Harvard Üniversitesi'nden bilim insanları geçen ay araştırmacıların 80 yıldır başarmak için mücadele ettikleri bir şeyi sonuca bağladıklarını iddia ettiler. Yüksek basınçlı fiziğin kutsal kasesi: Metalik hidrojen elde etmek. Ve yalnızca metalik hidrojeni elde etmekle kalmadılar, bu maddeyi laboratuvarda kararlı halde tutmayı da başardılar. Dünya üzerindeki ilk metalik hidrojen örneğine sahiptiler. Ancak takımın şu an kötü haberleri var: Örnek ortadan kayboldu. Not: Metalik hidrojen, Jüpiter, Satürn, Neptün ve Uranüs gibi gaz devi gezegenlerin derinliklerindeki çok yüksek basınçta var olduğu düşünülen hidrojen formudur. Hidrojenin bu metalik özelliği sayesinde, gaz gezegenlerin devasa manyetik alanları oluşuyor. Ancak, hidrojenin basınç altında bu forma ulaşabildiğine dair bir kanıt elde edememiştik geçtiğimiz aylara kadar. Bahsettiğimiz metalik hidrojen laboratuvar ortamında 80o Kelvin'de tutuluyordu. Daha anlaşılır söylemek gerekirse -193o Celcisus'a eşit bir sıcaklıktan bahsediyoruz. Ve tabii ki metalik hidrojenin saklandığı bahsettiğimiz ortam iki elmastan oluşan bir mengenenin oluşturduğu inanılmaz yüksek bir basınç altındaydı. 2017 Şubat ayının ortalarında yapılan testler, elmasların kırılmasına ve mengenenin bozulmasına sebep oldu. Bu olaydan sonra araştırmacılar metalik hidrojenin önceden var olan izini kaybetti. Bunun anlamı düşündüğünüz gibi metalik hidrojenin parçalanması olmak zorunda değil, bahsettiğimiz metalik hidrojen 1.5 mikrometre civarında bir kalınlığa ve 10 mikrometre civarında yaklaşık olarak normal bir insan saçının yarıçapının 5 katı- bir yarıçapa sahipti. Bu sayılara bakınca metalik hidrojenin herhangi bir yerde varolmaya devam ettiği ancak şu an kayıp olduğu ihtimali de olası görünüyor. Ancak başka bir olasılık daha var. Elmas mengenenin kırılmasına sebep olan basınç, hidrojenin gaz haline dönüşmesine sebep olmuş olabilir. Metalik hidrojenin öngörülen özelliklerine bakıldığında metalik hidrojen örneğinin oda basıncında kararlı bulunamadığı da görülüyor. Metalik hidrojen üzerinde 45 yıldır çalışan takım lideri Isaac F. Silvera örneğin geleceği içi şu an yorum yapamadıklarını söylüyor. Hayal kırıklığına uğradığını söyleyen Silvera, şu an için geliştirilmiş bir elmas mengene üzerinde çalıştıklarını ve gelecek haftalarda metalik hidrojeni tekrar üretmeye çalışacaklarından bahsediyor. Olay takımın deneyi paketleyip ileriki testler için Argonne Ulusal Laboratuvarı, Şikago'ya gitmek için hazırlandığı sırada gerçekleşti. Adından da anlaşıldığı gibi bu madde hidrojenin metal formu. Hidrojen, evrende hakkında en çok bilgi sahibi olduğumuz, üzerine en çok çalıştığımız element. Doğal hali kesinlikle metal değil. Hiç bir metal özelliğini göstermiyor, örneğin parlak değil ve elektriği iletmiyor. Geçmişe, 1935 yılına döndüğümüzde, araştırmacılar sabit yüksek basınç altında hidrojenin metalik özellik göstereceğini öngördüler. O tarihten beri, bilim insanları laboratuvar ortamında metalik hidrojeni ortaya çıkarmaya çalıştılar. Metalik hidrojeni ortaya çıkarmak korkunç derecede yüksek bir basınç istediği kanıtlandığı için çok zordu. Ancak Silever'ın önderlik ettiği araştırma grubu bunu geçen sene iki sentetik elmastan metalik hidrojen örneğini sıkıştıracak bir mengene üreterek ekimde başardı. Basıncın artmasının sonuçlarını araştırmacılar gözlemleyebildi. İlk başta metalik hidrojen saydamken basınç arttıkça karanlık, parlak ve metalik bir maddeye dönüştü. Bu çok büyük bir olaydı, yalnızca hidrojenin yüksek basınç altında metalik özellikler gösterdiğinin bir kanıtı olarak değil, bunun yanında metalik hidrojenin direnç özelliği olmaksızın elektrik akımını ileten süperiletkenler gibi biraz çılgınca ve yararlı özellikleri olabileceği öngörülüyor. Metalik hidrojen kimyasal bağlarının arasında çok fazla enerji depolar. Bu özelliğinden dolayı metalik hidrojen bu zamana kadar keşfedilen en kuvvetli uzay gemisi yakıtı olabilir. Araştırmalarının Science dergisinde yayınlanmasını beklerken ekip elmas mengene içindeki metalik hidrojeni aşırı soğuk sıcaklıklarda beklettiler ve başlangıç seviyesindeki testleri yürüttüler. Bu testlerin en önemli sonuçlarından biri metalik hidrojenin gerçekten metal olduğuna en büyük kanıt olan maddenin yansıtıcı özelliğiydi. Bunun yanında düşük güçlü bir kırmızı lazerle metalik hidrojen örneğinin üzerindeki basıncı ölçmek için deneyler yaptılar. Hesaplamalar örneğin üzerinden 465 ile 495 Gpa arasında bir basınç olduğunu gösterdi. Daha anlaşılır bir şekilde bakarsak bu basınç Dünya üzerinde deniz seviyesindeki atmosfer basıncının 4 milyon katına eşittir. Bu arada bulunan bu değer, metalik hidrojenin ortaya çıkarılması için öngörülen gerekli basıncın da neredeyse 20 katına eşittir. Fakat takımın yapamadığı daha bir çok deney var. Örneğin, metalik hidrojenin sıvı veya katı olması durumundaki ölçümleri, metaller için çok önemli bir özellik olan elektrik iletkenliği. Sonuç olarak, metalik hidrojen üretilmiş olsa da, bilim dünyasında bununla ilgili bir çok şüphe ve münakaşa devam ediyor. Fransa, Bruyeres-le-Chatel Atomik Enerji Komisyonu'ndan Paul Loubeyre yayınlanan çalışmaların ikna edici olmadığını düşünüyor. Gelecek testleri tamamlamak için Silvera ve ekibi örneği Argonne Ulusal Laboratuvarı'ndaki elektron çarpıştırıcısına göndermeyi planlıyorlardı. Örneği yollamadan önce bahsettiğimiz düşük güçlü kırmızı lazer ile örneğin basıncını tekrar ölçmek istediler. Bu defa kırmızı lazerden gelen enerji, sistemin bozulmasına ve elmasların parçalara ayrılmasına sebep oldu. Silvera deneylerin bu kısmında değilse bile kısa bir süre sonra tekrar metalik hidrojen elde edecekleri konusunda kendinden emin. Ve işlemleri aynı şekilde tekrarlamanın şüpheleri olanları ikna edeceği görüşünde. Bu ortadan kaybolma deneyin geçerliliğine gölge düşürmemeli. Yüksek basınç ile çalışan herkes bu tip başarısızlıkları bilir. Buradaki önemli şey ise şu: örnek yansıtıcı ve katıydı. Bu bir yenilgi değil, yalnızca örnek üzerinde daha çok ölçüm yapamadığımız için hayal kırıklığı yaşıyoruz. Her zaman kuşkucu insanlar vardır ve benim onlara tavsiyem aynı deneyi tekrarlamayı denemeleri. Biz metalik hidrojeni laboratuvar ortamında elde etmek için yaptığımız her şeyi gösterdik, böylece diğer araştırma grupları da bunu deneyebilirler. Bu bilimsel method ve sonuçlar hakkında şikayet etmekten daha iyi diye ekliyor Silvera. Deneyin gelecek aşamasında Silvera ve ekibi daha kararlı olmasını umarak farklı bir sentetik elmas türü kullanacak. Ayrıca derslerini aldılar, yeni elde edecekleri örneği ileri seviye testlere tutmak için çok uzun süre beklemeyecekler. Eğer bir örneği gereğinden fazla elinizde tutarsanız, işleri bir şekilde kötüleştiriyorsunuz. Bu yüzden gelecek sefer metalik hidrojenin bir örneğini elde ettiğimizde, elimizden geldiğince çabuk önemli ve ileri seviye testlerini tamamlayacağız, diye açıklıyor Silvera. Biz de onlara şans diliyor ve araştırma sonuçlarını merakla bekliyoruz.


Olası Dünya dışı uygarlık bizi kolayca bulsun diye adres tarifimiz, 70'lerde uzaya gönderilen ve şu anda Güneş Sistemi'nin dış sınırlarına ulaşmış olan Pioneer'ın üzerindeki plakada üstte gördüğünüz biçimde tarif edilir. Ama bu Samanyolu'ndaki görece yakın uygarlıklara yerimizi göstermek için yapılmış bir tarif. Boyut büyüdükçe, tarif de zorlaşıyor. Anlatmak biraz zor bir iş. Ne kadar uzaktan geldiğinize göre değişiyor. Kendimi fazla kasmayıp insanlığı 1 milyar ışık yılı gibi ortalama bir uzaklıktan aradığınızı farzedeceğim. Tabi bu tarifi yaparken, sözedeceğim yerleri biliyor olmanız gerekiyor. Yani en azından ne yöne gideceğinizi bilmek için elinizde bir galaktik harita olması lazım. Öncelikle Kuzeytacı Üst Galaksi Kümesi'ni bulmanız lazım. Bunu bulduktan sonra işiniz kolaylaşır. Bulmak da zor değil aslında, tabi birkaç milyar ışık yılı uzaktaysanız zor bulursunuz demek zorundayım ama, işte bir şekilde bulun burayı. Bu üst küme, gökada kümeleri bakımından oldukça zengindir. Gerekli alet edevata sahip bir gemideyseniz karıştırmadığınız sürece kaçırmanız oldukça zor. Kuzeytacı'nı bulduktan sonra Heykeltraş Üst Kümesi'ni aramanız lazım. Yaklaşık 1 milyar ışık yılı uzunluğundaki bu küme, uzun bir duvar gibidir. Görmemeniz imkanısız. Yani aslında o kadar uzaktan biraz zor ama, soluk moluk da olsa seçebilirsiniz. Dediğim gibi, bu oldukça büyük bir üst küme. Burada binlerce gökada kümesi var. Tabi milyonlarca da galaksi. Ama bizim galaksimiz Samanyolu orada değil, boşuna aramayın. Madem Heykeltraş Üst Kümesi'ne kadar geldiniz, çevreyi biraz daha kolaçan edin. Yaklaşık 200 milyon ışık yılı ötede bulunduğunuz yere benzeyen ama biraz daha küçük ikinci bir gökada duvarı göreceksiniz. Hah işte orası Başak üst kümesi. Yönünüzü oraya çevirip gazı kökleyin. Yol biraz uzun süreceği için isterseniz bir kahve alın, arkanıza yaslanın. Hızlı bir gemiye sahipseniz 200 milyon ışık yılı mesafeyi katetmeniz 2-3 saat kadar sürecektir. Eğer hızlı uzay gemisi diye bildiğiniz tek şey Atılgan ise sizi hayal kırıklığına uğratmak istemem ama, malesef o mesafeyi 200 bin yıldan önce katedemezsiniz. Neyse, sizde daha iyisi vardır eminim. Başak Üst Kümesi oldukça büyük. Kaybolmamak için siz sınırına kadar gelin ama içine girmeyin. Orada çevreyi kolaçan etmeye başlayın. Unutmayın, şu anda Samanyolu galaksisine 15-20 milyon ışık yılı kadar yaklaştınız. Artık burada kaybolursanız kimsenin yüzene bakacak haliniz kalmaz. Yüzdünüz yüzdünüz kuyruğuna kadar geldiniz. Aradığınız şey basit. 4 milyon ışık yılı büyüklüğünde bir alan içinde bulunan 3 büyük galaksi arıyorsunuz. Bunu bulmanız zor değil ama, çevrede buna benzer çok sayıda grup var. O yüzden bir boşluk aramaya başlayın. Kümelenmiş 3 tane galaksi grubu arasındaki bir boşluğu arıyorsunuz. Onu bulduğunuzda işiniz daha kolay. Boşluğu ve çevresindeki 3 galaksi kümesini bulduktan sonra burada yer alan galaksileri sayın. İçinde en fazla galaksi bulunduran grubu eleyin gitsin. Onunla işiniz yok. Geri kalan 2 kümeye tekrar göz gezdirmeye başlayın. Kütle tesbiti yapın. Aradığınız 3 galaksiden biri Andromeda, diğeri Samanyolu, sonuncusu ise Üçgen Galaksisi. Üçgen, Samanyolu'nun 2/3'ü kadar büyüklükte. Samanyolu da, Andromeda'nın 2/3'ü kadar. Ayrıca Andromeda'da fazlaca toz yok. Yani yıldız oluşumu Üçgen ve Samanyolu'ndan daha az. Yarım saatinizi ayırsanız, bu araştırmayı yapabilirsiniz sanırım. Bulduktan sonra sorun yok, gazı yeniden kökleyin ama bu sefer kahve almayın. Mesafe hepi topu 10 ışık yılı kadar. Tuvalete gidip gelsen varmış olursun yani. Artık burada Samanyolu'nu nasıl bulacağınız anlatmama gerek yok. Ama yine de ipucu vereyim. Üç galaksi arasında ortanca olan Samanyolu. Şimdi oraya yönelin. Samanyolu, büyük kalabalık bir gökada. Dünya'yı aramak samanlıkta iğne aramaya benzer. Tek tek yıldızları kontrol etmeye kalksanız ömrünüz yetmez. O zaman size bir ipucu daha vereyim: Güneş'in bulunduğu yönde, Samanyolu diskinin alt kısmında ince uzun bir cüce gökada var. Halihazırda yavaş yavaş samanyolu tarafından yutuluyor. O yöne doğru gelin. Rosetta ve Orion bulutsularını bir üçgenin tabanı olarak düşünüp, dik üçgen oluşturacak biçimde iki doğru oluşturun galaksinin merkezi yönünde. Üçgenin tepe noktasına yakın bir yerde oldukça yaşlı, dev bir yıldız göreceksiniz. O yıldız Betelgeuse. Evet, artık Güneş'i bulmaya birkaç yüz ışık yılı kaldı. O halde ikinci bir dev yıldızı aramaya başlayabilirsiniz. Aradığınız yıldız, Vega. Bu kez o kadar yaşlı değil, oldukça parlak ve bulması kolay. Vega'dan gökada merkezine doğru dönün. İki parlak yıldız arayacaksınız yine. Bir tanesi Sirius, diğeri Procyon. Bu ikisini bulduğunuzda güneşe sadece 8-10 ışık yılı uzaktasınız demektir. Şimdi, bu mesafe içinde birbirine çok yakın 2 parlak yıldızı aramaya başlayın. Bunlardan biri Alpha Centauri, diğeri Güneş. O yöne doğru gidin. Tek başına ve daha sönük olanın Güneş olduğunu unutmayın. Güneşi bulduktan sonra yörünge taraması yapmaya başlayın. 4 tane gezegen olduğunu keşfedeceksiniz güneşin çevresinde. Hayır, bunlar dünya değil. Siz Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'ü görüyorsunuz. Sizin aradığınız gezegen fark edilemeyecek kadar küçük. Bulmak için orada olduğunu bilmeniz gerekiyor. Siz de bunu bildiğiniz için, güneşin 140-150 milyon kilometre uzaklığında arama yapmaya başlıyorsunuz. Zaten eğer yaklaşmışsanız, soluk mavi bir nokta göreceksiniz. Hah işte orası dünya. Şimdi gidip insanları orada arayabilirsiniz, bulmanız zor olmayacak. Türkiye'ye inerken dikkatli olun, çünkü burada yaşayanların uzaylı gördüğünde taş atmak gibi kötü bir huyları var, söylemedi demeyin sonra. Bu yazımız, sitemizde ilk olarak 21 Nisan 2016 tarihinde yayınlanmıştır. Hayır, olamazdı. Evet, en baştan bu... Oldukça sıra dışı bir görünüme sahi... Yaydığı parlak mavi ışıkla, yaz gec... zafer bey güzel esprili bi anlatım olmuş. teşekkürler. ama böyle ciddi konularda bilgilendirme yapılırken videolarınızdaki espri düzeyi biraz fazla olmuş.


Öncelikle müsterih olun, bu hiçbir zaman olmayacak. Dünyanın bir kütlesi var, tıpkı her madde gibi. Kütle çekim sahibi olmasa, kütlesi de olmazdı, yani hiçbir zaman var olamazdı. Herşeyin ağırlıksız biçimde uzayda süzüleceğini farkedip, bu deneyimden heyecan duyduysanız, durup tekrar düşünün. Öncelikle atmosferimizin Dünya'da kalmasının sebebi yerçekimidir. Dolayısıyla, düğmeye basıp yerçekimini kapattığımızda, atmosfer uzaya savrulup yok olacaktır. Sonrasında okyanuslar, masanız, telefonunuz ve kalan her şey, siz de dahil, yavaşça uzaya savrulur ve önce yavaş, sonra daha hızlı bir şekilde ondan uzaklaşırdınız. Tabi sizin şöyle bir avantajınız var, tüm olumsuz koşullara rağmen Dünya'ya tutunmaya çalışabilirsiniz. Üstelik bunun için çok az bir kuvvet yeterli olacak. Ama burada da bir sorun var, çünkü dünyamızı bir arada tutan da, onun kütle çekimi. Dolayısıyla Dünyamız da parçalara ayrılıp uzayda süzülmek isteyecek. Şimdi durup herşeyin uzaya doğru savrulması üzerine düşünelim. Aslında benzer savrulmayı her gün yaşıyoruz. Hareket halindeki bir araç fren yaptığında öne doğru, hızlandığında arkaya doğru kuvvet hissediyoruz, araç viraj aldığında da aksi yönde savruluyoruz. Bu hareketler ivmeli hareket örnekleridir ve etkisi de kütle çekim kuvvetiyle çok benzeşiyor. İşte Einstein da benzer bir akıl yürütmeyle kütle çekim ile ivmeli hareketin eşdeğer olduğunu söylemiştir. Şöyle düşünelim, ayaklarınızın altında bir tartı var ve bir roketin içindesiniz. Roket havalanırken ivmesi öyle akıllılıkla ayarlansın ki, uzaya çıktığınızda bile ağırlığınız değişmesin. Bu mümkün mü? Pek tabi mümkün. Dünyadan uzaklaşırken, yani yerçekimi daha az hissedilirken, rokettin yukarı doğru ivmelenmesini bunu telafi edecek biçimde arttırabiliriz. Yazının başındaki senaryoda bir şalteri indirerek kütle çekimini yok ettik. Şimdi de Dünya'yı durduralım, ne olurdu? Yine üzerindeki herşeyle birlikte uzaya savrulacağımızı söyleyebiliriz. Tıpkı fren yapan, hızlanan veya viraj alan bir araçta hissettiğimiz gibi. Kütleçekim ile ivmeli hareket arasındaki bu derin bağlantıyı yorumlamak, Einstein'ı genel görelilik kuramına götüren yoldu. Ancak o ayrı ve uzun bir hikaye. Merak edenler özel görelilikle ilgili yazı dizimizi ve Brian Greene'in 'Evrenin Zarafeti' kitabının üçüncü bölümünü okuyabilirler. kozmik Anafor/ 'Özel Görelilik 1- Referans Sistemleri' yazısı.


Gerçekte yapamayacak olsak da bazı bilimsel hipotezlerin ve teorilerin ortaya koyacağı sonuçlar dolayısıyla olması gereken olayları canlandırma sürecine tasarımsal deneyler veya düşünce deneyleri denir. Bu deneylerin ana amacı, ele aldığımız bir sorunun olası sonuçlarını kefşetmektir. Antik Yunan'a kadar uzanan bu fikir yürütme tarzının modern bilimdeki ilk önemli gösterimini ise Galileo, düşen objeler kütleleri ne olursa olsun aynı hızda düşerler, diyerek yapmıştır. Aslında bir çok kişi tarafından bu deney Pisa Kulesi'nde Galileo'nun farklı kütlelerde olan iki topu aşağıya bırakması olarak bilinir, fakat gerçekte böyle bir olay yaşanmamıştır. Galileo kafasında tasarladığı deneyi 1638'de yayınladığı son kitabı Discorsi e dimostrazioni matematiche kitabına yazar. Bu hikaye zamanla, gerçekte olmuş gibi anlatılıp efsaneleşir. Eğer düşme hızları farklı olan iki cismi ele alırsak, bu iki cismi birbirlerine bağladığımızda, yavaş düşen cisim, çabuk düşen cismin hızını keser. Yavaş düşen, fren işlevi görür. Galileo'nun bu sonucuna matematikte çelişki deniliyor. Farklı kütlelerdeki cisimlerin farklı hızda düşmeleri savı, düşünce deneyi ile çürüdüğü için, doğru seçenek bunun tam tersi oluyor. Galileo da bu nedenle farklı kütleye sahip cisimler farklı hızlarda değil aynı hızlarda düşerler sonucuna varıyor. Newton da Principia Mathematica kitabında mutlak uzay kavramı ve hareket ile ilgili fikirlerini, Newton'un Kovası diye bilinen düşünce deneyiyle açıklayıp kanıtlamaya çalışır. Boş bir uzayda içi su dolu bir kova dönmeye başladığında, zamanla içindeki su da konkav şeklini alır demekte . Fakat dönmekte olan kovanın kenarında bir kişi oturuyorsa, bütün uzay boş olduğu ve bu kişi de kovanın kenarında oturmakta olduğu için, kovayı dönmüyormuş gibi görür. Aynı zamanda, kovanın içindeki suıyun da dönmemesine rağmen ilginç bir şekilde kenarlara doğru çekildiğini de görür. İşte bunun nedeni, suyun kovaya göre değil, mutlak uzaya göre hareket halinde olmasıdır der Newton. Fiziksel deney yapmaktan ziyade bu şekilde düşünce deneyi ile hipotez sınama olayı günümüzde Gedankenexperiment olarak bilinmekte. Bu kelimeyi 1812 yılında Hans Christian Orsted orataya atmış. Daha sonra ise Ernst Mach kullanmış, İngilizceye de geçişi Mach'ın makalelerinin İngilizce'ye çevrilmesiyle olmuş. Fakat Mach'ın yaklaşımı Galileo'dan biraz farklı. Tasarladığı düşünce deneylerini, öğrencilerinin gerçek deneylere dönüştürmesini istemekte. Gerçek deneyin sonuçları, düşünce deneylerinden farklı çıktığında ise öğrencilerine deneyi açıklayıp kanıtlamalarını söylüyor. Ayrıca Mach Newton'un kova deneyi üzerine kafa yorup, mutlak uzay fikrine karşı çıkıyorlar. 20.yy'a iyice yaklaştığımızda ise fiziğin ilerlediği nokta düşünce deneylerini çok daha farklı bir noktaya taşıyor. Einstein'ın görelilik teorisini ortaya koyması, yaptığı düşünce deneylerinin bir sonucu. Dünya üzerindeki bir asansör üzerindeki kütleçekimi ile, uzay boşluğunda bir asansör'ün ivmelenerek hızlanmasının asansördeki gözlemci için bir fark yaratmayacağını düşünmesi ile teorisini şekillendiriyor. İkizler paradoksu da yine görelilik teorisinden doğan bir düşünce deneyi. Bu gibi deneyler bilimi tamamiyle empirik bir aktivite olarak görmememiz gerektiğini gösteriyor. Felsefede olduğu gibi, doğa bilimlerinde de düşünce deneyleri önemli bir rol oynamakta, veya en azından bir çok kişi böyle olduğunu düşünüyor diyelim. Günümüzde en az Görelilik Teorisi kadar Kuantum Teorisi'nin ortaya çıkışında da düşünce deneyleri kilit bir role sahip. Schrödinger'in kedisi, Heisenberg'in mikroskobu, EPR paradoksu ve Hardy paradoksu, Kuantum Teorisi'ndeki en bilindik düşünce deneyleri. Görelilik kuramı 20. yüzyıldan bu y... Kelime anlamı olarak ivme, aslında ...


Edebiyat ve sanatın hep karşılaşılan temalarından biri; insana dönüşmek, insan duygularını paylaşmak için dayanılmaz bir özlem duyan robotlar, mekanik yaratıklardır. Kablolardan ve soğuk çelikten yapılmış olmak onu tatmin etmez; gülmeyi, ağlamayı ve bir insanın hissettiği bütün duygusal hazları tatmak ister. Örneğin Pinokyo, gerçek bir çocuk olmak isteyen bir kuklaydı. Oz Büyücüsü'ndeki Teneke adam bir kalp sahibi olmak istiyordu. Ve Uzay Yolu'nun kuvvet ve zeka bakımından bütün insanlardan daha başarılı süper robotu; Data, her şeye karşın insan olmak için yanıp tutuşmaktadır. Bazıları, duygularımızın insan olmanın getirdiği en üst düzey nitelik olduğunu dahi öne sürmüşlerdir. Onların ileri sürdüğüne göre hiçbir makine, bir gün batımı karşısında heyecan duymayı veya komik bir espriye gülmeyi başaramayacaktır. Bazıları, makinelerin duygulara sahip olmasının olanaksız olduğunu söyler, çünkü duygular, insan gelişiminin doruk noktasını temsil etmektedir. Ancak, yapay zeka alanında çalışan ve duyguları parçalarına ayırmaya çalışan bilim insanları, bambaşka bir resim çizmektedirler. Onlara göre duygular insanlığın temelini oluşturmaktan çok ötesindedir, aslında evrimin bir yan ürünüdür. Basitçe ifade edilecek olursa duygular bizim için iyidir. Ormanda hayatta kalmamıza yardımcı olmuşlardır ve bugün dahi yaşamın tehlikeleri karşısında yolumuzu bulmamıza yardımcı olmaktadırlar. Örneğin bir şeyden hoşlanmak, evrim açısından çok önemlidir, çünkü pek çok şey bizim için zararlıdır. Her gün karşımıza çıkan milyonlarca nesneden yalnızca bir avuç kadarı bizim için yararlıdır. Dolayısıyla, bir şeyden hoşlanmak, bize yardımcı olabilecek çok az sayıdaki şey ile bize zarar verebilecek çok fazla sayıdaki şey arasında bir ayrım yapmak demektir. Aynı şekilde, kıskançlık da önemli bir duygudur, çünkü üreme başarımız, genlerimizin bir sonraki nesile geçişini garanti etmek açısından yaşamsal bir önem taşır. Aslında bu, seks ve aşk konularının bu kadar çok duygu yüklü olmasının nedenidir. Utanç ve pişmanlık önemlidir, çünkü bu duygular işbirlikçi bir toplumda yaşamak için gerekli olan becerileri öğrenmemize yardımcı olur. Eğer hiçbir zaman üzgün olduğumuzu söylemiyorsak, önünde sonunda kabileden dışlanır, hayatta kalma ve genlerimizi aktarma şansımızı azaltmış oluruz. Yalnızlık da temel bir duygudur. Yalnızlık, ilk bakışta gereksiz ve fazla gelebilir. Ne de olsa tek başına yaşayabiliriz. Fakat arkadaşlarla birlikte olmak da hayatta kalmak açısından önemlidir, çünkü hayatta kalabilmek için kabilenin kaynaklarından yararlanırız. Başka bir deyişle, robotlar daha gelişmiş özellikler kazandıklarında duygularla donatılabilirler. Belki robotlar, kendilerini çöplükte bulmayacaklarını güvence altına almak için, sahipleri veya bakıcılarıyla aralarında bir bağ oluşturacak şekilde programlanabilirler. Bu tür duygulara sahip olmak onların toplum tarafından kabullenilmesini kolaylaştırabilir, çünkü sahiplerinin rakibi değil, işe yarayan arkadaşları olabilirler. Belli bir tür beyin hasarı yaşamış olan insanlar, duyguları yaşama yeteneğini yitirirler. Akıl yürütme yetenekleri yerinde durmaktadır, fakat hiçbir duygularını ifade edemezler. Iowa Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden nörolog Dr. Antonio Damasio bu tür beyin hasarlarına sahip olan insanları incelemiş ve bunların biliyor, fakat hissetmiyor göründükleri sonucuna ulaşmıştır. Dr. Damasio, böyle bireylerin çoğunlukla en küçük bir karar verirken bile donup kaldıklarını bulmuştur. Onları yönlendirecek duygular olmaksızın o seçenekle bu seçenek arasında bitip tükenmek bilmeyen bir düşünme sürecine girerler, bu da onları kararsızlığa sürükler. Dr. Damasio'nun hastalarından biri, bir sonraki randevunun tarihine karar vermek için yarım saat harcamıştı. Bilim insanları, duyguların beynimizin merkezinde, derinlerde yatmakta olan limbik sistem tarafından yönetildiğine inanmaktadır. İnsanlar, neokorteks ile limbik sistem arasındaki iletişim bozulduğu zaman mantık yürütme güçleri yerinde kalır, fakat onları karar vermeye yönlendirecek duygular yok olmuştur. Bazen karar vermemize yol açan bir önsezi sahibi oluruz veya içimizden bir ses öyle söyler. Beyinleri, rasyonel ve duygusal parçaları arasındaki iletişimi etkileyen bir hasara uğramış olan insanlar, bu yeteneğe sahip değildir. Örneğin, alışverişe gittiğimiz zaman gördüğümüz hemen her şey üzerine Bu çok pahalı, çok ucuz, çok renkli, çok aptal görünüyor veya tam bana uygun gibi binlerce fikir yürütürüz. Bu tür beyin hasarı bulunan kişiler için alışveriş bir kabus olabilir, çünkü her şey aynı değerde görünecektir.


Bir süredir düz dünya fikrini daha yaygın ve baskın şekilde duymaya başladık. Özetle Düz Dünya, dünyanın şeklinin yıllardır bilimin ve okulun bize öğrettiği küre şeklinde olmadığını iddia ederken, küre inancının NASA ve dünya elitleri tarafından üretilmiş bir yalan olduğunu söylüyor. Düz dünyacılara göre dünyamız sabittir, evrenin merkezindedir ve şekli küre değil, düzdür. Temel olarak düz, sabit ve evrenin merkezi olması üzerinden ilerleyen teori, yerçekiminin inkarı, uzaya hiç gidilmediği hatta gidilemeyeceği, Ay ve Güneş'in konumu, Antarktika, kıtalar ve daha birçok konuda insanı afallatacak kadar farklı fikirler öne sürüyor. Bundan daha on yıl öncesine kadar dünya düzdür fikrini iddia edenler deli, meczup muamelesi görürken ya da en hafifiyle ciddiye dahi alınmazken bugün bütün dünyaya yayılmış ve sayılarını ciddi oranda artırmış vaziyetteler. Ama asıl önemlisi, National Geographic'in kısa belgeselinde de bahsedildiği gibi Düz Dünyaya inananların sayılarının çok hızlı bir şekilde artması ve fikrin gün geçtikçe popülerleşmesidir. Artık ana akım medyada, televizyonlarda kendilerine çok daha rahat yer bulurken kimi zaman bilimsellikten son derece uzak kimi zaman şaşırtan ve düşündüren fikirler ileri sürüyorlar. Özellikle sosyal medyada Youtube, bloglar ağırlıklı olmak üzere düz dünya hakkında bir sürü içerik var. Bu yayınların bir çoğu birbirini tekrar eden içerikler olsa da ve birçoğunda bilimsel yayın metodolojisinin hiçbirine uyulmasa da, son derece popülerlik kazanan Düz Dünya Teorisi ve düz dünyacılar, fikirlerini ısrarla sürdürüyorlar. Sosyal medyadaki bu yoğun Düz Dünya trafiğinin aksine bu fikre karşı çıkan veya çürütmeye çalışan fikirlerin nispeten daha az olduğunu ya da tartışmaktan ziyade hakaretvari ve küçümseyici bir yaklaşımı çok net görüyoruz. Aslında genel olarak bilim insanlarının tartışmadan kaçınıp, kasıtlı bir şekilde uzak durduklarını veya birkaç cümle ve hayret ifadesiyle geçiştirdiklerini söylemek mümkün. Bu tarz bir Orta Çağ veya din kaynaklı düşüncenin tabiri yerindeyse tekrar hortlamasını ve bu kadar taraftar bulmasını kabullenmek istemiyorlar ve refkeksif olarak hayret, şaşırma, küçümseme arasında giden bir yaklaşım sergiliyorlar. Öte yandan temel fizik yasalarını dahi reddeden bir zihniyetle bilim insanlarının ortak tartışma platformu açıkcası şimdilik bulunmuyor. Bilim insanları dışında Düz Dünya fikrine karşı çıkan popüler bilim yazarları ya da bilim ile yakından ilgilenen yazıların ortak tavrı da aynı şekilde denebilir. Düz Dünya fikrinin ne kadar saçma olduğu veya ilgili videolara tahammül edemediklerinden ibaret yazılar ve son derece alaycı tavırlı yazılar aslında bize hiçbir şey anlatmıyor. Maalesef Küre Dünya gerçeğini bilenlerin, Düz Dünyacılara karşı yaptıkları söyleşi ve videolar, faydadan ziyade genel olarak savundukları Küre Dünya gerçeğine zarar getiriyor bile denebilir. Sosyal medyadan örneklersek spotify'da Darhla ve Noah'ın yaptığı podcastler, NETFLIX'in Beyond the Curve belgeselindeki kasıtlı ve abartılı alaycı, küçümseyici yaklaşım Youtube'daki onlarca alaycı video gibi örnekler verilebilir. Yine Türkiye Düz Dünya derneği başkanı Doğukan Özkan'ın sosyal medyada 350 kişiye hakaret davası açmasını bu bağlamda değerlendirmek gerekir . Aynı şekilde düz dünyacılar kendi tabirleriyle öğrenilmiş bilim, sistemin bilim adamları...vb. yakıştırmalarla her türlü karşıt fikre kapıyı kapatıp tartışmayı veya en azından empati kurmayı mutlak bir biçimde engelliyorlar . Düz Dünyacıların kendi fikirleri hakkındaki mutlak doğru yaklaşımı, temel fizik yasalarını reddetmeleri, Düz Dünya fikrini bilimsel bir temelden ziyade bloglar, Youtube videoları gibi bilimsel olmaktan çok uzak kanıtlarla ileri sürmeleri, dini referanslarla teorilerinin kesin doğru olduğuna inanıp bizi asla değiştiremezsiniz yaklaşımı ortak bir tartışma ve fikir yürütmeyi engelliyor. Youtube'da izleyeceğiniz FLAT EARTH başlığı içeren tartışma veya bilgi içeren videolara bakarsanız Düz Dünyacıların Dünyanın küre olduğunu ispat eden bilimsel deneylerde dahi kesin bir reddetme tavrı takındığını görebilirsiniz. Bu dogmatik yaklaşım haliyle bilim üretmekten ziyade taraftar mantığı ile kendini, düşüncesini kabul ettirmeye dayanıyor. Yine NETFLIX'in Beyond the Curve belgeselinde Düz Dünyacıların kendi yaptıkları deneyin Dünyanın küre olduğunu ortaya koymasından sonra interesting şeklindeki yorumları ve devamında buna inanmamaları Düz Dünya fikrinin ve bu fikri öne sürenlerin bilim, NASA, bilim insanları ve biraz daha genişletirsek dünyanın düzeniyle ilgili sorunlu olduklarına işaret ediyor. Düz Dünyacıların ortak bir tartışmaya, empatiye veya bilime kapılarını kapattıklarına dair başka bir örnek vermek gerekirse www.duzdunya.org sitesindeki; Dünyanın Düz ve Sabit olduğunu çürütmeye çalışanlara 19 Tavsiye metnindeki neredeyse bütün maddeler ama özellikle madde 10, her türlü yorum ve fikri kesin bir dille reddetmektedir. Bu dogmatik yaklaşım Düz Dünya fikrinin belki de en zayıf noktasıdır ve gördüğümüz kadarıyla neredeyse hiçbir bilim insanının bu harekete katılmamasını açıklayan ana sebeptir. Madde 10, dini kitapları referans alarak dünyanın düz olduğunu söylerken, bu yüzden bunu bizimle tartışmayın demektedir. Buradaki önemli nokta referansın dini kitap olması değildir. Bizimle tartışmayın yaklaşımını hiçbir bilim dalı apriori kabul edemez. Metodolojisi olmadan, kanıtlarla ispatlanmadan, deneylere, gözlemlere dayanmadan dini kitapta yazıyor biz aksine inanmayız düşüncesi Orta Çağ yaklaşımıdır ve bilimin bunu kabul etmesi mümkün değildir. Aslında Dünyanın Düz veya Küre oluşu, doğuracağı sonsuz sonuç bakımından son derece önemli bilimsel bir olgudur. Burada ilk etapta önemli olan; küre mi düz mü fikrinden ziyade, tarafların son derece sağlıksız tartışma ortamı ve şeklidir. Dünyanın şekli sadece basit bir şekil tartışması olmasından ziyade, Dünya üzerindeki birçok olguyu açıklama için kullanılacak temel bir bilgidir. Ama aynı şekilde bu bilgiye nasıl ulaşıldığı, yöntemi de çıkacak sonucu belirleyecektir. Düz Dünya fikri ve Düz Dünyacılar kendilerini yenilikçi, dogmaları kabul etmeyen, var olan fikirleri sorgulayan kişiler olarak tanıtıyorlar. Düz Dünya fikrini ve fikrin savunucularını, modern çağda aydınlanma yaşayan bir grup olarak lanse ediyorlar. Bunu o kadar ileri götürenler var ki, bugün sayısız diplomalı, doktorasını yapmış bilim insanlarına cahil, sistemin adamı, sadece olanı kabul eden, sorgulamayan sıfatlarını çok rahat bir şekilde yakıştırabiliyorlar. Açık fikirli olduklarını ve bu sayede Dünya elitlerinin, NASA'nın, ESA'nın, RSA'nın, JAXA'nın, ISRO'nun, TUA'nın ve bütün uzay ajanslarının söyledikleri küre dünya büyük yalanını ortaya çıkardıklarını, aksi takdirde bunun olmayacağını kesin bir dille söylüyorlar. Mark Sergant, National Geographic muhabirine yukarıdaki cümleyi sarf ederken; uzaydan çekilen fotoğraflara, bilimsel kanıtlara, bugüne kadar Dünya'nın küre olduğuna dair söylenen hiçbir şeye inanmayan bir kitleden bahsediyor. Var olan temel fizik kanunlarını yıktığını, okulların, NASA'nın ezbere ve yanlış biçimde dayattığı bilgileri sorguladıklarını söyleyen Düz Dünyacıların yerine kendimizi koyalım ve ne dediklerine, nasıl dediklerine bakarak zihin dünyalarını anlamaya çalışalım. Öyle zamanlara denk geldik ki, komplo teorisi olmadan hiçbir şey açıklanmıyor. Ya da tam tersini söylemek gerekirse, içinde komplo teorisi barındırmayan hiçbir olay neredeyse yok gibi. Gün geçtikçe daha çok ilgi çeken komplo teorileri ve inananları çoğalıyor. Düz Dünya fikrinin ortaya çıkışı, önlenemez yükselişi ve de temeli tam da bununla bağlantılı aslında . Düz Dünya fikrini savunanlar, önceliği Dünyanın şekline değil, bugüne kadar Küre Dünya öğretisinin kendilerince düşündükleri gizli amacına yöneltiyorlar: Küre dünya bir yalan. Bu yalanı söyleyenler, elitler, süper elitler, Dünya'yı yönetenler, şeytaniler , NASA küre yalanını sürdürmek için kuruldu şeklinde uzayıp giden retorik; aslında büyük bir yalanın içinde yaşadığımızı ve bunun tam olarak da tanımlayamadığımız karanlık, perde arkasında Dünya'yı yöneten gruplar tarafından kasıtlı bir şekilde söylendiğini içeriyor. Tanımı, içeriği son derece muğlak olan elitler kavramı bireyler, devletler ve hatta devletler üstü gizli güçlere işaret ediyor. Onlara göre bu gizli güçler, daha dini referansla söylersek şeytaniler Küre dünya yalanıyla toplumları yıllardır kandırıyorlar. Bu yüzden Düz Dünyacılar kendilerince tabuları yıkıyorlar. Sunulanı, yani modern, dinsiz devletin, aygıtlarının ve bilim insanlarının sunduğu bilgiyi reddettikleri için de yenilikçi olduklarını iddia ediyorlar. İşte tam da bu yüzden NASA'nın kontrolünde olan bütün uzay ajanları, NASA ve bilim insanları yalan söylüyor, yalan üretiyorlar. Hepsi, herkes büyük bir komplonun bilerek veya bilmeyerek parçası olarak hareket ediyor. İşte bu soruyla Düz Dünyacılar birbirlerinden bilerek veya bilmeyerek, isteyerek veya istemeyerek kısmen de olsa ayrılıyorlar. Elitler, Şeytaniler söyleminin içi o kadar büyük ve muğlak ki, herkes içeriğini farklı biçimlerde doldurabiliyor. Kimine göre Rockefellerlar, İlimunatiler kimine göre Şeytana hizmet eden şeytaniler, dünyayı yöneten aileler gibi uzayıp giden; varlığı, tanımı net bir şekilde belli olmayan, içine zaman ve mekana göre istediğiniz sosyal grubu, siyasal düşünceyi koyabileceğiniz uçsuz bucaksız bir tanım. Bu muğlak gruplar ve bireyler, dini kitaplarda yazdığı iddia edilen Düz Dünya öğretisini yalanlayarak, Küre dünya yalanını yayarak Düz Dünya bilgisini saklıyorlar. Aslında burada saklananı şekil olarak değil de, rahmani bilginin insani yalanla yer değiştirmesi olarak okumak gerekir. Tabi yalanın, komplonun faili belli olunca, sanki bir anda her şeyi açıklıyormuş gibi gözüken bu yaklaşım aslında hiçbir şey söylemiyor. Bilinmez, tanımlanamaz ve sosyolojide pek de yeri olamayacak garip bir sosyal grup olan elitler, metafizik bir yaklaşımla şeytaniler ile Dünya'nın şekli tartışmasını götürmek ve takip etmek zorlaşıyor. Onlara göre bu bilinmez, tanınmayan perde arkasındaki karanlık düşman sadece Düz Dünya'dan sorumlu değil tabii ki: Gidilmeyen Ay, sahte deneyler, Photoshop resimler, hiç gidilmeyen ve gidilemeyecek olan uzay gibi birçok yalan dışında, dünyadaki başka kötü diyebileceğimiz olayları da bu gruplarla bağdaştıranlar var. Modern üniter devletin okul , Bilim , uzmanlar gibi kurumlarının, yetiştirdiği ve uzman kabul ederek verdiği sıfatların Düz Dünyacılar, komplocular açısından yıprandığını ve bir şey ifade etmediğini görebiliyoruz. Bu sebeple Düz Dünyacıların hangi sosyal sınıflardan geldiklerinin, ekonomik, kültürel gruplarının teşhis edebilmenin çok önemli olduğunu düşünüyorum. Devlete, rasyonaliteye ve ürettiği her türlü bilgiye düşman olan, inandırıcı bulmayan bu kitlenin daha iyi anlaşılması için mutlaka böyle bir çalışma gerekiyor. Komplo teorilerinin veya komplocu yaklaşımın aslında pek de önemsemediğimiz bir öte yüzü var. Son derece belirsiz bir dünyada, olay ve bilginin akışının kontrol edilemez, muazzam boyutlarda olduğu modern yaşamda komplo teorileri son derece basit, genellemeci yaklaşımla bireydeki endişeyi yok eder ve rahatlatır. Komplo teorileri; bilimsel disiplinden uzak veya bilimsel açıklamaları önemsemeyenlerin açıklayamadığı şeyleri açıklar. Bilimsel olarak tahlilde bulunamadığı sosyal olguları tanımlar. Gücünün ve müdahale olanağının hiç olmadığı olayları, kişileri komplo teorisiyle bir araya toplayarak onlara anlam kazandırır. Var olan bütün kötü olaylar bir grubun, kişinin iradesine indirgenir. Hem suçlu, hem de açıklama bulunduğu için basite indirgese de, anlaması ve anlamlandırması kolaylaşır. 2. Var olan bütün olaylar gizlenmiş isteklerin/iradenin sonucudur. 3. Hiçbir şey göründüğü gibi değildir. 4. Her şey birbirine bağlıdır ama gizli bir şekilde. Düz Dünyacılar, Dünya'nın şeklinden ziyade aslında tanımlayamadıkları ama, dini ve dünyevi görüşlerini çürütmeye çalışan ve bütün kötülüklerin anası olan bir grupla zımmi olarak mücadele halindedirler. Düz Dünya fikri, temelde kesinlikle bilimsel bir yaklaşım değildir. Zaten amacı ve iddiası da bilimsellik değildir. Düz Dünya fikrinin bilimsel olmaması, bu zihniyette kötü veya olumsuz algılanmamaktadır. Zaten bilim onlara göre yalanlarla doludur ve sistemin bilim insanları tarafından sorgulanmadan üretilmiştir. Düz Dünyacılar için bilim, deney, ampirik gözlem ve ispat; kabul edilen fikirden sonra gelmektedir ki, bu Düz Dünya görüşünü bilimsel anlamda zorlamaktadır. Bu sebeple öne sürülen fikirlerin bir kısmına üstünkörü cevap verse bile, halen cevabı aranan çok sayıda konu bulunmaktadır. Düz Dünya; daha önce Kuran, Tevrat, İncil gibi kutsal kitaplarda yazdığı iddia edilen bilginin doğrulanması amacıyla üretilmiş ve bunun üzerine bina edilmiş, bilimsel temelleri olmayan, deney ve gözleme yer verilmeyen bir teoridir. Düşüncelerine göre; kutsal kitaplarla, Tanrı/Allah'ın düşüncesiyle ve bizzat dinin kendisi ile savaş halinde olan gizli güçler vardır. Bu gizli güçler bütün uzay ajanslarına, NASA'ya yalanlar ürettirip bunu toplumlara yaymaktadırlar. Yukarıda belirttiğimiz komplo teorilerine ait dört maddeye dönersek; NASA ve diğer tüm ülkelere ait uzay ajansları bilim üretmek amacıyla değil, Düz Dünya bilincini ve bilgisini saklamak için kurulmuştur. Bu yüzden Ay'a gidilmemiş ama gidilmiş gibi yapılarak dini referanslar boşa çıkartılmıştır. Bu yüzden Dünya'ya küre denilerek toplumlar kandırılmıştır ve tabii ki dünyayı yöneten elitlerin aslında bizim de tam olarak bilemediğimiz gizli amaçları vardır. Düz dünya fikrinin temelinde metafizik olduğunu, en azından başlangıç noktasının metafizik göndermelerle dolu olduğunu söylemek yanlış olmaz. Biraz daha abartarak söylersek DÜZ DÜNYA KÜRE DÜNYA, aslında akıl ile metafiziğin, bilim ile dinin, şeytani ile rahmaninin, ateist ile inançlının mücadelesidir Düz Dünyacılar için. Tabii ki, böyle bir genelleme tam olarak doğru olamaz. Hem Düz Dünya hem küre dünya savunucuları arasında siyasi, sosyal, inanç ve kültürel geçişler vardır ama, iki fikrin de temelinde bu dualizmler yer alır. DÜZ DÜNYA KÜRE DÜNYA paradigması; modern çağda akıl, mantık ve bilimi öne çıkarmış, Orta Çağ skolastik düşüncesini yüzyıllar önce geride bıraktığını düşünen bireyin hayret ifadesi karşısında, kalben inandığı ve üzerine sonradan bina ettiği bilim ile rahmani düşünceyi birleştirip, mutlak doğru olarak kabul ettiği/etmek zorunda olduğu kutsal kitaba dayanan bilgi ile yola çıkan bireyin çarpışmasıdır. Düz Dünya teorisini ve ona ait iddiaları okurken veya karşı savları incelerken, arkasındaki bu düşünce yapısını bilmek gerekir. Düz Dünya görüşüne ait yerçekimi yoktur düşüncesini, Ay ve Güneş'in Dünyanın tam üzerinde dönmesini, yasaklanan kutupları, BM logosunu ve daha başka diğer iddiaları okurken bu dualizm kesinlikle unutulmamalıdır. Düz Dünya fikrine göre; BM logosu, yasaklanan kutuplar, bu fikrin komplocu yönüne işaret ederken, Dünya'nın üzerindeki kubbe, gidilemeyen ve asla gidilemeyecek olan uzay, bizzat Dünya'nın şeklinin düz olması, kutsal metinlerin yorumlanmasına dayandırılır.


Son dönemlerde Türkiye'de Düz Dünya adı altında yeni bir şarlatanlık akımı baş gösterdi. Bu akım; Dünya'nın küresel yapıda değil, tepsi gibi düz olduğuna inanan insanlardan oluşuyor. Bu temelsiz iddialarına göre, Dünya aslında küresel yapıda değil, dümdüz bir tepsi gibi. Söyledikleri şey ise, NASA'nın insanlardan Düz Dünya gerçeğini sakladığı. Bu insanların çoğu bilgisiz olduğundan, Dünya üzerinde uzayla ilgili tek kurumun NASA olduğunu zannediyor. Avrupa Uzay Ajansı ESA, Rus Uzay Ajansı RSA, Japon Uzay Ajansı JAXA ve Çin Uzay Ajansı gibi uzaya uydu ve araç gönderen NASA'dan bağımsız ülke kurumlarının varlığından haberdar bile değiller. Düz Dünya'cıların zeka seviyesi; Kurtuluş savaşı yoktur, ingilizler bu ülkeyi kurdu, Atatürk İngiliz Ajanı idi veya Türkler Anadolu'ya Malazgirt zaferi ile değil, Bizans'tan para karşılığı toprak alarak girdi diyen ağır geri zekalılar ile eşit. Biliyorsunuz, bu ithamlarda bulunanlar; hadi kurtuluş savaşı için delil gösterin, Malazgirt'ten kanıt sunun bize diyen zeka yoksunlarından ibaret. Düz Dünya'cılar da hemen hemen aynı zeka seviyesine sahip. Burada tek tek iddialarına yanıt vermeyi elbette isterdik. Ancak, cehaletin ve saygısızlıklarının boyutu o kadar büyük ki, Türkiye Cumhuriyeti'nin artık uzaya uydu gönderdiği bu devirde tek tek iddiaları ele almaya çalışmak vakit kaybından başka bir şey değil. Evet, Türkiye artık uzaya uydu gönderiyor. Türk bilim insanlarının katkılarıyla hazırlanan RASAT ve Göktürk 2 uyduları, Dünya yörüngesinde dolanıyor, gezegenimizin ve ülkemizin fotoğraflarını çekiyor, Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından terörle mücadelede aktif biçimde kullanılıyorlar. Hatta onlardan daha önce, İstanbul Teknik Üniversitesi öğrencileri ITUpSat-1 uydusunu inşa edip Dünya yörüngesine göndermiş, bilimsel araştırmalar gerçekleştirmişti bile. Özetle, cahil Düz Dünya tayfası, NASA bizden gizliyor alt metni ile kendine taraftar toplamaya çalışırken, şu aralar uzay ajansı kurma çalışmalarına başlamış olan Türkiye Cumhuriyeti'ni de Dünya yuvarlaktır yalanına ortak olmakla itham ediyorlar. Bu tayfanın iddiasına göre, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, NASA'nın başını çektiği bu küresel komploya ortak ve Dünya'nın düz olduğu gerçeğini halktan gizliyor. Uzaya gönderdiğimiz her uyduyu haklı bir gururla duyuran Cumhurbaşkanı ve Başbakan da, bu komployu biliyor ve halka yalan söylüyor. Artık uzaya Türkiye Cumhuriyeti'nin de araç üretip gönderebildiği bu devirde, Dünya düzdür saçmalığını ortaya atanlara cevap vermek, vakit kaybından başka bir şey değil. İnternet ortamında NASA'yı yalancılıkla suçlayarak insanları aldatmaya çalışmak kolay. Ancak, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'ni ve hükümet görevlilerini de kurguladıkları sözde komployla itham etmek, suçtur. Bu kişilerle girdiğiniz tartışmalarda, devlet ve hükümetimizi yalancılıkla suçlarken görürseniz, ilgili konuşmanın ekran görüntüsünü alıp EGM Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı'na; Türkiye Cumhuriyeti Devleti ve hükümeti ile, hükümet görevlilerine hakaret ve iftirada bulunmaktan ihbar edebilirsiniz.


Biz bir astronomi platformuyuyuz. Dolayısıyla homeopati denilen ve bilimsel hiçbir geçerliliği olmayan, batı ülkelerinde üniversitelerde yerden yere vurulan bir sahtekarlık hakkında yazmamız olağan değil. Ancak, konu hakkında konuşmamızı gerektiren çok önemli bir şey var ki, o da konunun köklü ve saygın bir üniversitemizle ilintili hale gelmesi. Hani sokaklarda bazen dolaşırken görürsünüz; Bel Fıtığı Tedavisi 0532 xxx xx xx şeklinde duvar yazılarını. İşte bu duvar yazıları, bilimsellikten son derece uzak ve hiçbir güvenilirliği olmayan biçimde fıtık tedavisi yapan kişilere aittir. Yakın bir zamana kadar bu fıtık tedavisi yaptığı iddiasında olan kişiler Türkiye'de el üstünde tutuluyordu. Gazetelerde yaptıkları iyi birşeymiş gibi haberleri yayınlanıyor, televizyon programlarına çıkarılıyorlardı. Neyse ki geç de olsa tıp dünyası, üniversitelerimiz ve basınımız bunların gerçek yüzünü gördü ve artık ortalıkta at koşturamıyorlar. Peki kimseye zararı olmayan fıtık tedavicilerinin üzerine niye gidiyorduk? Hepsi birçok hastasını tedavi ettim diye örnek gösteriyordu. Hatta çevrenizde bunlara gidip de tedavi olduğunu söyleyenler dahi vardır. Doğrudur, bu kişilere gidip iyileşenler var Niçin mi var? Çünkü bel fıtığının kendi kendine hiçbir şey yapmadan iyileşme şansı vardır ve bu kayda değer bir ihtimaldir. Yani, bu kişilere 100 hasta gitse, 2-3 tanesi sözde tedavi sonunda sağlığına kavuşur. İşte bu sahtekarlar da, yanlarında iyileşmiş kişileri ekrana çıkartıp tedavi ettim diye dolaşırlardı. Peki tedavinin hiçbir faydasını görmeyen yüzlerce kişi? Onlardan söz edilmezdi elbette. Bu sahtekarların hiçbiri; kaç kişiyi tedavi ettiniz ve başarı oranınız yüzde kaç sorusuna cevap veremezdi. Hatta, tıbbi tedavi görenlerle sizin uyguladığınız tedavi arasında iyileşme oranı açısından ne fark var? sorusunu bile cevaplayamazlardı. Çünkü, tıbbi tedavi yöntemleriyle kıyasladığınızda tedavi oranları yerlerde sürünüyordu. Ek bilgi: Bel fıtığının tıbbi yollarla hastanede tedavi oranı %90 civarındadır. Ameliyat yoluyla bu oran %98'e kadar çıkar. Kendi kendine hiçbir tedavi uygulanmadan iyileşme oranı ise %1-3 arasıdır. Bilim size net oranlar verir. Afaki cümlelerle konuyu geçiştirmez. Homeopati de benzer bir tedavi yöntemidir. Homeopatlar şunu yapıyor: Bir miktar su alıp içine kendilerince etken bir madde koyuyorlar . Ardından bu karışımı çok büyük oranda su ile karıştırıp seyreltiyorlar. Öyle ki, tedavi için sözde hastalarına verdikleri seyreltilmiş dozajın içinde etken maddeden nereyse hiç kalmıyor. Hiç derken şaka yapmıyoruz, 1-2 atom molekülü bile ya var, ya da yok hale geliyor o suda. Ama bu insanlara göre; suyun hafızası var ve bu da tedavi için yeterli. Homeopati denilen zırvalık, şimdiye kadar yapılan bütün klinik testlerde sınıfta kalmış durumda. Bir işe yaradığına dair 1 tane bile bilimsel araştırma bulunmuyor. Bütün kontrollü deneylerde placebo karşısında çuvallıyor. Placebo, sahte ilaçtır. Bir gerçek şudur ki, insan vücudu tedavi olduğunu düşündüğünde bazı rahatsızlıkların etkileri yok olur. Örneğin, fizyolojik sebepleri olmayan baş ağrıları, mide bulantıları, halsizlikler, psikolojik sorunlar kişinin tedavi gördüğüne ve iyileşeceğine inandığında geçebilir. İşte buna da placebo etkisi denilir. Placebo testi; bir ilacın tedavi etkenliğini kontrol etmek için kullanılan temel test aşamalarından, hatta en basitlerinden biridir. Şöyle ki; bir ilaç veya tedavi yöntemi geliştirildiğinde bunun deneneceği bir test grubu seçilir. Yine başka bir test grubu daha seçilir ve o kişilere size iyi gelecek şu ilacı vereceğiz diyerek habersizce sahte ilaç verilir. Bu sahte ilaç, şeker bile olabilir. Test grubu üzerinde yapılan deney sonunda, sahte ilaç almış olanlar ile, geliştirilen ilacı almış olanlar arasında kendini daha iyi hissedenler oranlanır. Örneğin; sahte ilacı alanların %25'i olumlu gelişme göstermişken, x ilacını alanlarda olumlu gelişme oranı %55 olmuştur gibi. Bu testler, yeterli örneklem sayısına ulaşana ve istatistiksel güvenilirliğe ulaşana kadar defalarca tekrarlanır. Ardında ilacın placebo'ya karşı daha etkili olduğu görülür, oldukça uzun yıllar süren başka birçok testten de geçer , onay verilir ve satışa sunulur. Ancak, Homeopati tedavisi ile uğraşanların böyle bir derdi bulunmuyor. Verdiğimiz ilacın zararı yok nasılsa diyerek hiçbir yararı olmadığı halde satmaya devam ediyorlar. Bakın birşey dikkatinizi çekmiş olmalı: satmaya devam ediyorlar diyoruz. Çünkü bu sözde ilacı satıyorlar ve para kazanıyorlar. Yukarıda verdiğimiz bel fıtığı ve placebo örneklerinde olduğu gibi satın alıp parasını kaptıranlardan bir kısmı iyileşiyor ve bu iyileşenleri bakın, turp gibi yaptık hastalarımızı diye örnekliyorlar. Evet tahmin ettiniz. Üçüncü Dünya ülkelerine hicret ediyorlar. Gerçekler anlaşılana kadar, kendi ülkelerinde toplayamadıkları parayı ve görmedikleri itibarı buralarda arıyorlar. İşte, Ege Üniversitesi ve kimi diğer üniversitelerimizde bol para karşılığı verdikleri seminer ve kongrelerin sebebi de bu. Peki gerçekler böylesine bariz bir şekilde kör gözüm parmağına ortada iken, bu sözde tedavi yöntemi niye revaçta? Sebebi basit; iyi para getiriyor. Bakın, hiçbir işe yaramayan bir kutu sözde ilaç 60 tl'ye satılıyor. Bir de size o ilacı tavsiye edecek olan homeopat denilen sözde doktora vereceğiniz parayı hesaplayın. Homeopatlar bunu yapıyor işte, bilimsel görünüyorlar. Bol bol süslü ama anlamsız cümle kullanıyorlar. Elit takılıyorlar, bakımlı geziyorlar, şık giyiniyorlar, gösterişliler. Kongreler düzenleyip seminerler veriyorlar. Hatta ve hatta, kaz gelecek yerden tavuğu da gerekirse esirgemiyorlar. Umarız bu homeopati çılgınlığı ve ülkemize akın eden sahtekarların tez zamanda sonu gelir de, akademik camiamız silkelenir, toparlanır, bir daha böylesi sahte bilim şarlatanlarından uzakta durur. Homeopati'nin ne denli geçersiz bir sözde tedavi şekli olduğu hakkında daha detaylı bilgi almak için Yalansavar'da yayınlanan şu yazıyı okuyabilirsiniz. Hatta işin daha da acıklı yönü için, bu yazıyı okumanızı da tavsiye ederiz. Yaşanan bu akademik ayıba dur demek istiyorsanız eğer, düzenlenen imza kampanyasına desteğinizi bekliyoruz. NASA Uzaylıları Biliyor Ama Halktan Gizliyor! Kimi zaman üstad İlber Ortaylı'nın ...


Işık, Güneş gibi yıldızlar ve benzeri büyük kütleli cisimlerin yakınından geçerken yön değiştirir. Daha başka bir ifade ile, ışık da diğer tüm cisimler gibi kütleçekiminden etkilenir. Işığın kütle çekimden nasıl etkilendiği ile ilgili açıklama gerçekte çok karışıktır. Çünkü, ışığı oluşturan foton isimli parçacığın bir kütlesi yoktur. Kütlesi olmayan bir parçacığın ise kütle çekiminden etkilenmesini mantıken bekleyemeyiz. Fakat, görünür gerçek; ışığın da kütle çekiminden etkilendiği yönünde. Fazla detaya girmeden bu durumu şöyle temel düzeyde açıklayalım: Fotonlar durgun halde iken kütlesizdir. Ancak, hareket halinde iken yüksek hızlarından dolayı bir kinetik enerjiye sahip olurlar. Einstein'ın Görelilik Kuramı sayesinde enerji ile maddenin aynı şey olduğunu bildiğimize göre, kinetik enerjiye sahip olan fotonun hareket halindeyken ölçülebilir küçük bir kütlesinin olması gerekir. Yani, fotonlar kütle çekiminden etkilenir. Bu nedenle, bakış açımıza göre Güneş'in hizasında bulunan kimi yıldızları, eğilen ışığı nedeniyle olduğundan farklı konumlarda görürüz. Örnekteki yıldız, gerçekte A noktasında bulunmasına rağmen, kendisinden gelen ışık kütleçekim nedeniyle Güneş'in yanından geçerken eğildiği için onu B noktasında görürüz. Eğer Güneş yerine çok çok daha büyük kütleli bir cisim söz konusu olabilseydi, belki de yıldızdan gelen ışık o gökcismine düşecekti ve biz yıldızı hiç göremeyecektik. Evrende hiçbir şey, ışıktan daha hızlı yol alamaz. Buna her türlü gökcismi ve parçacık da dahil. Örneğin bir meteor, saatte 50 bin km hızla Dünya'nın yanından düz bir biçimde geçmek isterken, gezegenimizin kütle çekimi onu yolundan saptırır ve yönünü değiştirir. Cisim ne kadar yavaş geçiyorsa, Dünya'nın çekimi yönünü o kadar fazla değiştirecektir. Aynı biçimde, gezegenimizin yanından ne kadar hızlı geçerseniz, kütle çekimin yaratacağı etki sizin için o kadar az olur. Dolayısıyla, bir meteorun Dünya'nın yanından yönü değişmeden geçebilmesi için çok hızlı hareket ediyor olması gerekir. Buradan şunu anlamış olmalısınız; hareket hızınız ne kadar fazla ise, çevrenizdeki gökcisimlerinin kütle çekiminden o kadar az etkilenir ve o kadar düz bir doğrultuda hareket edersiniz. Ancak, evrendeki en yüksek hız ışık hızı olduğu için, her cisim kütle çekiminden öyle ya da böyle etkilenecek ve asla düz bir doğrultuda hareket edemeyecek. Einstein'ın eğri uzay-zaman dediği olgu, en basit ifadeyle budur. Kütle çekim nedeniyle uzayda düz bir doğrultuda yolculuk yapabilmek, ışık dahil her madde için yeterince büyük uzaklıklar söz konusu ise pratikte mümkün değildir. Yani, asla uzayda matematiksel olarak mükemmel düz bir çizgide ilerleyemezsiniz. Sizin düz olarak algılayacağınız rotanız, çevrenizdeki büyük kütleli cisimlerin etkisi ile gerçekte eğri büğrü bir hal alır. Ayrıca, ışığın kütleçekiminden etkilenerek bu şekilde kırınıma uğrayıp yön değiştirmesi, astronomlar için bulunmaz bir nimet olan kütle çekimsel mercek etkisine yol açar. Bu sayede normalde görmemizin mümkün olmadığı çok uzak göksel yapıları görmemiz mümkün olur. Burada şunu belirtmek gerekiyor: Yukarıdaki anlatımdan kafanızda şekillendiği gibi, eğri uzay gerçekten de uzay zaman dokusunun eğri olduğu anlamına gelmez. Uzayın dokusunun gerçekte nasıl olduğu hakkında bir bilgimiz yok. Uzay boşluğundaki gezegenler, yıldızlar, galaksiler gerçekten de kütlelerinin büyüklüğüne oranla uzay-zamanda eğrilik oluşturuyor olabilirler. Veya, kütle çekim başka bir mekanizma ile cisimlere etki ettiği için aldıkları yol üzerinde eğri doğrultularda hareket etmelerine sebep oluyor olabilir. Bu mekanizma hakkında, şu anda hiçbir şey bilmiyoruz. Daha açık bir ifade ile, kütle çekimin cisimlere nasıl etki ettiğini hesaplayabilecek bilgimiz var ama, kütle çekimine neyin sebep olduğu hakkında bir bilgimiz yok. Uzay-zaman dokusu tamamen düz olsa bile, ne olduğunu bilmediğimiz kütle çekim size etki edeceği için alacağınız yol eğrileşecektir. Yani, uzayın dokusu ister eğri olsun, ister düz olsun, uzay zaman içinde her cisim eğri bir yol izlemeye mahkumdur ve pratikte uzay zaman dokusunu eğri olarak düşünmek zorundayız. Kütle konsepti, fizikte her zaman e... Einstein'ın yaklaşık 100 yıl önce o... Neden bu iki kuramı kendi hallerine...


Görelilik kuramını anlamak için öncelikle göreliliğin ne olduğunun bilinmesi gerekir. Kısaca görelilik, var olabilmek ya da belirlenebilmek için, bağıntı yolu ile başka bir şeye bağlı olma durumudur. Gelin bir de bu kuramı ortaya atan 20. Yüzyılın en dahi bilim adamı Albert Einstein'in tanımına bakalım: Elinizi bir dakikalığına kızgın bir sobaya değdirmeye kalkıştığınızda, o bir dakikalık süre size bir saat gibi gelecektir. Hoş ve çekici bir kadınla geçirdiğiniz bir saat size bir dakika gibi gelir. İşte görelilik budur. dediği rivayet edilir Einstein amcamızın. Görelilik kuramı, Özel Görelilik (1905) ve Genel Görelilik (1915) olmak üzere iki aşamada yayımlanmıştır. Özel Görelilik Kuramı ivmelenmeyen cisimlerin durumlarını açıklamada oldukça başarılı olmasına rağmen, ivmelenen cisimlerin durumlarını açıklamada yetersiz kalmıştır. Bu nedenle Einstein 10 yıl boyunca Genel Görelilik Teorisi üzerine çalışmıştır. - Bütün eylemsiz referans sistemlerinde fizik kanunları aynı şekli alır. - Herhangi bir eylemsiz referans sisteminde ışığın hızı kaynaktan bağımsızdır yani ışık hızı göreceli değildir, mutlaktır. İlk savda herhangi bir sorun yok ancak ikinci madde üzerine biraz düşünmek gerekebilir. Işığın da ses gibi dalgalardan meydana gelen bir enerji olduğunu göz önünde bulundurursak, 19. Yüzyılın bilim insanları nasıl sesin yayılması için hava gibi bir maddeye ihtiyaç duyuluyorsa ışığın da yayılması için böyle bir madde olması gerektiğini düşünüyorlardı. Bu maddeye uzay boşluğunda bulunan ve ısı-ışığı ilettiği düşünülen, Eski Yunancada mavi gök anlamına gelen eter adını verdiler. Yarı saydam aynanın karşısına geçen fotonların aldığı yolda bir değişiklik olmadığı açıktır. Çünkü düzeneğin hareket etmesine bağlı bir durum bu kısımda söz konusu değildir. Ancak düzenek hareket ettiğinden aynadan yansıyan fotonların aldığı yol artacaktır. Bu da eter adı verilen maddenin var olmadığını kanıtlar niteliktedir. Michelson-Morley deneyi teorik olarak başarısız bir deneydir. Buna rağmen fizikteki en muhteşem başarısız deneylerden biridir. Michelson-Morley deneyi Einstein'ın Özel Görelilik Kuramı'nı ortaya koymasında oldukça büyük rol oynamıştır. Görelilik Kuramı'nın faydalandığı bir diğer kişi de Galileo'dur. Galileo'nun göreliliğini basit bir örnekle inceleyelim: Bir otobüs düşünün, otobüsün içinde bulunan A kişisi elindeki topu V sabit hızıyla otobüsün ön tarafına doğru fırlatsın. A kişisine göre topun hızı V'dir. Buna ek olarak otobüse dışarıdan bakan bir B kişisi düşünün ve otobüsümüz de V hızıyla hareket ediyor olsun. Hızlar toplamı kanununa göre B kişisi topun hızını V+V olmak üzere 2V olarak görür. Fakat bu durumu ışığa uyarladığımızda bir problem ortaya çıkar. Aynı şekilde V hızıyla giden bir otobüs düşünün ve otobüsün farları açık olsun. Dışarıdan bakan B kişisinin teorik olarak ışığı V+c hızında görmesi gerekir ancak Einstein'a göre ışık hızı her şeye göre sabittir ve 300.000.000 m/s'dir. Bu durumda V=x/t formülünden yola çıkarak V'nin artması söz konusu olduğundan t'nin kısaldığını veya x'in uzadığını söyleyebiliriz. Öncelikle zaman kısalmasını bir örnekle açıklayalım: Birbirine paralel iki ayna arasında hareket eden bir ışık huzmesi ve bu ışık huzmesinin aynaya her çaptığında saatin 1 saniye ilerlediğini düşünelim. Ve yine bir önceki örneğimizdeki gibi iki saatin olduğu yerlere birer gözlemci yerleştirelim. Otobüsün içindeki kişiye A, dışındaki kişiye B kişisi diyelim. B kişisi kendi saatindeki ışık huzmesinin aynalara dik bir şekilde hareket ettiğini, A kişisinin saatindeki ışık huzmesinin ise aynalar arasında dik bir üçgen oluşturduğunu görür. Bu durumda B kişisine göre A kişisinin saatindeki ışık huzmesi kendisininkinden daha fazla yol aldığından A kişisinin zamanı B kişisine göre yavaşlamıştır. Aynı şekilde A kişisi de kendi saatindeki ışık huzmesinin aynalara dik bir şekilde hareket ettiğini, B kişisinin saatindeki ışık huzmesinin ise bir üçgen oluşturduğunu görür. Bu durumda ise A kişisine göre B kişisinin zamanı yavaşlamıştır. Peki, nasıl oluyor da iki zaman birbirine göre daha yavaş olabiliyor? Bu durumu açıklamak için ise Einstein x'in kısalması gerektiğini öne sürmüştür. Bu hipotezlerin denklemleri kontrol edildiğinde ise birbirlerini tamamladıkları fark edilmiştir. Özetle, hızlı hareket eden bir cisme göre zaman, yavaş ya da durağan olan bir cisme göre daha yavaş akmaktadır. Chistopher Nolan'ın yönetmenliğini yaptığı Interstellar adlı filmde bu olay abartılı da olsa güzel bir şekilde işlenmiştir. Bu olayı oldukça basit olarak açıklayan İkizler Paradoksu yine Einstein tarafından ortaya atılmıştır. Bu paradoksa göre ikiz kardeşlerden birini süper hızlı bir uzay aracıyla uzaya göndersek, diğeri ise dünyada kalsa uzay aracı hızlı hareket edeceğinden uzaydaki kardeş birkaç yıl sonra dünyaya geldiğinde kardeşini kendinden daha yaşlı bulacaktır. Ne kadar hızlı gidilirse zaman o kadar yavaşlar ve ışık hızına çıkıldığında zaman durur. Şu örnekle Özel Görelilik Kuramını özetleyebiliriz: Uzaydan Dünya'ya gelen kozmik ışınların atmosferle etkileşiminden müon denilen kararsız parçacıklar oluşur. Ömürleri çok kısa olduğundan deniz seviyesine inmeden hemen bozulurlar ancak yapılan gözlemlerde müonun deniz seviyesine kadar indiği gözlemlenmiştir. Bunu açıklamak gerekirse deniz seviyesinde bulunan bir gözlemciye göre zamanın yavaşladığını, müona göreyse uzunluğun kısaldığını söyleyebiliriz. Bütün bunlara ek olarak Özel Görelilik Kuramı uzay ve zamanın bir bütün olduğunu öne sürüyor. Bir olayı anlatırken nerede ve ne zaman meydana geldiğini belirtmek zorundayız. Ayrıca bu kuramdan dolaylı olarak elde ettiğimiz başka sonuçlar da var. Bunlardan biri kütle ve enerji arasındaki ilişkidir. Enerjisi artan bir cismin kütlesi de artar. Nedensellik ilkesi de kuramın öngördüğü ilkelerden biridir. Bu ilkeye göre neden sonuçtan önce gerçekleşmelidir tıpkı topu atmadan camın kırılamaması gibi. Eğer ışık hızının üstüne çıkılabilirse doğanın kanunlarının da yıkılabileceğini ve sonucun nedenden önce gerçekleşebileceğini ve böyle bir şeyin mümkün olamayacağını göz önünde bulundurursak ışık hızı evrendeki hız limitidir ve aşılamaz demek yerinde olacaktır. Ancak kuram ilk ortaya atıldığında evrenin yasalarından biri olan ve Newton'un öne sürmüş olduğu evrensel kütle çekim yasasında bir eksiklik olduğu ortaya çıktı. Bu yasaya göre herhangi iki cisim birbirlerini kütleleriyle doğru, aralarındaki mesafenin karesiyle ters orantılı bir kuvvetle çeker. Fakat bu yasa Einstein'ın kuramına ters düşüyor. Newton'ın yasası kütle çekim kuvvetinin anında etkiyen bir kuvvet olduğunu söylüyor. Einstein'ın kuramına göre ise hiçbir şey ışıktan hızlı hareket edemediğinden, bir cisim hareket ettiğinde diğerine etki edebilmesi için aradan bir miktar zaman geçmesi gerekiyor. Newton yasasının ikinci garipliği ise kuvvetin cisme temas etmeden etki edebilmesidir. James Maxwell 1860'lı yıllarda elektrik ve manyetizma hakkındaki her şeyi tek bir kuram altında toplamayı başardı. Bu kuram bahsettiğimiz tuhaflıkları da gideriyor. Şöyle ki: Her yük uzayda çevresinde bir elektrik alanı yaratır. Ayrıca elektrik alana yerleştirilmiş bir başka yüke de kuvvet uygulanır. Dolayısıyla iki yük arasında etkiyen kuvveti bir aracı olan elektrik alan ile açıklıyoruz. Bu anlamda yüklerin birbirine kuvvet uygulamadığını, sadece alanla etkileştiğini söyleyebiliriz. Fakat elektrik alan uzaya yayılmış olduğu için, tüm yükler arasında etkiyormuş gibi görünen bir kuvvet ortaya çıkar. Maxwell'in kuramının öngördüklerinden biri de değişen bir elektrik alanın uzayda elektrik alan oluşturmasıdır. Bu sebeple, bir yük hareket ettirildiğinde uzayda sürekli ve değişmekte olan elektrik ve manyetik alanlar oluşur. Işık da bir elektromanyetik dalga olduğundan bir yükün yeri değiştirildiğinde bu yükün oluşturduğu değişim uzayda ışık hızıyla yayılır. Bu da elektromanyetizmanın özel görelilik kuramıyla uyumlu olduğunun bir göstergesidir. 1) Evrensel kütle çekim yasası: Bu yasaya göre bir cismin başka bir cisme uyguladığı çekim kuvveti, cismin kütlesiyle doğru orantılı olara değişir. Kütle burada cisimlerin ne kadar büyük çekim uygulayabileceğini belirten bir niceli olarak karşımıza çıkar. Bu nedenle bu kütleye çekim kütlesi denir. 2)Newton'un eylemsizlik yasası: Bir cisme kuvvet uygulayarak cismi hızlandırır, yavaşlatır veya hız yönünü değiştirebilirsiniz. Birim zamanda meydana gelen hızdaki değişime ivme denir ve bu yasa ivmenin, kuvvetin kütleye bölünmesiyle elde edilebileceğini savunur. Bir cismin kütlesi ne kadar büyükse, o cismi harekete geçirmek için o kadar zorlanırız. Bu nedenle bu kütleye de eylemsizlik kütlesi denir.Dolayısıyla kütle birbirinden çok farklı iki yasada karşımıza çıkar ve bu iki kütlenin aynı olması beklenmedik bir şeydir ancak kütle MUTLAKTIR. Einstein bu eşitliğin sonucu olarak her cismin yeryüzüne aynı şekilde düşmesi gerektiğini söylemiştir. Bu deneyi evimizde yapamayız çünkü ortamda havanın uyguladığı sürtünme kuvveti vardır ama Galileo, analiz yaparak sürtünme kuvvetinin farkına varmış ve eğer sürtünme olmasaydı iki cismin aynı anda yere düşeceğini söylemiştir. Bu sorunun cevabını almak için ivmelenen bir roket düşünelim. Roket ilk anda duruyor olsun ve bu ilk anda roketin sağ duvarından sol duvarına yere paralel olmak üzere bir ışık demeti gönderelim. Işık karşı duvara çarptığında roket bir miktar yol almış olacaktır bu nedenle ışık duvarın yüzeyinde daha alt bir noktaya çarpar. Işığın roketin alt kısmına yaklaşması gibi yeryüzündeki ışık demetleri de yere düşer. Yani yer çekimi ışığı da etkiler. 1919 yılındaki Güneş tutulmasını bir fırsat olarak kullanan Arthur Eddington'ın yaptığı ölçümler Einstein'ın bu öngörüsünü destekler nitelikteydi. Yatay yönde yol alan ışığın sapmaya uğradığını biliyoruz. Peki, dikey yönde yukarı doğru yol alan ışığa ne olur? Denklik ilkesi bize bu durumda ise ışığın renginin değişeceğini söylüyor. Bu sonuca ulaşmamızı sağlayan Doppler etkisine bir göz atalım: Bir dalganın frekansının o dalgayı üreten bir kaynak bize doğru yaklaşıyorsa, dalganın frekansının artmış olduğunu yani dalga boyunun kısaldığını gözlemleriz. Görünür ışık için mavi renk en yüksek, kırmızı renk ise en düşük frekansa sahiptir Bu nedenle bizden uzaklaşan cisimlerden kaynaklanan ışığın rengi kırmızıya kayar. Tam tersine, bize yaklaşıyorsa rengi maviye kayar. Işığın kütle çekim alanındaki davranışı da bahsettiğimiz zaman genleşmesinin bir sonucudur. Yukarıya giden ışığın kızıla kayması yani frekansının düşmesi zamanın yukarıda daha hızlı işlemesinden kaynaklanır. Yatay giden ışığın sapması da zaman genleşmesiyle açıklanabilir. Işık bir elektromanyetik dalga olduğundan uzayda kapladığı hacmin yerçekimine göre daha yukarıda ve daha aşağıda olan kısımları vardır. Zaman genleşmesi nedeniyle daha yukarıdaki noktalarda frekans daha düşük yani dalga boyu daha büyüktür. Dalga boyundaki konuma bağlı bu farklılık, kaçınılmaz olarak dalganın aşağı doğru sapmasına yol açar. Ancak genel görelilik kuramında daha çok tercih edilen bir açıklama vardır: Dünya aslında yakınındaki cisimlere bir çekim kuvveti uygulamaz, sadece uzay-zamanın dokusunu değiştirir. Kuram özetle şunu söylüyor: Her cisim içinde bulunduğu uzay-zamanı değiştirerek bükülmesine neden olur. Bu değişim cisim etrafında oldukça güçlüdür ancak uzaklaştıkça zayıflar. Cisimler uzay-zamanın bükülmesine neden olduğundan dolayı düz geometri kurallarından sapıyoruz. Bu nedenle hareket eden diğer cisimler kaçınılmaz olarak eğrilikten etkileniyor. Eğer uzay-zaman tamamen düz olsaydı kuvvet uygulanmayan cisimler ve ışık doğrusal yolda hareket eder ve herhangi bir sapma gözlemlenemezdi. Aynı zamanda ışık da uzay-zamanı eğer. Dünya'nın yakınından ışık geçtiğinde, Dünya bundan etkilenir ve yolundan ışığa doğru sapar. Büyük bir cisim hareket ettiğinde, bunun çevresinde meydana getirdiği eğrilik de zamanla değişir. Eğrilikteki bu değişimler dalgalar halinde uzaya yayılır ve bu dalgalara kütle çekim dalgaları denir. Genel görelilik kuramı bu dalgaların ışık hızıyla yayılacağını savunur. Kütle çekim dalgalarının var olduğu birçok deneyle kanıtlanmıştır. Birbiri etrafında dönen bir atarca ve normal bir yıldızı 1974 yılında incelemeye başlayan Hulse ve Taylor, bu çiftin dönme periyodunun zamanla uzadığını fark ettiler. Daha sonra bunun nedeninin çiftin çok yoğun kütle çekim dalgaları yayınlaması ve bunun sonucu olarak enerji kaybetmesi olduğunu anladılar. Bu da çiftin hareketinin yavaşlamasına neden oluyordu. Bu çalışmalarından dolayı Hulse ve Taylor'a 1993 yılında Nobel Ödülü verildi.


1905'te Albert Einstein tarafından oluşturulan görelilik kuramı basitçe fizik kanunlarının her yerde aynı olduğunu savunan bilimsel bir görüştür. Görelilik kuramı nesnelerin uzay-zamandaki davranışlarını ve hareketlerini açıklar. Görelilik kuramı sayesinde karadeliklerin nerede olduğuyla ilgili tahminlerden tutun, yerçekiminin eğdiği ışık ya da Merkür'ün tuhaf yörüngesi probleminin çözümüne kadar pek çok şey hakkında tatmin edici açıklamalarda bulunulabilir. Görelilik kuramı dışarıdan karmaşık gibi görünsede aslında inanılmaz sade bir kuramdır. Kuramın sade olmasını sağlayan üç basit kural vardır. - Birincisi, görelilikte tek ve kesin bir referans bulunmaz. Örneğin herhangi bir nesnenin hızını ya da momentumunu ölçtüğünüzde nesne her zaman başka bir referansa bağlıdır. - İkincisi, görelilik kuramına göre ışık hızı, ölçen kişinin veya cihazın hangi hızda hareket ettiğine bağlı olmaksızın daima sabittir. - Ve üçüncüsü, hiç bir şey ışıktan daha hızlı hareket edemez. Einstein'ın ünlü teorisinin bu basit kurallarından çok önemli anlamlar çıkarılabilir. Örneğin ışık hızı her zaman sabitse, Dünya'nın hızına oranla daha hızlı hareket eden bir astronotun kol saatinin tıklamaları Dünya'da herhangi birinin kol saatinin tıklamalarından daha yavaş tıklıyor demektir. Çünkü görelilik kuramına göre, ışık hızına ne kadar yakın bir hızda hareket ediyorsanız, zaman o kadar yavaş geçiyor demektir. Bu olguya zaman genişlemesi adı verilir. Şimdi daha anlaşılır olması için cümleyi tekrarlayalım: görelilik kuramına göre, ışık hızına yaklaştıkça zaman genişlemesi artar ve bu genişleme zamanı yavaşlatır. Ayrıca uzay-zamanın herhangi bir noktasında kütle çekimi ne kadar fazla ise bu alanın içindeki herhangi bir nesne kütle çekiminden dolayı daha hızlı hareket edecek ve bu yine zaman genişlemesine sebep olacaktır. Bu arada, astronotların içinde bulundukları uzay araçları zaman genişlemesinin farklı bir versiyonu olan boy kısalmasına uğrarlar. Yani gökyüzünde yüksek hızda hareket eden bir uzay aracının fotoğrafını çektiğinizde, fotoğrafta uzay aracının gerçekte olduğundan kısa göründüğünü fark edersiniz. Ancak elbette içerideki astronotlara göre her şey normaldir; astronotlar uzay aracının boyunun kısalmasından dolayı araç içinde ezilmemişlerdir ve hala hayattadırlar. Göreliliğin etkileri ışık hızına yakın hızlarda ve yüksek yerçekimi bölgelerinde kendini daha çok hissettirir. Ancak yinede göreliliğin etki ettiği olayları gözlemleyebilmemiz için ışık hızına yakın hızlarda hareket eden uzay araçlarına ihtiyacımız yoktur. Keza günlük hayatta etrafımızda göreliliğin etkilerini görebileceğimiz çok örnek vardır. Nitekim, Einstein'ın teorisinin doğru olduğunu gösteren pek çok teknolojik alet ile yaşamımıza devam ediyoruz. Dünya dışındaki uydulardan bilgi alarak kullanılabilen arabanızdaki navigasyon cihazınızın görevini tam bir şekilde yerine getirebilmesi için uyduların görelilik kuramını ve rölativistik etkileri hesaba katması gerekir. Bunun sebebi uyduların -ışık hızına yakın hızlara sahip olmasalar bile- hayli hızlı olmalarıdır. Ayrıca uydular Dünya'daki istasyonlara sinyaller gönderirler. Dünyadaki bu istasyonlar ve arabanızda bulunan navigasyon cihazı Dünya'nın yerçekimini yörüngesinde dolanan uyduya oranla daha çok hissederler. Az öncede belirttiğimiz üzere, ağırlık veya hız ne kadar yüksekse rölativistik etkiler daha çok hissedilir. Uydular ve cihazlar arasındaki bu küçük hız ve ağırlık farkları zamanın Dünya dışındaki uydular ve arabalarda bulunan navigasyon cihazı için nanosaniyeler boyutunda farklı akmasına neden olacaktır. Ancak uydu ve navigasyon cihazı arasındaki nanosaniyelik farklar bile büyük yanlışlıklara sebep olabilir. Bunu engellemek adına uydular, üzerlerinde zamanı saniyenin milyarda birine kadar hassasslıkla ölçen atomik saatler bulundururlar. Çünkü uydular, Dünya'nın 12,600 mil (20,300 km) kadar üzerinde bulunurlar ve saatte 6,000 millik (saatte 10,000 km'lik) hızlarla hareket ederler. Sadece bu, günde 4 mikrosaniyelik fark anlamına gelir. Birde bunun üstüne yerçekiminin etkisini koyduğumuzda ise fark, 7 mikrosaniyeye kadar çıkar. 7 mikrosaniyeyse 7,000 nanosaniye anlamına gelir. Bu da demek olur ki, eğer uydu ve GPS cihazları arasındaki rölativistik etkiler hesaba alınmazsa bu, navigasyon cihazınızın bir sonraki benzin istasyonunun konumunu yarım mil (0,8 km) hatalı göstermesine sebep olacaktır. Ve bu fark yalnızca bir günde 5 mile (8 km'ye) kadar çıkacaktır. Bu yüzden tüm GPS temelli cihazlar, görelilik kuramının formülleri sayesinde neredeyse hatasız çalışabilmektedirler. Manyetizma, rölativistik bir etkiye sahiptir ve eğer bugün elektriği kullanıyorsanız Dünya'daki tüm elektrik güç istasyonlarının çalışmasına katkıda bulunduğundan Einstein'a ve kuramına teşekkür edebilirsiniz. Spiral bir teli manyetik bir alan boyunca hareket ettirirseniz bir elektrik akımı oluşturmuş olursunuz. Tel içerisindeki elektrik yükü parçacıklar manyetik alan tarafından etkilenir. Bu, elektrik yüklü parçacıkların hareket etmesine, ardından ise bir elektrik akımı oluşmasına sebep olur. Ancak şimdi, hareketsiz bir parça teli ve hareket eden bir mıknatısı hayal edin. Bu durumda, teldeki elektrik yüklü parçacıklar daha fazla hareket etmemelidir. Buna bağlı olarak da manyetik alan parçacıkları hareket ettirememelidir. Ancak şaşırtıcı bir şekilde yine de parçacıklar hareket ederler ve bir akım oluşur. Bu ise bizlere elektromanyetizma akımlarında göreliliğin basit kurallarından birinde olduğu üzere tek bir referans noktasının bulunmadığını gösterir. Kaliforniya Pomona Üniversitesi'nden fizik profesörü Thomas Moore, görelilik ilkelerini kullanarak değişen manyetizma alanlarının elektrik akımı yarattığını söyleyen Faraday Kanunu'nun neden doğru olduğunun ispatını yapıyor. Profesör Moore, Güç dönüştürücülerin ve elektrik üreteçlerinin çalışmasında ana ilke olduğundan elektriği kullanan herkes görelilik kuramından yararlanır diyor. Aynı zamanda elektromıknatıslar da görelilik sayesinde çalışırlar. Doğru akım üzerindeki elektrik yükü yol aldıkça tel üzerindeki elektronlar da akım boyunca sürüklenirler. Normalde bir pozitif ya da negatif yük olmaksızın tel, elektriksel olarak nötr gözükmelidir. Bu, akımda aynı sayıda proton ve elektronların bulunmasından kaynaklanan bir durumdur. Ancak, doğru akımın yanına ikinci bir tel daha koyarsanız akımın hangi yönde akıyor olduğuna bağlı olarak teller birbirini çekecek ya da iteceklerdir. Akımların aynı yönde olduğunu varsayarsak, birinci telde bulunan elektronlar ikinci telde bulunan elektronları hareketsiz olarak göreceklerdir. Bu arada, elektronların görüş açısından her iki teldeki protonlar da hareket ediyor görünmektedir. Ayrıca boy kısalmasından ötürü birbirlerine daha yakın aralıklı görünmektedirler. Bu nedenle de tel uzunluğuna göre pozitif yük, negatif yükten daha fazladır. Tıpkı aynı iki elektriksel yükün birbirini itmesinde olduğu gibi, iki tel de birbirlerini itecekler, zıt yöndeki akımlar ise birbirlerini çekeceklerdir. Çünkü birinci telin bakış açısından diğer teldeki elektronlar daha sıkışıktırlar ve bu net bir negatif yük oluşturur. Bu sırada birinci teldeki protonlar net pozitif yük oluştururlar ve zıt yükler de birbirlerini çekerler. Görüldüğü üzere elektromıknatısların çalışma prensiplerinde herhangi bir telin bakış açısına göre yükler değişebilmektedir. Bu bizi yine yazının başında belirtmiş olduğumuz, görelilik kuramının üç basit kuralından biri olan değişken referans maddesine götürür. Elektromıktanısların ve elektromanyetizmanın kullanıldığı tüm teknolojik aletlerin doğru çalışabilmesi adına görelilik kuramı ve formülleri şarttır. Birçok metal parlaktır çünkü atomlarındaki elektronlar yörünge olarak da adlandırılan farklı enerji seviyelerine geçiş yaparlar. Metale çarpan bazı fotonlar uzun dalga boylarında bile emilirler ve yeniden yansırlar. Altın, ağır bir atom çeşididir. Bu yüzden içerisindeki elektronlar rölativistik kütleyi önemli ölçüde artıracak oranda hızlı hareket ederler. Bu yüzden atom çekirdeğinin etrafındaki elektronlar daha hızlıdırlar ve daha kısa yörüngelerde hareket ederler. İçteki yörüngelerde bulunan elektronlar ise daha dışta ve yakınlarındaki yörüngelerde bulunan elektronlara enerji taşırlar. Böylece -ağırlık nedeniyle- emilen ve geri yansıtılan dalga boyları daha uzun olur. Uzun dalga boyuna sahip ışık ise görülebilir dalga boyundaki ışığın birazını emdiğinde geri yansıtacaktır. Ve bu ışık, tayfın sonunda mavi ışık olarak görünür. Beyaz ışık ise, gökkuşağındaki tüm renklerin karışımından oluşur. Ancak altının rengi, ışığın emilip tekrar yansıtılmasından ortaya çıkar ve bu olduğunda -yukarıda da belirtildiği üzere ağırlık nedeniyle- ışığın dalgaboyu genellikle normalden daha uzundur. Uzun dalgaboyunun oluşması, bizim ışığın dalgaboylarının karışımını biraz mavi ve mor görmemize sebep olur. Bu yüzden bize göre altın, -görelilik nedeniyle kazandığı fazladan ağırlık sayesinde- turuncu ve kırmızı rengin mavi ışığa oranla daha uzun dalgaboyunda bulunması nedeniyle sarımsı renkte görünür. Altının elektronları üzerindeki rölativistik etkiler, altının kolaylıkla kimyasal reaksiyonlara girmemesi ve dolayısıyla paslanmaması için önemlidir. Altın, en dıştaki yörüngesinde yalnızca bir elektron barındırır. Ancak yine de bu elektron, kalsiyum ve lityumda olduğu kadar duyarlı değildir. Bunun yerine rölativistik kuvvet nedeniyle, olması gerekenden daha ağır olan altındaki elektronlar, atom çekirdeğine daha yakında durmaktadırlar. Bu, en dıştaki elektronun herhangi bir şey ile tepkiye girebilmesi için tam olması gerektiği yerde olamayacağı anlamına gelir. Bu yüzden görelilik sayesinde ağırlaşan altın uzun süre paslanmaz. Altın gibi cıva da elektronlarının çekirdeğe yakın olması ve bundan dolayı kazandığı ağırlık nedeniyle ağır bir atom çeşididir. Cıvanın kendisi ile birlikte diğer cıva atomları arasındaki oluşturduğu bağ, ağırlıkları nedeniyle oldukça zayıftır. Bu da, cıvanın düşük sıcaklıklarda bile erimesine ve sıvı olarak görünmesine yol açar. Bundan yalnızca birkaç yıl öncesine kadar çoğu televizyonun ekranları katot ışınlı tüplere sahipti. Katot ışınlı bir tüp ise, büyük bir mıknatıs sayesinde elektronların fosfor yüzeye ateşlenmesi ile çalışır. Her bir elektron ekrana çarptığında ise piksellik görüntüler oluşur. Ekranda anlamlı bir kare oluşturmak için ateşlenen elektronlar ışık hızının yüzde otuzu oranında bir hızla hareket ederler. Rölativistik etkiler bu noktada dikkate değerdir. Katot ışınlı tüp üreticileri mıknatısları bu etkilere göre şekillendirirler ve televizyonun doğru çalışması adına rölativistik etkileri hesaba katmak zorundadırlar. Eğer Isaac Newton'un öne sürdüğü mutlak uzay-zaman fikri doğru olsaydı o zaman ışık hiç varolamayacağından, ışığın varlığı adına farklı bir açıklama bulmak zorunda kalacaktık. Thomas Moore; Elektromanyetik alandaki değişimlerin sınırlı bir hızda olmasını zorunlu kıldığından görelilik olmasaydı ne manyetizma ne de ışık var olamazdı diyor ve devam ediyor; Eğer görelilik bunu zorunlu kılmasaydı elektriksel alandaki etkileşimler elektromanyetik dalgalara gerek kalmaksızın anında olurdu. Ki bu da manyetizmayla birlikte ışığı da gereksiz kılardı. Görelilik, kütle ve enerjinin birbirine dönüşebilmesi sayesinde Güneş'in var olmasını ve bugün nükleer santrallerin çalışabilmesine olanak sağlar. Göreliliğin başka bir önemli sonucu ise evrende ağır yıldızların patlamalarının kalıntıları olan süpernovalardır. Thomas Moore; Süpernovalar var olabilmişlerdir çünkü rölativistik etkiler, ağır yıldızların kendi kütleleri altında bir nötron yıldızı oluşturmak için çöküp oldukça küçülene dek çekirdeklerindeki kuantum etkileriyle başa çıkabilmesine izin vermiştir diyor. Bir süpernovanın oluşumunda yıldızın dış katmanları çekirdeğe doğru çöker ve bu, demirden daha ağır elementler yaratacak oranda devasa bir patlama açığa çıkarır. Aslında şu an vücudumuzda sahip olduğumuz tüm ağır elementler, süpernovalarda açığa çıkan elementlerle neredeyse aynıdır.


Amatör astronomi ve gökyüzü gözlemlerine başlangıcın üçüncü aşaması olan teleskopları yönlendirmek için kullanılan kundak türleri vardır. Bunlardan en yaygın olanları AZ ve Ekvatoryal kundaklar. AZ kundaklı teleskoplar, yeni başlayanlar için basit yapısı nedeniyle en uygun seçim olur. Ekvatoryal kundaklı teleskoplar ise, astronomi tutkusunu daha ileriye taşımayı arzu eden, hatta temel seviyede astrofotoğrafçılığa giriş yapmak isteyen biraz daha ileri seviye kullanıcıların tercihi olmalıdır.


Misal bir ampulü yaktınız. İçinde tungsten elementinden yapılmış bir tel var. Elektronlar bu telin içinden geçmeye başlıyorlar. Yani aslında tam olarak geçmiyorlar da, periyodik olarak o tungsten tel üzerindeki elektronlarla yer değiştiriyorlar. Her maddenin elektron akışına karşı bir direnci vardır. Tungsten de belli bir direnç gösterir. Bu direnç yüzünden, elektron akışı sırasında madde ısınır. Bunu sürtünme gibi değerlendirmek mümkün tabi de, aslında öyle değil elbette. Şöyle basitçe açıklamaya çalışayım; tungsten atomu üzerindeki elektronlar, komşu atomdaki elektronun yerine geçmek için belli bir enerji düzeyine çıkılmasını ister. Eğer, elektron akışı yönünde atoma doğru gelen elektron belli bir enerji düzeyinin üzerindeyse, atomdaki elektronun yerine geçer. Atom da, üzerinde fazla elektron bulunduramayacagi icin, en üstteki fazla kalan elektronunu diğer atoma yönlendirir. Bu sırada bir önceki elektronun enerjisi de bu giden elektrona yüklenmek zorunda kalır ki, yeni gelen elektron atomdaki en üst yörüngede yerinde kalabilsin. Bu elektron alışverişi sırasında atoma bir miktar enerji geçtiğini ve bunun atomun titreşimini artırdığını söylemiştik. İste bu artan titreşimi biz ısı olarak biliriz. Eğer bir madde ısınmışsa, bu ısı enerjisini bir şekilde dışarı vermek zorundadır. Ve bu dışarı atım, genellikle foton yani ışık seklinde olur... Böylelikle o ampulün parladığını görürüz. Özetle en kaba haliyle bir ampul böyle ışık yayar. Tabi ışık yayımının bir yolu daha var. Onu da aşağıda izah edeceğiz. Bilgisayar ekranınız da buna benzer çalışır. Eğer monitörünüz tüplü ise , tüpün gerisindeki elektron tabancasından salınan elektronlar ekran yüzeyindeki fosforlu alana çarpar. Bu fosforlu yüzey enerji yüklü elektroları soğurur. Bu yuzden fazla enerji yüklenirler ve bu fazla enerjiyi foton yani ışık olarak dışarı atarlar. Bizler de bu ışığı görürüz. Tıpkı floresan lambalar gibi. Aslında aynı şeydirler. LCD ekranlarda da görüntü benzer şekilde oluşur fakat, teknik farklı oldugu için anlatması uzun sürer. Kısaca, bu sefer elektrik yükünün sivi kristal hucreleri yön degistirmeye zorladığını, hücrelerin üzerindeki polarlanmis filtrenin bu yön degistirmeye bağlı olarak arkadan gelen ışığı bizlere gösterip-gizledigini belirtmek yeterli sanırım. Evet, ışığın da bir yönü vardır. Bu filtre ışığın yatay veya dikey yayılımındaki görülebilirliğini etkiler. Çünku ışık dalgaları yatay ilerler. Karşısına dikey bir polarize filtre koyarsanız arkadaki ışık görülmez. Bir polaroid gözlügün iki camını üst üste koyup camlardan birini çevirirseniz, bunun ne demek olduğunu daha iyi anlarsınız. Ne diyorduk? Elektrik elektron yayılımıdır. Nasılı veya niçini şu an icin önemli değil. Elektronun ne olduğu ile ilgili teoriler veya farkli bir ton anlatımını bulabilirsiniz. Fakat net bir şekilde itirafta bulunmak gerekirse, bugünkü teknolojimizin dayandığı pek çok sey gibi, elektrik de teoriktir... Hani duyarsınız ya bazen birilerinden; bunlar sadece teori diye. Hah, elektron denilen şey de aslında bir teoridir ve elektron teorisi adı altında incelenir. Çoğu deneysel açıdan kanıtlanmayı bekleyen, fakat işleyisini bildiğimiz kurallar üzerine inşa edilmiştir. Elektronun ne olduğunu tam olarak bilmedigimiz gibi, elektronun elektrik enerjisini nasıl ortaya çıkardığını da tam olarak bilmiyoruz. Sadece teorilerimiz var. Fakat bir şeyin ne olduğundan emin olmamamız, onu nasıl kullanacağımızı bilmememiz anlamına gelmiyor. Bizler elektriği harbi güzel kullanıyoruz. Bu, bugün icin bir realite. Tabi ileride yeni bir dahi veya dahi grubu çıkıp, şimdiye kadar elektriği rezil bir sekilde kullandığımızı, bunu %3580 daha verimli kullanmanın aslında çok basit bir yolu olduğunu gösterebilir. O zaman saygı duyarız elbette. Hatta teşekkür bile ederiz. Bunca belirsizlik saydıktan sonra, elektriğin aslında elektronların atom çevresinde dolandıklari yörüngelerle cok ilintili olduğunu da söylemek zorundayız sanırım. Haaa, az önce bilmiyoruz falan dedim de, elektronların atom çevresinde dolanması ile ilgili çok güzel ve sağlam teorilerimiz var. Bugün hesaplıyor ve inanıyoruz ki, elektronlar atom çevresinde oyle dön baba dönelim stabil yörüngelerde gezinmiyorlar. Enerji düzeylerine göre farklı yörüngeleri var ve bu farklı yörüngelerde fantastik şekilde dolanıyorlar. Enerjisi bir şekilde biryerlerden yükseltilen elektron, bir üsttekinin yerine geciyor. Yerine geçtigi elektron da enerji kaybederek bir öncekinin yerine geçiyor. Tabi enerji kaybettigi için, kaybettiği bu enerjiyi bir foton olarak yayınlıyor. Biz de bunu görünür ışık, radyo, x ışını veya baska bir foton dalgası olarak hissedebiliyoruz. Yukarıda izah edeceğiz demiştik ya, ışık yayımının bir yolu da bu şekildedir. Elektronlar alt-üst yörüngeler arasında giderken, kaybetmesi gereken enerjiyi foton olarak dışarı salarlar. Tamam, saçmalamayı kesiyorum. Elektrik demistik, karmaşık ama bir o kadar da basit. Mesela elektriği demir çubuğun üzerine sarılı bir telden geçirdiğinizde demir çubuk mıknatıs oluyor. İşte bu da elektromanyetizma denen şey. Ya da sadece manyetizma mı desem? Tabi değil, bunlar aslında aynı şey. Ya da biz öyle olduğunu düşünüyoruz. Ya da gerçekten aynı şey ama, biz sadece düşündüğümüzü düşünüyoruz.


SpaceX'in milyarder kurucusu ve CEO'su, Elon Musk, Eylül 2016'da Meksika'daki bir konferansta New Space dergisinde açıkladığı planı yayınlamıştı. Musk'ın İnsanlığı Çok Gezegenli Bir Tür Haline Getirme başlıklı makalesine, New Space web sitesinden 5 Temmuz'a kadar ücretsiz olarak ulaşılabiliyor. SpaceX'in Mars Görev Merkezi, Gezegenlerarası Taşımacılık Sistemi olarak adlandırılan yeniden kullanılabilir bir roket ve uzay kompleksi üzerine odaklanıyor. Musk, hem güçlendirici hem de uzay gemisi, SpaceX'in geliştirmeye devam ettiği Raptor motoru tarafından desteklenen roketin, Merlin motorlarının güçlendirdiği Falcon 9 roketinden yaklaşık üç kat daha güçlü olacağını söylüyor. Güçlendirici, 42 Raptor ile, gelmiş geçmiş en güçlü roket olacak. Alçak Dünya yörüngesi için 300 metrik ton (330 ton) veya harcanabilir varyant için 550 metrik ton (600 ton) kadar fırlatma kapasitesine sahip olacak. Karşılaştırma için belirtelim, NASA'nın ünlü Saturn V moon roketi, şu anki rekoru sadece 135 metrik ton (150 ton) ile elinde bulunduruyor. Gezegenlerarası Taşımacılık Sistemi roketleri, uzay gemilerini Dünya yörüngesine fırlatacak ve ardından yaklaşık 20 dakika sonra iniş yeri belirlemek için aşağı inecek. Anlaşılan o ki, iniş yerini belirlemek abartılması gereken bir şey değil. Çünkü Musk, New Space'deki yazısında SpaceX'in gittikçe hassaslaşan Falcon 9'un ilk aşamadaki inişlerinden yola çıkarak, manevra iticileri eklenmesiyle, güçlendiriciyi fırlatma standına geri koyabileceğimizi düşünüyoruz diyor. ITS güçlendiricileri, birçok uzay gemisini ve uzay gemilerinin tanklarını dolduracak olan yakıt tankerlerini operasyonel yaşamları boyunca yörüngeye fırlatacak. Yine Musk'ın ifade ettiğine göre roketlerin her biri yaklaşık 1.000 kez uçacak şekilde tasarlanacak. Bu arada uzay gemileri yörüngede beklemede kalıp, Dünya ve Mars elverişli hizaya geldiklerinde topluca hareket edecekler. Bu da her 26 ayda bir olacak. Sonuç olarak Musk, bu Mars pencerelerinden, her seferinde Dünya yörüngesinden ayrılacak olan ve her biri 100 veya daha fazla insanın bulunduğu 1.000 veya daha fazla ITS uzay gemisi planlıyor ve önümüzdeki 50 ila 100 yıl içerisinde Mars'a 1 milyon insanın yerleşebileceğini düşünüyor. Gemiler, kızıl gezegende üretilen dokuz Raptor motorunu ve metan bazlı iticiyi kullanarak Mars'tan geri uçacaklar. Musk yazısında, her ITS gemisinin muhtemelen operasyon süresince 12 ila 15 derin uzay yolculuğu yapabileceğini ve her yakıt tankerinin büyük olasılıkla Dünya yörüngesine 100 veya daha fazla uçuş yapabileceğini de anlatıyor. ITS'in tekrar kullanılabilirliği, Mars kolonizasyonunu mali açıdan makul hale getirmenin anahtarı... Bu tekrar kullanılabilirlik Dünya yörüngesindeki uzay gemilerine yakıt ikmali yapmak ve Mars'ta uzay gemisi yakıtı yapmak gibi diğer unsurlarla birlikte kızıl gezegen seyahatinde standart bir uzay uçuşu sistemini kullanacaklar için tahmini 10 milyar dolar olan kişi başı fiyatını 200.000 dolara düşürebilir. Her şey iyi giderse ITS uzay gemilerinin bundan yaklaşık 10 yıl sonra Mars'a uçmaya başlayabileceğini ekleyen Musk, başarının garanti edilebilmekten çok uzakta olduğunu da belirtiyor. SpaceX'in bir de zor ihtimalleri aşma geçmişi var. Musk 2002'de şirketi kurduğunda yörüngeye roket gönderme şansımız da dahil olmak üzere herhangi bir şey yapabilme ihtimalimizin yüzde 10 olduğunu düşünüyorum ama bunun ötesine geçip Mars'ı ciddiye almalıyız diye yazmış. İTÜ'lü Öğrenciler, Mars Keşif Aracı Üretiyor!


S5 0014+81 kuasarı, (S5 0014+813 veya Q0014+813 olarak da bilinir) bildiğimiz en parlak kuasarlardan biri olmasının yanı sıra bilinen en ağır karadeliği de merkezinde barındırıyor. S5 0014+81 kuasarı 10 üzeri 41 wattlık bir enerjiyle parlıyor. Bu, Güneş'ten 300 trilyon kat kadar daha güçlü bir parlaklık oranı demek. Daha çarpıcı bir şekilde ifade etmek gerekirse; S5 0014+81 kuasarı Samanyolu galaksisindeki yıldızların toplamından bile 25 bin kat daha güçlü parlıyor. Ve eğer S5 0014+81 bizden 280 ışık yılı uzakta olsaydı (ki bu uzaklık Güneş'in uzaklığından 18 milyon kat daha uzak bir mesafedir) Güneş'in Dünya'ya verdiği enerjiyle yaklaşık olarak aynı enerjiyi verirdi. Bu muhteşem parlaklık oranı ise onun süper parlak kuasar olarak sınıflandırılmasını sağlıyor. S5 0014+81, en parlak 6. kuasar olarak biliniyor. Ancak yine de bizden 12.1 milyar ışık yıllık inanılmaz uzaklığı nedeniyle onu çıplak gözle gözlemleyemiyoruz. Bu kuasar yalnızca güçlü ve özel teleskoplar tarafından incelenebiliyor. Peki kuasarın göz alıcı parlaklığının yanısıra, merkezinde bulunan karadelik ne kadar ağır? Tahmin edebileceğiniz üzere bildiğimiz en ağır karadelik. Daha doğrusu, bildiğimiz en büyük süper kütleli karadeliklerden biri. Her yıl yaklaşık 4.000 güneş kütlesine eşit miktarda madde emen bu obur karadeliğin toplam ağırlığı ise 40 milyar Güneş kütlesi. Diğer bir deyişle bu karadelik, 40 milyar tane Güneş'in toplam ağırlığı kadar bir ağırlığa sahip. Bizim galaksimiz Samanyolu'nun merkezinde bulunan karadelik ise 4 milyon Güneş kütlesi büyüklüğünde. Yani S5 0014+81'in merkezindeki karadelik Samanyolu'nun merkezinde bulunan karadelikten tam 10.000 kat daha ağır! Ayrıca S5 0014+81 karadeliği Samanyolu galaksisinin uydusu olan ve 1 milyarın üzerinde yıldız içeren Büyük Macellan Bulutu'nun toplam kütlesinden 4 kat daha büyük. S5 0014+81 karadeliğinin çapı ise yaklaşık 235 milyar kilometre. Yani bu karadelik Güneş ile Plüton arasındaki mesafenin (6 milyar kilometre) yaklaşık 40 katı kadarı bir alan kaplıyor. Her ne kadar çapı bir Holmberg 15A karadeliği kadar büyük olmasa da, çevresindeki madde diskinden yayılan göz alıcı parlaklığı ve inanılmaz ağırlığıyla bizleri büyülemeye yetiyor. Işık hızı bizim için bir engel mi v...


Dünya dışında yaşam kurabilme hayallerimizde uygun mekan için başrolde yer alan Mars, adını en az on kültürün temsil ettiği Romalıların savaş tanrısından alır. Kızıl gezegen olarak da adlandırılan Mars'a kırmızı rengini veren, kayaların içinde bulunan demirin oksijenle tepkimeye girerek demir oksidi oluşturmasıdır . Yani, gündelik hayatta bildiğimiz anlamda paslanmadır. Mars'ın Güneş Sistemi'ndeki diğer gezegenlere göre cazibesi; insanoğlunun Ay'dan sonra gidebileceği en uygun yer olmasıdır. En uygun yer dememiz, Mars'a giden astronotların elini kolunu sallaya sallaya yürüyebilecekleri anlamına gelmez. Marslı olabilmek için gün sayan astronotlar oraya gittiklerinde Güneş rüzgarlarına kapılacaklarını göz ardı etmemelidir. Çünkü Dünya ile yaklaşık aynı zamanda; 4.5 milyar yıl önce şekillenen Mars, hızla soğuyarak kalın bir yer kabuğu oluşturmuş fakat herhangi bir tektonik levha sahibi olmadığı için çekirdeği de soğuyunca kayda değer bir manyetik alan geliştirememiştir. Ayrıca Mars'ın yeterli bir kütlesi; buna bağlı olarak kalın bir atmosferi tutacak yeterli kütle çekimi de yoktur. Başlangıçta sıcak, nemli ve kalın bir atmosfere sahip olan Mars bu sebeplerden dolayı atmosferini uzaya kaçırmış, sıcaklıklar ve atmosferik basınç Mars'taki suyu sıvı halde var olabileceği bir seviyenin altına düşürmüştür. Evet, Mars'ta su vardır fakat bu suların neredeyse tamamı donmuş haldedir. Yani Mars'ın suları; paslı ve tozlu yüzeyin altındaki buz yatakları içine hapsolmuştur. Bize bu sonucu veren ipuçları ise Mars'a gönderilen uzay araçlarından fotoğraflanarak kurumuş bir vaziyette görünen akıntı ve taşma kanallarında saklıdır. Jeologlar bu kanallar için; bir zamanlar Mars'ın dağlarından ovalarına akan yağmur sularının kuruması ile ortaya çıkmış ölü nehir yatakları ya da 3 milyar yıl önce ortaya çıkmış ve sonrasında kurumuş olan bir selin kalıntıları olduğunu düşünmektedir. Ayrıca kanalların genişlik ve derinliği incelendiğinde akış hızlarının saniyede milyonlarca ton seviyesinde yani çok yüksek olabilecekleri sonucu çıkarılmıştır. Sadede gelirsek; Mars'ta su var mı? Varsa nerede? gibi sorulara verebileceğimiz en olası yanıt, yüzeyin hemen altındaki buzul katmanına saklanmış biçimde depolandığı yönündedir. Ayrıca, tıpkı Dünya'nın kutuplarındaki buz örtüsü gibi Mars'ın kuzey ve güney kutupları da buzlarla kaplıdır yani gezegenin buzlu kutup takkelerinde de su bulunur. İnsanlık için Mars'a gitmek maddi ve manevi olarak zahmetli olacaksa da, ortamlar ve koşullar zorlu görünse de gök bilimi uzmanlarının yanı sıra hükümet liderleri, özeli şirketler, sade yurttaşlar da artık, büyük olasılıkla 2037 yılına kadar Mars'a insan göndermeyi ciddi biçimde düşünmektedir. Hatta Mars'a ayak basacak olan ilk insan şu an yaşıyor olabilir. Bu konuyu gerçekci bir bakış açısıyla ele aldığımız şu makale dizimizi okumanızı da tavsiye ederiz. Kayalık gezegenlerin en dışında yer alan Mars, kükürt, demir sülfür ve silikat kaya açısından oldukça zengindir. Atmosfer basıncı her yerde on milibardan daha düşüktür. Bu da Dünya'da deniz seviyesinden 36.000 metre yüksekteki hava kadar yoğun olduğu anlamına gelir. Atmosferindeki ana element %95.3 oranı ile karbondioksittir. Ayrıca, %2.7 nitrojen , %1.6 argon ve çok az miktarda su ve oksijen içerir. Fazla miktarı ile göze çarpan karbondioksit için, bir zamanlar Mars'ta volkanların patlayarak yüzeyi kapladığı ve karbondioksiti atmosfere saçtığı sebep olarak gösterilebilir. Mars'taki dev volkanik dağlar bunun en büyük kanıtıdır.24 km yüksekliği ile 'Güneş Sistemi'ndeki en yüksek dağ' ünvanını alan Olympus Mons dağı ise bu anlamda ünlüdür. Everest'in üç katı yüksekliğinde olan Olympus, bizim bildiğimiz dağların aksine sivri uçlu değil, yuvarlaktır. Çünkü tepesinde 85 km çapında bir zirve krateri bulunur. Kraterin taban uzunluğu ise yaklaşık 600 km'dir. Özetle burası, Mars'ın dağlık Tharsis bölgesi yumuşak eğimli sönmüş bir volkanıdır. Olympus Mons'un yanı sıra Tharsis Yaylasında bulunan sıra dağları oluşturan üç büyük volkan daha vardır. Bunlar, Pavonis, Arsia, Ascraeus Dağlarıdır. Volkan ve tümsek zaman içinde oluşurken tektonik baskı yüzeyi çatlatmıştır. Mars yüzeyinde bu tip çatlamalar sonucu oluşan kanyonlara rastlanır. 'Denizler Vadisi' anlamına gelen Valles Marines bahsi geçen kanyonlardan en büyüğüdür. Valles Marines'in uzunluğu 4000 km, derinliği ise 7 km kadardır. Dünya'dan teleskoplarla bakıldığında neredeyse bütün bir yarımkürenin bir yanından diğer bir yanına uzanan kara bir leke olarak görülebilir. Bu uzunluk, Avrupa kıtasının uzunluğuna eş olup, gezegenin çevresinin beşte birini kaplamaktadır. Mars'ın iki yarım küresi birbirine benzemez. Güney kesimi daha yüksektir; daha kraterli bir yapıdadır ve daha eskidir. Ancak yine bu yarım kürede bulunan Hellas Planitia isimli havza, 8 km derinliğiyle gezegenin en derin noktasını oluşturan yapıdır. Kuzey yarım küre ise güneye göre daha genç, daha alçak ve daha az kraterli bir yapıdadır. Tharsis Yaylası'nın bir kısmı da buradadır. Eksenel dönme süresi 24 saat 37 dakika 22.6 saniye olan Mars'ın, yüzey şekillerinin açık bir şekilde görülebilmesi sonucu dönüşü rahatlıkla izlenilebilir. Bir Mars yılı ise 687 Dünya günüdür. Eksen eğikliği Dünya'nınkine yakın olduğu için Mars'ta da Dünya'da olduğu gibi, kuzey yarım kürede yaz mevsimi gezegenin Güneş'e en uzak olduğu zamanlarda yaşanır. Dolayısıyla güney yarım kürede yaz, kuzey yarım küreye göre daha kısa ve sıcak; kış da daha uzun ve soğuk geçer. Bu durumda Mars, öyle genel olarak sıcak diyebileceğimiz bir gezegen değildir, serindir. Sıcak bir yaz gününde ekvatordaki sıcaklık gün içinde öğle vakti 20 santigrat dereceye kadar çıkabilir; ancak herhangi bir Mars gecesi, Dünya'daki bir kutup gecesinden daha soğuk olacaktır. Mars'ın Güneş'e olan ortalama uzaklığı 228 milyon km'dir. Eliptik yörüngesi oldukça dış merkezli olduğundan günöte noktasındayken 248 milyon km kadar uzaktayken, günberi noktasındayken 208.000 km kadar yaklaşır. Mars, Dünya'ya yakın bir konumdayken, gökyüzündeki cisimlerin neredeyse hepsinden daha parlak olur. Hatta, bilgilere göre 1910'lu yıllarda Mars aşırı parlak görünmüş ve insanlar kırmızı bir kuyruklu yıldızın Dünya'ya çarpma tehlikesi ile karşı karşıya kaldıklarını sanmışlar ve alarma geçmişlerdir. Mütevazi bir büyüklükte olan Mars'ın çapı 6.790 km kadardır (Çapı Dünya'nınkinin yarısı, kütlesi ise %11'i kadardır). Dünya'dan 25 yay saniyesinden 4 yay saniyesine kadar değişen büyüklüklerde görülebilir. Fakat hiçbir zaman Venüs gibi hilal ya da yarımay evreleri olmaz, yani daha doğrusu bu evreleri Dünya'dan görülmez. Teleskop ile bakıldığında da Ay'ın dolunaydan önceki ve sonraki evrelerine benzer bir şekilde görüldüğü gibi gözlemlenebilir. Yakın bir karşı-konumda olmadığı sürece, yüzeyindeki şekilleri ayrıntılı olarak sadece gözlemevlerindeki büyük teleskopları kullandığımızda görebiliriz. Teleskop kullanılarak çizilmiş ilk ayrıntılı Mars görüntüsü, 1659 yılında Christiaan Huygens tarafından yapılmıştır. Kolayca fark edilebilen V biçimli şekil, Syrtis Major olarak bilinir. Syrtis Major gezegenin üzerindeki en koyu renkli bölgedir ve ekvatorun hemen kuzeyindedir. Mars'ın Phobos ve Deimos adında iki uydusu vardır. Ancak bu uydular çok küçük olup asteroit kuşağından kapılmış kaçaklar da olabilir. Uyduların keşfi 1877'de Mars göreceli olarak Dünya'ya yakın bir konuma geldiğinde Amerikalı Astronom Asaph Hall tarafından yapılmıştır. Bu uydular diğer birçok uydunun aksine küre şeklinde değil neredeyse patates şeklindedir. Phobos bir Mars gününde yörüngesinde üçten fazla dönüş tamamlarken, daha uzakta yer alan Deimos'un bir turunu atması 30 sürer. Bu durumda Phobos yavaş yavaş Mars'a yaklaşmaktadır. Böyle giderse önümüzdeki 50 milyon yıl içinde gezegenle çarpışacak veya parçalanarak irili ufaklı parçalar halinde gezegenin yörüngesine girerek halkalar oluşturacaktır. Merak etmeyin, halkaların efendisi Satürn'ün eline su dökemeyeceği kesindir ama. Senaryomuzun başrolü Phobos'un Güneş Sistemi'nde ana gezenine en yakın uydu olduğunu da söylemeden geçmeyelim. ABD Uzay Ajansı NASA ve Rus Uzay Ajansı RSA, Mars Araştırma Programı'na 1960'larda başlamıştır. Bu tarihten itibaren başka ülkeler de Marsı araştırmak için insansız uzay araçları yollamış, gelecek için çeşitli yoluculuklar planlamıştır. En son, Avrupa Uzay Ajansı ve Hint Uzay Ajansı Mars'ın yörüngesine iki araç yollamıştır. Oraya sürekli uzay aracı gönderilmesinin sebebi, yaşama dair kanıtlar bulmaktır. Çünkü Mars geçmişte sıcak ve nemliydi, bu da onun su, organik madde gibi yaşam için gerekli ögelere sahip olduğu anlamına gelir. Bu durumda soru işaretlerimiz şunlardır: Mars'ta yaşam var mıydı? Vardıysa ne oldu? Şimdi de var mı? Varsa nerede? Ve bu nasıl bir yaşam formu? Yani geçmişten günümüze tüm Mars görevleri bu sorunların yanıtlarını aramak ve Mars'ta yeni bir yaşam alanı oluşturmak, Mars'ı dünyalaştırmak içindir. Geçmişten günümüze yapılan Mars ziyaretleri ve Mars'ı dünyalaştırma konusunda ise aşağıdaki makalelerimizi okuyabilirsiniz. SpaceX'in Mars Aracı İçin Dev Yakıt Tankı Hazır! 1877'de ABD'li Astronom Asaph Hall ...


Eğer asteroidleri hesaba katmazsak, hazırladığımız üstteki görselde gördükleriniz, evrende en bol bulabileceğiniz gökcisimleridir. Üstteki görselde orantılı büyüklükleriyle karşınızda olan bu gökcisimlerinin arasında en fazla rastlayabileceğiniz obje, Dünya ve ona yakın büyüklüklerdeki kayaç yapılı gezegenler. Daha sonra sırasıyla gaz devi olarak bilinen Jüpiter benzeri gezegenler, kahverengi cüceler ve kırmızı cüce yıldızlar bolluk sırasıyla geliyor. Onların peşinden de, Güneş benzeri K ve G tipi yıldızlar ve son olarak dev yıldızlar gelir. Gökcisimlerinde görsel büyüklük aldatıcıdır. Çünkü, gökcisimlerinin kütleleri sıkışabildikleri için göründüklerinden çok daha büyük olabilir . Örneğin, Jüpiter çap olarak Dünya'dan 11 kat büyük olmasına karşın, kütlesel açıdan tam 317 kat daha ağırdır. Bir kahverengi cüce ile Jüpiter'in boyutları hemen hemen eşittir fakat, ağırlığı yani kütlesi Jüpiter'den 80 kata kadar fazla olabilir. Kırmızı cüce yıldızlar sözkonusu olduğunda bu fark çok daha büyüktür. Jüpiter'in çapının sadece 2 katı büyüklükte çapa sahip (Güneş Jüpiter'den çap olarak 10 kat büyüktür) bir kırmızı cücenin ağırlığı, Jüpiter'in 100 katından 300 katına kadar değişebilir. Ancak, daha büyük boyutlara ve kütleye sahip kırmızı cücelerin de var olduğunu söylememiz gerekir. Jüpiter'den çap olarak sadece 4 kat büyük, fakat 600 kattan fazla ağır olanlarına da sıklıkla rastlanır. Yıldızlar büyüdükçe, kütle farkı ile çapsal büyüklükleri arasındaki fark da azalmaya başlar. Güneş'imiz ortalama boyutlardaki bir kırmızı cüceden 4 kat büyük çapa sahiptir. Fakat kütlesi sadece 3 kat büyüktür. Bir kırmızı dev yıldız Güneş'den 100 kat büyük çapa sahip olabilir, ancak çoğunun kütlesi Güneş'in sadece 2 ila 10 katı arasındadır. Güneşimiz nadir bulunan bir yıldız değildir, sadece Samanyolu galaksisi içinde Güneş ile çok benzer büyüklükte 10 milyar'ın üzerinde yıldız var. Bununla beraber, Samanyolu'nda 200-400 milyar arası yıldız bulunduğu düşünüldüğünde, pek de sık görülebilen bir yıldız olmadığı anlaşılıyor. Gördüğünüz gibi, astronomiyle ilgilenince 10 milyar sizin için küçük bir rakam haline dönüşüyor. Bu verdiğimiz en bol bulunan örnekler haricindeki yıldızlar ve gökcisimlerinin sayıları, toplam oran içinde oldukça düşüktür. Örneğin, dev yıldız olarak nitelenen yıldızlar, tüm yıldızlar arasında %0.1'den daha az orandadırlar. Yıldız türleri ve evrende bulunma oranlarıyla ilgili şu yazımızı okursanız, daha net bir bilgi elde edebilirsiniz. Evrende genel kaide şudur: Ne kadar küçükseniz, sayınız o kadar fazladır. Dolayısıyla hem galaksimiz Samanyolu, hem de diğer galaksiler büyük oranda kırmızı cüce yıldızlar, kahverengi cüceler, gaz devleri ve kayalık küçük gezegenlerden ibarettir. Bize yaklaşık 11.5 ışık yılı uzaklı... Yazı dizimizin bir önceki ilk bölüm...