Bundan yaklaşık 4.5 milyar yıl önce, yaklaşık Mars büyüklüğünde bir gezegenin bize çarpması sonucu, her iki gezegenden ortalığa saçılan sıcak molozların birleşmesiyle oluştuğu düşünülen Ay, Dünya'ya şimdi olduğundan 17 kat daha yakın, sadece 22.500 km uzağımızda yer alıyordu. Yüzeyinin bir kısmı hala lavlarla kaplı olan uydumuz, yakınlığı nedeniyle gökyüzünde çok büyük bir alanı kaplıyor, geceleri gezegenimizi neredeyse gündüz gibi aydınlatıyordu. O günlerde Dünya'nın şimdikinden çok daha hızlı döndüğünü, bir Dünya gününün sadece 5 saat olduğunu düşünürsek, Ay'ın da aydınlatmasıyla kimi zamanlar hiç gece yaşanmıyordu demek yanlış olmaz. Kuyrukluyıldız ve göktaşı yağmurları sırasında elbette Ay da bol miktarda suya kavuşmuştu. Ancak, düşük kütlesi nedeniyle ne atmosferini koruyabildi, ne de yüzeyindeki suyu. Bugün, hiç Güneş ışığı almayan derin krater diplerinde kalan buz tabakaları haricinde, sahip olduğu tüm su buharlaşarak uzaya uçtu. Aradan geçen milyar yıllar sonunda, Dünya ile aralarındaki kütle çekim savaşı sonucu Ay bugün olduğu 380 bin km uzaklığa kadar geriledi ve uzaklaşmaya da devam ediyor. Yılda yaklaşık 3.8 cm bizden uzaklaşan uydumuz, uzaklaşma hızının gelecekte yavaşça artacağını da hesaba katarsak 3 milyar yıl sonra bizden bugün olduğundan iki misli uzakta, yaklaşık 700-800 bin km ötede olacak. En üstteki fotoğrafta; Ay eğer ilk oluştuğu dönemdeki kadar yakın olsaydı, istanbul üzerinde hilal evresinde doğarken nasıl görüneceğini göstermeye çalıştık. Gerçekten de Ay bu kadar yakınımızda olsaydı, İstanbul diye bir şehirden söz etmemiz mümkün olmayacaktı. Çünkü, gelgit döngüsü deniz seviyesini o kadar ciddi biçimde yükseltip alçaltacaktı ki, her yükselmede şehrin yarısı sular altında kalacaktı. Dolayısıyla İstanbul'un kilometrelerce içlerine kadar olan bölge, yarı bataklık ve yer yer tuzlu su göllerinin bulunduğu bir alan haline dönüşecekti. İşin kötü kısmı, Ay gezegenimizin çevresinde şu ankinden çok daha hızlı döndüğü için, bu gel-git döngülerinin arasında sadece birkaç saat olacaktı. Yani, İstanbul boğazı her 2-3 saatte bir dolup boşalacaktı. . Benzer bir durumun, Türkiye'nin tüm sahil şehirleri için geçerli olacağını da söylemeden geçmeyelim. Kozmik Anafor ekibinin değerli ve d...


Cehaletle dalga geçmek, cehaletin başka bir tezahürüdür. Bu nedenle Ay'a gidilmedi, Amerikalılar herkesi kandırıyor diyen çoğunluğu komplo teoricisi, az bir kısmı ise bilmemek değil, öğrenmemek ayıptır diyen cahil insanlarla dalga geçmek yerine, bu iddialarına dayanak gösterdikleri konuları ele alıp cevaplamak istedik. Öncelikle bilmeniz ve aklınıza kazımanız gereken şu: Ne Türkiye'de, ne de Dünya üzerinde, uzmanlık alanı astronomi ve uzay olup da, Ay'a gidilmedi diyen, Ay yolculuklarından şüphe duyan 1 tane bilim insanı dahi yoktur. Bununla birlikte, ABD ile uzay yarışı içinde olup, kendi Ay yolculuğu programını sürdüren SSCB , ABD'nin Ay'a insanlı ziyareti gerçekleştirdiği ilk seferden, son insanlı yolculuğa kadar hiçbir zaman Bu yalan, kandırıyorlar bizi dememiştir. Gerek dev teleskopları, gerekse Dünya ve Ay yörüngesinde yer alan uyduları ile ABD'nin attığı her adımı izleyen SSCB, Ay inişlerinin ve insanlı seyahatlerin gerçek olduğunu en büyük düşmanı olmasına rağmen, açık ve net bir şekilde onaylamıştır. Ayrıca, o dönem uzay yarışı içinde küçük de olsa kendine yer bulmaya çalışan ve uzaya uydular gönderen Fransa, İngiltere, Japonya ve İtalya gibi ülkeler de, Ay yolculuklarını takip etmiş, yine onlar da onaylamıştır. Son dönemde Ay'a robot araçlar gönderen ve insanlı yolculuk planları yapan Çin de ABD'nin insanlı Ay yolculuklarının doğru ve gerçek olduğunu onaylayan, aksi yönde tek bir açıklaması bile olmayan ülkeler arasındadır. Bunun yanında, ilkinden sonuncusuna kadar Dünya genelindeki sayıları yüzbinleri bulan tüm amatör astronomlar da Ay yolculuklarını takip etmiş, gerçek olduklarını onaylamışlardır. Bugün, ABD'nin ezeli düşmanlarının da aralarında bulunduğu hiç ama hiçbir devlet ya da bilim insanı; Ay'a gidilmedi, Ay yolculukları uydurmaydı, film onlar gibi saçma sapan bir söylem içinde değildir. 2) Eheh ufuk çizgisi niye bu kadar yakın? Stüdyoda çekmişler işte, yoksa ufuk çok çok uzakta olmalıydı. Fakat yine düz fakat dalgalı eğimleri bulunan bir yerdeyseniz ufuk çizgisi çok daha yakın olur. Bulunduğunuz yer ile 500 metre uzaktaki zemin arasındaki yükseklik farkının 2-3 metre olduğunu düşünün. Boyunuz 1,70 civarında ise, sizin için ufuk uzaklığı maalesef 500 metreden fazla olamayacaktır. Hele ki o 500 metre uzaktaki sırtın arkasında, daha yüksek dağlar tepeler yoksa, gördüğünüz sadece yakın düz bir sırt olur. Şimdi Ay'da olduğunuzu, boyunuzun 1,70 m olduğunu farz edin. Dünya'da en düz satıh olan deniz yüzeyinde ufuk çizgisi sizin için en fazla 4,5 km uzakta olabileceğine göre; Dünya'nın 1/4 ü kadar olan Ay üzerinde dümdüz uzanan bir yüzeyde en fazla 2,4 km uzağı görebileceğinizin farkına vardınız. Ay'da daha uzağı göremezsiniz, ufuk çizgisinin 2 km uzakta olması kadar normal bir durum yok. Daha uzağı görebilmeniz için yüksekçe bir yere çıkmak zorundasınız. Tabii bu dümdüz bir arazi için geçerli. Ay yüzeyinin normal arazi yapısı düşünüldüğünde, bir tepenin üzerinde değilseniz, ortalama görebileceğiniz en uzak yer çoğunlukla 500-600 metre, hatta 150-200 metre uzakta olacaktır. E bu durumda bir zahmet Ay'ın yuvarlak olduğunu anlayıverin. İnsanoğlu Dünya'yı yüzyıllarca aptal oduğu için değil, çok büyük bir gezegende yaşadığı için düz sanıyordu. 3) Van Allen kuşakları var. Oradan insan geçemez, yanar, radyasyondan ölür bi kere. Van Allen kuşakları, Dünya'nın manyetik alanı tarafından yönlendirilip bir kutuptan diğerine giden küresel bir yapı oluşturacak biçimde birikmiş yüklü parçacıklar ve serbest elektronlardan oluşuyor. Aslında iki kuşak var; iç kısımda, dünyaya daha yakın olanda çoğunlukla yüklü atom çekirdekleri yer alırken, dış kısımda yer alan kuşak elektronlardan oluşuyor. Ayrıca kuşak, kutuplarda neredeyse yok sayılabilecek kadar inceyken, Ekvator üzerinde oldukça kalın. Bunun nedeni de, kutuplarda Dünya'nın manyetik alanının oldukça zayıf, Ekvator çevresinde ise güçlü olması. Güneş kaynaklı yüklü partiküller manyetik alanın da kutuplarını oluşturan bu kutup bölgelerinden Dünya atmosferinin üst katmanlarına ulaşır ve buralarda kutup ışıklarını meydana getirir. Zaten bu son cümlede zihninde bir ışık parlamış ve şunu demiş olanlarınız vardır: Madem bu kuşaklar ölümcül radyasyon içeriyor, o halde uzaya Ekvator üzerinden değil de kuşakların çok ince olduğu, neredeyse yok sayıldığı kutup bölgesinden çıkalım. Evet, bunu yapabilirsiniz. Biraz daha fazla yakıt harcarsınız ama, Van Allen kuşaklarıyla hiç muhatap olmadan kutuplar üzerinden uzay boşluğuna güle oynaya ulaşabilir, aynı yoldan dönebilirsiniz. Ama Ay yolculuklarında böyle yapılmadı. Van Allen kuşaklarının yine ince bir bölgesinden olsa da doğrudan içinden geçildi. Bu geçiş süresi yaklaşık olarak dört saati bulmasına karşın, astronotların aldığı radyasyon oranı Güneş altında tarlada çalışarak geçimini sağlayan bir çiftçinin birkaç yılda aldığı doğal radyasyondan fazla değildi. Hem bu kuşaktan geçerken giydikleri uzay elbiseleri, hem de Apollo araçlarının gövde kaplamaları radyasyona olabildiğince dayanaklı olarak tasarlanmışlardı. Ayrıca fotoğraf çekiminde kullanacakları filmler ile hassas ekipmanlar özel kurşun kaplamalı kutularda korunuyorlardı. Bir de işin komik yönü vardır ki, Van Allen Radyasyon kuşaklarını keşfeden James Van Allen; ne Ay yolculukları sırasında, ne de daha sonrasında buradan insanlar geçemez dedi. Aksine, keşfettiği kuşağın radyasyon oranının Apollo astronotlarına zarar veremeyeceğini, tüm bu iddiaların birer saçmalık olduğunu defalarca açıkladı. Ayrıca; Van Allen kuşaklarının içinden geçen yörüngelerde bugün yüzlerce uydu yer alıyor ve onca kozmik parçacığa, radyasyona rağmen tıkır tıkır çalışıyorlar. 4) Hadi kocaman füzeyle Ay'a gittiler. Peki ordan nasıl döndüler o küçücük araçla? Mümkünü yok, o araçla Ay'ın çekiminden kurtulamazlar. Uzatmadan sizi şu makalemize alalım. Ek olarak biraz da bunu okumanız iyi olur. Oysa çok çok az bir dikkatle, bayrağın üst kısmının direğe telle sabitlenmiş olduğu, bu nedenle açık durabildiği fark edilebiliyor. Dahası; her nasılsa Ay'da hava olmadığını bilen komplocular, havasız ortamda bir kere sallanan bir cismin rüzgar direnci olmadığı için Dünya'da olduğundan çok daha uzun süre sallanmaya devam edeceği gerçeğini görmezden geliyorlar. Üstten telle sabitlenmiş bir bayrağın havasız ortamda normalden çok daha uzun süre sallanacağı deney yapmadan da bilinebilecek bir durumken, komplocuları ikna edebilmek için Dünya üzerinde havasız ortamlarda yapılan deneylerde bayrağın aynı Ay yüzeyinde olduğu gibi uzun süre hareket ettiği de defalarca gösterildi. Bu makaleyi daha da uzatmamız mümkün. Gölgeler niye yamuk?, Taşın üzerinde harfler var gibi başka yaratıcı savlar da mevcut çünkü. Şimdilik burada keselim, aklımıza geldikçe ekleriz. Amacınıza en uygun ve en kaliteli teleskop ya da dürbünü, en uygun fiyata sadece Gökbilim Dükkanı'nda bulabilir, satın alma ve kullanım sürecinde her zaman bize danışabilirsiniz.


Evet, gerçekleşiyor. Ancak, Ay depremleri Dünya ile benzer değil elbette. Çünkü Ay, sıvı dış çekirdeği artık iyice soğuduğu ve akışkan özelliğini kaybettiği için, jeolojik açıdan ölü bir gökcismi sayılabilir. Ay'da, gezegenimizde hala devam eden levha tektoniği veya volkanik faaliyetler milyarlarca yıl önce sona erdi. Ay, küçük yapısı nedeniyle çok hızlı soğumuş bir uydu. Merkezinde yaklaşık 480 km çapında katı ve sıcak bir çekirdek bulunuyor. Bu çekirdeğin üstünde yaklaşık 90 km kalınlığında; hala sıvı halde bulunan kayalardan oluşan ince bir dış çekirdek mevcut. Bunun üzerinde de, yaklaşık 150 km kalınlığa sahip yarı eriyik bir manto tabakası bulunuyor. Buradan itibaren yüzeye kadar olan bin kilometreyi aşan bölge ise artık katı özellik gösterdiğinden levha tektoniği hareketi Ay'da görülmüyor. Buna rağmen yoğun meteor çarpışmalarının ve birkaç milyar yıl önceki eski volkanik hareketlerin oluşturduğu dev yüzey altı mağaralarının çökmesi sonucu çok şiddetli depremler gerçekleşebiliyor. Bunun yanında, yine yer kabuğunun hızla soğuması sonucu üst üste binmiş olan bir zamanların hareketli fay hatları da Dünya'nın gel-git etkileri sonucu kırılarak depremler oluşturabiliyorlar. Dünyanın -ısı nedeniyle- yumuşak kabuğunun aksine; soğuk ve oldukça sert olan kabuğunda oluşan bu depremler, Dünya'daki örneklerinin aksine oldukça uzun süreli, geniş alanları etkileyen ve kayda değer şiddette (5.5 ve üstü) gerçekleşebiliyorlar. Yine, bu katı kabuğun kırılgan yapısı, Ay'da sıkça yaşanan göktaşı düşmelerinin de geniş alanlarda depremle sonuçlanmasına neden oluyor. Apollo programları sırasında (Apollo 12, 14, 15 ve 16) Ay yüzeyine yerleştirilen sismografların çalıştığı 1969-1977 yılları arasında Ay'da yüzeye yakın alanlarda 28 deprem gerçekleşti. Daha derinlerde olan sismik hareketlerin sayısı ise yüzlerceydi. Günümüzde Ay yüzeyindeki sismik faaliyetleri ölçebileceğimiz bir aracımız yok. Ancak, son yıllarda Ay'a gözünü dikmiş olan Çin, önümüzdeki yıllarda sismograflar da içeren araçlarını Ay yüzeyine indirmeyi planlıyor. Yine NASA, ESA, RSA gibi uzay ajanslarının da benzer sismik faaliyet araştırması yapabilecek araçlar üzerinde çalıştığını biliyoruz.


2013 yılının ortasında NASA Ay'a yeni bir uzay aracı gönderdi. Aracın adı; Ay Çevresindeki Atmosfer ve Toz Kaşifi, . Evet ders kitaplarında yazdığı gibi tüm insanlar Ay'da adını anmaya değecek bir atmosfer olmadığını biliyorlar ama, son zamanlarda orada suyun keşfedilmesi, atmosferinde saptanan sodyum ve potasyum gibi sıradışı elementlerin bulunması bizim yakın komşumuzdaki çok ince atmosferi daha yakından incelememize neden oldu. Yerde deniz seviyesinde Dünya atmosferinde bir santimetre küpte 10 katrilyon (1'in yanında 16 tane sıfır var) molekül varken, Ay'da aynı hacimde sadece 1 milyon molekül vardır. Her iki sayıyı karşılaştırdığımızda Ay'da atmosfer yok diyebiliriz. Ay atmosferindeki bu molekül yoğunluğu, ancak şu anda 350 km yukarıda görev yapan Uluslararası Uzay İstasyonu'nun yörüngesindeki molekül yoğunluğu kadar ama biz o konuma uzay diyoruz. Yeryüzünde çok karmaşık mühendislik hesapları ile yaptığımız vakum cihazlarında dahi bu yoğunluğa ulaşamadığımıza göre Ay'da atmosfer yok dememizde bir sakınca yok. Dünyamızda, Venüs ve Mars'ın atmosferinde bile bulunmayan sodyum ve potasyum gazı Ay'da ne arıyor sorusu bilimcileri araştırmaya yöneltmekte. Apollo 17 astronotlarının Ay yüzeyine yerleştirdiği Ay Atmosferik Kompozisyon Deney Aleti çok az sayıda atom ve molekül saptadı. Helyum, argon, neon ve muhtemelen amonyak, metan ve karbondioksit. Bu moleküllerin miktarı çok azdı. Daha sonra yerden Ay'ın yüzeyini kapatan özel teleskoplarla yapılan araştırmalarda atmosferde sodyum ve potasyum atomlarının ışımasını saptadılar. Bu atomlar güneş ışınları ile uyarılıyordu. Henüz Ay atmosferinin yapısını tam olarak bilmediğimizden AÇATOK uzay aracını gönderdik. Ay'a düşen her göktaşı normal bir atmosfer olmadığı için hemen yüzeyine çarpar ve bir toz bulutunu atmosfere kaldırır. Bu çarpma sırasında yerden gözlem yapan Ay amatörleri çok küçük teleskopları ile yüzeyde bir parlama görürler. Bugüne kadar bir çok bu türden parlama saptanmıştır. AÇATOK'un görev yaptığı sırada NASA tüm amatörlerden Ay'ı gözlemelerini istedi, çünkü AÇATOK üzerindeki aletlerde toz yoğunluğunun değişimini incelemek istiyorlardı. Teleskobu olmayan amatörlere ise göktaşı yağmurlarını saymaları öneriliyor. Bu akanyıldız yağmurları yer atmosferine girdiği gibi Ay yüzeyine de aynı oranda düşmektedir. AÇATOK, 7 ay kadar görev yaptıktan sonra Ay yüzeyine çarptırılarak ebediyete gönderildi. Elde ettiği veriler, Ay'ın atmosfer yapısı hakkında detaylı bilgiler edinmemizi sağladı. Bu veriler hala daha astronomlar tarafından incelenmeye devam ediyor.


Kısa bir süre öncesinde, gezegenimize ait yeni mavi bilye fotoğrafı ile ismini duyuran Nasa'nın Deep Space Climate Observatory uydusu, 2015 yılında karşımıza Ay'ın Dünya yörüngesindeki hareketini gösteren video ile çıkmıştı. Uydunun yaklaşık 1.6 milyon kilometre uzaklıktan çektiği zaman aralıklı görüntüde, uydumuz Ay'ın gezegenimizin önünden geçişi görülüyor. Bu görüntü, aynı zamanda Ay'ın alışık olduğumuz bize bakan yüzünü değil, yeryüzünden görülmeyen arka yüzünü de gözler önüne seriyor. Bu arada şunu belirtmek gerekir; Ay'ın karanlık bir tarafı yoktur ve tüm yüzeyi gece-gündüz döngüsü eşliğinde Güneş ışığı tarafından aydınlatılır. Ancak, Ay gezegenimize kütleçekim kilidi ile bağlı olduğu için, biz yeryüzünden baktığımızda hep aynı yüzünü görürürüz. Ay'ın diğer yüzü aslında çok uzun yıllardır bir sır olmaktan çıkmış haldeydi. İlk olarak 1959 yılında Sovyetler Birliği'nin Luna 3 uzay aracı tarafından görüntülendikten sonra, çeşitli ülkelere ait robot uzay araçları tarafından da detaylıca incelenmişti. Ay'ın arka yüzüne ait çok sayıda yüksek çözünürlüklü fotoğrafa internet üzerinden, ilgili uzay kurumlarının sitelerine girerek ulaşılabiliyor. Yeni alınan görüntüde Güneş, hem gezegenimizi hem de Ay'ı eşit oranda aydınlatıyor. Ama farketmiş olmalısınız ki, Dünya oldukça parlak görünürken, Ay nispeten karanlık bir gökcismi. Bunun nedeni, Ay'ın yüzey kimyasının Güneş ışığını çok kötü yansıtan bir yapıda olması. Gökcisimleri Güneş ışığını oldukça değişken oranda yansıtırlar. Bu nedenle kimi çok parlak, kimi de çok soluk görünür. Albedo denilen bu beyazlık durumuna şu yazımızda değinmiştik. Deep Space Climate Observatory uzay aracının asıl görevi elbette Dünya ve Ay'ın fotoğraflarını çekmek değil. Uzay aracı, aslen Güneş rüzgarlarını inceleyerek gezegenimizin çevresindeki iklimi araştırmak ile görevli. Ancak ikincil görev olarak, gelişmiş kamerası sayesinde gezegenimize ait yüksek kalitede görüntüler göndermeye de devam edecek. Ay'ın gezegenimizden görünmeyen yüzüyle ilgili çok daha detaylı bilgiyi bu yazımızdan alabilirsiniz.


Ay'ın Dünya'dan bakıldığında görülemeyen tarafı için halk ve medya tarafından sıklıkla kullanılan, oldukça popüler olan bir ifadedir Ay'ın karanlık yüzü. Karanlık olduğu, görülemediği ve bilinmediği düşünüldüğü için UFO'cuların ve komplo teorisyenlerinin gözdeleri arasındadır. Fakat genelde bilim insanları tarafından kullanılan bir ifade değildir, daha da önemlisi bilimsel makalelerde böyle bir ifadeye rastlanmaz. Dünya ile Ay, yerçekimsel kitlenmede oldukları için biz Dünya'dan sadece Ay'ın bir yüzünü görüyoruz. Göremediğimiz tarafının ise Güneş ışığı almadığı düşüncesi aklımıza gelebilir. Ay'ın kendi etrafında dönen bir gök cismi olduğunu unutmamamız gerekiyor. Ay kendi çevresinde dönmesine rağmen, niçin aynı yüzünü gördüğümüzle ilgili bu linkteki videomuzu izlemeniz aklınızdaki soru işaretlerini silmeye yetecektir. 1960'lara kadar, Dünya'dan göremediğimiz ve uzay aracı gönderemediğimiz için gözleme şansımız olmamıştı bu bölgeyi. 1959 yılında; üstünde sadece fotoğraf makinesi, radyo ünitesi, bataryası ve jiroskobu olan Luna 3 isimli Sovyetler Birliği uzay aracı ilk kez Ay'ın arka tarafını görüntüledi. Günümüz standartlarına göre basit olsa da iddialı bir düzeneği vardı. Fotoğraf makinesi, fotoğraf filmleriyle görüntü alıyordu ve çekilen filmler bu insansız uzay aracının içinde taranıp dijital bilgiye dönüştürülüp Dünya'ya radyo dalgalarıyla yollanıyordu. Luna 3, toplamda 29 fotoğraf çekebildi ve Dünya'ya dönüş yolculuğunda 17 tanesini iletebildi. 22 Ekim 1959'da ise iletişim kesildi. Atmosfere girip yandığı veya Dünya'nın yörüngesinde bir süreliğine dolanmış olabileceği düşünülüyor. 1965 yılında ise yine Sovyetler Birliği uzay aracı olan Zond 3, Ay'ın arka tarafıyla ilgili bilgilerimizi arttırdı. Fakat Zond uçuşlarının ana görevi aslında Mars'a ulaşmak, Mars-Dünya arasındayken uzay aracıyla iletişim kurabilecek teknolojinin olduğunu göstermekti. İki kamerası, kızılötesi ve morötesi spektrometresi, manyetometresi, kozmik ışın dedektörü, güneş parçacığı dedektörü ve meteorid dedektörü olan bu uzay aracı kalkışından 33 saat sonra Ay'a ulaşıp etrafında dolanırken Luna 3'ün fotoğraflayamadığı yerler de başta olmak üzere Ay'ın 68 dakika boyunca, Luna 3'e oranla oldukça kaliteli fotoğraflarını çekti. Dokuz gün sonra ise çektiği fotoğrafları birkaç ay boyunca Dünya'ya iletmeye devam etti. Zond 3 ile, Mars yolculuğunda, Dünya'dan 95 milyon km uzaklıktan sonra bir daha iletişim kurulamadı dolayısıyla ana görevi Mars olan Zond, bu hedefini yerine getiremedi. Zond 3'ün çektiği fotoğraflar ile Ay'ın arka yüzeyindeki dağlar, kraterler ve düzlükler ayırt edilebilmiştir. Dolayısıyla Ay'ın arka yüzündeki bir çok bölgenin isimlendirmesini -bazı isimlendirmeler bir süreliğine Uluslararası Astronomi Birliği'nde tartışmalara neden olsa da- Sovyet bilim insanları yaptı. ABD ise 1966 ile 1967 yılları arasında Ay Yörünge Aracı Programı dahilinde beş insansız uzay aracı yolladı. Bunlaradan özellikle ilk ikisi gelecekte yapılacak insanlı keşifler için iniş yeri belirlemeye yöneliktir. Ay yörünge aracı programında radyasyon yoğunluğu, Ay'ın yerçekimi alanı ile fiziki yapısı ve mikrometeorit çarpma verileri incelenmiştir. Ay'ın arka yüzüyle ilgili kapsamlı verilerin çoğu ise Lunar Orbiter 5 ile elde edilmiştir. 633 tane yüksek çözünürlüklü, 211 tane orta çözünürlüklü fotoğraf çekilmiş, yörünge araçları toplamda Ay'ın yüzeyinin yüzde 99'unun yüksek kaliteli haritasını çıkarmışlardır. Bu uzay araçlarının hepsi de Apollo uçuşlarında iletişim tehlikesi oluşturmamaları için Ay'a çarptırılmışlardır. Hemen bir yıl sonra, 1968'de Apollo 8 görevi ile ABD'li Astronot William Anders, Ay'ın arka yüzünü gören ilk insan olmuştur. Apollo 10'dan Apollo 17'ye kadarki bütün uzay araçlarındaki astronotlar da Ay'ın arka yüzünü görme fırsatını yakaladılar. Fakat nasıl biz Dünya'dan baktığımızda Ay'ın arka tarafını göremiyorsak, Ay'ın arka tarafından da Dünya gözükmüyor. Ay'ın etrafında dönen bu uzay araçları, Ay'ın arka tarafına geçtiklerinde Dünya ile iletişim kuramamaktalar. Apollo görevlerinde, servis modülü uzay aracı Ay'ın arka tarafındayken ateşlenirdi ve uzay aracı tekrar görünür olana kadar Houston ile iletişim içinde olamazlardı. Dünya'daki kontrol ekibinde çalışanlar iletişimin olmadığı bu önemli dakikaların oldukça gerilimli geçtiğini söylerler. Ay'ın arka yüzüne iniş yapılmamasının ana nedeni de aslında budur. İletişimin olmaması, görev kontrolünde bir aksilik çıkması ihtimalinde yönlendirici müdahalede bulunma şansını yok eder. Ay'ın ön ve arka yüzünün jeolojileri birbirlerinden oldukça farklıdır ve bu en ilginç özelliklerinden biridir. Ön yüzeyinde çokça gördüğümüz, yüzde 31 ini kaplayan koyu renkli düzlüklerden arka tarafta pek yoktur. Sadece yüzde 1'lik yer kaplarlar. Yüzeye çarpan göktaşının şiddeti, dış kabuğu kırmaya yettiği zaman, sıvı olan iç yüzey yani lavlar ortaya çıkar ve katılaştığı zaman daha düz bir yüzey oluşturur. Bu bazaltik kısım, yüzeydeki yükseltilere göre demir içeriği bakımından çok zengin oldukları için koyu renkli gözükmektedirler. Eski astronomlar bu yüzey yapılarını gerçekten deniz sandıkları için latincede deniz anlamına gelen mare adını vermişlerdir. Ay'ın arka tarafına dair en çarpıcı yerlerden biri Tsiolkovsky krateridir. 185 km genişliğinde olan çarpma kraterinin etrafı koyu renkli olduğu için çabucak göze çarpar. Kraterin ortasında 3200 m yüksekliğinde bir tepe vardır. Apollo 17 astronotu ve aynı zamanda jeolog olan Ay yüzeyine ayak basan ilk ve tek bilim insanı Harrison Schmitt, diğer bilim insanlarıyla birlikte, Apollo 17'nin Tsiolkovisky'ye indirilmesini istemişlerdir. Servis modülüne ufak iletişim uyduları koyup Ay'ın arka yüzeyinden bağlantı sağlanabileceği fikrini ortaya atmışlardır. Fakat NASA fazla riskli bulduğu için ön yüzeydeki Taurus-Littrow vadisini seçmiştir. Farkedilen en büyük yapılardan bir diğeri ise Mare Moscoviense yani Moskova Denizi'dir. Derinliği oldukça fazla olan bu çarpışma havzasına Ay'ın ön yüzeyindeki o kadar havzadan yakın derinlikte olanların sayısı çok azdır. Ön tarafında katılaşmış volkanik yüzeyler baskınken ve haliyle ön taraf daha düzken, arka tarafı daha derin kraterlere ve dağlık bir yapıya sahiptir. Bunun içsel nedenleri olabileceği gibi dış nedenlere de bağlı olabiliyor. Yapılan simülasyonlar Theia hipotezine bağlı olarak Ay oluşum öncesi diskinde daha ufak uydular da oluşabildiğini göstermekte. Çok ufak bir çekirdeği olan veya hiç çekirdeği bile olmayan, Ay'dan ortalama üç kat ufak bir uydunun ses altı bir hızla Ay'a çarpması, krater oluşturmak yerine bu şekilde bir akresyon ile birleşmelerine olanak vermekte. Böyle bir olay iki yarım küredeki kabuk inceliği farkını ve Ay'ın arka yüzeyindeki dağ yapılarının çokluğuyla da uyumlu oluyor. Günümüzde uzay ajanslarının uyduları Ay'ın yörüngesinde dolanmakta ve çok yüksek çözünürlüklü görüntüler çekebilip bilimsel analizler yapabilmekteler. Bu uydular sayesinde Ay'ın yapısı ile ilgili hipotezler sınanıyor ve teoriler geliştirilmeye devam ediyor. Fakat 1972'de Apollo 17 döndüğünden beri insanlık Ay'a ayak basmadı hatta insanlı uçuşlarda Alçak Dünya Yörüngesi'nden (yerden 160-2000 km yukarısı) uzağa gitmedi. NASA insansız denemelerine başladığı Orion uzay aracı ile 2021 yılından sonra tekrar Alçak Dünya Yörüngesi'nden uzağa, Ay yörüngesine insanlı uçuş gerçekleştirmeyi planlıyor. Yani önümüzdeki 20 yıl içinde insanlık tekrar uzayı keşfe çıkmaya hazırlanmakta. Gidilecek yerlerden biri de tabii ki Ay'ın uzak tarafı olacaktır. Dünya ve Ay'ın evrimini daha iyi anlamak için bu kraterleri incelemek, Ay'ın iki yüzünün jeolojisi oldukça farkı olduğu için ciddi derecede önem taşımakta. Burada yapılacak araştırmalar sonucunda düşündüğümüzden daha karmaşık bir oluşum süreci ortaya çıkabilir. Fakat Ay'ın arka tarafında Dünya ile iletişim şansı olmadığını söylemiştik yukarıda. Bunu aşmanın yolu var elbette. Ay-Dünya sisteminin L2 Lagranj noktasına yerleştirilecek bir uydu hem Dünya'yı hem de Ay'ı görebiliyor ve Ay'dan 65 bin km uzak olan bu noktada sabit durabiliyor. (Dünya'dan ortalama 35 bin km uzakta sabit duran iletişim uydularımız gibi) NASA'nın Ay Bilimi Enstitüsüsü'nden profesör Jack Burns Bu L2 Lagranj noktasına uydu yerleştirmesiyle başlayacak olan -önce robotik, daha sonra insanlı- L2-Uzak bölge görevlerinin Apollo programlarından çok daha düşük maliyetli olacağını söylüyor ve bu görevler bir çok ilki de yanında getirecekler. Bu yazımız, sitemizde ilk olarak 3 Kasım 2017 tarihinde yayınlanmıştır. Bilim insanları, yakın bir zaman ön... Uzay Elbisesi Sıkıntısı: Astronotlara Yetecek Elbise Kalmadı! Houston, bir sorunumuz var; uzay bo... Bir Ağustos klasiği olarak her sene...


Yaygın bir efsaneye göre bundan iki bin yıl önce yaşamış bilim insanı Arşimed, işgalci Roma filolarını bugün İtalya'da bulunan Sirakuza kentini korumak amacıyla büyük aynalar yardımıyla yakmıştı. Peki bu olay gerçek mi yoksa yalnızca bugüne değin, nesilden nesile aktarılmış bir hikayeden mi ibaret? Sorumuzun cevabı için önce biraz aynalardan bahsedelim. Aynalar albedo oranları neredeyse 1 olan, aldıkları ışığın yüzde 100'e çok yakın bir oranını geri yansıtan parlak yüzeyli cisimlerdir. İlk aynalar metal yüzeyler ile yapılırken, sonraları yerini metal kaplamalı cam levhalara bıraktı. Bugünse aynalar alüminyum, gümüş, altın, civa gibi pek çok değişik maddenin yardımıyla yapılabilmektedirler. Toplamda üç temel türde ayna bulunur. 1. Düz Ayna: Düz aynalar görüntüyü gerçeğe çok yakın bir ölçüde geri yansıttıklarından evlerde kullanılan aynalar düz aynalara birer örnektir. 2. Küresel Ayna: Adından tahmin edilebileceği üzere yansıtıcı yüzeyi küresel olan aynalara denir. Kendi içerisinde tümsek ve çukur ayna olmak üzere ayrılırlar. Tümsek ayna ışığı dağınık bir şekilde yansıtırken, çukur ayna ışığı tek bir noktaya yansıtır. 3. Parabolik Ayna: Parabolik aynalar Güneş enerjisini etkili bir şekilde, bir nokta üzerinde yoğunlaştırmak amacıyla yapılan özel tasarlanmış aynalardır. Parabolik aynalar yardımıyla kısa sürede yakındaki bir cismi yakabilirsiniz. Arşimed'in Sirakuza Savunması hikayesine göre gemileri bertaraf etmek için dev çukur aynalar ya da parabolik ayna kullandığı düşünülüyor. Çukur ve parabolik aynalar dağılmış ışığı yakalıyor ve enerjiyi tek bir noktaya odaklayabiliyor. Teoride çukur ve parabolik aynalar kullanarak onlarca metre uzaklıktaki bir noktaya yeterli sürede ve miktarda ışığı yansıttığınızda cismi yakmanız mümkün. Yani Arşimet'in düşman gemilerini küle çevirmesi hikayesinin teorik açıdan hiçbir sorunu yok. Gelgelelim her şey teoride gözüktüğü kadar kolay olmayabiliyor. Öncelikle dev çukur aynaların ya dev parabolik aynanın ışığı belirli bir noktada dakikalarca, hatta belki saatlerce sabit tutmaları gerekir ki, cisim alev alabilecek kadar ısınsın. Ancak yaklaşan düşman gemileri elbette hareket etmektedir ve iki bin yıl öncesini düşünürsek devasa çukur aynaların ışığını sürekli gemilerin üzerinde tutmak hiç de kolay olmayacaktır. Ayrıca gemilerin aynaya olan uzaklığı da aynaların gemileri yakabilmesi açısından oldukça önemli bir etkendir. Gemilerin yapımında kullanılan malzeme ve hatta renkleri bile aynı şekilde yanmanın gerçekleşmesi açısından oldukça önemlidirler. Aslında büyük aynalarla cisimleri yakma amacıyla Dünya üzerinde pek çok kişi farklı deneyler yapmıştır. Örneğin, mit ve efsaneleri test eden ünlü TV programı Efsane Avcıları'nın yaptığı Arşimet deneyinde birkaç düzine insan ellerindeki aynalarla 50 metre uzaklıktaki gemiyi yakmaya çalışmış ancak başarılı olunamamıştı (50 metre düşman gemilerinin saldırması için çok uygun bir mesafedir. Aynalarla uğraşmak yerine düşmana ok, taş, toprak fırlatsanız dahi daha fazla zarar verirsiniz). Cismin, 20 metre kadar yaklaştırılıp cisme onlarca dakika ışık odaklanmasına rağmen yine de alev almadığı gözlenmişti. Bu tür deneylerin pek çoğuna YouTube'da arama yaparak da ulaşabilirsiniz. Videolarda gerçekten aynalar yardımıyla yakılan cisimleri de görebilirsiniz. Elbette günümüzün sağladığı imkanlarla da çok uzakta olmayan pek çok cismi aynalar yardımıyla kolayca yakabilirsiniz. Ancak iki bin yıl öncesinin optik ve ayna bilgisiyle birlikte, sabit olmayan gemileri ve savaş ortamını düşünecek olursanız Arşimed'in bu hikayesinin kulağa pek de gerçekçi gelmediğini söyleyebiliriz. Teoride geçerli gözüken herhangi bir olgunun, pratikte de tamamen geçerli olabileceğini düşünmek doğru değildir. Pratikte, olay içerisinde hesaba katmanız gereken birçok etken birden önünüze çıkabilir. Bütün bu etkenlerin birleşimiyle ortaya çıkan sonuçlar da, bizlere ilk bakışta gerçek gözüken hikayeleri sorgulamamız için birer hatırlatıcıdırlar.


Uzun yıllar önce bulunan ve elektrik üretme kapasitesine sahip olduğu anlaşılan Bağdat Pili isimli ilkel bir düzenek, komplo teorisyenlerinin ve mistik olaylara meraklı kesimlerin temelsiz argümanlarına maruz kalıyor. Keşfedilen düzeneğin geçmiş çok gelişmiş kültürlere ait olduğundan tutun da, uzaylılara varana kadar geniş bir gizem hikayeleri zincirinde o devirde böyle bir şey mümkün olamazdı denilerek manüplasyon aracı olarak kullanılıyor. İnsanlığın bugünkü teknolojik gelişiminin altyapısını iletişim sağlamıştır. Ortaçağ'da bilimle ilgilenen insanların mektup kullanarak iletişim kurma imkanına kavuşması, bilimsel ve teknolojik gelişmelerin önünü açmış, bilginin dar coğrafyalarda kaybolup gitmesinin önüne geçilmistir. Nihayetinde, iletişimde telgraf ve telefon gibi keşiflerin ardından, bilimsel gelişim olağanüstü bir ivme ile 150-200 yıl içinde bugünkü seviyesine ulaşmıştır. Geçmiş dönemlerde, bugün bildiğimiz bazı temel bilimsel bilgilere ulaşabilen insanlar olabileceğini kabul etmek yerinde olur. Örneğin; Dünya'nın yuvarlak olması gibi coğrafya ve astronomi bilgilerine, kimi antik toplumlarda, birçok düşünür ve bilim insanı vakıftır. Bu bilgilere kimileri uzun ve yorucu gözlemler sonucu ulaşırken, kimi düşünürler sadece akıl yürüterek ispatsız bir biçimde ulaşabilmiştir. Atomdan söz eden eski Yunan düşünürlerinin ellerinde tek bir delil veya bu sonuca nasıl vardıklarıyla ilgili gözlemsel veriler bulunmaz ve zaten mantık yoluyla ispat etme haricinde bir çaba içinde değillerdir. Tümüyle akıl yürütme sonucu bu kanıya varmışlardır. Fakat, iletişim yetersizliğinden dolayı bu insanlar ve toplumlar bilgilerini paylaşarak artırma, kanıtlarla destekleme imkanına kavuşamadıkları gibi, yanlarında götürerek yok olmuşlardır. Bağdat pilini de bu bağlamda değerlendirmek hatalı olmayacak. Kaldı ki, statik elektrik çok eski zamanlardan beri biliniyordu. Fakat ne olduğu, neden cisimleri kendine çektiği tarif edilememişti. Çok eski çağlardan beri insanlığın asit dediğimiz kimyasallardan haberdar olduğunu, hatta savaşlarda ve sihirbazlık gösterilerinde kullandıklarını biliyoruz. Bunun gibi, kimyasal asidik karışımlarla elektrik üretme yöntemlerinin de biliniyor olması mümkün. Dolayısıyla, bu buluntuyu yüksek bir teknolojinin ürünü olarak değerlendirme yanlışına düşmemek gerekiyor. Sonuçta, elektrik üreten bu pil, bildiğiniz toprak çömlek kullanılarak üretilmistir. Yani, deneysel bir çalışma olduğu ve bir bilim insanı/gurubu tarafından incelendiği, yahut dönemin sihirbazlarından birinin numaralarını gerçekleştirdiği bir düzeneğin parçası olduğunu düşünmek çok daha akıllıca olacaktır. Bağdat pilinin üretebileceği elektrik akımı kısıtlıdır ve yüksek ihtimalle ne için kullanacaklarını da bilememiş olmalılar. Yine de, kolaylıkla pilin kutuplarını birbirine bir metal telle bağladıklarında ısı ürettiğini farketmiş olmaları gerekir ki, araştırmalarını bu ısının nasıl oluştuğu ve nasıl kullanılabileceği üzerine yönlendirmiş olabilirler. Ne yazık ki, başta bahsettiğim iletişimsizlik gibi sebeplerle bu bilim insanlarının veya sihirbazların çalışmalarını kaydettikleri yazılı eserler günümüze ulaşamamıştır. Tüm bunlar ışığında, Bağdat pili ve benzeri nesneleri birer gizem objesi olarak değerlendirmek, varlıklarını insanüstü mistik, dünya dışı güçlere bağlamak, doğrudan insan zekasını küçük görmekten başka anlam ifade etmez. Bilindiği üzere 1950 ve 60'lı yılla... Sık sık soru alıyoruz; "tavsiye ede... Centaurus A (NGC 5128), bildiğimiz ...


Venüs gezegeni, henüz sebebini bilmediğimiz nedenlerle, atmosferinin içerdiği yoğun sera gazları yüzünden olağanüstü bir küresel ısınmaya maruz kalmış ve yüzey sıcaklığı 450 santigrat derecenin üzerine kadar yükselmiş. Var olan atmosferi de Dünya'dan çok ama çok daha kalın ve yoğun. Öyle ki; yüzeyindeki atmosfer basıncı, denizin yüzlerce metre altındaki basınçla eşit düzeyde. Aşırı sıcaklık ve çok yüksek basınç yüzünden burada gelişkin bir yaşamın gelişimi elbette mümkün olamaz. Ayrıca kendi çevresinde çok çok yavaş döndüğünden, Venüs'ün kayda değer bir manyetik alanı oluşamaz. Bu nedenle, yani zayıf manyetik alanı nedeniyle Güneş'in zararlı ışınlarına ve Güneş rüzgarlarının atmosferi aşındırıcı etkisine açıktır. Aşırı ince atmosferinden dolayı tahmin edeceğiniz gibi Mars'ta gündüzleri ortalama sıcaklık -20, geceleri ise -90 santigrat derecelerde gezer. Gerçi hakkını yemeyelim, ekvator kuşağında öğle saatlerinde hava sıcaklığı kısa süreler için +20 santigrat derecelere kadar yükselir.


2015 yılında, Tayland'dan pek çok insan ülkenin başkentinde gökyüzünü aydınlatan gizemli ateş topunun fotoğraf ve videolarını internete yükledi. Ancak gizemli sözcüğünün göreli bir ifade olduğunu da unutmamak gerek. Şimdilik bu ateş topu hakkında pek bir şey bilmesek bile tüm işaretler ateş topunun uydudan kopmuş bir parça olmasına yerine bir asteroid parçası olduğunu gösteriyor. Çünkü bir uydu doğu-batı ekseninde hareket ederken videolarda görülen cismin parlamadan önce tam aksi yönde hareket ettiği görülüyor. Tayland Ulusal Astronomi Araştırma Enstitüsü Müdür Yardımcısı Saran Poshyachinda, cismin yerin 100 kilometre yukarısında yandığını tahmin ettiklerini ve yalnızca birkaç kilogramlık kütleye sahip olabileceğini söyledi. Poshyachinda, cismin gökyüzünü sıyırıp geçen bir asteroide benzediğini ve birden ateş topuna dönüştüğünü ifade etti. Tayland'da yaşanan bu olay 2013'te Rusya'ya düşen meteoriti hatırlattı. Eğer tam olarak bir ateş topunun ölçülerini merak ediyorsanız şöyle diyebiliriz: Bir ateş topu olarak yanmaya başlaması için aşağı yukarı 1 metre boyutlarında olması gerekiyor. Yukarıdaki görselde, yaklaşık 2 km ...


Barnard Yıldızı, Centauri sisteminden sonra, sadece 6 ışık yılı uzaklığı ile bize en yakın ikinci yıldız ve önümüzdeki 10 bin yıl içinde bize en yakın yıldız haline geleceği düşünülüyor. Yılancı Takımyıldızı yönünde yer alan ve Güneş'e göre olan hareketi göz önünde bulundurulduğunda, en hareketli yıldız olarak bilinen Barnard Yıldızı , gökyüzünde bir dolunay büyüklüğünde mesafeyi sadece 180 yılda katediyor. Yani, arka planındaki yıldızlara göre yeri çok hızlı biçimde değişiyor. Yanda, amatör astronom Rick Johnson tarafınan 9 yıllık bir çalışmanın sonunda arka planındaki diğer yıldızlara oranla hareketi görüntülenmiş olan Barnard Yıldızı'nın yüzey sıcaklığı yaklaşık 2.900 santigrat derece. Hem düşük yüzey sıcaklığı, hem de boyut olarak küçüklüğü nedeniyle Güneş'in sadece 0.0035'i kadar ışık ve enerji yayabiliyor. Bu arada Barnard Yıldızı çok yakın olmasına karşın, düşük ışıma gücü nedeniyle Dünya'dan çıplak gözle görünemeyecek kadar soluktur. Ama bir dürbün yahut teleskop yardımıyla, konumunu da biliyorsanız görebilirsiniz. Yaklaşık 10 milyar yaşında olan yıldız, Güneş'ten 2 kat daha yaşlı ve çoğu kırmızı cüce yıldız gibi biraz deli dolu. Üzerinde yapılan gözlemler, yüzey ısısının zaman zaman 8.000 dereceye kadar çıktığını gösteriyor. Bu da, yıldızın çok güçlü Güneş patlamaları oluşturduğuna bir kanıt. Güneşimizde de böyle patlamalar meydana geliyor ama, hiçbiri Barnard Yıldızı'ndaki bu patlamalar kadar güçlü değil. Yıldızın çok küçük olduğunu söylemiştik ve bu da şu anlama gelir: Eğer Dünya onun çevresinde dönseydi, Güneş'ten aldığı kadar ısı ve ışık alabilmesi için 15 milyon km uzağında bir yörüngede dolanmak zorundaydı. Dünyamızın şu anda Güneş'e 150 milyon km uzakta bir yörüngede dolanmakta olduğunu söyleyerek kıyaslayabilmenize yardımcı olalım. Çok uzun yıllardır araştırılmasına rağmen, Barnard Yıldızı'nın çevresinde dolanan bir gezegenin varlığı kanıtlanamadı. Ancak, yaşam kuşağı da dahil olmak üzere yıldızın çevresinde çok sayıda gezegen olduğuna yönelik güçlü şüpheler var. Ancak henüz varlığı onaylanmış bir gezegen yok ve araştırmalar devam ediyor. Eğer Barnard Yıldızı'nın çevresindeki yaşam kuşağında yer alsaydık, Dünya yıldıza kütleçekim kilidiyle bağlanmış olacaktı. Yani, bir yüzü sürekli yıldıza dönük iken, diğer yüzü sürekli karanlıkta kalacaktı. Bu durumda yıldıza bakan taraf oldukça sıcakken, gece tarafı çok soğuk, kutupları andıran bir sıcaklığa sahip olacaktı. Ancak, gezegenin kalın bir atmosferi varsa, oluşacak hava sirkülasyonu, sıcaklığı eşit bir biçimde dağıtabilir ve her iki yüzün de yaşama elverişli ısıda kalmasını sağlayabilirdi. Dünya'nın şu anki atmosferi bu eşit dağılımı sağlayabilecek kadar kalın ve yoğun değildir maalesef. Bir kırmızı cüce yıldız çevresindeki gezegende olası yaşam ihtimali için şu makalemizi okuyabilirsiniz. 1970'li yılların ortasında insanoğlu bu yıldıza gitmeyi amaçlayan projeler geliştirmiştir. O günlerde, yapılabileceği düşünülen nükleer tepkimeli uzay araçları kullanılarak ışık hızının %12'sine ulaşılabileceği, böylelikle Barnard Yıldızı'na yaklaşık 50 yıl içinde varılabileceği düşünülmüştür. Ancak, bu araçları geliştirmenin düşünülenden çok daha zor olduğu anlaşıldığından, Barnard Yıldızı'na bir robot uzay aracı gönderme fikri rafa kaldırıldı. Yıldızın yaşı düşünüldüğünde (bizden 2 kat fazla); buradaki bir gezegende insanla kıyaslanabilir zekaya sahip bir uygarlık hala varsa, bizden çok daha ileri bir seviyede olmalılar. Ancak çok araştırılmasına rağmen, burnumuzun dibindeki bu yıldızda böylesi bir uygarlığın izine rastlanılamadı. En üstte yer alan ve bir sanatçı tarafından hazırlanmış görselde, Barnard Yıldızı'na uzak bir yörüngede dolanan olası bir Jüpiter benzeri gezegen resmedilmiş.


Üstteki fotoğrafta, bize en yakın galaksi kümesi olan, kapı komşumuz Başak Kümesi'ni görüyorsunuz. İrili ufaklı 2.000 kadar gökada içeren bu kümenin merkezi, yaklaşık 70 milyon ışık yılı uzağımızda yer alıyor. Küme galaksilerinin bazıları ise sadece 15-20 milyon ışık yılı kadar ötemizde. Biliyorsunuz , galaksiler kütle çekim nedeniyle bir araya gelerek kümeler oluşturma eğilimindedirler ve hemen tüm galaksilerin ait olduğu birer küme var. Bizim gökadamız olan Samanyolu da Yerel Grup adını verdiğimiz 3 büyük ve 40 kadar cüce galaksiden oluşan küçük bir kümenin parçası. Başak kümesi, tıpkı Samanyolu'nun içinde bulunduğu yerel grup benzeri oluşumların bir araya gelmesi ile oluşmuş durumda. Gökada kümeleri zaten böylesi grupların bir araya gelerek meydana getirdiği yapılardır. Başak Kümesi'ni oluşturan galaksilerin toplamdaki kütle çekimi o kadar büyüktür ki, bizim yerel kümemizde yer alan galaksilerin hareketlerini bile etkiler. Bununla beraber, Başak kümesi nihai küme oluşumu değildir. Kendisi de, yerel süper küme dediğimiz çok daha büyük bir galaksi topluluğunun bir parçasıdır. Böylesi bir fotoğrafı bir teleskop kullanarak tek seferde çekmeniz mümkün değil, çünkü küme gökyüzünde oldukça büyük bir alanı (dolunayın 5 katı kadar) kaplar. O nedenle gökyüzü fotoğrafçısı Rogelio Bernal Andreo, bu görüntüyü oluşturmak için birçok fotoğrafı birleştirmek durumunda kalmış. İngilizce biliyorsanız, fotoğrafın hikayesini Andreo'nun anlatımıyla şu linkten okuyabilirsiniz. Bize 11.8 ışık yılı uzaklığı ile ka... Eğer bir çift yıldız sisteminde bil...


2012 yılına gelene kadar 10 yıl boyunca Marduk gelecek, yandık bittik gibi IQ düzeyi 50'nin üzerinde olan hiçbir basın mensubunun yapmayacağı haberleri manşetlere taşıyıp büyük bir ciddiyetle valla billa geliyor bak demekten kaçınmayan okumuş cahil editörler, şimdi aradan yeterince zaman geçtiği ve unutulduğu düşünüldüğünden olsa gerek, aynı Marduk zırvalığını tekrar gündemlerine almışlar. Aralarında ciddi gazetedir bu dediğimiz türk basınının amiral gemileri ve bazı sözde çok okunan yazarlar da dahil olmak üzere bu saçmalığı tekrar manşetlere taşımaya başlamışlar. Birkaç güne de sözde büyük haber kanalları birkaç şizofreni ve astroloğu televizyona çıkarıp bunu tartışarak tüy dikerler. Tabi, temel düzeyde de olsa astronomi yahut bilimsel konularda bilgi sahibi değilseniz, her saçmalığa atlamanız normaldir. Yıllar önce şu yazımızda net biçimde anlattığımız gibi, ne böyle bir gezegen, ne de ona benzer Dünya'ya yaklaşan bir gök cismi yok. Olsaydı eğer, biz bilirdik ve söylerdik; dedikodu magazinciliği yapar gibi bilim haberi yapan antin kuntin gazetelerden okumazdınız bunları. Nasıl ki, Güneş Sistemi'nin uzak köşelerinde Neptün büyüklüğünde bir gezegenin var olma ihtimali olduğunu bizden duyduysanız, onu da yine bizden duyardınız. Bu arada, foton kuşağı ahmaklığı da eskiyip unutulmaya başladı. Yakında onu da ısıtıp piyasaya tekrar sürer bu cühelalar. Yine bir "gaipten gelen sesler" hik...


Bir önceki yazımızda bir sarkacın periyodunu, birkaç basit varsayım ve matematik işlemleri ile bulmuştuk. Bu varsayımları ve matematiksel sadeleştirmeyi yapabilmemizin arkasındaki neden sistemimizin birinci dereceden lineer difransiyel denklem ile ifade edilmesidir. Fakat evrende maalesef herşeyi basit bir difransiyel denklemle ifade etmek imkansızdır. Doğada karşılaştığımız bazı olaylar lineer olmayan difransiyal denklemlerle ifade etmek gerekir. Konuyu daha ileri taşımadan önce yukarıda bahsettiğimiz şeyleri denkleme dökmede fayda vardır. Buradaki denklem matematik geçmişi olmayan birine karmaşık gelse de ifade edilen şey açısal ivmelenmenin sarkacın uzunluğu ve kütleçekim ivmeyle ilişkilendirilmesidir. Önceki yazımıza bakarsanız biz de buna benzer ifadeyi basitleştirerek bulmuştuk. Eğer yukarıdaki denklem bizim elimize verilse ve sarkacın açısal hareketini ifade eden cinsinden denklemi yazmamız istense o halde şuandaki anlık zamanda konum ve hızını bilirsek sarkacın hangi zamanda hangi konumda olacağını deterministik olarak belirleyebiliriz. Burada demek istediğim şey difransiyel denklemlerin çözümleri başlangıç koşullarına bağlıdır. Başlangıç koşullarındaki değişiklik difransiyel denklemimiz aynı olsa da bize farklı sonuçlar verecektir. Kısaca değinmek gerekirse eğer yukardaki denklemde eşitliğin solunda bulunan terimi ile çarptığımızda difransiyel denklemimiz artık lineer olmaktan çıkar. Bu difransiyel denkemleri el ile çözmek çok zordur o yüzden bilgisayarlara başvururuz. Şimdi basit sarkacımıza birkaç eklenti yapıp onu daha karmaşık hale getireceğiz. Sarkacın ucundaki nesneye bir başka kolu monte ediyor ve bu kolun sonuna da nesne koyuyoruz. Ortaya double pendulum olarak bilinen çifte sarkaç çıkıyor. Durun pes edip sayfayı kapatmayın hemen! Basitçe anlatmak gerekirse bu iki denklem tıpkı birincisinde olduğu gibi ivmelenmeyi gösterir ama birinci sistemden tek farkı her iki denkleminde birbine bağlı olmasıdır. Serimizin bir sonraki yazısında ise çifte sarkaçların birinci sistemin aksine nasıl kaotik bir yapıda olduğuna bakacağız. Negatif enerji ve negatif kütle, öz...


Güneş Sistemi'nin dışında yer alan yıldız sistemlerinde, olası yaşam barındıran ötegezegenlerin üzerinde de yıldızın ışığı ile enerji üretip beslenen bitki benzeri canlılar olabileceğini varsayabiliriz. Şu bir gerçek ki, bitkilerin rengi, yıldızından gelen ışığın türü ve miktarıyla doğrudan ilintilidir. Dolayısıyla, bitkinin görünür rengini belirleyen yıldızdan gelen ışınım miktarı ve türüdür. Bildiğiniz gibi, bir yıldızdan gelen ışınım, birçok dalga boyunun birleşimidir. Biz bu dalga boyları arasından çok küçük bir kısmını gözlerimizle algılayabiliriz ve bu algıladığımız bölüme görünür ışık deriz. Yıldızlardan yayılan ışık ve tayf türleri hakkında daha detaylı bilgi almak için, bu linkteki yazımızı okumanızı tavsiye ederiz. Ek olarak, yıldızların yapılarına göre tayf türleri hakkındaki yazımıza da bu linkten ulaşabilirsiniz. Dünyamızda, bitkiler hücrelerinde bulunan klorofiller yoluyla Güneş'ten gelen ışığın yüksek enerjili kırmızı ve mavi tayfını kullanırken, daha düşük enerjili yeşil tayfı kullanmayıp büyük oranda geri yansıtırlar. Bu nedenle, reddettikleri düşük enerjili yeşil ışık yüzünden yeşil görülürler. Daha farklı, örneğin K ve M tayf türündeki düşük ışıma gücüne sahip yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerde ise, bitkiler yeşil değil, siyah veya koyu gri olma ihtimaline sahip. Çünkü, böylesi küçük yıldızların yaydığı ışınımın büyük kısmı bizim göremediğimiz kızılötesi dalga boyundadır ve görünür ışık dalga boylarında yaptıkları ışıma görece düşük seviyededir. Bu nedenle, böylesi bir yıldızın çevresinde yer alan olası bir gezegenlerdeki bitkiler, kızılötesi ışıma haricinde küçük yıldızlarından gelen az miktardaki görünür ışık tayfını tümünü kullanmak zorunda kalabilirler ve bu nedenle gelen tüm ışığı emip hiç yansıtmayarak siyah bir renge bürünebilirler. Farklı olasılıklar da söz konusu olabilir. Örneğin, yüksek ışıma gücüne sahip A veya F tayf türünde bir yıldız morötesi dalga boyunda fazlasıyla ışınım yayacağından, bitkiler yüksek enerjili morötesi dalga boyunu fotosentez için kullanıp, kırmızı ışığı gerek duymadıkları için hiç kullanmadan yansıtabilirler. Bu durumda, o gezegendeki bitkilerin tümü kırmızı ve tonlarında olacaktır. İlk olarak sitemizde 29 Mayıs 2016 tarihinde yayınlanan bu yazımız, içeriği elden geçirilip düzenlenerek yeniden yayınlanmıştır.


Kozmik Anafor Batman gönüllü il temsilcisi ve aynı zamanda Mezopotamya Astronomi Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Mahmut Tekeş, 12 Mayıs Perşembe günü art arda gerçekleştirilen 4 seminer ile Batman Sakarya İlkokulu'nda toplamda 450 öğrenciye Uzayda Yaşam, Uzay Çalışmaları, Astronotların Uzayda Karşılaştığı Sorunlar, İçinde Bulunduğumuz Güneş Sistemi, Gezegenler ve Uzay Turizmi gibi önemli konuları anlattı. Batman Sakarya İlkokulu Okul Aile Birliği Başkanı Aziz Altay'ın organizasyonu ve Okul Müdürü Necat Yılmaz'ın daveti üzerine, 1993-2001 yılları arasında Batman Sakarya İlkokulunda eğitim almış olan Tekeş, yıllar sonra mezun olduğu okuluna konuşmacı olarak katılıp öğrencilere önemli bilgiler sundu. Yaklaşık 3 saat süren seminer sonrası Tekeş'e Okul Müdürü Necat Yılmaz ve Okul Aile Birliği Başkanı Aziz Altay tarafından plaket verildi. Sizleri Kozmik Anafor, Mezopotamya Astronomi Derneği ve Batman Sakarya İlkokulu işbirliği ile gerçekleştiren bu güzel etkinlikten kalan karelerle baş başa bırakıyoruz.


Kozmik Anafor Batman İl Temsilcisi Mahmut Tekeş'in 12 Nisan Çarşamba günü Atatürk İlkokulu öğrencileriyle insanoğlunun uzaya çıkışının 55. yılında gerçekleştirdiği Yuri Gagarin ve Uzayda Yaşam etkinliğinden kareler. Türkiye'de Yuri Gagarin etkinliği yapan 6 etkinlik noktasından bir tanesini de Batman'da gerçekleştirdik. Mezopotamya Astronomi Derneği ve Batman Atatürk İlkokulu'nun ortaklaşa yaptığı başarılı çalışmalardan birine daha imza atmış bulunduk. Şimdiye kadar yazılı basın üzerinde yaptığımız haberlerden sonra, bu etkinliğe görsel basının yer vermesi bizi çok mutlu etti. Öğrenci, öğretmen ve idarecilerin ilgisi de, bizi ayrıca sevindirdi. Geçen Mayıs 2015 tarihinde Mezopotamya Astronomi Derneği ile ektiğimiz umudun yavaş yavaş yeşermeye ve filizlenmeye başladığının göstergesidir bu. Emeği geçen herkese çok ama çok teşekkür ederim.


Çoğunuz gökyüzünde gezegen ve yıldızları ayırmanın en pratik yolunun, ışıltısının titrekliği olduğundan haberdar. Evet, şu yazımızda detaylı biçimde anlattığımız gibi, geceleri yıldızların ışıkları göz kırpar gibi titreşir ve bazen de bu titreşim sırasında değişik renklere bürünüyorlarmış gibi görünür. Ancak, gezegenlerden bize gelen ışıklar sabit ve durağan görünür gökyüzünde titreşmezler. Böylelikle, bir yıldız ile gezegeni birbirinden rahatlıkla ayırabiliriz. Ancak, kimi durumlarda gezegenlerin de aynen yıldızlar gibi titreştiğine şahit olmuşsunuzdur. Bunun birkaç sebebi var: İlk sebep, gördüğünüz gezegenin ufuk çizgisine yakınlığı ile ilgili. Dünya yuvarlak olduğu için, bir gökcisminin ışığı atmosferden geçerken ufuk çizgisine ne kadar yakınsa, o kadar yol almak zorunda kalır. Bu durum, gökcisminin ışığının kırmızıya doğru kayıp, parlaklığının da azalmasına neden olur. Aynı zamanda, gökcisminin ışığı atmosferde aldığı uzun mesafe nedeniyle fazlasıyla atmosferik türbülans yaşanan bölgelerden geçmek durumunda kalabilir. Eğer ışık böyle bir fenomenin içinden geçerek gözünüze ulaşıyorsa; ister gezegen ister yıldız olsun, ışığının titrediğini görürsünüz. İkinci sebep, bulunduğunuz bölgedeki hava durumu ile ilgilidir. Eğer gökyüzünü gözlemlediğiniz bölgeyi çevreleyen atmosfer katmanında hava fazlasıyla nemli ise, gökyüzünün görüntüsü nem oranında puslanacak ve ancak yeterince parlak olan gökcisimlerinin ışığı yeryüzüne ulaşabilecek. Işığı yeryüzüne ulaşabilen gökcisimleri ise elbette en parlak yıldızlar ile, zaten çoğunlukla parlak olan Venüs, Mars, Jüpiter ve Satürn gezegenlerinin ışığı olacak. Böylesine nemli ve puslu bir havada, gözümüze ulaşan bu ışıklar atmosferdeki en ufak hava akımında bile fazlasıyla kırınıma uğrayacaklar ve gezegenler dahi titreşiyormuş gibi görünecekler. Atmosfer tekrar daha az nemli duruma dönüşene veya hava akımları kesilene kadar gece gökyüzündeki her ışıltılı nokta titreşmeye ve renk sapmaları yaşamaya devam edecek. Sanırız artık, Güneş doğarken veya batarken görülen çok ama çok parlak Venüs gezegeninin bazen niçin titreştiğini ve yıldız sanıldığını artık anladınız. Eğer yine de gördüğünüz cismin bir gezegen mi yoksa yıldız mı olduğundan şüpheleniyorsanız, Stellarium veya Starry Night benzeri bir gökyüzü yazılımını kullanmanızı tavsiye ederiz. En üstteki kapak fotoğrafı, İran'lı astrofotoğrafçı Babak Tafreshi'ye aittir. Fotoğrafta, gün doğumu sırasında ufukta yükselen Venüs ve Jüpiter gezegenlerini görüyorsunuz. Bu yazımız, sitemizde ilk olarak Ekim 2016 tarihinde yayınlanmıştır.


Bundan yaklaşık 4.5 milyar yıl önce, yaklaşık Mars büyüklüğünde bir gezegenin bize çarpması sonucu oluştuğu düşünülen Ay, bebek Dünya'ya şimdi olduğundan 17 kat daha yakın, sadece 22.500 km uzağımızda yer alıyordu. Yüzeyinin bir kısmı hala lavlarla kaplı olan uydumuz Ay, yakınlığı nedeniyle gökyüzünde çok büyük bir alanı kaplıyor, geceleri gezegenimizi neredeyse gündüz gibi aydınlatıyordu. O günlerde Dünya'nın şimdikinden çok daha hızlı döndüğünü, bir Dünya gününün sadece 5 saat olduğunu düşünürsek, Ay'ın da aydınlatmasıyla kimi zamanlar hiç gece yaşanmıyordu demek yanlış olmaz. Kuyrukluyıldız ve göktaşı yağmurları sırasında elbette Ay da bol miktarda suya kavuşmuştu. Ancak, düşük kütlesi nedeniyle ne atmosferini koruyabildi, ne de yüzeyindeki suyu. Bugün, hiç Güneş ışığı almayan derin krater diplerindeki buz tabakaları haricinde, sahip olduğu tüm su buharlaşarak uzaya uçtu. Aradan geçen milyar yıllar sonunda, Dünya ile aralarındaki kütle çekim savaşı sonucu Ay bugün olduğu 380 bin km uzaklığa kadar geriledi ve uzaklaşmaya da devam ediyor. Yılda yaklaşık 3.8 cm bizden uzaklaşan uydumuz, uzaklaşma hızının gelecekte yavaşça artacağını da hesaba katarsak 3 milyar yıl sonra bizden bugün olduğundan iki misli uzakta olacak. Gezegenimizin ilk dönemleri ve bugüne gelene kadar geçirdiği süreçler hakkında daha fazla bilgi edinmek için şu kapsamlı yazımızı okumanızı tavsiye ederiz. Nedir bu Higgs bozonu? Adına 'tanrı... 25 Aralık Cuma günü, Saat 16:00-17:...


Kumarhanelerde filmlerden sık duyduğunuz bir kural vardır: Kasa her zaman kazanır. Yani, kumar oynayarak kazanamazsınız, nihayetinde her zaman kaybedersiniz. Bedava enerji üreteci sahtekarları da böyledir, sizi büyük hayallerle kandırırlar ve aslında hep onlar kazanır. Bedava enerji sistemleri, yapıları itibarıyla enerjinin korunumu yasalarına aykırıdırlar ve sürekli sabit çıktaya sahip enerji üretmeleri mümkün değil. Bunu ister bir Türk yapsın, ister İngiliz, sonuç değişmez. Bu tür sistemler başarısız olmaya mahkumdur. Sınırsız bedava enerji ürettiği söylenen devridaim makinalarının çoğunlukla amatörler tarafından geliştirilmeye çalışıldığını, yaptım deyip kamuoyuna sunulduktan sonra hiçbirinin çalışmadığını farkettiniz mi? Çalışmazlar, 2x2 = 5 etmez. Yine ilginçtir, bu tür cihazları icad ettiğini söyleyen bir allah kulu da aletin nasıl çalıştığını göstermez, içinin açılmasına izin vermez, devlet sırrı gibi saklar. Muhakkak patent almaya çalışır ve zengin olma hayalleri kurarlar. Fakat alet çalışmayacağı için bu hayalleri suya düşmeye mahkumdur. Bildiğiniz gibi bugünkü teknolojik devrimlerimizi gerçekleştiren bilim insanlarının çoğu patent peşinde koşma ahlaksızlığına düşmemiştir. Ama bu bedava enerji üreten alet geliştirdim diyenlerden Allah için bir tanesi de çıkıp; yaptım, insanlığa armağan olsun. Buyrun teknik detayları, buyrun yapım şeması, herkes kullansın, enerji savaşları bitsin, enerji yüzünden insanlık birbirini yemeyi bıraksın. Bana alacağım nobel, birkaç teşekkür, bir de tarih kitaplarına girmek yeter demez. Ben böyle bir cihaz yapsam -ki bu yapıldığı iddia edilen cihazların tümünü yapacak kadar da elim maharetlidir- tüm sırlarını ve detaylarını internette bulabildiğim her yerde yayınlar, her basın kuruluşuna, bulabildiğim etkili olabilecek her yere gönderir, tüm haber bültenlerine çıkar, hepsinde nasıl çalıştığını hiçbir detayını atlamadan açıklarım. Dünyayı komple değiştirecek alet yapmışım, bunun patentiyle mi uğraşacağım, niye gizleyeyim? Herkes kullansın, herkes yapabilsin. Sonra bilim adamların niçin 50 yıldır füzyon reaktörleri geliştirmeye çalışıyor, niçin Güneş enerjisi sistemleri için milyar dolarlar harcanıyor der durursunuz... Her şey Con Ahmet'in Makinası'yla bitseydi, tüm bu emek ve çaba da gerekli olmazdı. Onbinlerce bilim insanı da boşa çabalıyor zaten!.. Enerjinin korunumu yasası, izole bir sistemde mevcut enerjinin değişmeyeceğini ifade eder. Bugün fizikte, astrofizikte, kozmolojide, mühendislikte ve sayıp sayabileceğimiz tüm fizik alanlarındaki her kanunun temelinde enerjinin korunumu yatar. Yani bugüne kadar tecrübe ettiğimiz her şey, istisnasız bir şekilde bu yasa çerçevesinde gerçekleşti ve gerçekleşecek. Bir enerjiyi yoktan var edemezsiniz. Kulağa biraz üzücü gibi geliyor olabilir, fakat eğer enerji öyle yoktan üretilebiliyor olsaydı inanın hayal dahi edemeyeceğimiz kadar farklı bir dünyada yaşıyor olurduk. Bugün yörüngeye uydu oturtabiliyor, uçakları uçurabiliyor, evlerde buzdolaplarını kullanabiliyor, elektrik sobaları ile ısınabiliyor hatta ev soğumasın diye yalıtım yaptırıyorsak bunun bir sebebi var. Bir enerji türü diğerine dönüşebilir. Örneğin elektrik enerjisini ısı enerjisine dönüştürerek ısınıyoruz. Yani ısınmanın bir bedeli var. Isınmak istiyorsanız karşılığında bir şeyler vermeniz gerekiyor. Bir topa vurmak için bile topa; vücudumuza aldığımız gıdalardan elde ettiğimiz enerji yoluyla, bir kinetik enerji vermek zorundayız. Top bu basit kavisli yolu sırasında dahi, potansiyel enerji ile kinetik enerji arasında bir değişim yaşayacak, sürtünme yüzünden enerji kaybedecektir. Kaybedecektir diyorsak, kendinden kaybedecektir ama başka bir yere verecektir demek istiyoruz. Doğadaki bu döngü, bu yasalar yüzünden var. Örneğin aşağıdaki videoda MIT'den Prof. Dr. Walter Lewin, son derece emin olduğumuz bu yasayı hayatını riske atarak gösteriyor. Videoda endişe edip gerilmesinin sebebi, ufak bir el hareketiyle topa bir hız verebileceğini düşünmesi. Bu yüzden olacak ki zekice bir hareket yapıp topu yüzünün tarafından hiçbir parmağıyla dokunmadan yalnızca salınacağı taraftan tutuyor. Böylece kazara iterse, ittiğini çenesinde hissedebilir, fakat öbür türlü fark edemez. Burada insanların yanıldığı en önemli konuların başında gelen mıknatıslar hakkında da bir iki kelam etmeden olmaz. Yukarıda enerjinin korunumu yasasını açıkladık. Aynı şey aslında mıknatıslar için de geçerli. Çoğu insan, mıknatıslığın ilelebet var olan bir itme-çekme gücü olduğu yanılgısına düşüyor. Evet, evinizdeki buzdolabına yapışan mıknatıs sizin ömür sürenizin sonuna kadar oraya yapışmaya devam edecek. Ancak, bu sonsuza kadar sürmez. İşte, mıknatıslığın sonsuza kadar sürmeyeceğini bilmeyenler de, eğer mıknatısları uygun bir biçimde dizersek, hiç durmadan hareket eden bir düzenek yaratırız. Bu hareketi de elektriğe çeviririz, bedava enerji elde ederiz diye düşünüp işe girişiyor. Sorun şu ki, bir mıknatısa iş yaptırmak, o mıknatısın mıknatıslanırken depoladığı enerjiyi ondan geri almak demektir. Dolayısıyla, bir dönem sosyal medyada oldukça popüler olan Perendev Manyetik Motor gibi düzenekler kısa sürede çalışmaz hale gelmeye mahkumdur. Kuracağınız düzenekteki mıknatısları düzenli olarak değiştirmeniz gerekir. Tabii ki, bu bir maliyettir ve bunun maliyeti düzeneğin size vereceği enerjiyle elde edilecek kazançtan her zaman fazladır. Sebebini biliyorsunuz; enerjinin korunumu yasası. Ve de elbette hiçbir sistemin %100 verimlilikle enerji üretemeyeceği. İlla ki sürtünme ve ısı yoluyla enerjinin bir kısmı kaybolacaktır. Yani, mıknatıslarla oluşturulmuş bir con ahmetin makinası düzeneği de size malesef enerjiyi belli bir maliyet karşılığında üretecektir. Örneğin düzenekteki mıknatısları yapabilmek için 100 birim elektrik enerjisi harcadıysanız, o mıknatısları kullanarak elektrik üretirken elde edeceğiniz toplam elektrik enerjisi 100 birimin altında olacaktır. Yani, zarar edeceksiniz! Şunu bilin: Bir mıknatıs, ancak belli bir miktarda enerji kullanılarak manyetik yapıya ulaşabilir ve tüm mıknatıslık süreci boyunca kendisine yüklenen bu enerjiyi kullanır. Bir mıknatısın, mıknatıslık özelliğini kazanması için aldığı enerjiden daha fazla enerji üretmesi mümkün değildir. Eğer bu mıknatısı enerji üretmek için kullanmaya kalkarsanız, yani iş yaptırırsanız, kısa süre içinde mıknatıs olmasını sağlayan enerjiyi tüketip sıradan bir yapıya bürünecektir. Yani, mıknatıslık özelliğini kaybedecektir. İşinize yaramayan iki tane mıknatıs alın ve bu iki mıknatısı birkaç dakika boyunca hızlı hızlı birbirine vurun. Bu yaptığınız, bir manyetik motor düzeneğindeki gibi, mıknatısların manyetik alanlarının sürekli birbirinin içine geçmesine ve mıknatısların çekme-itme işi yapmasına neden olacaktır. Bir süre sonra göreceksiniz ki, her iki mıknatıs da çekme gücünü önemli oranda yitirmiş hale gelecek. Hatta bu işi yeterince uzun sürdürürseniz, ikisi de mıknatıslık özelliğini tümüyle yitirecektir. Konu hakkında biraz daha bilgi alabilmeniz için, Yalansavar'daki şu yazıyı okumanızı tavsiye ederiz.


Bir balığın açısından evreni düşünmek, pek de kolay görünmeyebilir. Ancak konuyu ana hatlarıyla ele almamızı sağlayacak birkaç ipucunu bize sağlama olasılığı açısından, düşünülesi bir durumdur. Gözlerimiz sürekli açık, zira biz bir balığız. Sürekli bizlerle etkileşim içinde olan su molekülleriyle ve deniz suyunda bulunması olası moleküllerle etkileşim halindeyiz. Durun bir dakika, bir balığın bunu ilk bakışta çıkarsaması, -eğer en az Homo sapiens model bir zekaya sahip olduğunu varsayarsak- çok zor. Bunu, sürekli bizlerle etkileşim halinde olan hava moleküllerinin ve havada bulunması olası moleküllerinin farkında olmayışımız durumundan hareketle çıkarabiliriz. Bizler için, odamızda, yeni aldığımız dolabımızı yerleştireceğimiz köşe, tam anlamıyla boştur. Aynı durumun üzerinde düşünülebilir bir durum olduğunu, bizler, yarısı boş olan bardağı değerlendirirken de fark etmeliyiz. Odamızın boş olduğunu düşündüğümüz köşesi, esasında standart bir odanın içerebileceği hava moleküllerini içerir; tıpkı odanın diğer köşeleri ve içindeki herhangi bir bölüm gibi. Dolabımızı köşesine yerleştirdikten sonra, söz konusu hava molekülleri artık ötelenmiştir. Onların yerine artık söz konusu köşede, bol karbonlu bileşiklerden oluşan dolabımız durmaktadır. Ancak -her zaman değerlendirdiğimiz gibi- işin bir de atom altı boyutu vardır. Acaba atom altı ölçekte de balıktan ve balıkla etkileşim içinde olan su moleküllerinden, dolabımızdan ve dolabımızla etkileşim içerisinde olan hava moleküllerinden başka figüranlar olabilir mi? Cevap, yine her zaman olduğu gibi, evet. Esasında dolapla hava ortamı arasındaki sınır olan düzlem, yani dolap yüzeyi, bu figüranlar için pek de önemli görünmüyor. Zira onlar her yerde. Tüm evreni dolduruyor ve sürekli oluşup kayboluyorlar. Tüm evreni dolduran bu figüranlar, sanal parçacıklar. Acaba sanal sözüyle neyi anlatmak istiyor olabiliriz? Gerçeklik ve sanallık arasında belli bir yelpazenin olmadığı açıktır. Diğer bir deyişle, bir şey ya gerçek, ya da değildir. Sanal parçacıklar bu bağlamda, biraz da anlaşılamamış bazı noktalar olduğunu ortaya koyar . Klasik fizikte yüklü cisimler, elektrik alanı aracılığıyla etkileşirler. Kuantum fiziğinde bu etkileşim, foton değiş tokuşu dediğimiz olayla beraber gerçekleşir. İki elektron, atağa kalkan bir futbol takımındaki oyuncuların paslaşması gibi, foton değiş tokuş eder. Topun, takım oyuncularının ayaklarına her çarpışında, oyuncuların topu hissetmesi gibi, her foton değiş tokuşu sonunda, elektronlar da bazı değişikliklere uğrar. Söz konusu dünya, kuantum dünyası olduğundan, buradaki değişiklikler daha geniş çaplıdır. Elektronun momentumundaki bir değişim, buna örnektir. Bunun yanında, bu değiş tokuşların sonucu, iki elektronun birbirini itmesidir. İşte burada değiştirilen fotonlar, sanal parçacıklardır. Işığı taşıyan fotonlardan farkları ise, uzaydaki menzillerinin çok kısa olmasıdır. Diğer bir deyişle söz konusu fotonlar, uzun yol için gereken enerjiye sahip değillerdir. Buradaki sanal parçacıklar, kuantum alanını ödünç alıp, sonra geri veren parçacıklardır; tıpkı futbolcunun hareket eden ayağından ödünç aldığı momentumu, başka bir futbolcunun ayağına teslim eden top gibi. Bunların yanında, bilim dünyasını yakından takip edenlerin aşina olabilecekleri bir sorun vardır: kütleçekiminin kuantum teorisini oluşturmak ya da diğer bir deyişle, kütleçekimini, kuantum teorisi ile birleştirmek. Bunu sorun yapan ise, bu sefer daha yüksek bir olasılıkla aşina olunabilecek belirsizlik ilkesidir. Bu ilkenin bize ne söylediğinin üzerinden kısaca geçmek gerekirse, atom altı düzeyde ölçüm yaparken, ölçmek istediğimiz büyüklüklerin belirlilikleri arasında bir ödünleşim olduğunu belirtmek gerekir. Yani örneğin, bir elektronun hızını ve konumunu ölçmek istediğimizde, eğer konumu %64 kesinlikle ölçüyorsak, hızını %36'lık bir belirlilikle ölçebiliriz. Bu ilkenin teorik ve deneysel bir sonucu da, yukarıdaki dolap ve balık analojilerinde hatırlamaya çalıştığımız gibi, uzayın aslında tamamen boş olmadığıdır. Eğer böyle olmasaydı, yani boş uzay tümüyle boş olsaydı, günlük hayatta deneyimlediğimiz tüm alanlar sıfır değerini alırlardı. Diğer bir deyişle, ışık gibi bir elektromanyetik alan ve Güneş'in kütleçekim alanı gibi bir alan, kısaca olmazdı. Neyse ki, söz konusu boş uzay alanının değeri ve zaman içerisinde değişimi, yukarıda açıkladığımız ödünleşim durumunu hatırlatır. Belirsizlik, söz konusu büyüklüklerden birini ne kadar kesinlikle biliyorsak, diğerini de o kadar belirsizlikle bilebileceğimizi söylüyordu. Buradan hareketle, boş uzaydaki herhangi bir alanın tam olarak sıfır değerine sabitlendiğini varsayarsak, söz konusu alan, belirsizlik ilkesine uymayan ve tamamen bilinebilir, yani kesin olan bir konum değerine , bunun yanında da kesin bir değişim değerine sahip olacaktır. Oysa belirsizlik, iki büyüklüğe de, %0 ve %100 dışındaki tüm değerler için izin veriyordu. Bu sebeple, alanın değerinde, bir ölçüde belirsizlik, yani kuantum dalgalanması olmalıdır. Dalgalanmayı soyut biçimde, bu şekilde özetleyebiliyoruz. Ancak tabii ki de durumu somutlaştırmamız gerekiyor. Dalgalanma olgusu esasen, parçacık çiftlerinin oluşup kaybolması durumuyla özdeştir. Evet, Feynman diyagramlarının bazılarında olduğu gibi, bir noktada etkileşen ve ayrılan parçacıklardan bahsediyoruz. Bir parçacık çiftinin bir süre için birlikte ortaya çıkıp sonra yeniden bir araya gelerek birbirlerini yok etmeleri olarak düşünülebileceğimiz bu dalgalanmalar, elektromanyetik alanın taşıyıcı parçacığı olan fotonlar gibi, boyutsuz parçacıklarla beraber meydana gelir. Proton ya da nötron gibi gerçek parçacıkların aksine, parçacık dedektörlerince algılanamayan bu parçacıklar, buna rağmen etkilerini, atomun çekirdeği etrafındaki elektron orbitallerindeki ufak çaplı enerji değişimleri sırasında gösterirler. Detaya inmeye şimdilik gerek yok. Buraya kadarki olay örgüsünden anlamamız gereken, boş uzayın, yukarıda açıkladığımız belirsizlik ilkesi gereği, kuantum dalgalanmalarına sahne olduğudur. Bu dalgalanmalar her yerde ve her zaman oluşup kayboluyor; tıpkı sıcak bir yaz gününde, yakamozlardan gözümüze çarpan parlak dalgalar gibi. Deniz yüzeyine tepeden baktığımızı hayal ettiğimizde, yüzeyin pürüzlülüğünün, deniz dalgalarından kaynaklandığını anlamamız uzun sürmez. Şimdi bu zemine, dikdörtgen formundaki bir düzlemi oturttuğumuzu varsayalım. Şu durumda dalgalar, denize oturttuğumuz düzlemin -önce üstüne, sonra altına- diye devam eden hareketlerini sürdüreceklerdir. Bir anlamda denize oturttuğumuz düzlem, bu dalgaların ortalama profilidir. Belirli bir anda, düzlemin üzerinde kalan dalgalar, tek tek (+1) değerini alırken, düzlemin altında kalan dalgalar, tek tek (-1) değerini alır. Ne ilginç ve ne zariftir ki, tüm bu dalgaların toplamı, bize çok da yabancı olmadığımız 0'ı verir. Yukarıdaki formülizasyona dikkatlice bakalım. Kendisi, esasında, belirsizlik ilkesinden başkası değil. Werner Heisenberg'in ortaya koyduğu bu ilkeye yeniden göz atmak istersek, parçacığın pozisyonunun belirsizliği çarpı hızının belirsizliği çarpı kütlesi, daima belirli bir nicelikten fazla olmalıdır. Bu belirli nicelikse, bir parçacığın enerjisinin frekansına oranı olan Planck sabitidir. Eğer siz, parçacığın pozisyonundaki belirsizliği 2 katına çıkarırsanız, hızındaki belirsizliğini yarıya indirmelisiniz demektir. Bunun yanında, eşitsizliğin en sağındaki parçacığın kütlesi ne kadar büyük olursa, eşitsizliğin sol tarafının geri kalanını oluşturan iki belirsizlik de o kadar az olmak zorundadır. Bu bize biraz tanıdık gelmiş olmalı: Ay'dan Dünya'mıza bakan hiçbir astronot, Dünya'nın kaybolup yeniden oluştuğuna rastlamamıştır. Zira kütle çok yüksektir, dolayısıyla belirsizlikler çok çok düşüktür. Evren, bu formülizasyon üzerinde yapacağınız herhangi bir hamleye karşı, eşitsizliği yeniden sağlamak adına, başka bir hamleyle size cevap verir. Bir voleybolcunun topa hangi açıyla vurduğunu bilmeniz, topun tam olarak nereye düşeceğini bilmenize yeter mi? Görünüşe göre, başka unsurlar da söz konusu: voleybolcunun topa uyguladığı kuvvet ve havadaki moleküllerin oluşturacağı ufak çaplı sürtünme kuvveti gibi. Bütün bu verilerin ve daha fazlasının bize sağlandığını düşünelim. Yani voleybolcunun topa vuruşu sırasındaki tüm veri setleri elimizde ve biz, bu verilerle hesaplamalar yapabiliriz. Şu durumda topun düşeceği noktayı belirlememizi engelleyen bir şey yok gibi görünüyor. İşte bu, bize belirli bir durumu işaret etmektedir: belirli bir andaki belirli verilerden hareketle, sonraki herhangi belirli bir anda, belirli bir durumu öngörmemiz durumu. 19. yüzyıl'ın başlarında, Simon Laplace adlı bir Fransız fizikçisi, gayet cüretkar bir biçimde, evrenin herhangi bir anındaki veri setleri elimizdeyse, evrende olabileceklerle ilgili keskin tahminlerde bulunmamızı sağlayacak bir bilimsel yasalar dizisinin olduğunu belirtiyordu. Cüretkar nitelemesi, burada olumsuz bir anlam kazanmamalıdır; belki gelecekte de belirsizlik ilkesini ortaya koyan Werner Heisenberg'ün görüşleri oldukça cüretkar görülecektir, ancak bu olasılığı Söz konusu yasalar için gereken tek veri seti, evrenimizin herhangi bir andaki eksiksiz durumudur. Başka bir deyişle gerekli olan, evrendeki tüm parçacıkların, o anki konum ve hız bilgilerinin verileridir. İşte Laplace burada, bu verilere sahip olduğumuzda, evrenin, zaman içerisindeki herhangi bir noktadaki durumunu hesaplayabileceğimizi söylüyordu. Astronomların, gezegenlerin hareketlerini, gelecekteki konumlarını ve tutulma tarihlerini hesaplayabilmesi, esasında Lalplace'ı biraz haklı çıkarıyor gibi. Ancak 19. yüzyıl'ın başları da, henüz herkesin konuşmadığı tarihlerdi. Daha Werner Heisenberg, Erwin Schrödinger, Paul Dirac, Stephen Hawking gibi bilim insanlarının söz hakları, olduğu gibi duruyordu. Bir önceki başlık altında, hiçbir astronomun, Dünya'yı kaybolup yeniden ortaya çıkarken gözlemediğinden bahsetmiştik. Burada da bu örnek geçerlidir; Laplace, belli sınırlar dahilinde haklıdır. Ancak evrenin kendisine sıra geldiğinde, söylenmesi gereken her şeyin henüz söylenmediğini belirtmeliyiz. Evrenin kendisi, bir gezegenle karşılaştırılamayacağı gibi, Laplace'ın savunduğu kadar da belirli değildir. Evrendeki tüm parçacıkların, tüm fiziksel özelliklerinin belirli bir anda bilinmesi, Belirsizlik İlkesi uyarınca, olanaksızdır. Doğa yasaları, bizlerin, evrenin geleceğini belirli formüllere dayanarak hesaplaması girişimine engel teşkil eder. Elbette yukarıdan birileri bizleri engellemez; ancak evren bünyesindeki belirsizlik, kendisini, ortaya çıkıp tekrar yok olan parçacıklarla gösterir ve bu parçacıklar, daha önce de belirttiğimiz gibi, evrenin her noktasını doldururlar.


Evet, bu sözü çok duymuşsunuzdur. Başta çok doğru gibi görünüyor ama değil. Daha doğrusu, çok büyük oranda hatalı. Bizler çıplak gözle, dürbünle veya amatör teleskoplarla sadece galaksimiz Samanyolu içerisindeki yıldızları görebiliriz. Galaksimizin çapının yaklaşık 100 bin ışık yılı olduğu ve bizim de tam galaksi kenarında bulunmadığımız düşünülürse, galaksimiz içinde teleskoplarla bakarak görebileceğimiz en uzak yıldız yaklaşık 75 bin ışık yılı uzakta yer alır. Hadi biz küresel kümeleri ve en yakın cüce galaksi komşularımızı da işin içine katarak 150-200 bin ışık yılı uzaktaki yıldızı gördüğümüzü varsayalım. Hatta skalayı biraz daha geniş tutup, birkaç milyon ışık yılı uzakta yer alan yakın komşu galaksilerimiz Andromeda ve Triangulum galaksilerinin yıldızlarını da işin içine katalım. Bildiğiniz gibi bir yıldızın ışık yılı olarak uzaklığı neyse, onun o kadar yıl önceki halini görüyoruz. Çünkü ışığın hızı sınırlıdır ve bize ulaşması için belli bir zaman geçmesi gerekir. Örneğin ışık 9.5 trilyon kilometrelik bir mesafeyi, tam 1 yılda kateder. Buna basitçe ışık yılı diyoruz. Yani aslında ışık yılı terimi zaman değil, bir uzaklık birimidir. Bize en yakın yıldız olan Proxima Centauri yaklaşık 40 trilyon kilometre uzakta olduğuna göre, onun 4.2 yıl önceki halini görüyoruz demektir. Yıldızın uzaklığı arttıkça, daha da eski zamanlara ait görüntüsünü görürüz. Bir yıldız için 50, 100 veya 200 bin yıl sadece bir göz kırpma süresidir ve bu geçen sürenin ortalama ömrünün yanında esamesi okunmaz bile. En kısa ömürlü yıldız bile yaklaşık 2 milyon yıl kadar yaşar. Ancak böylesi kısa ömürlü yıldızların sayısı çok ama çok azdır. Her yıldızdan sadece %0.0001'i bu kadar kısa ömre sahiptir. Eğer böyle kısa ömürlü bir yıldızı gözlemliyorsanız, o anki halini inceleyerek ne kadar ömrü kaldığını hesaplayabilirsiniz. Yıldızın ölümünün yaklaştığını tespit ettiğinizde ise diyebileceğiniz tek şey; bu yıldız önümüzdeki birkaç yüzbin yıl içinde süpernovaya dönüşebilir olur. Ama unutmayın, bu yargıya sadece belirttiğimiz çok kısa ömürlü dev yıldızlar için varabilirsiniz. Evrende var olan yıldızların %50'sinin ömrü, 100 milyar yıldan, %30'unun ömrü 40 milyar yıldan, %8'inin ömrü 20 milyar yıldan, %5'inin ömrü 5 milyar yıldan, %3'ünün ömrü 1 milyar yıldan, %3'ünün ömrü 100 milyon yıldan uzundur . Bizim çıplak gözle gördüğümüz yıldızların %99'u son %3'lük dilime giren 1 milyar ila 10 milyon yıl arasında yaşayan yıldızlardan oluşur. Dolayısıyla gördüğünüz yıldızların %99'u için 100 bin yıl hiçbir değişiklik gözlemleyemeyeceğiniz kadar kısa bir süredir. Bu süre 100 bin yıllık süre içinde görebildiğiniz yıldızların ancak %0.0001'i yok olacaktır. Çıplak gözle gördüğümüz yıldızların çok azı birkaç bin ışık yılından daha uzak mesafede. Şu an evet, onların geçmişlerini görüyoruz ama, gördüğümüz x yıl öncesi o yıldızın ömür sürecinde bir anlam ifade etmeyecek, bir değişiklik gözlemlenemeyecek kadar kısa. Bugün artık biliyoruz ki, gökyüzüne baktığımızda çıplak gözle görülebilen yıldızlardan Betelgeuse gibi sadece birkaç tanesinin ömrünün sonuna gelmiş olma ihtimali söz konusu. Geri kalan gördüğünüz tüm yıldızlar oradalar, parlıyorlar ve daha milyonlarca yıl parlamaya devam edecekler. Yapılan yaş hesaplamaları sayesinde bunda kesinlikle eminiz. Dolayısıyla bir yıldıza veya bize sadece birkaç milyon yıl uzaklıktaki galaksilerdeki yıldızlara bakıp belki artık orada değil demek, sevgilinizi kültürünüzle etkilemeniz dışında pek bir anlam ifade etmez. Büyük ihtimalle o yıldız, siz ölüp petrole dönüştükten, hatta belki de bütün insanlık yok olduktan sonra bile orada parlamaya devam edecek. Not: İlk olarak 14 Aralık 2014 tarihinde yayınlanan bu yazımız, yeni veriler eşliğinden güncellenerek tekrar yayınlanmıştır. Eğer yeterince uzaktan, iyi bir tel... Tarih, Ocak 1967 yılını gösterdiği ...


Uçakların kalkışının arkasındaki kuvvetleri hiç düşündünüz mü? Peki, nasıl oluyorda evdeki veya sobadaki duman bacadan dışarı çıkıyor; çıkması gereken birçok yer varken? İşte tüm bunların arkasında yatan sebep Bernoulli prensibi. Bernoulli prensibi, akışkanlar dinamiğinin bir parçası olarak, yatay düzlemde, akışkanın hızı arttıkça neden basıncın azaldığını açıklar. Bu prensip adını ise, matematikçi Daniel Bernoulli'den almaktadır. Daniel Bernoulli, bu prensibe ilk defa, 1738 yılında yayımladığı Hydrodynamica kitabında yer vermiştir. Uçak kanatları, aerodinamik tasarımı gereği, altı düz , üstü eğimli bir şekilde tasarlanır. Aslında uçağın kalkmasını sağlayan da bu küçük aerodinamik farklılıktır. Bu kanat yapısı, Bernoulli prensibinin uçağa uygulanmasını sağlamaktadır. Yukarıda prensibi açıkladığımızda da bahsettiğimiz gibi, herhangi bir akışkanın yatayda hızı artarsa bulunduğu bölgedeki basıncı düşürür. Herhangi bir uçak kalkış için hızlanırken, kanadının üstü eğimli olduğu için, kanadın üstünden geçen hava, altından geçen havadan daha hızlı olur. Dolayısıyla, kanadın üstünden geçen hava hızlı olduğu için kanadın üstünde basınç düşer; kanadın altında ise daha kuvvetli bir basınç alanı oluşur. Uçak kalkış için limit hıza ulaştığında kanadın altındaki basınç, uçağı kaldıracak kadar güçlü olur ve uçak kalkar. Diyelim ki sobalı bir evde oturuyorsunuz. Eve geldiniz ve sobayı yaktınız. Siz sobayı yaktığınız anda duman bacaya doğru yöneldi. Halbuki eve de dağılabilirdi. Dağılmadı, çünkü biriken duman soba içerisinde bir basınç yarattı. Duman tanecikleri gidebilecekleri alçak basınçlı bir yer aramaya koyuldu. O da ne! Bacadan çıkmak çok iyi bir fikir. Çünkü bacanın dışarıya açılan ağzında hava kuvvetli bir şekilde akmakta. Dolayısıyla bacanın üstündeki basıncı azaltmakta. E bunu gören dumanda fırsatı kaçırmıyor ve eve dağılmaktansa bacayı tercih ediyor. Sobalı evde oturanlar bilir, soba boruları bir süre sonra yanma atıklarıyla dolar. Bu yanma atıklarına kurum diyoruz. Eğer borular temizlenmezse sobanın verimi düşer. Hatta evin içine tütme yapar. Yani duman bacadan çıkamaz ve evin içine dolmayı tercih eder. Ya da dikkatinizi çekmiştir, dışarısı rüzgarlıyken sobalar daha verimli yanar. Çünkü rüzgar bacanın üstündeki basıncı fazlasıyla düşürür ve duman sobayı boğmadan hızlıca ortamı terk eder. Not: Uçakları uçuran etken Bernaulli prensibi yanında, uçak kanatlarının hücum açısıdır. Hücum açısı konusunu da araştırmanız gerekmektedir. Limit, türev ve integralin ilk olar... Bu poz, dün gece (29 Ağustos 2015) ...


Betelgeuse yıldızından dışarı atılan madde, bir maske görevi yaparak süper dev yıldızdan gelen ışığı örtmüş olabilir. Bu yılın başlarında Betelgeuse, bilim insanlarını tuhaf sönükleşmesi ile şaşkına çevirdi. Bir yüzyıldan uzun bir süredir astronomlar, Orion Takımyıldızı'nda bulunan bu süper dev yıldızı gözlemliyorlar. Ve Betelgeuse'un parlaklığının 420 günlük periyotlarda düzenli bir şekilde değiştiği bilinmesine rağmen bu son sönüklük o kadar aşırıydı ki, çıplak gözle bile fark edilebiliyordu. Bu da yetmezmiş gibi yıldız ayrıca sinirden deliye dönmüş gibi görünüyordu. 13 Ağustos'ta The Astrophysical Journal'da yayımlanan bir çalışma, bu sönüklüğün olası sebebini özetliyor: hızlıca toza dönüşen sıcak ve yoğun bir gaz atımı, Betelgeuse'un güney bölgesinin büyük bir kısmını kapatıyordu. 2019 yılının ocak ayı boyunca Betelgeuse'da her şey normal görünüyordu. Ancak kısa bir süre sonra yıldız sönükleşmeye başladı. Şubat 2020 tarihine gelindiğinde ise yıldız normal parlaklığının üçte ikisi kadar parlaktı. Betelgeuse'un parlaklığındaki bu azalma ilk başta bilim insanlarını şaşırttı. Fakat bu yeni çalışmada yıldızın bu dramatik sönükleşmesine sebep olan olayların zaman çizelgesinin bir taslağını çıkardılar. Bu taslağı da 2019 yılının ocak ayından itibaren Hubble Uzay Teleskobu'nun periyodik olarak Betelgeuse'u mor ötesi dalga boyunda gözleyip dev canavarın yeni çehrelerini ortaya çıkarması sayesinde yapabildiler. 2019 yılının Eylül ayından Kasım ayına kadar Hubble, yıldızın atmosferinden geçen aşırı sıcak ve yoğun madde kütlelerinin işaretlerini belirledi. Ve Aralık ayında yer teleskopları da yıldızın sönükleşmesine tanıklık etmeye başladılar. Çalışmanın baş yazarı Andrea Dupree açıklamasında bu atılmış gazın yıldızın güney kısmını örten tozu oluşturmak için yıldızın milyonlarca mil ötesinde soğuduğunu düşündüklerini söyledi. Bilim insanlarının Betelgeuse'un sönükleşmesi ile ilgili gizemi çözmüş olabilecekleri ihtimaline rağmen bu dev yıldız astronomların kafasını karıştırmayı henüz bırakmadı. Mesela sönükleşmeye sebep olan bu büyüklükte bir atımın yıldızın kutuplarından gerçekleşmemesi. Ki yıldızın kutuplarında yer çekimi zayıf olmalı ve bu durum da maddenin yıldızdan kaçmasını daha kolay hale getirir. Dupree, yıldızın bu kütleyi nasıl kaybettiğini bilmediklerini söyledi. Dahası 28 Temmuz'da The Astronomer's Telegram'da yayımlanan başka bir çalışmaya göre NASA'nın Solar Terrestrial Relations Observatory 'nun yaptığı ek Betelgeuse gözlemleri, yıldızın parlaklığındaki başka daha küçük bir azalmayı gösterdi ve bu azalma neredeyse yıldızın en az parlaklığa ulaştığı zamandan bir yıl önceydi. 150 yıla kadar uzanan tutarlı gözlemler ile Betelgeuse'un sönükleşmesi ve daha sonrasında tekrar hemen parlaklaşması sıra dışı değildir. Yine de Dupree, yıldızın maksimum parlaklığa ulaştığı Ağustos ve Eylül aylarında daha fazla umulmadık patlamaları takip etmek için Betelgeuse'u gözlemlemeyi planlıyor. Kendi yıldızımız güneşin aksine Betelgeuse kırmızı süper dev bir yıldızdır ve yarıçapı güneşten yaklaşık 900 kat daha büyüktür. Eğer Betelgeuse güneşimizin yerine geçseydi, Betelgeuse'un yüzeyi Jüpiter'in yörüngesini bile aşardı. Betelgeuse, ayrıca hayatının sonuna yaklaşmakta olan bir yıldızdır. Önümüzdeki 100,000 yıl içerisinde yıldızın bir süpernovaya dönüşmesi bekleniyor ve bilim insanları ile amatör astronomlar bu dramatik olayı izlemek için çok hevesliler. Bu süper dev nihayetinde patladığında patlama dolunay kadar parlak olacak ve aylar boyunca gündüz vakitlerinde bile gökyüzünde görünebilir halde kalacak. Süpernovaların evrende nispeten yaygın olmasına rağmen, -ki evrenin bütün büyüklüğünü düşünürsek bilim insanlarının her birkaç günde bir yıldızın ölümüne denk gelmesi gerekirken- kendi arka bahçemizde bir süpernovayı yakalamak hala biraz şans gerektiriyor. Astronomlar, Samanyolu gibi galaksilerin yaklaşık 50 yılda bir süpernovaya ev sahipliği yapması gerektiğini tahmin ediyorlar. Buna rağmen en yakınımızdaki son süpernova, uydu galaksimiz olan Büyük Macellan Bulutları'nda gerçekleşen SN 1987A'dır. Samanyolu'nda ise fiziksel olarak gözlemlenen son süpernova ise SN 1604 veya Kepler'in Süpernovası'dır ve 1604 yılında gerçekleşmiştir. Üç haftadan fazla bir süre gün boyunca görülebilir durumdaydı. Daha sonra bulunan Samanyolu süpernovalarının kalıntıları Cassiopea A ve G1.9+0.3 olmasına rağmen patlamalarına dair tarihte herhangi bir kayıt veya doküman bulunmamaktadır. Bu da astronomların söyleyebildiklerine göre Samanyolu'nda bir süpernova zamanının geldiği anlamına gelir. Yaklaşık 700 ışık yılı uzaklıkta olduğu için Betelgeuse'dan bugün gördüğümüz ışık yıldızın yüzeyinden 1300'lü yıllarda çıktı ve bu yüzden de süper devin belki de şu an bir süpernovaya dönüşmüş olması tamamen muhtemel. Bu durumda da şovun nihayetinde bize ulaşması için sadece sabırla beklememiz gerekiyor.


Yaklaşık 600-700 ışık yılı uzaklığı ile, bize en yakın dev yıldızlardan biri olan Betelgeuse, ömrünün sonuna gelerek kırmızı dev evresine ulaşmış bir yıldızdır. Geceleri, büyük şehirlerde bile gökyüzünde rahatça görülebilen Betelgeuse, Güneş'in 1.000 katına ulaşan çapıyla, gerçekten muazzam bir büyüklüğe sahip. Böylesi dev yıldızların ömrü oldukça kısadır. Zaten farkettiyseniz, Betelgeuse'un 8 milyon yıl önce doğduğunu söyledik. Güneş'imizin şu an yaklaşık 5 milyar yaşında olduğu düşünüldüğünde, bu sürenin ne kadar kısa olduğunu anlayabilirsiniz. Başka bir deyişle, dinozorlar yeryüzünde gezinirken gökyüzünde Betelgeuse yoktu, daha oluşmamıştı. Hoş, bugün gökyüzünde çıplak gözle gördüğünüz yıldızların %90'ından fazlası o zamanlar henüz yoktu. Gökyüzü yine yıldızlarla doluydu ama, tanıdık olarak sadece Sirius, Alpha Centauri gibi birkaç yıldız vardı. Çoğu ölüp gitti, yerlerine Betelgeuse gibi yenileri geldi . Güneşimiz, çekirdeğindeki hidrojeni helyuma dönüştürerek enerji üretir. Betelgeuse ise, büyük kütlesi nedeniyle çekirdeğindeki hidrojeni hunharca, hesapsız kitapsız hızla yakarak çoktan bitirdi. Şu anda gençlik günlerinde hidrojen yakarak oluşturduğu helyumu karbon, oksijen gibi elementlere dönüştürüyor. Bu elementlerin nükleer reaksiyonları hidrojen'den çok daha fazla enerji ürettiği için yıldız bir balon gibi şişerek bugünkü dev boyutlarına ulaşmış durumda. Şişmeden kaynaklanan yüzey alanı genişlemesi nedeniyle yıldızın yüzey sıcaklığı Güneş'in yaklaşık yarısı, sadece 3.200 santigrat derece kadar. Ancak, çok büyük yüzey alanı ve çekirdekte üretilen muazzam enerji nedeniyle parlaklığı ve yaydığı ışınım Güneş'in 100 bin katından fazla olabiliyor. Neyse, bu yüksek enerji yayılımı, yıldızı şişirdiği gibi, dış katmanlarının da yavaş yavaş kütleçekiminden kurtularak uzaya yayılmasına ve yıldızın çevresinde bir sis bulutu oluşturmasına neden oluyor. Betelgeuse'un çevresine yaydığı bu sis bulutunun toplam kütlesinin Güneş'ten fazla olduğunu unutmayın. Başlangıçtaki kütlesinin çoğunu böyle yitirdi zaten. Şu an helyumu, oksijeni, karbonu nükleer reaksiyona sokarak çekirdeğinde hızla demir birikimi gerçekleştiren yıldız, ömrünün sonuna iyice yaklaşmış durumda. Demir, diğer elementler gibi birleşerek başka elementler oluşturamıyor. Bunun olması için dışarıdan enerji verilmesine ihtiyaç var. Yani, bir süre sonra yıldızın çekirdeği tümüyle demirden oluşacak ve enerji üretimi sona erecek. Bu olduğunda ise, Betelgeuse'u çökmekten koruyan ışınım basıncı kalmayacak. Dolayısıyla yıldız büyük bir hızla kendi içine çökecek. Bu çökme, demirin ihtiyaç duyduğu dış enerjinin kaynağıdır. Kütleçekimin yarattığı bu enerji, demir çekirdeğin aniden aşırı ısınıp muazzam oranda sıkışmasına neden olacak ve çok şiddetli bir nükleer reaksiyon gerçekleşecek. Çekirdekteki demir atomları bu ani reaksiyonla nikel, bakır, çinko, gümüş, baryum, cıva, altın gibi daha ağır elementlere dönüşecekler. İşte tüm bu dönüşümün havalı ismine biz süpernova patlaması diyoruz. Bu süpernova patlamasının ne zaman gerçekleşeceğini bilmiyoruz. Önümüzdeki yıl da olabilir, 100 bin yıl sonra da olabilir. Tüm bu süreler astronomi ölçeğinde yarın olarak değerlendirildiği halde, bizim kısacık yaşamlarımız için malesef sonsuzluk gibi duruyor. Patlama olduğunda, Betelgeuse yeryüzünden muazzam parlaklıkta bir yıldız gibi görünecek. Öyle parlak olacak ki, gündüzleri bile rahatlıkla gözlemlenebilen, geceleri Ay gibi cisimlere gölge oluşturabilen bir aydınlık sağlayacak. Bu çok parlak halini yaklaşık 7-10 gün boyunca koruyacak. Sonrasında ise yavaşça sönükleşecek ve ortalama 1 ay içinde tamamen gözden kaybolup bir daha hiç görünmeyecek. Bu arada, bize hiçbirşey olmayacak. Sadece bir ışık şöleni izleyeceğiz, hepsi o kadar.


Gökyüzünün en parlak yıldızlardan olan Betelgeuse, şu an normalden çok sönük bir halde görülüyor ve astronomlar da bunun ne anlama geldiği konusunda kararsızlar. Birkaç haftadan beri Orion takımyıldızında bulunan en parlak yıldız olan Betelgeuse, son yüzyıldaki en sönük hali ile gökyüzünde arzı endam ediyor. Astronomlar ise bu olay hakkında heyecanla sosyal medya üzerinden bundan sonra ne olabileceği ile ilgili konuşup tartışıyor. Herkesin aklında olan en büyük soru ise yıldızın bir süpernovaya dönüşerek patlayıp patlamayacağı. Astronomlara göre muhtemelen bu yakın zamanda olmayacak ancak, yine de Betelgeuse'nin daha önce görmedikleri bu durumuna şahit olmak konusunda çok heyecanlılar. Çünkü bir çok astronom Betelgeuse gibi süper dev yıldızların bu değişken davranışlarının sebebi konusunda fazla bir bilgiye sahip değil. Bu yüzden de dev yıldızlarda gerçekleşen bu tarz garip aktiviteler, yıldızların yaşamları konusunda onlara daha fazla şeyler öğrenme fırsatı veriyor. Aslında bir yüzyıldan uzun bir süredir astronomlar Betelgeuse'nin tekrar tekrar parlayıp daha sonra sönükleşmesini izliyorlar. Betelgeuse, kırmızı süper dev ve inanılmaz bir büyüklüğe ulaşan hayatının sonlarında olan bir yıldızdır. Yıldızın içerisindeki madde yüzeye doğru kabarcıklar halinde çıkıp daha sonra ise geri batıyor ve bu durum da yıldızın yüzeyinde daha sıcak ve daha soğuk maddelerin karışımını değiştiriyor. Bu değişiklik ise Betelgeuse'nin zaman zaman çok parlayıp zaman zaman da sönükleşmesine neden oluyor. Pennsylavania'daki Villanova Üniversitesi'nde görev yapan bir astronom olan Richard Wasatonic, yaklaşık 25 yıldır arka bahçesindeki 10 inç çapındaki teleskopu ile Betelgeuse'nin parlaklığını ölçüyor. Ayrıca aynı üniversiteden astronom arkadaşı Edward Guinan ve amatör astronom Thomas Calderwood ile birlikte çalışıyor. Ekim ayında bu ekip, Betelgeuse'nin tekrar sönükleşmeye başladığını tespit ettiler. Aralık ayında ise son 25 yılda olduğundan daha da fazla sönükleştiğini farkettiler. Ve bu durumu The Astronomer's Telegrama yazarak diğer astronomların da dikkatlerini bu konuya çektiler. Guinan ise açıklamasında yıldızın her geçen gece daha da sönükleştiğini ve bunun durmadığını söyledi. Ekip, en son 23 Aralık tarihinde durumu güncelleyerek Betelgeuse'nin son yüzyıldaki en sönük haline geldiğini açıkladılar. Betelgeuse, normalde insanların gökyüzünde çıplak gözle görebildiği altıncı veya yedinci en parlak yıldızdır ancak, Aralık ayı ortalarında bu sıralamada birkaç sıra düşüp 21. en parlak yıldız konumuna geriledi. Bu sıra dışı sönükleşme, bazı astronomların Betelgeuse'nin süpernovaya dönüşüp dönüşmediğini merak etmelerine sebep oldu. Bu arada Betelgeuse süpernovaya dönüşüp patlarsa, dünyadaki yaşama hiçbir şey olmayacak merak etmeyin. Astronomlar, yıldızın kütlesine bakarak bu süper dev yıldızın yaklaşık 9 milyon yaşına geldiğinde süpernova haline geleceğini tahmin ediyorlar. Guinan'a göre Betelgeuse şu an muhtemelen 8 veya 9 milyon yaşında. Diğer astronomlar da zaten daha önce Betelgeuse'nin yaklaşık 100.000 yıl içerisinde patlayabileceğini tahmin etmişlerdi. Yıldız patladığı zaman manzara olağanüstü olacak ve patlama dünyamızdan dolunay parlaklığının yarsı kadar bir parlaklıkta görülebilecek. Bu olayı canlı yakalayıp izleyecek şanslı biri, onu solup yok olana kadar aylarca gökyüzünde görebilecek. Astronomlar, süpernova haline dönüşüp sonunda patlamış olan bir çok yıldızın davranışlarını bu zamana kadar dikkatli bir şekilde incelemişti. Ancak hiç kimse süpernova patlaması anında yıldızların nasıl davrandığını bu zamana kadar göremedi. Bu sebeple de şu an hiç kimse bu sönükleşmenin bir patlamanın habercisi olup olmadığını bilmiyor. Tek bildikleri şey, yaşına rağmen Betelgeuse'nin davranışlarını anlamaktaki belirsizliklerden dolayı, patlamanın şu an gerçekleşmesinin oldukça olanaksız olduğu. Ginan ve ekibi on yıllardır yaptıkları gibi Betelgeuse'i gözlemlemeye devam edecekler. Betelgeuse'nin geçmiş zamanlardaki parlama ve sönükleşme zamanlarına bakarak (ki yıldız yaklaşık her 6 yılda ve 425 günde bir bu döngüye giriyor gibi görünüyor) yıldızın Ocak ayında da sönükleşeceğini, daha sonrasında yine parlak hale geleceğini düşünüyorlar. Ancak gerçekten durum böyleyse bunu kesin olarak tespit etmek durumundalar. Guinan, yine de gelecekte neyin olacağını tahmin etmenin çok zor olduğunu söylüyor.


Yıldızlar o kadar uzaktırlar ki, ne kadar güçlü teleskoplarla bakarsanız bakın, her zaman bir ışık noktası olarak görünürler. Yani, isterseniz evinizin bahçesine Hubble Teleskobu'nu kurun, bir yıldız her zaman ışık noktası olarak görünecek. Elbette dolaylı yollardan da olsa bunun fotoğrafta gördüğünüz üzere istisnaları olabiliyor. Betelgeuse bize görece yakın ve çok büyük bir yıldız olduğu için, biraz kabaca da olsa, yüzey görüntüsünü elde edebildik. Gökbilimciler, girişim ölçümü denilen bir teknikle, birden çok teleskobun verilerini birleştirerek Betelgeus'un bu yüzey görünümünü ortaya çıkarmışlar. Yıldızın yüzeyindeki koyu renkli alanlar, tıpkı bizim güneşimizdeki gibi güneş lekeleri ile oluşuyor. Tabi burada boyutlar çok büyük: Ömrünün sonuna çok yaklaşmış olan kırmızı dev Betelgeuse'un görmüş olduğunuz genişliği, Güneş ile Jüpiter arasındaki 800 milyon kilometrelik mesafeye eşdeğer. Güneş'in genişliği ise sadece 1.4 milyon km'dir. Betelgeuse hakkında daha detaylı bilgi için, şu yazımızı okuyabilirsiniz.


Bir beyaz cüce yıldızın yüzey sıcaklığı on binlerce, hatta yüz binlerce santigrat derece kadardır ve kayda değer oranda soğuması milyarlarca yıl sürer. Daha açık bir ifade ile, bir beyaz cücenin parlaklığını kaybedecek kadar soğuması, Dünya'nın şu anki 4.5 milyar yıllık ömründen daha fazla zaman alır. Bu süre içerisinde yakın çevresine yine bol miktarda enerji yaymayı da sürdürür. Örneğin, beyaz cüce yıldıza -sıcaklığına bağlı olarak- yaklaşık 800 bin ila 3 milyon km kadar uzaklıkta bulunan bir gezegen, milyarlarca yıl boyunca bizim Güneş'ten aldığımıza yakın enerji alabilir. Bu da, eğer uygun şartlar oluşmuşsa , ölü sandığımız bir beyaz cüce yıldızın çevresindeki gezegende yaşamanın olası olduğunu gösterir. Üstelik yapılan araştırmalar, böylesi bir gezegen sisteminin en az Dünya kadar güvenli olabileceğini ortaya koyuyor. Yıldızın ölüp bir beyaz cüceye dönüşürken kaybettiği kütle, uzaklarda bulunan gezegenlerin kaybolan kütleyle orantılı olarak daha yakın yörüngelere inmesine sebep olabilir. Örneğin bizim güneşimiz bu sonu yaşadığı sırada, Mars gezegeni bu şekilde çok yakın bir yörüngeye inebilir. Elbette Mars, düşük kütlesi nedeniyle üzerinde yaşam gelişebilecek bir atmosfere sahip olmadığından, iyi bir örnek değil. Ancak, başka yıldız sistemlerinde daha büyük karasal yapılı gezegenler böyle bir şansa sahip olabilirler. Beyaz cücelerin kalbinde artık nükleer reaksiyonlar gerçekleşmediği için, uzaya zararlı radyasyonlar yaymaları ve yakınındaki bu gezegeni yaşanmaz hale getirmeleri de söz konusu değil. Yani yıldıza çok yakın olsa da, bu gezegende yaşayanlar için Güneş patlaması, kütle atımı vb riskler söz konusu olmayacak. Eğer böyle bir beyaz cücenin yaşanabilir bölgesinde yer alan bir gezegende yaşayan varlıklar olsaydık, gündüzleri gökyüzünde yıldızın en az güneş kadar parlak olduğunu görecektik. Gezegenin kütle çekim kilidine yakalanmış olması dışında herşey günümüz dünyası ile aynı olacaktı.


Hal böyle olunca bu datanın işlenmesi ve insanlığın hizmetine sunulması için bir, on , 100 hatta 500 bilgisayar bile yetersiz kalıyor. Peki çözüm ne? Çözüm: Big Data ve Hadoop. Big Data Bilgisayar Mühendisliğinin yeni bir koludur. Birçok bilgisayar mühendisi arkadaşımın bile henüz ismini duymadığı, şu an piyasada en fazla yetişmiş elemana ihtiyaç duyulan, yıllık geliri en az 120 bin dolardan (bugünkü dolar kuruna göre yıllık 451 bin 800 Türk lirası) başlayan ve 200 bin dolara kadar çıkan, geleceği en parlak ve 4,5 milyon yazılımcıya ihtiyacın olduğu bir programcılık alanıdır. Standart veri tabanı programlarında bir server bilgileri tutar ve üzerinde alan isimleri tanımlanmış tablolar olur ve bilgisayar programları bu sunucuya bağlanıp istenilen verileri SQL denilen program kodlarıyla alıp program içerisinde işleyip, kullanıcıya uygun bir arayüzle gösterip, işi bittiğinde de bağlantıyı keser. Big Data'da ise standart SQL komutları çalışmaz. Çünkü veri bütünlüğü yoktur ve işlenilecek veri çok çok çok büyüktür. Bilgisayarların RAM'i yetmez. Mesela Facebook'u ele alalım. Her gün, biz de dahil, milyonlarca insan milyarlarca resim, video, yazı ve doküman yüklemektedir. Öyle ki Facebook verilerine göre günlük 500 Terabyte data işlenmektedir. Bütün bunları yapmaya tek bir bilgisayarın hatta 500 bilgisayarın, hatta 1000 bilgisayarın ne hızı yetişir, ne hard diski. Peki Facebook bu işin altından nasıl kalkıyor? Üstelik her gün bu kadar data daha geliyor. Daha da ilginci Facebook kullanıcılarının verileri üzerinde veri analizi yapıp, konum bilgisini alıp oturduğu semte ve beğendiği resimlere göre aylık gelirini tahmin etmekte ve ne kadar harcama yapabilir diye hesap yapılmaktadır. Diğer bir örnek Twitter. Her gün milyonlarca Tweet atılıyor, resim ve video yükleniyor. Bu kadar datayı işlemek, kaydetmek ve istenildiğinde tekrar sunmak nasıl mümkün oluyor? Twitter yine veri analizinde çok ilerlemiş vaziyette. John Hopkins Universitesi ve Güney California Üniversitesi öğrencilerine Big Data dersi verirken real time analiz örnekleri yaptırmaktadırlar. Buna göre herhangi bir ülkenin herhangi bir mahallesine kadar araştırma alanını daraltıp, orada neler konuşuluyorsa ona göre analiz yapılıp, TV kanallarına ve online reklam ajanslarına hangi reklamın o sırada yayınlanması gerektiğini söyleyebilmektedirler. Bu sayede işletmeler de profillerinde olmayan kişilere reklam yapmamış oluyorlar. Akıllı televizyonlarda akıllı reklamcılık yapılıyor. Mesela sadece kadınları alakadar eden bir ürün sadece kadınlara gösteriliyor. Eski ABD başkanı Obama'nın seçim kampanyasında kulanılan bir Twitter analizi Big Data derslerinin ana konularından birisidir. Kocasından boşanmış veya evlenmeden çocuk sahibi olmuş anneler için Obama'nın bir reklam videosu hazırlanıyor ve bu anneler Facebook üzerinden tespit ediliyor ve bu video bu anneler facebook hesaplarına girdiklerinde karşılarına çıkıyor ve Obama doğrudan bu hanımlara sesleniyor. Başkan seçildiğinde yalnız annelere nasıl yardımcı olacağını anlatıyor. Obama bu sayede milyonlarca kadından oy almayı başarıyor. Bu misallerimize Youtube, Google, Instagram, Amazon, Ebay gibi siteleri ekleyebiliriz. Google kendine veritabanı olarak bütün internet sitelerini görüyor. Yani önceden planlayıp, alanlarını tanımladığı bir veri değil. İnternette kim ne yüklemişse öyle duruyor. Bu verinin bir veri bütünlüğü yok. İşte tam burada standart veritabanı programları devre dışı kalıyor. Ne Oracle, ne Microsoft SQL, ne MySQL bu verinin altından kalkabilecek gibi değil. İşte bütün bunlar Hadoop isimli bedava bir veritabanı programı sayesinde çözülüyor. DFS denilen bir yöntemle data Dünya'nın neresinde boş duran bir bilgisayar varsa oraya yerleştiriliyor. Mesela Facebook'a yüklediğiniz resmin bir parçası Çin'deki bir bilgisayarda dururken diğer parçası Kanada'daki bir bilgisayarda tutulabiliyor. Siz görmek için tıkladığınızda Hadoop bu iki bilgiyi milisaniyeler içinde birleştirip size gösteriyor. Astronomi de Astrostatistics ve Astroinformatics denilen iki ana alan geliştirildi. Astrostatistics, İstatistik biliminin astronomi ve astrofizik bilimine uygulanması olarak özetlenebilir. Astroinformatics ise, teleskoplardan gelen büyük verileri işlemek için geliştirilen bilgisayar programları ve analiz etme yöntemleri olarak tanımlanabilir. Mesela Palomar Gözlemevi'nin ürettiği data 3 TB iken, CALTECH'in uzay teleskopu GALEX 30 TB, Avustralya'nın teleskobu SkyMapper 500 Terabyte, NASA JPL'in Hawaii'deki teleskobu PanSTARRS 40 PB data üretiyor. Dünya'daki bütün teleskopları birleştirdiğimizde oluşan datanın miktarı nerdeyse zettabytelara ulaşıyor. Bu maksatla kurulan Uluslararası Sanal Gözlemevi Birliği Dünya'daki bütün teleskoplardan gelen bilgileri Hadoop ile birleştirip her astronomun ulaşabileceği bir ortam kurmak için yapılandırıldı. Sanal bir gözlemevi kuruldu ve şimdiye kadar teleskoplardan gelen bütün veriler paylaşıma açıldı ve astronomlar bir bölge hakkında analiz yapmak istediklerinde daha önce teleskoplardan alınan bilgilere tek bir ekrandan erişebiliyor ve sanal gözlem yapabiliyor. Kısacası Sanal Gözlemevi (The Virtual Observatory bilim adamlarına daha kolay bilim yapmalarını sağlıyor. Sonuç olarak diyebiliriz ki Big Data hem normal hayatta hem de astronomi de geleceği elinde tutacak bir teknoloji. Programcılar Big Data'yı şimdiden Geleceğin Petrolü olarak nitelendiriyorlar. Bilgi güçtür.


Bilim insanları, büyük patlama sırasındaki uzay zaman dalgalanmasının nasıl görünebileceğini modellediler! Teleskoplarımız ne kadar iyi olursa olsun hiçbir zaman big-bang'i göremeyeceğiz. O nedenle, evrenimizin başlangıcına daha yakından bakmak için en iyi yöntem kütle çekim dalgalarını kullanmaktır. İsviçre'nin Basel Üniversitesi'ndeki fizikçiler, evrenin ilk zamanlarından gelen kütle çekim dalgalarının neye benzeyeceğini incelediler. Bu çalışma sayesinde, belirli tipteki kütle çekim dalgalarının modeline sahibiz. Çalışmanın sonuçları Physical Review Letters'ta yayımlandı. Big-bang'ten saniyenin çok ufak bir kesrinden sonra, evren katlamalı bir şekilde şişme adıyla bilinen bir genişleme yaşadı. Hala bunu neyin başlattığını bilmiyoruz ama, bazı fizikçiler buna bir güç alanının yol açtığına ve inflaton olarak bilinen parçacığın bununla bağlantılı olduğunu düşünüyorlar. Kozmik şişme başladığında, bütün evren basketbol boyutlarında ki bir alana sıkışmış durumdaydı. Etkin olan enerjiler muazzam ve uzay-zaman inanılmaz derecede çalkantılıydı. Bu inflatonlar belirli bölgelerde salınan kümeler oluşturabildi. Bilim insanları, bu bölgeleri oscillon olarak adlandırdı . Ekip simetrik olmayan oscillonların çok farklı yerçekimi dalgaları üretebildiklerini keşfetti. Daha da önemlisi bu sinyaller gözlemlenebilir. Araştırmacılar, oscillonların LIGO gibi kütle çekim dalgası dedektörlerinin ilkel kütle çekim dalgaların belirleme şansımızı büyük ölçüde arttırabileceğini düşünüyorlar. Bu modelin doğru olup olmadığını zaman gösterecek ama, bu olası sinyallerin nasıl görünmesi gerektiğini modellemek de önemlidir. Sinyalleri ne kadar iyi bilirsek, araştırmacıların bunları LIGO dedektörlerinde bulma ihtimali o kadar artar. İki Beyaz Cüce, Kütle Çekim Dalgası Yayıyor! Kütle Çekim Dalgaları İle Ekstra Boyutlar Keşfedilebilir!


Kozmik Anafor Astronomi Platformu olarak, 5 Ekim 2017 tarihinde Bilecik Özel Hatem Okulları'nın davetlisi olarak panel ve gözlem etkinliği düzenledik. Etkinlik, kurucumuz amatör astronom Zafer Emecan'ın öğrencilere Güneş Sistemi, gezegenlerimiz ve ötegezegenleri anlattığı sunumu ile başladı. Daha sonra, gelecekteki ikinci adresimiz olacak olan Mars hakkında detaylı bilgiler verilip; keşif serüvenimiz ve Mars'ta yaşam olasılıklarımız konuşuldu. Panel etkinliği, öğrencilerin merak ettiği konuları sorabildikleri soru-cevap söyleşisi ile devam etti. Pandemi Nedeniyle Olimpos Gökyüzü ve Bilim Festivali Online Yapılacak! Türkiye'nin, en büyük astronomi ve ... 68 yıl aradan sonra, Dünya'ya en ya... 22 Kasım 2017 tarihinde, Kozmik Ana... Olimpos Gökyüzü ve Bilim Festivali 2022 Kayıtları Açıldı! 7 yıldır Kozmik Anafor Astronomi Pl...