Ankara Kalkınma Ajansı ve Ankara Polatlı Belediyesi işbirliği ile başlamış olan Polatlı Bilim Merkezi ve Uluğ Bey Gökevi serüveni, 29 Ekim 2014 tarihinden bugüne Ankaralı gökyüzü ve bilim tutkunlarının uğrak yeri olmaya devam ediyor. Merkez, Gazi Üniversitesi Fizik Bölümü'nden Doç. Dr. Uygar Kanlı ve astronom Alper Tunç tarafından kuruldu. 74 adet deney seti, 34 kişilik Planetaryum ve Bilim Kurgu Stüdyosu ile Ankara'nın en büyük bilim merkezi olarak faaliyete başlayan merkez; bilime olan ilginin arttığı bu günlerde gelen ziyaretçilere, müzelerdeki Dokunmak yasaktırın aksine Dokunmamak yasaktır ilkesi ile eğlenirken öğretiyor ve keyifli vakit geçirmelerini sağlıyor. Günümüzde eğitim-öğretim faaliyetleri sadece okulda değil, okul dışında mümkün olan her yerde ve de yaşam boyunca devam eden bir sürece dönüştü. Hızla gelişen bilim ve teknolojideki ilerlemeleri öğrencilere yalnızca okulda aktarmak yeterli değil. Bu nedenle formal eğitimin informal eğitim çevreleriyle desteklenmesine ihtiyaç duyuluyor. İşte, bu noktadan hareketle Bilim Merkezleri okul dışında öğrencilere hatta formal eğitim alamayan her bireye hitap etmesi amacıyla kuruluyorlar. Günümüz öğrencileri bilimsel konularda gerçek nesneler ile doğrudan ilişki kurmadan bilime karşı olumlu tutum ve değer geliştirmede veya yeni bakış açıları kazanmada güçlük çekiyorlar. Öğrenciler, okul dışındaki ortamlarda da eğitilmeliler. Bilim merkezleri hakkında özellikle yurtdışında yapılan pek çok araştımalar; öğrencilerin bu tür merkezlerde yaparak ve yaşayarak bilime karşı olumlu tutumlar geliştirdikleri, okulda kazandıkları bilgi ve tecrübeleri deneme fırsatı bulduklarını gösteriyor. Gelişmiş ülkelerde bilim öğretimi konusunda son derece önemli bir işleve sahip olan bilim merkezleri, son yıllarda giderek artan bir ivmeyle ülkemizde de kurulmaya başlandı. Bu doğrultuda kurulan Polatlı Bilim Merkezi'nde öğrencilerimize okul hayatlarında bir katkı sağlaması amacıyla 74 deney setimizi kullanmalarını sağlıyor ve öğrenmelerini amaçlıyoruz. 'Evren Sizi Bekliyor!' sloganıyla açılan Gökevi, insanların içine girerek uzayı ve evreni birebir 360 derece ve ayrıntılı olarak izledikleri kubbe biçimindeki salon. Astronomi tiyatrosu da denen bu yapı üç boyutlu panoramik görüntü teknolojisini zengin görsel ve ses efektlerle destekleyerek öğrenme sürecini eğlenceye dönüştüren yenilikçi bir eğitim yaklaşımın ürünü. Gökevi'nde öğrencilerin hem astronomi hemde diğer bilimler hakkında videolar izleyerek bilgilerini pekiştirmek ya da bilmediklerini üç boyutlu panaromik görüntü teknolojisi ile görerek daha iyi öğrenmelerini hedefleniyor. Polatlı Bilim Merkezi'ne gelen her bireye, Yeşil Perde teknolojisi öğretilerek hem ilgili teknolojinin nasıl kullanıldığı, hem de günümüzde filmlerin nasıl çekildiği, efektlerin nasıl uygulandığı anlatılıyor. Ziyaretçiler ile bu teknoloji kullanılarak kısa bir film de çekiliyor. Bu yönüyle Bilimkurgu stüdyosu, Türkiye'deki bilim merkezleri arasında şimdilik ilk ve tek konumda yer alıyor. Ankaralı gökbilim tutkunları Polatlı Bilim Merkezi ve Uluğ Bey Gökevi hakkında daha fazla bilgi almak ve faliyetlerinden haberdar olmak için Facebook sayfasını takip edebilirler.


Gökbilimciler Avustralya Parkes Gözlemevi'nde bulunan radyo teleskoplarla görece yakın bir yıldızın bulunduğu konumdan gelen ilginç bir sinyal tespit ettiler. Alınan sinyal, doğal yollarla oluşamayacak frekans aralığında olduğu için dünya dışı akıllı yaşam ihtimalini de beraberinde getirdi. Yazımızda, ihtimallerin neler olduğuna değineceğiz. Yazımızın video versiyonunu bu linke tıklayarak veya aşağıdan izleyebilirsiniz. Video izlemek yerine okumayı tercih ediyorsanız, sayfayı aşağı kaydırıp okumaya devam edebilirsiniz. Proxima Centauri yıldızı 4.2 ışık yılı uzaklığıyla güneş sistemine en yakın yıldız olarak biliniyor. Ayrıca yıldızın yörüngesinde 2 adet ötegezegen de bulunuyor. Bu ötegezegenlerden biri olan Proxima Centauri b ötegezegeni, suyun sıvı halde kalmasına imkan sağlayan yaşanılabilir bölgede yer alıyor. Bu bilgi, bu ötegezegende akıllı varlıkların var olabileceği ihtimalini de beraberinde getiriyor. Ancak aynı zamanda bu ötegezegen yıldızına kütle çekim kilidiyle bağlı halde yörüngede dönüyor. Yani bu ötegezegenin kendi etrafındaki dönüş hızı ile yıldızın çevresindeki dönüş hızı eşit. Bu da gezegenin yalnızca bir yüzünün sürekli olarak yıldızına baktığı anlamına geliyor. Örneğin bu durum, Dünya Ay arasında da gerçekleştiği için biz Dünya'dan Ay'ın hep aynı yüzünü görüyoruz. İşte Proxima Centauri b yaşanılabilir kuşakta bulunsa da kütle çekim kilidinden dolayı, hep bir yüzünün yıldızına dönük olması nedeniyle yoğun radyasyona maruz kalarak atmosferini kaybetmiş olabilir. Bu da gezegen üzerinde yaşam ihtimalini düşüren etkenlerden biri. Öncelikle sinyalin kaynağı hakkında konuşmak için henüz çok erken. Çünkü sinyalin kaynağına dair bir dizi ihtimal bulunuyor. Elbette aralarında dünya dışı akıllı yaşamdan gelmiş olma olasılığı da var ama bu ihtimal astronomlara göre çok düşük. Aslında sinyalin bu kadar kafa karıştırıcı ve ilgi çekici olmasının sebebi, sinyalin frekans aralığı. Çünkü 982 megahertzlik frekans aralığı, bildiğimiz hiçbir gök cismi tarafından üretilmez. Bu frekans aralığındaki sinyallere uydular gibi insan yapımı nesneler sebep olabilir. Bu yüzden sinyale dünyamızın etrafında dönen uydudan birinin sebep olmuş olma ihtimali mevcut. Çünkü dünyamız yörüngesinde 2700 kadar çalışır vaziyette uydu var ve bu uydular Dünya'ya sürekli veri gönderiyor. Bununla birlikte sinyalin Proxima Centauri'den geldiği bile kesin değil. Çünkü sinyal Proxima Centauri ile aynı hizada yer alan, fakat arkasındaki başka bir kaynaktan da iletiliyor olabilir. Sinyalin bu bölgeden geldiğini varsaydığımızda bile başka ihtimaller bizi karşılıyor. Örneğin güneş sistemimizde, büyük manyetik alanı yüzünden bazı radyo atımları Jüpiter'den kaynaklanabiliyor. Yani Proxima Centauri bölgesinde yer alan manyetik alanı çok güçlü bir gezegen de bu sinyallere sebep oluyor olabilir. Ancak bu olasılığın gerçek olma ihtimali de bir hayli düşük. Çünkü Proxima Centauri'nin bulunduğu bölgeye Jüpiter'i koyacak olsaydık, Jüpiter'in manyetik alanından kaynaklanan radyo sinyalleri, bugüne dek dünyaya gelen en zayıf sinyalden bile 1.000 kat daha zayıf olurdu. Özetle bu ihtimal için imkansız diyemeyiz ancak, çok düşük bir ihtimal olarak niteleyebiliriz. İhtimalleri daha da uzatabiliriz. Örneğin sinyale sebeb olan şey, astronomlardan birinin karnının acıkması bile olabilir. Kulağa komik geliyor ama aslında evet, bu gerçekten olabilir. Çünkü bundan yaklaşık 5 yıl öncesinde Parkes gözlemevinde, uzaydan geldiği düşünülen bir sinyal tespit ediliyor ancak sonrasında bu sinyale sebep olan kaynağın, bir mikrodalga fırını olduğu anlaşılıyor. Proxima Centaturi'den gelen 982 megahertzlik frekans, bir kuasar, karadelik ya da bu tür bir gök cisminden gelebilecek kadar güçlü bir sinyal değil. Anlayacağınız, ihtimaller bir hayli fazla ama sinyalin akıllı yaşama işaret ettiğini düşünmeyi bizler de çok istesek de bu oldukça düşük bir olasılık. Bunun en güzel örneklerinden biri Türkçe'ye Hızlı Radyo Atımları olarak çevirebileceğimiz FRB'ler. FRB sinyalleri, milisaniyeler içerisinde çok yüksek enerjili sinyaller yayabilen radyo sinyalleridirler ve yalnızca milisaniyeler içerisinde Güneş'in üç günde yaydığı enerjiden daha fazla enerji üretebilirler. Yüksek enerjili bu radyo sinyallerinin nereden geldiği ve nasıl oluştuğu, on yılı aşkın bir süredir astronomların en çok merak ettiği konulardan bir tanesiydi. Sinyallere sebep olan ihtimaller arasında kara delikler, süpernovalar, nötron yıldızları ve hatta Proxima Centauri bölgesinden gelen sinyalde düşünüldüğü gibi uzaylılar bile vardı. 2020 yılının Nisan ayına dek yaklaşık 50 kadar FRB sinyali tespit edilmişti ve bu sinyaller milyonlarca ışık yılı uzaklıktan Dünya'ya ulaşıyordu. Ancak 2020 Nisan ayında ilk defa bir FRB'nin galaksimiz Samanyolu'ndan geldiği tespit edildi. Dolayısıyla astronomlar bu bölgeye odaklandılar ve sinyallerin kaynağının oldukça güçlü manyetik alanları bulunan magnetarlar olduğunu keşfettiler. Çünkü evrenin en güçlü mıknatısları olarak da tanımlayabileceğimiz magnetarlar, muazzam güçte manyetik alanlara sahipler ve çok kısa sürelerde güçlü sinyaller üretebiliyorlar. Gizemi 2007'den beri çözülemeyen, ve uzaylılardan geldiği düşünülen bu sinyallerin kaynağı en sonunda tespit edilebilmişti.


Fark edilmesi çok güç olan beyaz cüceye ilişkin yapılan gözlemler, yıldızın daha çok bir pulsar gibi davrandığını, süratle dönerken yaydığı güçlü ışınım demetiyle kendinden küçük eş yıldızını kamçıladığını gösteriyor. Pulsarlar, evrende karadeliklerle birlikte en yoğun gökcisimleri olan nötron yıldızlarıdır. Nötron yıldızları, dev süpernovaya dönüşen yıldızların patlaması ve kendi içine çökmesiyle oluşur; pulsarların eşsizliği ise dönüşleri sırasında kutuplarından sürekli ışın demetleri yaymalarından gelir. Fakat bu keşifte, pulsar olarak gözlenen cisim bir beyaz cüce yıldız, başka bir deyişle kendi içine çökmüş düşük kütleli bir yıldızın sönmüş kalıntısıdır ve yoğunluğu bir nötron yıldızının yoğunluğundan düşüktür. AR Scorpii isimli beyaz cüce pulsar, yeni araştırmaya ilişkin makalenin iki yazarına ev sahipliği yapan Warwick Üniversitesi'nin açıklamasına göre evrende keşfedilen türünün ilk örneği. Yeni çalışma AR Sco'nun bir pulsar gibi düzenli ışınım demeti yaydığını doğruluyor. AR Sco dünyadan yaklaşık 380 ışık yılı uzaklıkta ve gezegenimizle ortalama aynı büyüklükte olup ondan 200,000 kat daha ağır bir beyaz cüce. Bir çift yıldız sisteminin parçası ve çifti olan kırmızı cücenin yaklaşık 1.4 milyon kilometre uzağında yer alıyor. Daha önceki araştırmalar AR Sco'nun eş yıldızınagüçlü bir ışınım demetiyle vurduğunu ve çift yıldız sisteminin her 2 dakikada bir parlayıp söndüğünü ortaya koymuştu. Dahası, açıklamalara göre, ışınım demeti diğer yıldızın atmosferindeki elektronların hızını ışık hızına yakın hızlara kadar yükseltmekte. Önceki gözlemlerden de yararlanan son çalışma AR Sco'dan gelen enerji darbelerinin yoğunlaşmış ışınımların, aynı bir parçacık hızlandırıcısı gibi tek bir yöne yayan odaklanmış bir 'demet' olduğunu, bunun da bilinen evrende tamamen eşsiz bir durum olduğunu ortaya koyuyor. AR Sco'nun titreyen parıltısı daha geleneksel nötron yıldız pulsarlarda görmeye alıştığımız davranışın birebir aynısı diyor, Warwick Üniversitesi'nde astronom ve bu çalışmanın diğer yazarı olan Tom Marsh. Bir beyaz cücenin nasıl olup da, iki günlük dönüş periyodu olan bir pulsar gibi davrandığına ilişkin açıklama arayışları ise devam ediyor. Yazı dizimizin bir önceki ilk bölüm... Kara Delikler, Ölmüş Yıldızları Yeniden Canlandırabilir! Yeni bir araştırmanın öne sürdüğü i...


Radar, İngilizce Radio Detection and Rangingden kısaltılmış ve bir çok dünya dilinde sözlüklerde yer etmiştir. Basitçe, elektroamanyetik dalgalar yardımıyla uzaklık ve alan tespiti olarak tanımlanabilir. Radar cihazının vericisi tarafından üretilen ve dağıtılan elektromanyetik sinyal, cihazın menzilinde bulunan ve tespit edilecek olan kütleden yansıyarak sinyal kaynağındaki alıcıya ulaşır. Ekonun radar cihazının alıcısı ile algılanması sonucunda cisim tespit edilmiş olur. Radar cihazınızın alıcısına gelen ekoyu doğru biçimde algılayabiliyor ve yorumlayabiliyor, zaman hesabı yapabiliyor ve elektromanyetik dalganızın hangi ortam da hangi hızla yol aldığını biliyorsanız; cisim ile ilgili birçok farklı detaya ulaşabilirsiniz. İlk radar, gemilerin yer tespiti üzerine çalışan Christian Hülsmeyer tarafından 20'inci yüzyılın başında bulundu ve patenti alındı. Gelişimi ise, tahmin edeceğiniz üzere İkinci Dünya Savaşı ve sonrasına; ve genelde askeri ihtiyaçlara dayanmakta. An itibariyle gemilerin ve uçakların takibinde, meteorolojik amaçlarla, askeri teçhizat/cihaz tespitinde, karayollarında hız tespitinde, uzay görevlerinde ve birçok ufak ölçekli endüstriyel amaçlarla kullanılmakta. Radarın gözlem alanı-menzili açısından durağan-tahmin edilebilir sistemleri düşünürsek, sistemimizin tamamını zaten tahmin veya kontrol edebildiğimiz için radarımız ve takibini yapacağımız cisimler bize zorluk çıkarmayacak veya radarımızdan kaçmaya çalışmayacaklardır. Tespiti/takibini yapacağımız cisimler , yansıtıcı özelliği yüksek materyaller kullanılarak üretiliyor. Diğer yandan da sistemlerin içeriğini ve olası durumları da tahmin edebiliyoruz . Bu durumda radarlara görünmeme veya radarlardan gizlenme konusu, şu an için sadece askeri-savunma amaçlı radarlarda karşımıza çıkıyor. Ancak belirli menzil içerisinde, belirli büyüklükteki objelerin radarlara yüzde 100 görünmez olması mümkün görünmüyor. Şöyle açıklayalım. Elektromanyetik dalgalar, tıpkı ışık gibi fotonlardan meydana gelir. Ve yine tıpkı ışık gibi, doğrusal hareket eden elektromanyetik dalgaların da bir kısmı yüzeylerden yansır ve diğer kısmı bu yüzeylerden geçerek yollarına devam ederler. Ve bu yüzey, evrende bulunan ve kütlesi olan herhangi bir atom dahi olabilir! Elektromanyetik dalgalar, metal yüzeylerden çok daha iyi verimle yansır. Yukarıda belirttiğimiz radar kullanım alanlarının büyük bir çoğunluğu da metal objelerin tespitini içerdiğinden; radarlarımızın işi epeyce kolaylaşıyor. Savunma sanayilerinde her ülke veya silahlı grubun askeri hamleleriyle ilgili gizlilik esas olduğundan, sadece bu alanda ve özellikle savaş uçağı ve füzeler konusunda farklı yöntemler geliştiriliyor ve radardan gizlenme tanımı sadece burada karşımıza çıkıyor. Yalnız radardan gizlenmek sandığınız kadar kolay olmayabilir. Birinci sorun, savunma amaçlı radarların sıklıkla ve genellikle jeopolitik olarak önemli olan hava sularının hava aracı kullanılabilecek yüksekliklerde tamamını sürekli ve yoğunlukla tarayacak şekilde konumlandırılıyor olması. Diğer konu ise, radara yakalanmasını istemediğiniz cihazınızın da mukavemet ve hareket kabiliyeti gibi konulardan ötürü metal ve benzeri yansıtıcı özelliği yüksek olan materyallerden üretilmiş olması. Çalışma prensibine dönersek, radardan kaçabilmeniz, diğer bir deyişle cisminize doğru gelen elektromanyetik dalgaları kaynağa geri göndermemeniz için sadece iki seçeneğiniz bulunmakta: Cisminizden yansıyacak radyo dalgalarını kaynak yerine başka bir noktaya yansıtmanız veya radyo dalgalarını hiç yansıtmamanız gerekir. Yukarıda da bahsettiğimiz elektromanyetik dalgaların yapısından ötürü, radar ile tespitini yapacağımız cismimizin yansıtıcı özelliği ister düşük isterse yüksek olsun, üzerine gönderilen elektromanyetik dalgaların bir kısmını yansıtacaktır. Bilinen ve kütlesi olan hiçbir madde elektromanyetik dalgaların tamamını yansıtmadan üzerinden geçiremeyeceği için, yeterince verimli bir radar sisteminin alıcısı, algılama konusunda sorun yaşamayacaktır. Farz edelim ki; konumunu ve verici açısını bildiğimiz hareketsiz bir radarımız ve yerini bildiğimiz bir başka sabit aracımız var. Doğru hesapları yaparak, doğru yansıtıcı yüzeyi kullanarak bu radar cihazından kaçmamız gayet basit olurdu. Aracımızın radar vericisine bakan kısmının köşesiz ve iyi bir yansıtıcı olması, ve gelen dalgaları radarın alıcısından yeterince uzağa yansıtacak şekilde ve açıyla (örneğin alıcı ile 135 derece açı yapacak şekilde) yerleştirilmiş olması, bizi radar cihazına yakalanmaktan kesin olarak kurtarırdı. Konuyu iki boyutlu düşünelim ve birçoğumuzu ilgilendiren boyutuna değinelim: Trafik radarları. Öncelikle, mevcut yasalar çerçevesinde trafik radarlarına görünmeme ihtimaliniz olmadığını belirtmekte fayda var. Yeterince cesaretiniz ve iyi bir avukatınız olduğunu varsayarsak, öncelikle trafik radarının bulunduğu noktayı bilmeniz gerekecek. Yalnız mevcut trafik ceza yasalarımızın, radarların yer tespiti için herhangi bir cihaz kullanmanız durumunda para ve hapis cezası ile sizi caydıracağını unutmayın. Diyelim ki, bu adımı atlattınız ve trafik radarının vericisinin bulunduğu noktayı ve elektromanyetik dalgaları hangi açıyla gönderdiğini biliyorsunuz. Ve tüm bunların yanında, fantezi seven bir insan olarak, radarın hızınızı ve aracınızı tespit etmesini istemiyorsunuz. Bu durumda aracınızın radar tarafından tespit edilememesi için, en azından radarın menziline girip menzilinden çıkacağınız ana kadar, aracınızın radarın verici ve alıcı menziline giren tarafına, sinyalin aracın hiç bir kısmından yansıyıp radarın alıcısına geri dönemeyeceği bir açıyla yüzeyi pürüzsüz ve düz, yeterince iyi bir yansıtıcı plaka yerleştirmeniz gerekir. Eğer bu süre zarfında kullandığınız plakanın açısı durumu tam olarak kurtarmıyorsa; vericiden gelen radar sinyalinin açısını hesaba katarak, cihazın menziline girip çıkarken plakanın açısını elektromanyetik sinyalin geliş açısını hesaba katarak değiştirmeniz gerekebilir. Bu plaka işinizi görecektir, ancak bu süre zarfında radarın makul bir eko görememe ihtimali olduğundan, şüphe çekme ihtimaliniz olduğunu da unutmayın ve cihazın yeterli eko göremediği durumlarda uyarı mekanizması olmaması için dua edin. Açısal olarak aracınızı tam olarak kapatacak bu boyutlarda bir plaka ile trafikte nasıl dolaşacağınızdan ise bahsetmeyeceğiz.. Üç boyutta konum değiştiren uçaklar ve tüm açılardan tarama yapan bir çok radar işin içinde ise, hesaplar biraz karışıyor. Tahmin edebileceğiniz gibi, uluslararası arenada tanınan bir devletiniz varsa, aşağıdakileri uygulamakta ve askeri amaçla böyle bir cihaz üretmekte serbestsiniz. Öncelikle, radardan gizlemeyi hedeflediğiniz cihazınızın dış şekline odaklanmalısınız. Mümkün olduğunca dik köşelerden kaçınmalı, kıvrımlı yapıda bir tasarımı tercih etmelisiniz. Bu tasarım, elektromanyetik dalgaların radar vericilerine kolaylıkla geri dönmesine büyük ölçüde engel olacak, dalgaların büyük bir kısmını farklı yönlere dağıtacaktır. Sonra, özellikle dış yapıyı mümkün olduğunca elektromanyetik yansıtıcılığı düşük malzeme ve boya ile kaplamanız gerekir. Bu da geçirgenliği büyük ölçüde artıracaktır. Gelen elektromanyetik dalgaları cihazınızın iç bölmelerine alıp yüzeyde dar bir alan oluşturarak burada cihazın kendi içinde hapsederek enerjisini düşürme yolunu da izleyebilirsiniz. Ya da, cihazınızın boyutlarını yeterince küçülterek yakalanma riskinizi daha da azaltabilirsiniz, insansız hava araçlarında olduğu gibi. Alternatif olarak, yeterince yüksekten uçabilirsiniz. Bu durumda elektromanyetik dalgaların kalitesi hava molekülleri sayesinde git gide düşeceğinden, radar cihazı sizi bir kuştan ayırt edemeyebilir. Elbette yukarıda bahsi geçen yöntemlerin askeri havacılık açısından büyük bir eksisi var: Denge ve hız sorunu. Burada virüs-antivirüs hikayesi de karşımıza çıkıyor. Eğer hayalet uçak işine giriyorsanız, radar teknolojisini en ince detayına kadar bilmeli ve oyun planınızı bu bilgiler üzerine kurmalısınız. Örneğin radarların aldığı sinyalleri nasıl yorumladıklarını bilirseniz, radara geri göndereceğiniz sinyal ile radarı nasıl kandırabileceğinizi planlamak zorundasınız. Eğer radar işine giriyorsanız, radarlara karşı alınan önlemleri hesaba katmak ve radarınızı buna göre geliştirmek, vericinin frekansı üzerine çalışmak, alıcıdan aldığınız bilgiye uygulayacağınız filtreleri buna göre revize etmek zorunda kalabilirsiniz. Muhtemelen birtakım demokrasi getirme girişimlerine alet olacaksınız, yine de üzülmeyin; kazanan bilim olacak. Yeterince önlem alır, sıkı çalışır ve iyi bir devlet olursanız, siz de bir gün hayalet uçakları radar ekranlarınızda rahatlıkla görebilir ya da radarları kandırabilirsiniz. Belki iyi bir insan olup, trafikte hız limitlerine de uyabilirsiniz. Paşa gönlünüz bilir.


Ülkemizde şu aralar santrallerinin inşaası konuşulan ve her yerden duymaya alıştığımız, ancak içeriğinden pek bihaber olduğumuz bir konudur nükleer enerji. Zararlıdır denir, zararları bilinmez, her şeye radyasyon yayıyor der korkarız ama, sayısız radyasyon türü olduğunu bilmeyiz. Fazlasıyla geniş bir konu olan nükleer fizik alanından biz şimdilik nükleer bozunma, radyoaktivite ve nükleer fisyon yolu ile enerji konularını seçip ne olduklarını, etkilerini, neden bu kadar endişe ile korku yarattıklarını ve faydalarını inceleyelim. Radyasyon çeşitleri her yerdedir. Her an birçok radyasyon çeşidine maruz kalmaktayız, bunların zararsız olan çoğunluğu güneşten veya arka plan olarak bilinen kozmik radyasyondan ve kullandığımız günlük aygıtlardan gelir. Radyasyon kelimesi genelde radyasyon zehirlenmesi ve kanser gibi sağlık sorunlarıyla yan yana kullanılsa da kelime anlamı olarak enerjinin dalgalar ve/veya parçacıklar yolu ile transferidir. Işık, radyo dalgaları, mikrodalgalar ve hatta kimi ses dalgaları da, radyoaktiviteden kaynaklanan tehlikeli gamma radyasyonu gibi birer radyasyon türüdür. Radyasyonu temel olarak iki kategoride ele alırız, iyonlaştırıcı radyasyon ve iyonlaştırıcı olmayan radyasyon. Bazı örnekleri şunlardır: Görünür ışık tayfı, Güneş ışığı, siyah UV ışığı, termal radyasyon, mikrodalgalar, radyo dalgaları gibi her an her yerde maruz kaldığımız, enerji yayılımı türleridir. Her şey gibi çoğu zarardır, yoğun ışık gözlerde körlük yaratabilir, mikrodalga ve radyo dalgaları doku ve vücut sıcaklığını arttırabilir, yüksek miktarda mikrodalga maruz bırakılan yere göre deride veya deri altında yanığa sebep olur, düşük frekanslı radyo dalgaları sinir sisteminde ve kaslarda düzensizliğe sebep olabilir. Ancak, uranyumdan yayılan radyoaktivite kaynaklı yüksek enerjili iyonlaştırıcı radyasyon gibi etkileri yoktur. Örneğin mikrodalga fırını radyoaktif değildir. Cihazda yaratılan mikrodalgalar kansere, kalıcı kısırlığa, sinir ve bağışıklık hastalıklarına neden olmaz. Ama elinizi çalışan bir mikrodalga fırının içine sokarsanız teninizi pişirip yakabilirsiniz, veya gözünüz maruz kalırsa körlüğe sebep olabilir yine direk maruz bırakmayı başarırsanız sperm hücrelerinizi öldürüp geçici kısırlığa sebep olabilir. Bunların hepsi mikrodalgaların vücudunuzdaki su moleküllerini ısıtması sebebiyle olur. Mikrodalgalar suya yada besinlere de herhangi bir ısıtma metodundan daha fazla zarar vermez. Bunlar bilimsel verilerdir ve aksi iddialar toplumun uzun süreli önyargılarından ileri gelmektedir. Aynı şekilde cep telefonlarından yayılan elektromanyetik radyasyonun herhangi bir sağlık sorunu ve/veya kanser türüne sebep olabileceğine dair tutarlı bir bilimsel veri yoktur ancak önlem niteliğinde çalışmalar mevcuttur ve bizzat sağlık zararları konusunda bir kanıt bulamayan WHO tarafından cep telefonu niteliğindeki cihazların vücuttan olabildiğince uzakta tutulması tavsiye edilmektedir. Bunun sebebi de, çok uzun dönemlerde etkileri henüz bilinmediğinden dolayıdır. Takdir edersiniz ki, cep telefonları şunun şurasında sadece 25 yıllık bir teknoloji. Bu 25 yılda bir zararını göremedik ama, belki 40 yıl kullanınca bir zarara yol açıyor olabilir. Paris'te 1852'de dünyaya gelen Antoine Henri Becquerel ile başlayalım. Kendisi fosforlu maddelerin ışık saçmasının nedenleri üzerinde deneyler yaparken, kullandığı fotografik levhaların, sadece uranyum tuzu tarafından siyahlaştırılması ile radyoaktiviteyi keşfetmiştir. Radyoaktivite Uranyum gibi atom numarası büyük ve stabil olmayan elementlerin iyonlaştırıcı radyasyon yayarak kütle kaybedip enerji saçmasıdır. Temel olarak Alfa, Beta ve Gamma bozunumu olarak üç başlıkta toplanır. Bu bozunumlar sonucu radyoaktif madde enerji ve ısı saçarak kütlesinin bir kısmını yeni bir izotopa dönüştürür. Belli miktardaki bir radyoaktif maddenin kütlesinin yarısını dönüştürme süresine yarı-ömür denir. Örneğin Uranyum-238 4.5 milyar yıllık bir yarı ömre sahipken, Uranyum-234, 245.500 yılda yarılanır. Astatin-210 ise 8.1 saatlik bir yarı ömre sahiptir. Yarı ömrü çok kısa olan böylesi elementler daha yüksek kütleli başka radyoaktif maddelerin bozunup, dönüştükleri izotoplardır. İyonlaştırıcı radyasyon, yukarıda bahsettiğimiz radyoaktif bozunum sonucu ve uzaydan gelen kozmik ışınlar ile onların atmosferde etkileşimi sonucu oluşan, atom ve moleküllerden elektronlarını kopararak onları iyonize edecek kadar yüksek enerji taşıyan radyasyon türlerine denir. Radyoaktif elementlerin bozunmasından kaynaklı iyonlaştırıcı radyasyon türleri alfa, beta, nötron parçacıkları ile gamma ışınları kaynaklı radyasyondur. Doğada bulunan diğer iyonlaştırıcı parçacıklar da muon, meson, pion ve hatta pozitron gibi parçacıklardır. Bu parçacıkların çoğunluğu uzaydan gelen kozmik ışınların (%99u alfa parçacığı ve %1 daha ağır parçacıklar olan esas kozmik ışınların) atmosferimiz ile çarpışması sonucu oluşan ikincil kozmik ışınımlardır. İnsan duyuları, çok yoğun olmadığı müddetçe iyonlaştırıcı radyasyon türlerini hissedemez. Hissetmeye başladığımızda ise çoktan ölümcül doz almış oluruz. Radyasyona maruz kalan bir kişinin veya cismin bir kilogramına bir joule kadar enerji veren miktara Gray denir. Farklı radyasyon çeşitlerine aynı Gray miktarında maruz kalmak farklı sonuçlar doğurur. Örneğin bir Gray Alfa radyasyonuna maruz kalmak. bir Gray Beta radyasyonuna maruz kalmaktan çok daha tehlikelidir. Radyasyonun etki eden dozundan bahsettiğimizde ise bunu Sievert ölçü birimi ile ifade ederiz. Bir sievert radyasyonun etkisi maruz kalınan türe göre değişmez, bizim maruz kaldığımız enerji miktarını temsil eder. Düşük miktarlarına millisievert / mSV ve microsievert / Sv denir. ICRP yıllık doz olarak halk için güvenli limiti 1mSv olarak belirlemiştir. İş sebebiyle maruz kalma limiti 50 mSv dir ve yıllık maximum 100 mSv maruz kalınan bir işde arka arkaya 5 yıldan fazla çalışılmamalıdır. Maruz kalınan radyasyon miktarlarına Sievert cinsinden örneklerle bakalım. Örnekler ortalama, kaba değerlerdir, birçok farklı durum ve istisnalara göre farklılıklar gösterebilirler. 0.09 Sv : bir nükleer santralin 80 kilometre sınırı içerisinde maruz kalınabilecek reaktör kaynaklı yıllık miktar. 0.3 Sv : bir kömür santralinin 80 kilometre sınırı içerisinde maruz kalınabilecek, kömürdeki uranyum ve toryum kaynaklı yıllık miktar. 0.1 Sv: 150 gramlık bir Muzdaki potasyumdan kaynaklı miktar. 1 Sv: Kol röntgeninde kullanılan X-ışınları kaynaklı miktar. 5 Sv: Ağız röntgeninde kullanılan X-ışınları kaynaklı miktar. 10 Sv : Sıradan bir insanın normal bir günde maruz kalacağı doğal arka plan radyasyonu. 40 Sv: 7 saatlik uçak yolculuğu sürecinde alınan radyasyon miktarı. 60 Sv: Yukarıdaki değerleri göz önüne alırsak sıradan bir günde maruz kalacağınız iyonlaştırıcı radyasyon miktarı. 20 Sv Göğüs röntgeninde kullanılan X-ışınları kaynaklı miktar. 30 Sv EPA tarafından Nükleer bir santralin yıllık saçması hedeflenen doz. 40 Sv Fukushima kazasını takip eden haftalarda, Tokyo'daki fazladan doz. 100 Sv Fukushima kasaba merkezinde kazadan sonraki 2 haftadaki toplam fazladan doz. 250 Sv EPA tarafından regüle edilen Nükleer bir santralin yıllık saçabileceği maksimumu doz. 1000 Sv (1 mSv) : Nornmal bir kişinin yıllık maruz kalabileceği radyasyon limiti. 2 mSv: Yüzünüze bir CT taraması yapılması. 7 mSv: Göğüsünüze bir CT taraması yapılması. 50 mSv : Radyasyon işçilerinin yıllık üst limiti. 100 mSv: Fukushima santrali çalışanlarının maruz kaldığı doz. 1000 mSv (1Sv): NASA astronotlarının kariyerleri boyunca maruz kalabileceği üst sınır. 4 Sv: Genellikle ölümcül radyasyon zehirlenmesi. 8 Sv: Tedavi edilse dahi mutlak ölümle sonuçlanacak doz. İyonlaştırıcı radyasyon türleri, zararları ve kullanım alanları. Alfa Parçacıkları: Uranyum, Toryum, Aktinyum ve Radyum gibi ağır elementlerin bozunumu sonucu açığa çıkar. 2 proton ve 2 nötrondan oluşan, helyum çekirdeğine benzer bir parçacıktır. Bu radyasyondan korunması kolaydır, birkaç milimetrelik kurşun, alfa parçacıklarını yalıtabilir. Kısa menzillidir, giyisileri ve insan tenini delip geçemez. Bu nedenle vücudun dışındaki bi alfa kaynağı çok yakın mesafeden maruz kalınmadığı sürece ciddi bir tehlike sayılmamakla beraber, bu parçacığı saçan herhangi bir elementin, solunumu, yutulması veya açık bir yaraya temas edip dolaşım sistemine sokulması çok zararlı olabilir. Kendisi dokuya temas halinde maruz kalınabilecek en güçlü iyonize edici radyasyon türüdür ve aynı dozda bir beta yada gamma radyasyonuna maruz kalmaktan 10-1000 kat arasında daha zararlıdır. Eskiden duman dedektörlerinde kullanılan alfa ışınımı yayan elementleri şu sıralar uzay araçlarında RTG jeneratörlerinde ve kalp atışı düzenleyici cihazlarda görmek mümkündür. Ayrıca kanser tedavilerinde, tümürleri yok etmek içinde kullanılmaktadır. Beta Parçacıkları: Carbon-14, Trityum, Potasyum-40 gibi elementlerden salınan beta parçacıkları aslında yüksek enerjili ve yüksek hızlı elektron ve pozitronlardır. Örneğin nükleer reaktörlerin sıvı soğutma sistemlerinde görülen mavi ışık, fisyon reaksiyonlarında üretilen beta parçacıkları kaynaklı Cherenkov radyasyonu'dur. Işığın sudaki faz hızı, boşluktaki ışık hızının %75'i iken, beta parçacıklarının ışığın sudaki hızından daha hızlı hareket etmeleri sonucu bu mavi ışık oluşur. Beta radyasyonu kısa menzillidirler, kaynaklarından en fazla bir kaç metre uzağa etki edebilirler. Bu radyasyon türüne karşı normal kıyafetler kısıtlı korunma sağlayabilir ve yakın temas halinde insan tenini, yeni hücrelerin üretildiği tabakaya kadar geçebilir, uzun süreli temas halinde ciltte yara açabilir, DNA mutasyonlarına ve kansere sebep olabilir. Beta radyasyonu kanser tedavilerinde kullanılmaktadır ancak en yaygın ve günlük kullanım alanı silahlarda, saatlerde, anahtarlıklarda, pusulalarda, uçak enstrümanlarında beta ışığı olarak'ta geçen aydınlatıcılardır. Saatinizde karanlıkta yeşil ışık yayan izler genellikle trityum kaynaklı beta parçacıklarıdır. Tene direk temas, solunum, yada yutma durumu olmadığı sürece bu madde risksiz sayılsa da hayatınızdan olabildiğince çıkarmakta fayda vardır . Yalıtıldığı koşullarda zararsız kabul edilse de örneğin içinde gaz halinde trityum bulunduran bir aydınlatıcının kırılması durumunda, yakın çevresi boşaltılmalı ve gazın dağılması beklenmelidir zira gaz halindeki beta radyasyonu yayan maddenin solunumu ciddi sağlık riski taşır. Solunumu yada emilimi durumunda vücutta kalış süresi yaklaşık 12 gün olan Trityum'dan daha hızlı arınmak için su tüketiminin günlük 3-4 litreye çıkartılması tavsiye edilmektedir. Gama Işınları: Radyasyon ve kanser riskinden bahsedilirken, X-ışınları ile birlikte en akla gelen radyasyon türüdür gamma ışınları. İyodin-131, Kobalt-60, Radyum-226 gibi elementlerin atom çekirdeklerinde gama bozunumu sonucu oluşan çok yüksek frekanslı ve yüksek enerjili elektromanyetik radyasyon türüdür. Temel olarak kütlesi ve yükü olmayan fotonlardır. Tür olarak görünür ışığa, radyo dalgalarına ve ultraviyole ışığa benzerler. En büyük farkları, taşıdıkları enerjinin fazlalığıdır. Radyoaktif elementlerin bozunumunun, kozmik ışınların atmosferle etkileşiminde, yıldırımlarda, pulsar ve magnetarlarda, gama ışını patlamaları gibi ilginç doğa olaylarında üretilir. Delip geçici, uzun menzilli bir radyasyon türüdür ve korunumu çok zordur. Alfa ve Beta radyasyonlarından daha az iyonize edici olmalarına karşın, delip geçici olmaları ve uzun menzilleri gamma ışınlarını en riskli radyasyon türlerinden biri yapar. DNA'larda yapısal bozulmaya sebep olup, kansere sebep olmasıyla birlikte kanserle savaşta da yine gama ışınları kullanılır. Tıbbi taramalar yada havaalanlarındaki güvenlik taramaları gibi düşük dozlara kısa süreli maruz kalmak bir sağlık riski oluşturmazken, yüksek dozlara maruz bırakacak olaylar, örneğin bir gama ışını kaynağı elementin yakınında bulunmak, nükleer silah kullanımı veya bir nükleer reaktör sızıntısı, gama ışınları kaynaklı ciddi sağlık problemlerine, kansere ve radyasyon zehirlenmesine sebep olabilir. Dünyaya yönlenmiş bir gama ışını patlaması ise birkaç bin ışık yılı mesafeden ozon tabakamızı kavurup, biz dahil canlı türlerinin çoğunun soykırımına sebep olabilir. Böyle korkunç olaylar ve kanserle savaşın yanı sıra, astronomide, tıbbi gereçler gibi sterilizasyon gerektiren malzemelerin mikroorganizmalardan arındırılmasında ve birçok başka tıbbi alanda da gamma ışınlarından söz edilebilir. X-Işınları: Gamma ışınları gibi yüksek enerjili bir elektromanyetik radyasyon türüdür. Aralarındaki en büyük farklılık dalga boyları ve kaynaklarıdır. Gamma ışınları atomun denen çekirdeğinden kaynaklanırken, X-ışınları elektronlar tarafından oluşturulur. Bunun yanısıra hızlı hareket eden pozitif yüklü iyonların da X-ışını oluşturduğu bilinir. Oluşturduğu sağlık riskleri gamma ışınlarınkine benzerdir. Astronomide ve tıp alanında yaygın bir biçimde kullanılırlar. Antimadde tahmin ettiğimizden daha çok hayatımızın içindedir. Örneğin PET taramaları , elektronun karşıt parçacıkları olan pozitronları kullanır. Bu taramalarda dolaşım sistemine enjekte eden kısa ömürlü bir radyoaktif bir izotop pozitron yayan bir bozunum geçirir. Bu pozitronlar dokuda 1mm gibi kısa bir mesafe kat ederler. Bu sürede kinetik enerjileri azalır ve sonunda bir elektron ile temas ederek birbirlerini yok ederek birbirinin aksi yönünde hareket eden gamma ışınları oluştururlar. PET tarayıcısı aynı anda oluşup birbirlerinin aksiyönünde hareket eden bu gamma ışınlarını tespit ederek taranan bölgenin üç boyutlu bir resmini çıkartır. Güneş sistemimi dışından gelen çoğunlukla yüksek enerjili elektonlar ve atom çekirdeklerini oluşturan parçacıklardır. 2013'te Fermi Uzay Teleskobu bu kozmik ışınların çoğunluğunun süpernovalardan kaynaklandığını keşfedene kadar kaynakları bizim için bir gizemdi. Kozmik ışınları oluşturan parçacıkların %90'ı proton, %9'u Alfa parçacıkları ve %1'i HZE iyonları denen daha ağır parçacıklardır. Çok küçük bir yüzdenin de pozitron ve anti-protonlar olduklarını bilmekteyiz. Bu kozmik ışınlar atmosferimizdeki atomlar ve moleküller ile çarpışarak ikincil kozmik ışınlara neden olur. Bunlar nötron, meson, pion, kaon ve muon gibi parçacıklardır ve bazıları yer kabuğuna kadar ulaşabilir. Radyoaktiviteden ve iyonlaştırıcı radyasyon türlerinden bahsettiğimize göre sıra nükleer reaksiyonlara gelebilir. Nükleer reaksiyonlar iki atom çekirdeğinin ve/veya bir atom çekirdeği ve bir atom altı parçacığın çarpışıp bir yada daha fazla atom çekirdeğine dönüşmesidir. Doğada nükleer reaksiyonları en yaygın olarak yıldızlarda füzyon görebiliriz. Bunun dışında kozmik ışınların atmosferimizde etkileşimi ve 1972'de Afrika, Gabo ülkesinin Oklo bölgesinden de keşfedilen gibi Uranyum yataklarındaki kendi kendine oluşan doğal fisyon reaksiyonları da, doğadaki nükleer reaksiyonlara örnektir. Yaygın bilinen Füzyon ve Fisyon reaksiyonlarının yanısıra, kozmik ışınların atmosferimize çarpmasıyla oluşan Spallation , yukarıda bahsettiğimiz Alfa Bozunumu ve İndüklenmiş Gamma Emisyonu da nükleer reaksiyon örnekleridir. Füzyon oldukça ilgi çekici ve umut vaad eden bir konu olsa da, bu yazımızda bazı haklı sebeplerden dolayı büyük ön yargılar beslenen, endişe ve korku kaynağı olan günümüzde kullanılan nükleer enerjiden bahsedeceğiz. 1938'de Otto Hahn ve asistanı Fritz Strassman tarafından keşfedilen Nükleer fisyon, bir atom çekirdeğinin bölünmesi ve bu bölünme esnasında enerji saçmasıdır. Nükleer santrallerdeki fisyon reaksiyonlarına bir örnek verelim. Bir Uranyum-235 atomu bir nötron tarafından bombalanır ve Uranyum-236'ya dönüşür ve hemen ardından nötronun kinetik enerjisi sonucu ikiye bölünerek Kripton-92 ve Baryum-141 izotoplarına dönüşürken 3 nötron saçar. Bu nötronlar başka U-235 atomlarına çarpıp zincirleme reaksiyon yaratırlar. Bu bölünme esnasında gamma ışınları da salınır ve sonuç olarak uranyum atomunun %0.1 lik kısmı 200 MeV'luk (200 milyon elektron-voltluk) bir enerjiye dönüşür. Bunu kıyaslamak gerekirse kömür atomu yanma sırasında sadece birkaç elekton-voltluk enerji açığa çıkartır yani kömürle karşılaştırınca nükleer yakıt milyonlarca kat daha fazla enerji açığa çıkartır. Reaksiyonda açığa çıkan bu enerjinin %6'sı radyasyondur (%3.5'i Gamma ışınları ve %2.5'i nötronlardır) geri kalanı bölünmüş elementlerdir ve bunların ani fisyondan gelen enerjileri toplamın %89'udur, geri kalan %11 zamanla bu elementlerin bozunması ile açığa çıkar. Bir nükleer reaktör, nükleer yakıtların bulunduğu ve kontrollü bir şekilde yukarıda anlatılan rekasiyonun sürdürüldüğü yerdir. Yakıtların bulunduğu çekirdek genellikle soğutucu su içerisinde bulunur ancak, katı ve gaz ortamda bulunan çekirdeklerde mevcuttur. Yakıt olarak genellikle tercih edilen Uranyum-235, silindirik yakıt çubukları halinde kullanılır. 1000MW üretim kapasiteli bir reaktör bu yakıttan 75 ton barındırır. Güç santrallerinde yüksek verimliliği devamlı sağlaması için yakıt çubukları 18 36 ay süreyle kullanıldıktan sonra değiştirilir. Bu süreç boyunca 1 ton uranyumdan, 20.000 ton kömür veya 8.5 milyon metreküp gazın eşdeğeri olan 44 milyon kilowatt-saatlik elektrik elde edilir. Enerji üretim süreci şu şekildedir; yakıt yukarıda anlatıldığı gibi reaksiyon sonucu kendisinden küçük izotoplara ayrılır ve bu izotopların kinetik enerjisi ısı üretir. Aynı şekilde reaksiyon sonucu açığa çıkan gamma ışınlarının bir kısmı da ısı sağlar. Artık madde olarak üretilen izotoplar da radyoaktif bozunma ile bir süre daha ısı yaymaya devam ederler. Reaktör, reaksiyon sonucu açığa çıkan radyasyonu içerisinde tutacak bir yapıyla çevrilidir. Üretilen ısı ise, soğutucu sıvı ile reaktörden taşınır. Isıyı taşıyan soğutucu sıvı, ayrı bir su bölmesini ısıtarak suyu buharlaştırır, yüksek basınçlı bu buhar bir türbini döndürür. Türbin ısıyı mekanik enerjiye dönüştürür. Bu mekanik enerji gemilerde pervarneleri döndürürken, santrallerde jeneratörden elektrik üretilmesini sağlar. Türbini döndüren buhar daha sonra harici bir kaynaktan gelen 3.bir su sistemi olan soğutucu sıvının bulunduğu odacıkta yoğunlaştırılarak tekrar suya dönüştürülür ve buharlaşma odacığına geri döner. Bu harici soğutucu sıvı genellikle dışarıdaki nehir ve deniz gibi kaynaklardan alınıp tekrar buralara dökülen sudur ve kirli yada radyasyonlu değildir. 18 36 ay kullanıldıktan sonra ömrünün verimli kısmını tamamlayan yakıt radyasyon ve ısı yaymaya devam etmektedir. Bu haliyle hızlıca yakındaki bir soğutucu su içinde bulunan başka bir bölmeye yerleştirilerek radyasyon seviyelerinin düşmesi beklenir. Bu bölmedeki su radyasyonu ve ısıyı yalıtır. Kullanılmış yakıt bu bölmelerde aylarca ve bazen yıllarca bekletilir. Yaklaşık beş yıldan sonra yakınlardaki kuru bir atık bölgesine taşınır. Bu atık daha sonra tekrardan işlenmeye tabi tutularak kullanılabilir yada işlenmeden saklanmaya devam eder. 40 yıldan sonra atığın büyük bölümü radyoaktivitesi orjinal halinin 1000/1 lik bir seviyesine düşer. Ancak üretilen atığın %3 lük bir bölümü binlerce yıl boyunca saklanmaları gerekecek kadar radyoaktiftir. IAEA tarafından yayınlanan güncel rapora göre şu anda Dünyada 31 ülkede toplam 443 çalışır halde ve 66 inşa halinde nükleer güç reaktörü mevcut ve çalışır olanlar toplam elektrik üretiminin %11 lik kısmını sağlıyor. Uçak gemileri ve denizaltılar dahil 140 donanma gemisi de toplamda 180 nükleer reaktör kullanmakta. Nükleer enerji kaza oranı ve etkileri düşük olduğu ve atıkları güvenle muhafaza edildiği sürece en temiz enerji türüdür. 1970'lerde ticarileşmesinden bu yana fosil yakıt yakan santrallerden salınabilecek 64 gigaton karbondioksit eşdeğeri sera gazı salınımının önüne geçmiştir. Çernobil, Fukushima, Three Mile Adası ve bazı nükleer denizaltı kazaları dahil bütün kazaları ele aldığımızda nükleer enerji, birim enerji başına en az can kaybının olduğu ana enerji türüdür. Kömür, petrol, doğal gaz ve hidroelektrik gerek iş kazaları gerekse yarattıkları kirlilik sebebiyle çok daha fazla can kaybına sebep olmakta. Ancak nükleer kazaların can kaybı, ekonomik bedelinin ağır olması ve reaktör erimesi kazalarının belli bölgeleri uzun süre radyoaktifleştirmesi ve riskli bölgelerin tahliyesi azımsanacak gibi değildir. En son örnek, 1960 tasarımı üç adet eski reaktörlerde gerçekleşen Fukushima kazasından sonra İtalya nükleer enerjiyi yasaklarken, Almanya 2022'ye kadar bütün nükleer reaktörlerini kapatma kararı almıştır. Burada belirtmekte fayda var, Almanya tamamen Güneş enerjisine geçti haberleri asılsızdır, Almanya'nın ana elektrik kaynağı kömürdür ve yenilenebilir kaynaklar bütün enerji üretiminin %25'ini temsil etmektedir ve Güneş enerjisi bu 25'in %16'sını oluşturmaktadır. Yine de Almanya gibi güneş enerjisinin yüksek verimlilikte bulmanın zor olduğu bir iklimde, güneş santralleri en verimli zamanlarda 15-20 kadar nükleer reaktörün üreteceği elektriği üretip gün ortasında ihtiyaç duyulan elektriğin %50'sini karşılayabilir. Özellikle Fukushima kazasından sonra çok tartışılmış olsa da, dünya çapında nükleer enerji azalmıyor aksine artıyor. Bunun en büyük sebebi de fosil enerjide kullanılan kömür, petrol ve gaz fiyatlarının artması, fosilin verimliliğinin çok düşük kalması ve nükleer kazalarla kıyaslayın da, fosil enerjiden kaynaklı karbon emisyonu ile doğaya ve insanlara verilen zararın çok daha korkunç boyutlarda olmasıdır. Bazı ülkeler nükleere tamamen karşı tavırlarını korurken, nükleer enerji kullanan ülkeler reaktör sayılarını arttırıyor ve bir yandan da füzyon araştırmalarına yatırım yapıyorlar. Deneysel füzyon reaktörleri yavaş yavaş kendilerini çalıştırandan daha fazla enerji üretmeyi başarırken bu yatırımların er yada geç dünyada ve uzayda meyvesini vereceği de kesin. Henüz elektrik santrali olarak işleyecek duruma gelmese de füzyon, nükleer enerjinin geleceğini temsil ediyor. Kazalardan sonra bir diğer riski de nükleer atıklar oluşturuyor. Atıklar çoğunlukla santrallerin yakınlarındaki geçici ve daimi bölgelerde depolanıyor, dünya genelinde böyle 430 atık depolama bölgesi mevcut. Bazı ülkeler atıkları tekrar işleyerek atıktan birçok alanda kullanılabilecek radyoaktif madde elde etse de bu çok yaygın bir uygulama değil. Nükleer santraller, nükleer silahlar gibi patlamaz. Olabilecek en ciddi kaza çekirdek erimesidir. Bu soğutma sistemi devre dışı kalıp kontrolden çıkan bir reaktörün devamlı ısınması sonucu olur. Bu ısınma çekirdekte erimeye yol açıp nükleer yakıt ve atıklar bütün korumaları aşıp çevreye radyasyon saçabilir. Soğutma sisteminin aşırı ısınıp buhar patlamasına neden olabilir veya başka herhangi bir gazın yada sıvının patlaması reaktör bölmesinin dışarı radyoaktif gaz saçmasına neden olabilir. Dünya çapında şu ana kadar nükleer santrallerde 99 kaza meydana gelmiştir. Bu kazaların 57 si Çernobil sonrasında ve bütün kazaların yarısından daha fazlası Amerikada olmuştur. Bunlar dışında nükleer denizaltılarda da 26 kaza meydana gelmiştir bunların 14'ü reaktör hasarı ve radyasyon salınımıyla sonuçlanmıştır. Bu kazaların 20'den fazlası can kaybına neden olmuştur. En ünlü birkaç kazayı ele alalım. Çernobil: 26 Nisan 1986'da bir test sırasında soğutma sisteminde meydana gelen arıza sonucu reaktörde sıcaklık artar ve sıcaklığın artması ile normal operasyon seviyesinden 10 kat fazla ısı üreterek bir buhar patlamasına neden olur. Bu patlama sonucu reaktörde kalan soğutucu sıvıda dışarı akarak ısıyı daha da arttırır. Bir kaç saniye içinde ikinci bir patlama ile yüksek miktarda radyoaktif madde çevreye salınır. Santralin yakınındaki Pripyat şehrinin tahliyesi bürokrasi ve tehlikenin boyutlarının anlaşılmaması nedeniyle bir gün gecikir bu süre boyunca buradaki insanlar santralden salınan radyoaktif parçacıklara maruz kalacaktır. Tahliye başlayıp tamamlandıktan sonra bile bölgede kalan askeri ve bilimsel personel durumu çok hafife almıştır. Bu esnada radyoaktif bulutlar kuzeyde İsveçe kadar ulaşmıştır ve bizzat İsveç, Dünyaya kazayı duyurmuştur. Kazayla direk bağlantılı can kaybı 50'nin altındayken, radyasyondan kaynaklanan ölümlerin ve kanser vakalarının sayısı Birleşmiş Milletlerin verdiği 4000 ve Greenpeace'in verdiği 93.000 sayıları arasında değişmektedir. Şu anda Çernobil bölgesinin binlerce yıl boyunca insan yerleşimine uygun olmayacağı biliniyor ancak insanlardan arındırılmış bu bölgede doğal yaşam kendini toparlayıp adapte olmuş durumda. Fukushima: 11 Mart 2011'de 9 şiddetindeki deprem Japonyayı vurduğunda Fukushima santralindeki 4, 5 ve 6. reaktörler kapalı konumdaydı. 1, 2 ve 3 numaralı reaktörler prosedür gereği otomatik olarak kapatılıp fisyon reaksiyonu durdurulur. Ancak kapatıldığında dahi yakıt çubuklarının yaydığı bozunum ısısı günler boyunca soğutulmak zorundadır. Depremden 50 dakika sonra tsunami vurduğunda dalgalar santrali koruyan 10 metrelik duvarları aşar ve soğutma sistemini çalıştıran dizel jeneratörlerin bulunduğu yerleri sular altında bırakır. Soğutma sistemi jeneratörler olmadan 1 gün daha batarya gücü ile çalışır ve sonunda soğutma sistemi devre dışı kaldığında 3 reaktörde de ısı kontrolden çıkarak hidrojen patlamalarına sebep olur. Bu olayı takiben radyasyona maruz kalma sebebi ile can kaybı gerçekleşmez, daha sonra yapılan araştırmalarda yakınlarda yaşayanlarda kanser bulgularına rastlanmamıştır ve kanser riskinde ciddi bir artış kaydedilmemiştir. Denize ve havaya salınan radyoaktif parçacıklar Çernobil ile kıyasla çok daha düşük seviyededir. Göründüğü gibi nükleer enerji istesek de istemesek de hayatımızın bir gerçeği. Her gün yüzlerce hatta binlerce ton kömür yakmaya kıyasla kesinlikle çok daha temiz bir alternatif, ancak gerekli güvenlik önlemleri alınmadığı taktirde riskleri de çok büyük. Kesinlikle çok büyük sorumluluk gerektiren ve bu sorumlulukları yerine getiremeyecek ulus ve kurumların uzak durması gerektiren bir konu. Görelilik kuramı 20. yüzyıldan bu y... Ön bilgi verelim; şimdiye kadar ışı...


radyo astronomi çalışmalarında kullanılan radyo teleskoplar, gökcisimlerini gözlemleyip anlamlandırmamızda neredeyse optik ışık teleskopları kadar fazla bilgi edinmemizi sağlıyorlar. Bilim insanları, gökyüzündeki cisimleri izleyebilmek adına birçok farklı yönteme başvuruyor. Yeryüzünde kurulan çok büyük çaplı aynalara sahip teleskoplar yanında, Dünya'nın yörüngesine yerleştirilen uzay teleskopları ile de muazzam uzaklıklardaki cisimleri gözlemleyebilir durumdayız. Bilindiği üzere, evrende bulunan cisimlerden bizlere yalnızca optik dalga boylarında görülen ışık ulaşmaz. Bunun haricinde dalga boyu çok daha uzun (1 cm'den daha uzun) ve elektromanyetik tayfın en düşük enerjisine sahip olan radyo dalgaları, günümüzde astronominin en önemli çalışma alanlarından birini teşkil ediyor. Radyo astronomi çağı; 1933 yılında, Bell Laboratuvarı'nda okyanus aşırı telefon hatlarında yaşanan parazitleri incelen Karl Jansk'nin tesadüf eseri Samanyolu'nun merkezinden gelen radyo dalgalarını keşfetmesi ile başladı. Jansk, bu parazitlerin kaynağını bulabilmek için, antenini 360 derece dönebilen bir düzeneğe yerleştirmişti. Anten ne zaman Samanyolu'nun merkez bölgesine doğru döndürülse, hışırtı artıyordu. Hava şartlarından etkilenmeksizin 20 mhz dolaylarında en güçlü şekilde duyulan bu hışırtının Samanyolu'nun merkez bölgesinden geldiğini anladığında ise, radyo astronomi macerası gökbilimciler için başlamış oldu. Bu olaydan yedi yıl sonra, Grote Reber, kendi evinin bahçesine kurduğu 9 metre çapındaki yönlendirilebilir radyo teleskobu ile Samanyolu'nun radyo dalga boyunda detaylı bir haritasını çıkarmayı başardı. Radyo astronomiyi, diğer optik teleskoplar ile yapılan gözlemlerden ayıran bazı önemli avantajları var: Radyo astronomide havanın açık ya da bulutsuz olmasını beklemenize gerek yoktur. Bulutlu ve rüzgarlı hatta fırtınalı, dahası yağmurlu ve karlı bir havada bile gözlem yapılabilir. Ayrıca gözlem yapmak için geceyi beklemenin de bir gereği yoktur çünkü radyo dalgaları her an itibari ile yeryüzüne ulaşabilmektedir. Bu sebeple gün ışığında bile gözlem yapmanız mümkündür. Bilim insanlarının, 1940'lı yıllardan itibaren birçok küçük radyo teleskobunu bir araya getirerek çok daha büyük çaplı tek bir radyo teleskobu ile alınabilecek görüntüler elde edebildiklerini fark etmeleri ile radyo astronomi alanında çok ciddi mesafeler katedilmiş durumda. İnterferometri denen bu yöntem ile birden fazla teleskop bir araya getirilerek çok büyük çaplı bir teleskop olarak kullanılabiliyor. Bu yöntem, yalnızca radyo astronomisinde değil, optik gözlem için kullanılan aynalı teleskoplarda da uygulanabilmekte. Örneğin 2019 yılında olay ufkunun fotoğrafı çekilen kara delik, bu şekilde birden fazla radyo teleskobun bir arada çalışması sayesinde görüntülenebilmişti. Kara delik fotoğrafıyla ilgili yazımızı bu linkten okuyabilirsiniz.


En karmaşık konuları bile elinden geldiğince eğitimli eğitimsiz herkesin anlayabileceği biçimde anlatmayı, ülkemizde astronomi bilimini halkımızın her kesimine ulaştırmayı ve amatör astronomiyi yaygınlaştırmayı amaç edinmiş olan Kozmik Anafor, kalfalık dönemini atlatarak 2017 yılında ustalık dönemi eserlerini veriyor artık. 2017 boyunca en fazla okunan makalelerimiz ve içeriklerimizi görmek için bu linki ziyaret edebilirsiniz. Burası neresi, bu insanlar nerden g... En karmaşık konuları bile elinden ...


Yıldızlar, çoğu zaman çok güzel görünürler ancak, yakınımızdaki bazıları, parlaklıklarıyla gökyüzünü gözlemlememizi de zorlaştırırlar. Üstteki fotoğrafta solda gördüğünüz parlak yıldız, yaklaşık 80 ışık yılı uzağımızda yer alan Regulus. Birini dev bir yıldızın oluşturduğu dörtlü bir yıldız sistemi olan Regulus'un parlaklığı, fotoğrafın hemen sağ alttında belli belirsiz kum yığını olarak gördüğünüz cüce galaksi Aslan I'i gölgede bırakır. Geceleri gökyüzünde çıplak gözle rahatlıkla gözlemlenebilen Regulus sistemini oluşturan ana yıldız, yaklaşık 3.8 Güneş kütlesine sahip B tayf sınıfından parlak bir dev yıldızdır. Güneş'in yaklaşık üç katı çapa sahip olan yıldızın yüzey sıcaklığı Güneş'ten 2.5 kat fazla, yaklaşık 12 bin santigrat derecedir. Dolayısıyla parlaklığı ve yaydığı enerji de Güneş'ten yaklaşık 300 kat daha fazladır. Yapılan gözlemler, bu ana yıldızın yani Regulus A'nın çevresinde bir beyaz cüce eşi olması gerektiğini söylüyor. Ancak, henüz bu beyaz cüce gözlemlenebilmiş değil. Sistemin diğer üyeleri Regulus B olarak isimlendirilen, Güneş'in yaklaşık yüzde 80'i kütleye sahip olan K sınıfı turuncu bir yıldız ile, Regulus C adıyla anılan Güneş'in yüzde 30'u kadar kütleye sahip M sınıfı bir kırmızı cücedir. Bu iki yıldız, ana yıldızdan yaklaşık olarak 5.000 astronomik birim uzakta bir yörüngede yer alır ve ikisinin birden yaydığı toplam ışınım gücü Güneş'in ancak yarısı kadardır. Yıldız sisteminin parlak ışığı yüzünden zar zor seçebildiğimiz Aslan I Galaksisi ise, bizden yaklaşık 800 bin ışık yılı uzaktadır ve gökadamız Samanyolu'nun en uzak uydusu olarak bilinir. Regulus'un parlak ışığı yüzünden, 10 milyona yakın yıldız içeren ve normalde çok rahat görebileceğimiz bu cüce galaksiyi, Albert George Wilson 1950 yılında güç bela farkedene kadar keşfetmemiz mümkün olmamıştı. Aslan I, milyonlarca yıldıza ev sahipliği yapıyor. Ancak, bu cüce galaksinin yeni yıldızlar oluşturabilecek gaz bulutu kaynağı milyarlarca yıl önce tükenmiş halde. Yani, buradaki yıldızların hemen tümü yaşlı cüce yıldızlar ile, ölmek üzere olan kırmızı devlerden ibaret. Şu yazımızda anlattığımız karanlık gökyüzü, maalesef bu cüce gökadada var olması muhtemel zeki yaşam formları için de geçerli. Not: En üstteki fotoğraf, 25-26 Mayıs 2006 tarihleri arasında astrofotoğrafçı ve amatör astronom Russell Croman tarafından 20 inçlik bir teleskopla çekilmiş.


Evet, yine kanıtları olmayan, olsa bile biz zavallı sıradan insanların göremeyeceği, bilemeyeceği, ancak UFO uzmanlarının haklarında muazzam bilgilere sahip oldukları bir bilgiyle daha karşınızdayız: Reptilian ırkı! Efendim, bu Reptilian denilen uzaylı ırk, gezegenimizde yaşamakta olup, sürüngen soyundan gelmekte. Kendilerini göremeyişimizin nedeni ise, çok zeki ve çok gelişmiş olan bu ırkın, şekil değiştirerek fark edilmesi mümkün olmayan biçimde aramıza karışması. Yani adamlar aşmışlar, uçmuşlar, insan kılığına giriyorlar. Sen, zavallı ilkel Dünyalı, acizliğine yan! Ayrıca, çok gizli yeraltı şehirlerinde yaşıyorlar ve bu nedenle kendilerini göremiyoruz. Bu çok zeki ırkımız hakkında, tahmin edeceğiniz üzere çok az sayıda kişi yeterli bilgiye sahip. Onlar da, parası neyse ödemeniz karşılığında size Reptilianlar hakkında bilgi veriyor, üstüne de ışık, sevgi vb. nutuklar çekiyorlar kitaplarında, seminerlerinde, toplantılarında vs vs... İsim de güzel bu arada ama; Reptilian! Havalı duruyor, ağza oturuyor, dolu dolu Reptilian! Schweinsteiger der gibi böyle. Neyse, konumuza dönelim. Bu yaratıklar, üç metreyi aşabilen boylara sahip, pullu derileri olan, sürüngenimsi varlıklar. Yani, orjinal görünüşleri öyle ama, kolaylıkla şekil değiştirebildikleri için kimse onları öyle göremiyor. Bu yaratık arkadaşlarımız sinsi biçimde Dünya'nın her yanına yayılmışlar. Aralarında politikacılar, şarkıcılar, bilim insanları, felsefeciler, hatta inşaat ameleleri, temizlik işçileri bile var. Yaratıklarımız, tam da tahmin edeceğiniz gibi, aslında gizlice gezegenimizi ve insanlığı yönetiyorlar. Biz bunların varlığından haberdar olamıyor, gizli niyetlerini anlayamıyoruz. Bizi yönettiklerinden de haberdar değiliz. Niçin? Çünkü Reptilianlar çok zeki, çok gelişmiş... Hayır! Biz salağız, çok ilkeliz. O yüzden bize Reptilianları anlatacak çok zeki UFO'culara paraları bayılıp seminerlerine gitmeliyiz. Niçin? Çünkü onlar aydınlanmış, biz karanlıktayız. İnsanlık tarihine baktığınızda, yarı insan yarı sürüngen bir çok mitolojik yaratık görebilirsiniz aslında. Reptilian fikrinin çıkış kaynağı ve kanıtlarından biri de bu. Bakın diyorlar, insanlık tarihinde de var, kesin gerçek... Yani aslında, mitolojilerde yarı köpek, yarı insan, yarı balık yarı insan, yarı karga yarı insan, yarı at yarı insan yaratıklar da var ama onları bir kenara bırakın. Reptilian önemli, onlar şekil değiştiriyor, onlar sinsi, onlar uzaylı. At da var diyorsunuz UFO'culara ama yarı at uzaylı mı olur? Olmaz. O halde mitolojide uzaylı varsa, kesin Reptilianlardır. 80'lerdeki bu Visitors dizisi sonrasında Reptilian efsaneleri alıp başını gidiyor. David Icke denilen bir adam var; Reptilian zırvalığına inananların piri, şahı, üstadı... İşte bu eleman, Reptilian efsanesini alıyor, geliştiriyor. Dediğine göre, bu yaratıklar Alpha Draconis isimli bir yıldız sisteminden gelmişler. Alpha Draconis, Thuban olarak da bilinen ve çıplak gözle görülebilen bir yıldız sistemi. Güneş'in yaklaşık 2.5 katı kütleye sahip iki A tayf sınıfı yıldızdan oluşuyor. Sistem çok genç, yıldızlar birbirine çok yakın ve sistemin yaydığı enerji Güneş'in 120 katından biraz fazla. Thuban, yaşam için en düşmanca yerlerden biri aslında. Normalde burada zeki bir hayatın gelişmesi, barınması mümkün değil. Ancak, sallamak bedava olduğu için rahvan gitsin deyip burayı uydurmuşlar. Ne diyorduk, bizim UFO'cu zevata göre Reptilianlar gezegenimizi kontrol etmeye, yönetmeye çalışan, aramızda gezinen ama bizim farkedemediğimiz sürüngen, soğukkanlı yaratıklar. Çok gizli örgütler kurarak bizleri kontrol etmeye çalışıyorlar. Yeraltında şehirleri falan var. Büyük ihtimalle uzay gemileri de vardır bunların ve ara sıra gezegenlerine gidip geliyorlardır. Ama korkmayın, sabahları uyandıklarında kendilerine bugün ışık ve sevgi için ne yaptın? diye soran UFO'cu zevat bize başka bir bilgi daha veriyor: Dünya'da yine gizlice takılan bir ırk daha varmış ve bizi Reptilianlardan korumaya çalışıyorlarmış. Bunu niye yapıyorlar bilmiyoruz ama aralarında ciddi ciddi savaş yaşanıyormuş bunların. Biz görmüyoruz tabii. Niye? Çünkü biz salağız.


21 Şubat 2017 tarihinde, Rize Fatma-Nuri Erkan Bilim ve Sanat Merkezi'nin davetlisi olarak katıldığımız panel ve söyleşimizde, öğrenciler ve astronomi tutkunu Rizeliler ile buluştuk. 10 Nisan 2017 tarihinde, Antalya ... Kozmik Anafor Söyleşileri, Etkinlik ve Panel Davetleri Hakkında... 30 Mart 2018 Cuma günü, Çanakkale B... 15 Mart 2017 tarihinde, İzmir Bahçe...


Üstteki fotoğrafta gördüğünüz ve birebir kopyası şu an bir müzede paslanmakta olan Luna 16, Ay yüzeyine inip, taş ve toprak örnekleri toplayarak dönen ilk robot uzay aracıdır. Sovyetler Birliği'ne ait olan Luna 16 sondası, ABD'nin Ay'a insanlı inişinden kısa bir süre sonra, 1970 yılında Ay yüzeyine inmiş, inişinden 4 gün sonra Ay toprağı örnekleriyle yeryüzüne dönmüştü. Yaklaşık 5.5 ton ağırlığındaki araç, yeryüzüne sadece 101 gram Ay toprağı örneği getirebilmiş olsa da, 1976 yılına kadar gerçekleştirilen robot Luna seferlerinden; Luna 20 ile 55 gram, Luna 24 ile 170 gram daha Ay toprağı Dünya'ya getirilebilmiştir. İşin ilginç ve pek bilinmeyen bir yanı, Luna 16'dan bir önceki araç olan Luna 15'in, ABD ilk insanlı Ay uçuşunu gerçekleştirdiği gün Ay'a inecek olmasıydı. Fakat Luna 15 robot uzay sondası iniş sırasında başarısız oldu. Eğer başarılı olabilseydi, ABD Ay'a insan gönderdiği gün, Sovyetler Birliği de robot bir uzay aracı ile Ay örneği toplamayı başaracak, geride kaldığı Ay yarışında hiç olmazsa bir teselli bulabilecekti. SSCB'nin Ay'a gönderdiği ilk insansız aracın taş ve toprak örneği getirmesi böylece 1.5 yıl sonra fırlatılan Luna 16'ya kaldı. Sovyetler Birliği'nin Ay'a yönelik Luna programı oldukça geniş kapsamlıdır. En son 1976'da gönderilen Luna 24'e kadar, gerek yüzey, gerekse yörünge görevleri için 35'in üzerinde Luna aracı Ay'a gönderilmek üzere hazırlanmış, bunların önemli bir kısmı başarılı olmuştur. ABD'nin Apollo programını iptal etmesi ve artık Ay üzerine araç göndermeyi bırakması üzerine Sovyetler Birliği'nin de Ay'a olan ilgisi sona ererek Mars ve Venüs programlarına yoğunlaşıldı. Venüs'e yönelik araştırmalarda oldukça başarılı olan SSCB, nedense Mars konusunda kötü talihini yenemedi. O nedenle bugün Venüs'le ilgili bilgilerimizin çoğu Sovyetler Birliği'nin çalışmalarından gelirken, Mars konusunda da ABD'nin çalışmaları en büyük bilgi kaynağımız durumunda. 25 Aralık Cuma günü, Saat 16:00-17:...


İki bin yıllık inanış yanlış olabilir mi? Bizler aslında bir küre yerine bir diskin üzerinde mi yaşıyoruz? Düz Dünya Topluluğu'nda Dünya'nın düz olduğuna inanan biri, bunu bulmaya karar vermiş. Deli Mike Hughes, Dünya'nın düz olduğunu kendi gözleriyle görmek için kendi roketini yapmış. Son 50 yıl boyunca, Dünya'nın uzaydan çekilen görüntülerini görebiliyoruz. Gezegenimizin aslında yuvarlak olduğuna inanmanız için görmeniz gereken kanıtların hepsi bunlar gibi görünüyor. Fakat görüntülerin üzerinde ne kadar kolay şekilde oynama yapılabileceğinin farkında olmak ve internetteki komplo teorilerinin büyümesi, görünüşe göre Dünya'nın düz olduğuna yeniden inanılmasına yardımcı oldu. Bununla beraber, ondan ayrılmaya gerek duymadan bir kürenin üzerinde yaşadığımızı göstermek için uzun zamandır kullanılan bilim anlaşılamıyor. Umarız Hughes iyidir, en azından teorisini kanıtlamaya çalışıyor. Belki de kanıtları, daha fazla insan sahiden kendi gözleriyle görürse, endişe verici olan bu gidişatı tersine çevirebiliriz. Çocukların okulda basit deneyler gerçekleştirmesini sağlamak, iyi bir başlangıç noktası olacaktır. Dünya'nın yuvarlak olduğuna karar verme konusunda en iyi belgelenmiş yöntemlerden biri, ilk kez antik Yunanlar tarafından gerçekleştirilmişti. Kendileri, farklı konumlardaki çubukların gölgelerini karşılaştırarak bunu başarmışlardı. Güneş, bir yerde doğrudan tepede olduğu zaman, oradaki çubuğun gölgesi olmuyordu. Aynı anda yaklaşık 800 kilometre kuzeydeki bir şehirde bulunan çubuğun ise gölgesi vardı. Eğer Dünya düz ise, her iki çubuğun da aynı gölgeyi göstermesi gerekiyor çünkü Güneş'e karşı aynı açıda bulunmaları gerekiyor. Antik Yunanlar gölgelerin farklı olduğunu, çünkü Dünya'nın eğimli olduğunu ve bu yüzden farklı açılardaki çubukların da öyle olduklarını bulmuşlardı. Ardından, bu açılardaki farkı kullanarak Dünya'nın çevresini hesapladılar. Buna, gerçek değerin yüzde 10'u içerisinde ulaşmayı başardılar; milattan önce yaklaşık 250 yılı için fena bir rakam değil. Kürenin bir diğer kanıtı da, kuzey ve güney yarımküreler arasında geceleyin gökyüzünde görülen fark. Gördüğünüz şey tamamen farklı oluyor çünkü altınızdaki Dünya, farklı bir yöne doğru bakıyor. Eğer Dünya düz olsaydı, o zaman gördüğünüz şey aynı olurdu. Bu durum, her iki ülkede de sadece gece ve gündüzü karşılaştırarak da çok daha kolay bir şekilde yapılabilir. Gezegenleri de gözlemleyebilirsiniz. Hepsi dönmektedir ve teleskopla birkaç günlüğüne izlemek, onların düz değil de küresel olduklarına dair daha net bir resim sunar. Çoğu gezegenin küresel olması, fakat Dünya'nın düz olması muhtemel değil gibi görünüyor. Fakat bilim deneyleri hatalı şekilde gerçekleştirildiği zaman, zıt sonuç veriyor gibi görünebilirler. Eğer bunlar sosyal medyada paylaşılırsa, bu yanlış fikirler hızlı şekilde yayılabilir ve kimse de bunların kusurlarına değinmeyebilir. Bedford Level deneyi, bu konuda bilinen bir örnektir. İlk olarak 1838 yılında yürütülmüş ve bir açıklama bulunmadan önce 30 yıldan fazla bir süre boyunca Dünya'nın düz olduğunu kanıtlamak için kullanılmıştır. Bu deneyde, yaklaşık 10 kilometre uzunluğundaki bir kanalın iki ucunda da belirli bir yükseklikte bir işaretleyici yerleştiriliyor. Eğer Dünya yuvarlaksa, o zaman bir teleskop ile aynı anda bakıldığı zaman işaretlerden birinin daha alçakta görünmesi gerekiyor, çünkü daha uzakta duran işaretçi, Dünya'nın eğriliğiyle birlikte aşağıya inmeli. Fakat işaretçilerin aynı yükseklikte olduğu bildirilmiş ve bu durum, Dünya'nın gerçekte düz olduğunu akla getirmiş. Çağdaş Düz Dünya kuramcıları, hala bu deneye atıf yapıyor. Fakat sorun şu ki, bu deneyde aradaki suyun üzerinde bulunan havanın optik etkisi hesaba katılmıyor. Hava, işaretçiden teleskoba seyahat eden ışığı büküyor veya kırıyor ve bu işaretçileri aynı yükseklikteymiş gibi gösteriyor. Bu sorunun çözümü ise, kanalın uzunluğu boyunca birden fazla işaretçi kullanmak. Böyleyece bakıldığı zaman hepsi farklı yüksekliklerde görünüyor. Belki bugün okullarda bile yapılabilecek en etkileyici deney, bir yüksek irtifa balonunda yukarıya kamera göndermek. Kamera görüntüleri, yeterince yüksek olan ve geniş açılı görüntü sağlayan bir noktadan, Dünya'nın eğimini görebildiğinizi gösterecek. Mike Hughes'ın roketi çalışırsa, o da bunu görecek. Sonuç olarak, herhangi bir bilimsel uğraş için en iyi yöntem; internette tartışma yapmak değil. İnsanların bu kuramları kendileri test etmesi ve elde ettikleri sonuçları anlaması için, gereken araçların sağlanması olur.


Uyduları yahut insanları uzaya taşıyan araçlar roket veya fırlatıcı olarak isimlendirilir ve en bilinen örnekleri Rusların Soyuz, Amerika'nın Delta roketleridir. Roketler ve tarihçesi uzay yarışı bağlamında büyük önem taşıyor. Bu roketler kıtalararası balistik füze olarak geliştirilmiş ve zamanla uzaya uydu fırlatmak için modifiye edilmişlerdir. Roketler tahrip amaçlı tasarlanmış ise bunlara füze adı verilir. Roketlerden onlarca geliştirilmiş; kimi savunma amaçlı, kimi saldırı amaçlı kullanılmıştır. Bu bağlamda Patriot ve scud füzeleri örnek olarak gösterilebilir. Dolayısıyla bu yazıda daha çok uzaya erişimi sağlayan roketlerden bahsedeceğiz. Roketlerin çalışması Newton'un üç hareket yasasına uyar. Kalkışta yeterince hıza ulaşamazsa yörüngeye giremez ve Dünya'ya düşer. Öte yandan, çok hızlı fırlatılırsa Dünya'nın kütle çekiminden kurtulur ve başka bir gökcisminin üzerine düşer ya da yörüngesine girer. Roketlerin çalışma prensibinin havai fişeklerle benzer olduğunu söyleyebiliriz. Özetle roket, yakıtı hızlı bir şekilde aşağı doğru iter, aşağı itilen yakıt da etki-tepki prensibi gereği roketi yukarı doğru iter. Bunun için bu sistemlere itki sistemi diyoruz. Örneğin şişik bir balonu serbest bıraktığımızda da aynı etkiyi görürüz. Havayı açık ağzından iterken, kendisi kontrolsüz bir şekilde ilerler. Önemli not: Roketler ister yeryüzünde silah olarak kullanılsın, ister uzaya gönderilsinler, yakıtlarını ateşlemek için havadaki oksijeni kullanmazlar, çünkü atmosferimizdeki oksijen yakıtın güçlü biçimde yanması için yeterli değildir. Sıvı yakıtlı roketler, ateşleme için beraberlerinde sıvı oksijen taşırlar. Katı yakıtlı roketlerde ise, yakıtın içinde oksitleyici bileşikler bulunur. Yani, roket atmosferdeki oksijeni hiçbir biçimde kullanmadan, sadece kendi taşıdığı oksijeni kullanarak ateşlenir ve yol alır. İnsanlığın hayalinde yörüngeye girmek hep vardı. Fransız roman yazarı Jules Verne'in Aya Seyahat (De la Terre a la Lune, 1865) ve Ayın Etrafında (Autour de la Lune, 1869) romanları roketle ilgilenenlere ilham kaynağı oldu. Katı yakıtlı füzeler Çinliler tarafından 13. yüzyılda kullanılmıştı. Dolayısıyla bu tip füzeler tarihte doğu başta olmak üzere birçok savaşta veya Avrupa'da Napolyon savaşlarında kullanıldı. Yörüngeye girmek amacıyla roket geliştirme çalışmaları ise 20. yüzyıl başlarında başladı. 1903 yılında Rus matematik öğretmeni Konstantin E. Tsiolkovsky uzay uçuşları ile ilgili bir makale yayınladı. Sıvı yakıtlı roketlerle uzay uçuşunun mümkün olduğunu gösterdi. Deney yapmak için maddi imkanı yoktu. Tsiolkovsky'nin çalışmaları, Avrupa'da birçok roket bilimciyi; özellikle Wernher von Braun'u çok etkilemişti. Hayatı ayrı bir yazı konusu olabilecek Tsiolkovsky, bazıları için roket biliminin babası olarak nitelendirilir. Bununla birlikte, sıvı yakıtlı füzeler konusunda ise Amerikalı mühendis Robert Goddard da çalışmalar yapmıştı. Bu çalışmalar 1909 yılında başladı ve 1920'lerin sonunda başarılı denemeleri oldu. Goddard, roket bilimini Tsiolkovsky'nin çalışmalarından bağımsız olarak geliştirmiştir. Ayrıca Goddard, dünyanın yerçekiminden kurtulmanın yolunun kademeli sıvı yakıtlı roketler olduğunu söyledi. Bu bağlamda Goddard'ın 1914'te iki patent başvurusu vardır. 1919'da yazdığı makale: A method of Reaching Extreme Altitutes başlığı ile yayınlandı. 1926'da Massachusettes eyaletinin Auburn şehrinde ilk sıvı yakıtlı roketi denedi. Bu çalışmalarında roket üzerine jiroskopik kontrol ve hareketli pervaneler eklemiştir. Bu nedenle kimi çevreler için de roket biliminin babası Robert Goddard olarak kabul edilir. Örneğin, NASA'nın Maryland'teki tesisinin ismi ona ithafen verilmiştir. Robert Goddard'ın çalışmaları sonradan New Mexico eyaletine taşınmıştır. Bununla birlikte Goddard'ın ilk başlarda devlet desteği almakta sıkıntı çektiğini söylemekte de fayda var. Aslında roket çalışmaları o dönemde birkaç yerde devam ediyordu. Alman Hermann Oberth 1922'de Heidelberg Üniversitesinde roketler üzerine bir doktora tezi sundu. Kabul görmedi. Bir yıl sonra Oberth, Roketle Gezegenler Arası Uzaya Doğru adlı kitabı kendi imkanlarıyla bastırdı. Bu kitap Robert Goddard'ın da ilgisini çekmiştir. Kitaptan aldıkları ilham ile bir grup alman Almanya'da Uzay Seyahati Derneği'ni kurdu. Derneğin bir üyesi olan Walter Hohmann, 1925'te Gök Cisimlerine Erişme başlıklı kitapta yörünge dinamiğini inceledi. Yörünge mekaniğinde bazı manevralar onun ismiyle bilinir. Roket çalışmaları konusunda Sovyetler Birliğinde de benzer girişimler vardı. Orda da Gezegenler Arası Yolculuk Çalışmaları Derneği kurulmuştu. Bu dernek Ekim 1924'te kamuya açık bir tartışma düzenledi. Ay'a roket fırlatmak mümkün mü? sorusuna cevap aranıyordu. 1933'te Sovyetler Birliğinde Sergey Korolyov liderliğinde roket çalışmaları yapılmıştır. İsmi kamuoyundan uzun süre gizli tutulan Korolyov, daha sonraları SSCB uzay programının başına gelmiştir. Ayrıca Yuri Gagarin'in dünya yörüngesine girmesinde Korolyov'un emeği çoktur. Wernher von Braun, Oberth'in öğrencisidir ancak çalışmalarda çok daha ileri gitmiştir. Uzaya Seyahat Derneğinin aktif üyesi idi. Bu tür dernekler, yarışmalar aslında Dünyanın yerçekiminden kurtulmak mümkün mü? sorusuna cevap aramıştır. Bu nedenle ülkemizde gerçekleştirilen Teknofest yarışmaları oldukça değerlidir. Uzay yarışının başlangıcında Almanlar öne geçince roketler hükümetlerin ve silahlı kuvvetlerin ilgisini çekti. Hitler 1932'de iktidara gelmiş ve V-2 roket çalışması 1933'te başlamıştı. İlk başarılı deneme 1934 yılında Almanya'da yapıldı. V-2 roketleri dünyanın ilk balistik füzesidir. 8 Eylül 1944'te Paris ve Londra bu V-2 balistik füzeleri ile vuruldu. Bunlar, Nazi Almanyasının son hamleleri idi. Von Karman çizgisini (100 km irtifa) geçen ilk roketler bunlardır. V-2 ise Vergeltungswaffen-2, misilleme silahları anlamını taşır. İlk denemede Londra'da bir mahalleye zarar verdi. Boş 4.5 ton, tam dolu olduğunda 12.7 ton ağırlığında bir füzeydi. Patlayıcı başlığı 740 kilo civarındaydı. Bu roketlerden 3200 kadarı İngiltere, Fransa, Hollanda ve Belçika'ya karşı kullanıldı. İkinci Dünya Savaşını V-2 füzelerine rağmen müttefikler kazandı. Alman roket tesisleri Rusların eline geçse de ABD paperclip operasyonu ile Alman roket bilimcileri kaçırdı. Sovyetler ise eldeki bir kısım teknik personeli götürdü. Bu ekip için zaten Hitler'in ölüm emri vardı. Alman bilim insanları sayesinde füze çalışmaları her iki ülkede de hız kazandı. Dünyanın ilk uzay fotoğrafı 1946'da Amerika'da New Mexico eyaletinde White Sands Füze Deneme Atış alanından fırlatılan bir V-2 füzesinin üzerine konan fotoğraf makinesi ile çekilmiştir. Dünyanın kavisi kayda alınmıştır. Uzaya uydu fırlatma konusunda Sovyetlerin 1956'daki bir açıklaması ciddiye alınmadı. Dünya yörüngesine ilk defa insan yapımı bir uydu 1957 yılında girdi. Amerika ve dünyada büyük bir şaşkınlık yaptı. Sputnik-1 uydusu 4 Ekim 1957 tarihinde Baikonur'dan fırlatıldı. Ruslar dediklerini yapmış oldular. Böylece uzay yarışı fiilen başlamış oldu. Rusya ve Amerika ilkler anlamında birçok şeyi başarmışlardır. Bu yarış 1969'a kadar çok hızlıydı. Sonrasında hızı azalsa da yatırımlar hiç durmadı. Nitekim 1990'ların sonunda uzayda birlikte çalışma gereği anlaşıldı ve Uluslararası Uzay İstasyonu çalışmaları başladı. Bugün gelinen noktada her ne kadar ülkeler ticaret ve teknolojik savaş halinde olsalar da uzay çalışmalarında birlikte hareket ediyorlar.


Beş yıllık Sezar egemenliğine son vererek Roma Sarayı'nın anahtarlarını kalıcı olarak almayı başaran ilk Romalı: Octavius, yeni Kozmik Bey. Frigya yöresinde çobanlık yaparken bir gece rüyaya yatıp Hermes'ten aldığı duyumla Likya'ya göçmeye karar veren bu Romalı, çobanlıktan sıkılmış olacak ki kendini en yakın senatoryuma atarak yıldızları seyre başlar. Bilenlerin bildiği üzere, tebdil-i kıyafet Roma topraklarını gezmeye bayılan Sezar tarafından üzümü fazla kaçırdığı bir gece yarısında çevresine Jüpiter'in aslında bir tanrı olmadığını anlatırken keşfedildi. Normal şartlarda aslanlara atılması gerekirken Sezar'ın ilgisini çektiği için canı bağışlanan bu eski çoban, yan gelip yatıp üzüm yemeye bayıldığından olsa gerek Roma Sarayı'nın gediklilerinden biri haline geldi. Ve lafı uzatmaya gerek yok, biraz Sezar'ın yorgunluğundan, biraz keyif düşkünlüğünden, en fazla da Brütüs'ün artık iyice zıvanadan çıkmasından faydalanarak imparatorluğun başına geçti. Ne diyelim, Roma demek, barbarlar üzerine sefer düzenlemek demektir. Lejyonların gönlünü hoş tutup barbar kavimler üzerine yeni fetihler gerçekleştirdiği sürece Brütüs sinirden kendini dövmeye devam edebilir . Sparta dolaylarına avare gezerken birden kendini Roma sarayında Octavius ile senatoyu yönetirken bulan bahtı açık hür bir Roma vatandaşı: Ancharia, yeni Kozmik Hanım. Bakılan su kaynamaz, Bütün yollar Roma'ya çıkar gibi üzümlü kafayla olduğu çok belli atasözleri üreten Roma düşünürlerinin kendisi için ürettiği bir söz var mı bilinmez ama, her hür Roma vatandaşının bir gün senatoda söz sahibi olabileceğinin açık delili olarak biraz kıskançlıkla da olsa büyük saygı görüyor. Pentagramlı kolyesi yüzünden Zeus tapınağı müdavimleri tarafından biraz kınanıyor olsa da, sahip olduğu lejyonların fazlalığı nedeniyle olsa gerek, çatlak sesleri bastırmasını bildi. Her senato üyesi gibi seferlerden arta kalan zamanlarında yan yatıp üzüm yeme huyu olmasa da, sert olun, siyah giyinin sloganı ile Roma sokaklarında yeni ve heyecan verici bir akım başlattığı yadsınamaz bir gerçek. Şu aralar Merve'nin üzüm partileri verdiği kolezyum, yeni Kozmik Hanım'ın metal aletlerin bol bol kullanıldığı eğlenceleriyle çınlıyor . Senatonun bay bilmişi. Fetihlerini saysanız, hepi topu birkaç köyden ibaret. E madem köy fethediyorsun, bari git Galya'daki o manyak dolu köyü al diyen Romalıların sayısı gökteki yıldızlar kadar. Ancak, hiçbir yer almamış olsa da, mancınık göndermeden o kaleyi alamazsınız gibi zekice fikirleri ile çok sayıda fethin önünü açmış biri. İlginç zevkleri var; herkes Kolezyum'da aslan kaplan dövüştürürken bu mini bir Kolezyum inşa ettirip içinde kedi dövüştürüyor. Sezar yüzünden hiçbir yetkisi olmayan Roma belediye başkanı ile bu yüzden papaz olmuşluğu vardır. Neyse ki belediye başkanı Sezar tarafından Libya'ya sürüldü de, konu tatlıya bağlandı. Ece, Bitinyalı Ece, eteğinin belini kıvıran Ece... Okullarının papirüs yetersizliği Sezar'ın olmasa da Bitinya valisinin beceriksizliği olarak nam salmıştı Anatolia'nın kuzeyinde. Valinin sonu aslanlara atılarak Roma hakkının akşam iş çıkışı eğlencesine katkıda bulunmak olsa da, Bitinya'nın bu bahtsız Romalısı için boş derslerde geçen aylak zamanların telafisi şart olsa gerekti ki, kendisini Konstantinapolis denen küçük bir köyün yeni açılmış bir senatoryumuna bu yüzden attı. Kısa sürede barbar kavimlerin anlaşılması güç lisanlarını öğrenmekteki kabiliyeti Roma Sarayı'na ulaşan bu genç hanımın senatoda bir sandalye kapmış olması kimseyi şaşırtmamış olsa gerek. Yine de, zaman zaman yaptığı hatalı tercümeler yüzünden kutsal Roma'nın adaletli ellerine teslim olmaya niyetlenmiş babarlıktan uzak kavimlerin üzerine kutsal lejyonların salınıp aslanların ziyafet çekmesine neden olsa da, Ancharia'nın hoşgörüsü üzerinden eksik olmuyor . En karmaşık konuları bile elinden ... En karmaşık konuları bile elinden ...


Dünyaca ünlü astrofotoğrafçımız Mehmet Ergün ile, keyifli bir röportaj gerçekleştirdik. Başarılı astrofotoğrafçı ve amatör astronom Mehmet Ergün ile gerçekleştirdiğimiz bu samimi röportajı aşağıdaki videodan veya bu linke tıklayarak izleyebilirsiniz. Hypatia Bilim ve Kozmik Anafor ortaklığında Youtube kanalımızda, yeni çalışmalarımızla sizlerle birlikte olmayı sürdüreceğiz. Kozmik Anafor Astronomi Platformu olarak, her zaman popüler bilim platformlarının işbirliği içinde olmasının, ülkemizde bilimin tüm halk tabanında yeterince değer görmesi açısından gerekliliğini dile getiriyoruz ve bildiğiniz gibi ülkemizin Bilimfili, Rasyonalist, Açık Bilim, Gelecek Bilimde ve Feza Gezginleri gibi takdir edilesi popüler bilim platformlarıyla her zaman işbirliği içinde oluyoruz. Unutmayın, popüler bilim platformları ve bilim insanları, birbirleriyle işbirliği içinde olmazlar, görmezden gelir ve tek başlarına hareket etmeyi tercih ederlerse, ülkemizde bilim halk tabanında yeterince yaygınlaşamaz ve değer göremez! Hypatia Bilim'i Youtube üzerinden takip etmek için bu linke, Kozmik Anafor'u Youtube üzerinden takip etmek için ise bu linke tıklayıp abone olabilirsiniz. Kozmik Anafor ve Hypatia Bilim işbi...


Bir yıl önce Kasım ayında Philae aracı, bir kuyrukluyıldıza tarihi bir iniş gerçekleştirdi. Gelecek yıl süresinde kontrollü bir şekilde Rosetta uydusunun kuyrukluyıldıza çarpmasıyla gerçekleşecek büyük finale yaklaşırken, görev ekibinin yüzey aracıyla yeniden iletişim kurma umudu hala sürüyor. Rosetta 6 Ağustos 2014'te 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyrukluyıldızına varmıştı. Uzun bir ön yolculuğun ve iniş alanının belirlenmesinin ardından Philea'nın 12 Kasım 2014 tarihinde kuyrukluyıldıza iniş yapması kararlaştırıldı. Planlandığı gibi Agilkia bölgesine ilk dokunuştan sonra, Philea talihsiz bir şekilde kendini kuyrukluyıldıza kilitleyemedi ve tamamen plan dışı olan bir sıçrama yaşadı. Bu yüzden, Abydos olarak adlandırılan yeni bir alana zorunlu iniş yaptı. Yüzey aracının yeri ve durumu yeniden belirlendikten sonra, Philea ve Rosetta'nın verileri kullanılarak yapılan animasyonlarla Philea'nın yüzey üzerindeki sıçrayışı canlandırılarak, Philea'nın neden kuyrukluyıldıza bağlanamadığı, neden zıpladığıyla ilgili ayrıntılı analizler yapıldı. İnişten sonra Philea'yı kuyrukluyıldızın yüzeyine kilitlemek için üç farklı metod vardı. Bunlar; buz vidaları, zıpkınlar ve küçük bir iticiydi. Buz vidaları görece daha yumuşak yüzeylere kilitlenmeyi sağlamak üzere tasarlandı ama Agilkia düşünüldüğünden daha sert bir yüzeye sahipti. Bu yüzden buz vidaları yüzeyi delemediği için burada işe yaramadı. Zıpkınlar ise, hem yumuşak hem de sert yüzeylerde kullanılmak için tasarlanmıştı. Görev ekibi yüzey aracının üstündeki itici sayesinde, aracı aşağı doğru iterek zıpkından gelecek geri tepmeyi etkisiz hale getirebileceklerini ve böylece Philea'nın yerle kontağını tekrar sağlayabileceklerini varsayıyorlardı. Başarısız olmadan önceki gece itici harekete geçirildi, mührünün açılmadığı düşünüldü buna rağmen sensör başarısızlığı da göz ardı edilmedi. İnişten sonra, zıpkınlar kendini ateşlemedi. Almanya Uzay Merkezi'nden Philea İniş Yöneticisi Stephan Ulamec: Problem zıpkın tetikleyicilerini patlayıcıyla tutuşturmaya yarayan dört köprü kablosunda ya da patlayıcıların zamanla bozulmasında gibi gözüküyor dedikten sonra; Her durumda, eğer Philea ile yeniden bağlantı kurabilirsek, ateşlemeyi tekrar tetiklemeyi düşünüyoruz diye ekliyor. Bunu yeniden yapmak istemelerinin nedeni ise bilimsel, çünkü zıpkınlar yüzey üzerindeki sıcaklığı ölçebilen sensörler içeriyor. Öngörülmeyen sıçramaya rağmen, Philea 15 Kasım'ın erken saatlerinde birincil bataryası tükenip, uyku moduna geçmeden önce; ilk başta planlanan bilimsel döngünün yüzde 80'nini tamamlamayı başardı. Philea'nın son olarak kuyrukluyıldıza kilitlendiği Abydos bölgesi, Güneş ışığı almak bakımından Philea'nın ikincil bataryasını doldurabilecek ve bilimsel ölçümlere devamlılığını sağlayabilecek kadar yeterli değil. Kuyrukluyıldızın Güneş'in en yakınına geldiği dönemde, -rotaya göre bu yakınlaşma 2015 Ağustos'a denk geliyordu- Philea'yı tekrar uyandırmak için yeterli enerjiye sahip olunacağı ümit ediliyordu. Doğrusunu söylemek gerekirse, yüzey aracıyla iletişim 13 Haziran'da sağlandı ama 9 Temmuz'a kadar yalnızca kesintili sekiz iletişim kurulabildi. Buradaki problem, gün ışığının artmasıyla kuyrukluyıldız aktivitesinin de artması, güvenlik sebebiyle Rosetta aracı birkaç yüz kilometre geriye çekildi. Bu uzaklaşma ise, Philea'nın Rosetta'nın iletişim menzilinin dışına çıkmasına sebep oldu. Buna rağmen, geçen birkaç hafta içinde kuyrukluyıldız aktivitesi azalma göstermeye ve bunun sonucunda Rosetta da tekrar kuyrukluyıldıza yaklaşmaya başladı. Bu hafta Rosetta 200 km gibi bir yakınlığa ulaştı. Bu uzaklık Philea ile iyi bir iletişim kurabilmek için limit mesafe. Bugünlerde ise aracın uzaklığı 170 km'ye kadar düşürüldü. Şu sıralar, yüzey aracı ekibi Haziran ve Temmuz'da aldıkları verileri analiz etmeye devam ediyor ve bu analizler sonucunda Philea'nın uyku modundan çıktığındaki durumunu anlamayı umuyorlar. Bu haber üzerine takım gelecek vaat eden ve düzenli iletişimi tekrar sağlayacak bir strateji geliştirmeye çalışıyor. Ama şu bir gerçek ki, bu zamana karşı bir yarış: kuyrukluyıldız şu sıralar Mars yörüngesinin ötesinde ve ısısı düşüyor. Ne yapacağımızı yüzeyin ısısı işlemi durduracak kadar düşmeden, Ocak sonuna kadar kararlaştırmalıyız: Philea -51C 'un altında çalışamaz diye ekliyor Koen Geurts. Görevin sonunda yapılması planlanan şey, Rosetta'nın planlı bir şekilde yüzeye çarptırılması. Bu plan altı ay önce işlemlerin Aralık 2015'ten Kasım 2016'ya uzatıldığının açıklanmasıyla beraber su yüzüne çıkmıştı. Güneş enerjisiyle çalışan Rosetta, kuyrukluyıldızın 6.5 yıllık döngüsü içinde Jüpiter'in yörüngesinin ötesine geçip Güneş'ten uzaklaştıkça, çalışmak için bir daha yeterli enerji alamayacak. Rosetta derin uzayda, önceki 31 ay boyunca Ocak 2014'te biten uyku durumunda yaptığı gezintiden daha da uzağa seyahat edecek. Ek olarak, gelecek Eylül'de Rosetta ve kuyrukluyıldız Dünya'dan bakıldığında Güneş'e görsel açıdan çok yakında yer alacak. Dolayısıyla bilimsel bilgileri alma ve işlemleri gerçekleştirmek çok zor olacak. Rosetta ekibi, Rosetta'ya ulaşabildiğimiz bu süre zarfında kuyrukluyıldıza yaklaşmak ve dramatik sonun gerçekleşmesi için yapılması gereken manevraları araştırıyorlar. Bu hamleler sonucunda bilimsel gözlemlerin görev sonuna kadar devam etmesi ve Rosetta'nın gereçlerinin emsalsiz uzaklıklardan özgün veriler göndermesi bekleniyor. Rosetta'yı görevin sonuna kadar kontrol edeceğiz ama, bir noktadan sonra Rosetta ile bir daha konuşmamız mümkün olmayacak diye ekliyor Sylvain. 12 Ocak 2005 Tarihinde NASA tarafın... Yukarıdaki görselde, yaklaşık 2 km ... Rosetta, ESA t... Rosetta, Avrupa Uzay Ajansı t...


Rosetta, ESA tarafından geliştirilen ve Philae isimli sonda ile birlikre 67P/Churyumov-Gerasimenko isimli kuyruklu yıldızda ayrıntılı çalışmalar yapmak üzere 2 Mart 2004'te fırlatılan uzay aracıdır. Uzun ve çetrefilli (6,4 milyar km) bir yolculuktan sonra, 6 Ağustos 2014 tarihinde bir kuyruklu yıldızın yörüngesine giren insan yapımı ilk araç olarak tarihe adını yazdırdı. Gelelim asıl amaca: Rosetta misyonu, bir kuyruklu yıldız üzerinde en ayrıntılı çalışmayı yapan uzay aracı olmak üzere planlandı. Bu misyonda Rosetta ve yavrusu Philae'ye büyük iş düşüyordu. Uzay aracının bugüne kadar ilettiği veriler, kuyruklu yıldızların yapısı, dolayısıyla Güneş Sistemi'nin erken dönemi, oluşum aşaması ve gezegenlere su ile yaşamın nereden geldiği hakkında birçok ipucu ve cevaplar verecek. Elbette yeni soruları da beraberinde getirecek. Rosetta, 5 Ağustos 2014'te 67P'ye yakınlaşarak kuyruklu yıldızı 3 ay izledi ve 30 km yakınlaşarak asıl yörüngeye girdi. Kuyruklu yıldızın zemin yapısını araştırma görevi ise Philae'ye düşüyordu. 10 yıllık beraber süren yolculuğun ardından ayrılma vakti gelmişti. 10 Kasım 2014'te solukların tutulduğu saat 08:35'te Philae, 67P'ye oturtulmak üzere Rosetta'dan ayrıldı. İlk inişini saat 15:33'te yapan Philae, zıpkınlarının çalışmaması nedeniyle kendisini yüzeye sabitleyemedi ve 67P'nin çok düşük olan kütleçekiminden dolayı yüzeyden sekerek uzayda 1km sürüklendi. Bu yaşanan aksiliğin ardından Philae, hedeflenen koordinattan 1km ötede, Güneş görmeyen kayalıkların dibinde durabildi. Bu durum Philae'nin bir süre sonra enerjisinin tükeneceği ve gölgede olduğundan dolayı şarj olamayıp uyuyacağı anlamına geliyordu. Bu aksiliklerden dolayı Philae görevi hızlandırılarak erken başlatıldı. Böylelikle Philae, bilimsel görevlere başlamak üzere aceleyle kolları sıvadı. Philae, görevi süresince COSAC isimli cihazı ile 67P'nin çok zayıf atmosferinde oksijene ve kompleks organik moleküllere rastladı. Elde ettiği bilimsel verileri analiz için telsiz bağlanısı kullanarak Dünya'ya gönderebilmeyi başardı. Philae'nin bu 57 saatlik görevinden sonra pillerinin tükenip şarj olamamasından dolayı uyku süreci başlamış oldu. -67P kuyruklu yıldızının ultraviyole dalga boyunda nadiren karanlık olduğu, -Hidrojen ve oksijen moleküllerinin kuyruklu yıldızlardaki varlığı, -Yüzeyde kayda değer su-buz olmadığı kanıtlandı. -ROSINA kütle spektrometrelerinden alınan verilere göre 67P'de ki ağır suyun oranı, normal suyun oranına göre Dünya'dakinden üç kat fazlaydı. Bu verilere göre kuyruklu yıldızdaki ağır ve tümleşik toz-buz karışımı, 67P'nin düşük yoğunlukta dolayısıyla bol gözenekli yapıda olduğuna işaret ediyordu. Fakat kafaları karıştıran şey, bu kadar düşük yoğunluklu yapısına rağmen 67P'de hiç büyük mağaraya rastlanmamasıydı. Mağara ölçümü, Rosetta görev ekibinden Martin Pötzold'un fikriyle yapıldı. 67P'nin kütle çekim alanını ölçmek için Rosetta Bilim Testi kullanıldı. Bu ölçümlerdeki temel faktör doppler etkisiydi. Dünya'daki radyo frekansına göre Rosetta'nın ölçtüğü fekanslar değişiklik gösterdi. Sinyallerdeki değişikliğe göre kuyruklu yıldızın kütle çekim alanının resmi oluşturuldu. Ölçülen ivme değerlerinden yola çıkılarak, büyük bir mağaranın olmadığı anlaşıldı. Mağara çelişkisinden çıkan sonuca göre, iç kısım dışa göre daha homojen ve düşük yoğunluklu olmalıydı. Rosetta, 30 Eylül 2016'da görevini tamamlayıp kontrollü bir şekilde kuyruklu yıldızın yüzeyine indirilecek. Rosetta, bu son görevde yakın çekimli ve yüksek çözünürlüklü görüntüleri de Dünya'ya iletmeyi ihmal etmeyecek. Çarpışma 50cm/saniye hızında gerçekleşecek. Misyon tamamlandığında Rosetta, Philae ile birlikte 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyruklu yıldızında dramatik bir şekilde sonsuza dek seyahat edecek.


RS Ophiuchi, görece yakınımızdaki oldukça ilginç yıldızlardan biri. Onu ilginç kılan şey ise, yaklaşık 20 yıllık aralıklarla parlaklığının çok büyük ölçüde artış gösteriyor olması. Artışın nedeni, RS Ophiuchi'nin aslında bir çift yıldız sistemi olmasında yatıyor. Sistem iki yıldızdan oluşuyor: Biri kırmızı dev yıldız, diğeri ise artık enerji üretmeyen, ölmüş bir yıldız kalıntısı olan beyaz cüce. Birbirine çok yakın yörüngede dolanan bu iki yıldızdan oluşan sistemde, kırmızı dev yıldızdan; güçlü kütleçekimi nedeniyle beyaz cücenin üzerine sürekli bir madde akışı gerçekleşiyor. Beyaz cüce yıldızlar, yaklaşık Dünya büyüklüğünde olmasına karşın, Güneş'in yaklaşık yarısı veya biraz fazlası kütleye sahip olmaları, yani çok sıkışık halde oldukları için kütleçekimleri de oldukça güçlüdür. Özellikle yakınında böylesi bir yıldız varsa, yıldızın dış zarfında bulunan gaz, kaçınılmaz olarak çok güçlü kütleçekimine sahip olan beyaz cüceye doğru akar. İşte bu madde akışı sonucu beyaz cücenin üzerinde gaz birikimi gerçekleşiyor ve yaklaşık her 20 yılda bir bu gaz büyük bir nova patlamasına yol açıyor. İşte, Dünya'dan bakıldığında yıldızın parlaklığının birden çok artmasının nedeni de bu patlama. Bu arada, nova ile süpernova arasındaki farkı da kaşla göz arasında öğrendiniz sanırız. RS Ophiuchi yıldızı, çıplak gözle görülemiyor, çünkü yakın demiş olmamıza rağmen bize oldukça uzak. Parlaklığının aşırı değişkenliğinden dolayı uzaklığını tam tahmin edemesek de, 2.000 ila 5.000 ışık yılı arasında bir mesafede olduğunu sanıyoruz. Her ne kadar, beyaz cüce üzerinde biriken gaz, 20 yılda bir patlamaya yol açsa da, gazın tümü bu patlamayla dışarı saçılmıyor. Bir kısmı beyaz cüce yıldızın üzerinde kalmaya ve giderek daha fazla birikmeye devam ediyor. Yapılan tahminlere göre, yaklaşık 100 bin yıl içinde beyaz cüce üzerinde biriken madde o kadar fazla olacak ki, yıldız bir süpernova patlamasıyla yok olacak. Bu süpernova patlaması olduğunda RS Ophiuchi gökyüzündeki en parlak yıldız haline gelecek ve birkaç gün boyunca gündüzleri de görülebilecek parlaklığa erişecek. Gerçekleşecek patlamayı özel yapan bir konu daha var ki, gökbilim açısından böylesi ikili yıldızlarda yaşanan süpernova patlamalarını eşsiz bilgi kaynaklarına dönüştürüyor: 1A tipi süpernova denilen bu patlamanın yaydığı ışık hepsinde standart güçtedir ve bu sayede uzak gökadaların bize olan mesafesini hesaplamaya yarar. Görselde, bir sanatçı tarafından RS Ophiuchi sisteminde yaşananların bir canlandırmasını görüyorsunuz. Burada sağdaki kırmızı dev yıldızdan beyaz cüceye doğru sarmallar çizerek akan gaz gösterilmeye çalışılmış. Gördüğünüz gibi çok güzel ve akılda... Mira (veya Mira Ceti / Omicron Ceti... Yıldızlar o kadar uzaktırlar ki, ne...


NASA, Satürn'e Cassini sondasını göndereceği zaman Güneş enerjisini alternatif bir kaynak olarak düşünmüştü. Ancak 1997 teknolojisinin Güneş panellerinin, Satürn yörüngesinde yeteri kadar güç sağlaması için Cassini'yi 1.3 ton ağırlığında panellerle donatmak gerektiği anlaşılmıştı. Cassini'nin üst aşama ağırlığı 7.2 tona çıkarak, sondayı fırlatacak Titan-IV Centaur roketinin maksimum yük kapasitesi olan 6.2 tonu aşmış ve fırlatılmasını imkansız hale getirmişti. Yakın zamana kadar, Cassini ile her gün Satürn sisteminin yeni bir sırrını öğrenmiş isek, bunu araca yerleştirilen plütonyum ile çalışan radyoizotop termoelektrik jeneratörlerine borçluyuz . Uzayda nükleer enerji kullanımı, uzay çalışmalarının ufkunu genişletmiş ve Güneş panellerinin verimsiz kaldığı durumlarda dahi uzun süreler görev yapılmasını mümkün hale getirmiştir. Örneğin1977'de gezenimizden fırlatılarak görevine başlayan Voyager-1, sahip olduğu RTG güç kaynağının kalbindeki plütonyum 238 sayesinde 2025'e kadar işler kalabilecektir. Güneş enerjisi, Dünya yörüngesi (1 AU, yani 1 AB astronomik birim. Dünya ve Güneş arasındaki 150 milyon km'lik uzaklık) ve diğer iç gezegenler için oldukça verimli olsa da, Jüpiter yörüngesi (5.2 AU) civarında verimliliği oldukça düşmektedir. Satürn yörüngesi (10 AU) civarında ise Dünya yörüngesindekinin sadece 1%'i miktarda enerji elde edilebilmektedir. Bu uzaklıkta ve ötesine sonda gönderimi için nükleer enerji çok daha verimliyken, gelecekte bu gezegenlere yapılacak insanlı görevler için zorunlu olacaktır. 1950'de Amerikada Dr.Bertam C. Blanke önderliğinde geliştirilen RTG'ler Güneş sisteminin sırlarını keşfetmemizi sağlayan en büyük yardımcı teknolojilerden biridir. Pioneer 10, Pioneer 11, Voyager 1, Voyager 2, Galileo, Ulysses, Cassini, New Horizons ve Mars'a gönderilen Viking 1, Viking 2, MSL Curiosity araçları güçlerini RTG güç kaynaklarından alır. Oldukça sağlam ve bulundurdukları yakıtı yüzlerce yıl boyunca muhafaza edecek şekilde tasarlanan RTG'lerin çalışma prensipleri nükleer teknolojiler göz önüne alındığında çok basittir. Ana bölmeye uzun yarı-ömrü ve yüksek enerji salınımı olan Plütonyum-238 (87.7 yıl) benzeri bir yakıt yerleştirilir. Yakıtın yarı-ömrünün yüksek olması, sahip olduğu kütleye kıyasla yüksek enerji elde etmesi ve yaydığı radyasyon türünün kolaylıkla soğurulup kalkanlanabilen alfa ve beta parçacıklarından oluşması esas alınır. Böylelikle bölme içindeki yakıt hem dışarı radyasyon saçmaz, hem de uzun yıllar enerji üretebilir. Bu bölmenin iki tarafında bulunan thermocouple aygıtları, nükleer yakıtın bozunumu sonucu ortaya çıkan ısıdan elektrik üretirler. Böylelikle Pulütonyum 238 kullanan bir RTG her yıl 0.5%-0.78% arası bir güç kaybı ile onlarca yıl güç sağlayabilir. Fırlatılışlarından yaklaşık 40 yıl sonra Voyager sondaları bu sayede temel enstrümanlarını çalışır tutarak bize hala veri göndermeye devam etmektedirler. Apollo 12'den 17'ye kadar Ay görevlerinde de RTG'ler kullanılmıştır ve kaza geçiren Apollo 13 hariç, bütün jeneratörler Ay yüzeyinde bırakılmıştır. Apollo 13'ün ay modülündeki jeneratör ise Ay modülü ayrılmadığı ve modül mürettebatın hayatta kalması için hayati önem taşıdığından Dünya'ya kadar getirilmiş ve herhangi bir kazayı önlemek amacıyla Pasifik okyanusunda 6.1 kilometre derinlikteki Tonga çukuruna düşürülmüştür. RTG jeneratörü Dünya'ya girişi kazasız atlatmış ve sızıntıya sebep olmadan çukurun derinliklerine gömülmüştür. Aygıt, yakıtı 870 yıl boyunca güvenle muhafaza edecek şekilde tasarlandığından ve bu süre zarfında radyoaktivitesi azalacağından dolayı herhangi bir riski de yoktur. Bu RTG'leri taşıyan araçlarla ilgili şimdiye kadar 5 kaza yaşanmıştır. Bunların iki tanesinde, Apollo 13 ve bir meteoroloji uydusunda herhangi bir sızıntı gerçekleşmemiş olmasına rağmen; geri kalan iki Rus ve bir Amerikan uydusu fırlatılırken infilak etmiş ve geniş alanlarda düşük seviyede radyasyon saçan yakıt parçacıkları salmışlardır. RTG'lerde kullanılan Plütonyum-238 böyle verimli olmasına rağmen oldukça pahalıdır ve üretimi zordur. Bizzat nükleer reaktörlerde üretilir. Amerika'da üretimi 1988'de durmuştur ve 1993'den beri Rusya'dan ithal edilmektedir. Ancak son yıllarda Rusya'nın da stokları azalmıştır. Şu anda NASA'nın sivil görevlere ayrılan stokları 2020'de Marsa gidecek yeni bir yüzey aracı ve 2024'te fırlatılacak ayrı bir görev için yetecek kadardır. Bu sebeple NASA önümüzdeki yıllarda daha fazla yakıt üretmek için eski reaktörleri açmayı planlıyor. RTG'ler tarafından üretilen ısı, bir yakıtı ısıtıp hızlandırarak itki elde etmekte de kullanılabilir. Bu fikir üzerinde yapılan çalışmalar Geleceğin İtki Sistemleri yazı dizimizde anlattığımız Rover projesi ve nükleer termal roketlere esin kaynağı olmuştur. Not: Bu makalemizi ve daha fazlasını koruyarak kaybolmasının önüne geçip, yaşadığımız kaza sonrasında yeniden sitemize eklememize katkıda bulunan Çetin Bal'a teşekkür ederiz. Bu yazıyı, ilk olarak 5 Eylül 2015 ...


Rus Uzay Ajansı Roscosmos , insanlığın 1957 yılında Sputnik ile başlayıp günümüze kadar gerçekleştirdiği uzay yolculuklarını interaktif biçimde görüp detaylı bilgi alabileceğiniz bir internet sayfası oluşturmuş. Sayfanın yayın tarihini de Yuri Gagarin'in ilk kez uzaya çıktığı 12 Nisan gününe denk getirmiş. Bu linke tıklayarak ulaşabileceğiniz interaktif uygulamada, insanlığın 60 yıllık uzay serüveninde neleri başardığını görebilirsiniz. Bu yapılanları hatırlamak, gelecekte neler başarabileceğimizi hayal edebilmenizi de kolaylaştıracaktır. Elbette site Türkçe değil. Rusça veya İngilizce biliyor olmanız iyi olur. Günümüzde bir yabancı dil bilmek, doğru bilgiye ve bilginin kaynağına ulaşabilmek adına olmazsa olmazlardan biri. NASA Uzaylıları Biliyor Ama Halktan Gizliyor! Kimi zaman üstad İlber Ortaylı'nın ... ESA ve RSA (Ru...


Son zamanlarda bulunan bazı ötegezegenlerin sadece elmastan oluştuğuna dair ilginç popüler bilim haberlerini okumuşunuzdur. 55 Cancri e ötegezegeninin iç yapısının büyük miktarda elmas ve grafitten oluştuğu ileri sürülmüştür. Tüm kayalık gezegenlerin iç yapısına baktığımızda, bunların katmanlaşmış olduğunu görürüz. Her zaman daha ağır elementler çekirdekte, hafif elementler de dış kabukta bulunur. Bunun nedeni de çekim etkisidir. Ağır elemente daha fazla kütleçekimsel kuvvet uygulandığı için o merkeze doğru yol alır. O zaman da merkez bölgesindeki hafif elementlere yer kalmaz, onlar da yukarıda kabuk yöresine taşınır. Gökbilimciler bunu nereden bilirler diye sorarsanız; örneğin yerin kütlesi ve yarıçapı bilindiğinden ortalama yoğunluğunu hesaplayabiliriz. Ama üstünde yaşadığımız kabuktaki kayaların yoğunluğuna baktığımızda gezegenimizin ortalama yoğunluğundan çok düşük olduğunu görürüz. O zaman deriz ki; iç yapıda bol miktarda ağır element var. Kütlesi büyük, fakat yarıçapı Dünya yöresinde olan ötegezegenler Süper-Dünya sınıfına girer. 55 Cancri e ötegezegeni 8 dünya kütlesinde olmasına karşın yarıçapı yaklaşık 2 Dünya yarıçapı kadar. O zaman hemen diyebiliriz ki ortalama yoğunluğu gezegenimizden çok fazla. Diğer taraftan dünyamız Güneş çevresinde 364 günde bir dolanırken bu ötegezegen yıldızı çevresinde 18 saatte bir dolanmaktadır, yani yıldızına çok yakındır ve dolayısıyla yüzeyi çok sıcaktır. Başka yıldızların çevresinde dolanan ötegezegenleri keşfettiğimizde onların kütlesini ve yarıçapını saptayabiliyoruz. O zaman onları bir kütle-yarıçap grafiği üzerinde noktalarız. Ayrıca bu grafik üzerinde eğer bir gezegen sadece sudan (H2O), karbondan , silisyum karbitden , magnezyum sülfitden (MgSO3) veya demirden meydana gelmişse, kütlesi ve yarıçapı ne olurdu çizgileri de yer almaktadır. Üsteki şekilde bu grafiği ve bugüne kadar keşfedilen Süper-Dünya sınıfındaki ötegezegenlerin yerini görüyorsunuz. 55 Cancri e ötegezegeninin ölçülen iki yarıçapı mavi ve kırmızı renklerde gösterilmiştir. Bu ötegezegenin Karbon ve SiC çizgilerinin üzerinde olduğu hemen farkediliyor. SiC molekülü çok sert olup sanayide aşındırıcı olarak kullanılır. Bu koşullarda bulunan karbon ise ya grafit ya da elmas yapısında olması gerekir. Gökbilimcilerin işte saf elmasdan oluşmuş dedikleri bu tür ötegezegenler. Ama diğer taraftan biliyoruz ki %100 karbondan oluşmuş gezegen olamaz. Karbon bakımından zengin olduğunu bildiğimiz gezegenimiz Dünya'daki karbon miktarı bile %0.1, yani binde birdir. Grafikte en üstte gözüken Kepler 11-d, 11f ve GJ1214b ötegezegenleri sadece sudan oluşma çizgisinin üzerinde yer aldıklarından su ile oksijence zengin, dış katmanları gaz olan bir yapıdadır. 55Cancri e ise tamamen farklı bir yapıda olmalı. Gezegenlerde katmanlaşma olduğunu da bildiğimize göre farklı elementleri bir karışımı olmalıdır. Aşağıda soldaki grafikte eğer bu gezegen C, Fe ve SiC'den oluşmuş ise hangi oranlarda karışımı gözlenen kütle ve yarıçapı karşılar sorusunun yanıtını vermektedir. Sağdaki grafikde ise bu kez SiC yerine MgSiO3 alınmıştır. Mavi ve kırmızı alanlar ölçülen iki farklı yarıçapa karşılık gelirken, beyaz alanlar gözlenen yoğunluğu sağlamıyor demektir. Mavi veya beyaz alan üstünde bir nokta seçerseniz 55Cnce'nin kimyasal yapısını belirliyorsunuz demektir. Seçtiğiniz noktadan her üç eksene dik çizdiğinizde elde ettiğiniz oranları toplarsanız 1 olduğunu yani %100 olduğunu görürsünüz. Bu grafiğe Ternary Diagramı adı verilmektedir. Sonuç olarak gökbilimciler gezegenleri çalışırken ya yeri referans alırlar veya yukarı bakarak farklı yapıda olanları araştırırlar. Yapılarını anlamak açısından da bazı basit teknikler kullanırlar ama unutmayalım saf elmasdan oluşmuş bir gezegen olmaz. Uzay nerede başlıyor? 1966 yılında ... Bir önceki yazımızda bir sarkacın p... Uluğ Bey, dönemi için önemli çalışm...


İlk kez 2003 yılında Türkiye'de yayınlanan bir kitapla kamuoyunun gündemine taşınan ve basından sosyal medyaya kadar oldukça büyük bir kesimin dikkatini çekip ciddi ciddi varlığına yönelik argümanlar ortaya konulan bu gezegenin, 2007-2008 yılları arasında teleskopla görülebilecek kadar yakına geleceği, daha sonrasında ise giderek yakınlaşmasının çıplak gözle bile takip edilebileceği iddia ediliyordu. Üstelik bu iddiya inananlar arasında gazeteci ve televizyoncu ağır abiler/ablalar bile vardı. Bunlara göre Marduk gelecek, seller, depremler, yanardağ patlamaları ile Dünya sarsılacak, yer yerinden oynayacaktı... Üstelik ciddi ciddi bunun daha önce birçok kez olduğunu, yine olmasının çok güzel olacağını, uygarlığımızın yeniden şekilleneceğini iddia ediyorlardı. 2008 yılı geçip de gezegen ortada görünmeyince, bu sefer de; yörüngesi tam Güneş'in Dünya'ya göre arka tarafına denk geliyor, o yüzden görünmüyor saçmalığı öne sürüldü. Bilim insanları yine böyle bir şeyin olamayacağını söylediler ama nafile... Milyonlarca insan, Güneş'e karşı çekilen fotoğraflarda oluşan lens efektlerini Marduk gezegeni olarak görmeye ve üzerine efsaneler üretmeye devam ettiler. Kaldı ki işin içinde, Marduk büyüklüğünde ve düzenli olarak Merkür, Venüs, Mars ve Dünya'dan oluşan İç Güneş Sistemi'ne giren böylesi büyük bir gezegenin yörüngesel arızalar ve sapmalar oluşturacağı gerçeği vardı. Eğer böyle bir gezegen her 30 küsür bin (veya 100 bin) yılda bir buralarda geçip gidiyorsa, Dünya'nın, Venüs'ün, Mars'ın yörüngesinde düzensizlikler olmalıydı. Oluşan bu düzensizliklerin yeniden normale dönmesi ve gezegenlerin tekrar kararlı yörüngelere dönmeleri ise onbinlerce, hatta yüzbinlerce yıl sürmeliydi.


Bilimsel görünümlü UFO'cu sitelerinde ve basınımızın mistik haber köşelerinde görüyorsunuzdur; İspanya'daki 1513-1733 yılları arasında inşa edilen tarihi Salamanca Katedrali'nin duvarlarındaki oymalar arasında bir astronot var. Yukarıda verdiğimiz tarih aralığına bakarsanız, bu İspanyol katedralinin yapımının 200 yıldan fazla sürdüğünü anlamışsınızdır. Yani, yapı çok uzun sürede inşa edilmiş. Ancak, bu sadece inşa süreci değil; yapının geliştirilme aşamasını da ifade ediyor. 200 yıllık süre içerisinde katedral büyütülmüş, genişletilmiş, yeni eklemelerle daha gösterişli hale getirilmiş. Tabii, bu sırada çok fazla da değişikliğe uğramış. 1992 yılında yapılan restorasyon çalışmasında ise, dış duvar kabartmalarına yeni ve ilginç figürler eklenmiş. Bunlardan biri de, basında o tarihlerde kimse böylesi mükemmel bir astronotu hayal edemezdi diye sunulan astronot figürü. Hatta, kabartmalar incelendiğinde daha ilginç eklemelerle karşılaşıyorsunuz. Örneğin dondurma yiyen bir yaratık gibi. Açıkcası, Jeronimo Garcia'nın başını çektiği restorasyon ekibi, mizah anlayışlarını katedralin duvarına yansıtmaktan çekinmemişler. Tabii, bunu kendi kafalarına göre yapmadılar. İşin başında yetkililerden gerekli izinler alındı. Yine de, yöre halkından bir kesimin ve dindar İspanyolların bu eklenen ilginç yeni fügürleri kızgınlıkla karşıladığını da belirtmekte fayda var. Evet, buradan anlayacağınız gibi, gözlerinizle gördükleriniz bile sizi yanıltabilir. Bazen gözlerinize ve söylentilere güvenerek ürettiğiniz fikirler sizi yarı yolda bırakabiliyor. O nedenle, araştırmalarınızı ciddi kaynaklardan yapmanız, bilim insanlarını rehber edinmeniz daha sağlıklı bir davranış şekli olacaktır.