Dalgaların altında, şimdiden binlerce tür evrilmiş durumda. Artık hayat yayılıyor. 460 milyon yıl önce, tabakalar tekrar hareket etmeye başlıyor. Yeni oluşan kıtanın adı, Gondwana. Sıcaklığı ölçersek, 90 C ile karşılaşacağız; oksijen oranı ise günümüzdekine yakın. Karada birkaç parça algden başka bir şeye rastlamıyoruz. Okyanus dibinde böylesine çeşitlilik varken karadaki bu yoksulluğun sebebi, Güneş. Bugünlerde de astronomi gündemini takip edenlerin sıkça duyabileceği Güneş patlamaları, kara parçalarını ölümcül bir radyasyonla dolduruyor. Fakat yukarıda bir şeyler oluyor; atmosferde Güneş ışınlarıyla karşılaşan oksijen(O2), ozona(O3) dönüşüyor. Bu gaz tabakası, Dünya'mızın etrafını sarıyor ve radyasyonu emiyor. Günümüzden 375 milyon yıl öncesine geldiğimizde ise kalın bir ozon tabakasından bahsedebiliriz. Artık Dünya, radyasyonu emen bu tabaka sayesinde korunuyor. İşte şimdi, radyasyondan korunan yaşam, harekete geçiyor. İlk kara bitkileri, küçük yosun demetleri oluyor. Bunlar, daha fazla oksijen pompalayabiliyor; dolayısıyla oksijen seviyesi artıyor. Bu sıralarda, denizlerde yeni canlılar yüzüyordu; örneğin Tiktaalik adlı yüzen canlı, bunlardan biridir. Bu canlının önemli bir özelliği, boynunu, kendini yukarı çekmek için kullanabilmesidir. Bu, canlılığın karaya taşınabilmesi için en önemli adımlardan biridir. Günümüzden 375 milyon yıl öncesine gittiğimizde, karaya taşınan bir yaşama tanık oluyoruz. Tiktaalik adlı özel canlı, boynunu, kendini yukarı çekmek için kullanabilmesi açısından çok önemliydi. Bu canlının bir başka özelliği de, yüzgeçlerinin, birer bacak görevi görmesiydi ve bunlar sayesinde su dışına çıkabiliyordu. İşte bu tarih ve bu anlar, Mavi Gezegen açısından çok önemli anlardı. Dışarı çıkabilen bu canlı, zamanla daha güçlü organlar ve adaptasyonlar geliştirdi. Milyonlarca canlı, bu evrimsel süreç içerisinde evrildi ve sudan çıkarak, bitkilerin evrilmiş olduğu karada daha fazla zaman geçirmeye başladı.360 milyon yıl öncesine geldiğimizde, artık tetrapod dediğimiz canlıların evrilmiş olduğunu görüyoruz. Tetrapod, sucul yaşamdan kara yaşamına geçiş ile birlikte ortaya çıkmış olan omurgalılar için kullanılan, biyolojik bir terimdir ve dört üyeliler anlamına gelmektedir. Bu tarihleri neden önemli olarak nitelediğimizi, tetrapodlardan sırasıyla evrilen dinozorlar, kuşlar, memeliler ve nihayetinde insan türü ile açıklayabiliriz. Yolumuza devam ediyoruz: her yeri çeşit çeşit otlar kaplamış görünüyor. Bir tohumun bu sırada, rüzgarla beraber hareket ettiğini düşünelim. Bu ana kadar bitkiler, büyümek için bol suya ihtiyaç duyan tek hücreli sporları kullanıyorlardı. Ancak bizim düşündüğümüz tohum, sudan kilometrelerce uzak. Bu tohum, kendi besin ve su kaynağını bulunduruyor; spordan farklı olarak da, sudan uzakta aylarca hayatta kalabiliyor. Söz konusu tohum yaşamı, gitgide, gezegenimizin her yanına yayılıyor ve diğer bitkiler de gelişerek, daha fazla oksijen pompalamaya başlıyor. Artık Dünya'nın çehresi, günümüz Dünya'sının çehresini daha çok andırıyor. Mavi Gezegen, bu konuma gelebilmek için ne kadar çok yol kat etti; farkında mısınız? Artık balıklar, bitkiler ve bir de başka bir nirengi noktası olan bir canlı, Meganuera var. Gerçekten de mega, ancak bir böcek olmasıyla sizi şaşırtabilir. Yaklaşık bir kartal boyunda bir böcek görseydiniz nasıl bir yüz ifadesine sahip olurdunuz? Yüz ifadenizden bağımsız olarak, bu canlının bir zamanlar bacak olan organları, kanata evrilmiştir. Bu canlının dışında, bazı örümcek türleri ve kırkayaklar da canlılığın devamında rol almaktalar. Eklembacaklılar olarak adlandırdığımız bu canlılar, milyonlarca yıl önce karaya ayak basan öncü canlılardandır. Günümüz böceklerinden tek ve önemli bir farkla ayrılıyorlar: çok büyükler. Evet; dev böceklerle dolu bir Dünya var önümüzde. Bunun sebebi ne olabilir? Tahmin etmek için biraz süre ayırabilirsiniz ve okumaya devam edebilirsiniz. Bunun sebebi, bu canlıların yaşadığı zamanlardaki oksijen oranının, günümüzdeki oksijen oranı yanında çok çok büyük olmasıdır. Bu arada, şimdiye kadar hayvanlar, yumurtalarını suya bırakırlardı; fakat hylonomus adlı bir kertenkele, karayı tercih etti; kim bilir, belki de yumurtlamak için fazla bekleyemedi ve karaya yumurtlamak zorunda kaldı. Yumurtası, besin ve su bakımından oldukça zengin. Yumurtaya dair birkaç cümle kurmamız gerekirse, bunlardan ilki, yumurtanın büyük bir evrimsel devrim olduğudur. Zira yumurta, hayvanlara, sudan bağımsız olarak karayı fethetme olanağı tanımıştır. Bahsetmediğimiz önemli, birçok olgu var; ancak ölüm, şimdilik bunların içinden ilk önce bahsetmemiz gerekendir. Hayvan ve bitki ölüleri, yoğun çamur tabakalarının içinde birikir ve milyonlarca yıl boyunca kayalar, bu tabakaları örter. Dünya'nın çekirdeğinden kaynaklı sıcaklık ve kayaların basıncı, bu kalıntıları, günümüzdeki kömür madenlerine çevirir. Evet; günümüzden 300 milyon yıl önce ölen bitki ve hayvan kalıntıları, bunlar. Günümüzden 250 milyon yıl öncesine geldiğimizde, evrim olgusu, büyük bir adımla, küçük kertenkelelerin, dev dinozorlara evrilmesine izin veriyor. Bahsetmemiz gereken ilk canlı, scutosaurus. Bitki ile beslenen bu dinozor türü, kurbağalarla uzaktan akraba. Et ile beslenen, daha sert dinozor türü ise gorgonopsid. Bu canlı ise doğanın acımasız bir ürünü olan, doğal bir ölüm makinesi olarak göze çarpıyor. Tabii ki de av-avcı ilişkisi içindeler. Ancak onları bekleyen kötü bir sürpriz var: Dünya'mızın gördüğü en büyük kitlesel yok oluşun ilk kayıpları, onlar olacaklar. Yine büyük bir jeolojik etkinliğin sebep olduğu bu yok oluş, Gondwana'nın öbür ucunda pek bir şeyi değiştirmedi. Ancak bir anda yer kabuğunun etkinliği sonucu oluşan volkanik patlamanın külleri, burada yağmaya başlıyor. Kül, hayvanları ve bitkileri yakarak öldürüyor. Bu patlama sonucu atmosfer, kükürt dioksit ile doluyor. Bu da sülfürün, sülfürik asit olarak yeryüzüne geri dönmesi anlamına gelir; yani asit yağmuru. Bugünkü Sibirya'da meydana gelen bu etkinlik, küreselleştikten sonra, atmosferdeki karbondioksit oranını artırıyor; su buharlaşıyor ve dolayısıyla bitkiler ölüyor. Dünya üzerindeki yaşam, yine yavaş yavaş yok olmaya başlıyor. Okyanuslardaki durum da pek iç açıcı görünmüyor; oradaki yaşam da tehlike altında. Sıcak olan atmosfer sebebiyle, oksijen sudan çıkıyor ve su altında algler gibi birkaç yaşam formu kalıyor. Sıcaklık sebebiyle, denizlerin altından metan gazı salınımı başlıyor ki, metan gazı, karbondioksitten 25 kat daha zehirli bir gaz olarak bilinmektedir. Sıcaklık, bu gaz sebebiyle daha da artıyor ve 105 C gibi bir değere erişiyor. İlk patlamada ayakta kalan canlılar, yeni bir viraja giriyorlar; bu arada ise 500.000 yıl geçmiş durumda. Türlerin %95'inin yok olduğunu söyleyebiliriz. Bu şekilde, yaklaşık 250 milyon yıl önce, Dünya yeniden cansız bir gezegene dönüşüyor. Büyük depremlerle, süper-kıta Pangea, 190 milyon yıl önce ayrılmaya başlıyor; büyük kara parçaları birbirlerinden koparak, aralarını denizlerin doldurduğu büyük bir uçurum oluşturuyor. Bu bölge, çok ileride bir gün Ortadoğu diye adlandırılacak olan bölge. Deniz dibini kaplayan ölü balıklar ve planktonlar ise bir gün petrol diye adlandırılacaklar. Otomobillerimizin lastikleri, sabunlarımız, su şişelerimiz, pencere kaplamalarımız ve diğer birçok alanda kullandığımız plastikler, işte böyle bir kökene sahip. 180 milyon yıl önce ise bugünün Kuzey Amerika'sı, Asya ve Avrupa birleşik Kıtası'ndan uzağa doğru hareket etmeye devam ediyor. Yapılan araştırmalar, uzaklaşma hızının 2,5 cm/yıl olduğunu göstermekte . Şimdi biraz hızlıca ileri sarıyoruz ve 35 milyon yıl sonrasına, yani günümüzden 145 milyon yıl öncesine gidiyoruz. Bu, tabii ki de yeni kıtalar ve yeni okyanuslar anlamına geliyor: Güney Amerika, Afrika'dan kopuyor ve Dünya'mız, coğrafi olarak günümüzdeki halini alıyor. Aradaki uçurum ise ileride Atlas Okyanusu olarak anılacak. Bu uçurumun ortasında, okyanusun içinden bir volkan yükseliyor. Sebebi, tabakaların tekrar harekete geçmesi . Mavi Gezegen'i eşsiz kılan da zaten bu jeolojik aktivitedir; tabii Dünya'mıza hiç yaşamamış olan özgür ve özgün bir ressamın yaratıcılığını sunması bakımından. Buna ek olarak, her seferinde, Dünya üzerindeki canlılar da bu şartlara uyum sağlayarak evriliyor. Artık canlılığı denizde sürdüren ichthyosauruslar var. Okunuşları pek de önemli değil açıkçası . Sürüngen ataları, karada yaşamıştı. Mavi gezegen değişirken, bu değişimi hayvanlara da yansıttı. Yüzgeçleri oldu ve Atlas Okyanusu'na doğru harekete geçtiler. 60 metrelik boylarına rağmen saatte 40 km hızla yüzebiliyorlar. Okyanuslarda 50 milyon yıl boyunca hakim olan bu canlı, sonunda yeni bir rakip ediniyor: Pilosaur. 30 cm'lik dişleri ile adeta dehşet saçan bu canlı, çok büyük. Dinozorlar, yenilmezliklerini koruyorlar. Dünya üzerinde tartışılmaz bir hakimiyete sahipler. Şöyle bir hesaplıyoruz da, dinozorlar 165 milyon yıldır bu hakimiyetlerini sürdürüyorlar. Bu olağanüstü zaman diliminde onlarca felaketten elene elene sağ çıkmayı başardılar. Günümüzden 65 milyon yıl öncesindeyiz. Dinozorlar dışında, kır faresi gibi birtakım memeli de hayatta kalmayı başarmış görünüyor. Bu memeliler de doğal olarak onların avıydı. Görünüşe göre, onlar Dünya üzerindeki her şey ile baş edebilirler. Evet; Dünya üzerindeki her şey... Büyük dinozorlar bir gün yine avdayken, anne dinozor yumurtasına özen gösterirken, derinden bir sesle irkilip birbirlerine bakmış olabilirler. Tehlikenin farkında olan biri var mıydı Dünya'da; pek tabii, yoktu. Saatte 65.000 km hızla yaklaşan bir tehlikeden bahsediyoruz; günümüzün Everest Dağı'ndan boyut olarak daha büyük bir tehlikeden. Doğrudan Meksika Körfezi'ne yönelmiş bir asteroit bu. Bir anda Mavi Gezegen'in sıcaklığı, 500 C'nin üzerine çıkıyor. Çarpışmadan aylar sonra bile, gökyüzündeki bulutlar ve duman, Güneş ışınlarını engelliyor. Bitkiler ve hayvanları tahmin edenlerimiz vardır; bitkiler susuzluktan ve ışıksızlıktan ölürken, hayvanların da onlardan geri kalır bir yanı yok. 165 milyon yıllık egemenlik, sona erdi. Bu egemenliğin yok oluşu, spesifik canlılar için bir fırsat sunuyor: Memeliler. Yeraltında yaşayan bazı memeliler, sert ve acımasız koşullardan korundular. İşte, bir masal biterken; bir başkası başlıyor ve atalarımızın yolu açılıyor. 47 milyon yıl öncesindeyiz. Dünya huzur dolu bir yer. Bugünün Almanya'sının olduğu yerde, yeni bir tür göze çarpıyor; adı, Darwinius masillae . Fiziksel olarak insana benzemiyorlar; beyinleri oldukça küçük ve uzunca bir kuyrukları var. Günümüzün fosil kayıtları, bütün maymunların, şempanzelerin ve nihayetinde insanların, bu canlı ile ortak bir ataya sahip olduğunu göstermektedir. Bu türün yaşadığı göl bölgesi, bir volkanik kraterin hemen ağzında bulunuyor. Kraterden, sonunda Ida'yı da öldüren bir gaz veya püskürtü çıkıyor. Bir gün sular çekildiğinde ve Ida'nın fosili bulunduğunda, insan evrimi için büyük bilmecelerden biri çözülmüş olacak. 47 milyon yıl önce atmosfer, bugünküne daha çok benziyor. Sıcaklığı ölçüyoruz: 75 C. 1 gün ise aşağı yukarı 24 saat. Eksik olmazlar; yeryüzü tabakaları tekrar hareket etmeye başlıyor. Bugünün Hindistan'ı, bu etkiyle, bugünün Asya'sına doğru hareket etmeye başlıyor. İki toprak parçasının çarpışması, çarpıştıkları çizgi boyunca, belli bir kara kütlesini yükseltiyor. Bu kara kütlesi ise 47 milyon yıl sonra, insanlar tarafından Himalayalar olarak adlandırılacak. Tabii, Dünya'mızın en yüksek noktası olan Everest tepesi de böylece yükselmiş oluyor. 20 milyon yıl öncesine geldiğimizde ise Mavi Gezegen, bizim gezegenimiz; neredeyse her şeyiyle bugünün Dünya'sı. Ancak insan ırkı henüz ortalarda görünmüyor. İnsan türünün evrimi için, bir şeyler değişmeli. Günümüzden 4 milyon yılöncesine geliyoruz; Afrika'nın doğusunda, tektonik hareketler sebebiyle bir yarık açılıyor . Yükselen dağlar, Hint Okyanusu üzerinden gelen nemli havayı engelliyor ve bu, Afrika içlerindeki atalarımızı rahatsız ediyor. Hava daha sıcak ve daha kuru hale geliyor. Yağmur ormanları, kuru savanlara dönüşüyor. Bu şartlar, canlıları daha fazla besin bulmak için zorluyor. Çok geçmeden maymunlar gibi ellerinin üzerinde sürünmeyi bırakacaklar; ayaklarının üzerine doğrulup, 2 ayak üzerinde yürüyecekler. Bu, belki de insanlık tarihindeki en önemli gelişme. 1,5 milyon yıl önce Afrika'nın, yukarıda sözünü ettiğimiz bölgesini gezme fırsatımız olsaydı, bir baba ve bir oğul Homo erectus görme şansımız olabilir. İnsanlığa giderken, köprüden önceki son çıkışı da atladık diyebiliriz. Bu tür, bütün bu harika ve berbat fikirleri yaratan bizlerin atasıdır. 70.000 yıl önce, deniz seviyesi düşmeye başlıyor. Kızıldeniz, artık küçük canlı gruplarının Afrika dışına çıkmasına izin verecek kadar sığ. Onlar, insanlığın sonraki ataları: Homo sapiensler. Bilim insanları, günümüzdeki tüm insanlığın, bu karşıya geçebilen birkaç bin kadar canlının torunları olduğunu düşünüyorlar. Zamanla atalarımız çoğalıp, Asya, Avrupa, Hindistan ve diğer yerlere yayılıyorlar. 40.000 yıl önce, Avrupa'dayız. Doğal döngüler, Dünya'mızın doğal yörüngesel hareketleri ve karbondioksit dengesinin kurulması sırasındaki süreçler birleşince, Mavi Gezegen'de bir buzul çağı kaçınılmaz hale geliyor. Buzullar, Dünya'yı şekillendirmeye başlıyor; diğer bir deyişle, Dünya, bir daha asla aynı görünmeyecek. Şimdi, 20.000 yıl önce, Kuzey yarımküre'nin büyük bölümü çok kalın bir buz tabakası ile kaplanıyor. Bugünkü Sibirya ve bugünkü Alaska arasında bir kara parçası ortaya çıkıyor. Bu kara parçası, insanların Amerika'ya yayılması için bir geçitti. Yani insanlığın son büyük göçü ve ilk Amerikalıların göçü. 14.000 yıl önceye geldiğimizde, Buz Devri'ni tetikleyen etkenlerin tersi hakim olmaya başlıyor. Buzlar geri çekiliyor ve suya dönüşen buzulların bazıları, Kuzey Amerika'nın Büyük Göl'üne dönüşüyor. 6.000 yıl önce, kutuplar yerlerine çekiliyor.


Çoğunuz mitolojiden aşina, Pandora'nın öyküsünü bilir . Dünya'da, Mavi Gezegen'in üzerinde, zekanın en gelişmiş formu olarak evrildik. Dünya, üzerinde bir yaşam formunun evrilmesine izin verecek şartlara sahip bir gezegen. Ancak bu şartlar, önceden ayarlanmış değil. Dünya'nın, Güneş Sistemi içerisindeki evrimi sırasında gelişen dinamiklerine ve bunlara bağlı olarak değişen fiziksel sabitleriyle ilişkili bir yapı söz konusudur. Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesi, mükemmel bir çemberi yansıtmaz; bir elipstir. Kendi etrafında, yörünge düzlemine 23,5 açı yaparak döner. Dünya, Aralık aylarında Güneş'e Haziran aylarında bulunduğu konumdan daha yakın olur. Dünya, Güneş çevresinde, elips biçiminde bir yörünge çizerek, 1 sideral yılını 365, gün 6 saat 9 dakika 9,54 saniyede tamamlar. O'nun bu yörünge üstünde kalmasını sağlayan olgu, Güneş'in çekim gücüdür. Bu iki uzay cismi arasındaki ortalama uzaklık 149.597.870 km'dir. Dünya Güneş'e yaklaşıp uzaklaşması sırasında ise bu uzaklık, 147 milyon km, ila 152 milyon km aralığında değişir. Mavi Gezegen'imizin ekvatordaki çapı, 12.756 km'dir. Yani, Dünya'mızın Ekvator çizgisi üzerindeki herhangi bir noktayı bir kutup olarak aldığımızda, bu noktanın diğer kutbuna Dünya'mızın içinden çektiğimiz çizgi, 12.756 km uzunluğunda olacaktır. Dünya'nın mükemmel bir küre olmadığını söylemiştik. Kutuplarımızdan geçen çap ise 12.714 km olarak hesaplanmıştır. Bu farkın sebebi, Güneş ve Ay'ın çekim etkileridir. Dünya'nın kendi ekseninde dönüşünün de, bu olgu söz konusu olduğunda bir etkisinin olduğu bilinmektedir. Bizler artık, Dünyamız ve tarihi, evrimi, gelişimi hakkında küçümsenmeyecek derecede bilgiye sahibiz. Dünya'nın evrimi için, elimizde azımsanmayacak bilgiler var. Bunun yanı sıra, çok yakından bağlantılı olmak üzere, bu bilgilerimiz, canlılığın evrimi gibi önemli konulara da ışık tutmuştur. Şimdi, doğal olarak Dünya'nın evrimi ile başlayalım ve ayaklarımızın bastığı gezegeni daha iyi tanıyalım. Evrim sözcüğü aklımıza ne getirir? Biyolojik anlamının yanında evrim, aslında astronomik ve fiziksel bir terimdir. Evrendeki enerji dolaşımı, madde ve enerji arasındaki geçişler, evrenin genişleyişi, her bir saniye sonraki evrenin, bir saniye önceki evrenden farklı fiziksel sabitlere sahip oluşu gibi birçok değişim ve bu değişime uyum sağlayan maddesel yapılar, başka bir evrimin de evrensel anlamda sürdüğünü bize gösterir. Dünyamızın evrimi de bu sürekli evrimin, bizler için önemli bir parçasıdır. Dünyamızın oluşumunun Güneş'in oluşumu ve evrimi sırasındaki evreleriyle yakından ilgili oluşunu tahmin edebiliriz. Aslına bakarsanız, bütün kaynaklar, herhangi bir yıldızın ya da gezegenin oluşumunu açıklayabilmek adına, kızgın ve dönen birer gaz ve toz bulutundan bahseder. Acaba dönen bir bulut, nasıl olur da böylesine katı gezegenlere ya da sıcak yıldızlara dönüşebilir? Bu sorunun yanıtını da yazımızın bu bölümünde vereceğimizi düşünüyoruz. Bunun dışında, Dünya'da oluşumuzun esasında bir şans olmadığını göreceğiz. Çoğu zaman düşündüğümüzde, Dünya'nın bizler için en güzel yere konuşlandığı aklımıza gelir. Ancak unuttuğumuz bir şey vardır: biz, ileri-primatlar, Homo sapiens sapiens olarak, Dünya'ya başka bir evrenden ya da başka bir galaksiden gelmemişizdir. Bu gezegende, bu gezegenin şartlarıyla beraber evrilmişizdir. Bu, biraz da yumurtadaki bir civcivin, Ne kadar da şanslıyım; olabilecek en güvenli yerden dünyaya geleceğim... diye düşünmesine benzer. Ancak, civcivi oluşturacak olan hücrenin döllenmesi ve sonrasında geçireceği evreler, zaten oradadır; tavuğun ağzında, civcivin gelişmesi için yeterli özelliklere sahip ortam yoktur. İşte Dünya'nın oluşumu da, Güneş'in o zamanki kütleçekimine, yaydığı ısıya ve ışığa ve hatta diğer oluşan gezegenlerin etkilerine göre bile kendi kendini yöneten bir süreçtir. Güneş oluşmuş, etrafında yavaş yavaş yoğunlaşmaya başlayan toz kümelerini domine etmeye başlamıştır. İrili ufaklı toz bulutları, Güneş'i oluşturan toz bulutundan yapı olarak olmasa da, evrimsel olarak farklıdır. Bunun sebebine değinmeden önce, Bu toz bulutunun nereden geldiğini açmak gerekir. Evrende yeni yıldız oluşum bölgelerine bakıldığında, bu bölgelerin yakın zamanda patlamış bir süpernova sonucunda oluştuğu görülmüştür. Bu anlamda, Güneş'in de bir veya birkaç süpernova patlamasının kalıntılarıyla oluştuğu kesindir. Gezegenleri oluşturan topluluğun yoğunluğu ve basıncı yeterli gelmediği için, füzyon olayı başlamamış ve bir süre sonra bu yapı soğumaya ve kabuk bağlamaya başlamıştır. Yani aslında bu toz bulutunun kökeni aynıdır; fakat hayatlarını farklı şekilde devam ettirmişlerdir: Güneş'i oluşturan toz bulutu, yeteri kadar basınç ile döndüğü için, merkezinde füzyon reaksiyonları başlatabilmiştir; ancak gezegenleri oluşturan toz bulutlarının basınçları, buna yetmemiştir. Yıldızların oluşumu ile ilgili geniş kapsamlı bilgi için: Yıldız Astrofiziği, Güneş Sistemi'nin oluşumu için ise Güneş Sistemi Teorileri yazı dizilerimizi okuyabilirsiniz. Dünya gezegeninin bu söz konusu gaz ve toz bulutunun içerisinde kendini göstermeye başladığı tarihi tam olarak bilemiyoruz. Ancak Dünya üzerindeki en eski kayacın yaşı, 4,28 milyar yılı gösteriyor. Buradan, direkt olarak Dünya'nın yaşı 4,28 milyar yıldır ifadesini çıkarmadan önce şunu belirtmek gerekir: En eski kayacın öncesinde de Dünya'nın geçirmiş olduğu evreler mevcut olabilir. Biz tam olarak bilemesek de, 4,5 milyar yıl barajı, mümkün bir yaş olarak görünüyor. Bunun yanında, Dünya üzerinde şimdiye kadar keşfedilen en eski mineraller ise Avustralya'da elde edilmiş olup, zirkonyum mineralleridir ve 4,36 milyar yıl gibi bir yaşa sahiptir. Peki, bu kadar uzun yıllar önce olan, oluşmuş olan neydi? Bir gezegenin prototipi, verilebilecek en uygun cevaptır kuşkusuz. Bu oluşan yapı, henüz sıcak ve dinamik iken, merkezdeki Güneş'in prototipi olan sıcak ilk yıldızın da çekimiyle dönmeye başlar. Bu sırada git gide diğer birikintilerle çarpışan gezegensel oluşumlar, gittikçe büyürler. Sonuç olarak hepsi, günümüz boyutlarına yakın boyutlara erişirler. Ancak Dünya'mızın yüzeyinde o zamanlar sıcaklık, yaklaşık 1100 C ve hiç oksijen yok. Sadece karbondioksit, su buharı ve azot var. Yeni doğmuş gezegenimiz, sıvı kayalarla kaynamakta. İşte tam o sırada, çeşitli kaya parçaları meteorlar biçiminde yağarak Dünya üzerindeki lav okyanusunu döverken, Theia adlı bir genç gezegen, Dünya'mıza doğru yaklaşıyor. Kaçınılmaz şekilde bir çarpışma gerçekleşiyor. Bu çarpışma için bilim insanları, Büyük Çarpışma Hipotezi terimini kullanırlar. Çarpışmadan sonrasında Dünya'dan ve Theia'dan kopan trilyonlarca parça, kütleçekiminin etkisiyle, Dünyamızı çevreleyen kızarmış toz ve kaya halkasına dönüyor. Bu kaya halkası aslında neyi oluşturacak dersiniz? Tabii ki de Ay. İşte burada da Ay'ımızın doğumuna tanık oluyoruz. Ancak bu sefer Dünya, başka bir Dünya: Yüzeyi, sıcaklık sebebiyle kızarmış kayalarla dolu bir Dünya. İlginç olansa şu: Güneş, soğuyan bir Dünya'nın üzerinde doğarken, 3 saat içinde batıyor; yani 1 gün, 6 saat sürüyor. Bunun sebebi, Dünyamızın çok hızlı dönmesi. Günler hızlı geçmesine rağmen, Dünyamız yavaşça değişiyor. Tuz mu; bilemedik. Bunlar, küçük su damlacıkları. Bunların yanı sıra çarpan ilkel meteorlar, yaşam için gerekli bileşimleri içeriyor da olabilirler. Her bir meteor parçasında, daha önce Güneş'ten uzakta bulundukları için, buharlaşmamış su bulunuyor; ancak az miktarda. Neyse ki yaklaşık 20 milyon yıl süren bu meteor yağmuru, suyu Dünyamız üzerinde bollaştırıyor. Çekirdek ise bu sırada eriyik halde bulunuyor. Hava sıcaklığını ölçtüğümüzde, yaklaşık 200 C'yi görüyoruz. İşte şimdi, Dünya daha tanıdık görünüyor. Su, kendini gösteriyor. Aldanmayalım: Dünya şu durumda da öldürücü bir yer; rüzgarlar, bugünkü en güçlü kasırgalardan bile hızlı esiyor. Bunun sebebi de gezegenin aşırı dönüş hızı. Erimiş kaya, Dünya'mızın kabuğu boyunca patlar ve okyanus boyunca yükselir. Püskürtülen lav soğur ve volkanik adalar şekillenir. Gelecekte bu adalar bir araya gelerek, bugünkü kıtaların atalarını oluşturacak. Evet; şimdi gezegenimizde su ve kara var. Bu, hayatın evrimi için çok önemli. İki önemli detayı atlamadan geçmemeliyiz: Atmosfer zehirli ve hava çok sıcak. Yaşamın evrilmesi henüz imkansız görünüyor. O da ne! Yeni bir saldırı: Meteor saldırısı. Günümüzden 3,8 milyar yıl gerideyiz. Bu sefer gelen meteorlar, yanlarında su ile beraber, başka materyaller de getiriyorlar. Genellikle okyanuslara yağan meteorlar , minerallerini de okyanuslarda serbest bırakıyorlar. Karbon ve proteinlerden oluşan bu mineraller, uzayın derinliklerinden Dünya'ya ulaşmış durumdalar. Okyanus dibine çöken mineraller, burada, binlerce metre derinde, çok soğuk bir ortamla karşılaşıyorlar. Bir sürpriz daha: Su altı volkanları, sıcak sıvı salıyorlar. Deniz suyu Dünya'nın iç katmanına sızıyor ve kabuğu çatlatıyor; mineralleri topluyor. Minerallerden ve meteorlardan gelen kimyasallardan oluşan bileşim, artık kimyasal bir çorba halinde bulunuyor. Bu kimyasal çorba, doğru moleküllerin doğru açıyla, doğru enerjide çarpışması için belki de trilyonlarca denemede bulundu. Nihayet, doğru cevap Dünya'nın bir yerinden geldi: Yaşamın ilk formu oluştu. Bundan sonra Dünya'daki okyanus mikroorganizmalarla dolu; artık yaşam evriliyor. 3,5 milyar yıl önce ise artık bitki benzeri canlılar gözlenmeye müsait yapıdalar. Günümüzdekilere göre sığ okyanusların yataklarında evrilen bu canlılar, stromatolitler; yani bakteri kolonileri. Bunların çok önemli bir özellikleri var: fotosentez ile Güneş'ten gelen ışınları kullanarak besin üretebiliyorlar. Bu sırada da oksijen, yan ürün olarak salınıyor. Su altındaki stromatolitler, okyanusu yavaşça oksijenle dolduruyor. Okyanus tabanındaki zengin demir mineralleri, bu oksijen ile paslanabiliyor. Bu demir mineralleri, çok çok sonra, birer köprüye, otomobile ve diğerlerine dönüşecekler. Dalgaların üzerine çıkan oksijen ise atmosfere karışıyor. Stromatolitler, diğer yaşam formları için en önemli elementi oluşturuyorlar; bu, buradaki en önemli olgudur. Evet; önümüzdeki 2 milyar yıl boyunca, oksijen oranı artacak ve Ay'ın gel-git etkileri nedeniyle Mavi Gezegen yavaşlayacak. Dolayısıyla günler uzayacak; o kadar ki, artık günler 16 saat sürecek. Gezegenimizin oluşumundan 3 milyar yıl sonra bile karmaşık yaşam türleri bulunmuyor; bitkiler, dinozorlar ve insanlardan yoksun bir Dünya. Ancak Dünya burada, diğer gezegenlerde bulunmayan bir şeye sahip; her şeyi değişmeye zorlayan bir şeye: levha tektoniğine. Okyanus tabanının altındaki kayalar, çok sıcak olan çekirdek tarafından hareket ettiriliyor. Bu hareket, küremiz boyunca adacıkları itip çekebiliyor. Yavaş yavaş, Dünya'mızın yüzü şekilleniyor; kıtalar birleşip ayrılıyor. 400 milyon yıllık bir süreçten sonra, okyanusta süper bir kıta oluşuyor; tabii ki bu hareketlerin sayesinde. Ona biz bugün, Rodinia diyoruz. Sığ sular, Rodinia'yı kuşatmaya başlıyor. Sıcaklık bu aşamada, 85 C. Saatimize bakıyoruz: günler 18 saat olmuş. İşte bu aşamada Dünyamız, günümüz Mars'ına benzemekte. Yaşamı arıyoruz; bulamıyoruz. Zamanda hızlı bir şekilde ileri, 750 milyon yıl öncesine gitmemiz gerekiyor. Bu aşamada Dünya'mızın derinliklerinden, çekirdekten salınan sıcaklık, yüzeydeki tabakayı güçsüzleştiriyor ve Büyük Kıta, Rodinia, yıldan yıla ayrılıyor, kopuyor. Güçlü jeolojik aktivite, volkanları ortaya çıkarıyor ve onlar da atmosfere karbondioksit pompalıyorlar. Karbondioksit, yeryüzüne asit yağmurları olarak geri dönüyor ve yeryüzündeki kayalar tarafından emiliyor. Karbondioksitin yeryüzüne emilimi, çok yüksek düzeyde. Bu sebeple, artık Güneş ışığını, dolayısıyla ısısını yeryüzünde tutacak bir faktör, artık yok. Birkaç bin yıl içerisinde, sıcaklık -60 C oluyor. 650 milyon yıl önce, bilim insanlarının Dünya'mızı Kartopu Dünya diye adlandırdıkları dönemin ilk zamanları. Bu dönemin, Dünyamızın yaşadığı en uzun buz devri olduğu düşünülmektedir. Dünya üzerindeki buz, Güneş ışınlarını daha fazla yansıtıyor; dolayısıyla daha hızlı bir buz yayılımı söz konusu oluyor. Artık 3000 metre kalınlığında bir buz tabakası, Dünya'mızı kaplamış durumda. İşe bakın; bir zamanlar ateş topu olan Dünya, şimdi bir kartopu! Sıcak olan bir şeyler var: Örneğin çekirdek. Volkanlar, Dünya'nın soğumaya başlamasından beri püskürüyor. Ancak yüzey buzla kaplandığından beri, gazı emecek bir faktör kalmadı; dolayısıyla bu gazlar, atmosferi dolduracaklar. Karbondioksit, Güneş ışınlarını Dünyamızda tutarak sıcaklığın yeniden artmasını sağlıyor. İşte şimdi, bir 15 milyon yıl sonra, buz erimeye başlıyor. Buz erirken yerkabuğu tabakaları dışarı fırlıyor ve zayıf noktalarından yeni volkanlar oluşuyor. Artık Dünya uyanıyor; yepyeni bir yer karşımızda. 600 milyon yıl önce, atmosferimiz artık daha ılık. Günler 22 saat sürüyor. Kartopu Dünya'dan önce, ilkel bakterilerin okyanuslarda evrildiğini biliyoruz. Ancak insanlık tarihinin 80 katı kadar süren buz sürecine, tabii ki dayanamadılar. Şu şartlarda yaşam, ancak okyanuslarda karşımıza çıkabilir. 540 milyon yıl öncesine geldiğimizde, oksijen dolu okyanusta, ilkel bakteriler tekrar evrilmeye başlıyor. Okyanus tabanında bakteri kolonileri ve bazı ilkel canlılar gözlenebiliyor. Tam da bu sırada, Dünya'mız, tarihindeki en dinamik dönemine giriş yapıyor: Kambriyen Patlaması. Artan oksijen oranı, daha karmaşık canlıların evrilmesine izin veriyor: Böcekler, ıstakoz benzeri canlılar ve hatta akreplerle uzaktan akraba olan trilobitler bile burada. Okyanustaki yaşam, böylece çeşitleniyor.


göktaşlarından geldiğini ileri süren bir kuramdır. Oldukça sağlam temellere dayanır fakat çoğunlukla yanlış anlaşılıyor ve yanlış anlatılıyor. Yaşamın uzaydaki başka cisimlerden Dünya'ya geldiği fikri, illa ki yaşamın kendisinin, yani yaşayan bir organizmanın başka bir yerden gezegenimize gelip evrimleştiği anlamına gelmiyor. Yaşamın var olmasını sağlayacak yahut kolaylaştıracak bileşiklerin yeryüzüne sonradan gelmiş olması da bu teori kapsamındadır. Dünya büyüklüğünde bir gezegende, bugünkü bildiğimiz yaşamın oluşabilmesi için gerekli olan maddelerin birçoğu bulunamaz veya oluşamaz. En azından, şu anki teorilerimiz böylesi bir durumu zorunlu kılıyor. Elbette bu konuda emin değiliz ancak, oluşum teorilerimize göre yeryüzünde yaşamı ortaya çıkarabilecek karmaşık moleküllerin bir kısmı burada oluşamıyor. Öyleyse yaşamı oluşturmaya temel teşkil edebilecek olan karmaşık moleküllerin bir kısmı, sonradan Dünya'ya bir şekilde gelmiş olmalı. Örneğin, bugün yeryüzünde var olan miktarda suyun, dünyanın oluşum süreci içindeki aşırı sıcak ortamda korunması mümkün değil. Eğer dışarıdan bir su takviyesi olmamış olsaydı, suya bağımlı bildiğimiz bugünkü yaşamın oluşması mümkün olamazdı. Zaten yapılan araştırmalardan da anlıyoruz ki, yeryüzünde şu anda var olan suyumuz yaklaşık 3.5 milyar yıl önceki, milyonlarca yıl süren yoğun bir göktaşı / kuyruklu yıldız bombardımanı sayesinde yeryüzünde birikme imkanı bulmuş. Aynı şekilde, yaşam için gerekli olan bazı aminoasitlerin yapı taşları ve çeşitli organik moleküllerin uzayda göktaşları üzerinde, hatta yıldızlararası boşluktaki gaz ve toz bulutlarında rahatça oluşabildiği uzun zamandır yapılan gözlemlerle biliniyor. Sonrasında ise, gezegenler harici ortamda oluşan bu yaşamsal moleküllerin bir kısmının göktaşları vasıtasıyla, yaşam kuşağı üzerindeki gezegenlere yayılıp ilk canlıların oluşumunda rol oynaması bir düşük olmayan bir olasılık. Hatta belki de, yüksek bir olasılıkla hep böyle oluyor. Özetle, panspermia görüşüne göre yaşam yeryüzüne göktaşlarıyla birlikte gelen ilkel tek veya çok hücreli organizmalarla gelmiş olabilir. Yine bunun yanında illa ki canlı organizmanın gelmesi gerekmiyor. Sadece organik moleküllerin yeryüzüne göktaşlarıyla gelmesi sonucunda, yaşam yeryüzünde doğal bir evrim süreci ile oluşmuş olabilir.


Evren; sosyal ve bilimsel hayatta sürekli kullandığımız bir sözcük ya da terimdir. Aslına bakılırsa evren sözcüğünün herkesin kendine özgü literatüründe birçok anlamı var. Benim için evren sözcüğüne dair en etkili ve net tanım Greene'nin; İçinde akla gelebilecek her şeyin bulunduğu bütünlük. tanımlamasıdır. Sahiden de böyle değil mi? Galaksilerden, yıldız kümelerine; gezegenlerden insanlara, toprağa, kara deliklere, karanlık maddeye kadar her şeyi içinde barındıran bir bütün. Bu durum belki bazıları için hayalden öte gidemeyecek, bazıları için ise saçma olan ve bazıları için ise 'Fizik'te imkansız hiçbir şey yoktur.' düşüncesi ile mümkün olan bir durumdur. Bahsettiğim bu başka dünyaları bizler Paralel Evrenler olarak adlandırmaktayız. Bu yazıda; Paralel Evrenler nedir, Çoklu evren ne anlama gelir, Bilimsel dayanakları nelerdir? gibi birçok soruya cevap arayacağız. Ama başta şunu belirtmeliyiz ki, paralel evrenlerin varlığına dair henüz bir kanıt veya veri bulunmamakta. Ancak bazı bilimsel temellere dayanarak var olduğuna dair düşünsel gözlemlerimiz mevcut. O halde öncelikle Paralel evreni tanımlandıralım: Paralel evren, çoklu evren olarak tanımlanan birbirinden farklı gözlemlenebilir evrenlerin hipotezsel olarak toplamlarıdır. Dolayısıyla bu tanımdan yola çıkarak kendi evrenimizin bu çoklu evrenlerin yalnızca bir parçası olduğu yorumunu yapabiliriz. Paralel evrenler konusunda ilk yorumlardan biri felsefe alanında yapılmıştır. Bu yorum 1970'lerde ortaya atılan Modal Realizm'dir. Bu görüşe göre; çoklu evreni meydana getiren evrenler birbirleri ile bağlantılıdır. Belirli Fizik ve Matematik kurallarına sahip olan bir sistemin tek bir parçasıdır. Birbirlerinden ayrı değillerdir. Spektrumun diğer ucunda bulunan ve birbirlerinden tamamen farklı olan bütün muhtemel dünyalar aynı anda eşit bir gerçeklik düzeyinde varlardır. Modal Realizm'i felsefi temellerle paralel evrenleri anlamamıza yarar. Fizik ve matematikçilere göre ise, bütün sistemlerin matematiksel olarak eşit düzeyde gerçek olduğu ortaya atılmıştır. Çoklu evrenleri çift yarık düzeneği ile daha kolay anlayabiliriz. İki farklı düzenek Çift Yarık düzeneği olduğunu düşünelim ve bir de gözlemcimiz olsun. Bu düzeneklerden birinden geçen elektronların hangi delikten geçtiği net olarak gözlemlenebiliyor olsun. Bir diğer düzenekte ise bu ayrımın farkına varamıyor olalım. Dolayısıyla ikinci düzenekte bir girişim desenine rastlayamayız. Elektronun nerede olduğuna baktığımızda dalga fonksiyonları çökmez lakin evren bölünür -bu bölünmeye gözlemcide dahildir-. Bu üst üste binme durumu çoklu evrenlerdir. Çoklu evrenlerin var olduğuna zemin sağlayan bir başka teori de, Quantum Fluctuantion yani Kuantum Dalgalanmalardır. Kuantum Dalgalanma, ünlü bilim insanı Heisenberg'in bir parçacığın momentumu ve konumu tam doğrulukla ölçülemez ilkesi dahilinde enerji miktarındaki geçici değişimdir. Buna bağlı olarak somut bir örnek verecek olursak bir kütüphanede olduğunuzu hayal edin. Bu kütüphane boyutunda dalgalanmalar söz konusu olacaktır. Dolayısıyla aynı zamanda bir galaksi boyutunda dalgalanmalar söz konusu olacaktır. Buna bağlı çoklu evrenlerde bulunduğunuz kütüphanenin, sizin, gözleyebildiğiniz en ufak maddelerin bir kopyası olmak zorundadır. Sicim teorisi 'her şeyin teorisi' olmaya aday olan teorilerdendir. Bu teoriye göre evren noktalardan değil nokta benzeri titreşen sicimlerden oluşmuştur. Her bir titreşim bir elektrona karşılık gelir. Sicim teorisine göre evren 4 değil, 10 uzay 1 zaman boyutu olmak üzere 11 boyutludur. Witten'in fikir babası olduğu 'her şeyin teorisi' olmaya aday ikinci bir teori olan M-Teori, Sicim teorisine çok benzer. Sicim teorisinde sicim olan nokta benzeri parçacıklar, burada titreşen zarlar yerini alır. Bu teoriler bilim insanları tarafından Büyük Patlamayı ve tekilliği açıklar nitelikte görüldü. Yani, iki sicim veya iki zarın çarpışması sonucu büyük patlamanın gerçekleşmiş olabileceği ortaya atıldı. Bu teorilerin çoklu evrenlerle olan bağlantısına gelecek olursak; farklı yerlerde farklı iki sicim veya zarlar çarpıştı ve yeni evrenler oluştu diyebiliriz. Paralel evrenler I, II, III ve IV tür olmak üzere dört sınıf altında incelenmektedir. II. Tür Paralel Evren: Metaevrende bulunan baloncuk evrenlerin herhangi birinde biz ister istemez hayat buluruz. Yaşama uygun olmayan baloncuk evrenlerde ise yaşam formları bulunmaz. III. Tür Paralel Evren: Everett tarzı kuantum fiziğinde bulunan paralel evrenler bu tür evrenlerdir. IV. Tür Paralel Evrenler: Tegmark tarafından sınıflandırılmıştır. Bu tür paralel evrenlerdeki fizik yasaları diğer tüm evrenlerden tamamıyla farklıdır. Yazımızda sunduğumuz paralel evrenler, henüz teorik olarak inceleniyor. Ancak içerikte bahsettiğimiz Sicim Teorisi, M-Teori, Görelilik Kuramı; paralel evrenlerin varlığına matematiksel kanıtlar sunmaktadır. Kim bilir belki bir gün, farklı bir evrendeki kopyamızdan bir sinyal alırız.


Rekorlara sahne olan Parker Güneş Sondası görevi, 4 Nisan gününde sessiz sedasız gerçekleştirilen Güneş'e ikinci bir cüretkar yakın geçiş ile sürüyor. Perihelion adı verilen manevra, sonda Güneş yüzeyinin yaklaşık 24 milyon km üzerinde iken gerçekleşen bir yakın geçiş ile sonuçlandı. Aslında bu uzaklık, sondanın 5 Kasım tarihindeki ilk perihelionu sırasındaki ulaştığı uzaklığın aynısı. Bu iki yakın geçiş, 1976 yılında Güneş'in en yakınına ulaşan Helios 2 uzay aracı görevinden elde edilen rekoru kırmış bulunmakta. Ancak Parker sondası, görev boyunca kendi rekorunu kırmaya devam edecek ve en sonunda yıldızımıza 6 milyon km yaklaşmış olacak. Buna benzer bir süreç, sondanın hızında da geçerli olacak. İlk iki manevranın zirvesinde sonda, yaklaşık saatte 343,000 km hız ile seyrediyordu , önümüzdeki zamanlarda yapacağı diğer yakın geçişlerde ise sondanın daha hızlı gittiğini göreceğiz. Bu yakın geçişler aslında bu görevde çalışan bilim insanları ve mühendisler için oldukça endişeli zamanlar olmakta. Çünkü her perihelion manevrasından birkaç gün önce uzay aracının Dünya ile bağlantısı kesiliyor. Bu kesintinin sebebi ise uzay aracının Güneş'in atmosferinden yani koronasından gelen inanılmaz sıcaklığa karşı koruma sağlayan kalın bir kalkanın arkasına saklanmış aygıtlarını korumaya odaklanmasına izin vermektir. Uzay aracı, Güneş'ten kendi yörüngesine geri çekildiği zaman manevra esnasında topladığı verileri bunları sabırsızlıkla bekleyen bilim insanlarına gönderiyor. Araştırmacılar ise bu bilgileri milyonlarca derece sıcaklığa ulaşan koronayı anlayabilmek için kullanmayı umut ediyor. Korona, Güneş'ten çıkıp bütün Güneş Sistemi'ne doğru giden sürekli bir yüklü parçacık akışı olan Güneş rüzgarlarının da kaynağıdır. Güneş rüzgarlarının Dünya'nın yörüngesindeki iletişim ve navigasyon uydularına müdahale edebilmesinden dolayı bilim insanları, Parker Güneş Sondası verilerini Güneş rüzgarlarının nasıl işlediğini anlamak için kullanmak istiyorlar. Uzay aracı, bir diğer manevrasını 1 Eylül tarihinde gerçekleştirecek ve daha sonra rotasını ayarlamak için Venüs'ün yerçekimini kullanacak. Bu yörüngesel ince ayar, Güneş'in yüzeyine yapılacak olan daha sonraki yakınlaşmaları kolaylaştıracak. Uzay aracı, yedi yıllık görevinde toplamda 24 adet perihelion manevrası tamamlayacak ve Güneş'e daha çok yaklaşıp gizlerini ortaya çıkaracak. Bir gök cismi yahut bir gök olayı d... Bayanlar baylar ve şirin çocuklar, ...


Parker Güneş Sondası , Kasım 2018 tarihi itibarıyla, Güneş'e en yakın insan yapımı cisim olma rekorunu elinde bulunduruyor. Uzay aracı, sonda ekibinin hesapladığı gibi 29 Ekim 2018 tarihinde, bu zamana kadar Güneş'e en çok yaklaşılan uzaklık olan 26.55 milyon mil (42,72 milyon km) mesafeye ulaştı. Önceki rekor ise Nisan 1976 tarihinde fırlatılan Alman-Amerikan yapımı Helios 2 uzay aracına aitti. Parker Güneş Sondası, görevi ilerledikçe kendi rekorlarını da kıracak ve en son Güneş yüzeyinin 3.83 milyon mil (6,163 milyon km) yakınına 2024 yılında ulaşması beklenmektedir. Parker Güneş Sondası'nın ayrıca Güneşe giden en hızlı araç rekorunu da kırması bekleniyor. Şimdiki Güneş merkezli rekor, saatte 153.454 mil ile yine Helios 2 aracına ait. Parker Güneş Sondası ekibi, aracın tam hızını ve pozisyonunu NASA'nın Derin Uzay Ağ'ını kullanarak periyodik olarak ölçüyor. DSN, uzay aracına sinyal gönderiyor ve bu sinyal tekrar yine DNS'ye geri dönüyor. Bu sayede ekip, sinyalin zamanlaması ve karakteristiğinden aracın hızını ve pozisyonunu belirleyebiliyor. Sonda, Güneş ile ilk karşılaşmasına 31 Ekim'de başladı ve 5 Kasım'da perihelion'a yani Güneş'e en yakın noktaya ulaşana kadar yıldızımızın yüzeyine yaklaşarak ilerlemeye devam edecek. Uzay aracı, yıldızımızın emsalsiz yakın gözlemlerini insanoğluna iletebilmek için yol alırken, acımasız bir sıcaklık ve radyasyon ile yüz yüze kalacak ve bu sayede on yıllardır bilim insanlarının kafasını karıştıran olayları anlamamıza yardımcı olacak. Yaz saati, kış saati, saatler ileri...


Geceleri gökyüzüne baktığımızda, eğer ışık kirliliği olmayan bir yerde isek binlerce yıldız görürüz. Bu binlerce yıldız arasında bazıları diğerlerinden belirgin derecede parlaktır ve hemen göze çarparlar. Daha önce Yakınımızdaki Yıldızlar yazı dizimizde olduğu gibi, gece göğünün bu en parlak yıldızlarını size tanıtmaya çalışacağız. Bu yazı dizimizde, özel konumlarından dolayı veya yakınımızdaki yıldızlar arasında yer aldıkları için daha önce haklarında yazdığımız; Vega, Betelgeuse, Castor, Alpha Centauri, Capella, Procyon gibi oldukça parlak yıldızlara tekrar yer vermeyeceğiz. Bu yıldızlar hakkında bilgiyi, üzerlerine tıklayarak sitemizden alabilirsiniz. Arcturus; Venüs, Jüpiter, Satürn gibi gezegenleri bir kenara bırakırsak, Sirius, Alpha Centauri ve Canopus'tan sonra gökyüzündeki en parlak dördüncü yıldızdır. Parlaklığının sebebi, bize yaklaşık 36.5 ışık yılı gibi nispeten yakın bir konumda olmasının yanısıra, bir dev yıldız olmasından da kaynaklanıyor. Kütlesi Güneş'ten sadece %10 fazla olmasına rağmen, kırmızı dev aşamasına girmeye başlamış olan Arcturus, bu aşamaya giren her yıldız gibi şişmeye başlamış durumda. Sağlıklı günlerini yaşadığı anakol evresindeki çapı Güneş ile hemen hemen aynı olmasına rağmen, şu anda Güneş'ten 25 kat daha büyük bir çapa sahip. Rengi de, yavaş yavaş turuncuya doğru dönüşmeye başlamış. Renginin bu şekilde turuncuya kaymasının nedeni, şiştikçe yüzey alanının genişlemesi ve buna bağlı olarak yüzey sıcaklığının düşmesi. Arcturus şu anda yaklaşık 4.000 santigrat derecelik bir yüzey sıcaklığına sahip. Ancak, çapı Güneş'ten 25 kat büyük olduğu için ışınım gücü Güneş'ten yaklaşık 160-190 kat daha fazla. Yıldızı bu haliyle anakol yıldızları ile kırmızı dev yıldızlar arasındaki geçiş dönemi sayılan bir turuncu dev olarak kabul etmemiz yanlış olmaz. Günümüzden yaklaşık 1 milyar yıl önce Dünya göklerinde zorlukla görülebilen, soluk bir yıldız olan Arcturus, artık en parlak yıldızlardan biri haline geldi. Arcturus kütlesindeki (1.1 Güneş kütlesi) bir yıldızın ömrü yaklaşık 6 milyar yıl kadardır. Şu anda 4.5 milyar yaşında olan yıldız, ömrünün sonuna oldukça yaklaşmış durumda. Önümüzdeki birkaç yüz milyon yıl içinde Arcturus'un parlaklığı giderek daha da artacak. Çapı Güneş'in 100 katından fazla hale gelecek ve Güneş'in 500 katına varan oranda ışıma gücü artacak. Bu durumda gökyüzünde şu an olduğundan çok daha parlak hale gelecek ve belki de Dünya göklerinin en parlak yıldızı olacak. Buraya kadar yazdıklarımızdan Arcturus'un ömrünün sonuna yaklaşmış yaşlı bir yıldız olduğunu anlamışsınızdır. Ancak, bu yıldız yaşlılığının henüz başlangıcında ve ölmek üzere olan yıldızların tipik hali olan kırmızı dev aşamasına yeni yeni giriyor. Dolayısıyla bilim insanlarının yıldız evrimi araştırmaları için, yakınlığının da sayesinde canlı bir laboratuar konumunda. Şimdiye kadar yapılan araştırmalarda Arcturus'un bir gezegen sistemine sahip olduğuna yönelik bir kanıt bulunamadı. Buna ek olarak, çevremizdeki birçok yıldız ikili sistemler şeklinde bulunurken, Arcturus'un bir eşi bulunmuyor. Yani o da Güneş gibi bir tek yıldız. Arcturus, 4 milyar yıl kadar süren anakol dönemi sırasında yaşam için elverişli olabilecek dost canlısı bir yıldızdı aslında. Bu süre içerisinde yıldızın yaşam kuşağında sıvı suya sahip karasal gezegenlerde yaşam filizlenmiş ve gelişmiş olabilir. Ancak, son birkaç yüz milyon yıl içinde oldukça şişip yaydığı ısı radikal biçimde artan yıldızın çevresindeki yaşam barındıran olası gezegenler kavrulmuş olmalı. Dolayısıyla artık Arcturus'un yaşama ev sahipliği yapan bir yıldız olduğu düşünülmüyor. Arcturus'un çevresindeki gezegenlerde yaşamın var olabilmesininin tek bir yolu olabilir: Eğer burada gelişen olası canlılar teknolojik yönden gezegenlerarası yolculuk yapabilecek duruma gelmişler ise, yıldızdan daha uzakta olan ve yaşam için uygun oranda ısı almaya başlayan daha uzak gezegenlere göçmüş olabilirler. Bu durumu, bizim 1-2 milyar yıl içinde Güneş'in gezegenimizi kavurmaya başlayacağı dönemlerde Mars'a, jüpiter'in veya Satürn'ün uydularından birine göçmek zorunda kalışımız gibi değerlendirebilirsiniz. Tabi bu anlattıklarımız sadece bir senaryo. Arcturus'un çevresinde şu ana kadar bir gezegen bulamadığımız gibi, burada zeki bir yaşamın evrildiğini de söyleyemeyiz.


Bizden yaklaşık 57 ışık yılı uzakta, Güneş'ten biraz daha büyük kütleye sahip, F tayf sınıfından parlak beyaz bir yıldız yer alır. Yüzey sıcaklığı yaklaşık 6.000 santigrat derece olan bu güzel yıldız, çevresinde dolanan bir harikaya ev sahipliği yapıyor. Yıldızın uzağında, ama çok uzağında bir yörüngeye sahip olan bu harika şey, pembe renk resmi formalara sahip olan ülkemizin Ispartaspor ve İtalya'nın Palermo futbol takımınını es geçerek GJ 504b olarak isimlendirilmiş olan ve gökbilimcilerin pembe renkli olduğunu keşfettiği Jüpiter benzeri bir gaz devi gezegen. Gezegen, 6.5 milyar km yarıçapındaki yörüngesiyle yıldızına o kadar uzakta ki, bulunduğu bu yerde soğuktan donuyor olmalı. Ancak, bu yıldız sisteminin yaşı çok genç. Hem yıldız, hem de gezegenin kendisi yaklaşık olarak 150-170 milyon yıl öncesinde meydana gelmişler. Bu süre, gökbilim ölçeklerine göre yıldız ve gezegenin henüz bebek olarak nitelenebileceği kadar kısa. Bebek yıldızımızın çevresinde dönen bu bizim Jüpiterimizin 4 katı kütleye sahip tombul pembe bebek gezegen de yaşının gereği hala sıcak. 235 santigrat derecelik yüzey sıcaklığına sahip olan GJ 504b, soluk da olsa çevresine koyu pembe tonda ışık saçıyor. Yani, pembe görünmesinin nedeni, hala sıcak olduğu için yapmış olduğu bu ışıma. Milyon yıllar geçip gezegen soğudukça, pembe rengini de kaybedecek. Aslında bu haliyle gezegen için bir kahverengi cüce tanımlaması yapabiliriz. Bu gezegeni bizler doğrudan gözlemleyerek keşfettik. Yani, diğer keşfettiğimiz gezegenler gibi görmeden, sadece yıldızın ışığı üzerindeki etkilerini ölçümleyerek keşfettiğimiz bir gezegen değil. Ancak, bu şekilde teleskopla görerek gezegen keşfetmek çok zordur. Çünkü yıldızların ışıkları çok parlaktır ve çevrelerindeki gezegenlerden gelebilecek olan ışığı bastırırlar. Ancak, GJ 504b gezegeni yıldızına çok uzakta ve söylediğimiz gibi hala sıcak olduğu için soluk da olsa parlıyor. Yıldızından uzakta ve parlayan sıcak bir gezegen, özel bir teknikle yıldız ışığını maskeleyerek görüntü alan, kızılötesi dalga boyunda çalışabilen dev teleskoplar için kolay bir hedeftir. Biz de Hawaii Adaları'nda yer alan 8.2 metre ayna çaplı Japon Subaru Teleskobu ile gezegeni görüntüleme şansına böylelikle eriştik. Aslında gezegen renginden daha fazla ilgi görmesine neden olan bir anomaliye sahip. Yıldız sistemlerinin oluşumlarını anlamaya çalıştığımız teorilerimize göre, böylesi büyük kütlede bir gaz devi gezegenin, çok genç diyebileceğimiz bu sistemde yıldızına bu kadar uzak olmaması gerekiyordu. Çünkü araştırmalarımız gösteriyor ki, büyük gaz devleri yıldızlarına yakın bölgelerde oluşabiliyorlar. Oysa gezegen yıldızdan 6.5 milyar km uzakta yer alıyor ve bu bölgede oluşmuş olması mümkün görülmüyor. Bu soruların cevaplarını alabilmemiz için çok daha fazla araştırma yapmamız gerekiyor. Şimdilik pembe bir gezegen keşfetmiş olmanın keyfini çıkaralım. Olimpos Gökyüzü ve Bilim Festivali 2022 Kayıtları Açıldı! 7 yıldır Kozmik Anafor Astronomi Pl...


10 Ağustos'tan itibaren göktaşı yağmurlarının en popüleri olan Perseid göktaşı yağmuru görülmeye başlanacak ve 12 Ağustos gecesi doruğa ulaşacak. Bu göktaşı yağmurunu bu kadar popüler yapan şey saatte 100'e yakın göktaşının açık yaz günlerinde rahatlıkla görülebiliyor olması. Kış aylarında Geminid göktaşı yağmurunda 120 adet göktaşı gözlenebiliyor, fakat kış aylarında hava çoğunlukla kapalı olduğu için Perseidler daha sık anılır. Eğer bir şehirde yaşıyorsanız ve şehirden uzaklaşma şansınız yoksa, yani gökyüzüne baktığınızda gördüğünüz hepi topu 10-15 yıldızdan ibaret ise, boşuna meteor yağmuru izleyeceğiz diye kendinizi hırpalamayın, hiçbir şey göremezsiniz. Göreceğimiz yüzlerce göktaşından bazıları alev topu dediğimiz çok parlak ışık saçan göktaşlarıdır. Oldukça nadir görünürler, fakat ben arkadaşımla Perseidleri izlerken bir alev topunun yeri sanki şimşek çakmış gibi aydınlattığına şahit olmuştum. Bu yüzden eğer imkanınız varsa şehir ışıklarından uzak bir yerlere gitmenizi tavsiye ediyoruz. Perseid göktaşı yağmuruna sebep olan şey 109/Swift-Tuttle kuyrukluyıldızıdır. Bu kuyrukluyıldız her 133 yılda bir Güneş etrafında bir tur atar. Bu sırada Güneş'e yakınlaşmasıyla geride bazı parçalarını bırakarak yörüngesi üzerinde bir enkaz yığını oluşturur. Dünya'nın yörüngesinin bu kuyrukluyıldızın yörüngesiyle kesişmesi sonucunda bu enkaz yığınının içerisinden geçeriz. Dünya'nın kütle çekim etkisiyle burada bulunan irili ufaklı taşlar atmosfere müthiş bir hızla girerek yanarlar. Biz bu anlık yanarak kayma olayını yıldız kayması olarak adlandırsak da aslında onlar kuyruklu yıldızdan geriye kalan taş parçalarıdır. Dünya'nın yörüngesi ile kesişim noktası olan doğrultuda Perseus takım yıldızı yer alır, bu sebeple bu göktaşı yağmurunu Perseid göktaşı yağmuru olarak adlandırıyoruz. Aslında evet, Dünya bir kısmını temizliyor. Fakat tıpkı kuyrukluyıldız gibi, ardındaki enkaz da yörünge etrafında belirli hızlarda dolanır. Dolayısıyla her seferinde farklı bir enkaz yığınının ortasından geçiyoruz. Bu bazen sayının daha fazla, bazen daha az olmasına bile sebep olabilir. Fakat ortalama olarak 100 adet görebileceğimizi biliyoruz. Karanlık... Mümkün olduğu kadar karanlık bir yere kaçmakta fayda var. Bir tepeye çıkın, sırtınızı çimenlere yaslayın ve görsel şölenin tadını çıkarın. Şehir ışıkları gökyüzünü çok fazla aydınlattığı için birçoğunu görmenize engel olacaktır. Eğer başka seçeneceğiniz yoksa gözünüzü karanlığa alıştırmaya çalışın, etraftaki sokak lambasını elinizle engelleyin ve gözünüze bir şekilde ışık gelmemesini sağlayın. Böylelikle daha fazlasını görebilirsiniz. Perseus takımyıldızı, yani göktaşı yağmurunun kaynak noktası gece yarısı ortaya çıkıyor. Dolayısıyla gece yarısından sonra çok daha rahat görebilirsiniz. Fakat havanın karanlık olduğu her saat uygun olacaktır. Perseus takımyıldızı gece yarısı Kuzeydoğu bölgesinde bulunuyor. Fakat bu sadece başlangıç noktası . Dolayısıyla gökyüzünde her yönde onları görmeniz mümkün. Bir göktaşı yağmurunu izlemenin en keyifli olayı hiçbir ekipmana ihtiyaç duymamanız. Hatta ekipman kullanmamanız gerekiyor. Çünkü bu olay saniyeden de kısa süreli bir olaydır. Siz daha evet gördüm deyip dürbünü çevirene kadar yanıp gider. En güzeli, en geniş alanı görebileceğiniz şekilde uzanıp tüm gökyüzünü seyretmektir. Gelecekte bir gün, insanlar Mars üz... Küçük yaşlardaki her çocuğun en çok...


NASA'nın son Mars yüzey aracı Perseverance, Mars yolculuğunun sonuna yaklaşıyor. Bu zamana kadar yapılmış en büyük Mars aracı olan Perseverance, 18 Şubat 2021 tarihinde kızıl gezegenin yüzeyine iniş yapmaya çalışacak. Mars'a iniş yapmak oldukça zordur ve bu zamana kadar yapılan görevlerin yaklaşık %60'ı başarısız olmuştur. Perseverance'ın iniş şekli ise 2012 yılında başarılı bir şekilde Mars'a inen Curiosity aracının iniş şekli ile benzer olacak. Yani, aracın ısı kalkanı ve sahip olduğu paraşüt Perseverance'ı saatte yaklaşık 20.000 km hızdan saatte 4 km'den daha az bir hıza indirecek. Daha sonra ise bir gökyüzü vinci aracı yavaşça yüzeye koyacak. Perseverance, kuru bir göl yatağı olduğu düşünülen Jezero kraterine inecek ancak tam olarak hangi noktaya iniş yapacağı bu aşamada bilinmiyor. Bu noktanın tam olarak tahmin edilememesinin sebebi ise Mars'ın atmosferine girildiğinde rüzgarların aracı sarsması ve bu durumun tahmin yürütmeyi zorlaştırmasıdır. Bu durumun üzerine arazinin engebeli olması da Jezero'yu iniş yapmak için tehlikeli bir yer haline getiriyor ancak Perseverance, zemine yaklaşırken fotoğraflar çekerek otonom bir şekilde güvenli bir iniş yeri bulmasına yardımcı olacak yeni bir navigasyon sistemine sahip. 2012 yılında Curiosity'nin gerçekleştirdiği iniş, daha önce yapılmadığı için görev kontrolün başında olan bilim insanları bu durumu rahatsızlık verici bir yedi dakikalık dehşet olarak nitelendirmişti. Araç, iniş sırasında atmosfere girişten, paraşütünün açılmasına ve hatta zemine temas etmek için roket yardımıyla yapılan hava manevrasına kadar her şeyi kendisi yapmak zorunda kaldı. Çünkü iniş, Mars'tan Dünya'ya ulaşan sinyallerin gelme süresinden daha kısa bir süre içerisinde gerçekleşmişti. Perseverance için de aynı durum söz konusu olacak ve bütün Mars'a iniş görevleri başarıya ulaşamadığından aynı dehşet yine yaşanacak. Perseverance'ın iniş detaylarına geri dönecek olursak, araç özel gökyüzü vinci ile birlikte yapacağı kontrollü inişten önce roketler ile yapılan manevralar aracılığıyla iniş alanı için son ayarlamalarını yapacak. Aracın tekerlekleri Mars toprağına değer değmez, vinç Perseverance'dan ayrılarak araçtan güvenli bir uzaklıkta gezegene çarpacak. Daha sonra rutin sistem kontrolleri her şeyin yolunda olduğunu belirlediği anda da araç çalışmaya başlayacak. Mars 2020 Perseverance Gezgin aracı, NASA'nın bir zamanlar Mars'ta yaşam olup olmadığı konusundaki araştırmasını ileriye götürecek eski mikrobik yaşamın izlerini arayacak. Araçta Mars kaya ve toprak örneği toplayacak bir sondaj cihazı bulunuyor. Araç, gelecekte yapılacak bir görev ile Dünya'ya getirilip detaylı analizleri yapılabilsin diye bu örnekleri mühürlü tüplerde saklayacak. Perseverance, ayrıca Mars'ta gerçekleşecek insanlı keşif programlarının yolunu açmaya yardım edecek teknolojileri de test edecek. Perseverance, Mars Keşif Programı'nın bilimsel hedeflerini destekleyecek dört tane amaca sahip. Bunlardan ilki, gezegenin yaşanabilir olup olmadığını araştırmak. Yani kısaca geçmiş çevre koşullarının mikrobik yaşamı destekleyip desteklemediğini belirlemeye çalışacak. İkinci amacı, biyolojik imzalar aramak. Özellikle de zaman içinde yaşam belirtilerini koruduğu bilinen özel kayalarda, olası geçmiş mikrobiyal yaşamın işaretlerini arayacak. Üçüncü amacı da kaya ve toprak numunelerini toplayarak Mars yüzeyinde onları saklamak. Dördüncü ve son amacı ise insanlı keşiflere yardımcı olacak Mars atmosferinden oksijen üretimini test etmek. Perseverance'ın uzun menzilli hareketlilik sistemi, aracın Mars yüzeyinde 5 ila 20 km arasında yol kat etmesine olanak veriyor. Ayrıca bu araç ile getirilen bir diğer yenilik de daha yetenekli bir tekerlek tasarımıdır. Perseverance, aslında ufak bir sürprize de sahip. Araç, Mars yüzeyine indikten sonra alt kısmından çıkaracağı ufak bir helikopteri de Mars ile tanıştıracak. Ve bu helikopterin adı da Ingenuity. Eğer helikopter çalışmayı başarırsa, bizim için tam bir Wright Kardeşler anı olacak, çünkü bu zamana kadar Dünya atmosferi dışında hiçbir yerde helikopter uçurmayı denemedik. Ingenuity, sadece bir teknoloji tanıtımı olacak ve çok ince Mars atmosferinde (Dünya atmosferinin %1'i yoğunlukta) en fazla 15 dakika kadar uçabilecek. Ancak bu helikopter başarı ile çalışırsa gelecekte ulaşılamayan yerlere gitmek için bu tarz helikopterler kullanılabilir. Ayrıca daha sonra göndereceğimiz araçlar ve astronotlar için kılavuz olması adına da bu helikopterlerden faydalanabiliriz.


Kasım ayında devrim yaratarak 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyrukluyıldızına başarılı bir iniş yapan Rosetta uzay aracının Philae modülü, yeterli Güneş ışığı alamadığı için 60 saatlik görevinden sonra uykuya yatmıştı. Kuyrukluyıldızın Güneş'e yaklaşmasıyla gerekli enerjiyi toplayacağı günleri beklerken tam 7 ay sonra bugün Philae uyandı. Sinyal ESA'nın ESOC adlı birimine 13 Haziran 22:28'de ulaştı. Gönderdiği 300'den fazla veri paketi, ekipler tarafından analiz ediliyor. Konu hakkında DLR Philae Proje Müdür Dr.Stephan Ulamec Modül araştırma için hazır. dedi. Böylece Philae uykuya yattığı Kasım ayından beri ilk defa 85 saniyeliğine Rosetta aracılığıyla iletişime geçmiş oldu. Şu anda bilim insanları Philae aracının tekrar iletişime geçmesini bekliyor. Philae'nin hafızasında hala kuyruklu yıldızda neler olup bittiği hakkında fikir verecek 8000'den fazla veri bulunuyor. Önümüzdeki günlerde Philae'nin bize göndereceği haberleri bekliyor olacağız.


Mısır Piramitleri, zamanının en büyük mezar yapılarıdır ve mimari açıdan birer şaheser olarak değerlendirilebilirler. Hem devasa boyutları, hem de görüntülerinin yarattığı etki ile, çoğu insanın bu mezarları dünya dışı varlıklarla ilişkilendirmesi normal sayılabilir. Bazı piramitlerin (özellikle en büyük 3 tanesinin) konumlarının gökyüzündeki yıldızlar referans alınarak belirlendiği bir gerçek. Mısırlı rahiplerin, birçok çağdaşları gibi iyi bir gökyüzü gözlemcisi olduğu, yıldızların ve gezegenlerin hareketleri hakkında kısmen doğru tahmin ve hesaplamalarda bulunabildikleri biliniyor. Ki, basit ilkokul geometrisi ile gökyüzündeki yıldızların birbirine oranlarını ve bu tür hesapları herkesin yapabilmesi mümkün. Bunun nasıl yapılacağını ilkokuldan itibaren herkes öğreniyor ancak, uygulama konusunda anlatım eksikliğinden, böylesi hesapların çok zor sanılıyor olması eğitim sistemimizin bir eksiği sayılabilir. Yine, antik Mısır inancında yıldızlar büyük yer tutuyorlar. İnandıkları tanrıları yıldızlarla ilişkilendiriyorlar. Dolayısıyla yarı tanrı olarak düşündükleri krallarının mezarlarını inşa ederken, gökteki takımyıldızların yerdeki izdüşümlerini oluşturmak istemelerini olağan görmek lazım. Bizim toplumumuzda ölülerimizin başlarını hep aynı yöne çevirirek gömmemiz kadar normal yani. Yarı tanrı bu kralların gömüldüğü piramitlerde yatan kişinin kutsallığı, o piramitin yapımında çalışanlar için dini bir motivasyon da sağlıyordu elbette. Bu nedenle çok uzun yıllar (50-100 yıl arası) boyunca süren inşaatlarda çalışmak; para kazanmanın yanısıra dini bir vecibeyi yerine getirmek olarak da görülüyordu. Bu da, işçi bulma sıkıntısı çekmeden bitmek tükenmek bilmeyen piramit inşaatlarının sürmesini sağlıyordu. Bu inşaatlarda çalışan işçilerin aldıkları ücretlerden, yedikleri içtiklerine kadar hemen her şey dönemin Mısırlı yetkilileri tarafından kayda alınmış ve günümüze kadar ulaşmıştır. Örneğin işçilere içecek olarak günde 1 litre kadar bira verildiğini rahatça okunabilen Mısır kayıtlarında görüyoruz. Ayrıca bir yapının inşasının çok uzun sürmesi, onun yapılması için yoğun çaba harcanması gerektiği gerçeğini değiştirmez. Örneğin, Osmanlı döneminde ulaşım açısından çok zor bir konuma inşa edilen ve muazzam bir sanat şaheseri olan İshak Paşa Sarayı'nın yapımı tam olarak 99 yıl sürmüştür. İshak Paşa Sarayı'nın yapımına başlayan kişi ölmesine, yaptırmayı sürdüren kişi de ölmesine rağmen yapıyı üçüncü nesil tamamlamış, ancak kullanıma açabilmiştir. Dünya tarihi, bunun gibi yüzlerce örnek ile doludur. Piramitlerin inşa edildiği çok ağır taşların oraya getirilmesinin imkansız olduğu uydurması da yine büyük bir safsata. İnsanlık gerektiği zaman böylesi ağır projelere girişmekten çekinmiyor. Örneğin, bugün İstanbul'daki Ayasofya, Süleymaniye, Sultanahmet Camii gibi yapılarda kullanılan dev sütunların çoğu Akdeniz ve Ege bölgesindeki antik tapınaklardan sökülüp getirilmiştir. Hiçbir makinenin olmadığı yüzyıllar öncesinde bu her biri tonlarca ağırlıktaki taşların nasıl sadece insan ve hayvan gücüyle İstanbul'a yüzlerce kilometre öteden getirildiğini sorgulamıyoruz. Çünkü bunu yapabildiğimizi biliyoruz. Sözün özü; Mısır piramitlerinin bazılarının yıldızlar referans alınarak yapılmış ve dizaynlarında bazı özel ölçülerin kullanılmış olması, dış dünya, yahut yardımsever uzaylılar ile bir bağlantısı olduğu anlamına gelmiyor. Üst üste taş yığılarak yapılmış bir yapıyı görüp; bunu insan yapmış olamaz demek, hemen hemen aynı teknoloji ile Ayasofya ve Selimiye gibi Selimiye yapıları inşa edebilen insan aklına hakarettir. Tanrı Horus'un lütfuna mazhar olan ve Güneş'in oğlu ünvanını taşıyan Aşağı ve Yukarı Mısır'ın hükümdarı olan firavun, kudret ve adaletle bütün ufuklara nur saçtı. ordusunun önüne geçti. akdeniz'de dolaştı, bütün dünyayı mağlup etti. Sınırlarını Naharin'e kadar yaydı. Mezopotamya'ya azimle gitti, büyük savaşlar yaptı. Gördüğünüz gibi o gizemli görünen hiyerogliflerde pek gizemli şeyler yazmıyor. Bizden 3.500 yıl önce yaşamış olan 3. Tutmosis sağolsun, neler yapıp neler ettiğini, ne denli büyük bir hükümdar olduğunu yazıp çizmiş, gelecek nesillere aktarmaya çalışmış. Not: Piramitlerin yapımı hakkında detaylı bir inceleme okumak için, Evrim Ağacı'nda yayınlanmış olan şu makaleyi inceleyebilirsiniz. Kozmik Anafor ekibinin değerli ve d... Dünya'nın çevresi neredeyse son 60 ...


Pisagor'u hepimiz o güçlü matematiksel teoremi sayesinde biliyoruz. Pisagor'un ünlü olduğu tek alan bununla sınırlı değil elbette. Pisagor, matematikçi olmasının yanında hem bir filozof hem de bir mucitti. Pisagor Kupası olarak da bilinen Aç Gözlülük Kupası basit akışkan kanunlarını kullanarak aç gözlü Yunanlara şarabı deyim yerindeyse haram zıkkım etmiştir. Pisagor'un bu icadının arkasında bir deha yatıyor. Filozof olmasının getirdiği sorumlulukla, kendisinin öğrencilerine ders vermek istediği aşikar. Bu icat sayesinde Pisagor, öğrencilerine ölçülü tüketim hakkında belki de hayatları boyunca unutamayacakları bir ders vermişti. Dışardan bakıldığında herhangi bir bardak gibi duran nesne, işleviyle herkesi hayretler içerisine düşürebiliyor. Ortasında bulunan sütun içerisindeki delik, eğer bardak belli bir seviyeden sonra doldurulmaya devam edilirse içerisindeki bütün sıvıyı döküyor. Bu icadın arkasında yer alan fiziki kural ise sifonun çalışma prensibinden farklı bir şey değildir. Kupanın belli bir miktarda doldurulmasının ardında yerçekimi sıvının bir kısmını aşağı doğru hızlandıracaktır. Hızlanan sıvının basıncı düşük olacağından sıvının gözle görünen kısmı ile basınç farkı olacak ve yüksek basınçlı sıvı düşük basınçlı sıvıyı itecektir. Bu işlem basınç farkı sıfır olana yani tüm sıvı kupadan boşaltana kadar devam edecektir. O zamanlar keşfedenler olmuş mudur bilinmez ama bu kupayı ağzına kadar doldurmanın bir yolu var. Eğer bardağın tabanını içmek istediğimiz sudan yada şaraptan daha yoğun bir sıvı, mesela yağ ile doldurduğumuz zaman yukarıda kalan sıvının ağırlığı yağı sütunun içerisine itemeyeceğinden sifon etkisi yaratılamayacak ve siz de içeceğinizi fazladan içebileceksiniz. Basınç bir yüzeye etkide bulunan di...


Bu yazı dizimizde, astrofotoğrafların işlenmesinde amatör ve profesyonellerce oldukça sık tercih edilen Pixinsight 1.8 yazılımını ele alıp, kullanımını anlatacağız. Başarılı astrofotoğrafçılarımızdan Murat Sana, sizler için bu rehberi kaleme aldı. Onlarca kullanışlı modülden oluşan programın fiyatı 230 ancak Paypal'ın faaliyetlerinin ülkemizde durdurulmuş olması nedeniyle yazılım ancak banka havalesi ile satın alınabiliyor ki havale işlemi için geliştirici firma %15 ekstra bir ücret talep ettiğinden yazılımın fiyatı yaklaşık 265 civarına denk geliyor. Havale masrafları da eklendiğinde bir hayli fiyat yükseliyor. Ancak programın 45 günlük deneme sürümünü firmanın web sayfasından kolayca edinmeniz mümkün. Lisansı Türkiye'den satın almak isterseniz Astromed aracılığıyla edinmeniz de mümkün. Görüntüleri işlemeden önce size iki modülden bahsetmek istiyorum. Bu modüller elimizdeki ham kareleri işlemeden önce hızlıca görüntülemek ve iyi durumda olmayanları elemek için kullanılıyor. İlk anlatacağımız modül olan Blink, işleyeceğimiz karelerin hızlı bir şekilde önizlemesini yapmaya ve işlenmek için elverişli durumda olmayanları hızlı bir şekilde işaretleyip silmeye veya ayrı bir klasöre taşımaya yarıyor. Process All Processes Blink yolunu izleyerek modülü açıyoruz. Add Image files kısmından çektiğimiz ve işleyeceğimiz light kareleri modüle ekleyip hızlı bir şekilde gözden geçirebilir ve işlenmesi mümkün olmayan kareleri move selected files to a new location tuşuna basarak ayrı bir klasöre taşıyabilirsiniz. Çektiğimiz sub karelerin daha detaylı olarak elenmesi için geliştirilmiş bir modül olan Subframe Selector, çekilen karelerin FWHM, SNR değerlerini inceleyerek size bildiriyor ve en uygun konumda olan kareleri seçmenizi sağlıyor. Bu konu çok fazla teknik detay barındırdığından daha sonra ayrı bir yazı konusu olarak anlatılacaktır. STF, Pixinsight yazılımını kullanırken her aşamada sık sık elimizin altında bulunması gereken bir araçtır. STF kısaca ham verilen yani linear RAW görüntülerin Autostrectch özelliği ile Non-Linear şekilde görsel olarak uygun bir hale getirilmesi işlemi olarak tanımlanabilir. Scripts menüsü altına bulunan Batch-preprocessing modülü ile kalibrasyon ve dark, bias, flat ve light karelerinizi tek seferde kalibre edip istifleyebilirsiniz. Ancak ince ayarlar kısmındaki bazı kısıtlamalar nedeniyle çoğu ileri düzey kullanıcı tarafından her işlemin ve her modülün ayrı ayrı manuel olarak kullanılması ve daha sonra ana karalerin birleştirilmesi daha çok tercih edilmektedir. Kalibrasyon işlemi yukarıdaki resimde görüldüğü gibi optik yoldaki toz ve lekelerin yakalandığı master flat, sensörden ce çipten kaynaklanan dikey yapıların oluşturduğu master bias ve sensörün ısınmasından kaynaklanan hot pixel adı verilen izlerin bulunduğu master dark karelerin işlenmesi ile yapılır. Bias ve dark kareler kameranın lensinin ya da optik tüpün önünün kapatılmasıyla tamamen karanlıkta çekilen karelerdir. Burada dikkat edilmesi gereken husus, bu karelerin mutlaka light karelerin çekildiği aynı sıcaklıkta çekilmesi gerektiğidir. Çektiğimiz light kareler aynı sıcaklıkta bias ve dark karelerdeki istenmeyen etkileri de içerdiğinden, dark ve flat kareleri light karelerle aynı sıcaklıkta çekerek aynı ortam koşullarında oluşan bu istenmeyen pürüzleri light karelerden arındırmak gerekir. Bias karelerin mümkün olan en düşük pozlama süresinde çekilmesi gerekirken, dark karelerin light kareler ile eşit ya da daha uzun sürede pozlanması gerektiği akıldan çıkarılmamalıdır. Her bir sub karenin karenin ana kareye dönüştürülmesi işleminden sonra bu master karelerin light karelere entegre edilmesi gerekir. BIAS kamera tarafından sensöre uygulanan elektronik bir etkidir. Sensör tarafından üretilen datanın kamera tarafından okunması sırasında her piksel bazında oluşan etkiyi ifade eden BIAS gürültüsünün light karelerden çıkarılması ile her pixel eşit bir okuma seviyesine indirgenir. Böylece elde edilen verilerin kameranın chipsetinden kaynaklanan olumsuz etkiden arındırılması sağlanır ve daha doğru foton verisi elde edilir. Genellikle çektiğiniz light kare sayısına da bağlı olmakla birlikte en az 20-50 arası bias kare çekmeniz tavsiye edilir. Çektiğiniz light kare sayısı arttıkça BIAS kare sayısını da arttırmanız, bu gürültünün ayıklanması işlemi sırasında daha faydalı olacaktır. Dark kareler içinde bias sinyali ve termal gürültüyü içerirler. Termal gürültü, çekilen karenin uzunluğuna bağlı olarak kameranın sensörünün ısınması sonucu oluşan olumsuz etkilerdir. Termal gürültü light kareler içinde bulunan olumsuz etkilerin başında yer alır. Dark karelerinlight karelerle aynı veya daha uzun süre pozlama süresi ile optik yol tamamen kaplı bir şekilde karanlıkta çekilmesi gerekir. Daha önce yaptığımız açıklamalarda da belirttiğimiz gibi dark karelerin de mutlaka light kareler ile aynı sıcaklıkta çekilmesi gerekir. Tavsiyem dark kareleri light kareler çekildikten sonra değil light karelerin çekimi sırasında başta-ortada-sonda olacak şekilde üç set halinde çekmeniz daha sağlıklı sonuçlar verecektir. Flat kareler kısaca optik yolun bir portresidir. Flat kareler optik yolda oluşan vignetting etkisi, sensörün ya da optik bileşenlerin üzerindeki toz zerreciklerinin oluşturduğu gölgelerin tespiti amacıyla çekilirler. Dark ve bias karelerin aksine flat kareler ışıklı ortamda çekilirler. Flat karelerin çekilmesi için genellikle lightbox adı verilen ve zemini homojen aydınlatılmış ekipmanlar kullanılsa da flat kareleri güneş doğarken ya da batarken güneşi arkanıza alarak doğrudan gökyüzünden çekebileceğiniz gibi, optik tüpün önüne beyaz bir t-shirt çekerek ya da laptop ekranında notepad ile boş beyaz bir sayfa açarak da çekebilirsiniz. Flat kareler çekilirken mümkün olan en düşük pozlama süresinde yukarıda belirttiğimiz koşullarda çekim yapılır. Çektiğiniz light kareler ile orantılı olarak en az 20-50 arası flat kare çekmeniz tavsiye edilir. Flat kareler çekilirken dikkat edilmesi gereken diğer bir husus da light kareler çekilirken kullanılan filtrelerin light kareler çekilirken de kullanılması gerektiğidir. - Bias kareler ile master bias karesi oluşturulur. - Dark kareler ile master dark karesi oluşturulur. - Master bias karesi master dark karesinden çıkarılarak böylece master dark karesinin flat ve light kareler in optimizasyonu için hazır hale getirilmesi sağlanır. - Flat kareler de aynı light kareler gibi içinde dark ve bias gürültüsü barındırdığından bu gürültüle flat karelerden çıkarılır. - Bu şekilde elde edilen flat kareler ile master flatkaresi oluşturulur. - Her bir light kareden master bias ve master dark kareleri çıkarılır. - Daha sonra elde edilen bu light kareler master flat dosyası ile kalibre edilir. Böylece toz, optik yoldaki izler, lekeler, termal gürültü, vignetting etkisi vs. gibi etkilerden arındırılan light kareler ileri düzeyde işleme için hazır hale getirilmiş olur. Burada şunu belirtmek gerekir ki işlem sırası her kullanıcı tarafından özelleştirilebilir, farklı ham veriler kullanılması nedeniyle herkes için değişiklik gösterebilir, özellikle entegrasyon ve istifleme sonrası Post-Processing adı verilen işlemlerin uygulanma sırası ve şekli birbirinden tamamen farklı olabilir. Programın esnekliği nedeniyle siz de kendinize en uygun işlem sırasını deneyim kazandıkça oluşturabilirsiniz. Burada anlatılan işlem sırası tamamen şahsi deneyimlerim sonucu oluşturulmuş olup bağlayıcı nitelikte değildir. Menüden Process All Processes Image Integration yolunu izleyerek modülü açıyoruz. - Add files butonuna tıklayarak bias karelerimizi seçiyoruz. - Kombinasyon methodu olarak Average seçiyoruz. - Bias gürültüsünü içeren her bir bias kareden ana master bias karesi oluşturacağımız dikkate alındığında, gürültüyü kaybetmemek için NO NORMALIZATION seçili olmalıdır. - Weights kısmında Don't Care (all weights = 1) seçili olmalıdır. - Linear Fit Clipping 15 veya daha fazla kare - Winsorized Sigma Clipping 10-10 kare arası - Sigma Clipping 8-10 kare arası - Percentile Clipping 8'den daha az kare için seçilmelidir. Diğer ayarları aşağıdaki gibi yapıp APPLY GLOBAL tuşuna basıyoruz ve master bias dosyamızın oluşmasını bekliyoruz. Klavyeden CTRL+A veya process menüsünden ScreenTransferFunction modülünü açarak radyasyon işareti bulunan küçük düğmeye basarak da yapabilirsiniz. Ortaya çıkan kareye dikkat ettiğinizde bu görüntünün içerisinde kamera çipi tarafından üretilen rastgele oluşmuş izler göreceksiniz. Oluşturduğumuz bu kareyi master bias karesi olarak kaydetmemiz gerekiyor. Bunun için file menüsünden save as veya CTRL+SHIFT+S komutunu kullanarak MASTERBIAS ismiyle kaydedin. Pixinsight, diğer yazılımlardan farklı olarak eldeki bias kareleri kullanarak sanki binlerce bias kare kullanılmışçasına yapay bir süper bias karesi oluşturmamızı sağlayan bir modül içeriyor. Bu modül tüm sensör alanı boyunca kameranın oluşturduğu çip gürültüsünü simüle ederek daha iyi sonuçlar almamızı sağlayan süper bias karesi oluşturuyor. 25-50 tane bias karesi kullanarak sanki 1000lerce bias karesini işlemiş gibi sonuçlar elde etmemiz mümkün. Daha önce oluşturduğumuz MASTERBIAS dosyasını programla açarak Process menüsünden SUPERBIAS modülünü çaıştırıyoruz. Modülün ayarlarında fazla bir değişiklik yapmamıza gerek yok. Sadece masterbias karesini oluştururken kullandığınız frame sayısına bağlı olarak 25 civarı kare için 7 multiscale layers, 25 ve üzeri için 6, 50 ve üzeri için 5 seçeneğini seçebilirsiniz. Apply tuşuna basarak SUPERBIAS karemizin oluşmasını bekliyoruz. Yukarıdaki ekran görüntüsünden de göreceğiniz gibi masterbias ve superbias karemiz yanyana geldiğinde arada çok fark olduğunu göreceksiniz. Az sayıda bias kare kullanarak sanki binlerce bias kare çekmiş gibi master dosyamızı oluşturduk. Bu kareyi de SUPERBIAS adıyla kaydediyoruz. MASTERBIAS veya SUPERBIAS karesinden hangisini kullanacağınız tamamen size kalmış. Deneme yanılma yöntemiyle hangisinin daha iyi sonuç verdiğine kendiniz karar vererek bundan sonraki aşamalarda seçtiğiniz kareyi kullanabilirsiniz. Üstteki fotoğrafta, bize en yakın g... Bir gün, Hollandalı bir öğretmen ol... Kozmik Anafor ekibinin değerli ve d...


Evrenin bir tekillikten aniden genişleme sonucu oluştuğunu öngören büyük patlama teorisi haricinde başka modern evren kuramları da bulunuyor. Bunlardan en bilineni; Nobel ödüllü fizikçi Hannes Alfven'in ortaya attığı, evrenin sonsuz ve sınırsız olduğu, tüm evreni kaplayan plazma kütlesinin bazı yerel alanlarda trilyonlarca yıl içinde kütleçekim etkisiyle bir araya gelip bugün gördüğümüz evreni oluşturduğunu öngören Plazma Evren Modeli. Bu modele göre uzayın bir başlangıcı ve bir sonu yoktur. Uzay boşluğu, sonsuz bir süredir vardır ve sıcak plazma ile doludur. Bu uzay boşluğunun herhangi bir yerinde plazmada oluşan dengesizlikler, trilyonlarca yıl içinde şekillenerek bugün gördüğümüz evren bölümünün şablonunu meydana getirir. Sonraki yüzlerce milyar yıllık zaman dilimi boyunca bu şablona toplanmış olan plazma, galaksi kümelerini ve nihayetinde yine ek milyarlarca yıl içinde galaksi ve yıldızları oluşturur. Durgun halde evreni kaplayan plazmanın devinime geçip bir araya toparlanması için sadece tek bir atomun bile manyetik veya elektriksel açıdan farklılık sergilemesi yeterlidir. Bu hareket, aşırı yavaş bir domino taşı etkisi ile kütle çekiminin galip gelmesini ve trilyonlarca yıl içinde çok büyük bir plazma kütlesinin evreni oluşturacak biçimde bir araya gelmesini sağlar. Gerçekten de bugün evrende gördüğümüz maddenin çok büyük bir kısmı flament denilen ipliksi yapıdaki sıcak plazmadan oluşur. Gerek galaksiler, gerekse galaksiler arası boşluk bu flament yapıdaki milyonlarca derece sıcaklığında plazma ile kaplıdır. Plazma evren modeline göre, sonsuz ve sınırsız uzay boşluğunda bizimki gibi sonsuz sayıda evren adası oluşmuş ve/veya oluşuyor olabilir. Fakat, bu evrenler birbirlerinden trilyonlarca ışık yılı uzakta olduğu, hem de aradaki plazmanın olası ışımayı soğurması nedeniyle izole olmuşlardır. Bizim evrenimizin yaşı yaklaşık 14 milyar yıldır. Modele göre bizden 10 trilyon ışık yılı uzakta 50 milyar yıl önce başka bir evren bizimle aynı anda var olmuş olabilir. Ancak, aradaki muazzam mesafe nedeniyle bu evrenin ışığının bize ulaşmasına daha 9 trilyon 950 milyar yıl vardır. O evrenden çıkan ışık bize ulaşana kadar bizim evrenimiz yok olma aşamasına gelecektir. Yine, iki evren arasındaki 10 trilyon ışık yılı mesafeyi seyrek biçimde kaplayan plazma ışığı soğuracak, dalga boyunu uzatacak, enerjisini emecek ve ışık tespit edilemez hale gelecektir. Bu nedenle 10 trilyon ışık yılı uzakta iki evren sonsuz uzayda yan yana kabul edilebilecek olsa bile, birbirlerinden haberdar olmaları mümkün değildir. Bizim görebildiğimiz evrenimiz; içinde yer alan galaksilerdeki tüm yıldızlar söndükten sonra yok olsa bile, sonsuz sınırsız uzay boşluğunda yine sonsuz sayıda evren var olmaya ve bir süre sonra yok olmaya devam edecektir. Plazma evren modeli uzak galaksi kümelerinin kırmızıya kaymasını, bakış açımız boyunca evreni kaplayan plazmanın ışığı soğurarak dalga boyunu uzatmasına bağlar. Modele göre bir galaksi kümesi bizden ne kadar uzakta ise, aramızda o kadar fazla plazma halinde madde vardır ve ışığı o kadar fazla kırmızıya kaymış görünür. Yani bu modele göre bizim kırmızıya kaymayı galaksi kümelerinin uzaklaşmasına yormamız yanlıştır. Bu kümeler hareket halinde olabilirler ancak, bu hareket sadece bizden uzaklaşmaları yönünde değildir. Kimi uzaklaşır, kimi yakınlaşır, kimi yatay düzlemde hareket eder. Bizler kırmızıya kaymanın nedenini galaksilerin uzaklaşmasına bağladığımız için evrenin genişlediği sanrısına kapılmışızdır. Oysa evren sabittir, muazzam mesafeleri kaplayan plazma yüzünden ışık kırmızıya kayıyor görünür. Ancak bu model, evreni sonsuz ve sınırsız gördüğü için bilim çevrelerince yeterli kabule ulaşamadı. Her ne kadar karanlık enerji gibi ciddi sorun ve açmazları olsa da, büyük patlama teorisi birçok soruya plazma evren modelinden daha iyi cevaplar sunduğu için rafa kaldırıldı. Şu anda çok az bilim insanı tarafından destek görmekte. Plazma; aşırı sıcak olduğu için elektronlarını yitirmiş Hidrojen ve Helyum'dan oluşur. Madde aşırı ısındığında elektron ve atom çekirdekleri birbirinden ayrılıp bağımsız hale gelir. Madenin; katı, sıvı ve gaz hali haricindeki bu haline plazma adı verilir. Plazma hakkında daha detaylı bilgi için şu yazımızı okuyabilirsiniz. Covid-19 ile mücadele için tüm insa...


Günümüzde Plazma teknolojisi, tıp, tekstil, uçak ve otomobil endüstrisi, savunma sanayisi gibi birçok teknoloji alanında, hali hazırda kullanılmaktadır. Şimdi de ESA'nın Uluslararası Uzay İstasyonu'nda finanse ettiği, Soğuk Plazma deneyi ile tasarlanmış bir aletin, plazma teknolojisini kullanarak mutfaklarımızda kötü kokularla mücadelede rol alması gündemde. Kızgın yağda pişirilen yiyecekler kötü kokulara sebebiyet verebiliyorlar. Bu kokulara, Alman fritöz imalatçısı Blümchen, 2001 yılından beri Uluslararası Uzay İstasyon'unda yapılan plazma deneylerine dayanarak farklı bir yaklaşım deniyor. Temelde Plazmalar, sıcak plazma ve soğuk plazma olarak iki gruba ayrılabiliriler. Sıcak plazmalara verilebilecek en tipik doğal plazma örneği, yıldızlardır. Doğada bazı örnekleri olan ve laboratuvar ortamında yapay üretilebilen, oda sıcaklığına yakın sıcaklıklardaki plazmalar ise, Soğuk Plazmalara örnektirler. Bahsi geçen deneydeki soğuk plazmanın, son derece etkili bir bakteri öldürücü ve mantar, virüs ve sporlarla mücadele edebilir olduğu kanıtlanmış halde. Bu plazmaların üretilmesi elektronlar kullanılarak üretilen soğuk plazma yöntemleri, patentine sahip Almanya'daki Max Planck Uzayüstü Fizik Enstitüsü'nde geliştirildi. Böylece, ESA'dan bir hibe, bilgiyi Dünya'daki pratik uygulamalara dönüştürmeye yardımcı oldu. 2013'ten beri soğuk plazmayı tıbbi ve hijyen sorunlarına ve su arıtımına uygulayan Terraplasma şirketinin CEO'su, Max Planck Enstitüsünden Prof. Gregor Morfill olunca, Morfill'in uzmanlığı Terrapasmanın tecrübesi ile birleşti ve endüstriyel ocak davlumbazları için daha iyi bir cevap arayışında olan bu teknolojiyi Blümchen'a sunuldu.


Aslında Plüton devasa bir kuyruklu yıldız olabilir. Araştırmacılar, Plüton'un ünlü kalbinin sol tarafını oluşturan ve azot buzu içeren geniş bir buzul olan Sputnik Planitia'ya yakından baktıktan sonra cüce gezegenin kökeniyle ilgili yeni bir teori geliştirdiler. San Antonio'da bulunan Southwest Araştırma Enstitüsü'nde çalışan bir bilim insanı olan Chris Glein açıklamasında, buzul içindeki tahmini azot miktarı ile, eğer Plüton Rosetta'nın incelediği 67P kuyruklu yıldızındaki kimyasal bileşenlerle benzer bir yapıya sahip olan yaklaşık bir milyon kuyruklu yıldız ile veya Kuiper Kuşağı'nda bulunan diğer cisimler ile oluşturulsaydı o zaman sahip olacağı tahmini azot miktarı arasında merak uyandırıcı bir tutarlılık bulduklarını söyledi. Avrupa Uzay Ajansı'nın Rosetta aracı, 2014-2016 yılları arasında 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyruklu yıldızının yörüngesinde dolandı. Yörüngedeki ana araç, kuyruklu yıldızın buzlu gövdesine ilk yumuşak dokunuşu yapmayı başaran Philae adlı iniş aracını yerleştirdi. Kuiper Kuşağı ise, Neptün'ün yörüngesinin ötesinde yer alan donmuş cisimlerden oluşmuş bir halkadır ve Plüton da bu kuşağın en büyük sakinidir. Glein ve meslektaşı Hunter Waite, Rosetta'dan ve Temmuz 2015'te Plüton'a yakın geçiş yapan NASA'nın New Horizons görevinden gelen verileri analiz ettikten sonra yeni bir Plüton oluşum senaryosu tasarladılar. Glein, araştırmamız, Plüton'un kuyruklu yıldızların yapı taşlarından miras aldığı ilk kimyasal yapısının belki de yer altı okyanuslarında kimyasal olarak sıvı su ile değiştirilmiş olduğunu öne sürmektedir diye açıkladı. Glein ve Waite, Plüton'un kökenini kesin olarak ortaya attıklarını iddia etmiyor: İkili, Güneş'tekine yakın kimyasal bileşimlerle soğuk buzların birleştiği cüce gezegenin yer aldığı Güneş modelinin de oyunda kaldığını belirtiyorlar. Glein, ayrıca bu araştırmanın Yeni Ufuklar ve Rosetta misyonlarının Plüton'nun kökeni ve evrimi konusundaki anlayışımızı genişletmeye yönelik fantastik başarılarına dayandığını belirtiyor. Kimyayı dedektiflik aracı olarak kullanarak bugün Plüton'da gördüğümüz bazı özellikleri uzun zaman önce oluşum süreçlerine kadar takip edebiliyoruz diye ekledi.


Plüton, en büyük cüce gezegen değildir. Hatta keşfettiğimiz ilk cüce gezegen de değil, ikinci cüce gezegendir. İlk bulduğumuz cüce gezegen ise, Dawn uzay aracının yörüngesinde dolanarak incelediği Ceres. İlk kez 1801 yılında İtalyan astronom Giuseppe Piazzi tarafından keşfedilen Ceres , 1850'li yılların ortalarına kadar bir gezegen olarak kabul edilmiştir. Ceres'ı, bulunduğu günlerde Neptün henüz keşfedilmediği için sistemimizin 8 gezegeninden biri olarak görüyorduk. Ancak, 1846'da Neptün'ün keşfinden sonra Ceres'ın da gezegenlik günleri sona erdi ve Asteroid Kuşağı'ndaki cisimlerden biraz irice olanı olarak görülmeye başlandı. Kısacası geçtiğimiz yıllarda Plüton'un başına gelen şeyler, 150 yıl kadar önce Ceres'ın başına gelmişti. Neptün'ün keşfi, Newton kanunlarının bir zaferi olarak ele alınır. Çünkü keşfedilmesine sebep olan şey, Uranüs gezegeninin yörüngesinde yarattığı tedirginliklerin farkedilmesi idi. Gökbilimciler Uranüs'ün Güneş çevresindeki yörüngesinde hesaplandığı hızda dönmediğini keşfettiğinde, buna bilinmeyen bir gezegenin neden olduğunu anladılar ve Neptün'ü aramaya başladılar. Bu arayışın sonunda ise Neptün gezegeni keşfedildi. Neptün'ün keşfi ile ilgili daha ayrıntılı bilgiyi şu yazımızda vermiştik. Neptün'ü keşfeden astronomların hepsi tatmin olmamıştı. Neptün'ün de ötesinde bir gezegen daha olması gerektiğini düşünen astronomlardan Amerikalı Percival Lowell, Güneş Sistemi'nin 9. gezegenini bulmak için büyük bir gökyüzü taraması işine girişti. Ancak, uzun yıllar boyunca çabalamasına rağmen bulmayı umduğu gezegeni bir türlü göremedi. 1916'da Lowell'ın ölümü ile, Plüton'u arama serüveni de bir fetret dönemine girdi. Ta ki, 1926'da Clyde Tombaugh isimli genç bir astronom Plüton'u arama görevi ile Lowell'ın gözlemevinin başına getirilene kadar. Clyde Tombaugh, hırslı ve çalışkan biri olarak tanınıyordu ve Plüton'u arama işinde de öyle oldu. Zaten o günlerde masabaşı bir iş bulan herkes son derece iyi çalışıyordu. Çünkü zamanın şartlarında masabaşı işin alternatifi ya madende, ya demiryolu işinde, veya bir çiftlikte; uzun mesai saatlerine ve tehlikeye son derece açık ağır işçilikti. Kısacası Tombaugh, yaşıtlarına göre son derece rahat, prestijli bir işe sahipti ve işin hakkını verecekti. Gözlemevinde çalışmaya başladıktan sonra hemen her gece gökyüzünün fotoğraflamaya ve bu fotoğraflar arasında gezegen olabilecek bir cismi aramaya koyuldu. Tam 4 yıl boyunca yılmadan bu işi sürdüren Tombaugh, 1930 yılının 18 Şubat gününde çektiği bazı fotoğraflarda gezegen olabilecek bir cisme rastladığını farketti. Farkettiği cismi birkaç kez kontrol ettikten sonra, bir keşif yapan bütün astronomlar gibi bunu çevresindeki herkese duyurdu. Ve Nihayet 1930'un 13 Martında Güneş Sistemi'nin yeni bir üyesinin bulunduğu kabul edilerek bütün Dünya'ya ilan edildi. Gezegene bir isim bulmak gerekiyordu ve Dünya'nın her yanından isim önerileri yağmaya başlamıştı. Tüm bu öneriler dikkate alındı. Öyle ki, Lowell gözlemevinin o günkü sahibi, kendi adı olan Constance'yi bile isim olarak önermişti. Neyse ki bu isim karmaşası kısa sürede çözüldü ve keşfi gerçekleştirdiği için isim seçme yetkisi kendisinde olan Lowell gözlemevi yetkililerine aralarından bir seçim yapmaları için; Minerva, Cronus ve Pluto isimleri önerildi. Bu üç isim arasından Pluto seçildi ve ismi öneren Oxford öğrencisi 11 yaşındaki Venetia Burney'ye 5 paund ödül verildi. Uzun yıllar boyunca Güneş Sistemi'nin son gezegeni olarak kabul edilen Plüton, oldukça küçük bir gökcismidir. Başlangıçta yaklaşık Dünya büyüklüğünde olduğu düşünülmesine rağmen, sonrasında yapılan hesaplamalar sonucu Ay'dan bile küçük olduğunun farkedilmesi büyük bir hayal kırıklığına sebep olmuştu. Ancak, yeni bir gezegenin keşfi ve Pluto gibi sevimli bir isme sahip olması nedeniyle bu küçük kusur üzerinde pek duran olmadı. Plüton, yaklaşık 2.300 km'lik çapı ile 3.400 km çapa sahip uydumuz Ay'ın yarısından biraz büyüktür ve Güneş çevresinde 247.5 yıl süren uzun, epeyce eliptik bir yörüngede dolanır. Kütlesi , uydumuz Ay'ın sadece %1,7'si, yüzeyindeki kütleçekimi ise Dünya'nın yaklaşık %0.6'sı kadardır. Bu da şu anlama gelir; yeryüzünde 70 kg ağırlığa sahip biri Plüton'da sadece 4.5 kg kadar gelecektir. Yani, Plüton aşırı küçük bir gökcismidir. 2000'li yıllarda keşfedilen ve Ay'ın %2.3'ü kadar kütleye sahip diğer bir cüce gezegen olan Eris'ten bile daha küçüktür. İşte bu nedenle Plüton'un gezegenlik payesi elinden alınmış ve cüce gezegenlerden biri olarak nitelenmeye başlamıştır. Sistemimizde diğer keşfedebildiğimiz cüce gezegenler için şu yazımıza bakabilirsiniz. Bu değerler, Plüton gibi çok küçük bir cismi uzaktan izleyerek elde ettiğimiz rakamlar. Şimdiye kadar yakından inceleme yapamadığımız için, gezegene ait fiziksel verilerde bir hata payımız mevcut. Kaldı ki, New Horizons aracından aldığımız veriler gezegenin fiziksel yapısının sandığımızdan biraz farklı olabileceğini gösteriyor. Ancak bu farklılıklardan emin olmamız için biraz zaman geçmesi gerekli. Plüton sandığımızdan daha büyük olabilir. Çünkü bu cüce gezegenin yoğunluğunu yakından ölçmemiz mümkün olamamıştı. Yine de belirtelim ki, elde edeceğimiz kütle ve çap verileri bugünkü bilgilerimizden çok farklı olmayacaktır. Çünkü, Kepler ve Newton kanunları ile zaten gökcisimlerine ait bu özellikleri yanlarına gitmeden büyük oranda doğru hesaplayabiliyoruz. New Horizons'un keşifleri, yanıldığımız küçük farklılıkları görmemizi sağlayacak. Plüton, diğer gezegenlerden çok daha eliptik olan bu yörüngesi nedeniyle, dolanım süreci boyunca Güneş'e en yakın olduğu zaman 4.4 milyar, en uzak olduğu zamanda ise 7.2 milyar km uzakta yer alır. Bu rakamlardan anlayacağınız üzere, Plüton zaman zaman Güneş'e yörüngesine göre epeyce yakınlaşırken, kimi zaman da çok uzakta yer alıyor. Ancak, bu uzaklıklar o kadar büyüktür ki, Güneş'e yakınlaşmasının Plüton'a pek bir faydası olmuyor. En yakın olduğu dönemde yüzey sıcaklığı -215 santigrat derece civarına yükseliyor. Uzaklaştığında ise bu sıcaklık -240 santigrat derece civarına düşüyor. Gördüğünüz gibi, Plüton'da mevsim değişimleri çok soğuk ile, çok daha soğuk arasında gerçekleşiyor. Yine de şu var ki, Güneş'e yaklaştığında Plüton'un çok ince dahi olsa bir atmosfer kazandığı düşünülüyor. Sıcaklık -215 santigrat derecenin üzerine çıkıp cüce gezegen ısındığında, yüzeyde buz halinde bulunan Azot gazı, buharlaşmaya başlıyor ve ince bir atmosfer meydana getiriyor. Ayrıca bu çok çok ince atmosferi metan ve karbonmonoksit gazları zenginleştiriyorlar. Sadece 0.3 paskallık basınca sahip Plüton atmosferini, gezegenimiz Dünya'nın 101.325 paskal basınçlı atmosferiyle kıyasladığımızda aslında yok saymamız gerekir ama, atmosfer atmosferdir deyip şimdilik geçelim. Plüton'un önümüzdeki milyon yıllar içinde şu an olduğu yerdeki varlığını sürdürebilmesi biraz sıkıntılı görünüyor. Bu sıkıntının nedeni, yörüngesinin dev bir gezegen olan Neptün ile kesişiyor olması. Neptün ile Plüton'un yörüngeleri arasında kütleçekimsel bir rezonans vardır. Neptün'ün Güneş çevresindeki her 3 turunda, Plüton 2 tur atar. Ve bu turlar sırasında Neptün ile Plüton birbirlerinin kütleçekimlerini dengelerler. Dolayısıyla şu an için Plüton'un kendisinden çok daha muazzam kütleçekimine (Dünya'nın 17 katı) sahip olan Neptün tarafından yutulacağı yahut yörüngesinin bozulabileceği düşünülmüyor. Ancak, Neptün ile oldukça hassas bir yörünge dansı gerçekleştiren Plüton'un bunu ne kadar daha sürdürebileceği hakkında bir fikir yürütmek mümkün değil. Gezegenlerin yörünge dinamikleri uzun süreler boyunca farklılık gösterir ve uzun dönemlerde hesaplanamayan birçok değişkenin etkisi altındadır. Hele ki, Neptün gibi dev bir gezegenle dans ediyorsanız, güvende olduğunuzu düşünmeniz için hiçbir sebep olamaz. Kaldı ki şu anki Plüton yörüngesi, tümüyle Neptün'ün kontrolü altındadır. Uzun yıllar boyunca Plüton tek bir gezegen olarak bilindi. Ancak, 1978 yılında ABD'li astronom James Christy, 1.5 metre çaplı bir teleskopla Plüton'u gözlemlerken bir uydusu olduğunun farkına vardı. Charon ismi verilen bu uydu, Plüton ile kıyaslandığında oldukça büyüktü ve aslında Plüton'un bir ikili gezegen sistemi olduğunun açık kanıtı idi. Yaklaşık 1.200 km çapında olan Charon, Plüton'un kütlesinin onda birinden biraz daha büyük kütleye sahiptir. Bu büyük kütlesi nedeniyle Plüton'un çevresinde dönmez: Plüton ve Charon, ortak bir kütle merkezi etrafında; yaklaşık 19 bin km uzaklıkta birbirlerine kütle çekim kilidine kapılmış halde 6.3 Dünya günü süren bir yörüngede dolanırlar. Yani, ister Plüton'dan, ister Charon'dan bakın, karşınızdaki gökcisminin hep aynı yüzünü görürsünüz. Tıpkı bizim Ay'ın hep aynı yüzünü görmemiz gibi. Buradaki fark, kütleçekim kilidinin iki gökcismini birden kilitlemiş olmasıdır. Sebebi de yukarıda belirttiğimiz gibi, Plüton ve Charon'un kütleleri arasındaki farkın bir uydu-gezegen sistemine göre küçük olmasıdır. Plüton'un küçük bir gezegencik olmasına rağmen, Charon haricinde 4 tane daha uydusu bulunuyor. Bu diğer uydular, Plüton-Charon ikilisinin ortak kütleçekim merkezi etrafından bir yörüngeye sahipler. Hydra, Nix, Styx ve Kerberos adları verilmiş olan bu uydular, aslında çok küçük kaya parçalarından ibarettir. Aralarındaki en büyük uydu olan Hydra'nın boyutları bile 58x34 km civarındadır. En küçük uydu olan Styx'in ise 15 km'den daha küçük bir çapa sahip olduğu düşünülüyor. Dünya'nın bile sadece 1 uydusu bulunurken, Plüton'un bu kadar çok sayıda uyduya sahip olmasının asıl nedeni, Güneş'ten çok uzak oluşu nedeniyle Güneş'in kütleçe kiminin uyduları Plüton'dan ayıracak kadar güçlü olmayışı. Bu nedenle küçücük cüssesine aldırmayan Plüton, neredeyse kendi çapında bir gezegen sistemi oluşturabilmiş halde. Gezegenlerin uyduları üzerinde uyguladıkları çekim ile ilgili şu yazımızı okursanız daha sağlıklı bir fikir kafanızda oluşabilir. Plüton'un uyduları, ana bileşen olan Plüton ve Charon'un görece küçük kütlesi nedeniyle oldukça yakın yörüngelerde dolanırlar. En yakın uydu olan Styx, Plüton'a 42 bin km, Nix yaklaşık 48 bin, Kerberos 58 bin, Hydra ise 65 bin km uzaklıkta yörüngelere sahiptirler. Gördüğünüz gibi Charon'u saymazsak , en yakın uydu Styx ile en uzak uydu Hydra arasındaki yörünge mesafesi sadece 23 bin km'dir. Bu uzaklık, Paris ile Yeni Zelanda'nın başkenti Wellington arasındaki mesafeden biraz daha fazladır. Yani, günde 10 saatlik yürüyüş ile yaklaşık 1.5 yılda bir insanın katedebileceği mesafeye eşittir. Bulunduğu yerde, Plüton-Charon ikilisinin toplam kütleçekimi, 100-150 bin km kadar uzağında uyduların varlığına izin verebilecek kadar güçlüdür. Şimdiye kadar bu uzaklıkta başka uydulara rastlamamış olsak da, Yeni Ufuklar uzay aracının göndereceği veriler sonucunda başka küçük uydulara rastlama olasılığımız mevcut. Yeni Ufuklar aracı 19 Ocak 2006 yılında fırlatılmış olsa da, proje ve geliştirme süreci çok daha önceye dayanıyor. Voyager ve Pioneer araçlarının başarısından sonra Plüton ve Kuiper kuşağını incelemeyi amaçlayan birçok proje ortaya atılmıştı. Bu projelerin büyük çoğunluğu rafa kaldırılsa da, 2001 yılında NASA tarafından Yeni Ufuklar projesi uygulamaya değer bulundu ve çalışmalar başlatıldı. Araç, içerdiği yakıt ile birlikte 478 kg fırlatılış ağırlığına sahiptir ve ortalama 6 kişilik bir yemek masası büyüklüğündedir. Çok uzakta çalışacağı için enerjisini Güneş'ten sağlaması mümkün olmadığından, o da Voyager ve Pioneer araçları gibi güç kaynağı olarak Radyoizotop Termoelektik Jeneratör kullanıyor. Bu güç kaynağı, içerisindeki yaklaşık 11 kg'lık plütonyumun doğal bozunumu sırasında ürettiği ısıyı elektriğe çeviren bir düzenektir ve 1960'lardan beri hem ABD, hem de Rusya tarafından birçok uyduda kullanılmıştır. 228 Watt civarında güç üreten jeneratörün en az 20 yıl boyunca New Horizons'u işler halde tutacağı hesaplanıyor. Yeni Ufuklar arasının bilgisayar sistemi, MIPS tarafından geliştirilmiş olan ve radyasyona karşı özel olarak korumalı biçimde inşa edilmiş 15-17 mhz arasında hıza sahip 32 bitlik bir R3000 mikroişlemcisi kullanıyor. Bu sizlere çok yavaş bir bilgisayar gibi görünüyor olabilir ama, Yeni Ufuklar aracının yapacağı tüm görevler için fazlasıyla yeterlidir. Bu bilgisayar sayesinde araç Plüton keşfi sırasında gerçekleştirmesi gereken tüm görevleri otomatik biçimde yerine getirebilecek. Zaten, şu anki uzaklığında (yaklaşık 4.8 milyar km) aracı Dünya'dan kontrol etmemizin de imkanı bulunmuyor. Çünkü, araca göndereceğimiz sinyallerin ulaşması 4.5 saat civarında sürüyor. Dolayısıyla New Horizons, tüm işi kendi başına yapmak zorunda. Aracın elde ettiği verileri Dünya'ya göndermesi, üzerindeki x bandında çalışan güçlü bir çanak anten sayesinde gerçekleşiyor. Bu anten, aynı zamanda Dünya'dan gönderilecek olan komutları almak için de kullanılıyor. Yeni Ufuklar'ın veri gönderim hızı aradaki muazzam mesafeyi hesaba katarsanız, düşündüğünüz kadar yüksek değildir. Araç, saniyede sadece 1 bit veri gönderim hızına sahip. Yani, tek bir fotoğrafın dahi Dünya'ya gönderimi oldukça uzun bir süre alıyor. Bu nedenle araç çektiği fotoğrafları ve bilimsel verileri dahili hafızasında depolayıp bir sıraya koyuyor ve yavaş yavaş gezegenimize gönderiyor. Veri gönderim hızının yavaşlığından ötürü, Plüton hakkındaki bilgilerin, özellikle fotoğrafların tümünün bize ulaşması 1 yıldan uzun sürecek. Yani, araç 14 Temmuz 2015'teki yakın geçişinin ardından Plüton'dan çok uzaklara gidecek olmasına rağmen, daha aylar boyunca bu yakın geçişe ait fotoğraflar göndermeyi sürdürecek. Aynı durum, Voyager uzay araçları için de benzer şekilde gerçekleşmişti. Yeni Ufuklar, Plüton ve sonrasında Kuiper Kuşağı içinde sürdüreceği görevinin gereklerini yerine getirebilme amacıyla çok sayıda bilimsel cihaz taşıyor. Bu cihazlardan en önemlisi, bize Plüton görüntülerini gönderecek olan uzun menzilli kamera . Bu kamera, tasarlandığı tarihe göre (2005) oldukça yüksek çözünürlüklü (1024x1024) piksel çekim yapabiliyor. Araç aynı zamanda Alice isimli bir ultraviyole spektrografı ile, Ralph ismi verilmiş olan 6 cm açıklığa sahip güçlü bir teleskopa da sahip. Ralph teleskobu kızılötesi dalga boyunda çekim yapabilme özelliğine sahip olduğu için, hem Plüton'u hem de uydularını bu dalga aralığında görüntüleyerek daha detaylı bilgiler elde edebilmemizi sağlayacak. Kuiper Kuşağı yöresindeki Güneş rüzgarlarını manyetik etkileşimleri ve yüklü parçacıkların miktarını belirleyebilmek için araçta çeşitli ölçüm cihazları da yer alıyor. Ayrıca, bölgede bulunan tozu ölçümleyebilmek için Yeni Ufuklar'a bir adet de toz sayacı entegre edilmiş durumda. Tüm bu cihazlar kullanılarak Plüton'un ve uydularının yüzey yapıları, element yapıları ve atmosfer bileşenleri detaylı biçimde incelenebilecek. Her ne kadar yakın geçiş yapacağı gün (14 Temmuz) bekleniyor olsa da, Yeni Ufuklar aracı son 2 gündür Plüton'a detaylı çekimler yapabileceği kadar yakında yer alıyor ve çok detaylı fotoğraflar çekiyor. Ancak belirttiğimiz gibi, iletim hızının düşüklüğü nedeniyle bunların bize ulaşması çok uzun sürecek. Astronomlar şu anda fotoğraflardan çok, diğer bilimsel cihazların elde ettiği verilerin aktarımıyla meşguller. Tabi arada, kamuoyunun merakını gidermek amacıyla birkaç fotoğraf paylaşmayı da ihmal etmiyorlar. Plüton'a en yakın geçişi sırasında 12 bin km kadar yaklaşacak olan Yeni Ufuklar, 90 saniye civarında sürecek olan bu geçiş sırasında elinden geldiği kadar yüksek çözünürlüklü yüzey fotoğrafları çekerek Plüton'un görebildiği yüzünün bir haritasını çıkarmaya çalışacak. Bu arada spektrograflarını kullanarak Plüton'un yüzeyinin kimyasal yapısını ve atmosfer bileşimini ölçümleyecek. Yakın geçişin ardından yine 2 gün boyunca Plüton ve Charon'a ait net görüntüler elde edebileceği için, fotoğraf çekimine devam edilecek. Bu sürecin ardından aracın Plüton görevi sona erecek. Fakat, Yeni Ufuklar aracı onlarca yıl daha işlevsel kalacağı için, bilim insanları kendisine yeni görevler bulmayı planlıyorlar. Bu görevler arasında, yolu üzerinde bulunan iki kuiper kuşağı cismini görüntülemek ve Voyager araçlarının yaptığı gibi Dış Güneş Sistemi hakkında bilgi toplamak var. Yani, bundan 15-20 yıl sonra eğer beklenmedik bir arıza yaşamamışsa; New Horizons nerede?, New Horizons Güneş Sistemini Terkediyor şeklinde haberler duyacaksınız; tıpkı Voyager'lar hakkında bugün duyduğunuz gibi. 16 Şubat 1948 tarihinde astronom Ge... Dünya neden sıra dışı olsun ki? Nep...


Cüce gezegen Plüton'un buzlu yüzeyinin altında olduğu düşünülen gizli okyanuslar, şaşırtıcı bir şekilde tüm evrende bolca bulunuyor olabilir. Yeni yapılan bir araştırmaya göre, büyük olasılıkla gazla dolu yalıtıcı bir katman, Plüton'un sıvı su okyanusunu donmaya karşı önemli ölçüde koruyor. Çok soğuk gezegenlerin yüzeylerinin altında da aynı durum söz konusu olabilir. Yani evrende daha önce tahmin ettiğimizden daha fazla okyanus olabilir ve bu da dünya dışı yaşamın varlığını daha olası hale getiriyor. Plüton'da bulunan yüzey altı okyanusunun keşfi, cüce gezegenin ünlü kalbinin sol tarafını oluşturan ve 1.000 km genişliğindeki azot buzundan oluşmuş düz ve geniş açıklık Sputnik Planitia tarafından da desteklenmektedir. NASA'nın Yeni Ufuklar uzay aracı ile yapılan gözlemler; Sputnik Planitia ile Plüton'un gelgit eksenin aynı hizada olduğunu gösterdi. Bu, Plüton'un en büyük uydusu olan Charon'un kütleçekim kuvvetinin en güçlü olduğu çizgi. Bilim insanları, Plüton'un bu yöne Sputnik Planitia bölgesindeki yüzeye yakın ve yoğunlaşmış fazladan bir kütle yüzünden girdiğini düşünüyor. Önceden yapılan araştırmalara göre bu fazladan kütle, muhtemelen bu bölgede parçalanarak Sputnik Planitia'yı oluşturan kuyruklu yıldız çarpmasından sonra yer altı derinliklerinden gelip gizli okyanusu oluşturan suyun yanı sıra alandaki azot buzundan da kaynaklanıyor. Peki, güneş sisteminin 4.6 milyar yıllık tarihinde nasıl oldu da Plüton'daki bu yer altı okyanusu donmadan kalabildi? Neticede bu cüce gezegen herhangi bir gaz devinin çevresinde dolanmıyor. Başka bir deyişle Plüton'un iç yapısı, yüzey altı okyanuslara sahip olan Europa ve Enceladus'da olduğu üzere Jüpiter ve Satürn benzeri bir gaz devi tarafından gelgit kuvvetleri ile sıvılaştırıp ısıtılmamıştır. Yeni bir çalışma ise bu soru için muhtemel bir olasılığı öne sürüyor. Kamata ve meslektaşları; Plüton'un buz kabuğu altında, moleküler su kafeslerinin içerisinde kapana kısılan gazlardan oluşan, buz benzeri katı maddeler anlamına gelen gaz hidratlarından oluşan yalıtıcı bir katmanın yer aldığını ve donmanın gerçekleşmemesine bunun sebep olduğu varsayımında bulundular. Daha sonra da bu fikri test etmek için bilgisayar simülasyonlarını kullandılar. Gaz hidratları olmadan gerçekleştirilen simülasyonlarda Plüton'un okyanusu yüz milyonlarca yıl öncesinde kaskatı bir şekilde donuyordu. Ancak yalıtıcı katman ile birlikte okyanus günümüze kadar varlığını devam ettiriyordu. Araştırmacıların söylediğine göre bu gaz hidratları, aynı zamanda bu zamana kadar yüzeyde gözlenen buz-kabuk kalınlığı farklılıklarını sağlamak için Plüton'un yüzeyinin yeterince soğuk kalmasına yardım eden bir yalıtıcı olarak da görev yapıyor. Eğer gerçekten böyle bir katman varsa, bu su kafeslerinin içindeki gazın ne olabileceği ise belirsiz. Fakat ekip, metanın bu gaz için iyi bir aday olduğunu düşünüyor çünkü Plüton'un incecik atmosferi maddeden oldukça yoksun. 5 Ocak 2005 tarihinde astronomlar, ... Yeni bir araştırma raporuna göre; c...


Yukarıdaki fotoğraf Plüto ve uydusu Charon'un Dünya yüzeyinde bir yere konsalar ne kadar yer kaplayacaklarını gösteriyor. Not: Türkiye'de astronomlar, bizim Plüton olarak bildiğimiz cüce gezegene Plüto derler. Plüton ismi, sadece halk arasında kullanılır. New Horizons uzay aracının yaptığı yeni ölçümler Plüto'nun boyutlarının 2.370 km, yani Dünya'nın %18.5'i kadar, uydusu Charon'un ise 1.208 km yani Dünya'nın %8.5'i kadar bir yarıçapa sahip olduğunu gösterdi. Aşağıdaki fotoğrafta Plüto ve uydusu Charon'un, Yeni Ufuklar uzay aracı tarafından alınmış olan renkli fotoğrafını görüyoruz. Aşağıdaki fotoğrafta ise Plüton'u yalnız olarak görüyoruz. Dikkatlice bakacak olursanız sol köşesinde kalp şeklinde bir jeolojik yapının olduğu görülüyor.


Orcus (bilimsel adıyla 90482 Orcus), Plüton'a benzer, fakat tam zıt bir yörüngede dönen, bu sayede bir şekilde gözden uzak kalmayı becermiş bir cüce gezegen. Dünya'ya Plüton ile hemen hemen aynı uzaklıkta (6 milyar km) yer almasına karşın, 2004 yılına kadar gözlemlenebilmesi mümkün olmamıştı. Elbette bunun en önemli nedeni, kimsenin oralarda bir gezegen aramıyor oluşuydu. 2000'li yılların başlarında artış gösteren Neptün ötesi cisim arayışlarında, onlarca başka cüce gezegenle birlikte ancak keşfedilebildi. Pluton'un 1930'da keşfedildiği düşünüldüğünde, ne kadar geç farkedildiği daha iyi anlaşılabilir. Yaklaşık 900 km çapındaki Orcus'un Vanth isminde, kendine göre oldukça iri (380 km çapında) bir de uydusu bulunuyor. Bu küçük gezegen, Güneş çevresindeki bir turunu yaklaşık 243 yılda (Plüton 247 yılda) tamamlıyor.