uzay gemisinde bulmaları fikri oldukça ilginç gelebilir.


Bu dalgaboyu de Broglie dalgaboyu olarak adlandırılır. Aslında de Broglie'nin E=hf enerji denklemi üzerinden momentum denklemini seçmesinin nedeni anlaşılır değildi o zamanlar. Enerji toplam enerji, kinetik enerji veya toplam rölativistik enerji olabilirdi. Fotonlar için bunların hepsi aynı idi ama madde için değil. Bu formüller, kuantum mekaniğin içerdiği pek çok alanda bir karşılığa sahip. Örneğin katıhal fiziğinde malzemelerin elektronik band yapıları bu bağıntılar sayesinde momentum uzayında inceleniyor. 1927 yılında Bell Laboratuvarı fizikçilerinden Clinton Davisson ve Lester Germer bir nikel kristaline elektron gönderdikleri bir deney gerçekleştirdiler. Bu deneydeki kırınım deseni sonucu de Broglie dalgaboyu tahminleri ile uyuştu. Bu teori ile de Broglie 1929 yılı Nobel Fizik Ödülü'nü almış oldu ve böylece, bu ödül ilk defa bir doktora tezine verilmişti. Davisson ve Germer'e ise elektron kırınımının deneysel keşfinden dolayı 1937 yılında Nobel Fizik Ödülü verildi. Bu keşif de Broglie'nin hipotezini kanıtlarken aslında deneyin amacı bu hipotezi kanıtlamak değildi. Davisson-Germer deneyi hakkında daha fazla bilgiyi yıllar önce yazdığım yazıdan alabilirsiniz. de Broglie hipotezinin doğru olduğunu çift yarık deneyleri gibi başka deneyler de gösterdi. 1999 yılındaki kırınım deneyleri 60 veya daha fazla karbon atomundan oluşan buckeyball kadar büyük moleküllerin davranışında dahi de Broglie dalgaboyu doğrulanmıştı. Yazımızın sonunda de Broglie hipotezinin önemine işaret edecek birkaç şey daha eklemeliyim. Bu hipotez dalga parçacık ikiliğinin sadece ışığa özgü anormal bir davranış değil bunun yerine hem ışınım hem de madde tarafından sergilenen temel bir ilke olduğunu gösterdi. Bunun sonucunda bu hipotez maddenin davranışını açıklamada de Broglie dalgaboyu uygulanabildiği sürece dalga denklemlerin kullanılmasını mümkün hale getirdi. Sonuçları itibariyle kuantum mekaniğinin gelişmesinde önemli bir yere sahip oldu de Broglie'nin doktora tezi.