Güneş Sistemi'nin dev gezegenlerinden biri ve Jüpiter'den sonraki en büyük hakimi olan Satürn'ü diğer tüm gezegenlerden ayıran en belirgin şey, kuşkusuz muazzam güzellik ve büyüklükteki halka yapısıdır. Satürn'ün fazlasıyla göze batan halkaları, mikrometreden başlayıp, bir kaç metre arasında boyutları değişen sayısız su buzu ile çok az miktarda tholin ve silikat toz parçacıklarından oluşur. Zayıf teleskoplar ile tek parça, daha güçlü teleskoplar ile üç parça ve uzay araçları ile sayısız parça ve yapıdan oluştuğunu gözlemlediğimiz bu halkalar keşif sıralarına göre alfabetik olarak isimlendirilirler. Ana halkalar A, B ve C halkaları olarak isimlendirilir. Daha sonradan keşfedilen ikincil soluk halkalar ise gezegene en yakın olan F halkası, A'nın hemen dışındaki D halkası ve uzaktaki G & E halkaları olarak adlandırılıyor. Bunların dışında da çok daha soluk toz halkaları ve ana halkalar içerisinde farklı yapılar ve ayırımlar mevcuttur. Bazı belirgin ayırımlar Pan benzeri küçük uydular tarafından temizlenmiştir. Yapılan araştırmalar sonucu emin olduğumuz bir konu var ki; Satürn'ün halka yapısı ile irili ufaklı uyduları arasında çok sıkı bir ilişki var. Halka açıklıklarının hemen tümü bir uydunun kütleçekim veya süpürme etkisi ile oluşmuşken, birçok halkanın da varlığını sürdürme nedeni, yakın uydulardan gelen toz ve buz partikülleri. Halkaların toplam kütlesinin en az 3 x 10^19 kg yani yaklaşık olarak Mimas uydusu kadardır. Ancak Cassini gözlemleri ve yakın tarihli bilgisayar simülasyonları bunun üç katından fazla kütle olabileceğini göstermektedir. Satürn'ün halkalarının kendilerine ait bir atmosfer sistemi vardır. Evet yanlış okumadınız. Cassini verilerine göre; Güneş'in ultraviyole ışınlarının su buzu ile etkileşimiyle açığa çıkan oksijen ve hidrojen, halkaların atmosferini oluşturmaktadır. Haliyle bir kaç atom kalınlığında bir atmosferdir bu ancak, buna rağmen Hubble teleskobu ile dahi tespit edilebilmiştir. İlk teorimiz 19'uncu yüzyılda Edouard Roche tarafından üretilmiştir. Teoriye göre halkalar bir zamanlar Satürn'ün bir uydusuydu ve uydunun bir kuyrukluyıldız ya da asteroit ile çarpışması sonucu parçalanması ile oluştular. İkinci teoriye göre halkalar Satürn'ü oluşturan orjinal gezegen nebulasından arta kalan parçacıklarıydı. Günümüzde bu her iki teorinin de geçerliliği bulunmuyor. Bugün büyük oranda eminiz ki, gezegenin halka sistemi uydularıyla arasında olan etkileşim sonucu meydana gelmiş durumda. Birçok halka, sadece bazı uydulardan saçılan toz ve buz sayesinde var olabilirken, bazı halkalar da kimi uyduların kütle çekim etkileri sonucu gezegenle arasına hapsettiği parçacıklar sayesinde varlığını koruyor. Bu etkileşimler sonucu oluşmuş halka sistemlerini Jüpiter, Neptün ve Uranüs'te de gözlemleyebiliyoruz. En içteki bu halka aynı zamanda en soluk olandır. 1980'de Voyager 1, bu halka içinde D73, D72 ve D68 olarak isimlendirilen üç ayrı halka yapısı daha tespit etmiştir. Bu halkada, muhtemelen geçmişte bir kuyruklu yıldızın toz kuyruğu ile çarpışmasından kaynaklanan dalgalanma izleri bulunmaktadır. İkinci sıradaki bu halka, geniş ancak soluk bir yapıdadır. Yaklaşık beş metre kalınlığı olan 1.1 x 10^18 kg kütleli ve dik bir açıyla yukarıdan bakıldığında neredeyse transparan görünüm sergileyen bir yapısı vardır. D halkasında tespit edilen dalgalanma izleri, C halkasında da benzer bir patern ile mevcuttur. C halkası içerisinde, Colombo Boşluğu denen boş bir alan ve bu alanda bulunan Titan Halkacığı isimli bir halka yapısı daha mevcuttur, Titan halkacığının yörüngesel hareketleri, Titan uydusu ile benzerlik göstermektedir. C halkasının dış sınırlarında ise Maxwell boşluğu ve Maxwell halkacığı denen yapılar vardır. Satürn halkalarının en büyüğü ve en parlağı olan B halkası 2.8 x 10^19 kg kütlesine sahip olmasına rağmen kalınlığı 5 15 metre arasında değişmektedir. Saydamlığı oldukça düşük olan bu halka, Güneş ışığını yüzde 91 oranında bloke eder. B halkası yoğunluk ve parlaklığı oldukça değişken olan bölgelere sahiptir ve dış sınırlarında yüksekliği 2.5 kilometreyi bulan dikey yükseltiye sahip yapılar mevcuttur. 1980'e kadar halka içerisindeki farklılık gösteren bölgelerin kütle çekimsel kuvvetler sebebiyle oluştuğu düşünülüyordu ancak Voyager bize bu varyasyonların kaynağının kütle çekimi olmayacağını gösterdi. Bu konudaki ana teori, bu bölgelerin elektrostatik kuvvetler ile ana halka yapısından ayrı duran ancak manyetosfer ile senkronize hareket eden toz parçacıkları olduğu yönündedir. Cassini görevi ise bu varyasyonların mevsimlere göre değişen bir paternde kaybolup ortaya çıktığını göstermiştir. B halkası ayrıca S/2009 S 1 denen 400 metre çapında küçük bir uydu içermektedir. 1675'te keşfedilen 4.800 kilometre genişliğindeki bu bölge, B ve A halkalarını ayırmaktadır. Bu ayrımın iç kısımları güçlü bir yörüngesel rezonans etkisi altındadır. Buradaki parçacıklar Mimas uydusunun Satürn etrafındaki bir turu ile kendi yörüngelerini ikişer kere tamamlamaktadırlar. Bu rezonans, parçacıkları halka yapısından ayırır ve halka yapısının keskin bir şekilde sonlanmasına neden olur. Ancak bu mekanizma, Cassini Ayrımı'ndaki birçok diğer halkacık oluşumunu açıklayamamaktadır. Ek Bilgi: Rezonans, birbirine yakın gök cisimlerinde görülen bir çeşit kütle çekim kilididir. Özellikle Jüpiter'in uydularında gözlemlenen bu durum, cisimlerin dönüş hızlarının birbirleriyle orantılı olmasına neden olur. Üç uydudan oluşan böyle bir sistemi örnekleyelim: Gezegene en uzak olan uydu tam bir tur attığında, onun hemen öncesinde yer alan uydu tam iki tur atar. Onun da hemen önünde yer alan gezegene en yakın uydu ise, en dıştaki uydunun tam bir turu sırasında dört tur atar. Bu rezonans konusunu başka bir yazımızda detaylı biçimde ele alacağız. A halkası büyük ve parlak halkalardan dışta kalandır. Keskin dış sınırı Atlas uydusunun yörüngesine çok yakındır. Halkanın dıştan başlayarak içe doğru olan mesafesinin yüzde 22'lik bölümünde Encke boşluğu ve yüzde 2'lik bölümünde Keeler boşluğu denen bölgeler vardır. Yaklaşık 10-30 metrelik kalınlığı olan bu halkanın kütlesi 6.2 x 10^18 kg dir. B halkasında olduğu gibi, A halkasının dış sınırı da Janus ve Epimetheus uyduları ile rezonans halindedir. Ayrıca 2013 Nisan'ında NASA bilim insanları halkanın dış sınırında olası bir uydunun oluşum evresinde olduğunu rapor etmişlerdir. Halka içerisindeki Enckle boşluğu, içinde yer alan Pan isimli uydudan kaynaklanmaktadır. Keeler boşluğunun olduğu bölgeyi ise küçük Daphnis uydusu temizlemiştir. A Halkası içerisinde sayıları binlere varan, yaklaşık yüzer metrelik çok küçük uydu formasyonları da Cassini Uzay Aracı tarafından keşfedilmiştir. A ve F halkalarını birbirinden ayıran bu bölge Cassini ayrımı gibi birçok toz parçacığı içermektedir. Özellikle iki bölgede yoğun toz konsantrasyonu sebebi ile bu bölgelere geçici olarak R/2004 S 1 ve S/2004 S 2 isimleri verilmiştir. Dışta kalan halkalardan en belirgin ve en aktif olanı F halkasıdır. Yapısı saatler içerisinde değişiklikler gösterebilen çok ince bir halkadır. İç ve dış sınırlarında bulunan Prometheus ve Pandora uyduları, halkayı aralarına hapsetmiş gibi görünmektedirler. Halka içindeki çok küçük uydu yapıları bu halkanın sürekli değişen dinamiğine katkıda bulunmaktadırlar. Janus ve Epimetheus uydularının yörüngeleri üzerinde bulunan bu toz diskleri, isimlerini aldıkları uydulardan meteor çarpmaları ile kopan parçalardan oluşmaktadır. Oldukça ince ve soluk başka bir halka olan G, içerdiği buz parçacıklarını Aegeon isimli uydudan mikro meteor çarpmaları ile savrulan tozlara borçludur. Methone isimli uydu ile bağlantılı olan ince ve soluk bir halka yapısıdır. Anthe isimli uydu ile bağlantılı olan ince ve soluk bir halka yapısıdır. Pallene isimli uydu ile bağlantılı olan ince ve soluk bir halka yapısıdır. E halkası oldukça geniş ve çeşitli buz, karbondioksit, amonyak içeriğine sahip tozlardan oluşan bir halka bölgesidir. Mimas ve Titan uydularının yörüngeleri arasında bulunur. Diğer halkalar aksine içeriğini oluşturan parçacıklar büyükçe buz parçaları değil, mikroskobik boylara kadar inebilen toz zerrecikleridir. Yine diğer halkalardan farklı olarak iki bin kilometrelik bir kalınlığa sahiptir. E halkasını oluşturan parçacıkların Enceladus uydusundan, özellikle bu uydunun güney kutbunda bulunan gayserlerden geldiği tespit edilmiştir. Yörüngesi bu halka bölgesinden geçen uydularda, E Halkası'ndan kaynaklı birikimler gözlemlenmektedir. Tethys'in bu maddelere en çok maruz kalan yarıküresinde belirgin bir renk tonu değişimi vardır. Ayrıca Calypso, Helene ve Polydeuces uyduları da bu halkadaki parçacıklara maruz kalmaktadır. Phoebe uydusuna çarpan mikro meteoridlerce savrulan parçalarla oluşan bu halka Saturn yarıçapının 128 katından başlayıp 207 katına kadar ulaşan çok soluk bir toz bölgesidir. Phoebe, retrograde bir yörünge hareketine sahip olduğu için, halka da aynı biçimde ters yönde dönmektedir.


Güneş Sistemi'nin belki de en ilginç cismi, Satürn'ün uydusu Titan. Evet, üzerinde barındırdığı yaşam ile belki Dünya çok daha ilginç bir yer ama, gezegenimizi unutalım şimdilik. Titan, başka bir gezegenin uydusu olmasına rağmen, Merkür'e eşdeğer büyüklüğü ve şu kadarcık uyduda ne işi var diye düşündüren; azot ve metandan oluşan atmosferi ile benzersiz. Şöyle ki, Güneş Sistemi'nde yer alan gezegenlerin yüzlerce uydusu var ve bunlardan bazıları Titan kadar büyük olmasına rağmen hiçbirinin içinde mevsimler yaşanan, yağmurlar yağan, rüzgarlar esen bir atmosferi yok. Hatta ve hatta, ne güzel gezegenler dediğimiz Merkür ve Mars'ın söz etmeye değecek bir atmosferi bile yok. Üstelik Titan'ın atmosferi o kadar yoğun ki, yüzeydeki basınç dünyada olduğundan bile fazla. Peki, kütle çekimi sadece Ay kadar olan, bir manyetosferi bile bulunmayan ve üzerinde yaşam olmadığını düşündüğümüz bu uydunun nasıl böyle kalın bir atmosferi var? Şimdiye kadar Merkür ve Mars'ta olduğu gibi Güneş rüzgarlarının Titan'ın atmosferini silip süpürmesi beklenirdi. Oysa orada sapasağlam duruyor. Bu duruma verilebilecek tek bir cevap var; Titan'ın atmosferi sürekli yenileniyor. Yani kaybettiği azot ve metanın yerine sürekli yenileri geliyor. Başka bir deyişle Titan, tıpkı Dünya gibi volkanik açıdan hala aktif, yahut yüzeyinde, atmosferdeki metanı yenileyecek bazı kimyasal, belki de biyolojik tepkimeler gerçekleşiyor. Böyle olunca, -180 derecelik yüzey ısısına sahip bu gezegende metana bağlı bir yaşam olup olmadığı gibi bir soru geliyor akla. Bu arada belirtmek lazım; metan iyi bir sera gazıdır. Normal şartlarda metan olmasaydı Titan'ın yüzey sıcaklığının -200 santigrat derece civarında olması gerekirdi. fakat metanın yarattığı sera etkisi sonucu yüzey olması gerekenden 20 derece kadar daha sıcak, -180 santigrat derece. Atmosfer Güneş'ten gelen ısıyı hapsediyor ve Titan olması gerekenden daha sıcak bir hale geliyor. Bu hapsedilen ısı da, Titan'ın kendi içinde dengeli ve karmaşık meteorolojik faaliyetler göstermesi için yeterli oluyor. Titan, uydusu olduğu Satürn'e kütle çekim kilidi ile bağlı olmasına rağmen, düzenli olarak gece ve gündüzün yaşandığı bir yer. Yani, Ay nasıl Dünya'ya sürekli aynı yüzü dönük olarak dolanıyorsa, Titan da benzer biçimde sürekli bir yüzü Satürn'e bakar biçimde dolanıyor. Tabii günler ve geceler biraz uzun. Aynı yüzü sürekli Satürn'e dönük olmak zorunda olan Titan'da günler ve geceler 7'şer dünya günü civarında sürüyor: 7 dünya günü gündüz, 7 dünya günü gece. Bu uzun dönüş de, yıllık mevsim değişiklikleri haricinde daha kısa dönemli fakat düzenli hava değişimlerine neden oluyor. -180 tam benlik ooh bırakın gideyim yayılayım oraya mis.


Çok dillendirilen bir şehir efsanesi, Güneş bir kırmızı dev aşamasına geçtiğinde, yani bundan 3.5-4 milyar yıl sonra Satürn'ün uydusu Titan'ın ısınacağı ve Dünya gibi yaşama elverişli hale geleceğini anlatır. Titan'ın ısınacağı kısmı doğrudur. Fakat, hiçbir zaman insan yaşamına elverişli hale gelemeyeceği gerçeği de ortada. Titan, Dünya'nın %40'ı çapa sahip olsa da, oldukça hafif, düşük yoğunluğa sahip bir uydudur. Kütle çekimi Dünya'nın 1/6'sından biraz daha azdır. Yani, yerçekimi neredeyse Ay ile aynıdır. Uydunun bu kadar düşük kütle çekimine rağmen, şu anda Dünya'dan dahi kalın bir atmosferi olabilmesinin tek nedeni, bulunduğu bölgenin çok soğuk olmasıdır. Eksi 180 santigrat derecelik sıcaklığı ile, uydunun çevresi, yüzeyi ve atmosferi o kadar soğuktur ki, gazlar uydunun kütle çekiminden kurtulup uzaya kaçacak kadar enerji sahibi olamazlar. Uyuşmuş, hareketsiz haldeki bu gazlar sayesinde Titan, kalın bir atmosferi halihazırda koruyabilmektedir. Bir gezegenin atmosferini koruyabilmesi için gerekli temel şartlar hakkında şu kısa makalemize bakabilirsiniz. Buna rağmen, Güneş rüzgarlarının Titan'ın şu anda bile atmosferini süpürüyor olması gerekirdi. Ancak, küçük şanslı uydu Titan'ın Satürn gibi bir koruyucusu var. Yörünge döneminin %90'ından fazlasını Satürn'ün devasa manyetik alanı içinde geçiren uydu, bu sayede tıpkı Dünya gibi bir manyetik alan korumasına sahip. Manyetik alan koruması haricinde geçirdiği zaman, 16 gün süren yörünge dönemi boyunca 1 Dünya gününden az oluyor. Hem gazların soğuk nedeniyle hareketsiz olması, hem de bu manyetik alan sayesinde Titan şu anda atmosferini tutabiliyor. Güneş önümüzdeki milyar yıllarda şişip bir kırmızı deve dönüştüğünde, Titan neredeyse Dünya kadar ısı ve ışık alabilecek hale gelecek. Atmosferi ve yüzeyi ısınacak. Isınan atmosferdeki gazların kinetik enerjisi, uydunun düşük kütle çekiminden kurtulabilecek kadar fazla olacak ve bütün atmosferi birkaç milyon yıl içinde uzay boşluğuna kaçıp kaybolacak. Kırmızı dev aşamasına gelmiş Güneş'in güçlü rüzgarları atmosferin bu kaçışını daha da hızlandıracak. Yani, bir manyetosferi bile olmayan uydu; yaz gelmesine gerek kalmadan, henüz bahar dönemlerinde çoktan kurak yüzeyli, atmosfersiz, susuz, alelade bir kaya yığını haline gelmiş olacak. Karadul tanımı bir ci... Evet, son birkaç gündür aralıksız P... Arecibo Mesajı: Merhaba Uzaylılar, Biz Buradayız!


Amatör astronom Harald Kaiser, parlak bir yıldız olan Sirius'un ışıltısını maskeleyerek ilk kez ESA'nın Gaia görevinde keşfedilen ve nesiller boyu astronomlardan gizlenmeyi başaran bir yıldız kümesini görüntülemeyi başardı. Eğer kış aylarında gece gökyüzüne dikkatlice bakmış iseniz, Orion takımyıldızına yakın bir yerlerde yer alan çok parlak bir yıldıza rastlamış olabilirsiniz. Bu yıldız, en kuzeyde yer alan bölgeler hariç Dünya'nın hemen hemen her yerinde görülebilen ve tüm gece göğünün en parlak yıldızı olan Sirius yıldızıdır. Sirius, Güneşimizin yakınlarında bulunan bir çift yıldız sistemidir. Antik çağlardan beri bilinen bu yıldız; gökyüzündeki dönüşünün Nil Nehri'nin yıllık sel taşkını ile bağlantısı olmasından dolayı, Eski Mısır uygarlığındaki tarım faaliyetlerinde ve zamanı kontrol etme de anahtar bir rol oynamıştır. Eski Yunan mitolojisinde ise, Canis Major takımyıldızının gözünü yani Avcı Orion'u sebatla takip eden Muhteşem Köpeki temsil etmektedir. Sirius gibi göz kamaştırıcı yıldızlar, astronomlar için hem bir lütüf hem de bir lanettir. Parlak görünüşleri, özellikleri hakkında bilgi edinmek için bize bolca ışık sağlar ancak, gökyüzünün aynı kısmında yer alan diğer göksel cisimleri de parlaklıklarıyla örterler. Almanya'nın güneybatısında bir şehir olan Karlsrue de bulunan amatör astronom Harald Kaiser, işte bu yüzden 10 ocak'ta çektiği bu resimde Sirius'u maskelemiştir. Sirius'un parıltısı ortadan kaldırıldığı zaman, sol tarafında ilginç bir nesne görünebilir hale gelmektedir: Geçtiğimiz yıl ESA'nın Gaia uydusu kullanılarak ilk defa tespit edilen Yıldız Kümesi Gaia 1. . Gaia 1, bütün yıldızların aynı anda doğup kütle çekim ile birbirlerine tutunduğu bir aile olan bir açık yıldız kümesidir ve yaklaşık 15.000 ışık yılı uzaklıkta yer almaktadır. Bakış açımıza göre hemen yanında hizalanması nedeniyle parlak Sirius, bu kümeyi dört yüzyıldan fazla bir süredir gökyüzünü teleskopları ile tarayan astronomlardan gizli tutmuştur. Ancak galaksimiz Samanyolu'ndaki milyarlarca yıldızı kayıt altına alan Gaia uydusunun meraklı gözlerinden gizleyememiştir. Amatör astronom Kaiser, Gaia görevindeki halka açık bir konuşma esnasında bu kümenin keşfini duydu ve cansiperane bir şekilde 30 cm çapındaki amatör teleskobu ile onu görmek ve resimlemek için havanın açık olduğu bir günü bekledi. Sirius'u, görüntüde karanlık bir daire şekline getiren bir teleskop sensörü ile kapattıktan sonra, Gaia 1 kümesindeki birkaç parlak yıldızı görüntülemeyi başardı. Gaia 1; Eylül 2016'da açıklanan ilk Gaia görevi verilerindeki yıldızların sayımı ile keşfedilen, daha önce bilinmeyen iki yıldız kümesinden biridir. Astronomlar şu anda, 25 Nisan 2018 için planlanan; çok fazla yeni ve heyecan verici keşif imkanı sağlayacak olan Gaia'nın ikinci veri duyurusunu dört gözle beklemektedirler.


Bu yazımızda, kuantum dünyasında üzerine hiçbir kuvvet etki etmeyen bir parçacığın bile lokalliğini kaybettiğinin layman terimleriyle ispatını göstereceğiz. ve eşit olmadığı zamanlar 0 demektir. Anlatılmak istenen pozisyon ve momentumun farklı koordinatlarda commute etmesidir. Yani daha açık olmak gerekirse; bir parçacığın x doğrultusundaki momentumunu ve y doğrultusunda ki konumunu ölçmenizde bir belirsizlik yoktur. Aşağıda bahsedeceğimiz commutation ilişkilerinin ispatının layman terimleri ile anlatılması zor olduğundan size doğrudan sonuçları vereceğiz. Ardından yavaş yavaş üzerine hiçbir kuvvet etki etmeyen parçacığın lokalliğini nasıl kaybedeceğini göstereceğiz. Ve bu kuantum dünyasında bir parçacığın üzerine hiçbir kuvvet etki etmese bile bu parçacığın lokalliğini kaybedeceğinin çok basit bir ispatıdır.


Platformumuzun yöneticisi Kozmik Hanım Hilal Bulut, uzayın ne kadar soğuk olduğunu Youtube kanalımızda anlatıyor. Boş uzayda, Güneş sönerse ısıtıcısını kaybeden Dünya nasıl soğuyacak? Isısını aktarabilmesi için neye değecek. Farkettiğiniz gibi, Dünya'nın temas yoluyla ısısını kaybedebileceği bir yer yoktur. Çünkü uzay tümüyle boştur, boşluktaki çok az sayıda molekül ve parçacıktan başka temas edebileceğiniz hiçbir yer bulunmaz. Bizler, vakum ortamına, yani uzay gibi madde bulunmayan bir ortama aşina olmadığımız için günlük yargılarımızla düşünüyoruz.


Seti araştırmalarının önündeki en büyük sıkıntı, neyi araştıracağımız konusunda alınan kararın kanımca realiteye pek uygun düşmemesi. Böylesi bir girişten sanırım bunun eleştirel bir yazı olacağını anladınız. Proje kapsamında, dünya dışı uygarlıklardan gelebilecek radyo sinyalleri taranıyor. Fakat bu tarama, dünya dışı yabancı uygarlıkların yaydığı olağan radyo yayınlarını yakalayabilmek için değil de, gezegenimize yöneltilmiş özel bir sinyalin peşinde olmak şeklinde. Daha açık bir ifade ile seti kapsamında, dünya dışı uygarlıkların doğrudan bize veya bulunduğumuz bölgeye göndermiş olabilecekleri sinyaller tespit edilmeye çalışılıyor. Evet, bunu beklemiyordunuz biliyorum ama, bilim insanları uzaylıların bizlere; selam biz buradayız diyeceğini düşünerek hareket ediyorlar. Tüm seti projesi bu olasılık üzerine kurulu. Güneşin ve dolayısıyla Dünya'nın konumu göz önünde bulundurulduğunda, dünya dışı uygarlıkların niçin bizim olduğumuz bu noktaya mesaj göndermeyi tercih edecekleri bir soru işareti. Çünkü Güneş; ne yıldızların yoğun olduğu bir bölgede yer alıyor, ne de Samanyolu'nun özel ilgi görebilecek bir yerinde. Güneş ve biz malesef Samanyolu'nun düşük yıldız yoğunluklu, görece niteliksiz ve tenha bir bölgesinin sakinleriyiz. Hal böyle olunca, bize doğru özel olarak yönlendirilmiş bir mesajın gönderilme olasılığı düşük bir ihtimale dönüşüyor. Bizler, yaklaşık 150 yıldır radyo dalgaları ile iletişim kuruyoruz. Buna karşın, dünya dışı uygarlık arayışına sadece son 50 yılda kalkıştık. Ve olası bir uygarlığa bu süre dahilinde sadece bir kez ciddi biçimde mesaj göndermeyi denedik. Mesajı gönderdiğimiz yer ise, bizden 25 bin ışık yılı uzaklıktaki M13 yıldız kümesi. Bizim toplam 3 dakika uzunluğundaki, 2380 mhz'lik, saniyede 10 bit içeren mesajımız buraya 25.000 yıl sonra ulaşacak. Ve bu süre sonunda, o yıldız kümesindeki bir gezegende, tam mesaj geldiği anda bizim olduğumuz tarafa, yani Güneş'e dönük bir radyo teleskop varsa bu mesajı alabilecekler. Tabi iletişim için gönderdiğimize benzer radyo dalgalarını kullanmayı sürdürdükleri veya bu aralıkta taramalar yaptıkları farzedilirse. Oysa biz bile, keşfinin üzerinden henüz 150 yıl bile geçmemiş olmasına rağmen, artık iletişim yöntemi olarak yüksek güçlü radyo dalgalarını kullanmayı terk ediyoruz. Televizyon iletişimimiz, uzaktan tespiti mümkün olmayan dijital uydu ve kablolu yayın sistemlerine geçiş yapıyor. Radyo dalgaları ile haberleşmek yerine, düşük enerjili ve kısa erimli cep telefonu ve uydu sinyalleri kullanmaya başladık. Tüm bunların uzaydan görülebilmesi malesef mümkün değil. Eğer biz bile yüksek enerjili ve erimli radyo dalgalarını kullanmaya artık son veriyorsak, niçin dünya dışı uygarlıklar bunu kullanmayı sürdürsünler? Gelişmiş bir uygarlığın, gelişimlerinin başlangıcındaki 100-200 yıllık bir süre radyo dalgalarını iletişim için kullanacağını, sonrasında ise başka iletişim protokollerine geçeceğini düşünmemek için bir sebep yok. Buradan radyo dalgalarının, sanayi devrimi başındaki uygarlıklar tarafından kullanılan ilkel bir teknoloji olduğu gerçeğiyle karşılaşıyoruz. Yine de tüm bunlara rağmen, oralarda bir yerde olmasını umduğumuz uygarlıklar gönderdiğimiz bu mesajı alabilseler bile, bunun bir mesaj olup olmadığını anlayabilmeleri de ayrı bir tartışmanın konusu. Bu mesajı görmeyebilirler, görseler bile özel bir sinyal olduğunu anlamayabilirler, anlasalar bile çözemeyebilirler. Daha önceki arecibo mesajı yazımızda dile getirdiğimiz gibi, M13'e göndermiş olduğumuz bu mesajı bakalım ne olduğunu anlayabilecekler mi? diye denemek için verdiğimiz bilim insanlarının çoğu mesaj içeriğini çözümleyememişti. Aslında bu çok daha zor. Yaygın bir şehir efsanesi, Dünya'daki radyo ve televizyon yayınlarının uzaya yayıldığını ve gelişmiş uygarlıkların bu yayını tespit edip bizi bulmalarının mümkün olduğunu söyler. Fakat gerçekler böyle değil. Dünyadan uzaya yayılan radyo dalgalarını ışık yılları uzaklıktan tespit edebilmek çok ama çok zor. Radyo yayınlarına başladığımızdan bugüne kadar geçen 100 küsür yıllık süre içinde en fazla 100 küsür ışık yılı uzağa kadar ulaşabilen Dünya kaynaklı radyo ve televizyon yayınlarının sinyalleri hem çok zayıftır, hem de Güneş'in ve diğer yıldızların yaydığı radyo ışınımı arasında kaybolup giderler. Samanyolu'nun çapının yaklaşık 80-100 bin, sarmal kollardaki kalınlığının 2 bin ışık yılı olduğu gerçeği ile, bizim sinyallerimizin sadece 100 küsür ışık yılı uzağa ulaşabildiği gerçeğini yan yana getirdiğimizde; çok gelişmiş radyo dalgası izleme ve analiz etme sistemlerine sahip über süper uygarlıkların hemen hiçbirinin bizden henüz haberdar olamayacağı gibi acı bir gerçekle karşı karşıya kalıyoruz. Bizim elimizdeki en güçlü radyo teleskoplardan biri, Porto Rico'daki Arecibo Gözlemevi'nde bulunuyor. Gerçekten güçlü bir teleskop ve o kadar büyük ki, 305 metrelik koca cüssesini taşıyabilmesi için yere, sanki bir kratere gömülmüş gibi kurulmak zorunda kalındı . İşte buna benzer bir radyo teleskop ile Dünya'nın radyo ve televizyon yayınlarını, gezegenimize en yakın yıldız olan 4.4 ışık yılı (yaklaşık 40 trilyon kilometre) uzaklıktaki alpha centauri'den tespit etmeye çalışsaydık başarısız olurduk. Çünkü 305 metre çapındaki bu teleskop bile, Dünya'dan yayılan radyo dalgalarını malesef 0.3 ışık yılı (yaklaşık 3 trilyon kilometre) uzaklıktan sonra tespit edemiyor. Sinyal o kadar zayıflıyor ki, daha bir ışık yılı uzağa bile varamadan farkedilemez hale geliyor. Yani 10 ışık yılı uzağımızdaki bir gezegende yaşayan yaratıklar; Yetenek Sizsiniz Zargonya yarışmasıyla TV başında kendinden geçiyor olsalar da, onlardan gelen bu tv yayınını alabilmemiz pek olası değil. Şu anki haliyle seti çalışmalarını, oynadığımız büyük bir şans oyunu olarak düşünmek yanlış olmaz. Seti kapsamındaki tüm beklentimiz, uygun zamanda ve uygun yerde olmayı ummaktan ibaret. Belki de hayalgücümüzü biraz daha zorlayıp, dünya dışı varlıklarla olası başka ve daha akıllıca iletişim yöntemleri üzerine kafa yormaya başlasak çok daha iyi olacak. Bize 11.8 ışık yılı uzaklığı ile ka...


Nemo enim ipsam voluptatem quia voluptas sit aspernatur aut odit aut fugit, sed quia consequuntur magni dolores eos qui ratione voluptatem sequi nesciunt. Et harum quidem rerum facilis est et expedita distinctio. Nam libero tempore, cum soluta nobis est eligendi optio cumque nihil impedit quo minus id quod maxime placeat facere possimus, omnis voluptas assumenda est, omnis dolor repellendus. Nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum. Sed ut perspiciatis unde omnis iste natus error sit voluptatem accusantium doloremque laudantium, totam rem aperiam, eaque ipsa quae ab illo inventore veritatis et quasi architecto beatae vitae dicta sunt explicabo. Neque porro quisquam est, qui dolorem ipsum quia dolor sit amet, consectetur, adipisci velit, sed quia non numquam eius modi tempora incidunt ut labore et dolore magnam aliquam quaerat voluptatem. Ut enim ad minima veniam, quis nostrum exercitationem ullam corporis suscipit laboriosam, nisi ut aliquid ex ea commodi consequatur. At vero eos et accusamus et iusto odio dignissimos ducimus qui blanditiis praesentium voluptatum deleniti atque corrupti quos dolores et quas molestias excepturi sint occaecati cupiditate non provident, similique sunt in culpa qui officia deserunt mollitia animi, id est laborum et dolorum fuga. Quis autem vel eum iure reprehenderit qui in ea voluptate velit esse quam nihil molestiae consequatur, vel illum qui dolorem eum fugiat quo voluptas nulla pariatur. Temporibus autem quibusdam et aut officiis debitis aut rerum necessitatibus saepe eveniet ut et voluptates repudiandae sint et molestiae non recusandae. Itaque earum rerum hic tenetur a sapiente delectus, ut aut reiciendis voluptatibus maiores alias consequatur aut perferendis doloribus asperiores repellat. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.


Hepimiz annelerimizin yaptığı örgü ve dantelleri görmüşüzdür. Ne hikmetse aynı iplikler farklı şekillerde örülüp farklı desenler ve örnekler ortaya çıkartıyordu. İşte sicim teorisi biraz buna benzetilebilir: Evrenimizi oluşturan örülmüş iplikler. Önce bir tanımına bakalım, ne demek sicim teorisi? Daha sonra bu kuramı basitçe anlamaya çalışalım. En klasik anlatım ile sicim teorisi, 'parçacık fiziğinde, kuantum mekaniği ile Einstein in genel görelilik kuramını birleştirme gayretindeki teori' olarak anılıyor. Peki, bu kuramlar neden birleşme ihtiyacı duydu? Onları birbirinden ayıran noktalar neler? Sanırım bunu bilmek için önce kuantum mekaniğini ve genel göreliliği anlamamız gerekiyor. Hadi basitçe ne diyorlar ona göz atalım. Bunun farklı sebepleri var ama biz rahat anlamanız için basit bir örnek ile bunu açıklayalım: Okuyanlarınızın çoğu bilir aslında bunu; Çift yarık deneyi, bir diğer ismiyle Young deneyi. Bu deneyi ilk defa Thomas Young adlı bir fizikçi, ışığın dalga özelliği gösterdiğini kanıtlamak için kullanmış. Sonraki yıllarda ise bilim insanları da bunu maddelerin hareketini anlamak için kullanmışlar. İşte film burada kopuyor diyebiliriz. Bilim insanları, bu deneyde madde olarak elektron kullanıyorlar. Önce elektronları tek yarıktan atıyorlar ve bekledikleri gibi bir sonuç alıyorlar. Yani arka taraftaki panelde tek bir çizgi halinde bir iz oluşuyor. Daha sonra yarık sayısını iki çıkarıyorlar ve elektronları tekrardan gönderdiklerinde ise ilginç bir durum oluyor. Elektronlar dalga gibi hareket ediyorlar. Dalga özelliğinde, dalgalar yarıklardan geçtiği zaman arka tarafta birbirlerine tekrar çarpıyor ve panelde bir girişim modeli oluşuyor. Elektronlar da aynı özelliği göstererek bilim insanlarını şaşkına çeviriyor. Elektronların birbirine çarptığını düşünerek işlemi değiştiriyorlar. Yani bu sefer elektronları tek tek göndererek yeniden deniyorlar ve sonucun aynı olduğunu görüyorlar. Bunu anlamak için yarıkların dibine bir sensör yerleştirerek elektronları incelemeyi düşünüyorlar. Deneye tekrar başladıkları zaman ise elektronlar bu sefer tanecik özelliği gösteriyorlar ve panelde sadece iki iz oluşturuyorlar. İşte bilim insanlarının evreni sadece klasik fizik yoluyla anlayamayacaklarını fark ettikleri ve kuantuma girişi sağlayan adımlardan birisi de bu. Teorimizin kuantum mekaniğini ve görelilik kuramını birleştirdiğini söyledik. Kuantumu biraz da olsa anlattıktan sonra sıra göreliliğe geldi. Bunu da herhalde duymayanınız çok ama çok azdır. Genel görelilik kütle çekim üzerine kurulmuş desek yeridir herhalde. Bu kuram kütle çekim kuvvetini uzay ve zamana bağlı olarak açıklıyor. Kurama göre zaman mekan ve madde birbirine tamamen bağlı vaziyette. Birisi diğerinden bağımsız olamaz. Görelilik hakkında detaylı bilgi için 8 bölümlük özel görelilik yazı dizimizi ve uzay zaman eğriliğini anlattığımız şu yazımızı okumanızı öneririz. Kuantum mekaniğinin ve genel göreliliğin neden birleşme ihtiyacı olduğunu sormuştuk. Sicim teorisine göre evren titreşen atomaltı düzeydeki ipliklerden oluşmaktadır. Genel görelilik, uzaydaki büyük kütleli cisimleri açıklarken kuantum mekaniği ise çok daha küçük cisimleri inceliyor. Yani birisi makro evreni bir diğeri ise mikro evreni inceliyor. Biz de tüm evreni tek bir teoride toplamak istediğimiz için işte bu iki teoriyi birleştirmek durumunda kalıyoruz. Bu sayede tüm evreni tek bir teori ile açıklayabilecek ve onu daha rahat anlayabileceğimizi umuyoruz. Sicim teorisi ile bunları birleştirmeye çalıştığımızı söylemiştik. Kuantum dünyasında olaylar alışageldiğimiz mantıkla gerçekleşmiyor. Her ne kadar insanların çoğunun mantığına ters olsa da, Einstein'ın genel görelilik kuramı daha sağduyulu bir yaklaşıma sahip. Hızın, zamanın ve cisimlerin birbirine bağlı olduğunu, belli bir düzen içinde mantıklı açıklamaları olduğunu söylüyor. Önceleri maddenin en küçük atomaltı yapıtaşlarının boyutsuz noktasal parçacıklar olduğu düşünülüyordu. Fakat 1984 yılında Queen Mary Kolejinden Michael Green ile California Teknoloji Enstitüsünden John Schwarz evrenin boyutsuz nokta parçacıklarından değil, sürekli titreşen tek boyutlu planck uzunluğunda olan ipliksilerden oluştuğunu öne sürdüler. Yani maddeler atomlardan, atom proton, nötron ve elektrondan oluşur. Proton ve nötronlar ise kuarklardan oluşur. Kuarklar ve elektronlar sicimlerden oluşmaktadır diyor sicim kuramı. Sicim teorisi'nde boyut sayısı oldukça fazla; 10 (9 uzay 1 zaman) boyut bulunmakta. Bunlardan 4 tanesi bizim bildiğimiz 3 uzay 1 zaman boyutu. Bu sayı, teorinin üzerinde çalışan bilim insanının kendi yaklaşımına göre artırılıp azaltılabiliyor. Bu fazladan boyutların ancak sicim ölçeklerinde fark edilebilecek boyutlar olduğu, sicimlerin bu boyutlar içinde titreştiği ve bu yüzden gözlemleyemediğimiz öne sürülmekte. Elbette bilim dünyasında kesin konuşmak çok da doğru bir şey değil. Zira bugün kesin doğru olarak nitelediğimiz şeyler, yarın farklı bir yaklaşım veya açıklama ile doğruluğunu bazı sınırlar içinde veya genel anlamda yitirebilir. Elbette sonsuz sayıda boyutlar da olabilir. Bu boyutların kütle çekiminin çoğunu soğurduğu ve kütle çekiminin bundan dolayı bu kadar zayıf olduğu da sicim teorisi'nin bir kısmının iddiaları arasında. Çağımızın fizikçilerinden Michio Kaku'nun güzel bir örneği ile kütle çekimin ne kadar zayıf olduğunu açıklayalım: 5.9722 x 1024 kg ağırlığındaki dünyamızın yer çekimini düşünelim. Onu ne kadar rahat yenebildiğimizi hepimiz biliyoruz. En azından düşük kütleli cisimler için. Elbette kütle arttıkça gereken kuvvet miktarı da artacaktır. İlkokulda hepimiz yapmışızdır herhalde. Bir tarağı veya pipeti saçlarımıza sürterek ufak kağıtları çekerdik. İşte dünyamızın yerçekimi bu kadar zayıftır. Konumuza dönecek olursak bazı, hatta çoğu boyutun sicim ölçeğinde olabileceği öne sürülmektedir. Şimdi, kurama göre tüm maddelerin yapı taşı sicim denen iplikler, bu durumda her maddenin yapıtaşı aynı oluyor. Peki, bunlar nasıl farklı maddeleri oluşturuyor? Aslında basit: Sicimlerin titreşen tek boyutlu iplikler olduğunu söyledik o halde farklı maddeler oluşturmaları için sicimlerin de farklı titreşim frekanslarında titreşmeleri gerekir. Tek boyutlu iplik kavramı elbette kafanızda soru işaretleri bırakabilir. Sadece bir uzunluğa sahip ancak genişliği ve yüksekliği olmayan iplikler nasıl olabilir? Bu bizim algılarımıza biraz ters gibi. Fakat bunu birde sicim ölçeklerinde düşünürsek, sanırım bu ipliklerin hiç de bizim zannettiğimiz gibi tek boyutlu olmadıklarını anlayabiliriz. Tıpkı iki boyutlu görünen mikroskobik ölçekteki cisimlerin mikroskop ile bakıldığı zaman aslında düşünüldüğü gibi iki boyutlu olmadığını anlamak gibi. Belki de o ölçeklerde yeni fizik yasaları bulabiliriz. Kim bilir belki de tüm bunlar sadece doğru olmayan tahminlerden ibaret. Hoş, çoğu matematiksel modellemelere göre söylenmiş şeyler olsa da, dediğimiz gibi kesin konuşmamak gerek. Sicim kuramı, bugün bildiğimiz ve gündelik hayatta test edebildiğimiz teoriler olan Büyük patlama teorisi, evrim teorisi, görelilik teorisi, elektron teorisi gibi bir bütünlük arzeden, genel hatları üzerinde fikir birliğine varılmış bir teori değildir. Farklı bilim insanlarının farklı yaklaşımlarla geliştirmeye çalıştığı, önemli bir bölümü oyuncak teori olarak şekillenen bir fikirler bütünüdür. Sicim teorisinin öngörülerinin büyük kısmı test edilemediği gibi, nasıl test edilebileceğine dair fikirler de ortaya sunulamaz. Üzerine sıkça konuşulan M Teorisi de buna çok benzerdir.


Sigma Octantis, Güney Yarımkürede tıpkı Kuzey Yarımküredeki Kutup Yıldızının kuzey kutbu üzerinde yer alması gibi, güney kutbu üzerinde yer alan sabit bir yıldızdır. Bizim gibi kuzey yarımkürede yaşayan insanların yüzyıllardır kolayca yön bulmasına yarayan Kutup Yıldızı , Dünya'nın yaklaşık 23 derecelik dönüş ekseniyle neredeyse aynı hizada yer alır. Yani dünyanın tam ortasından bir çizgi çekip, bu çizgiyi 23 derece eğik olacak şekilde hayal ederseniz, çizginin bir ucunun bitişine yakın bir noktaya Polaris Yıldızı denk gelir. Bu nedenle dünya kendi ekseni etrafında dönmeye devam ettiğinde dahi, kuzey yarımküreden bakıldığında bu yıldız daima sabit duruyormuş gibi gözükür. Ancak bu durum kutup yıldızının sonsuza dek Dünya'dan sabit görüneceği anlamına da gelmiyor. Çünkü dünyanın kendi ekseni etrafındaki dönüşünün yanı sıra bir de presesyon hareketi var. Bunu da zaman içinde enerjisi tükenen bir topacın durmaya yakın bir zamanda yaptığı yalpalanma hareketi ile gözünüzde canlandırabilirsiniz. İşte bu presesyon hareketi zaman içerisinde dünyanın dönüş ekseni noktalarının değişmesine neden olur. Ancak bunun için endişe etmemize gerek yok, çünkü bu presesyon hareketi görece yavaş biçimde devam ediyor. Yine de bu yalpalanma hareketi nedeniyle bundan yaklaşık 13.000 yıl sonra kuzey yarımküre kutup yıldızının Vega olarak değişeceğini de söylemek gerekiyor. Dünya, bu presesyonun bir tam turunu yaklaşık 25.800 yılda tamamlıyor. Kutup yıldızının gökyüzündeki sabit duruşunu, yıldız izi fotoğraf çalışmalarında etkileyici biçimde gözlemleyebiliyoruz. Bu fotoğraf çalışmalarında kutup yıldızı hariç diğer bütün yıldızların hareket ettiğini, diğer tüm yıldızların kutup yıldızı etrafında döndüğünü görüyoruz. Elbette yıldızlar aslında hareket etmiyor, bu yıldız izleri Dünya'nın hareketi nedeniyle oluşuyor. Gerçek şu ki, güney yarımkürede de Dünya'nın dönüş ekseniyle neredeyse aynı eksende bulunan sabit bir yıldız bulunuyor. Ancak bu yıldız ile bizim kutup yıldızımız arasında önemli farklılıklar var. Sigma Octantis, Polaris Australis, Oct ve Octantis adlarıyla geçen bu yıldız Octans ya da Türkçe adıyla Sekizlik takımyıldızında bulunuyor. 5.47 kadir parlaklığıyla Sigma Octantis, gökyüzünde 1.95 kadire sahip Polaris'ten yaklaşık 25 kat daha sönük görünüyor. Yani güney yarımkürede yaşayan insanların, Kutup Yıldızı ile yön bulmak konusunda bizim kadar şanslı olmadıkları söylenebilir. Çünkü Sigma Octantis'ten 25 kat daha parlak olan Polaris bile, yıldız parlaklıkları sıralamasında 50. sırada yer alıyor. Yani kutup yıldızı Polaris, normal şartlarda gökyüzündeki diğer yıldızlarla kıyaslandığında oldukça sönük bir yıldız olarak görülüyor. Bu kıyaslamadan, Sigma Octantis'in çıplak gözle fark edilmesinin ne kadar zor bir hedef olduğunu anlayabilirsiniz. Bununla birlikte, yıldız izi fotoğrafları çekerken astrofotoğrafçılar, uzun pozlama tekniğini kullanır. Bu da aslında olduğundan daha sönük gözüken bazı cisimlerin fotoğraf üzerinde daha parlak gözükmesini sağlar. O nedenle güney yarımküreden çekilen yıldız izi fotoğraf çalışmalarında güneyin kutup yıldızını daha rahat bir biçimde görebiliyoruz. Kuzeyin kutup yıldızı Polaris bizden 430 ışık yılı uzaklıktayken, güneyin kutup yıldızı Sigma Octantis yaklaşık 270 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Yani F tayf türünden bir anakol yıldızı olan Sigma Octantis, Polaris'ten çok daha yakında olmasına rağmen daha sönük bir yıldızdır. F tayf tipi anakol yıldızları, Güneş'ten bir miktar daha fazla kütleye sahiptirler ve doğal olarak çok daha parlaktırlar. Sigma Octantis'in kütlesi Güneş'in yaklaşık 1.6 katı kadardır ve bu sayede ışınım gücü Güneş'ten yaklaşık 40 kat daha fazladır. Ancak, böylesine parlak olmasına karşın uzaklığı nedeniyle yeryüzünden çıplak gözle görülebilmesi mümkün olmaz. Oysa yine F tayf türünde bir anakol yıldızı olan kuzey yarımküredeki Kutup Yıldızı'nın ana bileşeni, Güneş'ten yaklaşık 4.5 kat daha büyük kütleye ve yaklaşık 2.500 kat daha fazla ışınım gücüne sahip olduğu için Sigma Octantis'ten çok daha parlaktır. (Bizim kutup yıldızımız olan Polaris aslında üçlü bir yıldız sistemidir. Ana bileşeni Güneş'ten 4.5 kat büyüktür ve sistemin diğer iki bileşeni de sırasıyla Güneş'ten 1.4 ve 1.3 kat büyük kütleye sahiptir. Biz yeryüzünden bu üç yıldızın ortak parlaklığını tek bir yıldız olarak görüyoruz). Her ne kadar hafif irice bir yıldız olan Sigma Octantis ve dev yıldız sınıfına giren Polaris arasında önemli farklılıklar bulunsa da iki yıldızın benzer yanları da yok değil. Örneğin bir cepheid değişen yıldızı olarak kabul edilen Polaris, bu açıdan Delta Scuti değişen yıldızı olan Octantis'e benziyor. Çünkü Delta Scuti değişen yıldızları, cepheid değişeni olamayacak kadar küçük yıldızların parlaklıklarındaki değişimi tanımlamak için kullanılıyor. Örneğin bir Delta Scuti değişeni olması dolayısıyla Octantis'in parlaklığı her 2.3 saatte bir 0.03 kadir oranında değişkenlik gösteriyor. Polaris'in parlaklığı ise 4 günlük periyotlar halinde değişiyor. Yani Sigma Octantis, uzaklığı ve mutlak parlaklığı gibi etkenlerden dolayı çıplak gözle görülemeyen, oldukça soluk bir yıldız. Bu nedenle güney yarımkürede, bizim kuzey yarımkürede Polaris'i kullandığımız gibi yön bulmak için kullanılamıyor. Bu yüzden güney yarımkürede Sigma Octantis yerine Güney Haçı Takımyıldızı kullanılıyor. Çünkü Güney Haçı Takımyıldızı sabit olmasa bile, yön bulma konusunda tecrübeli kişiler tarafından tolore edilebilecek bir yalpalanma hareketi ile güney yönünü gösterebiliyor.


Silikon bazlı bir biyokimya ile yabancı bir yaşam biçiminin oluşması ihtimali, bilim kurgu yazarları ve egzobiyologlar tarafından bilindik karbon bazlı organizmalara alternatif olarak görülüyor. Bununla birlikte, gerçek hayatta, silikon bazlı ya da organosilikon (1) bazlı bir biyoloji keşfedilmemişti. California Teknoloji Enstitüsü'nde doktora sonrası bir bilim adamı olan Jennifer Kan, Yaşayan hiçbir canlının karbon-silikon bağlarını bir araya getirdiği bilinmiyor. Silikonun çevremizde, kayalarda, sahil boyunca ve her yerde bulunmasına rağmen diye belirtiyor. Kan ve meslektaşları, Science Dergisi'nin 2016 Kasım sayısında yayınlanan bir çalışmada, doğanın, doğru yönde kullanılırsa, karbon temelli moleküllerle silikonu birleştirebileceğini göstermişti. Araştırmacılar, yönlendirilmiş evrim adlı bir protein mühendisliği metodu kullanarak, doğal yolla bulunabilen bir enzimi, silikon ve karbon arasındaki bağ oluşumunu katalize etmek için kullandılar. İzlanda'daki kaplıcalarda yaşayan aşırı koşullara dayanıklı bir bakteri olan Rhodothermus marinus'tan sitokrom c oksidaz enzimi alındı. Enzimlerin aktif bölgesinde birkaç mutasyonun ortaya çıkmasından sonra, araştırmacılar aradıkları bağları oluşturabilecek bir protein üretmeyi başardılar. Caltech'in ortak yazarı olan Frances Arnold, açıklamasında Bu çalışma, doğanın yeni zorluklara nasıl uyum sağladığını gösteriyor dedi. Ayrıca Hücrenin DNA tarafından kodlanmış katalitik mekanizması, yeni reaktifler ve yapay seleksiyon şeklinde uygun yönlendirmelere sahip olduğunuz takdirde, yeni kimyasal reaksiyonları gerçekleştirmeyi hızlı bir şekilde öğrenebilir. Doğa isteseydi bunu kendisi de yapabilirdi diyerek sözlerini devam ettirdi. Teorik olarak, silikon bazlı yaşam biçimlerinin kanıtlanmasının yanı sıra, araştırmanın da birkaç pratik uygulaması bulunuyor. Enzim, karbon-silikon bağlarını, kimyagerler tarafından icat edilen en iyi katalizörden 15 kat daha verimli şekilde oluşturabilir, ve aynı zamanda yenilenmesi daha kolaydır, bunun sonucunda bu gelişmeler, yarı iletken ve farmasötiklerde (2) yaygın olarak kullandığımız organosilikon materyalleri üretmek için kullanılan mevcut tekniklere alternatif olabilir. Araştırmaya dahil olmayan California Üniversitesi'nden Annaliese Franz, New Scientist'e: Bu, insanların hakkında konuştuğu, hayal ettiği, merak ettiği bir şey dedi, ve Herhangi bir uzman eczacı bunu okuyabilir ve bunu potansiyel olarak kullanabilecekleri bir yapı taşı olarak görebilir diyerek sözlerini bitirdi. (2) Farmasötik: Kimya ile eczacılığın kesiştiği noktadaki etkin madde dizaynı, organik sentez ve ilaç geliştirmeyle ilgili bir bilim dalı. (3) En üstteki kapak görseli; Stargate Atlantis'te yer alan silikon tabanlı Sekkari isimli bilimkurgusal bir ırk. Bu yazı, sitemizde ilk olarak Mart 2017 tarihinde yayınlanmıştır.


Günlük hayatımızdaki çoğu nesne statik elektrikle yüklenir. Mesela saçınıza kalem sürttüğünüzde ufalanmış kağıt parçalarının kalemin ucuna ve çevresine yapışmasının nedeni budur. Veya süveterinizi çıkarırken duyduğunuz çıtırtı sesleri elektrik yüklü olmasından ve bu yükün boşalmasından kaynaklanır. Bunlar günlük olan en sıradan olaylardır. Şimdi konudan uzaklaşmadan yıldırım, şimşek ve gök gürültüsü gibi doğal olayların neden ve nasıl gerçekleştiğini açıklayalım. Bildiğiniz gibi bulutlar yer altındaki suların, okyanusların, denizlerin vb. kaynakların Güneş ışığı veya yapay enerji kaynaklarının yardımıyla buharlaşıp yer küreden uzaklaştıkça yoğunlaşması ve kümeleşmesiyle oluşur. Eğer bir bulut aşırı miktarda + yükle yüklüyse ve civarındaki bir bulut da aşırı miktarda yüklü ise, bunların arasında bir elektrik boşalması gerçekleşir. Bu da bizim günlük hayatımızda sıkça şahit olduğumuz ama üzerinde çokça düşünmediğimiz şimşekleri oluşturur. Ayrıca bahsettiğimiz bu olay, bulut ile yeryüzü arasında da meydana gelir yani akılda kalıcı olsun diye şimşekleri yüklü iki bulut veya bulut-yeryüzü arasındaki elektrik boşalması olarak tanımlayabilirsiniz. Aslında bu durum tümüyle saçınıza sürttüğünüz kalemin elektrik yüklenmesi ile aynıdır. Bulutları oluşturan su molekülleri, atmosferde yol alırken diğer hava molekülleriyle sürdünürler. Bu sürtünme sonucu da statik elektrik yüklenmesi gerçekleşir. Yıldırımlar, şimşeklerin aksine sadece bulut ile yeryüzü arasında oluşur ve adından da anlaşılacağı gibi çok daha tehlikelidir. Tamam adından bazıları anlamayabilir sadece bir şakaydı... Şimşeklerde anlattığımızın aynısı yıldırımlarda da geçerlidir . Burada da çok tuhaf şeyler olmaz sadece bulut ile yeryüzü arasında elektrik aktarımı olur, hepsi bu. Bulut ile yeryüzü arasındaki elektriksel potansiyel farkı örneklemek gerekirse, buna yaklaşık olarak 100 milyon volt diyebiliriz. Pek çoğunuzun fark ettiği gibi gök gürültüsünden önce ya şimşeğin ışığını, ya da yıldırımın çaktığını görürüz bunun nedeni tabii ki ses hızının ışık hızından çok daha yavaş olmasından kaynaklanıyor. Şimşek ve yıldırım çaktıktan sonra bu elektrik boşalması etkisiyle, etraftaki aniden çok yüksek derecelere ısınan havanın basıncı aşırı bir şekilde artar (yaklaşık olarak normal atmosfer basıncının 50 katı) ve tabii bununla birlikte sıcaklığıda(30.000 C ye kadar) artar. Artan sıcaklık ile birlikte hava aşırı derecede genleşmeye başlar ve bu yüksek hızdaki genleşme sonik patlamalara neden olur. Bu sonik dalgalar bazen ödünüzü kopartan gök gürültülerini oluşturur. Yani anlayacağınız, gök gürültüsü şimşek çakmadan gerçekleşemez. Çünkü havanın sıcaklığının artması ve hızlıca genleşmesi gerekir. Fark ettiğiniz gibi şimşek olmadan dedik çünkü bahsettiğimiz gibi yıldırım özel bir şimşek türüdür. Yani, gök gürültüsü olduğunda bu illa ki bir yere yıldırım düştüğü anlamına gelmiyor. İki bulut arasında elektrik aktarımı sonucu sadece bir şimşek çakmış da olabilir. Yıldırım, yıldırım düşmesi ve tehlikeleri ile ilgili daha geniş bir yazımızı buradan okuyabilirsiniz. Herhangi bir devre hayal edin. As... Yeni Kuantum Malzemeler, Neredeyse Işık Hızında Elektrik İletiyor! şu anda Gökyüzünün herhangi bir yer... Uzun yıllar önce bulunan ve elektri...


Chandra X-Işını Gözlem Evi, üstte gördüğünüz bu fotoğrafı 23 Kasım 2015'te ortaya çıkardı. Fotoğraf, Sırıtkan Kedi olarak adlandırılan bir galaksi grubuna ait. Bu kediyi, ışığı kütle çekimsel mercek etkisi tarafından gerilmiş ve bozulmuş uzak galaksiler oluşturuyor. Chandra'nın X-Işını gözlemlerine göre, gözleri oluşturan galaksiler ve bunlarla ilişkili küçük galaksiler arasında, devasa çarpışmalar gerçekleşiyor. Belki de Sırıtkan Kedi Galaksi Grubu yapım aşamasında bir fosil galaksi grubudur. Belki de büyük bir eliptik galaksiyi ve diğer daha küçük, zayıf galaksileri içeren toplama bir galaksidir. Astronomlar fosil galaksi gruplarının, tüm galaksilerin evrimleri süresinde bir kere de olsa yaşadığı geçici bir galaksi formunu temsil ettiğini düşünüyor. Bu yüzden astronomlar fosil galaksi grupları üzerinde çalışmak istiyor ve bu oluşumu gözlemek için Sırıtkan Kedi galaksi grubu ilk fırsatları. Astronomlar bir milyar yıl sonra bu kedinin çarpışan iki gözünün, ardında çok büyük bir galaksi ve düzinelerce küçük galaksi içeren bir karma grup bırakarak yok olacağını öngörüyor. Bu noktada Sırıtkan Kedi görüntüsü de bu grupla beraber kaybolacak ve grup bir fosil galaksi grubuna dönüşecek. Daha önce Higgs Bozonu'nun ne old... NASA'nın Chandra X-Ray Gö...


Hepimiz geceleri göğe baktığımızda yıldızların tıpkı güneşimiz gibi dairesel bir kavisle doğup battıklarını görebiliriz. Elbetteki bu durum dünyamızın dönüşü ile ilgili. Ayrıca bu kavisli hareketleri; astrofotoğrafçılık ile uğraşan arkadaşlarımızın çoğunun, derin uzay cisimlerini çekmek amaçlı tesisatlarını kurup heveslerinin kırıldığı ayaz gecelerinin teselli ikramiyesi olabilmiş bir fenomendir diyebiliriz. Yıldız izi olarak adlandırılan bu fotoğraflar daha uzun yıllar da iş yapar zaten, klasiklerdendir. Aslında pek değil, bazıları hiç batmaz! Sirkompolar yıldız, kutup etrafında daire çizen anlamındadır. Kimi yıldızların neden kutup çevresinde bir dairesel harekette bulunduğuyla ilgili şu makalemize göz atmanız yararlı olabilir. Yani anlayacağınız üzere, bu batmayan yıldızlar kutup yıldızına yakın konumda olan yıldızlardır. Sirkompolar yıldız, gözlemcinin konumuna bağlıdır. Bizim bulunduğumuz Kuzey Yarımküre'yi göz önüne alırsak eğer; Sirkompolar yıldızlara en basitinden Küçük Ayı, Büyük Ayı, Kraliçe ve Ejderha Takım Yıldızı'nı oluşturan yıldızları örnek verebiliriz. Bu takım yıldızlar bulunduğumuz enlemde Kutup Yıldızı'nın ufuktan yüksekliğine bağlı olarak, onun çevresinde dönüyor görünürken, yılın hangi mevsiminde olursanız olun, asla ufuk çizgisinin altına inmezler. Dünya üzerinde güneye doğru ilerlerseniz, Kutup Yıldızı ufukta daha alçak konuma inecek ve doğal olarak batmayan yıldız sayısı da azalacaktır. Ancak, kuzeye doğru ilerlediğinizde Kutup Yıldızı daha yüksekte görünecektir. Bu durumda, sirkompolar yıldız sayısı daha da artacaktır. Tam kutup noktasına geldiğinizde ise, yılın herhangi bir zamanında Kuzey Yarımküre'de kuzey kutup dairesi üzerindeki konumdan görülebilen neredeyse tüm yıldızlar, tam tepenizdeki Kutup Yıldızı'nın çevresinde dönecekler ve hiç batmayacaklar. Burada neredeyse demek zorundayız çünkü; kuzey kutup noktasında da olsanız ufka çok yakın konumda olan yıldızlar, Dünya'nın Güneş çevresindeki dönüşü sırasında ekliptik eğimi nedeniyle yılın belli dönemlerinde ufukun altına iner, belli dönemlerinde tekrar yükselirler. Aslında bu durum biraz daha karışık, kuzey kutup paraleli ile 42 derece paralel arasında bulunduğunuzda görülebilen yıldızlardan bahsediyoruz. Ekliptik eğim nedeniyle kutup dairesi ile bu paralel arasında görülebilen yıldızlar, yılın belli dönemlerinde kutup noktası üzerinden görülebilir, belli dönemlerinde görülemezler. Ancak, bu konuyu başka bir yazımızda açıklayalım. Kuzey Yarımküre'de değil de, Güney Yarımküre'de yaşıyorsanız, aynı durum -çıplak gözle görülemese de- Güney Kutup Yıldızı olan Sigma Octantis'in çevresindeki yıldızlar için de geçerlidir. Orada da yukarıda kuzey için anlattığımız her şeyi Sigma Octantis'i referans alarak güney için uyarlayabilirsiniz. 61 Cygni (61 Kuğu, Struve 2758, GJ ...


Bilim ile sahte bilim arasında kalmış konuları ele aldığımız Bilimin Kıyısında programımızın 25 Mart Perşembe Saat 21:00'da canlı yayınlanacak bölümde yöneticimiz Hilal Fidan ve Zafer Emecan eşliğinde; Şişme Kozmolojisi ve Çoklu Evrenler konularını konuşacağız. Yayını Youtube kanalımızdaki bu linkten veya aşağıdan izleyebilirsiniz. Kozmik Anafor Astronomi Platformu olarak, her zaman popüler bilim platformlarının işbirliği içinde olmasının, ülkemizde bilimin tüm halk tabanında yeterince değer görmesi açısından gerekliliğini dile getiriyoruz ve bildiğiniz gibi ülkemizin Bilimfili, Gerçek Bilim, Açık Bilim, Yalansavar, DijitalX, Gelecek Bilimde ve Feza Gezginleri gibi takdir edilesi popüler bilim platformlarıyla, aynı zamanda çok sayıda üniversitenin astronomi, fizik, biyoloji gibi temel bilimler üzerine çalışmalar yapan öğrenci kulüpleriyle her zaman işbirliği içinde oluyoruz. Unutmayın, popüler bilim platformları ve bilim insanları, birbirleriyle işbirliği içinde olmazlar, yalnız başlarına hareket etmeyi tercih ederlerse, ülkemizde bilim halk tabanında yeterince yaygınlaşamaz ve değer göremez! Hypatia Bilim'i Youtube üzerinden takip etmek için bu linke, Kozmik Anafor'u Youtube üzerinden takip etmek için ise bu linke tıklayıp abone olabilirsiniz. Kozmik Anafor ve Hypatia Bilim işbi... Kozmik Anafor ve Hypatia Bilim işbi...


Fizik kurallarının kara delik içerisinde Dünya üzerindeki ile aynı olmasını beklemeyiz. Ancak bakış acımızı şöyle kurmak faydalı olur, fizik kuralları deneysel bulgular üzerine kurulmuştur. Kara delik içerisinde örneğin kütle çekim yasasının Dünya üzerinde olduğundan çok daha farklı olması doğal bir beklentidir. Bununla ilgili yazılar sitede var, okumanızı öneririm. Kısaca, tüm evrenin tüm zamanlarını tek bir anda görebilecek durumda diyebiliriz. Görebilmek kısmına bir ünlem koymadan geçmemeli! . LIGO deneyinin astronomiye pek çok açıdan katkısı oldu aslında. Bilinen katkılarının yanı sıra altını çizmek istediğim bir kaç sonuç var: Şimdiye kadar sıklıkla astronomlar için tek bilgi kaynağının foton olduğunu vurguluyorduk, LIGO deneyinde gözlemler foton üzerine değil dalgalar üzerine kurulu, dolayısıyla artık yeni bir bilgi taşıyıcımız var. Ayrıca ilk kez kara delik birleşmeleri ve yakin kara delik çiftlerinin doğrudan gözlemsel verileri elde edildi. Bu ilk gözlemsel bulgulardan önce yalnızca teorik olarak ele alınan ya da dolaylı işaretleri elde edilen konulardı . Uzay ve zamanı maddeden bağımsız düşünmek çok yanlış olur. Bu bükülmenin nedeni maddenin kendisidir. Çok yerinde olmasa da şöyle bir örnek düşünelim, suyun içinde yüzen balıkları görüntüden çıkartırsak, suyun olmadığı ya da çekildiği bölgeler göreceğiz. Tabi bunu `suyun çekilmesi` olarak tanımlamak çok hatalı olacaktır. Uzayın bükülmesini de maddeden bağımsız düşünemeyiz . Bu deney ekibinden kimseyle tanışmadım 🙂 Yani sanırım! Karanlık enerjinin tam olarak ne olduğu ya da kaynağı anlaşılabilmiş değil. Hakkında bildiğimiz şey, evrenin genişlemesinin kaynağı olduğu . Çok güzel bir soru. Aslında biz astrofizikçilerin çalışmalarının tamamı böyle uzaklıklarda hatta çok çok daha büyük uzaklıklarda. Gezegen kesiflerinde kullanılan bir kaç yöntemden iki tanesini açıklayayım kısaca. İlki Doppler etkisi temeline dayalı, gözlediğimiz cisimlerin rengi onların bize göre olan hareketlerine bağlı olarak değişiyor. Örneğin bizden hızla uzaklaşan bir cismi daha kırmızı görüyoruz. Gezegenler ve bağlı oldukları yıldızlar ortak bir kütle merkezi etrafında dolanırken, Dünya üzerindeki gözlemcilere yaklaştığı ve uzaklaştığı dönemlerden geçiyorlar. Bu dönemlerdeki renk değişimleri ya da tayflarındaki kaymalar çok hassas olarak ölçüldüğünde yaklaşma uzaklaşma miktarı ve dolayısıyla yörüngeleri ortaya çıkartılıyor. Oldukça karmaşık ve hassas hesaplamalar ama üstesinden gelebiliyoruz. Hatta bu yöntemle gezegenlerin kütleleri ve büyüklükleri hakkında bilgilere de ulaşabiliyoruz. İkinci yöntem ise sürekli isinim yapan yıldız ile bizim aramıza giren gezegenleri, beklediğimiz ışığın sönükleşmesinden anlayabiliyoruz. Söyle duşunun, heyecanla maç izliyorsunuz ve önünüzden bir şey geçiyor. Bu esnada dikkatiniz çok dağınık değilse, önünüzden gecen şeyin bir sinek mi yoksa bir insan mı olduğunu ayırt edebilirsiniz. Bu ayırt edebilme aslında ışığın kesilme suresine, ışığın azalma miktarına ve buna benzer parametrelere bağlı. İlk yöntem gibi bu yöntem de karmaşık matematiksel terimlere dayalı hesaplamalar gerektiriyor. Bu yolla da gözlenen sistem hakkında pek çok bilgi elde etmek mümkün . 1- Hayır ve hayır. 2-En kısa tanımlamasıyla var olduğunu bildiğimiz ancak kendisini gözemleyemediğimiz madde. Sadece var oluşunun etkilerini gözlemleyebiliyoruz . Bu çok güzel bir soru. Kara delikler zaman içerisinde evrimleşiyor ve buyuyor, bu büyüme yuttukları madde miktarı ile doğrudan alakalı. Yani evet kara delik içerisine düsen madde kara deligin kütlesine katkıda bulunuyor. Katkının ölçülebilir olması için çok miktarda kütlenin yutulması gerekir. Çektikleri ya da çekebilecekleri madde miktarının bir siniri yok. Ancak maddenin çekilme sureci düşündüğümüzden biraz daha karmaşık. Maddenin bir kimsinin kara delik içine düşebilmesi için bir kimsinin da tam aksi yöne doğru fırlatılması durumu sıklıkla gözleniyor. Bunun nedeni momentumun korunması prensibi. - Mutlak tekillik, maddenin bildiğimiz hali ile madde olmanın dışına çıktığı bir durum. Kara delikler için örneğin kütlenin tamamının tek bir noktada toplanması buna örnek olarak sunulur. Ancak ben kara deliklerin daha anlaşılır olan tanımlamalarına daha sıcak bakıyorum. Ayrıca bu kavram birçok felsefi akıma da konu olmuştur . - En basit açıklama ile birbirlerini ittikleri için. Ancak bu prensibin çalışmasına engel olacak kadar yoğun basınç durumları da mümkün. Bu durumdaki maddeye dejenere olmuş ya da yozlaşmış madde denir. Hatta bu yozlaşma durumlarının da çeşitli dereceleri vardır. Beyaz cüce ve nötron yıldızı yozlaşması birbirinden farklıdır örneğin. - Diğer tüm yasalardan farklı olarak entropi teriminin zaman ilişkisi tek taraflıdır. Yani zamanda ileriye doğru işler ancak geriye doğru işletilemez. Bu durum ayrıca entropinin geçmiş ve gelecek arasında ayrım yapabildiğini gösterir ki bu sebeple felsefi anlamda da çok kez konu edilmiştir. - Sanırım fraktal demek istediniz. Fraktal yapı en küçük öğesinden en büyüğüne çok farklı eksenlerde mükemmel simetrik yapı anlamına gelir. Kozmolojik prensip, evrenin homojen ve izotropik olduğunu söyler, yani madde dağilimi eşit ve her yönde aynı görüntü olacak yapıdadır. Bunun yanı sıra atomlar ve gezegen sistemleri arasındaki benzeşiklikler fraktal yapıyı çağrıştırır. Fraktal yapının varlığına dair ileri sürülebilecek birçok örnek var. Ancak var olmadığının tersi ispatlanmadığı sürece bu bir yaklaşım olarak kalacaktır. - Kurt deliği sorusunu es geçiyorum. Sadece bir soru sormak istiyorum, eğer kara delikler kurt deliği ise, zamanla madde yutarak nasıl buyuyorlar? Yani, siz bir huninin içinden geçen su nedeniyle ağırlaştığını gördünüz mü hiç? - Cehalet gitmez, hep orada kalır. Form değiştirir ya da azalır belki ama tamamen gitmez. Kalmadığını düşündüğünüz anda sorun var demektir. İngilizce ile aranızı iyi tutmanızı ve güncel makaleler okumanızı öneririm. Hatta olanaklarınız varsa Astronomi eğitimi düşünmenizi öneririm. Öğrenmenin en güzel yolu kendi araştırmanı yapmak 🙂 Bizim evreni anlama çabamız şöyle bir örnekleme ile açıklanabilir. Hayatında hiç ağaç ya da orman görmemiş bir insanı, yüzlerce yıldır yaşayagelen bir ormanın içine bırakıp 10 saniyeliğine etrafı gözlemesine izin veriyorsunuz. Bu 10 saniyelik gözlemlerin sonucunda, ormanın yapısını, içindekileri hatta yaşını anlamasını bekliyorsunuz. Evrenin yaşı ile bir insanın, hatta modern teknolojiye sahip insanlığın ömrü kıyaslandığında durumumuz bu örnekten çok da farklı değil. Asıl büyüleyici kısmı, o 10 saniye içerisindeki gözlemlerimizle ulaşabildiğimiz bilgiler. Hayır, aslında görünen evrenin sınırları 93 milyar ışık yılı olarak hesaplanıyor. Daha önce gözlediğimiz objeler, evrenin genişlemesi nedeniyle bizden hızla uzaklaştılar. Bu uzaklaşma miktarını da hesaba katarak düşündüğümüzde gözlenen evren kavramını anlayabiliriz. Bizden 10 milyar ışık yılı ötedeki bir gözlemci de aynı şekilde tüm yönlerdeki tüm cisimlerin aynı şekilde uzaklaştığını görüyor. Evrenin hangi noktasına giderseniz gidin aynı durum söz konusu. Büyük patlama teorisi, tek bir noktada patlama olduğunu söylemez, tam aksini söyler .


Görüntüsü ile büyüleyici, sıcaklığı ile öldürücü muhteşem bir doğa olayıdır; volkanizmalar. Şu ana kadar volkanizma denildiğinde bir çoğunuzun aklına her zaman sıcak ve kavurucu lav patlaması gelmiştir. İtiraf ediyorum, belirli bir zamana kadar bende volkanizmaların sadece sıcak olduğunu düşünüyordum. Fakat volkan bilimi ile ilgili sonradan öğrendiğim şaşırtıcı bilgiler, bu bilimin aslında ne kadar muhteşem ve büyüleyici olduğunu gözlerimin önüne sermişti. Bunun yalnızca Dünya'daki şekli ve gösterişiyle sınırlı olmadığını, Güneş'in ve sistemimizin ötesinde buzlu volkanizmaların olduğunu öğrendiğimde oldukça şaşırmıştım. Buz volkanları , içten ısıtmaya bağlı olarak bir gezegenin veya uydunun yüzeyinde erimiş kaya yerine su, amonyak, metan gibi maddeleri veya buna benzer akışkanları püskürten bir yanardağ türüdür. Topluca buzlu magma olarak nitelendirilen bu maddeler genellikle sıvılardır fakat, yarı akışkan bir biçimde de olabilirler. Güneş sisteminde buzlu ay olarak nitelendirilen bir çok uyduda gözlemlenmiştir ve onlara benzeyen gökcisimleri ve gezegenler üzerinde de potansiyel olarak oluşabilir. Satürn'ün uydusu Enceladus ve Neptün'ün uydusu Triton gibi uydularda da buzlu gayzer oluşumları görülmüştür. Kasım 2005 tarihinde Cassini uzay aracı Enceladus'un güney kutbunda bunları fotoğraflamıştır . Buzlu volkanik aktivitenin dolaylı kanıtı, daha sonra Europa, Titan, Ganymede gibi Güneş Sistemi'nin buzlu diyarlarında da tespit edilmiştir. Ek olarak Satürn'ün uydusu Titan'ın sert yüzeyinde de astronomlar, yeryüzünde volkanik özelliklere benzeyen lav akıntıları ve kraterler gibi oluşumları tespit ettiler. Cassini, Titan'da buzlu volkan olduğu düşünülen birçok özelliği gözlemledi, özellikle Sotra Patera ile Doom Mons adlı iki tepe zirvesi bilim insanlarının oldukça dikkatini çekti. Bazı uydularda buzlu volkan üretmek için potansiyel enerji kaynağı, gezegeni ile yaşadığı gel-gitlerden kaynaklanan iç sürtürmedir. Yine ayrıca, donmuş materyallerin gerekli ısıyı elde edecek bir yer altı sera etkisi yaratacağı da ileri sürülmüştür. Kuiper kuşağı nesnesi cüce gezegen Quaoar'ın geçmişte bu tip ısınmalar oluşturması bilim insanlarına bu objenin buzlu volkanizma özellikleri taşıyabileceğini düşündürmüştür. Plüton'un da aynı zamanda girintili tepelerinin buzlu volkan olabileceği tartışmaları vardır ve 2015 yılında Yeni Ufuklar uzay aracı tarafından yapılan gözlemlerde de Charon'un da aynı şekilde bu fikri destekleyen genç bir yüzeye sahip olduğu tespit edilmiştir. Yine aynı yıl cüce gezegen Ceres'in üzerindeki kraterinin içinde bulunan farklı parlak noktalar Dawn uzay aracı tarafından görüntülendi ve olası bir kriyovolkanik kökenle ilgili spekülasyonlara neden oldu . Mart 2017'de yayınlanan bir araştırmada, Occitator'un Ceres üzerinde uzun süredir var olduğu ve hala aktif olabileceği düşünülmektedir. Özetle; Dünya, Venüs ve Jüpiter'in uydusu Io'da gördüklerimizin aksine, buz volkanları Güneş Sistemi'nde çok daha yaygın olarak bulunuyor. Gerçi bunlar bize göre buz volkanları olarak niteleniyorlar. Oysa, bulunduğu gezegen veya uyduya göre aslında çok sıcak olarak nitelenmeleri daha uygun olur.


Çok değerli Kozmik Anafor okurları, dışarıya çıkıp halktan yetişkin insanlara mikrofon tutsak ve Güneş bir yıldız mıdır, gezegen midir? diye sorsak on kişiden üçünün bile 'yıldız' cevabını veremeyeceği bir zamanda olduğumuzun farkındayız ancak, yaşı küçük ama hayalindeki uzay profili büyük olan bir çocuğun sorduğu soru attırdı bu başlığı. Önce Güneş'in bildik hareketlerine bakıp, Solar Apex ne anlama geliyor, daha sonra değinelim. Dokuz yaşındaki bir çocuk: Dünya'nın üç türlü hareketi vardır: Kendi ekseni etrafında döner, Güneş etrafında döner, bir de Güneş'le birlikte gider ama nereye gider bilmiyorum derse, Kozmik Anafor bu duruma açıklık getirir. Dünya'nın kaç türlü hareketi vardır? dediğimizde, hiç kuşkusuz, okulda öğretmenlerimizin bize Dünya'nın iki çeşit hareketi olduğunu öğrettiklerini hatırlamak yerinde olacaktır. Bunlardan biri, Dünya kendi ekseni etrafında döner, böylece gece ve gündüz meydana gelir. İkincisi de, Dünya Güneş etrafında dolanır, böylece mevsimler oluşur. Her ne kadar bu öğretiler doğru kabul edilse de, son yıllarda yapılan seri gözlem ve araştırmalar sonucunda aslında gezegenimizin üyesi olduğu Güneş Sistemi'nin de kendisine özgü bir hareketi olduğu ortaya çıkmıştır. Dünya'nın Güneş etrafındaki dolanımı saniyede 30 km'dir. Bu hızla Dünya bir saatte 108.000 km yol alır ki, bu değer, Ay-Dünya arasındaki mesafenin yaklaşık dörtte biri kadardır. Bir günde aldığı yol ise 2.592.000 km'ye varır. Bu sırada Güneş; Dünya ve diğer gezegenlerle birlikte Herkül takımyıldızı yakınlarında bulunan Vega yıldızının bulunduğu yöne doğru yol almaktadır. Bu hareketin hızı saniyede 20 km olmakla birlikte, sistemimizin bize nispeten 'yakın' yıldızlarına göre kabul edilen bir hızıdır. Yani, koordinat bazında görece yavaş bir harekettir. Ayrıca bu hareket Güneş'in hayali Zodyak takımyıldızları üzerindeki hareketi ile karıştırılmamalıdır. Bu durumda Dünya, bir taraftan kendi ekseni etrafında dönerken, bir taraftan da Güneş etrafındaki yörüngesinde helezonik bir şekilde dolanır. Tabii ki Dünya'nın bu helezonik hareketini anlamlı hale getirmek için, arkasına uzay boşluğuna yazabilen bir kalem bağlayıp birkaç milyon yıl boyunca kalemin oluşturacağı çizgiyi beklememiz gerekiyor. Güneş'in bu hareketine doğal olarak çekim gücü nedeniyle diğer gezegenler de iştirak ederler. Yani Dünya ve tüm gezegenler Güneş'le birlikte sürüklenirler. Bu durumda Güneş ve tüm sistem, uzayda geçtiği bir noktadan bir daha geçmez. Güneş'in bu hareketinin kuzey kutup ekseni ile 37 derecelik bir açı yapacak şekilde yörünge düzlemine yerleştiği anlaşılmıştır. Bu açıya Solar Apex adı verilir. Solar apex için bir yön belirleyen ilk kişi 1783 yılında, İngiliz astronom William Herschel'dir. Ama burada ilave etmeliyiz ki, Güneş'in bu hareketi, mevcut olan diğer hareketleri ile karıştırılmamalıdır. Güneş Sistemi içindeki bütün cisimler Güneş'in etrafında dönerken, Güneş ve Güneş Sistemi'nin tamamı Samanyolu Gökadası'nın merkezinin etrafındaki dönüşünü saniyede 220 km'lik bir hızla, yaklaşık 250 milyon yılda tamamlar. Güneş'in kendi ekseni etrafındaki hareketini de unutmamamız gerekiyor tabiki (Güneş kendi ekseni etrafında saatte 70.000 km hızla döner ve bir tam turunu yaklaşık 25 günde tamamlar). Güneş'in her ne kadar yıldız şehrimiz, galaksimiz Samanyolu'ndaki 200-400 milyar yıldız içinden sıradan bir yıldız olduğunu söylesek de, onun gerçekten çok işi var. - Kütle çekimine karşı savaş vererek enerji üretmek; hidrostatik denge yi korumak, - Çekim gücü ile , etrafında dolanan cisimlerin merkezkaç kuvvetine denge oluşturmak, - Kendi ekseni etrafında dönmek, - Samanyolu galaksisi merkezi etrafında sistem ile birlikte dolanmak, - Solar Apex açısı yaparak sürüklenmek.


Birçoğunuz Twitter ve Facebook'ta #ufoattacktoturkey hashtag'i ile paylaşılan ufo saldırısı fotoğraf ve videolarını görmüşsünüzdür. Görmediyseniz de, görürsünüz yakında. Ben bu yazıyı hazırlarken gece yarısıydı ve yeni başlamıştı. Büyük ihtimalle böyle ilgi çekici her olaya sazan gibi atlayan gazeteler ve sözde haber siteleri sabaha bunları haber bile yapmış olacaktır. Buna o kadar eminiz; sahte bilime ilgi göklerde, gerçek bilime ilgi ve basında kalite ise yerlerde sürünüyor çünkü. Dur bakalım... Evet, şimdiden bir sözde haber sitesi trolleme girişimine balıklama atlamış bile... Öğleye doğru duruma bakar, gerekirse bu yazıya yeni sazan basın kurumlarını ve haber sitelerini ekleriz.


ABD'nin iki kişilik Ay modülünün aksine, SSCB'nin bu yüzey aracı, tek kişilik olarak tasarlanmıştı ve daha küçüktü. 1960'lardaki uzay yarışı sırasında tasarlanan aracı kullanması için, aralarında Sovyetler'in ünlü uzay kahramanlarından Aleksey Leonov'un da aralarına dahil olduğu bir ekip uzun yıllar boyunca eğitim ve denemelerde bulundular. Ancak ABD, Ay'a ulaşıp üst üste seferler düzenlediği halde aracı hazır hale getiremeyen SSCB, sonunda Lunniy Korabl projesini iptal etti. Bu proje, araç tasarımı ve aracın üretilmiş prototipleri 1980'li yılların sonuna kadar, dışa son derece kapalı olan Sovyetler Birliği politikaları gereği, devlet sırrı olarak gizli kalmayı sürdürdü. Ancak, 1980'ler sonrasındaki SSCB'nin dışa açılım politikaları sonucunda hakkındaki bilgiler Dünya'ya açıklandı. LK, aslına bakılırsa ABD'nin Ay modüllerinden birazcık daha güvenli bir araçtı. Örneğin, olası eğimli bir yüzeye iniş yapması durumunda, aracın yan yatıp devrilmesini engelleme amacıyla baş kısmında dengeleyici roketler bulunuyordu. Ayrıca, inişin herhangi bir aşamasında oluşabilecek bir aksaklıkta, inişi iptal edip doğrudan yörüngeye geri dönebilecek biçimde dizayn edilmişti. Sovyetlerin bu önce güvenlik odaklı araç dizaynları bugün de geleneksel olarak sürüyor. Rus uzay araçları, ölümlü kaza oranlarına baktığımızda günümüzde de hala en güvenli uzay araçları olarak bilinirler. Lunniy Korabl'ın uçuş aşamaları ABD'nin Ay aracına çok benziyordu. Dev bir roketle yörüngeye çıkarılan araç, Ay yörüngesinde kalıp bekleyecek olan servis modülü ile birlikte Ay'a uçuyor, daha sonra yüzey modülü ayrılarak yüzeye iniyordu. Bu modül de iki parçadan oluşuyor, görev bittikten sonra alt kısmı Ay yüzeyinde kalacak şekilde ikiye ayrılıp tekrar yukarıda bekleyen servis modülü ile birleşip Dünya yörüngesine geri dönüyordu. Daha sonra ise, servis modülünün uç kısmında bulunan kapsüle binen kozmonotlar yeryüzüne ulaşıyorlardı. Uzaydaki ilk denemesi 1970 yılının Kasım ayında insansız biçimde, Sovyetler'in o güne kadar geliştirdiği en güçlü roket olan N1 tarafından fırlatılarak yapılan Lunniy Korabl, Aralık ve 1971'in Şubat aylarında iki defa daha Dünya yörüngesinde test uçuşu gerçekleştirdi. Dördüncü ve son test ise, L3 roketi ile yapıldı. Tüm bu testlerin sonunda, LK'nın insanlı uçuşlar için hazır olduğuna karar verildi. Ancak, çok geç kalınmış, Amerikalılar Ay'a ulaşmış, hatta defalarca gitmişlerdi. Bunun sonucunda, Ay'a ulaşmak için kozmonotların hayatını riske atmamak bahane gösterilerek, çok büyük paralar harcanmış olan LK projesine son verildi. SSCB, kendine yeni hedef olarak bir uzay istasyonu kurmayı seçti ve ünlü MIR Uzay İstasyonu ile bu arzusunu gerçeğe dönüştürdü. Ay görevlerini ise, insansız Luna modülleriyle gerçekleştirmeyi sürdürdü ve bunda da çok başarılı oldu. Öyle ki, bu insansız araçlar Ay'dan taş ve kaya örnekleri dahi getirdiler. Bu vazgeçişin altında güvenlik gerekçeleri önemli bir yer tutsa da asıl neden, SSCB'nin olası bir başarısızlıktan çekinmesiydi. Çünkü ABD Ay'a gitmiş, tüm Dünya ve bilim insanları canlı canlı şahit olmuştu. Hatta o kadar ki, Ay yolculukları sırasında amatör astronomların en büyük hobilerinden biri, Ay araçlarını takip etmek ve uçuş sırasında telsiz konuşmalarını dinlemekti. Böylesi bir ortamda, SSCB'nin Ay yolculuğu sırasında yaşayabileceği olası bir başarısızlık büyük bir prestij kaybına yol açacaktı ve Moskova hükümeti böylesi bir riskin altına girme cesareti gösteremedi. En üstteki görselde solda, şu an bir müzede sergilenmekte olan LK Yüzey modülünün günümüze gelebilmiş prototiplerinden biri görülüyor. Sağ tarafta ise, aracın bir ay görevi sırasında tüm parçaları bir arada nasıl görüneceğinin illüstrasyonu yer alıyor. Bir Ağustos klasiği olarak her sene... 2013 yılının ortasında NASA Ay'a ye... Ay Milyarlarca Yıl Önceki Kadar Yakın Olsaydı... Bundan yaklaşık 4.5 milyar yıl önce... Tarih, Ocak 1967 yılını gösterdiği ...


Uzay mekiği Atlantis'in 21 Temmuz 2011'de Florida'daki Kennedy Uzay Üssü'ne iniş yapmasıyla, ABD'nin uzay programında bir dönem sona ermişti. O mekiklerin muadili Buran ise, başlı başına bir uzay yarışı trajedisi konusudur. Son 30 yıl içinde, NASA'nın uzay mekikleri Atlantis, Challenger, Columbia, Discovery ve Endeavour dünyanın yeniden kullanılabilir ilk uzay araçları filosu olarak çok sayıda uyduyu uzaya taşıdı. Bu mekiklerden Atlantis, Endeavour ve Discovery Amerikan Havacılık müzelerinde gururla sergileniyor. BURAN PROGRAMI Sovyetler Birliği'nin uzay mekiği projesidir. kelimesinin anlamı Türkçe'de bora, fırtınadır. Proje kapsamında test mekikleriyle birlikte toplam 10 adet olması düşünülen mekiklerin yapımına farklı tarihlerde başlandı. İnşa edileceklerden ilk beşi test mekikleriydi ve hepsi tamamlanmış ve atmosferik uçuşlarla görevlerini yapmışlardı. OK-1K1 olarak da adlandırılan model ise, ilk defa uzaya çıkan model olacaktı. Yapımına 1986 yılında başlanmıştı ve 15 Kasım 1988'de uzaya çıkmıştı. Bu modele ilk önce Baikal ismi verilmiş olsa da uçuşuna kısa bir süre kala ismi Buran olarak değiştirildi. BURAN mekiğinin temel dizaynı hemen hemen Amerikan mekikleri ile aynıydı, fakat bir kaç noktada onlarda ayrılıyordu. Bunlardan ilki, mekikler arasındaki itki sistemlerinin farkıdır. Amerikan mekiklerinin kıç kısmında 5 ana motor bulunur: 3 adet büyük motor ve 2 adet yörünge manevra motoru . Buran mekiğinde ise sadece 2 adet Yörünge Manevra Motoru ve birkaç adet küçük İtki-Kontrol sistemi bulunmaktadır. Görüldüğü gibi bu noktada Sovyet mekiği, Amerikalı muadillerine üstünlük sağlamıştı. Amerikan mekiklerindeki üç adet ana motor kalkış için gerekli itkiyi sağlayabilmek adına, mekikle birlikte fırlatılan harici büyük tanktan besleniyorlardı . Ancak, bu da yeterli gelmediği için, bu yakıt tankının her iki yanına birer dev katı yakıt roketi eklenmek durumundaydı. Atmosferi terk ettikten sonra devre dışı kalan mekiğe entegre bu üç ana motor, yörünge manevraları esnasında da tamamen gereksiz yere yük oluyorlardı. Sovyetler bu sorunu Energia adını verdikleri oldukça büyük bir roket sistemi ile çözmüştü. Kalkış esnasında BURAN, başlı başına bir fırlatma aracı olan Energia'nın taşıdığı basit bir yüktü sadece. Bu çözüm de Sovyetler'e yük taşıma kapasitesinde üstünlük sağlamıştı. NASA'nın Challenger kazası böyle bir kapatma sisteminin olmayışı nedeniyle gerçekleşmişti. Kalkıştan sonra merkezi turuncu tankın her iki yanında bulunan dev katı yakıtlı iticilere müdahale edilemiyordu. Çünkü bir katı yakıtlı roket, ateşlendikten sonra bir daha asla durdurulamaz. NASA'nın katı yakıtlı fırlatma sistemine karşı, Sovyetler'in sıvı yakıtlı Energia roketi bu özelliği ile bir adım daha önde olacaktı. Ama bu iki avantajın dışında belki de en önemli ayırt edici özellik, insansız uçuş yapabilecek olması idi. 1981 yılında NASA, Columbia mekiğini 2 astronot ile fırlatırken; 1988'deki üç buçuk saat civarı süren yörüngedeki ilk ve tek uçuşunda BURAN mekiğinin içinde hiç bir kozmonot bulunmamaktaydı. Ancak, 1988 yılında yapımına başlanılan OK-1K2 seri numarasına sahip Ptichka isimli bir mekik, 1993'te uçuşa hazır hale gelmesine yakın bir zamanda bunca üstünlüğüne karşın Buran programı durduruldu. Zaten SSCB'nin 1980 sonrasında yaşadığı sarsıntılı siyasi dönem Buran projesinin çok gecikmesine ve bir yığın aksaklığa sebep olmuştu. Üstüne bir de ülkenin dağılması eklenince, programı devam ettirecek ne siyasi, ne de ekonomik güç kalmamıştı. 20 Milyar Ruble harcanan Buran Programı Sovyetler Birliği'nin dağılması sonucu 1993'te sona erdikten sonra, bugün Kazakistan topraklarında bulunan Baykonur Uzay Üssü'nde atıl bir şekilde kaldı. Ne yazıktır ki 12 Mayıs 2002 tarihinde OK-1K1 mekiğinin bulunduğu hangarın (Hangar 112) çatısı bakımsızlık ve sert iklim koşullarına dayanamayarak çöktü. 7 işçinin hayatını kaybettiği bu hadise esnasında Buran Mekiği ve Energia roketinin bir prototipi de tamir edilemez şekilde enkaz altında kaldı. Bugün Buran mekiklerinin yapımı yarım kalan prototipleri, kimi zamanlarda uzay sergilerinde gösterilme amaçlı olarak bazı ülkelerde sergileniyor. Bu araçlardan OK-2M o kadar şova yönelik kullanılmıştır ki, Sidney Olimpiyatları'nın açılışı için Rusya'dan satın alınmış, olimpiyat sonrasında ise 5 yılını bir otoparkta sergilenerek geçirmiştir. Ardından bu araç bir şekilde Bahrenyn'e giden mekik, bir süre orada sergilenmiş ve uzun süren bir hukuk savaşından sonra Almanya'da bir müzede sergilenmeye başlamıştır. OK-7M ise da acıklı bir hayat geçirdi. 1995 ile 2004 arasında önce bir lokanta, ardından depo olarak kullanıldı. Sonrasında Rus devleti tarafından bir uzay üssüne kaldırıldı ve şu anda orada paslanıyor. Yaklaşık %50'si tamamlanmış olan OK-2K1 ise daha şanslı. Her zaman Rus Uzay Ajansı'nın elinde kaldı ve genellikle hava gösterilerinde ve müzelerde sergilenmek üzere kullanıldı. Şu anda da hala tek parça halde bir Rusya'da askeri bir havaalanında açık havada bekliyor.


SpaceX, bu kez Dünya okyanuslarını araştırmak adına yeni bir görev kazandı. NASA geçen hafta yaptığı açıklamada, SpaceX'i Dünya üzerindeki yüzey suyunu ilk kez inceleyecek olan uydunun fırlatma işlemi için görevlendirdiğini duyurdu. SpaceX, Surface Water and Ocean Topology Yüzey Suyu ve Okyanus Topolojisi misyonuna lansman sağlaması için seçildi. Fırlatmanın Falcon 9 roketi ile, 2021 yılının Nisan ayında, California'daki Vandenberg Hava Üssü'nde bulunan Uzay Fırlatma Kompleksi 4E'den yapılması hedefleniyor. SWOT misyonu için öngörülen toplam maliyet yaklaşık 112 milyon dolar olup, fırlatma hizmeti, uzay aracı hazırlama, yük doldurma entegrasyonu ve izleme, veri ve telemetri desteğini içeriyor. Bu, Elon Musk'ın iddialı şirketinin, uzay ajansı ile olan ilk işbirliği değil. SpaceX, 2014 yılında, Yakında bulunan parlak yıldızların çevresinde gezinen dış gezegenleri tespit etmek amacıyla Exoplanet Survey Satellite misyonu için de görevlendirilmişti. SWOT misyonu, yüksek çözünürlüklü okyanus ölçümlerine ek olarak, Dünya'nın yüzey sularını ilk kez araştırmak amacıyla tasarlanmış olup, yeryüzündeki su kütlelerinin zaman içinde nasıl bir değişim geçirdiğine dair detaylı ölçümler elde edilmesini sağlayacak. Uydu, yeryüzündeki gölleri, nehirleri, rezervuarları ve okyanusları 21 günlük süreç içerisinde en az iki defa inceleyerek, gezegenimizin en az yüzde 90'ını araştıracak. Bu araştırma, okyanus sirkülasyon modellerini, hava ve iklim tahminlerini geliştirerek, Dünya'nın dört bir yanındaki tatlı su kaynaklarının yönetimine yardımcı olacak. Araç, NASA ve Fransa Ulusal Uzay Araştırmaları Merkezi tarafından ortaklaşa olarak yönetilip geliştirilecek. SpaceX'in bu misyonu; Florida'da, Kennedy Uzay Merkezi'ndeki, NASA'nın Fırlatma Hizmetleri Programı tarafından yönetilecek. SWOT Proje ofisi, NASA'nın Pasadena, California'da bulunan Jet İtki Laboratuvarı'nda bulunuyor. Uzay aracının geliştirilmesi ise Washington'daki Bilim Misyon Müdürlüğü tarafından yönetilecek. Yeni bir araştırma raporuna göre; c... Gün geçmiyor ki, koca koca gazetele...


İnsansız roketler fırlatıldıktan sonra üzerlerinde sofistike ekipmanlar olmadığı için roketin kimi parçaları görev sırasında ve tamamı ise görev sonrasında okyanusa çakılıyor. Roketin tüm parçaları olmasa da, en önemli olan kısmı motor ve bilgisayar sistemleri bu çakılmanın etkisiyle ya paramparça oluyor, ya da çakılma yavaş olsa bile deniz suyunun etkisiyle aşınmaya başlıyor. Durum bu olunca, uzaya herhangi birşey göndermek için sürekli yeni roket inşa etmeniz gerekiyor. Yapılan her roket ise uzay uçuşlarının maliyetini büyük oranda artırıyor. Oysa, tek kullanımlık roketler yerine, defalarca kullanılabilen bir araca sahip olsaydık, uzay uçuşları çok daha ucuza malolabilecekti. Bu anlamda fırlatılan roketlerin tekrar kullanılabilmeleri için güvenli bir biçimde yeryüzüne ya da okyanusta bir platforma indirilmeleri gerekiyor. Bu sayede uzay taşımacılığının daha ekonomik hale gelmesi mümkün. Her ne kadar paraşütlerle iniş denense de başarılı olunamıyor. Roket motorları hassas yapılı araçlar olduğu için, bir paraşütün düşüş hızı dahi bileşenlerine zarar verebiliyor. Ek olarak, paraşüt kullanan bir aracın ineceği yer nokta atışıyla belirlenemiyor. Örneğin Kayseri'ye inmesini planladığınız bir roket, hava akımlarının da etkisiyle Ankara'da yeryüzüne ulaşabiliyor. Bu yüzden gözler, roket geri inerken ateşleme yapılarak, hızın sıfıra indirilmesine çevrilmiştir. Buradaki bir başka amaç ise Mars'a yapılabilecek insanlı görev için roketlerin güvenli bir şekilde Mars'ın yeryüzüne indirilebilir hale getirilmesi. Yörünge mekaniklerine bakarsak, uzay istasyonuna bağlı bir roketin tekrar Dünya atmosferine girmesi için hareket yönünün tersine doğru motorlarını ateşlemesi gerekiyor. Bu ateşleme roketi serbest düşme pozisyonuna getirmesiyle beraber, roketin irtifası alçaldıkça hızı da artacaktır. Dolaysıyla son olarak roketi boylamsal şekilde yere indirecek ateşleme yapılarak hızı sıfıra indirilmek ve dengesi sağlanmak zorundadır. Tüm bunlar rokete insan eli değmeden bilgisayar yazılımları tarafından yapılacaktır. Eğer herşey yolunda giderse roketin motorları ve bilgisayarları güvenli bir şekilde okyanusun ortasındaki bir platforma ya da fırlatıldığı herhangi bir üsse geri indirilecektir. Mars'a ve Ay'a indirilen araçlar nispeten küçüktür ve düşük yerçekimine karşı çalışırlar. Hem araçların küçüklüğü, hem de yerçekiminin az oluşu sebebiyle bu araçların dengelenmesi oldukça kolaydır. Ancak, Dünya üzerine indirilmek istenilen roketler devasa büyüklükleri yanında, bir de yeryüzünün güçlü çekimine karşı koymak durumundalar. Buna bir de hava şartlarını, rüzgar hızını vs eklediğinizde, upuzun bir roketin yere indirilmesinin ne denli zor olduğunu anlayabilirsiniz. Uzun yıllar önce bulunan ve elektri...


Mars, onlarca milyon kilometre uzakta yer alan bir gezegen ve ona insanlı bir yolculuk için kullanılacak aracın bol miktarda yakıta ihtiyacı var. Böylesi büyük miktardaki yakıtı taşımak için ise, şimdiye kadar yapılmamış büyüklükte dev yakıt tankı işna etmek gerekiyor. Neyse ki, MarsOne yöneticilerinin yaptığı gibi laf üretmek yerine icraatı tercih eden Elon Musk'ın SpaceX firması, Mars'a gitmesi için tasarlamaya çalıştığı uzay aracında kullanmak üzere dev bir yakıt tankı inşa etti ve bunun ilk testlerini yapmaya başladı. Dev yakıt tankı, gerçekten çok büyük boyutlu. Uzun yolculuk boyunca, içindeki yakıtın yaratacağı yüksek basınca ve dışındaki uzayın sıfır basıncına dayanabilmesi için karbon fiberden inşa edilmiş. Elbette, bu zor şartlara dayanabilmesi için karbon fiberden yapılmasına gerek yok. Şu anki uzay araçlarının çoğunda olduğu gibi çelik veya titanyum alaşımdan da yapılabilirdi. Ancak, bu kadar büyük boyutlu bir yakıt tankı, metal bir gövdeye sahip olursa çok ağır olacaktır. Uzay yolculuklarında ağırlığın ekstra yakıt maliyeti olduğunu biliyorsunuz. Yakıt deposunun kendi ağırlığını taşıyabilmesi için ek yakıtla doldurulması anlamsız ve gereksiz bir mali yük olurdu. O nedenle, son derece hafif olan karbon fiber gövde ile, hem dayanıklılık, hem de ağırlık sorunu çözülmüş oluyor. Elon Musk ve SpaceX, Mars kolonisi hayalinin gerçekleşebilmesi için bir an önce uçuş testlerine başlamaları gerektiğinin altını çiziyorlar. Ancak, bu bir an önce cümlesi sizi heyecanlandırmasın, çünkü o cümle 2024 yılını işaret ediyor, hemen önümüzdeki yılı değil. Interplanetary Transport System adını verdikleri sistem ile, tek seferde Mars'a 100'ün üzerinde yolcu taşımayı hedefleyen SpaceX için, gerçek anlamda denemelerin başlayacağı ve uzay aracını görebileceğimiz tarih 2020'li yılların ortası gibi duruyor. Eğer SpaceX'in planlarında bir aksilik yaşanmaz, her şey programa uygun giderse, önümüzdeki 10 yıl içinde bu test edilen dev yakıt tankı'nın güç sağladığı ilk roketi Mars yolunda, Mars yolculuğu testi için görebileceğiz. 27 Eylül 1997 tarihinde NASA'nın Ma... Uzay Elbisesi Sıkıntısı: Astronotlara Yetecek Elbise Kalmadı! Houston, bir sorunumuz var; uzay bo...


Üstte görmüş olduğunuz Spagetti Bulutsusu, bizden yaklaşık 3.000 ışık yılı uzaklıktaki ölü bir yıldızın kalıntısı, yani, bir süpernova artığıdır. Süpernovalar, Güneş'den onlarca kat büyük yıldızların ömürlerinin sonuna gelip yakıtları tükendiğinde, kendi içlerine çok büyük bir hızla çökmesi sonucu meydana gelen muazzam yıldız patlamalarına verilen isimdir. Spagetti Bulutsusu'nu oluşturan yıldız da, daha önceki yazılarımızda detaylarıyla açıkladığımız bu mekanizma yoluyla yaklaşık 40-45 bin yıl önce benzer biçimde patlayarak geride bu muazzam güzellikte kalıntıyı bırakmış durumda. Bir süpernova patlaması muazzam bir enerji yaydığı için, yıldızın dış katmanları da çok büyük bir hızla çevreye saçılarak ışık yılları genişliğinde bir alana yayılır. Patlamanın ardından geçen 40 bin yılda bu gördüğünüz bulutsu neredeyse 150 ışık yılı genişliğe ulaşmıştır. Yani bu bir süpernova artığı olan bulutsu , çevresindeki birçok yıldız sistemini de içine almış durumda. Ama merak etmeyin, o yıldız sistemlerinde olası bir yaşam içeren gezegen söz konusu ise, onlara bir zarar gelmemiş olmalı. Çünkü her ne kadar biz çok uzaktan baktığımız için yoğun bir bulut yapısı görüyor olsak da, bulutsuyu oluşturan gaz çok ama çok seyrek bir yapıdadır ve içinde bulunuyor olsaydınız saydam bir ortamda olduğunuzu görecektiniz. Görmüş olduğunuz fotoğraf, amatör astronom R. Bernal Andreo tarafından farklı dalga boylarında filtreler kullanılarak, uzun uğraşlar sonucu çekilmiş mozaik bir görüntüdür. İlk bakışta üç boyutlu bir kare ola...


Artık görevi biten ve 2020'nin Ocak ayında emekliye ayrılan Spıtzer Uzay Teleskobu'nun tozlu evrenimizi keşfetme yolculuğumuzda neler keşfetmiş olduğunu kısaca anlatmak istiyoruz. Spitzer Uzay Teleskobu, 16 yıl boyunca kızılötesi ışık altında görülebilen evrenin gizemlerini ortaya çıkarmak için çalıştı. Ancak bu sevgili teleskobumuz artık ömrünün sonuna gelmişti ve astronomlar da kendisini emekli etmeye karar vererek, 30 Ocak 2020 tarihinde teleskobu kapattı. Spitzer'in; sıklıkla Hubble gibi simge olmuş bir teleskopla birlikte çalışmasından dolayı ünü o kadar yaygın olmasa da, evrenin keşfi için yaptığı katkılar yadsınamaz. Spitzer'in onlarca ışık yılı kalınlıktaki gaz ve toz tabakalarının içini görebilme yeteneği, evreni anlamamız konusunda bir devrim gerçekleştirdi. Bu sayede astronomlar, diğer dalga boylarında görülemeyen çok soğuk, çok uzak ve gizlenmiş cisimleri rahatlıkla inceleyebildiler. Samanyolu'ndaki yerimizin haritasını çıkarmaktan Satürn'ün çevresindeki yeni halkayı gözlemlemeye kadar Spitzer, güneş sistemimiz ve ötesinde gizli kalmış kozmik olayları ortaya çıkardı. Teleskop, ayrıca Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerden gelen ışığı doğrudan tespit etmeye başladığında ise, gezegen biliminde yeni bir çağın öncüsü oldu. Bütün bu başarılarının ötesinde Spitzer Uzay Teleskobu, kızılötesi gözlemin geleceği için de önemliydi. Mesela 2021 yılında fırlatılması planlanan James Webb Teleskobu, görevi Spitzer'in bıraktığı yerden devralıp çok daha ileri götürecek. Ama durum böyle de olsa Spitzer'e veda etmek kolay olmadı. Şimdi sıra bu teleskopun şanlı kariyerindeki inanılmaz görüntülere ve keşiflere kısaca bir bakalım. Kızılötesi gözleriyle, uzaydaki gaz ve toz çöplerini temizledi. Spitzer Uzay Teleskobu'nun kızılötesi görüşü ile, tozun engelleyici etkilerini ortadan kaldırması yeteneği sayesinde teleskop daha önce bilinmeyen yüzlerce yapıyı ortaya çıkardı. Örneğin üstte gördüğünüz 13.700 ışık yılı uzakta ve 175 ışık yılı çapındaki RCW 49 Nebulası'nda bulunan bir çok yıldız, toz sütunlarının içine gömülmüş durumdaydı ve görülebilir ışık dalga boylarında bu yıldızları gözlemleyemiyorduk. Ancak aynı sisteme Spitzer'in kızılötesi gözleri ile baktığımızda RCW 49 şeffaf hale geldi ve bu yıldızları görebildik. Ötegezegenlerden gelen ilk ışığı yakaladı. Astronomlar Spitzer Uzay Teleskobu'nu kullanarak Güneş benzeri yıldızların çevresinde dönen dev gezegenlerin parlamalarını doğrudan tespit edebildiler. Örneğin astronomlar yine Spitzer'i kullanarak iki sıcak Jüpiterin kızılötesi parlamalarını tespit ettiler. Bu yıldızlar, çevrelerinde dönen gezegenlerin soluk ışıklarını kendi çok güçlü ışıltılarıyla bastırdıkları için gezegenler normalde görülemiyorlar. Ancak Güneş benzeri yıldızların, daha az enerji yaydıkları tayf olan kızılötesinde bu dünyalar parlıyorlar. Astronomlar da yıldızların parlaklığının azalması ile bu gezegenleri tespit edebiliyor. Yengeç Bulutsusu'nun dumanaltı olmuş bir görüntüsünü almayı başardı. Yengeç Bulutsusu'nun ilk yüksek çözünürlüklü kızılötesi görüntüsü, bu tozlu yapbozu aydınlattı. Astronomlar, Yengeç Bulutsusu gibi genç bir süpernova kalıntısının yoğun miktarda çok ufak toz parçacıkları ile kaplı olduğunu düşünüyorlardı. Ancak Spitzer Uzay Teleskobu, bulutsunun beklenenden daha dumansız olduğunu gösterdi. Üstteki fotoğraf, bulutsunun görünür ışık dalga boyundaki fotoğrafı ile Spitzer'in aldığı 3.6, 5.8, 8.0 ve 24 mikron dalga boyundaki görüntülerin birleşmesinden oluşuyor. Kartal (M16) Bulutsusu'nu kavuran süpernova patlamasını bizlere gösterdi. Spitzer Uzay Teleskobu, Kartal Bulutsusu'nun (M16) kalbindeki sıcak tozların varlığını ortaya çıkardı. Bu durum da orada bir patlamanın olduğunu gösteriyordu. Görselin sağ altında Hubble Uzay Teleskobu ile alınan fotoğraf, Kartal Bulutsusu'nun tozdan oluşan sütunlarını gösteriyor. Bu ünlü Hubble fotoğrafı, yaradılış sütunları olarak da biliniyor. Spitzer'den alınan kızılötesi görüntü ise tozun içerisine girip koza benzeri sütunlarda gizlenen yıldızları ortaya çıkarıyor. Süpernova patlaması ile bağlantılı olan sıcak toz ise kırmızı renkte görülüyor. Galaksilerin harika görüntülerini alarak insanoğlunun hizmetine sundu. Spitzer Uzay Teleskobu'nun aldığı bu harika görüntüler sadece gözlerimize ziyafet çektirmek ile kalmıyor aynı zamanda astronomların evrenin nasıl işlediğini anlamalarına yardım ediyor. Mesela aşağıda Andromeda Galaksisi'nin muhteşem bir görüntüsü mevcut. Yedi adet Dünya benzeri gezegeni barındıran ufak bir güneş sistemi buldu. Daha önce başka bir benzeri bulunmamış, bir Güneş Sistemi benzeri bir yapı olan TRAPPIST-1 sistemi, TRAPPIST ve Spitzer teleskopları sayesinde gün ışığına çıkarıldı. Aşağıdaki görselde, keşfedilen sistemin Güneş Sistemi ile boyut kıyaslamasını görüyorsunuz. Hubble ile birlikte bu zamana kadar bulunan en uzak galaksiyi buldu. Kadim dostu Hubble Uzay Teleskobu ile birlikte güçlerini tekrar birleştirerek, kütle çekim mercek etkisiyle büyütülmüş olan uzaktaki küçük bir galaksiyi görüntülemeyi başardı. Spitzer Uzay Teleskobu, SPT0615-JD galaksisinin bu temiz görüntüsünü bir büyüteç gibi davranan ve kütle çekim mercek etkisi adı verilen bir olay sayesinde elde etti. Erken dönem galaksilerin tahmin edilenden daha parlak ve daha sıcak olduğunu ortaya çıkardı. Spitzer Uzay Teleskopu ile yaptıkları yaklaşık 400 saatlik gözlem ile bir grup astronom, evrenimizin ilk galaksilerinin tahmin edilenden daha sıcak ve parlak olduğunu ortaya çıkardı. Sayesinde astronomlar ilk defa bir Süper Dünya'nın atmosferine bakabildiler. Hubble ve Spitzer uzay teleskoplarını kullanan astronomlar, ilk defa bu gizemli gezegenlerden birinin atmosferini inceleyebildiler. GJ 3470 b adı verilen bu gezegenin atmosferi şaşırtıcı bir şekilde çoğunlukla hidrojen ve helyumdan oluşuyordu. Yaklaşık olarak Neptün kütlesine sahip olan GJ 3470 b gezegeni, kayalık bir çekirdeğe ve hidrojen ile helyumdan oluşan kalın bir atmosfere sahiptir. Ayrıca gezegen, sönük bir kırmızı cüce yıldızın yakınında dönmektedir. Kim bilebilirdi ki 2003 yılında uzaya gönderilen, 33 inç (85 cm) çapında bir aynaya sahip oldukça mütevazi bir teleskop, hayal edilenden çok daha güzel ve karmaşık bir evreni gözlerimizin önüne sersin. Ama Spitzer bunu başardı ve bundan sonra bize yaptığı yardımları unutmadan kızılötesi gözlem yapmakta çok daha ileri gideceğiz. Teşekkürler Spitzer! Güneş Sistemi'nin dışında yer alan ...


Bu sıralar Star Wars hayranları, Star Wars'ın yeni filmi Güç Uyanıyoru, droidleri, becerikli uzay araçlarını ve çok çok uzaklardaki bir galaksinin etkileyici manzaralarını görebilmek için sinemalara akın ediyor. Ama Star Wars'taki tüm o devasa teknoloji ve büyüleyici mekanlar, gerçek hayatta gözümüzün önündeler. Eğer NASA ve onun benzeri uzay kuruluşları uzayda yapabileceklerinin aralığını genişletebilir ve insanlığı uzayın daha derinlerine ilerletebilirse karşımıza çıkacak olan gerçeklik kurgu olan Star Wars'ın tamı tamına bir benzeri olacaktır. Her hafta insanlar için önemli işlevleri olan robotlar, yeni uzay aracı teknolojileri ve roketler yapılıyor ve yeni ötegezegenler keşfediliyor. Bilimkurgu bilimin gelişmesi için çok önemlidir, çünkü bilim kurgu sayesinde insanlar yeni olasılıklar üzerine hayal kurabilir. Star Trek genç insanları astronot olmaları konusunda yüreklendirdi. Yazar Arthur C. Clarke yakın geleceğin, teknolojiyle ilgilenen bilim insanları ve mühendisler tarafından geliştirileceği öngörüsüne sahip. Star Wars gibi filmlerin genç bilim insanlarının ötegezegenler bulma konusundaki açlıklarını beslediğini düşünüyor. Biz burada NASA'nın Star Wars dünyasını nasıl gerçeğe taşıyabileceği konusunda bir kaç madde üzerinde durduk. 1977 yılında Star Wars, gezegenin kaderini belirleyen bir savaşı anlatarak sinemalarda büyük bir çıkış yaptı. Bu savaştaki iyi taraf Asi Birliği'ndendi. Asi Birliği aydınlık tarafı ve bireysel özgürlüğü simgeliyordu. Kötü taraf da Galaksi İmparatorluğu'ndandı ve onlarla ilgili her şey gayet şeytancaydı, bu grubun temsil ettikleri her şeyin vücut bulmuş hali tabii ki de Darth Vader'dır. Hatta TIE savaşçıları olarak adlandıran İmparator Askerleri tarafından kullanılan küçük uzay gemileri bile karanlıktır ve böceği andırır. Star Wars filmlerinde TIE ikiz iyon motor anlamına gelmektedir. Maalesef henüz ikiz iyon motoru gerçek dünyamızda yok, cüce gezegen Ceres'i ziyaret ettiğimiz Dawn Uzay Gemisi de dahil olmak üzere gerçek hayatta kullanılan uzay araçları tekli iyon motorları içerir. Gelecekte Dünya yakınındaki astroidleri yakalamayı ve onları Ay yörüngesine yerleştirerek, astronotların bu astroitleri ziyaret etmelerine imkan sağlamayı öngören NASA, yeni nesil motorlarını bu planları göz önüne alarak yapıyor. NASA'da bir çok robot, bilim insanlarına, mühendislere ve astronotlara yardımcı oluyor. Belki de en Star Wars vari robot, Robonot . Bu insan vari robot, NASA'da basit ve tekrar eden bir çok işi yapıyor. Robonot'un bir sürü sıkıcı işi yapması, astronotlara daha önemli işleri yapmaları için ya da en azından biraz dinlenmeleri için zaman tanıyor. Artı, Robonot görünüm olarak biraz da olsa Star Wars'taki ödül avcısı Boba Fett'i andırıyor. Star Wars'taki C-3PO ve R2-D2 gibi droidler, çeviri yapmaktan uzay gemisi tamirine kadar bir sürü tuhaf şeye yardım edebilsinler diye tasarlanmışlardı. Ama Robonot'un tasarımcılarının daha büyük hedefleri var. Onlar Robonot'un astronotların uzay yürüyüşlerine yardım etmesini, insanlar için tehlikeli olan görevleri yerine getirmesini veya insanlara yüzeyde yardımcı olabilecek ve hatta medikal destek verebilecek yetkinlikte olmalarını istiyorlar. Valkyrie olarak bilinen bu robotun bir üst jenerasyonu olan Robonot-5 veya R5, belki bir gün insanlara Mars Yürüyüşü'nde önderlik edecek. Zamanı geldiğinde; robot, astronotlara yaşam alanı inşasında yardım edecek veya deneyler yapacak. NASA şu anda MIT ve Kuzeydoğu Üniversitesi'nde bu robotun prototipi üzerinde çalışıyor. Luke Skywalker, Jedi Şovalyesi olmak için eğitimlere başladığında, Obi Wan Kenobi onu üstünkörü bir egzersizle çalıştırmıştı. Luke'a yuvarlak şekilli yüzen robotların lazer dabelerini geçiştirmeyi öğretti. Bu duruma bağlı olarak NASA'nın teknoloji şefi David Miller bir grup MIT öğrencisine bu sahneyi ve bu yüzen, lazer darbeleri savuran robotları gösterip, bunun benzeri bir robot istediğini söylemiştir. Meydan okuma tamamlandı. Miller'in bu isteği Senkronize Pozisyon Tutucu, Bağlantılı, Yön Değiştiren, Deneysel Uydular diye adlandırılan uyduların icat edilmesinin önünü açtı. Boyutları bowling topu kadar olan bu robotlar, NASA'da kullanılıyor ve Star Wars'taki eşleri gibi havada yüzüyorlar. SPHERES uzay gemisinin buluşma noktalarında veya kenetlenme durumlarındaki manevralarını test etmek için kullanılıyor. Bu Mimas olarak adlandırılan, Satürn'ün gerçek hayatta var olan uydusu. Bu da İmparatorluk tarafından iki kere inşa edilmiş bir ölüm makinesi olan Ölüm Yıldızı. 1970'lere geri dönersek, George Lucas, Luke Skywalker için bir ana gezegen düşünüyordu ve bu ana gezegenin çift yıldızı olan Tatooine olmasına karar verdi, o zamanlar bilim insanları henüz başka yıldızlar etrafında başka gezegenler olabileceğinden bile emin değildi. Şu sıralar yüzlerce ötegezegen doğrulandı, hatta birkaç tanesi Tatooine gibi iki güneşe sahip. Aslında, bilim insanları Samanyolu Galaksisi'nde ötegezegenlerin çok yaygın olduğunu hatta galaksimizdeki yıldız sayısından bile daha çok ötegezegen olduğunu biliyorlar. NASA, Star Wars evrenindeki bir çok dünyanın tıpatıp aynılarının galaksimizde, bu ötegezegenlerin arasında bulunabileceğini söylüyor. Hoth gibi buzlu gezegenler de var ve bilim insanları içinde yaşanacak ötegezegenler bulmaya da çok yaklaştılar. Ayrıca trilyon mil uzunluğunda bir ışın kılıcı dahi var. Bu makalemizi okumadan önce, eğer o... Yapay zeka kavramını az çok hepimiz...


Son yıllarda ismini sıkça duyuran özel bir firma: SpaceX. Türkiye'nin uydularını da fırlatmaya başladı. Başarılı fırlatmalar yapıyor. Roketin birinci fazı Dünya'ya tekrar dönüp ayakları üzerine konabiliyor. Roketin bu kademesi 9 adet roket motoru taşıyor ve en pahalı kısmı. Biraz bakım yapıldıktan sonra 10 defa kadar tekrar kullanılıyor. Elon Musk bu teknoloji ile diğer fırlatma şirketlerinin işini elinden almaya başladı. SpaceX roket işiyle de kalmadı, uydu işlerine de girdi. Firma 2015 yılında Starlink projesini açıklamıştı. 40.000 uyduyu dünya yörüngesine atıp internet hizmeti vereceğini duyurdu. FCC izinlerini aldıktan sonra 250-300 kg arasında kütleye sahip uydular fırlatmaya başladı. 2022 Nisan itibariyle yörüngede 1500'e yakın uydusu oldu. Dünyanın özellikle kırsal bölgelerine internet hizmeti vermeyi planlıyor. OECD verilerine göre dünyanın kırsal kesimlerinde internet erişim oranı %37 civarındadır. Dünyanın her yerinde internet mevcut değildir. Fikir güzeldir ancak, proje sonuçları itibariyle birçok tehlikeyi barındırmaktadır. Bu proje fırlatılan uydu sayısına bakıldığında birçok eleştiri almıştır. Zaten uzay çöpleri git gide artarken bu uydular uzayı daha da kirletecektir. Her ne kadar yürürlükte olan mevzuata uygun hareket etseler de bu kadar çok uydunun fırlatılması birçok sorunu beraberinde getirecektir. Örneğin bu kadar uydu kısa zamanda Kessler sendromuna sebeb olabilir. Bu senaryoya göre dünya yörüngesindeki uydular ve uydu parçalarının oluşturduğu enkaz öyle bir noktaya gelecek ki uzayı tamamen kullanılamaz hale getirecektir. Her bir parçanın 6-7 km/saniye hızla hareket ettiğini düşünün. Bu hızlarda hareket eden parçaları tespit etmek ve önlem almak bazen imkansızdır. Eğer parça 10 cm ve daha küçük ise radar sistemleri ile tespit zordur. Büyükse kaçış hesabı yapılabilir. Gravity filmini hatırlayın. Film abartı olsa da kavramı anlatması açısından önemlidir. Uzayda başka sorunlar da mevcuttur. Space X'in 3 Şubat 2022 tarihinde fırlattığı 49 uydunun 40'ı güneşten gelen jeomagnetik fırtınalar sebebiyle yanarak devre dışı kalmıştır. Bu fırtına atmosferik sürüklenmeyi artırdığı için uydular çok kısa süre içinde atmosfere girip yanmışlardır. Dünya kendi magnetik alanı sebebiyle bu rüzgardan korunmaktadır. Ayrıca astronomi dünyası uzayı dünyadan izlerken Starlink uydularının oluşturduğu ışık kirliliği sebebiyle bu gözlemlerin etkileneceği düşünülmektedir. Bazen gökyüzüne baktığımızda çıplak gözle bile Starlink uydu katarını görebiliyoruz. Bu tür projeler Amerika içinde birkaç firmanın gündemine girmesi yanında diğer ülkelerin de benzer projeleri başlatmasına sebep olmuştur. Mesela Rusya 2018 yılında Sfera yeni nesil uyduları devreye alacağını bildirmiştir. Bu proje kapsamında 600'ün üzerinde uydu iletişim, navigasyon ve uzaktan algılama hizmetleri sağlamak için fırlatılacaktır. Çin'de GalaxySpace firması geçen yıl 1000 adet uydu ile benzer bir projeyi hayata geçireceğini duyurmuştur. Geldiğimiz noktada ne BM nezdinde imzalanan uzay anlaşmalarında ne de ülkelerin iç hukukunda fırlatılan uydu sayısında bir sınırlama vardır. Dolayısıyla bu yarış gelecek nesiller açısından daha tehlikeli bir noktaya gitmektedir.


Gökyüzünü gerçek zamanlı olarak simüle eden ücretsiz bir yazılım olan Stellarium ile, yıldız, gezegen ve galaksilerin yanısıra Uluslararası Uzay İstasyonu ve yapay uydu takibi de yapılabiliyor. Bu yazımızda detaylıca anlattığımız Stellarium ile; bulunduğunuz konumdan geçiş yapacak olan Uluslararası Uzay İstasyonu ve belil başlı yapay uyduların takibini nasıl yapabileceğinizi, bu linkten veya aşağıdan izleyebileceğiniz videomuzda detaylıca anlatıyoruz. Hypatia Bilim'i Youtube üzerinden takip etmek için bu linke, Kozmik Anafor'u Youtube üzerinden takip etmek için ise bu linke tıklayıp abone olabilirsiniz. 30 Mart 2018 Cuma günü, Çanakkale B... "Olimpos Gökyüzü ve Bilim Festivali 2017" Kapılarını Açıyor! Olimpos Gökyüzü ve Bilim Festivali ... Uzay Elbisesi Sıkıntısı: Astronotlara Yetecek Elbise Kalmadı! Houston, bir sorunumuz var; uzay bo...