2016 yılının en önemli bilim olayı nedir diye sorarsanız, herkes gibi uzayı ve zamanı büken yer çekimi dalgalarının varlığının ispat edilmesi diyebiliriz. Einstein'in 100 yıl önce öngördüğü kütle çekim dalgaları Louisiana ve Washington eyaletlerinde bulunan iki dev lazer dedektörü LIGO laboratuvarlarında bulundu. Dünyamızdan yaklaşık 1.3 milyar ışık yılı ötede iki kara deliğin birleşmesinden oluştuğu düşünülen yer çekimi dalgaları, LIGO dedektörlerine takıldı ve 11 Şubat 2016 tarihinde tarihi bir basın toplantısı ile Dünya'ya ilan edildi. Einstein, 100 yıllık öngörüsünde hem haklı, hem de haksız çıkmıştı. Kütle çekim dalgalarının var olduğunu iddia etmekle haklıydı. Fakat hiçbir zaman bulunamaz demekte haksızdı. Çünkü, yeni teknolojilerle varlığı da ispat edildi. 2016 yılının ikinci en önemli bilim olayı nedir derseniz, bize göre Kepler Uzay Teleskobu'nun bir seferde keşfettiği, başka yıldızların yörüngesinde dönen 1284 tane gezegenin keşfi deriz. Bu da Giordano Bruno'nun 430 yıl önceki öngörüsüydü. Giordano Bruno, 1548 yılında İtalya'nin Naples şehrinde doğdu. Gerçek ismi Filippo idi. Rahip olunca Giordano ismini aldı. Bruno inanılmaz bir hafızaya sahipti. Duyduğu bir şeyi asla unutmuyordu. Evrenin sırlarına çok meraklıydı. Bu merakıyla, kilisenin depolarında saklanan yasaklanmış kitapları okumaya cesaret etti ve okurken yakalanıp rahiplikten atıldı. O kitaplardan birinde, tanrının sadece bu dünyayı yaratacak kadar küçük olamayacağı ve onun yaratmasının bu kadarla sınırlı kalamayacağı, dolayısıyla başka Güneş'lerin, yıldızların ve dünyaların da olabileceği yazılıydı. O sıralarda Kopernik her şeyin merkezi Dünya değil Güneş'tir demişti. Bruno bu görüşü hemen sahiplendi. Bruno bir gece rüyasında yıldızların ötesine yolculuk yaptı. Rüyasında yıldızlar alemini gezdi. Hepsinin ayrı ayrı güneşler olduğunu ve etraflarında o güneşlerin yörüngesinde dönen gezegenler bulunduğunu, hatta gezegenlerin bazılarında hayat olduğunu gördü. Rüyadan uyanınca artık kainatın bir merkezinin olmadığına, yıldızlarında kendi başlarına birer Güneş olduklarına ve etraflarında dönen gezegenlerin olduğuna inanmıştı. Bu sözleri İtalya'da hiç hoş karşılanmadı. Bu sırada bir İngiliz üniversitesinden konuşmacı olarak davet aldı. Nihayet bilimin merkezi, demokrasinin beşiği, farklı fikirlere açık İngilizlere görüşlerini anlatacaktı. Oxford Üniversitesi'nde bir müddet ders verse de İngiltere macerası hayal kırıklığı ile sonlandı. Çünkü esnasında kafir ilan edildi ve hakaretlere uğrayarak Oxford Universitesi'nden kovuldu. Avrupa'da o zamanlar engisizyon mahkemeleri vardı. Tek yaptığı iş ise, kilisenin söylediğinin aksine bir söz söyleyen var mi diye araştırmak ve bulduklarını idam etmekti. Bu sözleri söyleyen Bruno da istisna değildi. İngiltere'den İtalya'ya geri dönen Bruno, tutuklanıp 8 yıl hapse atıldı. Hapiste değişik işkencelere tabi tutulan Bruno'ya tövbe edip söylediklerinden vazgeçmesi söylendiyse de, görüşlerinden vazgeçmedi. Halbuki teleskopla gökyüzüne ilk kez bakan Galileo Galilei'de aynı durumda iken sözlerini geri almış ve idamdan kurtulmuştu. Bruno görüşlerinden vazgeçmemesi üzerine 17 Şubat 1600 tarihinde kazığa bağlanıp diri diri yakılıp öldürüldü. İşin garip tarafı 416 yıl sonra Bruno'nun öngörüsünü milyar dolarlık Kepler Uzay Teleskobu ve gökbilimciler ispatladı. Kim bilir, belki bizim de şimdi gördüğümüz rüyalar bir 400 yıl sonra kabul görür.


Gökbilimciler, NGC 1052-DF2 ya da daha kısaca DF2 galaksisinin, onun boyutundaki bir galakside bulunması beklenen orandan 400 kat daha az miktarda karanlık madde içerdiğini belirlediler. Araştırmacılara göre bu sıra dışı galaksi, galaksilerin nasıl oluştuğuna dair bir anlayış sağlamaya ek olarak karanlık maddenin var olduğuna dair tartışmayı da kuvvetlendirecek. Yeni makalenin baş yazarı Yale Üniversitesi araştırmacısı Pieter van Dokkum'a göre bu galaktik buluş, galaksilerin nasıl doğduklarına dair standart fikre meydan okuyor. Normal ve karanlık madde arasındaki etkileşimler uzun zamandır galaksi oluşumundaki anahtar bir unsur olarak kabul edilirken, bu galaksideki karanlık maddenin yokluğu bu varsayımı zorlaştırıyor. Dokkum, Görünüşe göre karanlık madde, galaksi oluşumu için gerekli değil şeklinde konuşuyor. Karanlık madde, varlığı sadece baryonik veya normal maddeyle olan kütle çekimsel etkileşimleri yoluyla fark edilebilir olan bir madde biçimidir. Bu görünmeyen madde, evrenin kütlesinin kabaca %80'nini oluşturuyor gibi görünmekte ve galaktik evrimde anahtar bir rol oynadığı düşünülüyor. Bu gizemli madde, evrenin yapı iskeleti olarak düşünülmektedir. Küçük karanlık madde parçaları, zamanla daha çok büyüyen iskeletin kemiklerini yaratmak için bir araya toplanırlar. Bu büyümeye galaksinin toz ve gazlarından oluşan yıldızların meydana çıkması eşlik etmektedir. NASA'ya göre yıldızlar ve galaksilerin karanlık madde içindeki etkileşimlerinin, günümüzde gök bilimcilerin gözlemlediği galaksileri ortaya çıkarmış olduğu düşünülmektedir. Ancak DF2, bu fikre meydan okumaktadır. Van Dokkum ve meslektaşları, bu garip galaksiyi ilk kez yörüngesinde dolanan 10 adet sıra dışı parlak ve yoğun cisimler topluluğu vesilesi ile fark ettiler. Bu bilim insanları, galaksinin yıldızlarının ışığı ve renklerinin bir birleşimini kullanarak galaksinin içerisinde ne kadar normal kütlenin bulunabileceğini ölçtüler. DF2'nin Samanyolu kadar bir büyüklüğe sahip olduğunu ancak ondan 200 kat daha az yıldız barındırdığını keşfettiler. Yıldızların tümünün kütlesi, bizim güneşimizin kütlesinin yaklaşık 200 milyon katıydı. Daha sonra araştırmacılar, galaksinin toplam kütlesini hesaplamak için küresel kümeler olarak sınıflandırılan parlak cisimlerin hareketlerini kullandılar. Van Dokkum, yıldız kütlesinin yaklaşık 200 milyon Güneş kütlesi olduğu bir galaksi için kara madde kütlesinin yaklaşık 80,000 milyon Güneş kütlesi olmasını bekleriz diye açıkladı. Ancak; sistemin toplam kütlesi, tahmin edilenden önemli ölçüde daha az olan 300 milyon Güneş kütlesinden fazla çıkmadı. Araştırmacılar, DF2'nin diğer birleşen galaksilerden çıkan gazdan oluşan eski bir gelgitsel cüce galaksi olabileceğini öne sürdüler. Araştırmacılar, ayrıca DF2'nin önceki birleşmesinden ona madde verebilecek bir eliptik galaksiden uzakta olmadığını da belirtiyorlar. Diğer olası bir açıklama ise; yıldızlararası ortamdan esen rüzgarların, bu sıra dışı galaksiyi oluşturmak için yeterince gazı süpürmesidir ve bu açıklama DF2'nin yakın komşusu tarafından da güçlendirilmektedir. Komşu galaksiye doğru akan madde, bu eşsiz cismin oluşmasına yardımcı olarak parçalara ayrılmış da olabilir. Galaktik grupta bulunan birkaç galaksiden biri olan DF2, Samanyolu'ndan yaklaşık 6,5 milyar ışık yılı uzaklıkta yer almaktadır. Bu galaksi, son zamanlarda keşfedilen bir galaksi değildir ancak, sahip olduğu sıra dışı olan parlak küresel kümeleri, aşırı dağınık galaksiler olarak bilinen galaksi türlerini inceleyen araştırmacıların gözlerine takıldı. DF2'yi de içeren bu soluk galaksiler, Samanyolu kadar geniş olabilirler ancak yüzde 1 kadar parlaklıkta olmaktadırlar. Açıklamaya göre DF2, diğer galaksilere hiç benzemiyor. Sarmal galaksilerin aksine, yoğun bir merkezi bölgeye veya bu galaksilerin en önemli özelliği olan sarmal kollara sahip değildir. Ve eliptik galaksilerin aksine, merkezinde bir kara delik olduğuna dair de hiç bir işaret yoktur. Aslında, hayaletimsi transparan galaksi sayısı o kadar azdır ki, bunların arkalarında bulunan galaksiler görülebilir. Van Dokkum ve Abraham, soluk astronomik nesneleri araştırmak için tasarladıkları Dragonfly Telephoto Array adlı cihaz ile aşırı dağınık galaksileri araştırıyorlar. 2015 yılında ekip, neredeyse tamamen kara maddeden oluşan bir aşırı dağınık bir galaksiyi incelemek üzere Dragonfly'ı kullandılar. İşte o zaman, belli belirsiz olan DF2'nin etrafında dönen 10 sıra dışı parlak küresel küme araştırmacıların gözlerine takıldı. Ortalama 20 ışık yılı boyunca uzanan kümeler, yakınlarında bulunan kümelerden iki kat daha az yoğun olmalarına rağmen diğer benzer nesnelerden daha fazla parlamaktaydı. Van Dokkum'a göre, bunlar neredeyse Samanyolu'nda bulunan en parlak küresel küme olan Omega Centauri kadar parlaktı. Buna rağmen bu kümelerin kütleleri, DF2'nin toplam kütlesinin yüzde 3'nü oluşturuyordu ki bu normal küresel kümelerin kütleye yaptığı katkının yaklaşık 1.000 kat üzerindedir. Van Dokkum ve meslektaşları, DF2 ile olan bağlantılarını doğrulamak için parlak yığınları daha ayrıntılı olarak incelemeye devam etmeyi düşündüklerini söyledi. Ayrıca, sıra dışı karanlık madde içermeyen bu galaksiye benzeyebilecek diğer aşırı dağınık galaksileri aramaya da devam edecekler. Araştırmacılar; galaksinin kara madde eksikliğinin, bu tuhaf parlak kümelerle ve galaksinin şaşırtıcı büyüklüğü ile ilgili olabileceğini söylediler. 1950'lerde galaksiler üzerinde yapılan çalışmalar, ilk olarak evrenin çıplak gözle ölçülebilenden daha fazla madde içerdiğini gösterdi. Galaksilerin ve küresel kümelerin hareketlerinin ölçümleri; bu cisimlerin, yapılabilen ölçümlere dayanarak görünür maddenin gerektirdiğinden daha hızlı döndüğünü uzun zamandır öne sürmektedir. İronik olarak, karanlık madde yoksunluğu olmasına rağmen DF2, görünmeyen maddenin varlığını tartışmaya yardımcı olabilir. Çoğu araştırmacı karanlık maddenin evrene hakim olduğunu kabul ederken, alternatif açıklamalar da bulunmaktadır. Modifiye Newton dinamikleri , gözlemlenen tutarsızlıkları açıklamak için Newton yasalarının değiştirilmesini önermektedir. Gelişen Kütle çekimi ; uzay-zamanın, toplu hareketleri ile kütle çekim kuvveti ortaya çıkaran küçük elementler tarafından oluştuğunu öne süren bir başka fikirdir. Bu teorilerde; karanlık madde gerçek değil, büyük ölçeklerdeki yerçekimi bilgimizin eksikliğinden kaynaklanan bir yanılsamadır diyor Van Dokkum. Bu durumda, her galaksinin kara madde belirtisine sahip olduğunu göstermesi gerektiğini ve bunun, bu tarz modellerde yok olup tekrar ortaya çkan bir şey olmadığını da sözlerine ekledi. Follow Nola Taylor Redd at @NolaTRedd, Facebook or Google+. Follow us at @Spacedotcom, Facebook or Google+. Originally published on Space.com.


Bulut tohumlama ve yapay biçimde yağmur oluşturmak ne derece mümkün? Bir bilim kurgu düşüncesi gibi lanse edilen bu olayın ne derece mümkün olduğunu birlikte inceleyelim. Tarih derslerinde, Türklerin Orta Asya'dan göçlerinin sebebini kuraklık olarak öğrendik. Evet, teorimiz bu, peki tohumlama işleyişi bu teoride nasıl uygulanır? Elimizde aşırı soğuk bir sıvı olsun, bu sıvının içine minnacık bir katı partikül atarsanız elinizdeki sıvı katı hale geçecek yani donacak! Teorimizde belirtildiği gibi önce kristaller büyümeye başlar, siz de bu kristellerin büyümesini partiküllerle hızlandırırsanız, yoğunlaşmış buluttan yağmuru seri bir şekilde üretirsiniz. Kurumlar bu işi amonyum nitrat, kadmiyum iyodür, bakır sülfür, kurşun iyodür, CO2 buzu ve gümüş iyodür kullanarak yapıyor. Özetle anlattığımız bu yöntem, ülkemiz dahil birçok ülkede uygulanmıştır. Yağmur bombası olarak da isimlendirilen tohumlama; kimi zaman yerden gaz halde gönderilen, kimi zaman da uçaklarla bulutların üzerine atılan partiküller yoluyla gerçekleştirliyor. Türkiye'de 1990 yılında İstanbul'da, sonrasında Ankara ve İzmir'de bulut tohumlama uygulamaları gerçekleştirildi. Şimdi gelelim asıl meseleye, gerçeketen tohumlama mantıklı bir çözüm mü? Türkiye'de gerçekleştirilmesi mantıklı mı, etkileri neler olabilir? Bu konuda farklı görüşler var. En önemli görüş ise tohumlamanın Türkiye koşullarında gerçekleştirilmesini hata olarak gören savdır. Bu savı destekleyen bilim insanları, Türkiye üzerine hiçbir zaman çok soğuk bulut kütlesinin gelmeyeceğini, bu yüzden de yapılan işlemin yararsız olduğunu savunuyor. Ayrıca birçok ülke de, bulutları veya sisi dağıtmak için bu yöntemi kullandığını söylüyor. Evet, aslında bulut tohumlama pek verimli değil. Bu yöntemin 15 dakika ila 1 saat yağış getirdiği, fakat bütün bulutluluğu yok ettiği de kanıtlanmıştır.


Bugün evrende var olan tüm yıldızların doğum yeri olan bulutsular , yani gaz ve toz bulutları, bizim o muhteşem fotoğraflarda gördüğümüz şekillerine göre bazı türlere ayrılır. Aynı zamanda bu türler, nasıl oluştukları veya ne oldukları hakkında bize bir çok şey söyler. Bu bulutsular; karanlık bulutsular, yansıma bulutsuları, salma bulutsuları, gezegenimsi bulutsular ve süpernova kalıntılarıdır. Salma bulutsuları, çok sıcak iyonize olmuş gazlardan oluşur. Bunun sebebi genellikle çevresinde bulunan bir yıldızdır. Elektronlar bulundukları enerji seviyesinden daha düşük bir enerji seviyesine geçiş yaptıklarında belirli bir frekansta ışık saçarlar. İşte salma bulutsuları bu sayede kendi ışıklarına sahiptir. Hatta çoğunlukla kırmızı görünmelerinin sebebi de en bol bulunan element olan hidrojenin verdiği salma çizgisinden kaynaklanır. Karanlık bulutsular, oldukça yoğun olmaları sebebiyle içerisinden veya arkasından hiçbir ışık geçirmediği için çevresine göre koyu görünen bulutsulardır. Bunlar genellikle yansıma ve salma bulutsuları ile birlikte yer alır. Ayrıca tek başlarına yer aldıklarında detaylarının fark edilmesi daha zordur. Kızılötesi gözlemler yapılarak bu yoğun bulutsunun içerisinde oluşmakta olan ön-yıldızlar görünebilir. En popüler bulutsulardan biri olan At Başı Bulutsusu karanlık bir bulutsudur. Yansıma bulutsuları, adlarından da anlaşılacağı gibi, yakında bulunan bir yıldızdan aldıkları ışık sayesinde aydınlanırlar. Çoğunlukla bu bulutsular diğer bulutsu türleriyle birlikte bulunurlar. Büyük kütleli yıldızların ömürlerinin sonunda şiddetli bir süpernova patlaması sonucu katmanlarını uzaya saçtığı, dağınık yapılardır. Gezegenimsi bulutsular aynı şiddetle dağılmadığı için daha düzenli görünürken, süpernova kalıntıları oldukça dağınık şekillere sahiptir.


Bildiğiniz gibi astronomi, amatör veya profesyonel, kendini yetiştiren ve çok çalışan hemen herkesin keşifler yapabileceği bir bilim dalı. ABD Minnesota Duluth Üniversitesi'nde doktorasını yapmakta olan Burçin Mutlu Pakdil'in içinde yer aldığı ekibin Burcin's Galaxy adını verdiği galaksi üzerindeki keşifleri de, bu güzel örneklerden biri. Burçin Mutlu Pakdil, Mithila Mangedarage, Marc S. Seigar, ve Patrick Treuthardt'ın hazırladığı ve yüksek lisans öğrencisi Pakdil'in baş yazarlığını yaptığı makale, PGC 1000714 olarak bilinen galaksinin keşfedilen yeni özelliklerini anlatıyor. PGC 1000714, hoag tipi olarak bilinen halka şeklinde bir gökada. Pakdil ve ekibinin üzerinde yaptığı çalışmalar, bu galaksinin ilginç ve sık görülmeyen yapısını ortaya koyuyor. Buna göre, galaksinin çekirdek çevresini saran mavimsi dış halka sadece birkaç yüz milyon yaşında genç yıldızlardan oluşurken, daha içte yer alan kırmızımsı halka ise büyük oranda 5 milyar yaşın üzerindeki yaşlı yıldızlardan meydana gelmiş. Ekipte yer alan, Kuzey Karolina Doğa Bilimleri Müzesi'nden astrofizikçi Patrick Treuthardt, çekirdek çevresindeki bu şekildeki farklı yaş katmanının galakside iki farklı yıldız oluşum dönemi yaşandığının göstergesi olduğunu dile getiriyor. Ekip, PGC 1000714 üzerine yaptıkları çalışmalarda bu halka yapısını keşfettikleri için, başarılı yüksek lisans öğrencisi Burçin Mutlu Pakdil'i onurlandırmak adına kendi aralarında galaksiye Burçin'in Gökadası ismini vermiş. Genç bilim insanlarının hocaları ve arkadaşları tarafından bu şekilde onore edilmeleri, yurt dışı üniversitelerinde sık görülen güzel bir davranış. Benzer uygulamaları ülkemizde de görebilmek çok güzel olurdu. Elbette bu resmi bir isimlendirme değil, çünkü çalışma yeni bir galaksinin keşfini içermiyor. Önceden bilinen ve PGC 1000714 olarak numaralandırılmış olan galaksi üzerindeki inceleme ve çekirdek çevresindeki farklı yaş halkalarının keşfinden kaynaklanan bir başarı var. Çalışma arkadaşlarının yüksek lisans öğrencisi Pakdil'i gayretlerinden dolayı teşvik etme amaçlı, kendi aralarında zaman zaman kullandıkları, artık basına da yansımış olan bir isim; Burçin'in Gökadası. Yani, yeni bir galaksinin keşfedilmesi veya galaksiye Pakdil'in adının resmi olarak verilmesi söz konusu değil. Bilinen hoag tipi bir galaksinin incelenmesi ve çekirdek bölgesindeki halka yapısının ortaya çıkarılması üzerine bir çalışma söz konusu. Arkel, internette herkese açık olarak yer alan ve gökbilimcilerin araştırma için amatör astronomları teşvik ettiği arşivi incelerken bu nesneyi keşfetmiş. Nesneyi ilk farkeden kendisi olduğu ve amatör bir astronom olarak önemli sayılabilecek bir keşif yaptığı için, katalog numarası SDSS J094103.80+344334.2 olan bu gökcismine Hanny's Voorwerp adı verilmiş. İlgili yazımıza ve detaylara buradan ulaşabilirsiniz. Astronomi, elindeki imkanları boyutlarına bakmadan değerlendirebilen herkesin yeni keşifler ortaya koyabileceği bir bilim dalıdır demiştik. Örneğin, kuyruklu yıldızların büyük bir kısmı profesyonel astronomlarca değil, uzun geceler boyu sistemli biçimde gökyüzünü inceleyen amatör astronomlar tarafından keşfedilmiştir ve keşfedilmeye devam ediliyor. Sizler de, basit bir teleskopla, dürbünle ya da çıplak gözle gökyüzünü inceleyerek veya internet üzerinden herkesin erişimine açılan muazzam büyüklükteki fotoğraf arşivlerini tarayarak astronomiye, dolayısıyla bilime katkıda bulunabilirsiniz. Ali Kuşçu Uzay Evi, gökyüzünde nele...


Eğer dikkatli bir gözlemciyseniz, çok karanlık bir yerde Güneş batıp alacakaranlık bastırdığında ufuktan gökyüzüne uzanan belli belirsiz bir aydınlık şerit görebilirsiniz. Bu aydınlık, burçlar ışığı olarak isimlendiriliyor. Burçlar ışığı, gezegenimizin yörünge düzleminde bulunan toz parçacıklarının Güneş tarafından aydınlatılmasıyla meydana gelir. Bu tozun bir kısmı küçük gezegenlerden saçılan parçalardan meydana gelirken, çoğunluğu kuyruklu yıldızların bıraktığı artıklardır. Astronomlar, burçlar ışığını oluşturan tozun miktarının 20 trilyon tondan daha fazla olduğunu hesaplıyorlar. Bu tozun 100 bin tonu ise, yıl boyunca Dünya'nın üzerine düşüp gezegenimizin kütlesine ekleniyor. Aynı şekilde, toz parçacıklarından yansıyan Güneş ışınlarının oluşturduğu karşıgün denilen farklı bir aydınlık şerit de vardır. Ancak, karşıgünün oluşumu biraz daha farklıdır ve gökyüzünde çok daha yüksekte görülür. Güneş'in tam 180 derece aksi yönünde oluşan karşıgün, yine gezegenimizin yörüngesi boyunca saçılmış olan toz parcacıklarından yansıyan ışınlarla oluşur.


Astroloji zırvalığı, gök cisimlerinin konumlarındaki değişikliklerin insan beyninin, vücudunun, karakterinin veya geleceğinin üzerinde etkileri olduğunu iddia eder. Bu iddiayı dile getirenlerin herhangi bir bilimsel veya istatistiksel araştırması yahut kanıtı bulunmamasına rağmen, yoğun biçimde doğum tarihlerinde gezegenlerin dizilişinin insan karakterlerini ve yaşam çizgilerini belirlediğine inanılır. Biz bilim insanları ise, bu düşüncenin herhangi bir gerçekliği bulunmadığını ısrarla dile getiririz. Ay'ın çekim etkisinin insan üzerindeki etkisi bir elmadan farksızdır. Üzerinizden geçen bir uçak yahut bir kuş, sizin üzerinizde Ay'ın uyguladığına eşit, bazen de daha fazla çekim etkisi uygular. Gezegenlerin uyguladığı kütleçekim etkisi ise, bundan çok çok daha azdır ve bizler tarafından hesaplanabilir. Nasıl hesaplandığını görmek için aşağıdaki videoyu izlemenizi öneririz. Burç yorumlayıp para kazananlar ise size derler ki; yok biz kütle çekimini kastetmiyoruz. Sürekli bir enerji kelimesi dolanmıştır dillerine. Bu sürekli bahsettikleri sözde enerjinin ne olduğunu söylemedikleri gibi, ne olduğunu bulmaya dair herhangi bir çalışmaları da bulunmaz. Gezegenler dikkate alınabilecek enerji kaynağı da değillerdir. Jüpiter ve Uranüs haricinde hiçbir gezegenin denklemlere katılmayı hak edecek derecede bir iç enerji kaynağı yoktur. Bunlar, doğrudan Güneş'ten aldıkları ışığı yansıtırlar. Ama burç yorumlayıp para kazananlar size kastettiğimiz enerji bu değil, kozmik bir enerji var, bilim henüz keşfedemedi cümlesini söylemekten geri durmazlar. Onlara göre ne kadar çok bilinmez mistik alan olursa, inandırıcılıkları da o kadar yüksektir. İnsan üzerinde açık, net ve belirgin etkisi olan tek gök cismi ise Güneş'tir. Sürekli Güneş'in elektromanyetik radyasyonunun etkisi altında yaşarız. Elektromanyetik radyasyon deyince elbette daha havalı oluyor ama bunun ismi ışıktır arkadaşlar. Işık, dalga boyuna bağlı olarak çeşit çeşittir. Sonuçta bir foton'dur. Ayrıca yeri gelmişken söyleyeyim, foton kuşağı diye bir şey yoktur. Foton şartları yapay olarak aşırı zorlamadığınız sürece hareketsiz kalamaz. Hareketsiz kaldığında ise hızla ilk yola çıktığı andaki enerjiyi etkileşim yoluyla kaybeder. Kara delik gibi yoğun çekimli ortamların olay ufku haricinde öyle bir yerde durup, dolanıp kuşak falan da oluşturamazlar. Hoş, foton kuşağı savunucularının bahsettikleri kuşağın ne olduğundan da haberleri yoktur ama, bol keseden sallamak bedava olduğu için bol bol konuşurlar. Güneşten fotonlar haricinde yayılan nötrinoların milyarlarcası her saniye vücudumuzun içinden geçer. Bu durum, geceleri de hiçbir fark olmadan aynıdır. Nötrinolar madde ile hemen hemen hiç ilişki içine girmedikleri için geceleri Dünya'nın diğer tarafından, yerküreye girer, 13 bin kilometrelik kaya ve demir katmanını sanki yokmuş gibi geçerek vücudumuza girer ve yine hiç yokmuşuz gibi çıkıp gider. Yani vücudumuzdan geçen Güneş kaynaklı nötrino sayısı gece ve gündüz boyunca aynıdır. Enerji ve enerji formu tanımlamaları her ne kadar mistik ve havalı dursa da, enerji dediğiniz şeyin e=mc2 ile açıklanabilen, maddenin bir hali olduğu gerçeğini unutmamalısınız. Enerji, olağanüstü garip, mistik bir şey değildir. Maddenin etkisini anlayabilmemize yarayan bir tanımlamadır. Enerji bir araya geldikçe bildiğimiz maddeyi oluşturur ve aynen tahmin edeceğiniz gibi, bildiğimiz fizik kurallarına tabidir. Bir gezegenden üzerinize gelen ve sizi etkileyeceğiniz düşündüğünüz partiküllerden çok daha fazlasını çevrenizdeki cisimlerden alırsınız. Örneğin 10 metre ilerideki bir elektrik ampulünden gelen ışık ve enerji, Satürn veya Jüpiter'den gelenden binlerce kat daha fazladır. Bilgisayarınızın veya televizyonunun hoparlörlerinin manyetik alanı, size Dünya'nın manyetik alanından kat kat daha fazla etki eder. Yine, x burcu kişisi bilimde ileridir, sanatta süperdi, ondan duygusal yoktur gibi klişeler de burç safsatası savunucuları tarafından sıklıkla dile getirilir. Hatta y burcunun ünlüleri şunlardır gibi listeler hazırlanır. Okuyanlar da kolaylıkla burçlarından çıkmış bu ünlüleri sahiplenir, kendileriyle bağdaştırır. Oysa, büyük sanatçıların çıktığı iddia edilen burçlar haricinde, herhangi bir diğer burçtan çıkan büyük sanatçıları veya bilim insanlarını ayrı ayrı listelediğinizde o iddia edilen burç mensupları ile eşit sayıda olduklarını görürsünüz. Çok ünlü ve başarılı insanlar da aynı biçimde her burçtan eşit sayıda çıkar; çok kötü, nefret edilesi insanlar da... İstatistik bilimi tüm bunları net biçimde ortaya koymasına karşın, astroloji safsatasını savunan insanlar ısrarla burçlara ve kaderlerini gezegenlerin, yıldızların konumlarının belirlediğine inanmayı sürdürürler. Bir gezegenden veya yıldızdan gelebilecek herhangi bir fiziksel etkinin çok çok daha fazlasını çevrenizde bulunan cisimler size uygular demiştik. Ve bildiğiniz gibi çevrenizdeki bu cisimler sürekli bir değişim halindedir. O halde kaderinizi veya ruhsal durumunuzu gökcisimlerinde değil, bu cisimlerde aramanız daha mantıklı olacak. Tabii bunda bir mantık görebiliyorsanız. Ünlü bir gökbilim profesörü olan Ethem Derman'ın söylediği gibi: Doğum anında ebenizin etkisi Satürn'ün etkisinden daha fazladır.


İnsanoğlu var olduğundan bu yana gökyüzüne bakmış ve orada olup bitenleri anlamaya çalışmıştır. Bu anlam arayışında İnsanoğlunun belirsizliklerden hoşlanmaması ve eksikleri doldurma dürtüsünün neden olduğu bir isimlendirme süreci sonucunda gökyüzünde görece yakın konumlanmış bazı yıldızlar cisimlere, hayvanlara ve mitolojik kahramanlara benzetilerek adlandırılmıştır. Bu isimlendirme süreci yön bulma, mevsim geçişlerini belirleme ve astronomik gözlemlerin daha kolay bir şekilde yapılmasına zemin hazırlamıştır. Tabi takımyıldızları günümüzde yön bulma ve mevsim belirlemede kullanmadığımız için, artık neredeyse sadece amatör astronomlar tarafından gözlemleniyor. M.S. 2. Yüzyılda yaşamış astronomi, matematik, coğrafya ve optik alanlarında çalışmalar yapmış Batlamyus, Almagest isimli eserinde 48 takımyıldızı saymıştır. Ancak günümüzde 44 güney yarım küre, 44 kuzey yarım kürede olmak üzere toplamda 88 takımyıldızı bulunmaktadır . Her takımyıldızının ayrı bir hikayesi ve içeriği vardır. Bu yazı dizimizde de takımyıldızların ilginç özellikleri ve hikayeleri hakkında bilgiler vereceğiz. Gökyüzünde çok büyük bir alan kapladığı, astronomi ile ilgilenmeyenlerin bile aşina olduğu ve sık sık şekil itibariyle Küçük Ayı ile karıştırıldığı için sahne ilk olarak Büyük Ayı Takımyıldızı'nın. Büyük Ayı birçok kültürde farklı isimlerle anılmıştır. Zamanında Kuzeybatı Avrupa'da ve Britanya bölgelerinde Araba ve Pulluk gibi isimlerle anılmıştır. Hatta Mısırlılar su aygırına, Galyalılar yaban domuzuna, Araplar ardından üç kişinin ağıt yaktığı bir tabuta, Romalılar ise öküzün çektiği bir arabaya benzetmişlerdir. Karaayak Kızılderilileri ve diğer kabileler de bu takımyıldızı düzenli olarak Kuzey Kutbu'nun etrafında döndüğü için saat olarak kullanmışlardır. Bizim Büyük Ayı dememizin sebebi ise Yunan mitolojisi olsa gerek. Bu hikayeye de kısaca yer verelim. Efsaneye göre kıskanç Hera , Zeus ile birlikte olan Callisto'yu büyük bir ayıya çevirmiş. Bunun üzerine Zeus Callisto'yu Büyük Ayı Takımyıldızı'na, onu çok özleyen oğlunu da Küçük Ayı Takımyıldızı'na dönüştürüp gökyüzünde buluşmalarını sağlamıştır. Büyük Ayı nam-ı diğer Ursa Major, ilkokullarda öğretilen büyük kepçenin / cezvenin ta kendisidir. İlk akla gelen tabir bu ama, Büyük Ayı sadece kepçeden ibaret değildir. Kepçeyi oluşturan yıldızların kadir değerleri daha düşük -ki bu da söz konusu yıldızın daha parlak olduğuna işaret eder- olduğu için kepçe figürü daha belirgindir. Ancak kepçeyi oluşturan 7 yıldız dahil Büyük Ayı'da 93 yıldız bulunmaktadır. Kepçeyi oluşturan yıldızlar kadir değerlerine göre en parlaktan en sönüğe: Alkaid (1,75), Alioth (1,85), Dubhe (2), Mizar (2,20), Merak (2,30), Phad (2,40), Megrez (3,30) şeklinde sıralanır. Aynı zamanda bu parlak yıldızlar kutup yıldızının bulunmasında da en önemli referans noktalarıdır. Bu konuda özellikle Dubhe ve Merak bizlere oldukça yardımcı olmaktadır. Dubhe ve Merak'tan hayali bir doğrusal çizgi çıkararak Polaris'e ulaşılabilir. Büyük Ayı Takımyıldızı, parsellediği bölge içinde pek çok galaksi, nebula ve açık yıldız kümelerine ev sahipliği yapmaktadır. Aynı zamanda Büyük Ayı'yı oluşturan yıldızların arasında çift yıldız sistemleri de vardır ve bunların en dikkat çekeni de Mizar Alcor ikilisidir. Bu ikili bizden yaklaşık 80 ışık yılı uzaklıktadır ve aralarında mesafe sadece 3 ışık yılı kadardır. Ancak çok uygun gözlem şartlarında dikkatli bakıldığında fark edilebilen bu ikilinin eskiden insanlar tarafından gözlerin sağlamlığını test etmek için kullanıldığını da belirtelim. Büyük Ayı Takımyıldızı, en iyi ilkbahar mevsiminde gözlemlenir. Bunun nedeni sonbaharda ufka yatık bir şekilde konumlanmasıdır. Ancak mart nisan aylarında adeta şaha kalıp gök kubbenin en tepesine kurulup yoğun şehir ışıklarına rağmen gözlemcilere afili pozlar verir. Takımyıldızların şekilleri ve isimleri arasında ciddi bir tutarsızlık söz konusudur. Örneğin Büyük Ayı'ya bakarken ''Ne ayısı yahu, bildiğimiz cezve bu'' dediğinizi duyar gibiyiz. Haklısınız da. Çünkü takımyıldızlarda yer alan yıldızlar zaman içerisinde çok yavaş bir şekilde de olsa ciddi anlamda konum değiştirmişlerdir. Yani Büyük Ayı bundan 1 milyon yıl önce böyle görünmüyordu . Yıldızların hareketini hesaba katan simülasyonlar yardımıyla aşağıdaki şekilde de göreceğiniz üzere Büyük Ayı bambaşka bir şekil ortaya koymaktaydı. İşte, Büyük Ayı'mızın hikayesi böyle. Şu haliyle bile ayıya benzetmek için hayal gücümüzü epey zorlarken, yıldızlar milyon yıllar boyunca hareketlerine devam ederek Büyük Ayı'yı daha da tanınmaz hale getirecekler. Bambaşka şekiller alarak yeni sıfatlar ve değişik isimlerle anılarak kutup bölgesindeki hakimiyetine devam edecek. Not: Kadir, astronomide kullanılan bir parlaklık birimidir. Değeri ifade eden rakam ne kadar büyükse yıldız o kadar sönük, rakam ne kadar küçükse, yıldız o kadar parlaktır.


Bu yazımızda yükün tanımından başlayıp noktasal parçacıklara ve daha büyük yapılara yüklerini neyin verdiğiyle devam edeceğiz. Sonra ise fazladan boyutlardan bahsedip, bunu D-zarlar ile bağlayacağız. Nihayetinde, parçacıkların birbirleriyle etkileşimini kuantum elektrodinamiğine göre açıklayıp bitireceğiz. İlk önce tabii ki Yükün ne olduğunu anlatmakla başlayalım yazımıza ki, akıllarda bu yükün nereden ve nasıl geldiği daha kalıcı biçimde yer etsin. Not: Sıklıkla sahte bilimcilerin mistik öğretilerini yaymak için kullandığı; aynı yükler birbirini ittiği halde, nasıl oluyor da atom çekirdekleri bir arada kalabiliyor sorusunu cevaplamak için şöyle düşünün. İki mıknatısın aynı kutupları birbirini iter ve asla birleştirilemezler. Oysa, o iki mıknatısı ayakkabılarınızdan alıştığınız cırt cırt ile sarmaladığınızda, birbirlerini itmelerine rağmen yapışıp bir arada kalırlar. İşte, güçlü kuvvet de tam olarak bunu yapar. Bütün atom altı parçacıkların sahip oldukları yükler enin katları şeklindedir. Yukarıda dediğimiz +1 ve -1 olan yükler gerçekte +e ve e'dir (e=1.602x10-19 coulomb). Atom altı parçacıkların oluşturduğu birazcık daha makro yapıların yükleri ise bünyesinde bulunan bütün atom altı parçacıkların yükleri toplamından gelir. Mesela proton noktasal bir parçacık olmadığından yükü; onu oluşturan 2 yukarı ve 1 aşağı kuarktan gelir (2 up ve 1 down kuarkların yükleri sırayla +2/3 ve -1/3 tür). Nötron ise 2 down ve 1 up kuarktan oluştuğu için yükü 0'dır. Çok net bir şekilde görebileceğiniz gibi yük bütün atom altı parçacıkların sahip olduğu karakteristik bir özelliktir. Sicim kuramına göre, sicimlerin farklı frekanslarda titreşmesi noktasal parçacıklara yük, kütle vb özellikler kazandırır. Parçacıklara nasıl kütle kazandırdığı, nasıl yük kazandırdığından daha açık ve akla yatkındır. Çünkü sicim kuramı yük kavramını fazladan boyutlarla ilişkilendirerek açıklıyor. Bu da bizim gibi sadece 3 uzaysal boyutu algılayan canlıların bu kavramları anlamasını biraz imkansız kılıyor. Sicimlerin parçacıklara nasıl kütle kazandırdığı açık dedim açıklamadan geçmeyeyim. Şimdi sicim kuramına göre yükü açıklayalım. Biraz başınız dönebilir, bu yüzden bağladığınız kemerlere güvenmeyin, aynı zamanda bir yerlere de tutunun! Ayar simetrisi, yükü açıklamak için bir fazladan boyuta ihtiyaç duyar ve bu boyutun daire şeklinde olması gerektiğini söyler. Çünkü daire simetriktir. Şimdi simetrinin yükle ne alakası var diyebilirsiniz, fakat çok alakası var. Eğer evrenimizde fazladan boyutlar varsa ve bir fazladan boyut çok küçük ama daire şeklindeyse, parçacık bu dairenin çevresinde ileri gitmesinden dolayı +, geri gitmesinden dolayı yük kazanır. Hatta ve hatta +, ve 0 yük dışında başka yük olmaması da, bu parçacıkların dairenin çevresi etrafında gidebilecekleri başka yönün olmamasından kaynaklanıyor. D-zarlar: Edward Witten M-teorisini öne sürdüğünde, o zamana kadar kabul görmüş 5 farklı sicim kuramını birleştirmiş ve bunların sadece birbirlerinin farklı yorumlanışları olduğunu açıklamıştır. Evrenin 10 boyut değil de 11 boyuttan oluştuğunu öne sürmüş, hatta ve hatta bizim 3 boyutlu evrenimizi daha fazladan boyutlardan oluşan bir uzay-zamanın içinde yüzen 3 boyutlu bir zar olarak tanımlamıştır. Bizim evrenimizin 11 boyutlu veya daha alt boyutlu evrenlerin içinde bir D-zar olduğunu öne sürüyor kısacası. Bu kuramın en büyük gelişmesi, Joseph Polchinski tarafından 5 farklı sicim kuramının 3'ünde sicimlerden başka yüksek boyutlu cisimler olduğunu göstermesiyle gerçekleşti. Bu cisimler, D-zar olarak adlandırılıyor ve her zaman açık sicimin bittiği yerde bulunuyorlar: 0-zar=parçacık, 1-zar=sicim, 2-zar=zar, 3-zar,.... 9-zar). Süpersicim teorisi D-zarların elektrik yüküne benzeyen özellikleri vardır der ve bu D-zarların +1 yükü vardır. Teori ayrıca, -1 yükü olan anti-D-zarlar da vardır diye ekler. İkinci süpersicim devrimi, varsayılan 10 boyutun aksine 11 boyut barındırdığının öne sürülmesiyle etkinlik kazandı. Hatırladığınız gibi D0-zarlar noktasal parçacıklardı. Bu teori D0-zarları, daire şeklindeki 11.boyutun etrafında dönen parçacıklar olarak tanımlıyor ancak, parçacık 11. boyutun etrafında diğer tarafa doğru dönüyorsa bu da anti-D0-zar oluyor. Bu ortaya atıldığı zamanlarda harika bir matematiksel keşifti ve süper sicim teorisinin ciddi bir şekilde ele alınmasına yol açtı. iki elektron aynı yüklere sahip olduğundan dolayı birbirini iter ama neden? Kuantum elektrodinamiği bunu, iki elektronun birbirini itmesini sağlayan arasındaki sanal fotonun, yani elektromanyetik alanın yük taşıyıcısının bir anda momentumunu transfer etmesi ve ardından yok olması diye açıklıyor . Bu gluonlara sanal denilmesinin nedeni de, yalnız başlarına gözlemlenemeyecek olduklarından kaynaklanıyor. Çünkü bildiğiniz gibi kuarklar tek başlarına bulunmazlar. Ayrıca bu sanal parçacıklar şu anlık gözlemlenmedi ve kuantum mekaniksel olarak var olup yok oluyorlar. Aşağıda iki elektronun etkileşiminin açıklandığı Feynman Diyagramını görebilirsiniz. Protonun yükünü içindeki üçlü kuarkın yükleri toplamı diye açıklayabiliriz ama, kuarkların yükleri tam sayılar değil ki, bir parçacığın yükü nasıl +2/3 veya -1/3 gibi değerler alabilir? Bunun şu anlık kesin bir cevabını bilmiyoruz ve kuarkları yalnızken gözleyemediğimizden dolayı kesin bir şey söyleyemiyoruz.


Büyük patlama teorisi, yaklaşık 13.8 milyar yıl önce evrenin tek ve belirsiz bir hacme sahip bir noktadan hızla genişleyerek bugünkü halini aldığını söyler. İlk andan itibaren evren bu tekil yoğunluktan genişlemeye başlamış, hızla devam eden genişme sürecinde zamanla atom çekirdeklerinin oluşabileceği kadar düşük yoğunluk ve sıcaklığa ulaşmış, yeterince genişledikten sonra ise bu hidrojen ve helyum gazlarının kütleçekimsel etkilerle kendi üzerlerine çökmeye başlaması sonucu ilk yıldızlar ve galaksiler oluşmuştur. Büyük Patlama Teorisi, ilk oluşan galaksilerin içerdiği yıldızların ağır elementlerce fakir olduğunu, bugün bildiğimiz oksijen, silisyum, karbon gibi elementlerin bu yıldızların patlamaları sonrasında ortaya saçıldığını anlatır. Buna göre, ilk yıldızlar büyük oranda hidrojen ve helyumdan oluşuyordu ve ağır elementler içermiyorlardı. Aradan geçen milyarlarca yıl içinde bu ilk yıldızlar patlayarak çekirdeklerinde oluşan karbon, oksijen, azot, silisyum ve demir gibi bugün periyodik tabloda gördüğümüz ağır elementleri uzay boşluğuna saçtı . Sonraki kuşak yıldızlar, yıldızlararası boşluğa saçılan bu ağır elementleri de içerdiği için kayalık yüzeye sahip ve yaşamı destekleyebilecek gezegenler de içeren yıldızların oluşması mümkün oldu. Uzak galaksi kümelerinden gelen ışığın kırmızıya kaymasının, doppler etkisi nedeniyle gerçekleştiği varsayımına dayanılarak bunları söylüyoruz. Doppler etkisi, ışığın veya sesin, yani bir dalganın uzaklaştıkça dalga boyunun büyümesi, yakınlaştıkça küçülmesidir. Şöyle ki, bir ışık kaynağı sizden uzaklaşıyorsa, ışığın giderek kırmızılaştığını, yaklaşıyorsa mavileştiğini görürsünüz. Tıpkı sesin uzaklaştıkça pesleşmesi, yakınlaştıkça tizleşmesi gibi. Bu da şu demek oluyor; uzak galaksi kümelerinin ışıkları hafifçe kırmızıya doğru kayıyorsa, bizden uzaklaşıyor olmalılar. Eğer gökyüzünün her yanındaki uzak galaksi kümeleri bizden uzaklaşıyorsa, aslında evrenin genişlediğini düşünebiliriz. Aslında evrenin genişlediği fikri henüz yokken; 1920'li yıllarda, Georges Lemaitre ve Alexander Friedmann gibi bilim insanları bu teoriyi ilk kez ortaya atmışlardı. Ardından Edwin Hubble, kırmızıya kaymayı gözlemsel olarak ortaya koyunca; evrenin genişlemesinin her zaman geçerli olduğu düşüncesiyle, genişleme geriye, geçmiş zamana doğru sarılarak; madem genişliyor, çok eskiden tüm evren tek bir noktada yoğunlaşmış olmalı denilerek big-bang teorisi bilim çevrelerinde yaygınlaşmaya başlamıştır. Başlangıçta bilim insanlarının çoğunun pek sıcak bakmadığı büyük patlama teorisi, George Gamow gibi bilim insanlarınca zaman içinde geliştirildi. Einstein'ın görelilik teorisinin de yardımıyla uygun hesaplar yapılarak genişleme olgusunu açıklayabilecek matematiksel çalışmalar ortaya konuldu ve böylelikle 1965'li yıllardan sonra bilim insanlarınca yaygın olarak kabul edilen bir teori haline geldi. Her önemli ve geçerli teoride olduğu gibi, büyük patlama teorisi de kendisini doğrulayacak kanıt öngörülerinde bulunur. Örneğin, teoriye göre evrenin çok uzak köşelerindeki galaksilere baktığımızda onların ışıkları bize çok geç ulaştığı için milyarlarca yıl önceki gençlik hallerini görmeliyiz. Ki zaten, ışık hızı sınırlı olduğu için gençlik hallerini görürüz. Yazının başında belirttiğimiz gibi, evrenin ilk oluşum aşamalarında hidrojen ve helyum haricindeki ağır elementler evrende az bulunuyordu. Büyük patlama teorisi der ki; gözlemlediğimiz bu çok uzak galaksilerin ışık tayfını incelersek, ağır elementlerin yakınımızdaki galaksilere oranla daha az oranda olduğunu bulmamız gerekir. Ve gerçekten de, bilim insanları uzak galaksi kümelerinden gelen ışığı analiz ettiklerinde ağır elementlerin çok az miktarda bulunduğunu gördüler. Bugün teleskoplarımızla çok uzak galaksi kümelerinin ışığını incelediğimizde, -bazı istisnalar haricinde- bu galaksilerdeki yıldızların ağır element bakımından oldukça fakir olduğunu gözlemliyoruz. Yine teoriye göre; evrenin tekil bir noktadan genişlemeye başladıktan sonraki ilk 380 bin yıl boyunca ışık yayılamaz. Çünkü, evren bu süre boyunca ışığın içinde yayılamayacağı kadar yoğundur. Evren 380 bin yaşına girdiğinde ise, yoğunluk ışığın yayılabileceği kadar düşer ve ışık aniden tüm evrene yayılır. Bu durum için büyük patlama teorisi bize şunu söyler: eğer öyleyse, o aniden yayılan ışınımın dalga boyu şu anda 1.9 mm, yani 2.7 kelvinlik bir kara cisim ışıması şeklindedir ve evrende nereye bakarsak bakalım görünebiliyor olmalı. Yine evet, gerçekten de bu öngörü doğru çıktı. Bilim insanları Arno Penzias ve Robert Woodrow Wilson, Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması adı verilen bu 2.7 kelvinlik ışımayı evrenin her yanında gözlemlediler. Bugün, uzaya gönderdiğimiz gözlem uyduları sayesinde arkaplan ışımasını çok detaylı biçimde haritalandırmayı başarmış durumdayız. Büyük patlama teorisini destekleyen bu saydıklarımız haricinde başka birçok kanıt var olduğu gibi, karanlık enerji benzeri açıklamakta güçlük çektiği konular da vardır. Zaten bu nedenle ilk ortaya atıldığında dönemin çok sayıda ünlü ve başarılı fizikçisi tarafından reddedilmiştir. Bununla beraber, plazma evren modeli gibi diğer görüşlere göre daha sağlam kanıt içerdiği için, büyük patlama şu an evreni anlayabilmemizi sağlayan en başarılı bilimsel teori olması nedeniyle bilim insanlarının çoğunluğu tarafından kabul görür. Unutmayın; bir teorinin açıklayamadığı bazı şeylerin olması, o teorinin yanlış olduğu veya çürütüldüğü anlamına gelmez. Teori ve kanun kavramlarının ne olduğuyla ilgili bu yazımızı okumanızı öneririz. 1) Tekillik, sıfır hacme ve sonsuz yoğunluğa sahip; alışık olduğumuz fizik kurallarının geçerli olmadığı oluşumlara denilir. Örneğin kara delikler gerçekte kendi çaplarında küçük birer tekilliktir. 2) Teorinin adı büyük patlama olsa da, gerçekte patlayan bir şey yok, tekil bir noktadan başlayan ani bir genişleme var. Yani fotoğrafta gördüğünüz gibi bir durum söz konusu değil. Big-bang teorisine bu patlama çağrıştıran ismini, teorinin kurucuları değil, teoriyle alay eden bir bilim insanı vermiştir. 3) İlk olarak 9 Ocak 2015'te yayınlanan ve büyük patlama teorisini sadece temel anlamda anlatan bu yazımız, geliştirilip güncellenerek tekrar yayına sunulmuştur. Bugün evren hakkında bazı temel fik...


Biraz fizik ve alanlarına ilgi duyan herkes bilir ki Einstein'in Görelilik Kuramı bizlere evrenin bir tekillikten, büyük bir patlama ile başladığını ve büyük bir çöküşle veya bir tekillikte son bulacağını söyler. Bir kara deliğin içerisine düşen herhangi bir madde tekillikte kaybolur ve dışarıdan algılanacağı tek şey o maddenin kütle çekim etkisi olur. Kuantum etkilerini de hesaba katacak olursak o maddenin kütlesi veya enerjisi sonuçta evrenin geri kalanına eklenebilir. Biz bu yazımızda; Evren gerçekten bir başlangıca ve bir sona sahip midir? sorusunu irdeleyeceğiz. Evrenin genel kabul gören tarihi Sıcak Büyük Patlama Modeli olarak bilinmektedir. Bu tip modellerde evren zaman içinde genişledikçe içinde bulunan tüm maddelerin ve ışınımların soğuduğu görülmektedir. -evrenin boyutunun ikiye katlandığında sıcaklığın yarıya düşmesi- Bizim sıcaklık olarak adlandırdığımız aslında parçacıkların ortalama enerjisinin veya hızının bir ölçütüdür. Parçacıkların hızı ile sıcaklık arasında doğru orantılı bir ilişki bulunmaktadır. Parçacıklar, yüksek sıcaklıklarda o kadar hızlı hareket ederler ki bu sayede birbirlerine çekilmekten kaçabilirler. Fakat soğuduklarında muhtemel sonlarından kaçamazlar ve birbirlerine doğru çekilerek kümelenmeye başlarlar. Sıcaklık öyle etkilidir ki evrende bulunan parçacıkların türleşmesine sebep olur. Eğer yeterli yüksekliğe sahip bir sıcaklık varsa çok çeşitli parçacık/karşıt parçacık çifti oluşabilir. Bu parçacıklardan bazıları karşı parçacıklarına çarptıklarında yok olsalar da üretilmeleri imha edilmelerinden çok daha kısa bir sürede gerçekleşir. Ancak bunun tersi olarak, daha düşük sıcaklıklarda bazı parçacıklar karşı parçacığına çarptığında yok olacak ve bu kez imha edilmeleri için geçen süre üretilmeleri için geçen süreden daha kısa olacaktır. Büyük patlamayı düşündüğümüzde evrenin o an ki boyutunun sıfır olduğunu ve sıcaklığın sonsuz derece olduğunu bilmeliyiz. Evren zamanla genişledikçe sıcaklığın azalacağını belirtmiştik. Evrenin sıcaklığının Büyük Patlama anından yalnızca bir saniye sonra on milyar dereceye düşmüş olduğu düşünülmektedir. Bu sıcaklık derecesi, Güneş'in merkezindeki sıcaklığın yaklaşık olarak bin katıdır. Yani 15,6 milyon santigrat derece sıcaklığı, 1000 ile çarptığımızda Büyük Patlamanın bir saniye sonrasının sıcaklığını bulabiliriz. Devasa bir sıcaklık olduğu konusunda hemfikir olduğumuzu düşünmekteyiz. Bu anda evrende en fazla var olan parçacıkların fotonlar, elektronlar ve nötrinolar ve ek olarak da bir miktar proton ve nötron oldukları düşünülmektedir. Bu an da elektronlar ve karşı elektronların çoğu birbirini yok etmiştir. Bu yok etme sonucunda daha fazla foton üretilmiştir. Ancak nötrinolar birbirlerini yok etmediler. Bunun sebebi nötrinoların kendileri ve başka parçacıklarla zayıf etkileşim kuruyor olmalarıdır. Eğer nötrinoları rahatça gözlemleyebilseydik erken evrenin modeli için bize yarar sağlayacaktı. Ne yazıktır ki nötrinoların sahip olduğu çok düşük enerjileri sebebi ile gözlemlerimiz oldukça zor biçimde gerçekleşebiliyor. Yapılan son deneyler eğer nötrinoların kendilerine ait kütleleri kesin ölçümlere ulaştırılabilirse, durum değişecektir. Nötrinolar evrenin genişlemesini durdurmaya ve tekrar çökmesine sebep olmaya yetecek kadar kürle çekim etkisine sahip karanlık madde'nin bir biçimi olabilirler. Büyük Patlamadan yaklaşık olarak yüz saniye sonra evrenin sıcaklığı bir milyar dereceye kadar düştüğü düşünülmektedir. Bu sıcaklık derecesini en sıcak yıldızların sahip olduğu sıcaklık olarak nitelendirirsek yanlış söylemiş olmayız. Bu sıcaklık derecesinde protonlar ve nötronlar nükleer kuvvetten kaçma yeteneklerini kaybetmişlerdir ve bir proton ile bir nötron içeren döteryum atomlarının çekirdeklerini üretmek için bir araya gelirler. Daha sonra döteryum çekirdekleri daha fazla proton ve daha fazla nötron ile bir araya gelerek iki nötrona sahip helyum ve eser miktarda da olsa daha ağır elementlerden olan lityum ve berilyumu üretmiştir. Büyük Patlamadan yalnızca birkaç saat sonra helyum ve diğer elementlerin üretimin sonlanmış olduğu düşünülmektedir. Ardından, sonra ki yaklaşık yüz yıl boyunca evren fazla bir şey olmadan genişlemeye devam etmiştir. Evren bu andan sonra da soğumaya ve genişlemeye devam etmiştir. Fakat bazı bölgelerde genişleme kütle çekim etkisi ile yavaşlatılmıştır. Buna bağlı olarak bu bölgeler tekrar çöktü. Çökme sırasında bu bölgelerin dışındaki maddelerin sahip olduğu kütle çekim etkisi bu bölgeleri hafifçe döndürmeye sebebiyet verdi. Çöken bölgenin boyutu ile dönme hızı arasında ters bir orantı mevcuttur. Çöken bölge küçüldükçe dönme daha da hızlanmıştır Bölge yeterince küçüldüğünde ise daha hızlı dönecek ve bunun sonucunda bugünkü disk şeklinde dönen galaksiler meydana gelecektir. Evrenin nasıl sona ereceğine dair üç olası senaryodan biri olan Büyük Çöküş Teorisi Rus bilim insanı Aleksandr Fridman tarafından 1922 yılında ortaya atılmıştır. Evrenin büyük patlamadan itibaren genişlediğini ve hala genişlemekte olduğunu belirtmiştik. Büyük Çöküş Teorisine göre, evrenin genişlemesi zamanla kütle çekimin etkisi ile yavaşlayacak evrenin toplam kütle miktarına göre bir anda duracak ve daha sonra kendi içine çökerek tıpkı başlangıç anında ki tekilliğine geri döneceği düşünülmektedir. Eğer evrenin genişleme hızı kurtulma hızından daha fazla olmazsa, tüm maddelerin karşılıklı yerçekimsel etkileri sonucunda evren kasılmaya başlayacaktır. Eğer bu daralma aşamasında entropi artmaya devam ederse daralma genişlemenin tersinden çok daha farklı bir şekilde görünür. Bildiğimiz üzere erken evren tek biçimliydi ancak gittikçe büzülen evren için bunu söyleyemeyiz. Büzülen evren gittikçe yıpranacaktır. Sonuçta bütün maddeler kara deliklere dönüşecek ve tüm bu kara delikler birleşecek veya büyük daralma tekilliğine sebep olacaktır. Daha açık bir şekilde tarif edecek olursak, biliriz ki evrenin genişlemesi ile Büyük Patlama da üretilen enerji arasında bir ilişki mevcuttur. Maddeler diğer cisimlerin yer çekimi etkisiyle Büyük Patlama noktasından uzaklaşarak evrenin genişlemesinin azalmasına sebep olmuştur. Zamanla maksimum genişleme noktasının ötesinde bir şey olmadığında evren Büyük Patlama noktasına dönecek ve yolu tersine çevirecektir.


Einstein haklıydı. Kütle çekim kuvvetindeki değişimler gerçekten de uzay-zaman boyunca dalga olarak yayılıyor. LIGO, 36 ve 29 Güneş kütleli iki kara deliğin birleşmesi sonucu oluşan bu türden dalgaları tespit etti. Toplamları 65 Güneş kütlesi eden bu cisimlerin birleşmesinde geriye kalansa 62 Güneş kütlesiydi. Peki geri kalan üç Güneş kütlesine ne oldu? Bu kütle, Einstein'ın ünlü E=mc2 formülünü kanıtlarcasına kütle çekim dalgaları olarak uzaya yayıldı. Her ne kadar LIGO'nun tespit ettiği karadeliklerin kütleleri yıldız standartlarına göre yüksek olsa da, gökadaların merkezlerinde olduğu düşünülen süper kütleli karadeliklerin yanında bir hayli küçük kalıyor. Bizim gökadamız Samanyolu'nun merkezinde yaklaşık dört milyon Güneş kütlesine sahip bir kara delik bulunuyor. Bu miktar, karadeliğin kütlesi etrafındaki yörüngede dolanan yıldızlardan ölçüldü. Bu kütle dahi daha büyük galaksilerin merkezlerinde bulunan on milyarlarca kütleli karadeliklere oranla oldukça küçük kalıyor. Astronomların süper kütleli karadelikler hakkında öğrenmek istedikleri çok sayıda bilgi var. Şimdilik onları üzerlerine düşen gaz aracılığıyla X-ışını, görünür ışık gibi dalga boylarında yaydıkları büyük miktarda elektromanyetik ışınım sayesinde görebiliyoruz. Bu süreçlerin karadeliklerin büyümelerine yardımcı olduğunu biliyoruz fakat gökadadaki gazın büyük bölümünün karadeliklerden uzak olması veya çok hızlı hareket ediyor olmaları, karadeliklerin en başta nasıl bu kadar büyük boyutlara ulaşabildikleri sorusunu sormamıza neden oluyor. Süper kütleli karadeliklerin bu kadar büyük kütleye sahip olmaları galaksilerin merkezlerindeki karadeliklerin birleşmesiyle açıklanabilir. Bu senaryo içinse iki gökadanın birleşmesi gerekiyor. Bu durum evrende gökadalar birbirlerinden uzak oldukları için oldukça nadir görülen bir olay. Fakat büyük patlamadan hemen sonraki süreçte evrendeki gökadaların birbirlerine çok daha yakın oldukları söylenebilir. Bu durumda çekim dalgalarını tespit etmek aynı zamanda da geçmişte geriye bakmak demektir. Yani en uzaktaki galaksileri gözlemleyebilmek anlamına gelir. Bu gökadalardan çıkan ışık büyük patlamanın hemen ardından yolculuğuna başladı. Bu bize süper kütleli karadeliklerin nasıl büyümeye başladıkları hakkında doğrudan ipuçları verebilir. Hatta bir süper kütleli karadeliğin gökadanın ve içerisinde bulunan yıldızların ve gezegenlerin şekillenmesinde büyük etkisi olduğu düşünülecek olursa konunun insanoğlunun varlığı ile de doğrudan alakası olduğunu söyleyebiliriz. Böylesi gözlemler yapmak için LIGO'nun dört km genişliğindeki kollarından çok daha geniş algılayıcılara ihtiyacımız var. eLISA isimli yeni projede ise gelecekte yörüngeye yerleştirilecek üç adet, kollarının uzunluğu Dünya ve Ay arasındaki mesafeden de daha uzun olan bir gözlemevinin kurulması planlanıyor. Nihai amacın büyük kütleli karadelik birleşmelerinden de daha büyük olduğunu söyleyebiliriz. Büyük patlama, hatta çoğu uzman tarafından büyük patlamadan hemen sonra gerçekleştiği düşünülen şişme sürecinde çok büyük miktardaki kütlenin neredeyse ışık hızında hareket etmesi söz konusu. Bu durum mevzu bahis kütlenin güçlü çekim dalgaları oluşturması gerektiğini öneriyor. Bununla birlikte en güçlü sinyal, boyutu evrenin boyutu ile karşılaştırılabilecek ölçüde büyük olan kütlelerden gelir. Kütle çekim dalgası ışınımı onu yayan cisimlerin dalga boyundan daha uzun dalga boylarına sahip olduğu için, bu büyük kütleden kaynaklanacak dalganın boyu da evrenin boyutu ile benzer bir boyutta olacaktır. Bu durumda LIGO veya evrenden daha küçük herhangi bir gözlemevi böylesi dalgaları tespit edemeyecektir. Bu dalgaların dolaylı gözlemi büyük ihtimalle kozmik arka plan ışınımının gözlemi ile gerçekleştirildi. Işık dalgaları sabit bir doğrultuda titreştiklerinde, ışığın özel bir kutuplaşması olduğunu söyleriz. Eğer çekim dalgaları arka plan ışınımı doğduğunda çoktan var olan dalgalarsa, arkalarında girdap benzeri ışığın kutuplaşması sırasındaki bir bükülme gibi B mode adı verilen bir iz bırakmaları gerekir. B modları kaynaklı bir sonuç birkaç yıl önce önerilmişti, fakat daha sonra oluşan sinyalin nedeninin kozmik tozdan kaynaklandığı görülmüştü. Bu, kozmik arka fon ışınımının polarizasyonu bozmak için ortaya çıkan çok sayıda etkenden sadece biri. Konu üzerindeki çalışmalar şişme teorisi hakkında kanıt sunabileceği gibi, maddenin evrende neden bu kadar homojen dağıldığına ilişkin kafa karıştırıcı sorulara da cevap verebilir. Her ne kadar böylesi bir sinyali bulmak muazzam bir çaba gerektirse de, aynı durumun kütle çekim dalgaları ilk önerildiği zamanda, yani yarım yüzyıl öncesinde de aynı zorlukta olduğunu söyleyebiliriz. Süper Kütleli Kara Delik Miktarı, Sandığımızdan Fazla Olabilir! Antik Galaksiler, Tahmin Edilenden Daha Parlaklar!


Büyük patlama teorisine göre, evren 13.7 milyar yıl öncesinde, bir tekilliğin aniden genişlemeye başlamasıyla oluşmuştur. Teoriye göre büyük patlama sonrası ortaya çıkan atomların %75'i hidrojen, kalan %25'i helyum ve eser miktarda lityum'dur. Yani en temel ve en hafif atomlardır. Yıldız oluşum teorilerimiz, Güneş ve Güneş'ten daha küçük yıldızların oluşabilmesi için hidrojen ve helyum'dan daha ağır elementlerin zorunlu olduğunu gösteriyor. Şöyle ki, küçük yıldızların oluşması için çökmesi gereken gaz bulutları, ısıyı bünyelerinde soğurabilecek soğutucu ağır elementlere ihtiyaç duyuyor. Aksi halde, sadece hidrojen ve helyum'dan oluşan bir bulut çökerken fazlasıyla ısınıyor ve bu ısı, bulutun çökmesini engelleyerek genişlemesine neden oluyor. Yani, sadece hidrojen ve helyum'dan oluşan bir gaz bulutunda, küçük bir yıldız hiçbir zaman oluşamıyor. Evrenin henüz daha küçük ve daha sıkışık olduğu genç günlerinde, hidrojen ve helyum'un bir araya gelip yıldız oluşturabileceği kadar yoğun gaz bulutları vardı. Buralarda bugün asla oluşamayacak kadar büyük kütleli yıldızlar doğabiliyordu. Devasa gaz kütleleri, sıkışırken oluşan ısınmanın neden olduğu dışa doğru oluşan itkisel basıncı aşabilecek kütleye ulaşabiliyordu. Sonuçta, bugün oluşması neredeyse imkansız olan, Güneş'in 200 katından fazla kütleye sahip dev ilkel yıldızlar parlamaya başlamıştı. Başka bir ifade ile evrenin ilk dönemlerinde, yani 13 milyar yıl kadar önce ilkel galaksilerde oluşan ilk yıldızlar, Güneş'ten yüzlerce kat daha fazla kütleye sahip çok ağır yıldızlardı. Hatta, bugünkü ağır parlak süper dev yıldızlardan bile birkaç kat büyüklerdi. Bu aşırı dev yıldızlar, 1 milyon yılı bile bulmayan ömürleri sonunda süpernovalar biçiminde patlayarak yıldızlararası gazı ağır elementler bakımından zenginleştiriyorlardı. Hidrojen ve helyum harici; karbon, oksijen, azot, silisyum, demir bakır vb ağır elementler ilk kez bu dev yıldızlarda meydana geldi. Onların saçtığı ağır elementler sayesinde, Güneş gibi ikinci ve üçüncü kuşak yıldızlar ve çevrelerindeki karasal gezegen sistemleri oluşabildi. Peki bunun aksi olabilir mi? Ilk yıldızların oluşmaya başladığı 13 milyar yıl önce sadece hidrojen ve helyum'dan oluşan Güneş büyüklüğünde bir yıldız meydana gelebilir mi? Teoride mümkün değil ama, pratikte olabiliyor. Örneğin geçtiğimiz yıl keşfedilen SDSS J102915+172927 isimli yıldız, Güneş'imizden daha küçük ve 13 milyar yaşında olmasına rağmen, sadece hidrojen ve helyum'dan oluşuyor, diğer elementleri neredeyse hiç içermiyor. Böyle bir yıldızın nasıl oluşabildiği ise araştırılmaya devam ediyor. Büyük ihtimalle o da hayatına dev bir yıldız olarak başlamış, ancak kısa süre içinde şu an bilmediğimiz bir nedenle kendisini oluşturan gazın %90'ından fazlasını kaybedip uzun ömürlü küçük bir yıldıza dönüşmüş olabilir. En üstteki görsel, Adolf Schaller tarafından hazırlanmış; ilk yıldızların oluştuğu ortamı ve ilkel galaksi yapılarını canlandırmaya çalışan bir ilustrasyondur. Nedelin Felaketi: Uzay Yarışındaki En Büyük Dram! SSCB ve ABD arasındaki kıyasıya uza... Yerel galaksi grubumuzun bir üyesi ... Dünya neden sıra dışı olsun ki? Nep...


Analog televizyon yayınında herhangi bir kanal ayarlı olmadığında, ekranda sürekli hareket eden beyaz ve siyah noktalar görürüz. Buna halk arasında karıncalı görüntü deniliyor. Tabi bunu görebilmek için eski, analog, halk arasında tüplü televizyon diye bilinen bir televizyona sahip olmanız gerekir. Günümüz LCD ve Plazma televizyonları çoğunlukla bu paraziti filtreleyerek kullanıcıya yansıtmıyorlar. Kusursuz şartlar altında, anten ucunda bir sinyal olmayacağı için televizyonun tasarımına bağlı olarak ya siyah ya da beyaz bir görüntü görmemiz gerekmektedir. Ancak, hiçbir zaman bu tek düze görüntüyü göremiyoruz. Yani analog televizyonlarda gördüğümüz bu şeyler televizyonun üretiminde eklenmiş şeyler değil. Bu gördüğümüz karıncalar, çevremizdeki elektronik cihazların, yüksek akım iletim hatlarının, Güneş'ten ve yıldızlarda gelen radyasyonun, hatta evlerimizdeki ampüllerin yaydığı parazitlerdir. Ancak, bu parazitlerin arasında çok gizli birşey de bulunur; evrenin doğum izleri! Evren birçok bilim insanı tarafından kabul edildiği gibi, Büyük Patlama sonucu bir tekillikten meydana gelmiştir. Bu patlamadan sonra bugün gördüğümüz, göreceğimiz herşey şekillendi ve şekillenmeye devam ediyor; yıldızlar, gezegenler, göktaşları, canlılar ve tabi ki biz. Bütün bunların televizyonlarda gördüğümüz karıncalı görüntü ile ne alakası var diyebilirsiniz. Ancak televizyonlardaki karıncalı görüntülerin yaklaşık %1'lik kısmı, evrenimizin oluşmasına olanak sağlayan Büyük Patlama'nın bir kalıntısıdır. Bizler, televizyonlarda evrenin genişlemesinden arta kalan tembel elektromanyetik dalgaları, yani kozmik mikrodalga fon ışınımını da görüyoruz. Televizyonlar sadece belli dalga boylarındaki elektromanyetik dalgaları almaya ayarlanmış olsa da, diğer dalga boylarının etkilerinden de uzak olamazlar. 118 ila 137 Mhz arasındaki UHF yayınlarını almak üzere tasarlanan bir televizyon elbette ki büyük oranda bu aralıkta yer alan sinyalleri kullanarak çalışacaktır. Ancak, analog cihazların doğası gereği diğer dalga boylarındaki frekanslar da bu cihazlarda parazit olarak kendilerini gösterirler. İşte, evrenin istisnasız her yerini kaplayan 160 Ghz'lik kozmik mikrodalga fon ışınımı da bu parazitlerden biridir.


Galaksilerin sadece görebildiğimiz yanları değil, göremediğimiz yanları da fazlasıyla gizemli ve büyüleyicidir. Very Large Telescope tarafından ayrıntılı olarak fotoğraflanan Büyük Spiral Galaksi (NGC 1232) buna iyi bir örnektir. Merkez etrafından dönen sarmal kolların yerçekimsel girdabında dolup taşan; görünürde milyonlarca parlak yıldız ve karanlık toz hakimdir. Parlak mavi yıldızlar içeren açık kümeler bu spiral kollar boyunca saçılmışken, yıldızlararası tozdan oluşan karanlık yollar aralarda yer alır. Daha zor görünür, ancak keşfedilebilir, milyarlarca soluk yıldız ve geniş yıldızlararası gaz alanları, bu büyük kütleyi bir arada tutar ve galaksinin iç kısmındaki dinamiklere hakim olurlar. Önde gelen teoriler, başka bir formda ve henüz bilmediğimiz daha fazla miktarda maddenin bulunduğunu göstermektedir. Karanlık madde olarak nitelenen bu büyük miktardaki madde, galaksilerin dış bölgelerindeki görebildiğimiz maddenin olağandışı hareketlerini açıklamak için varsayımsal olarak ortaya konulmuştur. NASA Official: Phillip Newman Specific rights apply. Telif Hakkı: Yang Sutie Gece anid... Telif Hakkı: NASA, CXC, SAO Samany...


Cassini'nin gönderdiği veriler ile bilim insanları Enceladus'ta buzlu yüzey altı bir okyanus ve uydunun güney kutbunda Güneş Sistemi'nde hiç benzeri görülmemiş kaplan desenlerine benzer izler belirlediler. Yeni yapılan bir araştırma ise bu kaplan desenlerinin gizeminin bir kısmını çözdü. Araştırmanın baş yazarı Doug Hemingway, Cassini görevi tarafından ilk defa görüntülenmeden önce Güneş Sistemi'nde herhangi başka bir yerde buna benzer çizgiler hiç görmediklerini ve hatta diğer buzlu gezegen veya uydularda da bunlara benzer yapılar olmadığını söyledi. Elde edilen görüntülerden anlaşılacağı üzere bu çizgiler birbirlerine paraleldir ve yaklaşık 130 km uzunlukta olup birbirleri arasında 35 km'lik aralıklar bulunmaktadır. Bunları özellikle ilginç yapan şey ise bu yarıklardan sürekli olarak su buzu püskürmesidir. Yeni yapılan araştırmada ise Doug Hemingway ile birlikte Kaliforniya Üniversitesi'nden meslektaşı Max Rudolph ve Berkeley Üniversitesi'nden bir diğer meslektaşı Michael Manga, uydunun üzerinde bu tarz çatlakların oluşmasını ve oldukları yerde kalmalarını sağlayan fiziksel kuvvetleri ortaya çıkarmak için bir takım sayısal modeller kullandılar. Ayrıca bu çatlakların niçin sadece uydunun güney yarım küresinde yer aldığını da bulmaya çalıştılar. Yaptıkları bu çalışmaların sonucunda ise uydunun Satürn etrafındaki alışılmamış yörüngesinden kaynaklanan yer çekimsel değişikliklerin onu hafifçe esnetmesinden dolayı donmuş katı bir cisim olmadığını ortaya koydu. Ayrıca uydudaki bu şekil bozukluğunun uydunun kutuplarının daha ince olmasına neden olduğunu ve bu yüzden de kırılmaya karşı bu bölgelerin çok daha hassas olduklarını buldular. Bu durum da araştırmacıların benzer desenlerin uydunun kuzey kutbunda da ortaya çıkabileceğini ancak ilk önce güney kutbunun çatladığı sonucuna varmalarına yol açtı. Bu çatlakların neden paralel olduğunu ise şöyle açıklıyorlar: Bağdat şehrinin adını verdikleri ilk şerit açıldıktan sonra bu yarık bu şekilde kalmaya devam etti. Arkasından okyanus suyu buradan püskürerek üç tane daha şerit açtı. Daha sonrasında bu yarıklardan çıkan su püskürmeleri donup geriye doğru düşerek yarıkların kenarlarını oluşturdu. En sonunda da oluşan yığınların meydana çıkardığı basınç yüzünden yeni yeni çatlaklar oluştu. Araştırmacılardan Rudolph'a göre bu model düzenli çatlakların sebebini açıklıyor. Ayrıca ilk çatlağın kenarlarına düşen buz halindeki maddenin ağırlığının, yüzeyde bulunan buz katmanının yeterince esneyip 35 km uzaklıkta başka bir paralel çatlağın oluşmasına sebep olduğunu da söylüyor. Araştırmacılar bütün bunlara ek olarak çatlakların açık kalıp kısmen püskürmelere devam etmelerinin sebebinin uydunun tuhaf yörüngesini değiştiren Satürn'ün kütle çekiminin yol açtığı gelgit etkisi olduğunu da buldular. Çatlaklar genişleyip daralmaya devam ediyorlar ve bu sayede hiç kapanmıyorlar. Satürn sisteminde neye el atsak bir...


Sizin için iki iyi haberimiz var! Öncelikle, uzun süredir kozmosun gizli yollarında ilerleyen bir kuyruklu yıldız keşfedildi. İkincisi, eğer bir dürbününüz varsa, o büyük, ileri teknoloji teleskoplardan hiçbirinin yardımı olmadan bu kuyruklu yıldızı görebilirsiniz. İsmi C/2017 O1 ASAS-SN olarak belirlendi, çünkü ilk olarak temmuz ayında Şili'de bulunan All Sky Automated Survey for Supernovae sistemi tarafından tespit edildi. Tahmin edebileceğiniz gibi bu gözlemsel sistem normalde, yüksek yığınlı yıldızların muhteşem ölümlerini gözlemlemek için kullanılıyor, ancak, bu kuyruklu yıldız göz ardı edilemeyecek kadar muhteşem. Space.com'a göre, kuyrukluyıldız, Ağustos ayının başında Cetus takım yıldızından , Eridanus'un batısına doğru ilerliyordu. O zamandan beri Taurus'un içine kaymış ve Eylül ayında Hyades ve Pleiades yıldız kümeleri boyunca dans ediyordu. Şu aralar, Auriga ile Perseus'un arasından, Camelopardalis'e doğru gidiyor. Bu astronomik yolculuk boyunca, güzel kuyruğu çarpıcı bir şekilde gölgeler halinde izlendi. 14 Ekim 2017'de, Güneş'ten 224 milyon kilometre kadar uzakta ve Güneş'e olan eliptik yörüngesindeki en yakın nokta olan günberisine ulaşacak. Bu aynı zamanda, en üstteki görselde gördüğünüz gibi Mars'ın yörüngesi civarlarında olacağı anlamına geliyor. Işıklı kirlilik düzeyinin düşük olduğu ve Ay'ın olmadığını yerlerde bir dürbünü olan herkes bu kuyruklu yıldızı gözlemleyebilecek. Ancak görmek için en iyi zaman 18 Ekim olacak. Bu noktada, yörünge yolu nedeniyle, Güneş'ten uzaklaşmaya başlamış olmasına rağmen kuyruklu yıldız, Dünya'ya en yakın konumda olacak. Güneş'ten yaklaşık 2 bin astronomi ... Uyarı: Oumuamua hakkındaki bu yeni ... Yukarıdaki görselde, yaklaşık 2 km ...


İstanbul Cağaloğlu Anadolu Lisesi'nin davetlisi olarak, 31 Mayıs 2017 tarihinde bir astronomi ve uzay bilimleri söyleşisi gerçekleştirdik. 100 yılı aşkın tarihi ile, ülkemizin en köklü ve nitelikli eğitim kurumları arasında yer alan Cağaloğlu Anadolu Lisesi öğrencilerinin, tümüyle kendi çabalarıyla gerçekleştirdikleri organizasyonda, Kozmik Anafor Astronomi Platformu'nun kurucusu amatör astronom Zafer Emecan ve yazarlarımızdan Ali Kuşçu Uzay Evi'nde astronom olarak görev yapan Reyhan Çelik yer aldılar. Yaklaşık 160 öğrenci ve öğretmenin katıldığı 3 saatlik panelde; Güneş Sistemi'ni ve gezegenleri tanıttıktan sonra, uzak öte gezegenleri tanıttık ve keşif yöntemlerini anlattık. Ardından, Mars'a yolculuğu, dünyalaştırma ihtimallerini ve olası Mars kolonisinde hayatı ele aldık. 8 Aralık 2018 Cumartesi günü, İstan... 30 Mart 2018 Cuma günü, Çanakkale B...


30 Mart 2018 Cuma günü, Çanakkale BİLSEM'in davetlisi olarak, düzenledikleri söyleşi ve gözlem etkinliğinde yer aldık. Prof. Dr. Osman Demircan, astronom Tamer Akın ve kurucumuz amatör astronom Zafer Emecan'ın konuşmacı olarak yer aldığı etkinlikte, Güneş Sistemimiz, yıldızlar, evrenin yapısı ve sahte bilimcilerin insanları aldatmaya yönelik kurduğu komplo teorileri ele alındı. Daha sonrasında ise, katılımcı öğrencilerin yönelttiği sorular cevaplandırıldı.


Kitap incelemeleri bizim işimiz değil. Ancak, ülkemizin en büyük ve güvenilir astronomi platformu olarak, oldukça iddialı bir isimle piyasaya sürülmüş olan, Caner Taslaman'ın Big Bang ve Tanrı kitabını inceleyip yorumlamayı uygun bulduk. Öncelikle şunu söyleyelim, konumuz bir yanıyla kozmoloji olsa da, amacımız din felsefesi veya 'ilk neden' argümanını irdelemek değil. Biz, bugün evrenin başlangıcı ile ilgili bilim çevrelerince kabul gören Büyük Patlama teorisinin, Caner Taslaman'ın iddia ettiği üzere Tanrı'nın varlığını kanıtlayıp kanıtlamadığı ile ilgileneceğiz. Yine de konuya girmeden önce kitabın çalakalem bulduğumuz noktalarına değinmeden edemeyeceğiz. Kitabın 'Big Bang Teorisi Ortaya Konulmadan Önceki Durum' başlıklı birinci bölümünde felsefe tarihinin kısa bir özeti anlatılmakta ve yazarın deyimi ile 'sonraki bölümlerde bu fikirleri Big Bang'e yargılatmaktadır'. Ve fakat ilk bölüm için özet demek komik kaçacak (Bu bölüm yalnızca 8 sayfa). Bu, olsa olsa felsefe tarihi özetinin karikatürü olabilir. Öyle ki Sofi'nin Dünyası bu özetin yanında gayet derinlikli ve ayrıntılı kalıyor. Üstüne üstlük bölüm sonlarında madde madde yazılan özetler var ki, ortalama zekaya hakaret kabul edilebilir. Yazar, pek çok popüler bilim ve felsefe yayınını gözden geçirmelidir. Zira pek çok bilimsel ve felsefi görüş; popüler olarak konuyla ilgili akademik kariyeri olmayan okurla buluşurken, çok daha samimi bir şekilde ve hak ettiği ölçüde detaylıca irdelenir. ''...Hawking.... şöyle demektedir '....' '' . Ama konu Tanrının varlığını ispatlamaksa, dert daha çok kitleye ulaşmak oluyor sanıyoruz. Bu da yazarı böylesi derinlikli bir konuda çalakalem yazmaya itmiş olmalı. Bilim Tarihinin anlatıldığı ikinci bölümü yazıyı uzatmamak adına atlayıp, Big Bang Teorisinin Temel Delilleri başlıklı üçüncü bölüme geçiyorum. Burada Newton'un kütle çekim kanununa Einstein'in yaptığı düzeltme güzelce anlatılmış. Genel görelilik denklemleri bir kez kabul edildikten sonra evrenin genişlemesinin, denklemlerin işaret ettiği bir olgu olduğu belirtilmiş, ki doğrudur. Eğer genişliyorsa, eskiden daha küçüktü ve sıkışıktı demektir. Einstein'ın başlardaki itirazına rağmen, Friedman ve Lemaitre görelilik denklemlerinin evrenin genişlediği sonucunu verdiğini modellediler. Ve sonuçta haklı çıktılar, Einstein iddialarını geri çekmek durumunda kaldı. Big Bang'in babası olarak bilinen Lemaitre, Taslaman'ın mal bulmuş mağribi gibi üzerine atladığı üzere, bir Cizvit papazıdır. Evrenin başlangıcını ilksel atom adını verdiği bir modelle açıklar, evren buradan genişlemiştir. Fakat hiçbir bilimsel yazınında Caner Taslaman'ın yaptığı gibi bunu Tanrı'nın varlığının ispatı kabul etmez. Kendisi sıklıkla ilksel atom fikrinin metafizik yaratılış fikrinden farklı olduğunu söylemiştir. Üstelik 1951'de Papa Pius XII, Lemaitre'nin teorisinde Hıristiyan yaratılış doktrininin bir onayını gördüğünde, Lemaitre papanın bu resmi ifadesine karşı çıkmıştır. Ona göre, kozmolojik bir teori bir kanıt olarak veya bir inanç maddesinin reddi olarak kullanılamaz. Lematre'in din ve bilim arasındaki ilişki hakkındaki vizyonunu, Caner Taslaman'ın yanından geçemeyeceği kadar entelektüeldir. Lemaitre genel olarak, kendi görüşüne göre gerçeğe iki yol olduğunu ifade eder: Bilimin yolu ve dinin yolu. Yani, Lemaitre'in birbirinden ayrı tutmak istediği iki yol. Bir Roma-Katolik rahip olarak, bilim açısından Tanrı kavramının anlamsız olduğunu belirtmekte zorluk çekmez. Ona göre, Tanrı kavramı matematiksel bir denklemin parçası olarak yazılamaz ve deneysel verilerden elde edilemez. Yine de bu tartışma döneminde çok su götürmüş, metafizik imalarından dolayı pek çok bilim insanı Büyük Patlama modeline karşı durmuştur. Lakin konumuz, kendileri de kanıyla etiyle insan olan bilim insanları değil, bir yöntem olarak bilimdir. Bir yöntem olarak bilim, bugün pek çok veri ile desteklenen Büyük Patlama modelini kabul etmektedir. Bilimde bilim insanlarının değil, verilerin mutlak otoritesi söz konusudur. Büyük Patlama, yaklaşık 13,7 milyar yıl önce evrenin çok yoğun ve sıcak olduğu bir dönemini betimlemektedir. Genel olarak terim; uzay, zaman, madde ve enerjinin eş zamanlı olarak ortaya çıkışı olarak sunulan 'sıfır anına' sanki Büyük Patlama doğrudan erişebiliyormuş gibi bir mecaz olarak kullanılmaktadır. Oysa Büyük Patlama ile sıfır anı arasındaki bu özdeşleştirme ciddi bir incelemeyi hak eder. İlk olarak Sıfır anı ile, yani yokluktan yaratıldığı iddia edilen anla başlayalım. Bu anın fizik açısından erişilebilir olduğu iddiası, konuya ilişkin bir iki popüler bilim kitabı karıştırmış herkese absürt görünecektir. Çünkü Planck duvarı, elimizdeki fizik teorilerinin evrenin kökenine erişmesini engellemektedir. Bu duvar mevcut fizik kavramlarımızın işlerlik sınırıdır, fizik kavramlarımız bu duvarın ötesini belirlemeye yeterli değildir. Planck duvarıyla ilgili olarak yapılan ciddi bir hata, fiziğin Büyük Patlamadan sonraki 10 43 saniyeden sonrasını açıklayabildiği şeklindeki ifadedir. Zira, Planck duvarı öncesinde bildiğimiz fizik tamamen çöker, uzay ve zaman kavramı sorunlu hale gelir. Bu nedenle Büyük patlama ile Planck duvarı arasında geçen süreye herhangi bir anlam vermek imkansızdır. 'Big Bang ve Tanrı' kitabında Caner Taslaman da Planck duvarından bahsedip, 10 43 saniyelik Planck zamanında fizik kanunlarının işlemez olduğunu ifade ediyor. Ve fakat bu duvarı, yoktan yaratılışın kanıtı olarak kullanıyor. Evet, Planck duvarının ötesini bugün bildiğimiz fizikle açıklayamıyoruz. Fakat Taslaman burada eksik bilgi vererek, okuyucu kasıtlı olarak yönlendirilmekte. Planck duvarı dediğimiz teorik sınırdan geçiş sırasında, evrene özel bir şeyler olmaz. Planck duvarı, kavramlarımızın çökmeye başladığı bölgenin simgesel bir tanımıdır ve fiziksel bir duvar değil, fiziğimiz için bir duvardır. Bunun nedeni ise kabaca şöyle; evrenimizde dört temel fiziksel kuvvet var: Elektromanyetik kuvvet, güçlü nükleer kuvvet, zayıf nükleer kuvvet ve kütle çekim kuvveti. Bunlardan ilk üçünü kuantum fiziğinin ilkeleri sayesinde açıklayabiliyoruz. Fakat kuantum fiziği ve kütle çekim fiziğini birleştiremiyoruz, bir 'kuantum kütle çekim kuramı'mız yok. Fizikçiler bu konuda yıllardır emek veriyor. Örneğin pek çok fizikçi bu kuramı oluşturabilmek adına sicim teorisi üzerinde çalışmaktadır. Bildiğimiz en iyi özet şu; Planck zamanında, yani şu andaki denklemlerimizin kavramayı başardığı evrenin en eski döneminde evren gergin, küçük, sert ve enerjiyle doluydu, ayrıca uzay zamanın yapısı da tuhaftı. Ancak bu, şu andaki fiziğimiz için bir tuhaflık ve bu nedenle fizikçiler için bir meydan okumadır. Sonuç olarak kimin neye inandığına hiçbir itirazımız yok, olamaz da, haddimiz değil. Lakin bilimsel kuramların bu şekilde eğilip bükülmesine, eksik bilgilerle ve bilimin verilerini aşan yorumlarla birilerinin kendine bilimden kanıt devşirmesine itirazımız var. İnsani olarak anlayabiliriz tabi, ekmek parası, isim yapma egosu, ama karşı durmak boynumuzun borcu. İşin özeti evrenin kökeniyle ilgili fizik bilgimiz bugün bize kesin bir şey söyleyememektedir. Kimi bilim insanları çoklu evrenlerden, daha çok boyutlu evrenlerin içinde hapsolmuş kendi evrenimizden veya daha uçuğundan evrenimizin onu doğuran öncül bir evrendeki kara deliğin tekilliğinden doğmuş olabileceğinden bahsedebilir.


İskenderiyeli astronom Ptolemeaius'un Gök Atlas'ı Almagestte Büyük Ayı takımyıldızına bağımlı olarak gösterilen Canes Venatici takımı, bağımsızlığını 1687'de kazanacaktı. Takımyıldızın isminin gelişimi ise bir yazım hatasından kaynaklanmaktadır. Kimi antik yıldız kataloglarında bu takımın yıldızları, Çoban Takımyıldızının tersimi Çoban figürüne ait değnekler/çomaklar olarak resmedilmiştir. Yunancada olarak adlandırılan değnekler için Arap astronomlar takımyıldızın ismini Arapçalaştırırken bu kelimeye en yakın al-kullab/ sözcüğünü kullanmışlardır. Daha sonra Arapça astronomi kaynakları, Avrupalılar tarafından çevrilirken hata ile al-kullab kelimesi, kilab/ olarak çevrilmiştir. Kilab/ kelimesi ise Arapça'da köpek kelimesinin çoğuludur. 1533'te Alman astronom Peter Apian'ın bu hatası günümüze kadar gelmiştir. Polonyalı astronom Johannes Hevelius ise bu takımyıldızı, Çoban ya da Büyük Ayı'nın bir parçası olmadan, hür bir takımyıldız olarak ilk kez kataloglayan kişi olmuştur. Av Köpekleri Takımyıldızı, Büyük Ayı Takımyıldızının batısında, Çoban Takımyıldızının doğusunda bulunmaktadır. Kapladığı alan bakımından 88 takımyıldızı arasında 38'incidir. Uluslararası Astronomi Birliği tarafından 1922'te CVn kısaltması layık görülmüştür kendilerine. Bünyesinde, günümüz şehir ışıklarını yenecek parlaklıkta yıldızlar barındırmamaktadır maalesef. ve CVn yıldızları, takımyıldızın en belirgin yıldızlarıdır. CVn , takımdaki en parlak yıldızdır. F-Tip, ikili bir yıldız sistemidir. Dünyadan 110 ışık yılı uzaklıktadır. Cor Caroli ismi ise 1649'da idam edilen İngiltere Kralı Birinci Charles'ın ismini onurlandırmak adına verilmiştir; Cor Caroli'nin anlamı Charles'ın Yüreği'dir. CVn ise takımdaki ikinci parlak yıldızdır. G-Tip 4,26 kadirden bir yıldızdır. 2006 yılında astronom Margaret Turnbull Beta CVn'nin de dünya dışı bir yaşam formu barındırmaya aday yıldızların başında geldiğini açıklaması, dikkatlerin bu yıldıza yönelmesine sebep olmuştur. Lakin şu ana kadar bu yıldızın yörüngesinde herhangi bir gezegen olup olmadığı netlik kazanmamıştır. Av Köpekleri Takımyıldızı ayrıca 5 adet Messier Cismine ev sahipliği yapmaktadır. Bunlardan en bilineni M51 Girdap Gökadasıdır. M51 Girdap Gökadası Dünya'dan 23 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Kendisine yoldaşlık eden NGC 5195 isimli küçük gökada ile beraber sarmal bir yapıya sahiptir. M51 ve NGC 5195, gözlemciler tarafından kolayca gözlemlenebilir. Hatta iki gökada eğer ki iyi bir dürbüne sahipseniz rahatlıkla gözlenebilir durumdadır. Bir diğer Messier Cismi ise M3 (NGC 5272)tür. 1784 yıllarında William Herschel tarafında küresel küme olduğu anlaşılmıştır. Büyük ve parlak bir küresel yıldız kümesidir. 6.3 parlaklığında olan bu küme ışık kirliliğinin olmadığı bir yerde ve iyi hava koşullarında çıplak gözle görülebilir. Ancak bir dürbün ya da küçük bir teleskop kullanarak da gözlem yapabileceğiniz Dünya'dan 33.900 ışık yılı uzaklıkta iyi bir hedeftir. Ayrıca NGC 4631 gökadası yan kesitten görünen bir gökadadır. Balina galaksisi ismiyle de anılır. Bu galaksiye bir cüce galaksi olan NGC 4627 eşlik etmektedir. 25 ila 30 milyon ışık yılı uzaklıkta ve 9.8 parlaklığındadır. Akrep Takımyıldızı Yay ve Terazi bu...


Gelecek Bilimde işbirliği içinde 3 yıldır sürdürdüğümüz Göğe Bakma Durağı programımızın 3. sezon 2. bölümü 15 Kasım 2020 Pazar saat 21:00'da Kozmik Anafor Youtube kanalından canlı olarak yayınlandı. Aşağıdaki linkten izlenebilen ve interaktif olarak okurlarımızın sorularıyla katıldığı yayında, insanlığın gelecekteki en önemli uzay hedeflerinden biri olan Mars'a insanlı yolculuk konuşuldu. Gelecek Bilimde ve Kozmik Anafor ortaklığında Youtube kanalımızda, yeni canlı programlarımızla sizlerle birlikte olmayı sürdüreceğiz. Kozmik Anafor olarak, her zaman bilim platformlarının birlikteliğinin gerekliliğini dile getiriyoruz ve bildiğiniz gibi ülkemizin Hypatia Bilim, Bilimfili, Gerçek Bilim ve Feza Gezginleri gibi takdir edilesi bilim platformlarıyla her zaman işbirliği içinde oluyoruz. Hypatia Bilim'i Youtube üzerinden takip etmek için bu linke, Kozmik Anafor'u Youtube üzerinden takip etmek için ise bu linke tıklayıp abone olabilirsiniz. Kozmik Anafor ve Hypatia Bilim işbi... Kozmik Anafor ve Hypatia Bilim işbi...


Kozmik Anafor, bu gece (11 Ocak Çarşamba) sizleri NASA Jet İtki Laboratuarı'nda 2 saatlik bir geziye çıkarıyor! Rehberimiz Zafer Acar eşliğinde Kozmik Anafor Facebook sayfası üzerinden katılabileceğiniz bu gezide, yeni geliştirilen uzay teknolojilerinden, gezegenlere gönderilmiş uzay araçlarına kadar NASA tarafından ortaya konulmuş hemen her şeyi görme şansına, ABD'ye gitmeden sahip olacaksınız. Şarlatanlık: Güneş Seyri İle Doğaüstü Güç Kazanmak! NASA, 2017 şubat ayının bitmesine y... Bir gün orada olacağına inanan çocu... SpaceX, bu kez Dünya okyanuslarını ...


Birçoğumuz yaşamı boyunca birçok kere elektrik akımına maruz kalmış, en azından iletken cisimlere veya başka birine dokunduğumuzda statik elektriği hissetmiş; ama bu esnada neler olduğunu düşünmemişizdir. Elektriğe maruz kalma mevzusunu irdelemeden önce, elektriğin ne olduğu konusuna seri biçimde değinelim. Elektriğin oluşumunu iki farklı şekilde düşünebilirsiniz. Statik ve akan elektrik. Statik elektrik, cisimlerden sürtünme veya ısıtma yolu ile elde edilebilir. Örneğin iki cismi birbirine sürterek, cisimlerin atomlarındaki elektronların yerlerini değiştirerek cisimlerden birinde elektron yoğunluğu sağlayabiliriz. Diğer bir ihtimal de, iletken bir cisim üzerinde elektron akışı sağlamak. Bunun için farklı metodlarla cismin bir bölgesinde elektronları yoğunlaştırmamız, diğer bölgesinde de seyrekleştirmemiz gerekir. Bu durumda dengeyi sağlamak adına cisimde elektronların yoğun olduğu uçtan seyrek olduğu uca doğru oluşan itme kuvveti ile elektrik akımı sağlamış oluruz. Buradaki akış miktarını da , belli bir sürede akan elektron miktarını sayarak buluruz. Elektrik çarpması dediğimiz olaya da yine iki şekilde değinebiliriz. Birincisi, statik elektrik çarpılması. Bu durumda asıl gerçekleşen, statik elektrikle yüklü maddenin ; diğer maddeye teması sonrasında diğer cisme oranla üzerindeki fazla elektronları transfer etmesidir. Bunu başka bir kişiye veya nesneye dokunduğumuzda sıklıkla yaşarız. İlk durumda sizde veya temas ettiğiniz kişi ile sizin aranızda, duyu reseptörlerinizin algılayacağı kadar büyük bir elektrik akımı oluşmuş demektir. Bu durumda siz ya da diğer kişi statik elektrik ile yüklenmiş ve temas ile fazla elektronları karşıdaki kişiye transfer etmeye çalışıyor olabilir. Esasında kimin statik yüklendiğini basit bir yöntemle öğrenebilirsiniz. Elektrik akımını ölçebilen, yeterince hassas bir cihaz temin edin ve cihazın uçlarından birini biriniz , birini diğeriniz tutun. Bu temas gerçekleştiğinde, cihazınızı iki vücut arasında seri bağlamış olacaksınız ve iki vücut, cihaz vasıtasıyla temas edeceğinden; cihazınızın ekranında bir akım değeri göreceksiniz. Şimdi gelelim bu değeri yorumlamaya. Eğer okunan amper değeri pozitif ise; eksi ucu tutan kişiden artı ucu tutan kişiye doğru bir elektron akışı oluyor demektir. Bu durumda suçlu, yani fazla elektronla yüklü kişi, eksi ucu tutan kişidir. Değer negatif ise bu durumun tam tersi geçerlidir. Hatta daha da ileri gidip, birkaç trilyon elektron hata ile kaç adet elektron fazlası olduğunu ve kaç elektronun transfer edildiğini hesaplayabilirsiniz. 1 Amper, saniyede yaklaşık 10 üzeri 18 adet elektronun akışına tekabül eder. Temas anının başladığı an ile bittiği an arasında, saniyede bir ölçüm alarak; akım sıfırlanana kadar bir kayıt tutun. Bu kayıtta her saniye için ölçtüğünüz akım değerine karşılık gelen elektron akış miktarını not alın ve not aldığınız sayıları üst üste toplayın. Biriniz yaklaşık olarak işte bu kadar elektrondan kurtuldunuz! Statik elektrikle yüklü bir cisim de sizi veya başka bir cismi 'çarpabilir'. Statik elektrikle yüklü bir cismin başka bir cismi çarpması bizi pek ilgilendirmiyor çünkü biz eşyaya değil, insana değer veririz. Statik yüklü bir cisim tarafından çarpılmak, yeterince statik yüklü bir cisimle temas ettiğinizde gerçekleşecektir. Bizi ilgilendiren bir başka konu da, tıpkı statik elektrik gibi akan elektriğe maruz kalma durumu. Her iki durumda da maruz kalacağınız hasar, geçen yük miktarının hızına , yüzeylerin iletkenlik miktarına ve temas süresine göre değişebilir. Ve duruma göre elektrik çarpması, çarpılma gibi terimlerle adlandırılır. Bilim çevrelerinde kullanılan havalı bir ismi yoktur. İngilizce'de yine halk arasında veya tıbbi çevrelerde kullanılan electric shock hariç. İnsan vücudu, elektrik akımına maruz kalabildiğine göre iletkendir. Ancak mükemmel bir iletken de değildir. Kaldı ki mükemmel iletken diye bir şey de yoktur. Ama iletkenliği artırmamızın yolları var. Burada direnç konusuna çok kısa değinmekte fayda var. Elektriğin en temel formülü olan V=IR'yi hatırlarsak, Direnç potansiyel farkın , yani yük miktarının birim zamanda akan elektron miktarına oranıdır. Yani bir yüzeyden ne kadar akım geçeceğini belirleyen, o yüzeyin direncidir. İnsan vücudu homojen yapıda olmadığından, vücudun her bölgesinin direnci birbirinden farklılık gösterir. Örneğin derinizin direnci vücudunuzun diğer kısımlarına oranla yüksek iken, kas dokularınızın direnci daha düşük, kanınızın direnci ise çok daha düşüktür. Vücudunuzun ortalama direnci, kişiden kişiye ve hatta anlık olarak sürekli değişir. Yani derinizin elektrik direnci yüksektir. Bu da vücuda etki edecek akım miktarını düşürür. Bu durumda akım miktarını temas noktasını ıslatarak, derinizi incelterek veya derinizin etkisini tamamen ortadan kaldırarak artırabilirsiniz. Yukarıda anlattığımız deneyden daha verimli ve daha hızlı sonuç almak için bunları hesaba katmak faydalı olacaktır. Vücudumuz, ürettiği elektrikle kendini idare edebilen bir yapı. Vücudun otomatik olarak gerçekleştirdiği birçok görevde düşük elektrik akımı kullanılır. Elektrik akımına maruz kaldığınızda ilk yaşanan, temas noktasındaki hissin-acının beyne iletilmesidir. Beynin ilgili birimi bu bilgiyi alıp, vücuda temas eden yüzeyin temastan kaçınılmasını ve tepki verilmesini emredecektir. Bu bilgi, temas yüzeyi civarındaki organlara da iletilir ve tepki gerçekleşir. Esasında bu durum, acı hissi veren tüm temaslar için geçerlidir. Yalnız konu elektriğe maruz kalmak olduğunda işler biraz değişebilir. Vücutta elektrik akımına temas eden nokta ve çevresinde o an için rutin görevler devam ediyor ve vücut bu görevleri gerçekleştirmek için zayıf da olsa bir elektrik akımı kullanıyor. Eğer bu akımı etkileyecek şiddette bir akıma maruz kalırsanız, temas noktası civarındaki sinirler ve kaslar ilk etapta etkilenecek ve otonom sistemin de dışında tepkiler verecektir. Bir başka deyişle, bu organlar vücudun kontrolünden çıkacaktır. Temas kısa sürede kesilirse, bu durum çok kısa bir süre yaşanacak ve vücuttaki elektron dengesi sağlanıp her şey normale dönecektir. Süre uzadıkça elektrik akımının etki alanı büyüyecek ve diğer birimler de yavaş yavaş kontrolden çıkacaktır. Maruz kaldığınız elektrik akım şiddeti ve maruz kalınan süre arttıkça işler daha tehlikeli bir hal alacak, ağrı hissi artacak, kasların kontrolü tamamen kaybedilecek, nefes duracak, yanıklar oluşacak ve ölüm gerçekleşecektir. Yeni Kuantum Malzemeler, Neredeyse Işık Hızında Elektrik İletiyor! Herhangi bir devre hayal edin. As... Uzun yıllar önce bulunan ve elektri...


Astronominin yeni çağı başladı. Şu ana kadar ilk kez bilim insanları, hem kütle çekim dalgaları hem de aynı kozmik olaydan bu durumda bu, nötron yıldızları olarak bilinen iki süper yoğun yıldızsal cesedin dehşetli birleşimi oluyor- kaynaklanan ışığı gözlemledi. Araştırmacıların dediğine göre bu önemli keşif; evren hakkında heyecan verici yeni anlayışları açığa çıkaracağını vaat eden multimessenger astrophysics, yani çok habercili astrofizik alanının ortaya çıkmasına ön ayak olmaktadır. Bu buluş ayrıca; evrenin altın, platin ve diğer ağır element kaynağının nötron yıldızı çarpışmaları olması konusunda da ilk sağlam kanıtı sağlıyor. Araştırmacılar bu keşfi nasıl tanımlıyorlar? eşsizlik sınıfta kaldı diyor LIGO projesinde yer alan bir bilim insanı olan Richard O'Shaughnessy. Kütle çekim dalgaları, çok büyük kozmik nesneler tarafından oluşturulan, uzay-zaman dokusunda oluşan küçük dalgalanmalardır. Bu dalgalanmalar, ışık hızında hareket ederler ancak, dağılmazlar veya ışığın yaptığı gibi sönümlenmezler. Albert Einstein, kütle çekim dalgalarının varlığını ilk olarak 1916'da yayımlanan özel görelilik teorisinde tahmin etmiştir. Ancak astronomların bunları doğrudan tespit etmeleri bir yüzyıl sürmüştür. Bu kilometre taşı, Eylül 2015'te LIGO iki birleşen kara deliğin yaydığı kütle çekimi dalgalarını gördüğü zaman geldi. Bu ilk keşif, projenin üç kurucu ortağına 2017 Nobel Fizik ödülünü kazandırmıştır. LIGO ekibinin bu başarısı, kısa süre içerisinde hepsi de çarpışan kara deliklerin kökeninin izini süren üç diğer keşifle takip etti. 16 Ekim 2017'de Dünya çapındaki konferansla duyurulan ve birçok bilimsel dergideki bir hayli fazla makalede yer alan beşinci kütle çekim dalgası tespiti, tümüyle yeni bir şey. 17 Ağustos 2017'de Louisana ve Washington'da bulunan LIGO'nun iki dedektörü, yaklaşık 100 saniye süren bir sinyal aldı ki bu iki birleşen kara delik tarafından oluşturulan bir saniyelik cıvıltıdan daha uzundur. LIGO Bilimsel İşbirliği'nin sözcüsü ve Massachusetts Teknoloji Enstitüsü Kavli Astrofizik ve Uzay Araştırmaları Enstitüsü'nün üst düzey araştırma bilim insanı David Shoemaker açıklamasında bize kaynağın hemen büyük olasılıkla görmeyi umduğumuz ve dünyaya göreceğimize söz verdiğimiz olasılık olan nötron yıldızları olduğu göründü. dedi. Aslında LIGO ekibinin hesaplamaları; her bir çarpışan nesnenin, kendilerini kütle açısından nötron yıldızı bölgesine koyan, Güneş'in kütlesinin 1.1 ve 1.6 katı kütleyi barındırdığını ileri sürüyor . Süpernova patlamalarında ölen çok büyük yıldızların çökmüş kalıntıları olan nötron yıldızları, aynı zamanda evrenin en egzotik nesnelerinden biridir. İtalya Piza yakınlarındaki Virgo kütle çekim dalga dedektörü de Ağustos 17'deki olayda GW170817 adı verilen bir sinyal yakaladı. Ve NASA'nın Fermi Gama Işını Uzay Teleskopu da yaklaşık aynı zamanda, aynı konumdan gelen gama ışın patlamasının ışığın en yüksek enerji formu- yerini tespit etti. Bütün bu bilgiler araştırmacılara, gökyüzünün güneyindeki ufak bir alanda sinyal kaynağının izini sürmelerine yardımcı oldu. Keşif ekibi üyeleri, bu bilgiyi Dünya genelindeki meslektaşlarına ulaştırdılar ve bu kısmı yer ve uzay temelli teleskoplarla incelemelerini istediler. Bu takım çalışması çabucak meyvesini verdi. Kütle çekim dalgası tespitinden sadece saatler sonra Piro ve meslektaşları, Şili'deki Las Campanas Gözlemevi'ndeki teleskobu kullanarak Dünya'dan yaklaşık 130 milyon ışık yılı uzaklıktaki eşleşen optik ışık kaynağının yerini saptadılar. Ekip üyelerinden ve ayrıca Carnegie Gözlemevi'nde görev yapan Josh Simon açıklamasında yakındaki bir galakside parlak mavi bir ışık kaynağı gördük ilk defa bir nötron yıldızı birleşmesinin kor halindeki enkazı gözlendi. Kesinlikle heyecan verici bir andı dedi. Yaklaşık bir saat sonra yine Şili'de bulunan Gemini Güney Teleskobu'nu kullanan araştırmacılar, aynı kaynağı kızılötesi ışıkla da tespit ettiler. Çeşitli araçları kullanan diğer ekipler, kaynağı elektromanyetik tayf üzerinden radyo dalgalarından X-Ray dalgalarına kadar her şekilde araştırdılar. Bu çalışma; gözlemlenen ışığın bir kısmının, iki nötron yıldızı çarpıştığında ortaya çıkan altın ve uranyum gibi ağır elementlerin radyoaktif ışığı olduğunu ortaya çıkardı. Bu büyük bir iş. Bilim insanları, çoğunlukla hidrojen ve helyum gibi hafif elementlerin büyük patlama esnasında oluştuğunu ve demire kadar olan diğer elementlerin yıldızlar içerisindeki nükleer füzyon süreci içerisinde oluştuklarını zaten biliyorlardı. Ancak daha ağır elementlerin kökeni iyi anlaşılamamıştı. Çünkü, süpernova patlamamaları bugün gözlediğimiz miktardaki ağır elementin ancak bir kısmını üretebiliyor. Geri kalan miktarın nasıl üretildiği şimdiye kadar bir soru işareti idi. Masasachusetts, Cambridge Harvard- Smithsonian Astrofizik Merkezi'nde görevli Edo Berger, kökeni bu zamana kadar gizli kalmış periyodik tablodaki ağır elementlerin, nötron yıldızları birleşiminde oluştuğunu gösterdik diye açıklama yaptı. Berger, bu olayı Şili'deki Cerro Tololo Inter-American Gözlemevi'ndeki Karanlık Enerji Kamerası ile inceleyen ekibin liderliğini yapmaktadır. Ayrıca Berger açıklamasında her birleşmenin altın, uranyum ve cep telefonlarımızda bulunan nadir elementlerin birçoğu gibi değerli metallerin Dünya'nın kütlesinden daha fazla miktarda üretildiğini belirtti. Aslında araştırmacıların söylediklerine göre GW170817, muhtemelen 10 Dünya kütlesi değerinde altın ve uranyum üretmiştir. GW170817'nin derinlemesine incelenmesi, diğer önemli anlayışları da ortaya çıkardı. Örneğin; bu çalışma, tahmin edildiği gibi kütle çekim dalgalarının aslında ışık hızında hareket ettiğini göstermiştir (Fermi Uzay Teleskopu, kütle çekim dalgası sinyali bittikten sadece 2 saniye sonrasında gama ışını patlaması tespit etti). Şimdi astronomlar, nötron yıldızları hakkında birazcık daha fazla şey biliyorlar. Ancak GW170817 sadece bir başlangıç. Örneğin; CfA'dan ve ayrıca Harvard Üniveristesi Astronomi bölümüne başkanlık eden Avi Loeb, bu gibi çok habercili gözlemlerin göksel cisimlerle uzaklıkları kalibre etmekte başka bir yol sağlayacağını söylemektedir. Teoride bu gibi ölçümler, bilim insanlarına evrenin genişleme sabitini belirlemede yardımcı olabilir. Yeni açıklanan keşfe katılmayan Loeb'e göre Hubble sabiti olarak bilinen bu değerin tahminleri, süpernova patlamaları gözlemleri kullanılarak mı, yoksa kozmik arka plan ışıması kullanılarak mı yapıldığına göre çeşitlilik göstermektedir. Şu an burada daha önce ulaşılamayan ama şimdi açık bir yol var diyor. O'Shaughnessy'in vurguladığı gibi başka böyle yolların açılması muhtemel. NGC 4889'un Kalbinde Uyuyan Dev Kara Delik!


Satürn'ün bulut kemerleri genellikle gezegen çevresinde dairesel bir yolda ilerler ama bir özelliği nispeten farklıdır. Gezegenin dolaşımında, altıgen şekilli kutup jet akımı -güneş sisteminin her yerinde sürprizlerin saklandığının bir hatırlatıcısı olarak- şekli bozmaktadır. Bu atmosferik özellik, ilk olarak 1980'lerin başında Voyager görevi tarafından gözlemlenmiş ve Altıgen olarak adlandırılmıştır. Yakın geçmişte kendini Satürn'e düşürerek intihar eden Cassini'nin görsel ve kızılötesi tayfölçeri, kutup hala kasvetli karanlığın içerisinde batımış haldeyken bu özelliğin ana hatlarını görebileceğinden dolayı görev boyunca bu altıgeni gözetleyen ilk araç olmuştur. Altıgen, güneş ışığı kuzey yarım küreye döndüğünde Cassini'nin görüntüleme kameraları için görünebilir hale geldi. Bu görüntü -yazın elde edildiğinde- kuzey enleminin 65 derece yukarısından Satürn'ün kuzey yarım küresine doğru bakmaktadır. Bu resim, Cassini uzay aracının geniş açılı kamerasıyla 28 Haziran 2017'de yakın kızılötesi ışığın dalga boyunu tercihen 752 nanometre kabul eden özel bir filtre kullanılarak çekilmiştir. Bu resim, Satürn'den yaklaşık 862,000 km uzaklıktan elde edilmiştir. Resim ölçeği, piksel başına 52 km.dir. Cassini uzay aracı görevi 15 Eylül 2017'de Satürn'ün atmosferine girip yanması sağlanarak sona ermiştir. Cassini görevi; NASA, ESA ve ASI ortak projesidir. Bu görevi; Pasadena'daki California Institute of Technology'nin bir bölümü olan Jet İtki Laboratuvarı, Washington'daki NASA Uzay Görevi Direktörlüğü için yönetmektedir. Cassini uydusu ve iki yerleşik kamerası; JPL tarafından tasarlanıp, geliştirilip monte edilmiştir. Görüntüleme operasyonları merkezi de Colarado, Boulder'de bulunan Uzay Bilimleri Enstitüsü'nde kurulmuştur. ABD Uzay Ajansı NASA'nın bir sonrak... Satürn'ün pek çok uydusu gibi Tethy...


Işığın 299.792.458 m/s'lik boşluktaki hızının evrende başka hiçbir cisim tarafından geçilemeyeceğini biliyoruz. Her ne kadar ışığın boşluktaki bu hızını geçmek hiçbir şekilde mümkün olmasa da, eğer ışığın yol aldığı ortam vakum değilse ışığın hızını geçebiliyoruz. Bu, sesin hızının farklı ortamlarda değişik hızlarda yayılmasına çok benzer bir durum. Ses hızı 20 santigrat derece sıcaklıkta saniyede 343.2 metre hızla yol alırken, su ortamında ses bundan 4.3 kat daha hızlı yayılır. Saniyede 343 metrelik hız günümüz teknolojisiyle artık aşılabiliyor ve bu durumda sonik patlama adı verilen bir olay meydana geliyor. Bu gerçekleştiğinde sesin kaynağı olan cisim, yayılan ses dalgalarının hızını, yani ses hızını geçerek ses duvarını aşıyor ve bir sonik patlama oluşuyor. Peki, eğer ışığın hızını yavaşlatabiliyorsak, yavaşlattığımız ışık hızını geçersek ne olur? Ya da başka bir deyişle, ışık duvarı aşılırsa ses hızını aştığımızda olduğu gibi bir sonik patlama veya ona benzer bir olay meydana gelebilir mi? Aslında bu, Dünya'da farklı reaktörlerde elektronlar kullanılarak test edilebiliyor. Işığın hızı vakum ortamında c iken, bu reaktörlerde suyun içerisinde yol alan ışığın hızı 0.75c'ye düşüyor. Normal şartlar altında ışık hızıyla aynı hıza sahip olamayan elektronlar su içerisindeki fotonların hızını geçici olarak aşıyorlar ve böylece elektronlar mavi renkli bir ışımaya sebep oluyorlar. Işınımın mavi renkte olması ise Doppler Etkisi'nden ileri geliyor. Elbette biliminsanları Çerenkov Işıması'nı canları istedikleri için yaratıp durmuyorlar. Örneğin Çerenkov Işıması sayesinde tespit edilmesi zor biyomoleküller tespit edilebiliyor veya bu ışıma tıp alanında vücut görüntüleme teknolojileri için kullanılabiliyor. Ayrıca Çerenkov Işıması'nın bilimsel gözlem teknolojilerine de büyük katkıları var. Yüksek enerjili bir gamma ışını Dünya'mızın atmosferi ile etkileşime girdiğinde bu yüksek hızlı elektron-pozitron çiftleri meydana getiriyor. İşte tam da burada Çerenkov Işıması, bu gamma ışınlarının kaynağını veya diğer bazı özelliklerini tespit etme amacıyla kullanılabiliyor. Bunların dışında Çerenkov Işıması parçacık fiziği çalışmalarında da benzer sebeplerle etkin bir şekilde kullanılıyor. Son olarak, ışımanın adı Çerenkov etkisini deneysel olarak ilk defa gözlemleyip, 1958 yılında Nobel'e layık görülen Sovyet biliminsanı Pavel Alekseyevich Cherenkov'un isminden ileri geliyor. Dipnot: Ana görselde, ABD'de bulunan Gelişmiş Test Reaktörü'nün Çerenkov Işıması yaydığı sırada çekilmiş bir fotoğrafını görüyoruz. Kozmoloji ile ilgili en popüler duy... Kütle konsepti, fizikte her zaman e...


Yeni bir araştırma raporuna göre; cüce gezegen Ceres'in ünlü parlak noktaları, gri ve krater dolu bu dünyanın şaşırtıcı derecede aktif olduğunu ortaya koyuyor. Araştırma ekibi üyelerinin açıkladıklarına göre; Ceres'ın parlak kısımları, eski bir yer altı okyanusunun kalıntıları olabilecek tuzlu su birikintileri üzerinde yer alıyor olabilir. Washington DC'de bulunan Smithsonian Enstitüsü'ndeki gezegen jeologu Lynnae Quick lekelerdeki farklılıkları neyin yönlendirdiğini araştırırken; Stein ve ekibi, Ceres'in yüzeyindeki 300'den fazla parlak noktayı dört grupta sınıflandırdılar. Mart 2015'ten beri Ceres'in yörüngesinde bulunan Nasa'nın Dawn görevinde müfettiş yardımcısı olan Carol Raymond ile birlikte, sonuçları 12 Aralık Salı günü gerçekleşen Amerikan Jeofizik Birliği toplantısında sundular. Dawn, 2015 baharında Ceres'a yaklaşırken cüce gezegenin yüzeyinde bir avuç canlı parıltı fark etti. Daha sonraki araştırmalar, hemen hemen hepsi kraterlerin içinde veya çevresinde bulunan ve gezegen boyunca yayılan tuzdan oluşmuş bol miktarda noktayı ortaya çıkardı. Noktaların görünümündeki değişiklikler, bilim insanlarının bu noktaların nasıl oluştuğunu daha iyi anlamalarına yardımcı oldu. Stein; Ceres'taki en yansıtıcı maddenin, kraterlerin alt kısmında bulunma eğiliminde olduğunu tespit etti. Belirlenen ilk noktalardan bazıları, iki önemli parlak alanı, yani merkezdeki Cerealia Facula ve batıdaki Vinalia Faculae'yı barındıran 92 km genişliğindeki Occator kraterinin zemininde yer almaktadır. Ceres'taki en parlak madde birikimi olan Cerealia Faculae, merkezindeki ufak bir tepe ile 10 km'den daha fazla bir alana yayılmıştır. Vinalia Faculae ise daha sönük ve biraz daha az yansıtıcıdır. Ceres'in başka bir tür parlak maddesi, kraterlerin kenarlarında aşağıya doğru yol yol olmuş şekilde bulunmaktadır. Zemindeki maddelerden daha yaygın olan bu maddeler, büyük ihtimalle Ceres'a çarpan nesneler tarafından açığa çıkarılmıştır. Araştırmacıların belirttiğine göre, kraterlerin kenarları boyunca yayılmış üçüncü tür madde ise muhtemelen ona çarpan nesnelerden çıkmıştır. Yanlarında parlak noktalar olan yalnız dağ Ahuna Mons tek başına bir kategoridedir. Ceres'taki tek büyük zirve olarak kraterle açık bir bağlantısı bulunmamaktadır. Bunun yerine bilim insanları, Ahuna Mons'un muhtemelen akan buz birikimi tarafından yaratılan bir kriyovolkan olduğunu düşünüyor. Yeni açığa çıkan madde parlaktır ancak, milyonlarca yıl boyunca bu noktalar, yavaşça Ceres'ın yüzeyini kaplayan koyu renk madde ile karışmıştır. Araştırmacılar, geçmişte canlı bir şekilde parıldayan binlerce noktanın cüce gezegeni lekelemiş olabileceğini belirttiler. Yeni bir çalışma, Icarus dergisinde yayımlanacak. Parlak noktaların kaynağının ne olduğu, Quick'i rahatsız eden bir soruydu. Noktalar birkaç farklı yolla oluşabilmiş olmasına rağmen; ekip üyeleri, bunların büyük ihtimalle geçmişte var olan sıvı tabakasının kalıntısı olan yüzey altındaki tuzlu su çukurlarından oluştuğuna inanıyorlar. Quick, bu parlak noktaların Ceres'ın bir zamanlar küresel bir okyanusa sahip olduğuna dair bir işaret olduğuna inandıklarını söyledi. Aslında, cüce gezegende gerçekleşen bu aktivitenin, dış güneş sistemimizdeki Jüpiter'in uydusu Europa ve Satürn'ün uydusu Enceladus gibi buzlu uydularda daha geniş ölçekte gerçekleşebiliyor olabileceğini öne sürmüştü. Eğer bu yorum doğruysa, Ceres'ın okyanusu zamanla yavaş yavaş geride Stein'in ayrık tuzlu su çukurları dediği şeyleri bırakarak donmuştur. Bilim insanları, bunların tam bir sıvı tabakasındansa, izole olmuş çukurlar olduklarından şüpheleniyorlar. Çünkü parlak noktaların kendilerinin aralıklı durduklarını açıklıyorlar. Stein, ayrıca her yeni kraterin tuzlu su çıkarmadığını da ekliyor. Quick'in söylediğine göre, tuzlu su soğuyup donmaya başladığında, genişleyen buz tabakası sıvıyı yukarıya doğru ittirdi. Bir çok durumda; tuzlu su, çatlak ağı yolu ile yüzeye itilebilirdi. Diğer seçenek ise, çarpan nesnelerin maddeyi yukarıya doğru ittiren basıncı ortaya çıkararak bu çukurlara baskı yapması ve sıkıştırması idi. Tuzlu sıvı, yeraltından Ceres'in havasız yüzeyine çıktığında işler daha ilginç bir hale gelmektedir. Quick'in anlattıklarına göre; tuzlu su, yüzeye çıktığında fışkırmayı veya fokurdamayı isteyecektir. Kendisi bu işlemi, sallandıktan sonra açılan soda şişesi ile kıyaslamıştır. Bu tür bir püsküren soda, sıvıyı kabartan veya yukarı ve aşağı doğru püskürten etkileşimli gazlar nedeniyle ortaya çıkar. Tuzlu suyun Ceres'de yüzeye çıktığı zaman bunun gerçekleştiğine inanıyoruz diye açıkladı. Kabuk inceldiğinde, yüzeye yakın yerde buzlu parçacıklar sıçratarak yay biçiminde püskürebilir. Ve Quick'in dediğine göre bu, noktaların dağınık gruplarının bazılarını açıklayabilir. Araştırmacılara göre; daha kalın ve buzlu lav, süper parlak Cerealia Facula'yı yaratmış olabilir. Yüzeyden çatlaklar yoluyla madde sızarken, muhtemelen bir tepe oluşturmuştur. En dıştaki katmanlar ise, altında çok soğuk olan lavı izole eden buz kalkanı içinde donmuştur. Yüzeyde maddenin dışarıya püskürmesine izin veren çatlaklar ve kırılmalar olarak yeni noktalar oluştu. Ahuna Mons büyük olasılıkla bu süreci, yükselen yapısını oluşturmak için buz lavını kendi üzerine yığarak aşırılara götürdü. Yüzeyin üzerindeki çentikler, bugün dağın yanlarında görünebilir olan buzlu noktaları yaratarak maddenin fokurdamasına izin verir. Stein'e göre, Ceres'ınn parlak noktalarının büyük bir çoğunluğu oldukça genç, birkaç on milyon yıllık yaştan fazla değil (Unutmayın ki güneş sisteminin kendisi 4.5 milyar yıl yaşındadır). Bu, Ceres'ın bugün hala aktif olduğu anlamına gelebilir diye de ekledi.