Güneş Sistemi'nde birden fazla asteroit kuşağı bulunmasına karşın, asteroitlerin ana mekanı olan ve sisteme ilk baktığımızda Mars ve Jüpiter'in arasındaki gözümüzden kaçmayan boşluğu mekan edinen Asteroit Kuşağı hiç kuşkusuz bunlar arasında en büyükleri en göze batanı. Güneş Sistemi'nin sayıca oldukça fazla olan irili ufaklı asteroitleri için, yıldız olamamış, gezegen olamamış, hiçbir şey olmayı becerememiş; bundan ötürü de 'kaya parçaları olarak kalmış yığınlar', 'sistemin; çöpleri, molozları, enkazları isimlerini verebiliriz. Bu kadarını hak etmiyorlar, çok üstlerine gittiniz derseniz de 'minyatür gezegenler' diyebilirsiniz onlar için. Karar sizin. Pekii, bu asteroit denilen cisimlerin her gün arka bahçede ve yolda gördüğümüz kayalardan farkı ne derseniz üç çeşit asteroit tipinden bahsedebiliriz. Karbonlu, silikatlı ve metalik.Bir asteroitin şekli ve bileşimi, ne zaman neyden meydana geldiğiyle ve herhangi bir çarpışma geçirip geçirmediğiyle oldukça bağlantılı. Başlangıçta, Güneş sistemi daha yolun başındayken çoğu asteroit bugün keşfettiklerimizden daha büyük ve değişkendi. Gezegenler oluşma aşamasındayken, daha fazla maddeyi kendine çektiler ve giderek büyüdüler. Tabii burada en büyük payı Jüpiter'in aldığını söylememize bile gerek yok. Jüpiter çevresinden oldukça malzeme çaldı ama hepsini değil, yörüngesinde çok fazla enkaz bıraktı. Bazıları oldukça küçükken, bazıları muhtemelen gezegenlerden daha küçük, orta boyutlarda cisimler oluşturmak için bir araya geldi. Metal gibi ağır maddeler orta kısımda toplanırken, daha hafif maddeler mantoyu ve yer kabuğunu oluşturdu. Güneş sisteminin gençliği gerçekten de çok fırtınalıydı, her yer savaş alanı gibiydi, çarpışmalarla çoğu asteroit parçalara ayrıldı. Bugün bu kadar fazla asteroit görmemizin sebebi de bu olabilir. Büyük ihtimalle milyarlarca yıl önce Mars ve Jüpiter arasında çok daha fazlası vardı ama ya Jüpiter tarafından yalanıp yutuldular ya da gezegenlerin muazzam çekimi onları fırlatarak yörüngelerini değiştirdi. Söylediğimiz gibi çoğu asteroit Mars ile Jüpiter arasındaki kuşakta yaşarken, bir kısmı ise grup olarak gezegenler arasında dolaşmayı tercih eder. Hepsinin aynı yönde gezdikleri gerçeğine rağmen, düşük hızda gerçekleşen çarpışmalar, asteroitlerin sürekli olarak daha küçük parçalara ayrılmasına sebep olur. Kuşağın dışında, Trojan grubu gibi Jüpiter'in yörüngesine kapılan veya Amor ya da Apollo grupları gibi Dünya'nın ve Mars'ın güzergahından geçen veya Aten grubu gibi bizimle neredeyse aynı yörüngede olan bazı gruplar da vardır. Neyse ki aynı yörüngede olmamız her zaman çarpışacağımız anlamına gelmez. Çünkü yörüngeleri saptırılabilir ve Dünya'nın yörüngesiyle çarpışması engellenebilir. Dünya ile etkileşime geçmeleri halinde ise oldukça tehlikeli ve tatmin edilemez olabilirler. Yani, bir asteroit Güneş'in hatta Dünya'nın yörüngesinde binlerce yıl dönse bile bizimle hiç etkileşime geçmeyebilir de ama yörüngedeyken ufak bir kayma, bizim için pek de hoş olmayan şeylere sebep olabilir. Ceres: Teknik olarak cüce gezegen olarak kabul edilen Ceres, adını Romalıların tarım tanrıçasından alır. Açık arayla asteroit kuşağının en ağır olan cismi Ceres diğer komşularıyla kıyasla çok büyük ve kuşağın toplam kütlesinin %32'sini oluşturur. Apollo: Apollo asteroitleri yörüngeleri Dünya'nın yörüngesiyle çakışan asteroit grubudur. Zamanının çoğunu Dünya'nın yörüngesinin dışında geçiren Apollo asteroitleri Dünya'ya çok yakınlaşmaları sonucu potansiyel tehdit oluşturabilirler.2013'de Rusya'nın Chelyabinsk kentinin üzerinde patlayan, camların kırılması, binaların tahrip olmasına ve 1500 kişinin yaralanmasına sebep olan Chelyabinsk meteoru Apollo sınıfı bir asteroittir. Amor: Dünya'nın yörüngesine yaklaşan ama onunla çakışmayan asteroit grubudur. Yörüngeleri Dünya'nın yörüngesine göre Güneş'e daha uzaktır. Çoğunlukla Dünya ve Mars arasında konumlanmışlardır ve Amor grubuna ait olan Eros, yörüngesine uzay aracı gönderilen ilk asteroittir. Aten: Yörüngeleri Dünya ile çakışan asteroitlerdir ama Apollo asteroitlerinin aksine, Aten'ler zamanının çoğunu Dünya'nın yörüngesinin içinde geçirir. Aten asteroitlerinin en ünlüsü olan Cruithne, Dünya ile neredeyse Dünya ile aynı yörüngeyi takip eder. Eros: Eros, onda bir şansla olsa da gelecek bir milyon yıl içinde Mars'a ya da Dünya'ya çarpması muhtemel bir asteroittir. Ayrıca Dünya'ya yakın asteroitler içinde en büyük ve üzerinde en çok çalışılmış olanlardan biridir. Aslına bakarsınız, Eros bir sonda tarafından ziyaret edildi ve üzerinde yapılan araştırmalar sayesinde bu asteroit hakkında oldukça fazla bilgiye sahibiz. İkarus: Apollo asteroid sınıfının bir üyesi olan İkarus, günberi döneminde Güneş'e Merkür'den bile daha yakın olması gibi alışılmadık özelliklere sahiptir. Adını Yunan mitolojisindeki Güneş'e uçan İkarus'dan alan asteroid, Dünya'ya yakın seyreden asteroidler arasında en az tehlikeli olanıdır. 9, 19, 28 yıl arayla Dünya'ya yaklaşan İkarus, Dünya'ya en yakın olduğu zaman 6,355,200 km uzaklıkta bulunabiliyor. Yani, İkarus'un Dünya'ya en yakın olduğu zaman Ay'ın bizden 16 kat uzakta olması gibi. Hidalgo: Hidalgo, asteroid kuşağının dış kısmında yer alan herhangi bir asteroide göre en uzun yörünge süresine sahiptir. Bir tam turunu tamamlaması 13 yıl sürüyor. Eksen eğikliği fazladır. Bu nedenle, Jüpiter ile birlikte yakın bir karşılaşma yaşayayabileceği öngörülüyor. Adonis: Adonis, Apollo asteroidleri sınıfında 1936'da keşfedilen ikinci asteroiddir. Adını Yunan mitolojisindeki bir karakterden alan Adonis'in, içinde bulunduğumuz yüzyılda Dünya'ya 6 kere yakın geçişte bulunması bekleniyor. Neyse, gözünüz korkmadan söyleyelim ki, uzayda geçen aksiyon filmlerinde kötü adamları alt etmeye çalışan ve asteroit kuşağı boyunca uzay gemileriyle oraya buraya saldırıp kaçan insanlar görürsünüz. Fakat gerçekte asteroit kuşağı çoğunlukla boş uzaydan ibaret. Eğer bir asteroitin üzerinde olsaydınız, başka bir asteroidi çıplak gözle görmeyebilirdiniz bile. Ayrıca oldukça çok olmalarına rağmen, ana kuşaktaki tüm asteroitleri tek bir yere toplasaydınız, Ay'ımızdan bile çok daha küçük olurlardı. - Nükleeer Patlama:Bu yöntem asteroitin bir nükleer bombayla yok edilmesini içeriyor.Fakat patlamanın asteroiti sadece daha küçük parçalara bölmesi bir takım sorunlara neden olabilir. - Çoklu Patlama:Asteroit birden fazla nükleer bombayla patlatılarak etkisiz hale getirilebilir, yönü değiştirilebilir. - Kinetik çarpma aygıtı:Yine ikinci seçenekle benzer olmak üzere, bu yöntemde asteroite katı bir çarpma aygıtı yollanarak ivmesi değiştirilebilir başka bir rotaya yollanabilir. - Güneş yelkeni:Bu metot da asteroite 5.000 km genişliğinde bir Güneş yelkeni eklemlenir. Güneş ışığının sürekli basıncı yavaş yavaş asteroitin rotasını değiştirecektir. - Dev matkap:Dev bir uzay matkabı asteroite yollanabilir, asteroiti uzaya saçmadan önce iç kısımlarına girerek kütlesini azaltabilir ve rotasını değiştirebilir. - Boyama:Asteroitin parçaları boyanarak, asteroitin Güneş'e bakan yüzü tarafından yayılan termal radyasyon miktarı arttırılabilir ve yönü değiştirilebilir. Listelenebilen bu yöntemlerin arasında, Rus bilim adamları, asteroidlerin dünyaya çarpmasını veya zarar vermesini önlemenin en etkin yolunun, her ne kadar uzayda kullanımı yasak olsa da, nükleer bir patlama olduğunu düşünüyor. Doğal olarak, Dünya'daki hayata büyük bir zarar verecek veya yok edecek bir asteroidin söz konusu olması halinde de bu yasakların göz ardı edilebileceği düşünülüyor. Birkaç yıl önceye kadar bu mevzuyu, bilim kurgu filmlerinde işlenen bir senaryo olarak düşündüğümüzde bile heyecanlanıyorduk ki, NASA, ESA, JAXA ve RSA gibi dev uzay ajansları Dünya'ya çarpabilecek asteroitleri önceden belirleyebilecek bir ekip kurduklarını duyurdu. Dünya'nın yörüngesinin yakın çevresinde tarama yapacak olan bilim insanları, herhangi bir tehlike halinde, günler içerisinde gerekli mercilere raporlama yapacaklar ve yapıyorlar. Yeni Ufuklar Uzay Aracının Onuncu Yıl Dönümü! On yıl önce Plüton'un son teknoloji... 29 Kasım 2020 tarihinde görece büyü... 1989 yılı Ekim ayında, Güneş Sistem...


Son zamanlarda sıkça duyduğumuz STEM ; fen bilimleri, matematik gibi dersleri ezber sisteminden çıkarıp, bilgilerin gerçek yaşamda uygulanabilirliği ve problem çözme metotlarının geliştirilmesiyle birlikte merak, araştırma ve yaratıcılık özelliklerinin de öne çıkartılmasını hedef alır. Ülkemizde de bazı lise ve ortaokullarda STEM müfredatları yürütülmekte. Birçok ülkede astrobotanik eğitimini ilkokul seviyesindeki öğrencilere vermek için ISSET, DreamUp, Magnitude.io ve MarsFarm gibi kuruluşların katkılarıyla hazırlanan müfredat programları ile sınıflarda online deneyler üzerinden eğitimler yürütülüyor. Bu yazımızda yürütülen deneyleri ve kuruluşlar hakkında çeşitli bilgileri sizler için derledik. Kısaltmalar; Minimum Viable Product , Science Technology Engineering Arts Mathematics , International Space School Educational Trust , New Generation Science Standards , Center for the Advenciment of Science In Space , Commercial Resupply Services , Florida , Virginia , California . Japonya'da Suito Kokusai okullarında Gil Cauthorn'un katkılarıyla astrobotanik müfredatı uygulamaya geçiriliyor. Müfredat, kapsamında bitki büyümesi, gelişimi gibi temel botanik temellerinin yanında bitkinin uzay ortamında yetiştirilmesi için gerekli ortam koşullarına ait çeşitli temel bilgileri içermektedir. MARSfarm, öğretmenlerin STEM ile öğrencilerin katılımını arttırmasına yardımcı olacak eğitim çözümleri sunar. Derin uzay araştırmaları için en uygun mahsulleri belirleme konusunda uzun vadeli bir vizyonla öğrenci kitlesi, yeni nesil problem çözücü olarak yetişirken, bitki fizyolojisinden bilgisayar bilimine kadar her şeyi uygulamalı olarak öğrenme imkanı elde eder. MARSfarm bünyesindeki eğitmenlerin katkılarıyla, Açık Kaynaklı Gıda Bilgisayarı adını verdikleri çoğunlukla öğrencilerin yaptığı bir bitki büyütme ünitesi geliştirilmiştir. Site yöneticilerinden Drew Dubis ve ekibi, bu ve bunun gibi çalışmaları yapan öğrencilerle iletişime geçerek çalışma detaylarıyla ilgili destek veya önerilere her zaman açık olduklarını da belirtiyorlar. Aşağıda MVP yapılışına ait bir video verilmiştir. Tohum Vakfı ve Uluslararası Uzay İstasyonu Ulusal Laboratuvarının katkılarıyla yürütülen Tomatosphere, ISS'e domates tohumu göndererek, tohumların sınıflarda yapılan deneylerde kullanılması üzere Dünya'ya geri getirildiği bir organizasyondur. Tomatosphere'in 2001'de başlamasından bu yana 3.3 milyondan fazla öğrenci bu organizasyona katılmıştır. Her yıl 24.000'den fazla derslik katılmaya devam ediyor. Her sınıfta biri ISS'e gönderilmiş, diğeri dünyada kalan kontrol tohumlarına sahip iki paket domates tohumu gönderilir. Çevrimiçi kaynaklar tarafından yönlendirilen eğitimci, sınıfın iki tohum grubunun çimlenme oranlarını karşılaştırmak için bir plan yapmasına ve deney yapmasına yardımcı olur. Deneyde eğitimciler ve öğrenciler, deney sonuçlarını Tomatosphere'e sunmadan önce hangi tohum gruplarının uzaydan geldiğini bilmezler. Program yakın zamanda, deney boyunca tohumları çevreleyen sıcaklık, basınç ve nemi izledikleri sensörleri içeren yeni bir aşama kaydetti. Yeni müfredat malzemeleri, öğretmenlerin ve öğrencilerin sensör verileriyle çalışmak için hesaplama becerilerini kullanmalarına yardımcı olacak. ISS'de çimlenme ve domates yetiştirme konusundaki gelecekteki girişimler, Tomatosphere deneyimini daha da artıracak. Öğrenciler uzay ortamının bitki büyümesi üzerindeki etkilerini araştırırken, eğitimciler de astronotların ihtiyaçlarını uzun vadeli uzay görevlerinde karşılamanın zorluklarını ve Mars'ta gelecekteki bir misyonun gıda için bitki yetiştirmeye nasıl dayanabileceğini tartışmak için fırsatlar bulacaklar. Sınıfları ve ISS'i, mikro yerçekiminin canlılar üzerindeki etkilerinin araştırıldığı bir platformda bir araya getirir. ExoLab, Yeni Nesil Bilim Standartları 'na dayalı olarak 6.- 8. sınıflar için ders dizisi ile tasarlanmıştır. ISS, akademi ve endüstri için gelişmiş mikro yerçekimi araştırmalarına ev sahipliği yapmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki okul bölgeleri ve Uzayda Bilimi Geliştirme Merkezi ile birlikte çalışan Magnitude.io, kabul edilen bilim standartlarıyla eşleştirilen olağanüstü bir ekzoloji deneyimi sunarken, uzaydaki deneylere erişme maliyetini de önemli ölçüde azaltır. Deneyler ISS'de ikmal görevlerine uygun olarak başlatılır. Bu, sınıftaki denemenin ISS deneyi ile ne zaman koordineli olarak başlayacağına dair seçenekler vererek, yılda çoklu deneylere izin verir. Öğrenciler, mikro yerçekiminin genel olarak canlıların büyümesine etkisi de dahil olmak üzere çevresel koşullar arasındaki ilişkileri sorgularlar. Mikro yerçekimi modüler büyüme odalarında, dört farklı microgreens'in yeşerme morfolojisi ve fizyolojisi incelendiği bu deneyde; tohumlar, başarılı karasal aydınlatmayı simüle eden gündüz ve gece aydınlatma döngüleri sağlamak için otomatik büyüme aydınlatma koşullarına maruz bırakıldı. Görüntüleme ve sayısız çevre sensörü, ISS'deki bitki büyümesinin aşamalı değerlendirmesini sağlarken, karşılaştırma için çoklu karasal kontrol deneyleri yapılmıştır. Microgreens Büyüme deneyleri uzun vadeli uzay uçuşlarında yiyecek, oksijen ve diğer yaşam şartlarının hizmetinde bitki yetiştirme anlayışına katkıda bulunmuştur. Bu deney aynı zamanda olağanüstü koşullarda yetiştirilen bitkiler hakkında da bilgi verir. Ekin bilimini, temel biyolojiyi ve dünyadaki bahçe uygulamaları hakkında bilgi verebilir. Magnitude.IO'nun yönettiği bir eğitim girişimi olan bu projede, Arabidopsis thaliana'nın farklı büyüme aşamalarını incelenirken, mikro yerçekimi ortamından nasıl etkilendiği araştırılmıştır. Bir sonraki deneyde Rhizobium Legumin bitkisi kullanılacak ve bunun için 25 temmuz perşembe 2019'da CRS-18 gönderilmiştir. Siz de okulunuzda ExoLab deney kitini edinmek istiyorsanız tıklayınız. Magnitude.io platformuna katılan öğrencilerin deney sonuçlarını kullanarak yazdıkları proje sergi sunumunun detaylarına buradan ulaşabilirsiniz. Uluslararası Uzay Okulu Eğitim İnancı 1998 yılında kurulan ve her yaştan insana benzersiz öğrenme fırsatları sunmak için dünyanın önde gelen uzay organizasyonlarıyla ortaklaşa çalışan tescilli bir Birleşik Krallık yardım kuruluşudur. Programların her biri, uluslararası bir keşif gezisinde veya denemenizi uzaya gönderebileceğiniz eşsiz Görev Keşif Uzay Kampı ile benzersiz imkanlar sunmaktadır. Farklı havacılık kuruluşları ile yakın çalışma ilişkileri sayesinde ISSET; astronotlar, roket bilimcileri ve lider profesyonellerle en üst düzeyde ekip oluşturmanıza olanak sağlar. SpaceX tarafından Cape Canaveral'dan gönderilen bu eğitici çoklu test kiti, dört öğrencinin tasarladığı deneyleri içeriyor: Biri aleovera'nın antifungal özelliklerini içeren bir deney. Bu deney, Aloevera'nın mikro yerçekimi ortamında bir antifungal olarak etkinliğini gösteren temel ölçümleri yapmaya odaklanmıştır. Bir bisced petri tabağı kullanılarak, mantar Candida Albicans, hem maya malt ağarı hem de aleovera'nın varlığından izole edilir. Bu şekilde, özün Candida büyümesi üzerindeki etkisi daha kolay tespit edilebilir. Bir mikro yerçekimi ortamında gerçekleştirilecek ve değerlendirilecek bir dizi eğitim deneyidir. Öğrenciler uzay ortamının hem yaşam hem de fizik bilimleri deneyleri üzerindeki etkilerini araştırdılar. ISSET Multi-Experimental Modülü üç bağımsız deney içermektedir. Bunlardan biri Hidroprimingin Fesleğen Büyümesi Üzerindeki Etkisi deneyi, fırlatmadan önce hidroprimize edilmiş olan ve bulunmayan mikrobasil tohumlarının büyüme oranlarının araştırılması hedeflenmiştir. Öğretmenlere, yarının problem çözücülerini yetiştirmek için eşsiz STEM deneyimi edinmeleri için fırsatlar sunar. Öğrencilerin, çeşitli etkinliklerle artık STEM'i çok zor olarak algılamasına gerek yok. Uygulamalı deneyimler ile öğrencilere bilim ve teknolojiden daha fazlasını öğretir. Programlar; iletişim, problem çözme, eleştirel düşünme, yaratıcılık ve veri analizinde her seviyedeki öğrenciler için heyecan verici ve ilgi çekici bir şekilde beceriler geliştirir. Şimdiye kadar binlerce öğretmen ve öğrencinin katılımı ile 375'den fazla öğrenci proje yükünü uzaya taşıdılar. Lise ya da ortaokul öğrencisi isen sıradaki neden sen olmayasın? Program; biyoloji ve biyoteknoloji, yer ve uzay bilimleri, insan sağlığı, fiziksel bilimler ve teknoloji olmak üzere 5 ayrı kategoriden başvurulara açıktır. Lakewood lisesi öğrecileri tarafından yapılan, Hydrofuge bitki büyütme sistemi; mikro yerçekimi etkisi altındaki bitki köklerindeki suyun topaklanmaması için geliştirdikleri santrifüj konseptinin detayları için tıklayınız. - Suyun, kaynağından çıkarılmasından hemen sonra davranışını ve daha sonra nasıl hareket ettiğini gözlemlemek. - Örnek bitkinin aeroponik sistem kullanarak nasıl büyüdüğünü gözlemlemektir. Mikrogravite içinde küçük ölçekli aeroponik sistemler kullanmanın fizibilitesini incelemek için, bu deney ultrasonik sisleyici üniteli bir odada gerçekleştirildi. Sis, mikro yeşil tohum içeren malzemeye püskürtülür ve çimlenme ve büyüme gözlemlenir. Toplanan araştırma verileri ISS'de gelecekteki bitki büyüme çalışmaları için yararlı bir model sağlamaktadır. Gıda üretimi uzun süredir devam eden uzay misyonları için endişe verici olmuştur. Bu araştırma, en aza indirilmiş maliyet ve verimi en üst düzeye çıkarmak için büyük sözler veren heyecan verici bir seçenek sunuyor. Küçük ölçekli otomatik aeroponikler, mikro yerçekiminde araştırmaya yönelik ilk adımı temsil ediyor. Mikro yerçekimindeki aeroponik davranış, Dünya'daki aeroponik sistemleri iyileştirmek için benzersiz bilgiler sağlayabilir. Geleceğin bilim insanları, bu günden itibaren sorgulayan, gözlemleyen ve araştıranlar olacaktır. Bu nesili yetiştirmek için de STEM, yöntemlerinin dünya çapında yaygınlaşmasının getirdiği avantaj sayesinde küreselleşen eğitim modelini destekliyor. Bilim, rasyoneldir. Kişisel ilişkilere ve politik görüşlere yer yoktur.


Bu Yazımızda sizlere son zamanlarda çok önemli bir yere sahip olan uzayda bitki yetiştirme literatüründen, Astrobotanik'in kuruluşu ve yapılan ilk bilimsel çalışmalardan bahsedeceğiz. Yazımızın baş karakteri Gavriil A. Tikhov'un yaptığı çalışmalar ve günümüze kadar gelen etkilerinden biri, LUCAS projesini ele alacağız. Rus astronom Gavriil Adrianovich Tikhov (1875-1960), astrobiyolojinin öncülerinden biri ve aynı zamanda astrobotani'nin kurucusudur. 1906-1941 yılları arasında Saint Petersburg yakınlarındaki Pulkovo Rasathanesinde astronom olarak çalışmaya başladı. Daha sonra yaşamının sonuna kadar Alma-Ata Gözlemevinde çalışmalarını sürdürdü. Birçok farklı astronomi alanında uzmanlaştı. 1914 gibi erken bir zamanda, Dünya ışığının gözlemlerine dayanarak, uzaydan görülen Dünya'nın soluk mavi bir renkle görülmesi gerektiği sonucuna vardı. Bu çalışması Tikhov'un ana araştırmasının dünya dışı yaşam arayışına odakladı, özellikle Mars'ta bitki örtüsü varlığına dair gözlemeler ve çalışmalar yürütmeye başladı. O yıllarda birçok astronom, Mars yüzeyinde kanalların varlığına inanıyordu. 1947'de Alma Ata Rasathanesi'nde Astrobotani Anabilim dalını kurdu. biyologlar, botanikçiler ve fizikçiler, Mars'ta bulunanlara benzer koşullarda yetişen bitkilerin yansıma spektrumlarını incelemek için bu ekibe katıldılar. Geziler bu amaç doğrultusunda çok soğuk ya da çok kuru yerlerde düzenlendi. Öldükten sonra, Astrobotani bölümü Alma Ata gözlemevinden tasfiye edildi. - İlk yaklaşım, Dünya'nın gözlem uydusu verilerinin, Dünya'nın yapay spektrumunu oluşturmak için kullanılmasıdır. Bununla birlikte, gözlem verileri bir bütün olarak görülen Dünya'dan elde edilen verilerden çok uzaktır: Bitki örtüsü, genellikle dikey olarak algılanır, böylece eğiklik ve uzuv etkileri kaybolur. - Diğer bir yaklaşım, Dünya'yı tek bir nokta olarak görmek için yeterince uzak bir uzay gemisinden gözlemlemektir. Bununla birlikte, mevcut hiçbir Güneş Sistemi görevi , 500 800 nm spektrum aralığında spektrum çözünürlüğü >> 50 olan bir Dünya spektrumunu alma kabiliyetine sahip değildir. Earthshine gözlemleri, fotosentetik pigmentlerin ve atmosferik biyojenik moleküllerin spektral imzasının tespit edilebildiğini gösterdi; bu, prensipte, diğer gezegenlerde yaşamın, geniş çapta ise, küresel ölçekte tespit edilebileceğine dayalı araştırılmalar yaygınlaşmıştır. Dünyaya gelince, kıtalar ve okyanuslardan Ay yüzeyine yansıyan ışınlar, bitkilerde klorofil soğurma özellikleriyle ilgili olan kırmızı bitki indisi ile dünya benzeri gezegenin spektral haritasının mümkün olduğunu kanıtladı. LUCAS projesi çerçevesinde, Earthshine, Dünya'nın Ay'a bakan kısımlarına karşılık gelen varyasyonları gözlemlemek için uzun zaman periyodunda alınan veriler ile Concordia Araştırma İstasyonu'nda ölçülmüştür. Fotosentetik organizmalar; ışık enerjisinden yararlanarak enerjiyi depolayan ve organik bileşikler üretebilen organizmalara verilen genel isimdir. Albedo; Bir yüzeye düşen elektromanyetik enerjinin yüzey tarafından yansıtma kapasitesi yada yüzeyin yansıtma gücüdür. Earthshine; dünyadan yansıyıp ayın gölgede kalan kısımlarını aydınlatan ışık. Sık sık soru alıyoruz; "tavsiye ede... Evrende her bir cismin, daha önceki...


Bu yazımızda sizlere bitki yaşamının ve uzay ortamlarındaki etkileşimlerinin inceleyen bilim dalı olan Astrobotanik'ten bahsedeceğiz. Astrobotanik, Dünya benzeri gezegenler için bitkinin ortama duyacağı tepkiyi ve yaşama olasılığını araştıran, gelişmekte olan bir bilim dalıdır. 1971 ile 1986 yılları arasında sovyet araştırmacılar tarafından istasyon içerisinde devamlı hareket eden ilk biyolojik yaşam destek ünitelerin olduğu deneyler gerçekleştirildi. 1973'de Epidendrum orkideleri, 110 gün boyunca Salyut 6'da uçan küçük bir büyüme odası olan Malakit'te yetiştirildi. Deney esnasında çiçekler açtıktan kısa bir süre sonra solduğu için tohum üretilemedi. Oasis serisini desteklemek amacıyla 1979'da üretilmiş bir bitki yetiştirme ünitesidir. Yumru kökü olan bitkiler için tasarlanan sistemde Oasis serisinden farklı olarak aydınlatma ve havalandırma sistemi yoktur. 2010 yılında kabak bitkisi sürdürücü bitki olarak yetiştirilmiştir. Kabak farklı olarak aeroponik sistem içinde yetiştirilen ilk bitkidir. Bitkilerin gen düzeyinde uzayda yaşama karşı verdikleri tepkiler 2014 yılında, ISIC Kenedy Uzay Merkezi'nde yer alan BRIC19'da Arabidopsis Thalianan üzerinde, tam RNA dizilişi elde edilmesidir.


Astrofizik; fizik ve kimya yasalarını yıldızların, gezegenlerin, galaksilerin, bulutsuların ve evrendeki diğer nesnelerin doğumunu, yaşamını ve ölümünü açıklamak için kullanan bir bilim dalıdır. Astronomi ve kozmoloji adında iki kardeş bilim dalı vardır ve bunları birbirinden ayıran çizgiler çok da net değildir. - Astronomi; gökcisimlerinin pozisyonlarını, parlaklıklarını, hareketlerini ve diğer karakteristik özellikleri ölçer. - Astrofizik, evrendeki küçük ve orta büyüklükte olan yapıların fiziksel teorilerini yaratır. - Kozmoloji ise bunu çok daha büyük yapılar için ve evreni bir bütün şeklinde alarak yapar. Uygulamada bu üç uzmanlık alanı, birbirine sıkıca bağlı bir aile oluşturur. Bir bulutsunun yerini veya ne tür bir ışık yaydığını sorarsanız, buna önce bir astronom cevap verebilir. Bu bulutsunun neyden oluştuğunu ve nasıl oluştuğunu sorarsanız astrofizikçi bunun hakkında konuşacaktır. Bu verilerin evrenin oluşumu ile nasıl uyuştuğunu sorduğunuzda ise muhtemelen kozmoloji uzmanı buna atlayıp cevabını verecektir. Ancak dikkatli olun; bu soruların herhangi birinde, iki veya üç kişi aynı anda konuşmaya başlayabilir! Astrofizikçiler, evreni ve onun içindeki yerimizi anlamaya çalışırlar. NASA'nın web sitesine göre, NASA'da astrofiziğin hedefleri evrenin nasıl işlediğini bulmak, nasıl başlayıp evrimleştiğini keşfetmek ve diğer yıldızların çevresindeki gezegenlerde yaşam aramak olarak belirtilmiştir. - Evren nasıl işler? - Biz buraya nasıl geldik? - Yalnız mıyız? Astronomi, en eski bilim dallarından biri iken teorik astrofizik Isaac Newton ile başlamıştır. Newton'dan önce gök bilimciler, göksel cisimlerin hareketlerini fiziksel bir temel olmadan karmaşık matematiksel modeller kullanarak anlatıyorlardı. Newton, tek bir teorinin uzaydaki uydularla gezegenlerin yörüngelerini ve Dünya'daki bir topun hareketini aynı anda açıklandığını gösterdi. Bu teori, göklerin ve Yeryüzü'nün aynı fizik kanunlarına tabi olması gibi o zamanlar için şaşırtıcı bir sonucu da kanıtlara ekledi. Belki de Newton'ın modelini öncekilerden tamamen ayıran en önemli şey, bu modelin tanımlayıcı olduğu kadar tahminci olmasıdır. Uranüs'ün yörüngesindeki sapmalara dayanarak gök bilimciler, daha sonra Neptün olarak gözlenip adlandırılacak olan yeni bir gezegenin yerini öngördüler. Tanımlayıcı olduğu kadar tahminci olması, olgunlaşmış bir bilimin işaretidir ve astrofizik bu kategorinin içerisinde bulunmaktadır. Uzak nesneler ile etkileşim içinde olmamızın tek yolu yaydıkları radyasyonu gözlemlemek olduğundan dolayı astrofizik, bu radyasyonu üreten mekanizmaları açıklayacak teorilerin çıkarımını yapmak ve bunlardan daha fazla bilgi ortaya çıkarmak için fikirler ortaya koymak zorundadır. Yıldızların doğası hakkındaki ilk fikirler, 19. Yüzyılın ortalarından itibaren belli maddelerin ısıtıldığında emdiği ve yaydığı ışığın özel sıklıklarını gözlemleme anlamına gelen tayfsal analiz biliminin ortaya çıkması ile başladı. Tayfsal analiz, hem rehberlik hem de yeni teorilerin test edilmesinde bu üç uzay bilimi dalı için de gereklidir. İlk tayf ölçümü, yıldızların Yeryüzü'nde de var olan maddeleri içerdiklerinin ilk kanıtını sağlamıştır. Tayf ölçümü, bazı bulutsuların yıldız içeriyor olmalarına rağmen, bazılarının sadece gazdan oluştuğunu ortaya çıkarmıştır. Bu bilgi, daha sonra bazı bulutsuların bulutsu değil farklı galaksiler olduğu fikrini sağlamlaştırmaya yardımcı olmuştur. 1920'lerin başlarında; Cecilia Payne, tayf ölçümünü kullanarak bu yıldızların büyük oranda hidrojenden oluştuklarını keşfetti. Yıldızların spektrumları, astrofizikçilere ayrıca bunların Dünya'dan ne hızla uzaklaşıp ne hızla Dünya'ya yakınlaştıklarını belirleme imkanı vermiştir. Tıpkı Doppler Kayması sebebiyle araçların yaydığı sesin bize yakınlaşması veya uzaklaşması gibi, yıldızların spektrumları da aynı şekilde değişecektir. 1930'larda; Doppler kayması ve Einstein'ın genel görelilik teorisini birleştiren Edwin Hubble, evrenin genişlediğine dair güçlü kanıtlar sağladı. Bu, Einstein'ın teorisi tarafından da öngörülür ve birlikte Big Bang Teorisinin temelini oluşturur. Ayrıca 19. Yüzyılın ortalarında; fizikçiler Lord Kelvin ve Gustav Von Helmholtz, yerçekimsel çöküşün Güneş'e güç verebileceği üzerine düşünüyorlardı ancak, nihayetinde bu yolla elde edilen enerjinin sadece 100.000 yıl süreceğini fark ettiler. Elli yıl sonra, Einstein'ın ünlü E = mc2 denklemi astrofizikçilere gerçek enerji kaynağının ne olduğunun ilk ipucunu verdi . Nükleer fizik, kuantum mekaniği ve parçacık fiziği 20. yüzyılın ilk yarısında ilerledikçe, nükleer füzyonun yıldızları nasıl güçlendirebileceği teorilerini formüle etmek mümkün oldu. Bu teoriler; yıldızların nasıl oluştuklarını, yaşadıklarını ve öldüklerini tanımlamakla birlikte gözlenen yıldız türlerinin dağılımını, bunların spektrumlarını, parlaklıklarını, yaşlarını ve diğer özelliklerini de başarılı bir şekilde açıklamışlardır. Astrofizik, yıldızların ve evrendeki diğer uzak cisimlerin fiziğidir ancak, evimize de oldukça yaklaşmaktadır. Big Bang Teorisine göre, ilk yıldızlar büyük oranda hidrojenden (%75) oluşmuştur. Onlara enerji veren nükleer füzyon süreci, daha ağır bir element olan helyumu oluşturmak için hidrojen atomlarını birleştirmektedir. 1957'de; karı-koca gök bilimci olan Geoffrey ve Margaret Burbidge ile fizikçiler William Alfred Fowler ve Fred Hoyle, yaşları arttıkça yıldızların daha sonraki nesillerdeki yıldızlara da geçen büyük miktarlardaki ağır elementleri nasıl ürettiklerini gösterdiler. Demir (%32.1), oksijen (%30.1), silisyum (15.1) gibi Dünya'yı oluşturan elementlerin üretilmesi, yeni yıldızların hayatlarının sadece son evresinde ortaya çıkmaktadır. Bu elementlerin bir diğeri olan karbon, oksijenle birlikte bizim de dahil olduğumuz bütün yaşayan varlıkların kütlesinin çoğunluğunu oluşturmaktadır. Bu nedenle de astrofizik; hepimizin yıldız değil, yıldız tozu olduğumuzu söylemektedir. Astrofizikçi olmak; yıllarca gözlem, eğitim ve çalışma gerektirir. Ancak astronomi kulüplerine katılarak, yerel astronomi etkinliklerinde bulunarak, astronomi ve astrofizikle ilgili ücretsiz çevrimiçi kurslar alarak ve hatta ilkokul ve lisede bile bu gibi küçük yollarla bu işe başlayabilirsiniz. Üniversitede ise öğrenciler, astrofizikte doktoralarını tamamlamayı ve daha sonra astrofizik bölümlerinde doktora sonrası bir konuma gelmeyi hedeflemelidirler. Astrofizikçiler; hükümet, üniversite laboratuarları ve bazen özel kuruluşlar için çalışabilirler. Study.com, sizi astrofizikçi olma yoluna sokabilecek daha fazla öneri sunmaktadır. Bunlar aşağıda verilmiştir. Lise boyunca matematik ve fen derslerini alın. Çok çeşitli fen dersleri aldığınızdan da emin olun. Astronomi ve astrofizik; evrendeki olguları daha iyi anlamak için biyoloji, kimya ve diğer bilimlerin unsurlarını harmanlamaktadır. Ayrıca matematikte veya bilimde herhangi bir yaz tatili işi veya staj için takipte olun. Gönüllü çalışmalar bile özgeçmişinizi güçlendirebilir. Astrofizik lisans derecesi ideal olsa da, bu alana giden bir çok yol bulunmaktadır. Örneğin, verileri analiz etmeniz için önemli olan bilgisayar bilimlerinde lisans eğitimi alabilirsiniz. Hangi programların size yardımcı olacağını öğrenmek için lise rehberlik danışmanınıza veya üniversitenize danışmak en iyisidir. Birçok üniversitede öğrencilerin keşiflere katıldığı programlar vardır hatta bazen bu keşifler yayınlanır. NASA, ESA, RSA gibi ajanslar zaman zaman staj imkanı da sunmaktadır. Doktora yapmak, uzun ve yorucudur ancak, ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu, astrofizikçilerin çoğunun doktora derecesine sahip olduğuna dikkat çekiyor. Geniş bilgi temeline sahip olmak için doktoranızın astronomi, bilgisayar bilimi, matematik, fizik ve istatistik derslerini içerdiğinden emin olun. Arizona State University'de bulunan gezegen astrofizikçisi Natalie Hinkel, 2015 yılında Lifehacker'a verdiği uzun röportajda küçük bir astrofizik araştırmacısı olmanın ödüllerine ve zorluklarına bir göz atmıştı. Araştırmalarını yaparken geçirdiği uzun yılları, sık iş değişikliklerini, iş saatlerini ve rekabetçi bir alanda bir kadın olmanın nasıl bir şey olduğunu anlatmıştı. Gün boyunca neler yaptığına dair ilginç bir bakış açısı da vardı. Zamanının çok az bir kısmı teleskop başında geçiyordu. Zamanımın büyük bir çoğunluğunu programlamaya harcıyorum. Çoğu insan, gökbilimcilerin tüm zamanlarını teleskoplarda geçirdiğini varsayıyorlar ancak bu, işin çok küçük bir kısmı. Bazı gözlemler yapıyorum, ancak son birkaç yılda sadece iki kez toplamda iki hafta gözlem yaptım.


Andromeda galaksisinin bu muhteşem fotoğrafı, astrofotoğrafçı Onur Durma tarafından Seferihisar'da çekildi. Mitolojik bir kavram olan Andromeda'nın Türkçedeki karşılığı zincire vurulmuş kız anlamına da gelir. Andromeda, yine aynı isme sahip Andromeda Takımyıldızı'nda bulunan bir sarmal galaksidir. Spitzer Uzay Teleskobundan elde edilen verilere göre bir trilyon yıldıza ev sahipliği yapmaktadır. Bizim galaksimiz Samanyolu ile arasındaki uzaklık yaklaşık olarak 2.2 milyon ışık yılıdır. Andromeda'nın bir diğer özelliği; çıplak göz ile Dünya'dan görülebilen en uzak gök cismi olması. Ayrıca Samanyolu'na en yakın büyük gökadadır. Astrofotoğrafçılık hakkında daha fazla bilgi almak ve teknik detayları öğrenebilmek için sitemizdeki astrofotoğrafçılık makalelerine göz atabilirsiniz. Çok yaygın bir yanılgı, teorilerin ... Arecibo Mesajı: Merhaba Uzaylılar, Biz Buradayız!


Bu poz, dün gece (29 Ağustos 2015) Bursa Görükle'de Ozan Karakaş tarafından evinin penceresinden görülen Ay'ı fotoğraflamak isterken tamamen rastlantı sonucu yakalandı. Bazen gökyüzünü fotoğraflarken, güzel sürprizler yaşayabilirsiniz. Birçok astrofotoğrafçı, Ay'ın önünden geçen bir uçağı görüntüleyebilmek için günlerce hazırlık yapar, uygun yer ve zamanda saatlerce bekler. Oysa bu poz, o bahsettiğimiz sürprizlerden biri olmuş. Ekipman: Canon 1100D fotoğraf makinası ve 75x300 lens. Tripod kullanılmadan elle çekim. Fotoğrafın büyük halini görmek için üzerine tıklayabilirsiniz. Büyük boyutlu (12 megapiksel) halini bu linkten indirebilirsiniz. Klimanjaro Dağı, Samanyolu ve uydu ... Hayır, olamazdı. Evet, en baştan bu...


İranlı ünlü amatör astronom Babak Amin Tafreshi tarafından çekilen bu muazzam fotoğrafın sol tarafında, bulutların arasında galaksimiz Samanyolu boydan boya uzanıyor. Bizden sadece 160 bin ışık yılı uzakta yer alan cüce galaksi Büyük Magellan Bulutu, tam Klimanjaro Dağı'nın üstünde yer alıyor. Daha uzakta, yaklaşık 200 bin ışık yılı ötemizde yer alan diğer uydumuz Küçük Magellan Bulutu ise, dağın sağ tarafında bir ağacın üzerinde kendine yer bulmuş. Magellan bulutları hakkında daha fazla bilgi almak istiyorsanız, ilgili yazımızı okuyabilirsiniz. Yazı dizimizin daha önceki iki seri... NASA Uzaylıları Biliyor Ama Halktan Gizliyor! Kimi zaman üstad İlber Ortaylı'nın ...


Bilim röportajları serimizin yedinci bölümünde, astrofotoğrafçı Tuncay Kaçar ile keyifli bir röportaj gerçekleştirdik. Astrofotoğrafçı, amatör astronom ve saygın bir gemi kaptanı olan Tuncay Kaçar ile gerçekleştirdiğimiz bu samimi röportajı aşağıdaki videodan veya bu linke tıklayarak izleyebilirsiniz. Hypatia Bilim ve Kozmik Anafor ortaklığında Youtube kanalımızda, yeni çalışmalarımızla sizlerle birlikte olmayı sürdüreceğiz. Kozmik Anafor Astronomi Platformu olarak, her zaman popüler bilim platformlarının işbirliği içinde olmasının, ülkemizde bilimin tüm halk tabanında yeterince değer görmesi açısından gerekliliğini dile getiriyoruz ve bildiğiniz gibi ülkemizin Bilimfili, Rasyonalist, Açık Bilim, Gelecek Bilimde ve Feza Gezginleri gibi takdir edilesi popüler bilim platformlarıyla her zaman işbirliği içinde oluyoruz. Unutmayın, popüler bilim platformları ve bilim insanları, birbirleriyle işbirliği içinde olmazlar, görmezden gelir ve tek başlarına hareket etmeyi tercih ederlerse, ülkemizde bilim halk tabanında yeterince yaygınlaşamaz ve değer göremez! Hypatia Bilim'i Youtube üzerinden takip etmek için bu linke, Kozmik Anafor'u Youtube üzerinden takip etmek için ise bu linke tıklayıp abone olabilirsiniz.


Ülkemizde amatör astronomiye yönelik hızla artan ilgi ile beraber, kafamızdaki sorulara cevap bulmak her geçen gün kolaylaşıyor. Özellikle ülkemizde amatör astronomi ve astrofotoğrafi konusundaki Türkçe döküman ve kaynak eksikliği popüler bilim sitelerinin ve kişisel blogların da desteği ile bir nebze de olsun giderilmiş durumda. Günümüzde gerek popüler bilim siteleri gerekse astronomi ve astrofotoğrafi konusunda şahsi bloglar aracılığıyla istediğimiz bilgiye rahatlıkla erişebiliyoruz. Bu konuda ülkemizde büyük emek sarfeden değerli amatör ve akademisyenlerin deneyimlerini ve bilgilerini paylaşması umut verici. Öncelikle kendimden bahsetmek gerekirse amatör astronomiye ve daha sonra astrofotoğrafiye olan ilgim küçük yaşlarda babamın aldığı dürbün ile başlamıştı. O zamanlar geceleri ay gözlemi yaparak başlayan merakım daha sonra manuel kundaklı 8 inçlik aynalı bir teleskop almamla iyice arttı. İlk başlarda evin balkonundan ya da Ankara civarındaki bölgelerden yaptığım gözlemlerimle gökyüzünü daha detaylı bir şekilde tanımaya çalışıyordum. Büyükşehirde yaşadığım için ışık kirliliği çok büyük bir sorun olduğundan iş zamanlarından kalan her fırsatta teleskopu bagaja atıp Ankara'ya 1-2 saat mesafede gözlem yapmaya gitmeye başladım. Tabi bu işi arazide yerleşim birimlerinden uzakta genelde konaklama imkanı olmayan yerlerde yaptığım için tek başıma gitmek biraz riskliydi. Bu sorunu da mangal ve kamp ikilisiyle birleştirerek diğer arkadaşlarımın da eşlik edebileceği bir mutual fayda sağlayan bir aktiviteye çevirdim. Manuel kundaklı bir teleskop tercih etmemin sebebi ilk başta gökyüzünü tanımaya çalışmaktı. İlk başta çok zorlansam da manuel kundak kullanınca insan aradığı gökcisimlerinin yerlerini, diğerlerine göre olan konumlarını, doğuş, batış saatlerini ve dönemsel konum değişikliklerini daha iyi farketmeye başlıyor. Örneğin ilk başlarda Andromeda'yı bulmak için bütün bir gece harcayıp sabaha doğru bulduğunuzda aldığınız hazı ve sevinci daha sonra teleskobun kundağına yanlışlıkla çarparak tekrar kaybedip duyduğunuz hayal kırıklığını GoTo kundaklarla tecrübe etmeniz çok zor. İlk başta GoTo özellikli motorlu bir kundak alsaydım belki de işin kolayına kaçacaktım ve kendimi amatör astronomi konusunda da geliştirmek yerine bulduğum cismin fotoğrafını çekip bırakacaktım. Arkadaşımdan ödünç aldığım Canon DSLR fotoğraf makinesiyle yerini öğrendiğim hedeflerin fotoğrafını çekmeye karar verdim. Ama önümde bir engel vardı. 30-40 saniyelik pozlamalar alıp deklanşöre basıyordum ama çektiğim fotoda Andromeda Galaksisi yerine ince beyaz spagettiler vardı. Oysa teleskopumun polar ayarını yaptığımı düşünüyordum ve bu kadar kısa pozlamalar çok sorun olmamalıydı. Daha sonra bu konuda tecrübeli insanların bloglarını ve yabancı forumları okumaya başladım. Sorun teleskopumun manuel kundak olması sebebiyle Dünya'nın hareketine bağlı olarak gökyüzü cisimlerinin de çektiğim karede hareket ediyor olmasıydı. Teleskopum bu cisimleri eksende sağ açıklık ve dik açıklık eksenlerinde takip edemiyordu. Bir kere manuel kundaklı teleskop almıştım artık. Çözüm yeni bir kundak almaktan geçiyordu. Teleskopu aldığım firmayla iletişime geçtim ve sağolsunlar merkezi de Ankara'da bulunan firma yetkilileri bu konuda bana çok yardımcı oldular ve her iki eksen için kullanabileceğim motor ve kumanda seti tedarik ettiler. Motorları alır almaz çok kolay bir şekilde teleskopa monte ettim. 2 Adet büyük boy pille çalıştığı için arazide elektrik sıkıntısı da yaşamıyordum. Artık her iki eksende teleskopu kumandayla hareket ettirebiliyor, bulduğum cisimleri göz merceğinin görüş alanında yaklaşık 10-15 dakika boyunca tutabiliyordum. Çıplak gözle baktığınızda gökyüzü cisimlerinin hareketini algılamanız imkansız olsa da teleskopla bakarken çok büyük oranlarda büyütme yaptığınız için, kullandığınız gözmerceğinin büyütme gücüne de bağlı olarak hedefteki görüntüyü en fazla 1-2 dakika içinde kaybediyorsunuz. Ama takip motorları kullkanıyorsanız ve düzgün yapılmış bir polar ayarınız varsa uzun süre boyunca aynı gökcismini rahatlıkla takip edebilirsiniz. Motorları monte ettikten sonra Kızılcahamam'da sık sık gittiğim Yayla Camping'e giderek ilk denememi yapmaya karar verdim. Gittiğim tesis yaklaşık 1200 metre yükseklikte D-100 karayolunun hemen yanıbaşında bir mocamp. Işık kirliliği olmaması, işletmecilerin çok canayakın insanlar olması ve konaklama imkanlarının rahatlığı nedeniyle sık sık burayı tercih ediyorum ama havaların soğuması ile birlikte gece yarısından sonra görülen çok yoğun çiğ ve ilerleyen saatlerde havanın iyice soğuması nedeniyle kırağı nedeniyle çok zorlanıyordum. Newtonian tipi bir teleskop kullandığım için açık tüp sistemi olması nedeniyle birincil aynam çiğ ve kırağı nedeniyle işlevini yitirmeye başlıyordu. Soğuk ve kırağı yüzünden kirpiklerim bile donmaya başlamıştı. Bu yüzden gece sık sık optik tüpü söküp kaldığım odada saç kurutma makinesiyle birincil aynayı ve kendimi kurutup tekrar yarım saat daha gözlem yapıyordum. Tam bir eziyet! Sabaha karşı 4 gibi Andromeda uygun konuma gelince ağaçların arasından güzel bir fotoğrafını çekebildim. Bu ilk çektiğim astrofotoğraftı ve beklediğimden de iyi olmuştu. İlk fotoğrafım çok güzel tepkiler almıştı ve elinde soba borusu gibi birşeyle dağda taşta napıyorsun sen? şeklindeki sık sık karşılaştığım sorulara artık verebilecek bir cevabım vardı. Bu beni astrofotoğrafi konusunda daha çok teşvik etti ve iyice bu işe kafa yormaya karar verdim. Astrofotoğrafi normal fotoğrafçılıktan farklı olarak yukarıda anlattığım eziyetlerden başka ikinci bir mesai de gerektiriyor, o da çektiğiniz fotoların işlenmesi. Sakın böyle anlattığıma bakarak gözünüz baştan korkmasın bu eziyetlerin her biri kendi içinde aslında insana zevk veren tatlı sıkıntılar diyebilirim. Her ne kadar yukarıda bahsettiğim fotoğraf tek kare olsa da normalde internette gördüğünüz derin uzay objeleri ya da güneş sistemlerine ait fotoğraflar onlarca hatta bazen binlerce fotoğrafın istiflenmesi ile elde ediliyor. İlk fotoğrafımda şanslıydım çünkü çektiğim hedef nisbeten büyük ve parlak bir hedefti, 8 inçlik teleskopumun çapı da fazla ışık toplamama izin veriyordu ve fotoğrafı çektiğim konum ışık kirliliğinin çok az olduğu bir yerdi. Genelde tek karede bu kadar net görüntü elde etmek bu şartları sağlayamıyorsanız pek mümkün olmuyor. -Ne kadar kare çekeceğiz? -Dark, flat, bias kareler nedir? -Bu kareleri nasıl istifleyeceğiz? Bu soruların cevaplarını detaylı olarak burada uzun uzadıya vermektense kısa olarak değineceğim. Zira teknik olarak konunun detaylarına internette yapacağınız kısa bir araştırmayla kendiniz de ulaşabileceğiniz gibi kendi web sayfamda yazdığım yazıda da bulabilirsiniz. 1. Gökcisminin asıl görüntüsünü içeren LIGHT kareler, 2. Teleskopun kapağı kapalı şekilde light karelerle aynı poz süresi, aynı ISO değerine sahip DARK kareler, 3. Yine teleskopun kapağı kapalı en düşük pozlama süresiyle çekilen BIAS kareler, 4. Optik yolda bulunan kir, leke toz vs. istenmeyen kusurları yok etmek için kullanılan, teleskopun önüne beyaz bir t-shirt koyarak yada laptopta tamamen beyaz bir sayfa açıp teleskopu bu ekrana çevirerek aldığımız FLAT kareler. Bu kareleri Deep Sky Stacker ya da benzeri programlarla istifleyerek, light kareler içinde bulunan ve istenmeyen verileri ayıklayarak nihai görüntüye ulaşıyoruz. Astrofotoğrafları çekmek kadar bu görüntüleri de işlemek başlı başına bir alan oluşturuyor. Genelde insanlar teleskop ile bakarken internette gördükleri fotoğraflar gibi görüntüyle karşılaşacaklarını zannederler. Ama durum çok farklı çünkü gözümüzün ışık toplama kapasitesi, uzun pozlama sonucu CCD ya da CMOS sensörlerin topladığı ışık yanında çok düşük kalıyor. O yüzden en sık karşılaşacağınız teleskopla bu çektiğin fotoğrafın aynısını görebiliyor muyuz sorusuna vereceğiniz en net yanıt hayır olacak. Bir kaç ay boyunca bu soruların cevaplarına yanıt ararken aynı zamanda sık sık gözlem yapma ve fotoğraf çekme fırsatım oldu. Deneme yanılma yöntemiyle kendi yağımda kavruldum diyebilirim çünkü yaşadığım şehirde astrofotoğrafçılıkla uğraşan insanları tanımıyordum. Çok değerli gözlem sürelerinde teknik bilgilerimin eksikliği nedeniyle boşa harcadığım vakitler oldu ama insan en iyi hata yaparak öğreniyor sözünün doğruluğunu bir kez daha anladım.


Ben Ahmet Kahraman, esas işim elektronik teknisyenliği. Hobi olarak da amatör astronomiyle ilgileniyorum. Bu merakım küçük yaşlarda yıldızları gözlemekle başladı; hep merak ettim acaba yıldızlardan daha uzakta göremediğim neler var. Bu merakım; yirmi sekiz yaşına geldiğimde, 6 cm. çapında bir mercekli teleskop satın almakla bir tutku haline dönüştü. O teleskopla Satürn'ün halkalarını Jüpiter'in uydularını ve bulut kuşaklarını, Venüs ve Merkür'ün evrelerini, Ay'ın kraterlerini ve dağlarını, Güneş'in lekelerini, birçok yıldız kümesi ve de Orion nebulası, Andromeda galaksisini gözledim. Küçük olmasına rağmen kaliteli Japon malı bir teleskop idi bu ilk teleskobum. Hala kullanıyorum ama, basit bir kurgusu vardı ve astrfotoğraf çekmek imkansız idi. Astrofotoğrafçılık için 22 yıl bekledikten sonra, 15 cm çapında Meade Bresser marka lxd 75 Go-To sistemli Newtonian bir teleskop satın aldarak gökyüzü fotoğrafları çekmeye başladım. Ama sonuç maalesef beklediğim gibi değildi. Canon 350D fotoğraf makinemi teleskoba adapte etmeme rağmen, uzun pozlamada dünyanın dönüşünü teleskop takip etse bile, istenen görüntü elde edilmiyordu. Sonuçta uzamış yıldızlar ve bunun sonucu olarak bulanık bir görüntü oluşuyordu . Teleskopu bilgisayara bağlayıp kılavuzlama sistemlerini devreye sokunca, bu sorunları bir nebze aşarak oldukça kaliteli görüntüler elde etmeye başladım.


Hayatın farkına varmak, gerçekliği hissetmek ve anlamlandırmak için yıllardır arayışta olan ben, fotoğraf sanatıyla tanıştım üniversite yıllarında. Eğitimler, asistanlık, ödüller, çekimler, karanık odalar, filmler, baskılar derken nihayetinde dijital dünyanın nimetleri ile tanıştık. Sonra ne oldu? Milenyum çağı ile birlikte hızlıca ilerledik, ürettik! Ürettiklerimizi tükettik ve daha iyi tüketebilmek için daha fazla üretmeye devam ettik. Fotoğraf da bundan ciddi şekilde payını aldı. Nasıl mı? Dijital çağdan önce, analog makineler ile 36 kare fotoğrafı itina ile çekip, hızlı bir şekilde karanlık odaya koşup, heyecanla ve saatlerce ürettiklerimizi beklerdik ve hata yapma lüksümüz yoktu. Kullanılan ekipmanlar sınırlı ve ışığa hükmetme yeteneğimiz azdı. Bir gün cep telefonu furyası başladı ve bir gazete reklamında artık telefonlardan fotoğraf çekebilen dijital bir yenilikten bahsedildi. Aman allahım nasıl yani dedik ve fotoğraf toplumumuzun temeline yerleşti. Kitlesel fotoğrafçılık doğdu, sosyal medya hesapları patladı, fotoğraf bir sektör haline geldi. İnsanların fotoğrafik bakışlarını birden alt üst eden, aslında yüzyıllardır orada duran ve hiç gitmeyen yıldızların, kısmen de olsa gezegenlerin, samanyolunun , kümelerin gösterimi... Belirli çekim teknikleri kompozisyon ve dijital işlemler uygulayarak yapılan görsel şölen! Astrofotoğrafçılık bir kaç evreden oluşmaktadır. Basite indirgemem gerekiyorsa; DSLR aşaması ve teleskop aşaması. Şehirler arası bir yolculuk sırasında sürekli kafamda şu soru vardı; canım ülkemin %30'u fotoğrafçı 🙂 Herkes artık her şeyi çekebiliyor, farklılaşmak için ne yapılmalı? Yorulmuştum, çektim sağa çıktım arabadan dışarı, yaktım bir sigara! Kafamı gökyüzüne çevirmem ile Samanyolu'nun bana bakması bir oldu! Bu nasıl bir güzellik! Bunu neden daha önce fark etmedim! Hızlıca eve gidip araştırmaya başladım. Evren, yıldız, bulutsu, M46, çizgiler, farklı dünyalar, patlamalar, büyüklük küçüklük kuramlar, teoriler, teleskoplar, kara delikler, noluyor ya? Ben ne kadar da küçükmüşüm! Hiçlik içinde varlık gösteren ben, bunları başkalarına göstermeliydim!


Astronomi Fotoğrafçılığı konulu çalışmamı, fotoğraf makinelerinin gelişen teknoloji sayesinde neler yapabildiğini göstermek adına hazırladım. Teleskop ile yapılan astrofotoğrafçılığın yanı sıra sadece fotoğraf makinesi ve ekipmanları ile astronomi fotoğrafları çekilebileceğini vurgulamak, bir çok nedenden dolayı Türkiye'de uygulama alanı gelişmemiş olan bu fotoğraf dalına ait temel bir kaynak oluşturmak bu çalışmayı hazırlamamın diğer bir sebebidir. Çalışmaya başlarken sadece fotoğraf makinesi kullanarak Samanyolu Galaksisi dışında bir astronomi objesi çekebileceğimi bilmiyordum. Dslr ile yapılan astrofotoğrafçılığı Samanyolu fotoğraflarından ibaret sanırken, bir yıllık çalışma sürecinde gördüm ki teleskop kullanmaksızın görünen görünmeyen birçok objenin fotoğrafını çekmek mümkünmüş. Çalışma sürecinde öğrendiğim bilgiler ve deneyimlerim sonucu sadece Samanyolu Galaksisi fotoğrafları ve üç şehir olarak planladığım çalışma, bir sene boyunca yirmiden fazla şehir gezmemle sonuçlandı. Tek başıma, sırt çantası ve çadırla özel araç kullanmadan kamp yaparak gerçekleştirdiğim bu geziler sonucu; derin uzay objeleri, güneş tutulması, meteor yağmuru ve galaksi fotoğrafları çektim. İlk etapta konuyla ilgili makale, tez, internet kaynakları ve kitaplardan genel düzeyde bir araştırma yaptım. Bu konuda çok sınırlı Türkçe kaynak olduğu için yabancı kaynakları Türkçeye çevirdim, kütüphanelerde yıldız ve derin uzay cisimleri ile ilgili katalog taramaları yaptım, aynı zamanda gözleme dayalı olan bu konu için yıldız haritalarını okumayı öğrenerek birçok astronomi objesi ile ilgili bilgi sahibi oldum. Gözlemlere çıkmadan önce bu alanda tecrübe sahibi bir çok astronomi hocası ile iletişim kurdum. Aynı zamanda daha önce hiç kamp tecrübesi olmayan biri olarak, kamp ekipmanlarını araştırıp temin ettim ve doğada hayatta kalmaya yönelik uzun süren araştırmalar yaptım. Yaz ve Kış mevsimlerinde gözlemlenen objeler farklı olduğu için iki mevsimde de kamplar düzenledim ve çekimler yaptım. Aynı zamanda olumsuz etkilerden kurtulmak için bir sene boyunca Ay ve meteoroloji şartlarına göre hareket ettim. Astronomi fotoğrafçılığı araştırmamda edindiklerime göre, Dslr ile astronomi fotoğrafçılığı, kullanılan malzemelerin hafif ve küçük olmasından dolayı teleskop ile yapılan astronomi fotoğrafçılığına göre tercih sebebidir. Aynı zamanda bu çekimlerde kullanılan gözlem bölgelerinin, atmosfer olaylarından etkilenmemek için yüksek kesimlerde yapılması gereksinimi göz önünde bulundurulduğunda teleskopların ağırlığı ve enerji ihtiyacı bir problem oluşturmaktadır. Onlarca kiloluk teleskop ekipmanlarını çoğu zaman yürüyerek çıkmanız gereken dağlara taşımak ve orda gereken enerjiyi temin etmek ciddi bir sorundur. Dslr ile yapılan astrofotoğrafçılık bu konuda kolaylık sağlamaktadır. Aynı zamanda teleskobun kurulması, ayarlanması ve soğutulması gibi işlemlerde Dslr astrofotoğrafçılığında bir gereksinim değildir. Tüm bu artıların yanı sıra astronomi fotoğrafçılığı kullandığımız fotoğraf makinesinin ne kadar önemli ve güçlü bir cihaz olduğunun en büyük kanıtlarını gözler önüne sermektedir. Yaygın anlayış fotoğrafın anı dondurduğu ve sadece gördüğümüz objeleri fotoğrafladığı yönündedir. Astronomi fotoğrafının özel kılan en büyük etkenlerden biri de, fotoğraf makinesinin görülmeyen uzay objelerini görünür kılmasıdır. Uzayda ne kadar ileri bakarsak, zamanda da o kadar geriye gideriz. bu görüşten yola çıkarak değerlendirdiğimizde ise astronomi fotoğrafçılığı, bir nevi geçmişin fotoğrafını çekmek demektir. Bu da izafiyet teorisini fotoğraf aracılığıyla günlük hayatta deneyimlemeyi sağlar. Vücudumuzdaki yapı taşlarından etrafımızda gördüğümüz canlı ve cansız tüm varlıklara kadar her şey astronomiyle ilgilidir. Yaşam için gerekli olan moleküller inanılmaz sıcaklıklardaki yıldızların içinde pişmiştir. Son asrın en önemli bilim insanlarından biri olan Carl Sagan'ın DNA'mızdaki nitrojen, dişlerimizdeki kalsiyum, kanımızdaki demir, elmalı turtamızdaki karbon, çöken yıldızların içlerinde yapıldı. Bizler, yıldızların malzemesinden yapıldık. sözü bu konu için en güzel söylemlerden biridir. Gözün görmediği, sınırlı kaldığı bu alan fotoğraf makinesi ile görülmeye başladığından bu yana bilim, hiç olmadığı kadar hızlı gelişmiştir. Bu yönde araştırma veya uygulama yapacak bir kimse karşılaşacağı zorlukları baştan bilmeli ve bir çok konu için önlem almalıdır. Eğer uygulama yapmak istiyor ise, öncelikle zamanı iyi kullanması gerektiğini bilmeli ve gözlem becerisini geliştirmelidir. Astronomi fotoğrafçılığı uygulamaları, zor ulaşılan bölgelerde ve zor şartlarda birçok etkenin bir araya gelmesiyle mümkün kılınır. Doğada oluşabilecek her türlü duruma karşı tedbirli olmak, gökyüzünü takip etmek, ekipmanları iyi seçmek ve korumak, çekim sonrasında gerekecek karışık yazılımsal müdahaleleri gerçekleştirebilecek bilgisayar kullanımı bilgisine sahip olmak en temel gereksinimlerdir. Uygulama düzeyinde ilgilenecek kişi bu zorlukları bilerek yola çıkmalıdır. Konu olarak astronomi fotoğraflığına karar verdikten sonra araştırma yapmaya başladım. Daha önce Samanyolu galaksisini çıplak gözle görmemiş birisi olarak bunun mümkün olduğuna dair bir inancım yoktu. Yine bu araştırmalar sonucu yaptığı bilgi paylaşımıyla bana projemin başlangıcında çok yardımcı olan Mustafa EROL ile tanıştım. Rhythm of Nature... Zaman aralıklı aldığım görüntülerden oluşan bir time lapse çalışmam. 20 Haziran 2015 Cumartesi günü Antalya'da bulunan Ariassos Antik Kent'inde ilk defa Samanyolu galaksisini çıplak gözle gördüm ve Astrofotoğraf alanında ilk fotoğrafımı çektim. Yaptığım ilk çekimin ve projemde attığım ilk adımın rahatlığıyla evime dönüp ikinci ve daha uzun sürecek kampım için hazırlıklara başladım. Ariassos çekimlerinden sonra bir yandan Çıralıda gördüğüm muazzam güzellikte bir ağacın Samanyolu ile nasıl çekilebileceğini düşünürken bir yandan daha karanlık yerleri araştırmaya devam ettim. Bu araştırma sonucu ulaştığım hedef Niğde/Aladağlardı. Fakat profesyonel dağcıların bile kaybolabildiği ve olumsuz durumlarla sonuçlanan kamplar daha önce kazandığım bir deneyim değildi. Sadece iki defa Antalya'da kamp yapmış birisi olarak hiç bilmediğim bir dağa 22 kilo çantayla çıkmak ve dağın zirvesindeki göle ulaşıp astronomi fotoğrafı çekmek oldukça zor görünüyordu. Cevaplanması gereken birçok soru işaretine sahipken yapılacak en güzel şeyin bir bilet almak olduğunu düşünerek Niğde'ye bilet aldım ve böylece inanılmaz dostluklar kazandığım macera dolu bir yolculuk başlamış oldu. Detaylarla dolu bu gezide 1 hafta dağda yaylacılarla kaldıktan sonra 3.000 metre yükseklikte ki Karagöl'e ulaştım. 6 Temmuz 2015 tarihinde hayatımın en siyah gecesi diyebileceğim bir karanlıkta, göl manzaralı çadırımın hemen üzerinde milyonlarca yıldız kadrajımı ayarlamamı beklerken, geyiklerin dağdan aşağı yuvarladıkları taşların gürültüsü ve o anın yaşattığı korkuyla aşağıdaki fotoğrafı çektim. 16 Temmuz 2015 tarihinde Antalya / Çıralı'da farkettiğim bir ağacı Samanyolu ile birlikte fotoğraflamak için tekrar Çıralı'ya geldim. Bu ağacı ilk gördüğümde Samanyolu'nun çıplak gözle görülüp görülmediğinden dahi emin değildim. Fakat Aladağlar'da geçirdiğim süre içinde kazandığım deneyimlerin ardından, hazır bir şekilde tekrar Çıralı'ya giderek bu fotoğrafı çektim. Kamplara ve çekimlere devam ettikçe Samanyolu dışında da çekebileceğim astronomi olayları olduğunu fark ettim. Tam da o dönemlerde Perseid meteor yağmurunun fotoğrafını çekebilmek için Bolu' da Örencik isimli köye gitmek için hazırlıklara başladım. 14 Ağustos 2015 tarihinde, saatte 120 meteorun atmosfere girdiği bu inanılmaz güzellikteki olay bulunduğum konumun zifiri karanlık olmasından dolayı heyecan verici bir hal aldı. Hayatımda ilk defa gecenin gündüze dönüşüne şahit olduğum bu meteor yağmurunda 3 saatlik uğraşın sonucunda yukarıdaki kareyi elde ettim. Bu bilinen bir şey fakat, o an yaşattığı his kamp yerini belirlememde önemli bir etkendi. Bu ifadeden yola çıkarak Burdur'a gitmeye karar verdim. Burdur'da Sagalassos Antik Kenti'nde yeryüzündeki geçmiş ile gökyüzündeki geçmişi fotoğrafta birleştirmek benim için heyecan verici bir düşünce olmaya başladı. Müze müdürlüğünden gerekli izinleri alarak normalde 17:00 a kadar girilen Antik Kent'te iki gece kaldım. Gece etrafta bulunan domuzların çıkardığı sesler ve antik mezarların arasında geçirdiğim korkutucu atmosferde birçok fotoğraf çektim. Sagalassos'un kasvetli ortamından sonra Mars gezegeninin yeryüzü yapısına en çok benzeyen Dünya'daki iki yerden biri olan Salda Gölü'ne gitmeye karar verdim. Dünyada bu niteliklere sahip iki yer olan Salda Gölü ve Maldivler var. Böyle büyük bir potansiyele sahip olmasına rağmen yeterli düzeyde tanıtılamayan Salda Gölü birçok insan tarafından bilinmiyor bile. Yapısındaki magnezyumdan kaynaklanan bembeyaz kumları ve mavinin en güzel tonlarına sahip gölü ile Salda özellikle fotoğrafçılar için bir cennet. Etrafında yerleşim alanı olmayışı burayı Astronomi fotoğrafı içinde elverişli bir bölge haline getiriyor. Üç gün planlayarak gittiğim Salda gölünde yaklaşık on gün kaldım. Kış aylarına denk gelen tarihten dolayı Samanyolu silik olarak görünse de, en ünlü kış objelerinden olan Ülker ve Orion'la bu sayede tanışmış oldum. Kış ayları hızla yaklaşırken artık Samanyolu çekemeyeceğim için elimdeki fotoğraflarla projeyi bitirmeyi düşünüyordum. Fakat gökyüzünün kışın Astronomi Fotoğrafı ve gözlem anlamında daha elverişli olduğunu öğrenince planlarım değişmeye başladı. Üstelik Astronomi fotoğrafçılığının Samanyolu galaksisinden ibaret olmadığını, çok daha gelişmiş tekniklerin olduğunu öğrenmem daha hızlı kararlar almamı sağladı. Birçok araştırmadan sonra tekrar Aladağlara gitmeye karar verdim. Orion nebulasını görmek ve fotoğraflamak için ihtiyacım olan en yüksek ve en karanlık yer oraydı. Kışlık çadır, tulum ve diğer ihtiyaçları temin ettikten sonra Niğde'ye gittim ve Aladağlara çıktım. İlk hafta sürekli yağan kar ve tipi yüzünden pek hareket edemedim. Ay da tekrar doğacağı için havanın bir an evvel düzelmesi gerekiyordu. Çadırın içinde Orion'u nasıl çekebilirim diye düşünürken çekim yapabileceğim diğer uygun objeleri de araştırmaya başladım. Orion'a yakın konumda olan Horsehead Nebulası ile tanışmamda aynı gece oldu. İki derin uzay objesi hedefim vardı ve aramızdaki tek engel hava şartlarıydı. Nihayet birkaç gün sonra düzelen hava, ay gökyüzünde belirmeye başlamadan çekim yapabilmeme imkan verdi. Kadrajımı ayarlayıp Orion'un ilk fotoğraflarını çektim. Daha önce İstanbul/Şile'de yaptığım bir kampta Orion'u silik olarak görmüştüm. Fakat şimdi gördüğüm manzara çok farklıydı. 200mm lens ile 2 f2.8 Iso3200 kombinasyonunda 120 Aydınlık 20 Karanlık 10 Düz 20 Sıfır ile ilk derin uzay objesi çekimim olan Orion Nebulası'nı çektim. Aşağı inip köyde yaptığım ölçümler ve biraz dinlenmeden sonra Horsehead Nebulası için tekrar çıktım. Daha fazla kare ile daha yüksek pozlanmış daha kaliteli bir görüntü almak için yine 2 saniye poz süresiyle 1500 Aydınlık 50 Karanlık 50 Sıfır 20 Düz kare ile Horsehead Nebulası'nı çektim. İstanbul'a döndüğümde uzun zamandır beklediğim Güneş Tutulması için 1 haftalık süre vardı. Horsehead'ı işleme işini Antalya'ya bırakarak Güneş tutulmasını çekebileceğim güzel bir yer aramaya başladım. Tutulma günü hava inanılmaz kapalıydı. Antalya'da ki arkadaşlarım açık havada tutulmayı izlediklerini söylediklerinde Niğde'den direk Antalya'ya gitmediğim için pişman olmuştum. Ama yine de denemek istedim. Sonuç olarak düz gökyüzünde parçalı bir Güneş'tense, bulutların etkisiyle daha etkili olduğunu düşündüğüm bir fotoğraf elde ettim. Çalışmamın teslim süresi yaklaşırken daha fazla gezmeyi bir kenara bırakıp çektiğim fotoğrafları sınıflandırmalı ve işlemeliydim. Aynı zamanda birde gözümde çok büyüttüğüm yazım süreci vardı. Ama hala eksik olan iki fotoğrafım vardı. Onları çekmeden bu projenin eksik olacağını düşünerek Antalya/Saklıkent'e gittim. Samanyolu galaksisi için Antalya'da en ideal yerlerden biri olan Saklıkent'te Samanyolunun en ünlü gök cisimlerinin toplandığı bölgesinin detayını çekmek istiyordum. Samanyolunun merkezi olan bu bölge M6, M7, M8, M20, M22 ve M16 derin uzay objelerini içeriyor. Yıldızlar geçidi ifadesini sonuna kadar hak eden bu fotoğraf bunca önemli gök cisminin tek karede olması açısından önemlidir. Son olarak çok önemli yıldızlardan biri olan Aldebaran'ı çekmek için tekrar Çıralı 'ya gittim. Zaman daraldığı için daha uzak yerlere gitme imkanı yoktu fakat yine de Aldebaran'ı son derece iyi bir şekilde gözlemleme fırsatım oldu. Boğa takımyıldızı yönünde 65 ışık yılı uzaklıkta bir kırmızı dev olan Aldebaran gökyüzünün 13. en büyük yıldızıdır. Boğa takımyıldızının kırmızı gözüdür ve Hristiyan mitolojisindeki baş melek Michael'ın adıyla da anılır. Mitolojideki anlatımıyla 7 kız kardeş (Ülker-M45)'i takip ettiğinden dolayı Aldebaran yani takipçi ismini almıştır. Küçük bir özetini paylaştığım bir yıllık bu süreçte kelimelere sığmayacak kadar çok şey yaşadım. Doğa başta olmak üzere birçok konuya bakış açım değişti. İleriye dönük planlarım, hedeflerim çok farklı boyutlara ulaştı. Her şeyden önce Sanat, bilim ve sporla dolu bir yıl geçirdim. Kendimi ve yeni insanları tanıdım. İlerleyen süreçlerde yapmak istediğim birçok şeyin temellerini attım. Bu yolda ilerlerken 5 yıldır yanımda olan, fikirleri ve yönlendirmeleriyle gelişimime katkıda bulunun tüm hocalarıma teşekkür ederim. Kozmik Anafor ekibinin değerli ve d... Bu poz, dün gece (29 Ağustos 2015) ... Yıldızlar çok çok sönük ışık kaynak...


Bundan 8 sene önce kızım anaokuluna gidiyordu. Okulda nasıl oldu bilemiyorum artık bir teleskop mevzusu olmuş. benden bir teleskop almamı istedi. Hemen gidip Eminönü'nden bir tane küçük çaplı bir teleskop aldım ve gözlem yapmaya başladık. Kızım o zaman 4-5 yaşlarındaydı. Daha sonra benim merakım daha ağır basmaya başladı. Bir yıl içinde 3 teleskop değiştirdim, daha büyüğünü aldım. Yalnız bu arada benimki meraktan çok aşırı bir tutkuya dönüştü. Sanki içimde bir şeyler uyandı. Şunu söyleyeyim; küçük yaşlarda en cok sevdiğim şey, evimizin terasına çıkıp yıldız ve Ay'ı seyretmekti. Oradan birşeyler vardı anlayacağınız. Zamanla elimdeki mercekli teleskoplar yetmemeye başladı. Banka kredisi çekerek, şu an kullandığım Celestron 235x2350, Bresser mercekli 152x760 ve Lunt Güneş teleskoplarını aldım. Bunlar için aldığım krediyi 2 senede ödedim. Artık gözlem yapmak da yetmemeye başlayınca, resim çekme arzum şahlandı. Bunlar icin gereken filtreler, kameralar, bilgisayar, odaklayıcılar, mercekler, barlovlar ve daha bir sürü ekipman aldım. Yazılımlar dahil, 8 senede ekipmanlarımı tamamladım. Ama hala eksigim var. Yakında bir guiding gelecek. Zafer, işte böyle. Hobiden çok aşka dönüştü, çok seviyorum. İşin aslı benim astronomi temelim yok, normal düz lise mezunuyum. Kaynaklar okuya okuya, izleye izleye bir seyler öğrenmeye çalışıyorum. Asıl işim tartı aletleri üretimi. 5ton, 10 ton, 80 ton vb gibi tartı aletleri ve kalibrasyon ağırlıkları üretmek. İşim çok ağır, çok yoruluyorum. Bu yüzden fazla vakit ayıramıyorum aslında. İnsanlara tavsiyem; herkes sevdiği işi yapmalı. Yaşım 52; astronomiyi çok seviyorum. Dedim ya, küçük yaşlarda en sevdiğim şey Ay'ı ve yıldızları seyretmekti. Kızımın bir teleskop istemesi beni tetikledi ve şu an amatör bir astronom, bir astrofotoğrafçı oldum.


İlk ve ortaokul zamanında en sevdiğim dersler; matematik ve coğrafya idi... Anladım ki; sayıların sonu yok ama, coğrafyada bir zamandan sonra yeni bir şey oğrenemiyordum! Tüm kıtaları, okyanusları, ülkeleri, şehirleri vs ezberledikten sonra yeni bir konu gelmiyordu... Merak ve ilgim ise çok yüksekti. Bu kez kafamı kaldırdım ve yukarı baktım: Uzay o kadar büyük ki, ömrüm yetmez tüm bilgileri ezberlemeye... Yani, o yaşlarımda başladı astronomiye ilgim. Çocuk zamanlarımda maddi imkanım olmadığı için bir teleskop sahibi olamamıştım. 2003 senesinde büyük bir Internet/Online firmada e-ticaret pazarlama müdürlüğü eğitimi aldım ve 2006 senesinde mezun oldum. İlk teleskobumu 2010 yılında, çok yakın Arkadaşım Ahmet'le aldım ve birlikte ilk defa Ay'i ve Jüpiter'i gözlemledik. Bu bahsettiğim ilk teleskobum, çok ucuz ve basit bir mercekli teleskoptu. Yaklaşık bir sene onunla hava açık olduğu zamanlarda ve imkan buldukça gözlem yaptım. Zaman geçtikçe ve çalıştıkça, maddi durumum düzeliyordu ve yeni imkanlar doğuyordu. Almanya'da yaşamanın faydalarını kullanmaya başlayıp, kendime yeni bir teleskop alamaya karar verdim. 2012-13 senesinde fotoğraf hevesi, yani gözlemlediğim gökcisimlerini yakalamak ve başkalarına gösterme arzusu başladı... Teleskobumla resim çekmeye karar verdim ve kamera arayışlarına başladım... Başladım başlamasına ama, anladım ki astrofotoğrafçılık bildiğim fotoğrafçılığa benzemiyormuş! Sadece kamerayla bitmiyor, yanında çok aksesuar gerekiyor ve en önemlisi bilgisayar/yazılım ile işlenmesi şart. Mesleğimin bana getirdiği avantajlar sayesinde bilgisayar/yazılım bilgisini çabucak öğrenebiliyordum ve bu şekilde fotoğraf işlemesini hemen kavrayabiliyordum. 2014 senesinde birkaç yeni teleskop daha almaya karar verdim ve kendime C1100 Schmidt Cassegrain 279mm/2800mm, TS APOCHROMAT 65-mm-f/6,5-Quadruplet-Astrograph, Lunt LS152THa Solar Teleskop'u aldım. Bu zaman içerisinde yaklaşık 8-10 tane değişik CCD ve DSLR kamera değiştirdim. Ayrıca bir sürü astrofotograf aksesuarları aldım ve bir kısmını geri sattım. İlk çektiğim fotoğraf Ay'a aitti ve Ay'ı bilgisayarımın ekranında gördügümde çok heyecanlıydım. Sonrasında gezegenleri çekmeye başladım. Ardından Güneş , Samanyolu ve DeepSky fotoğrafları geldi. 2015 senesinden itibaren, şu an yaşadığım şehirdeki gözlemevinin sorumlu görevlisi olarak, maaşsız biçimde; yetişkinlere ve çocuklara gözlem ve danışma hizmeti veriyorum.


Başarılı astrofotoğrafçılarımızı, kendi ağızlarından size tanıttığımız, bu hobiye başlangıçlarını ve deneyimlerini aktardıkları yazı dizimize, Metin Altundemir ile devam ediyoruz. Fotoğrafa ilgim; lise çağlarında fotoğrafçı bir arkadaşımın Rus pazarından aldığı antikalarla yaptığı siyah beyaz çekimleri beğenerek başladı. Karanlık oda, agrandizörler, kartlarda fotoğrafın belirmesi, kesilen çerçevelerle aydınlık yerleri pozlamaya devam ederek parlayan camın dışarısının kartta oluşan görüntüsü. Temel fotoğraf eğitimini arkadaşımdan o dönemde almış oldum. Sonra üniversite sınavı araya girdi ve gitara yönelmemle fotoğraf ilgim rafa kalktı. Arada bir tatillerde basit manzara fotoğrafları çekmenin ötesine geçmedi. Çok yıllar sonra iş hayatının sıkıcılığından bir hobi edinme gereksinimiyle yarı profesyonel bir kamera alarak tekrar çekmeye başladım. Bu dönemlerde internette gezinirken, Royal Museums Greenwich'in her yıl düzenlediği astrofotoğraf yarışmasına denk geldim. 2012 yılında 13 yaşında bir çocuğun California çöllerinde çektiği, en çok konuşulan genç astrofotoğrafçılardan seçilmesine neden olan fotoğrafı gördüm. Astrofotoğraf konusunda merakım bu şekilde ateşlendi. Daha önce kendi gözlerimle Samanyolu'nu sadece bir kere çok düzgün bir şekilde görmüştüm. Bolu'da merkezden uzak bir tepedeki bir köyde. Her yıl en fazla 15 gün zaman geçirebildiğim yazlığımızda yarı profesyonel makinamla denemelere başladım. Tatillerimin en az bir haftasını Perseid Meteor Yağmuru'na denk getiririm. Bu denemeler hayal kırıklığıyla sonuçlandı. Hem Perseid açısından hem de makinemin gücü açısından istediklerimi yapamamıştım. Elimde sadece bir kaç takımyıldız ve ufak tefek yıldız izi fotoğrafı vardı. Yine de eğlence için çektiğim hayalet fotoğrafları ile uzun pozlama tecrübemi geliştirmeye başladım. Astrofotoğrafçılık çok masraflı bir hobi. O dönem örneklerini internette gördüğüm fotoğrafları çekmek için, en temel ekipman için bile Türkiye'de küçük bir işletme yatırımı olabilecek miktarda paralar harcamak gerekiyordu. Bunu yapamadığımdan, kış aylarında yazın çektiğim fotoğrafları istifleme yöntemiyle işlemeye başladım. Bir kaç kısa yıldız izi time lapse'i yapmayı başarmıştım. Tabii ki çok yetersizdi. İlk fırsatta yine yarı profesyonel ama 1200mm eşdeğerli (50X) zoom gücünde bir makine aldım. Ay fotoğrafları çekmek için bire birdi. Bu kamerayı 4 yıl geçmesine ragmen hala kullanıyorum. Astrofotoğraf adına ilk çekimlerim Ay fotoğrafları olmuştu. Her ne kadar manuel bir zoom halkası olmasa da bazen otomatik odaklaması sayesinde Ay yüzeyinin ayrıntılarını çekebilmeyi başarıyordum. Hatta Jüpiter ve Galilei uydularını nokta şeklinde olsa da ve Satürn'ü halkası belirli olacak şekilde fena bir renk kayması ile çekmeyi başarmıştım. 2013 yazında işten ayrılmamla beraber aldığım tazminatın bir kısmını ilk profesyonel kamerama harcadım. Giriş seviyesinin üstü, kit lensli bir kameraydı. Çektiğim fotoğraflarda Samanyolu'nun ilk ayrıntıları belirmeye başlamıştı. Bu seviyeden sonra ışık kirliliği, Ay'ın etkisi, nem oranı, Dünya'nın dönüşü gibi etkiler karşınıza çıkmaya başlıyor. Yine de Bunu sen mi çektin gerçekten? sorusuna sık sık maruz kalmak doğru yolda gittiğimin göstergesiydi. Bir sonraki yaz da aynı kamerayla geçti. Çektiğim fotoğrafları gören bir arkadaşımın referansıyla emlak ve panorama fotoğrafçısı olarak profesyonel fotoğrafçılık hayatım başladı. Başka türde fotoğraf konularıyla ilgilenmek beni fotoğraf işleme konusunda geliştirdi. Sonunda ucuzlayan fiyatlarla tam kare ilk kameraya da sahip olmuştum. Astrofotoğraf çekim tekniklerini araştırarak ışık kirliliğine karşı çekim yapmanın inceliklerini öğrendim. Tabii ki büyük şehirlerde ışık kirliliğini yenmek mümkün değil. Ama daha az ışık kirliliği olan yerlerde yıldızlardan gelen ışığı yakalamanın yolları var. Üç yıllık kendini geliştirme sürecinin sonucunda tatmin edici fotoğraflar çekebilmeye başladım. Her geçen sene kamera sensörlerini teknolojisi gelişiyor ve astrofotoğraf çekebileceğimiz ekipmanlar ucuzluyor. Bundan 7-8 sene önce yetersiz kalan ilk kamerama harcadığım mikrarlarla çok güzel astrofotoğraflar çekebileceğimiz ekipman piyasada bulunuyor ve giderek ucuzlayacaklar. Astrofotoğrafa yeni merak saranlar bu konuda çok şanslılar. Bazı cep telefonlarıyla bile uygun şartlarda çekim yapabilmek mümkün. Yalnız ekipman fiyatı anlamında oluşan bu kolaylıktan bahsederken astrofotoğrafçılığın hiç de kolay bir uğraş olmadığını belirtmek istiyorum. Bu işe gönül verenlerin arka planda çok fazla zaman ve emek verdiğini bilmeniz gerekiyor. Sadece tripod, kamera ve uygun lensleri kullanarak astrofotoğraf çekiyorum. İstanbul'da yaşayan biri olduğum için tatil zamanlarımda yılda belki bir iki hafta kullanma şansım olacak yıldız takip ekipmanı ya da teleskop için harcama yapmadım. Hayat şartları bu tür ekipmanı sürekli kullanabileceğim bir noktaya gelmeden de böyle bir yatırım yapmayı düşünmüyorum. Hep aynı noktada kalmamak için astrofotoğrafı, ışık boyama tekniğiyle birleştirmek üzerine çalışmaya başladım. Buradakilerin dışındaki örnekleri Instagram hesabımdan görebilirsiniz. Eğer derin uzay cisimlerini fotoğraflamak istiyorsanız teleskop ve yıldız takip sistemleri kullanarak çekim yapan kişileri araştırmalısınız. Sitemizde diğer astrofotoğrafçıların yazılarını da okumanızı tavsiye ederim. Belki sizin için uygun olan ekipman bir DSLR ya da aynasız kamera değil, bir teleskop ve CCD kamera olabilir. Kozmik Anafor Söyleşileri, Etkinlik ve Panel Davetleri Hakkında... M33 (NGC 598) Yerel Gökada grubunun...


1975 Ankara doğumluyum. İlk ve orta eğitimimi Mimar Kemal İlkokulu ve Lisesi'nde tamamladıktan sonra 1992 yılında Hacettepe Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümüne girdim. Aynı yıl, müzik çalışmalarım ile Ankara'nın seçkin mekanlarında müzisyen sıfatı ile görev aldım. Okulu bitirip ve askerlik hizmetimi tamamladıktan sonra, özellikle Medya firmalarında, Proje Yöneticisi, Genel Yönetmen, Prodüktör, görüntü yönetmeni görevlerinde ve Teknoloji firmalarında koordinatörlük işlerinde çalıştım. Halen, Derin Sanat Akademisi'nde Yönetici ve Eğitmen olarak hizmetimi sürdürüyorum. Hayatta iki büyük aşkım: Birincisi gökyüzü ikincisi ise müzik olmuştur. Müzik ile küçük yaşlarda aile içerisinde tanışmama rağmen, uzaya ilgim daha ileriki yaşlarımda başladı. Uzay ve havacılık merakımı uyandıran kitap, Ortaokul'da elime geçen Carl SAGAN'ın COSMOS kitabı oldu. O tarihten itibaren kendi yaptığım mercekli teleskop ile uzayı keşfetmeye çalıştım. Ankara'nın göbeğinde bir lokasyonda oturmamızın ve ağır hava ve ışık kirliliği ile boğuşmamız neticesinde uzaya çok küçük bir pencereden erişme fırsatım oldu. Zaman içerisinde parça parça ilgilenebildiğim astronomi ile astrofografi alanında yoğunlaşma imkanını 2011 yılında buldum. Bu tarihten itibaren farklı model ve büyüklükte teleskoplarla gözlem ve DSLR makine kullanarak çekim yapmaya başladım. Bu anlamda, ilk ALT-AZ teleskobum meade ETX 125 ile 2 yıl boyunca yaz-kış balkondan gözlem yaparak ciddi anlamda amatör astronomi işinin içine girdiğimi hissettim. Bilgi ve birikimlerimi aktarmak için 2012 yılından itibaren Aylık SOLFASOL gazetesinde astronomi konulu ve Kaldır Kafanıbaşlığında eğitici makaleler yazmaya başladım. Işık kirliliği ve Engelliler için Astronomi konularında araştırmalarım mevcut. Tecrübelerimi farklı platformlarda sunma imkanım da oldu. Amatör Astronomi ve Astrofotoğrafi konulu sunumlarım, Ankara'da değişik mekanlarda astronomi meraklıları ile buluştu. Halen, Murat SANA ve Mustafa AYDIN ile birlikte oluşumunu gerçekleştirdiğimiz, Ankara Astonomi Topluluğu ile beraber çalışmalarıma devam ediyorum. Özellikle Derin Uzay Fotoğrafçılığı ile ilgilenmekteyim. 10 RC optik tüp ve Skywatcher EQ8 kundak'tan oluşan temel ekipmanım ile birlikte özellikle galaksiler üzerine çalışmalar ve fotoğraflamalar yapıyorum.


İki sene önce televizyonda Neil Degrasse Tyson'ın sunduğu Cosmos programını seyrederken bir teleskop almaya karar verdim. Her zaman bir bilim izleyicisi olduğum halde bu zamana kadar uzay ile hiç ilgim olmamıştı. Bizim, yani insanların, esasında bildiğimiz her şeyin ölen yıldızların içinde demlendiğini öğrenip anlamak bana şiir okuyup ilham gelmiş gibi bir his verdi. O gün bir teleskop almaya karar verdim. Biraz araştırma yaptıktan sonra anladım ki, bir teleskop için kendi kendime belirlediğim 200$ bütçe yetmeyecek. Kullanılmış, ikinci el bir teleskop aramaya başladım. Yerel gazetede 254 mm çapında bir Meade LX200 buldum. 2.000$ istiyorlardı. O kadar param olmadığı halde yine de gidip bakmaya karar verdim. Hiç olmazsa bir bilgim olur. Satıcının evi sanki bir malikane gibiydi. Araba ile evin bodrum katında manevra yapılıyor, o kadar büyük. Kapıyı çaldım, mini etekli uzun boylu bir kadın açtı. -Neyse, nerede teleskop? -Aşağıda garajda, gel göstereyim dedi. -Çok güzel bir kutu ama nasıl çalışıyor? diye sorduğumda; -Ben hiç bir şey bilmiyorum. Kocama doğum günü hediyesi aldım ama hiç kullanmıyor. Onun için satıyorum dedi. -Şimdi çalışıp çalışmadığını bilmediğimiz bir alet için sana 2.000$ vermemi istiyorsun? 500$ veririm. Biraz düşündü ve 700$ ver al dedi. Ben de hemen aldım. Kutu 1 metre uzunluğunda koskocaman... Tripodun ayakları camdan sarkarak eve getirdim. O anda teleskopun hangi tarafından bakıldığını bile bilmiyordum. Kitabını okudum, kurdum, çok güzel çalışıyordu. Yaşasın! New York şehirine çok yakın olduğum için ışık kirliliği çok kötü, çıplak göz ile hiç bir şey gözükmüyor Ay ve bazen parlak görülebilen gezegenler hariç. Çok okudum, internet üzerinden araştırmalar yaptım. Gidip en yakındaki astronomi kulübüne üye oldum ve anladım ki; eğer karanlık bir yere gitmezsem bu iş olmayacak. Peki ya kamera kullansam nasıl olurdu? Hikaye işte böyle başladı. İki sene içinde her boş dakikamı adadım, bulabildiğim herkes ile konuştum, her kitabı okudum. Şimdi New Jersey'nin karanlık bir köşesinde kendi rasathanem var ve bütün sistemi evden yönetiyorum ve her gün yeni bir şey öğreniyorum. Son zamanlarda seminerler vermeye başladım. Güzel resim yapmadığım zamanlarda exoplanet arama, küçük çaplı spektroskopi, yeni ekipmanlar piyasaya çıkmadan test, bir kaç rasathanede danışmanlık ve yeni başlayanlara teknik destek veriyorum. Bu, hayatınızdaki her bölüm için geçerli: Bir alanda ne kadar çok öğrenirseniz, tek anladığınız; daha bilmediğiniz ne kadar çok şey olduğu. Astrofotoğrafıçılık çok zor, ama tam bana göre.


Yazının geri kalanını bu linke tıklayarak Rasyonalist.org üzerinden okuyabilirsiniz. Polaris, ya da ülkemizde bilinen ad... Bresser 70/700, AZ kundağı ve LED i...


Yıldızlar çok çok sönük ışık kaynakları olduğundan, onları görünür kılabilmek için olabildiğince fazla foton toplamamız gerekir. Bu iyi bir takip sistemiyle uzun pozlama yaparak mümkün olsa da, çekim yaptığımız kameranın da teknik sınırları vardır. Gerek yaptığımız mekanik sistemin kusursuz olamaması, gerekse bir enerjiyi diğerine dönüştürürken yine bu sistemden ötürü başka enerjilerin söz konusu olması bizi kısıtlar. Fakat buna alternatif çözümler üretebiliyoruz. Başarılı bir astrofotoğraf oluşturmanın en temel işlemlerini bu yazıda ele alacağız. Aynı zamanda bu işlemleri biz bilimsel çalışmalarda da kullanıyoruz. Astrofotoğrafçılık aydınlık kare ile başlar. Çektiğimiz nesneyi barındıran ham görüntüdür. Uzun pozlama yaparak belirli bir ISO ve diyafram değerinde elde edilir. Ham veri olduğu için beraberinde gelen kusurları da barındırır. Biz bu kusurları görüntüden çıkartarak daha temiz bir görüntü elde etmeyi amaçlarız. Bu kusurlar aşağıdaki üç temel kareyle ham görüntüden çıkarılır; karanlık , düz ve sıfır . Kullandığımız kamera aslında bir alıcıdır. Sensörü üzerine düşen ışığı ölçer ve dijital olarak bu değerlere bağlı bir fotoğraf oluşturur. Fakat alıcımız olan kamera kendi yapısından ötürü de sahte değerler üretebilir. Bu, özellikle sıcaklığına bağlı olarak oluşur. Fotoğrafta istenmeyen noktalarda gerçek değerleri vermeyen, görüntüde istemediğimiz gürültü adını verdiğimiz noktalar oluşturur. Bu noktalardan ötürü o bölgeden gelen ışığı elde edememiş oluruz.


Astrofotoğrafçılık hobisine başlamak isteyenler için temel bilgileri içeren Fotookul kitapçığı, bayilerde! Murat Sana, Mustafa Aydın, Özgür Cengiz ve dünyaca ünlü astrofotoğraf üstadımız Mehmet Ergün'ün birlikte hazırladığı bu astrofotoğrafçılık başvuru kaynağı, Foto Atlas dergisinin eki olarak Haziran 2018 sayısında yer aldı. Astrofotoğrafçılık hakkında, temel başlangıç bilgilerini ve temel makina önerileri ile tekniklerini içeren kitapçık, konu hakkında bilgisi olmayan veya daha detaylı bilgilere erişmek isteyenlere özel konuları kapsamlı biçimde ele alıyor. Tükenmeden bir Foto Atlas dergisi alarak bu kaynağa sahip olmanızı tavsiye ediyoruz. Yardıma Muhtaç Çocuklarımıza Astronomi İle Destek Olun!


Bazen usta astrofotoğrafçıların çektiği devasa çözünürlüklü çok detaylı fotoğraflara rastlarız. Akla ilk gelen yüksek çözünürlüklü kameralar oluyor. Evet birçoğu için bu doğru, günümüzdeki kaliteli bir fotoğraf makinesi 5000-4000 piksele 4000-3000 piksellik karelik bir fotoğraf çekebiliyor. Fakat bu fotoğrafların çözünürlükleri bunun çok çok üstünde olabiliyor. Dolayısıyla bu fotoğrafları çekmek için ya muazzam teknolojik bir kamera olmalı, ya da bu işin bir astrofotoğrafçılık tekniği var. Biz bu tekniğe Mozaik diyoruz. Eğer kameranın gördüğü alan çekmek istenilen bölgeden küçük ise, o bölgeyi parçalara bölüp ayrı ayrı fotoğraflar çekerek bu fotoğrafları en sonunda birleştirerek tam bir görüntü elde ediyoruz. Yani tıpkı Puzzle gibi. Burada kameranızın gördüğü alan her bir puzzle parçası, çekmek istediğiniz alan ise Puzzle'ın kendisidir. Siz bu alanı çekmek için her bir parçayı alıp yerlerine yerleştiriyorsunuz. Böylece yan yana, üst üste eklemeden ötürü de çözünürlük giderek artıyor. Üstteki fotoğrafta, bize en yakın g...


Astrofotoğrafçılık , her ne kadar fotoğrafçılığın bir alt dalıymış gibi görünse de fotoğrafçılıktan birçok yönüyle ayrılır. Astrofotoğrafçılık yapan herkes fotoğrafçılıktan anlamalıdır, fakat fotoğrafçılık yapan herkesin astrofotoğrafçılıktan anlamasına gerek yok. Dolayısıyla gökyüzü fotoğrafları çekmek için kullandığınız kameranın teknik detayları hakkında az çok bilgi sahibi olmanız gerekir. Eğer elinize normal bir kamera alıp, otomatik ayarlarda yıldızları çekmeye çalışırsanız muhtemelen hiçbir sonuç alamazsınız. Bunun sebebi kameraların gökyüzünün karanlığına uygun değil, gündüz çekimlerine uygun otomatik ayarlara göre tasarlanmış olmasıdır. Dolayısıyla sizin bu ayarları bilerek farklı şekillerde uygulamanız gerekir. Neyse ki günümüzde birçok fotoğraf makinesi bunu yapabilecek kapasiteye sahip. Geriye sadece bize birkaç ayarlama yapmak kalıyor. Peki gökyüzü fotoğrafları çekmek için özel bir ekipmana sahip olmak zorunda mıyım? Ekipman ihtiyacından yola çıkarak astrofotoğrafçılığı iki gruba ayıralım. 1) Teleskopla yapılan astrofotoğrafçılık . 2) Sadece kamera ile yapılan astrofotoğrafçılık . Bu yazıda işin tekniğini anlatmayı amaçladığımız için sadece kamera ile olana odaklanacağız, bu sırada teleskopla olana da temel atmış olacağız. Ne de olsa kameranın objektifi de basit bir teleskoptur. En basit şekliyle ifade edecek olursak bir DSLR fotoğraf makinesi gereklidir. Aslında temel ihtiyacımız basittir. Yıldızlar çok çok sönük ışık kaynaklarıdır ve onları görebilmek için onlardan fazla sayıda foton almamız gerekir. Bunun için temelde Uzun Pozlama dediğimiz işlemi yapabilmemiz gerekir. Bu çektiğimiz fotoğraftaki yıldızları görünür kılabilmek için yapmamız gereken en temel işlemdir. Dolayısıyla kameramızın bu özelliğe sahip olması gerekir. Unutmayın, astrofotoğrafçılığa yeni başlıyorsunuz ve öğrenmeniz gereken temel anlamda çok şey var. Yani, pahalı bir makinaya bu aşamada ihtiyacınız yok, herhangi bir DSLR makina size her türlü yeterli gelecektir. Astrofotoğrafçıların sıklıkla tercih ettiği modeller Canon EOS serisidir. Bunun en temel sebebi her kameranın yazılımsal olarak çekilen görüntüyü belirli miktarda işlemesidir. Canon EOS serisi genelde bu özellik bakımından bize daha ham veri sunar. Yani görüntü üzerinde fazla oynamamasını ona söyleyebiliyoruz, böylece biz görüntü üzerinde istediğimizi yapabiliyoruz. Buradaki en temel problem, bazı yazılımların yıldızları otomatik olarak silmesidir. Oldukça ufak göründükleri için yazılım bunları gürültü olarak algılar ve görüntü kalitesini iyileştirmek adına yok eder. Tabi ki bu bizim hiç de istemediğimiz bir şey. Ayrıca özel olarak birçok marka astrofotoğrafçılığa uygun modeller üretiyor. Fakat bunlar fiyat bakımından diğerlerine oranla daha pahalı. Eğer zaten elinizde olan iyi bir modeliniz varsa ayrıca böyle bir seçim yapmanıza gerek yok, elde edeceğiniz sonuçlar arasında ciddi bir fark olmayacaktır. Çok istisnai durumlar hariç. Burada belirtmek gerekiyor ki diğer markaların modelleri de bu konularda oldukça başarılı. Yalnızca fiyat/performans açısından Canon EOS serisi daha çok tercih ediliyor. Diyaframı kelime karşılığı olarak perde veya açıklık olarak ifade edebiliriz. İngilizcedeki karşılığı Aperture yani Açıklık anlamına gelir. İçeriye ne kadarlık bir bölgeden, açıdan ışık gireceğini belirler. Burada diyafram bıçakları adını verdiğimiz bir perde vardır ve bu perde ayarlara göre kısılıp açılır. Fotoğrafçılıkta F değeri olarak ifade edilir ve F/3.5, F/5.6, F/11... gibi değerler alabilir. Bu değerler kullandığınız objektife göre değişim gösterir. Bunun sonucunda fotoğraftaki alan derinliği değişir. Aşağıdaki görselde bununla ilgili bir örnek bulunuyor. Her ne kadar yıldızları sonsuz uzaklıkta kabul ettiğimiz için bu özelliğe ihtiyacımız yokmuş gibi görünse de bilinmesi gereken bir detaydır. Bunun temelde iki sonucu olduğunu söyleyebiliriz. Birincisi her objektifin en iyi keskinliğe sahip olduğu bir değer vardır, dolayısıyla bunu bilmek hatta gerekirse deneyerek bulmak önemlidir. Diğeri ise bazı değerlerde yıldızların diyaframdan ötürü + ve x şekillerinde görülmesine sebep olmasıdır. Diyaframda kaç bıçak bulunuyorsa yıldızda da o kadar çizgi varmış gibi görülür. Çekilen her fotoğraf bir zaman aralığını ifade eder. Gördüğünüz her görüntü aslında içerisinde bir süreci barındırır, hiç bir fotoğraf o an değildir, kısa da olsa bir zaman aralığına sahiptir. Biz bu çekim aralığına, pozlama süresi diyoruz. Deklanşöre basarsınız ve makinenin sensörü üzerine ışık düşmeye başlar. Belirlediğiniz pozlama süresi boyunca sensöre ışık düşer, sonra perde kapanır ve fotoğraf işlenir. Bu çekim aralığı çoğunlukla en yüksek hızda saniyenin 4000'de birine kadar düşerken, en uzun pozlamada ise sınırsızdır. Saniyeler hatta dakikalar ile ifade edilebilir. Aşağıdaki fotoğrafta pozlama süresi betimlenmiş. Aynı hızda dönen rüzgar güllerini farklı enstantane hızlarında pozlarsak yukarıdaki gibi bir görüntü elde ederiz. Soldaki rüzgar gülü gayet net bir şekilde görülürken, sağdaki hareketli görünüyor. Bunun sebebi soldaki fotoğrafın daha az bir zaman aralığında çekilmiş olması sebebiyle rüzgar gülünün hareketinin çok az olmasıdır. Sağdaki fotoğrafın çekim süresinde ise rüzgar gülü epeyce bir dönmüştür. Örneğin soldaki karenin enstantane hızı 1/640 iken(saniyenin 640'da 1'i), sağdaki karede 1/25'tir. Hatta işi abartıp belirli bir zaman aralığında rüzgar gülünün ne kadar döndüğünü hesap ederek dönüş hızını bile bulabilirsiniz. Eğer çektiğiniz nesne sabit duruyorsa bu durumda olacak olan şey, aynı noktadan daha fazla ışık almak olacaktır. Dolayısıyla daha uzun pozlayarak aynı nesne daha parlak görülür. İşte aradığımız şey tam olarak da budur. Bu sebeple yıldız fotoğrafları çekerken uzun pozlama yaparız. Fakat burada da bir problem vardır. Dünya'nın dönüşü sebebiyle yavaş da olsa yıldızlar da gökyüzünde hareket ediyor gibi görünürler! Sensörün ışık hassasiyetini belirleyen değerdir. ISO değeri 100-200-400-800-1600-3200-6400 gibi değerlerde olabilir. Değer yükseldikçe alınan ışık miktarı artar, fakat aynı zamanda gürültü de artar. Dolayısıyla görüntü kalitesi bozulur. Yani daha çok ışık toplamak için ISO'yu sonuna kadar artırmak mantıklı bir fikir değildir. Bunun yerine pozlama süresiyle arasında bir denge yakalamaya çalışmak gerekir. Daha çok ışık toplayabilmek için hedefi sabit tutmak gerekliliğinden bahsettik. Dolayısıyla yıldız fotoğraflarını çekerken uzun pozlama sırasında kamera sabit olmalıdır. Bunun için kameranın üzerinde sabit duracağı bir üç ayak gereklidir. Ayrıca deklanşöre basarken makinenin titrememesi için ya zaman ayarlı pozda ya da kumanda ile çekim yapılmalıdır. Bir diğer alternatif ise kamerayı bilgisayara bağlayarak yazılımdan kontrolle fotoğraf çekmektir. Her şey tamam, fotoğrafınızı çektiniz. Fakat burada da bir sorun başlıyor. Eğer standart lens olan 18-55mm lenste 18mm değerinde 30 saniye gibi bir pozlama yaptıysanız, çektiğinizde fotoğrafta yıldızlara yakınlaştığınızda uzadıklarını göreceksiniz. Bunun sebebi gece boyunca Dünya'nın kendi etrafında dönmesinden ötürü yıldızların da görünürde dönüş hareketi yapmasıdır. Ne kadar yakınlaştırma yaparsanız bu hareketin hızı o kadar bariz hale gelir. 18mm değerinde en uygun uzun pozlama süresi 10-13 saniye iken 55mm'de bu 6 saniyelere kadar düşer. Dolayısıyla bir takip sisteminiz yoksa en geniş açıda pozlama yapmak en iyi seçenektir. Ya da yukarıdaki fotoğraftaki gibi bu yıldız hareketinden faydalanarak bir yıldızizi çalışması yapabilirsiniz. Eğer hiçbir takip yapmıyorsanız, yıldızlar uzun pozlamadan ötürü hareketlerini gösterecektir. Burada da işi abartıp yıldızların kaç derecelik dönüş yaptığından poz süresini çıkartabilirsiniz. Bir saatmiş gibi düşünebilirsiniz, yıldızların hareketi akrebin hareketidir. Yukarıdaki fotoğrafta yaklaşık 1 buçuk saatlik pozlama varmış gibi görülüyor. Büyük çoğunlukla tek kare fotoğraf astrofotoğrafçılıkta işe yaramaz. Amaç her zaman daha fazla ışık elde etmek olduğundan bizi zorlayan teknik problemleri farklı şekillerde aşmaya çalışırız. Bunun için aynı bölgenin fotoğrafını üst üste çeker, sonra da bu fotoğrafları birleştiririz. Dolayısıyla ortada daha fazla ışık ve detay barındıran tek bir kare olmuş olur. Örneğin iyi bir takip yaparak 30 saniyelik 10 adet poz aldığımızı varsayalım. Bunu 10x30 (10 tane 30 saniye) olarak ifade ederiz. Bu fotoğrafları bu iş için geliştirilmiş bir yazılım aracılığıyla birleştirerek daha çok yıldızı görmemizi sağlayan tek bir kare elde ederiz. Bu yazılımlar sıklıkla PixInsight, DeepSkyStacker ve ImagePlus'tır. Solda görülen fotoğraf, 60 saniyelik bir poz süresiyle elde edildi. Sağda görülen fotoğraf ise aynı poz süresiyle çekilen aynı bölgeden elde edilmiş 15 fotoğrafın birleştirilmesi sonucu oluşturuldu. Burada işin içerisinde farklı detaylar da bulunuyor, bunları bir sonraki konuda detaylıca ele alacağız. Fakat görüntüdeki değişim çok bariz bir şekilde ortada. Burada şunu belirtmekte de fayda var, soldaki fotoğraf da gözünüzün gördüğünden çok daha iyi bir görüntüdür. 14 Nisan 2017 tarihinde Evrim Ağacı...


Astrofotoğrafçılığa başlamayı düşünen herkesin kafasındaki en büyük ortak soru, hangi DSLR kameranın tercih edileceğidir. Bu yazımızda astrofotoğrafçılık alanındaki seçimleriniz ve ihtiyaçlarınız doğrultusunda hangi kameranın daha uygun olduğunu anlatmaya çalışacağız. Field of View : Gözlemlenebilir alan veya kameranın görüş açısı olarak karşılığı olan bu terim, kamera ve optik sistemle birlikte kullandığımız ekipmanın gördüğü alanı belirtir. FOV arttıkça daha geniş alan, azaldıkça daha dar alan görülür. FOV doğrudan optik sistemin odak uzaklığı ve sensör boyutu ile ilişkilidir. SNR : Sinyal/gürültü oranı olarak adlandırılan bu terim, sensörde yer alan piksellerde toplanan sinyal yani foton miktarı ile arka planda oluşan gürültünün birbirine oranı ile açıklanır. İyi bir astrofotoğraf yüksek SNR değerine sahip olmalıdır. Bu da çektiğimiz objeden gelen fotonların oluşturduğu sinyal değerinin zeminde oluşan gürültünün oluşturduğu sinyal değerinden ayrılarak temiz görüntü elde etmesine olanak verir. İyi bir SNR değerine sahip olmak için çok fazla foton toplamak ama bunu gürültüyü arttırmadan yapmak gerekir. Bunun için ise makinenin sensörünün ısınması ve aşırı derecede gürültü üretmesi engellenmelidir. Aynı zamanda ışık kirliliği de arkaplan ışımasını arttırarak SNR değerini düşüren bir faktördür. Sonuç olarak iyi bir SNR için optimum pozlama süresini bulup çok sayıda kare çekmek ve sensör sıcaklığını optimum seviyede tutmak gerekecektir. Tabi ki buradan gürültünün tek kaynağının termal sebepler olduğu sonucu çıkarılmamalıdır. Ancak bu konuya şimdilik değinmeyeceğiz. Quantum Efficiency : Bu terim kaba bir tabirle sensörün fotonlara olan hassasiyetidir. QE sensöre çarpan elektron sayısının proton/amper veya watt cinsinden karşılığıdır. QE arttıkça kameranın ışığa olan hassasiyeti artar dolayısıyla alacağımız kameranın sensörünün QE cinsinden yüksek değere sahip olması tercih nedeni olmalıdır. Sensör Boyutu: Sensör boyutu arttıkça görüş alanınız artacaktır. Eğer derin uzay çalışacaksanız bu size artı olarak dönecektir zira büyük sensörler daha geniş açı çekim yapmanıza olanak verecektir. Tabi burada kullandığınız lensin ya da optik sistemin de doğrudan etkisi olacaktır. Çözünürlük: Astrofotoğrafçılıkta yüksek çözünürlük her zaman daha iyi sonuç demek değildir. Çözünürlük yükseldikçe piksel sayısı artacağından çektiğiniz karenin içerdiği veri ye bağlı olarak dosya boyutu da artacak ve bu dosyaları işlerken zorlanabilirsiniz. Sensör boyutu genellikle çözünürlükle doğru orantılı olmakla birlikte piksel boyutu ile ters orantılıdır. Piksel boyutu: Sayısal makinelerle çekilen fotoğraflara yeterince zoom yaptığınızda görüntünün yüzlerce kareden oluştuğunu göreceksiniz. Bu karelerin her biri görüntüyü oluşturan pikselleri göstermektedir. Piksel sayısı, sensördeki reseptörlerin sayısıdır. Aşağıdaki görselde, aynı sensör boyutu üzerinde oluşan iki görüntüden sağdaki karede düşük piksel boyutu soldakinde ise büyük piksel boyutu olduğunu varsayalım. Sağdaki kare keskinlik olarak ve çözünürlük olarak daha yüksek olacaktır çünkü birim alana düşen piksel sayısı fazladır. Soldakinin ise tam tersine büyük boyutta ancak daha az piksel olduğundan keskinlik ve çözünürlük görece daha düşük olacaktır. Piksel boyutu aynı zamanda sampling ratio denilen ve görüntünün çözünürlüğünü doğrudan etkileyen bir faktör olduğu için çekim yapmak istediğiniz hedeflere göre seçiminizi yapmalısınız. Örneğin gezegen çekimi yapılacaksa, düşük sensöre ve düşük piksel boyutuna sahip kameralar tercih edilmelidir. Öncelikle astrofotoğrafi alanında kullanılan kameralar CCD ve CMOS sensörlü, soğutmalı ve soğutmasız olarak ayrılırlar. CCD sensörlerle ilgili detaylı bilgiler bu yazımızın konusu olmamakla birlikte DSLR makinelerde kullanılan CMOS sensörlü makineler üzerinde karşılaştırmalı olarak yazımızın sonunda yer alan tabloları kullanarak konuyu açıklamaya çalışalım. Astrofotoğrafi alanında ağırlıklı olarak Nikon ve Canon DSLR makineler tercih edilmekte olup, marka ayrımı olmaksızın genel kriterler üzerinden bahsedeceğiz. Astrofotoğrafi için tercih edilmesi gereken kameralar yüksek quantum efficiency değerine, düşük piksel boyutu ve düşük gürültü oranına sahip cihazlar olmalıdır. Sensör boyutuna yönelik tercih yukarıda anlatıldığı üzere çekeceğiniz hedefe göre değişeceği için ve genellikle piyasada sıklıkla bulunan APS-C ve full frame makineler arasında bir tercih yapmanız gerekeceğinden APS-C veya Full Frame DSLR tercihinizi astrofotoğrafçılıkta hedefinize göre seçmeniz gerekir. Kamera seçiminde mutlaka üretinin datasheet adı verilen dökümanlarından ve astrofotoğrafçılık forumlarından kullanılan sensörün modeline göre gürültü oranı, oprtimal ISO aralığı, QE değeri, gibi özelliklerine bakarak seçim yapmalısınız. Ayrıca astrofotoğrafçılık için en çok kullanılan özelliklerden biri olan live view yani canlı önizleme modunun olup olmadığına bakmalısınız. Live view modu özellikle focus, hedefi bulma ve hizalama konularında oldukça işe yarayacaktır. Ayrıca kullanılan LCD ekranın katlanabilir ve dönebilir ekran olmasına dikkat edin zira teleskobun pozisyonuna göre bu özellik de çok işinize yarayacaktır. DSLR makinelerin işlemci gücünün de yüksek olması çektiğiniz karelerin hızlıca işlenerek SD karta veya PC ye aktarılmasına olanak sağlayacak, bulutsuz ve aysız değerli vaktinizin boşa gitmesine engel olacaktır. Bazı üreticiler astrofotoğrafçılığa yönelik Ha spektrumuna hassas cihazlar da üretmiş olup (örneğin Canon60da, Nikond810a gibi) bütçeniz elveriyorsa bu modelleri de tercih edebilirsiniz.


Astroloji nedir peki? Basitçe; yıldızların ve gezegenlerin belli dönemlerdeki konumlarına bakarak geleceği tahmin etmek veya kişilerin karakter yapıları üzerine analizler yürütmektir. Peki bilim nedir? Basitçe; Doğa olaylarını kanıtlara dayanan, kontrollü ve tekrar edilebilen deney ve gözlemler yoluyla açıklamaya çalışmak. Bilim budur, bir sistematiği, kuralları ve sınanabilir çıkarımları vardır. Özetle, astrologların öngörülerinin %90'ı çöptür. Fakat çöp olan %90'ı değil, ara sıra tutan %10'u sürekli öne sürülür. Fakat takdir edersiniz ki, %10'luk tutturma oranını yakalayabilmek için astrolog olmanıza gerek yok. Hatta, eğer gelecekle ilgili öngörülerinizi bilimsel ve istatistiksel verileri kullanarak yaparsanız , bir astrologdan çok daha iyi bir gelecek öngörüsü oranını tutturmanız mümkün. Dolayısıyla, sadece sınanabilirlik açısından ele aldığımızda dahi, astroloji bilimsel kriterleri karşılayamaz. Astroloji, tüm sınamalarda çuvallar. Astrologların en iyi olarak nitelenenlerinin dahi yaptığı; geleceğe ve kişilerin karakter yapılarına dair tüm tahminler sınandığında elle tutulur hiçbir yanının olmadığı açıkça görülür. Hiçbir kontrollü deneyde astrolojinin doğruluğuna dair bir kanıt bulamazsınız. Bir bakıma, astroloji ile kahve falı bakmak arasında tutarlılık yönünden zerre fark bulunmaz. Mabadından sallayan zeki birinin geleceğe ve kişilerin karakter yapılarına yönelik tahminleri ile en fevkalbeşer astroloğun tahminlerinin tutma oranı tümüyle eşittir, hatta bu zeki kişi daha iyi tahminlerde bulunabilir. Bu bakımdan astroloji bilim değil, bir safsatadır. Tarihin en eski dolandırıcılığı, eğlencesi ve inançlarından biridir.


Dostlar, yarenler, Plüton sevenler, astroloji aşıkları ve elbette Roma halkı! Dünyamız, Güneş Sistemi içerisinde bir gezegencik ve bizler de o gezegencikte bulunan akıllı yaşam formlarından biriyiz. Bu gezegendeki en akıllı yaşam formu biz miyiz bilmiyoruz. Belki de The Hitchhiker's Guide to the Galaxy'de şüpheye yer vermeyecek biçimde açıklandığı gibi, en zeki 3. yaşam formuyuzdur. Ama şimdilik en zekisi olduğumuz düşünüp egomuzu güçlü tutalım biz. Güneş Sistemi denen yerin toplam kütlesinin %99.86'sını Güneş oluşturur. Geriye kalan %0.14'lük kütlenin de yarıdan çoğunu Jüpiter gezegeni tek başına sahiplenir. Elimizde kala kala %0.06'lık bir dilim kalır ki, o dilimin de %85'ini Satürn, Uranüs ve Neptün aralarında paylaşır. Ne kaldı şimdi elimizde Güneş Sistemi'nden; %0.01. Bunu da böl geri kalan; Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Astreoid Kuşağı, Kuiper Kuşağı, Oort Bulutu, Plüton, Sedna, Quoar, Eris, Haumea, Varuna, Orcus ve adı henüz konulmayan onlarca Plüton büyüklüğündeki gezegenciğe. Hepsinin kütlesini eşit saysan bile, elinde her biri için %0.0001'den küçük bir değer kalıyor. Tamam, bırakın gezegenleri. Sadece 10 ışık yılı çevrenize bakın; burada doğrudan dünyayı etkileme gücüne Plüton'dan çok daha muktedir 80'in üzerinde yıldız ve her birinin çevrelerinde bir araba dolusu gezegen var. Astroloji diyorsun ya, ekle bu yıldızları da etki çemberine. Ama zor tabi. Çünkü Güneş'in 10 ışık yılı yakınında bulunan yıldızlardan sadece 2-3 tanesini çıplak gözle görebiliyorsun. Yani çoğundan haberin bile yok. Sahi, bize Plüton'dan çok daha yakın ve fiziksel etkisi çok daha fazla olan asteroit kuşağının ne gibi etkileri var? Bu kuşak üzerindeki hangi asteroit nerede hangi burca girip hangi olayları tetikliyor? Hadi canım, küçücük şeyler bunlar deyip geçme, aralarında Ceres denen 1.000 km çapında dana kadar bir gezegen bile var. Gerçi siz 4 Vesta'yı dahi bilmezken, hangi asteroit'i katacaksınız ki sözde hesaplarınıza? Plüton ile bize aynı uzaklıkta gezinen kankası Orcus'tan hiç söz etmesem en iyisi galiba. Bana göre, hayır bana göre değil, bilinen ve bilinmeyen gerçeklere göre; astroloji bir zırvalıktır. Mantıksız veya hatalı bir doktrin değil, tamamıyla bir zırvalıktır. Biraz bilgi sahibi, azıcık gerçeğe meraklı herkes bu zırvalığın farkına zaten varır, varıyor da. Ama ne ben, ne de bir başkası burada sayfalarca dil dökse nafile, çünkü inançlar adı üstünde inançtır, ona inanılır. Neyin ne olduğunun gayet iyi bilindiği bu günlerde bile, tıpkı binlerce yıl öncenin korku dolu toplumları gibi gökte gezen seyyarelerden medet uman, itiraf edemese bile bir anlamda onlara tapan, güçlerine inanan milyarlarca insan hala var. Selamlar, İnternet üzerimdeki gezilerimde sitenizi keyifle inceliyordum. Bu yazıyı okuyunca Astrolojiye dair yaklaşımınıza dair uyarmam gerektiğini düşündüm. Öncelikle Ceres, Vesta, Pallas gibi astroidler çok eskiden bilinir ve yorumlandırılır ancak çok büyük değerler atfedilmez. Kimi astrologlar bunların önemli astroidler olduğunu savunur o başka. Bunun yanında Plüton'a atfedilen önemin bir benzeri Şiron'a da gösterilir, astroloji içerisinde konumu oldukça saygın ve astrologlar arasında her zaman saygın bir yere çıkartılır. Niyetim astrolojiyi savunmak değil, yalnızca bir hatayı düzeltmek istedim. Kaldı ki xxx in astrology gibi bir Google araması ile istediğiniz astroide verilen anlamları okuyabilirsiniz. Merhabalar. Astroloji için Barış İlhan ile iletişim kurarsanız o size doyurucu bilgiyi verecektir. http://www.astrolojidergisi.com adında, 99 senesinden beri faaliyette olan bir sitesi de vardır. Amerika'da eğitim almış, akıllı bir astrologdur. Yıllarının bu alternatif bilime adamıştır. Siteniz çok güzel fakat astroloji konusundaki bu ön yargı beni üzdü. Lütfen kendisiyle iletişim kurun ve bir daha düşünün derim.