Eskiden, çok eskiden, her ne kadar ilk teleskopların icadına kadar Mars hakkında çok önemli bilgilere ulaşamasalar da astronomlar, matematikçiler ve filozoflar Mars'tan gözlerini ayıramıyorlardı. Gökyüzünde belirgin kızıl parlaklığıyla insanları büyüleyen Mars'ın gökyüzünde hareket eden bir cisim olarak belirtildiği ilk kayıtlar bundan yaklaşık 5.000 yıl önce Mısırlı astronomlar tarafından yazılmıştı. Ayrıca Babillilerin Mars hakkında önemli astronomik hesaplamalar yaptıklarını da biliyoruz. Mars'a kanallar inşa eden Marslılar kurgusu aslında gözlem araçlarının yetersizliğinden kaynaklandığı için, konuya girmeden evvel Mars gözlemlerinin kısa tarihine bir göz atmakta fayda var. M.Ö 300'lerde Aristo, bir tutulma sırasında Mars'ın Ay'ın ardında kaldığını gözlemleyerek Mars'ın Ay'dan daha uzak bir noktada bulunduğu çıkarımını yapmıştı. M.Ö 100'lü yıllarda Batlamyus Mars'ın yörüngesel hareket problemini de çözüme kavuşturmak amacıyla oluşturduğu Güneş Sistemi modelinde Mars ile ilgili önemli çalışmalar yaptı. M.S. 400'lü yıllarda ise Hint astronomlar Mars'ın tahmini çapını hesapladılar. Bu dönemden 1600'lü yıllara kadar 13 Ekim 1590'da Michael Maestlin'in Mars'ın Venüs tarafından örtülmesini gözlemlemesi dışında Mars hakkında çok önemli çalışmalar veya keşifler yapılmadı. 1600'lü yıllara gelindiğinde Tycho Brahe'nin Mars'ın günlük paralaks değerini hesaplaması, Johannes Kepler'ın da ilk göreli Mars uzaklığını ölçmesini mümkün kıldı. Ancak o zamanın gözlem araçlarının yetersizliği, hesaplama ve ölçümlerin önüne doğrudan bir engeldi. Nihayet 1610 yılında, teleskobun mucidi Galileo Galilei tarafından ilk defa teleskopla Mars gözlemi yapıldı. Galileo'nun bu gözlemi astronomide büyük gelişmelerin önünü açacak bir kilometre taşı olacaktı. Örneğin ilk teleskoplar sayesinde Hollandalı astronom Christiaan Huygens tarafından 1639 yılında Mars'ın ilk arazi çizimleri ortaya çıkarıldı. Bu çizimler dönemin teleskoplarının kalitesi göz önüne alındığında oldukça başarılı kabul edilir ancak elbette pek çok ayrıntıdan da yoksundur. Huygens'in ilk Mars çiziminde yer verdiği ''V'' şekli ''Syrtis Major'' olarak bilinmektedir. Huygens'in çiziminde bu şeklin gerçekte olduğundan çok daha büyük olduğunu fark edebiliyoruz. Huygens'in ardından yine teleskopların sağladığı büyük avantaj sayesinde Mars'ın günlük paralaks değeri Güneş ve Dünya arası mesafeyi de öğrenmek amacıyla 1672 yılında Giovanni Cassini tarafından yeniden ölçüldü. 1800'lü yıllara gelindiğinde ise teleskopların bir kademe daha gelişmesiyle Mars'ın yüzey yapılarını gözlemlemek mümkün hale geldi. Bu gelişmeyle birlikte de Mars hakkında büyük tartışmalar başlayacaktı. Bu arada şunu belirtmek gerekir ki, özellikle 18 ve 19. yy'da teleskoplarımızın gelişmesi ve -biraz daha- detaylı, ancak fikir vermekten uzak görüntüler almaya başlamamızla birlikte, çoğu bilim insanı Mars ve Venüs'te yaşam olduğuna ikna olmuştu. Bilim insanlarına göre Venüs, ormanların hakim olduğu, sıcak ve bol yağmurlu tropik bir gezegendi. Benzer biçimde Mars da, yüzeyinde sıvı halde suyun aktığı, denizlere, göllere ve nehirlere sahip bir gezegen olarak görülüyordu. 5 Eylül 1877'de Mars'ın günberi karşı konumuna gelmesini fırsat bilen İtalyan Astronom Giovanni Schiaparelli, Milan'da 22 cm'lik teleskobuyla ilk Mars haritasını çizmek üzere işe koyuldu. Schiaparelli gerçekten başarılı bir şekilde Mars'ın pek çok yüzey şeklini çizdi. Ancak yine de ne olduğunu tam olarak anlayamadığı bazı yapılar görüyordu. Bu yapılar Mars çöllerini boydan boya geçen düz çizgilerdi. Bu yüzden Schiaparelli bu düz çizgilere İtalyanca canali ismini verdi. O zamanlar canali kelimesinin aslında İngilizce'de oyuk anlamına gelen channel kelimesi olarak çevrilmesi gerekirken, basit bir çeviri hatasıyla kanal anlamına gelen canal kelimesine çevrilmişti. Bilindiği üzere oyuk kelimesi su ile ilgisi olmayan, düz bir hatta oluşmuş çukur anlamına gelirken; kanal kelimesi ise yapay yollarla su taşımak için açılmış yol anlamına gelmektedir. Nihayetinde uzunca bir zaman Schiaparelli'nin bahsettiği bu çizgiler başkaları tarafından görülemeyince daha sonra bu çizgilere optik illüzyon yakıştırması yapıldı. Schiaparelli'nin ardından tüm bu gözlemler ve tartışmalardan etkilenen Amerikalı astronom Percival Lowell, Schiaparelli'nin kullandığı teleskoptan yaklaşık iki kat daha güçlü olan 30 ve 45 cm'lik teleskoplara sahip bir gözlemevi inşa etti ve Mars gözlemlerine başladı. Lowell, 1895'ten ölüm yılı olan 1916'ya kadar yüzlerce Mars çizimi yaptı. Yaptığı çizimlerde yapay yollarla oluşturulmuş gibi gözüken kanal sistemlerine de yer veren Lowell, kendini Mars'taki canlıların bu kanal sistemleri ağını inşa ettikleri fikrine fena kaptırmıştı. Teleskoplar güçlendikçe yapay kanallar fikri çürüyor gibiydi. Öyle ki, 1909 yılında Fransız astronom Camille Flammarion tarafından 84 cm'lik bir teleskopla yapılan Mars gözlemlerinde düzensiz şekiller haricinde bahsedilen bu kanallara rastlanmadı. Flammarion'un kullandığı bu teleskobun Schiaparelli'nin kullandığı teleskoptan yaklaşık dört, Lowell'in en güçlü teleskobundan ise iki kat daha güçlü olduğunu da belirtelim. Ayrıca 1965 yılında Mars'ın yakınından geçen ilk uzay aracı olan Mariner 4'ün gönderdiği fotoğraflarda bile bahsi geçen kanallara rastlanmadı. Mesele yalnızca, Lowell ve onunla birlikte birkaç astronomun daha teleskoplarının fazla ayrıntılı haritalar çıkarmak için yetersiz olduğu gerçeğini kabullenmeyerek görmek istedikleri şeyleri çizmeleriydi. Nitekim Lowell, Mars'ta bahsettiği kanalları Jüpiter, Merkür ve Venüs'te de gördüğünü iddia ediyordu. Oldukça kısa bir süre içerisinde terkedilen Mars Kanalları hipotezi, bizlere bugün sıkça yaşanan Mars sanrılarını hatırlatıyor. Ayrıca Mars Kanalları iddiasının zaman içinde gözlem araçlarının güçlenmesiyle yavaş yavaş terkedilmesi, günümüzde UFO video ve fotoğraflarının netleştikçe aslında görüntülerdekilerin UFO olmadıklarının anlaşılmasıyla da benzerlik gösteriyor. Nerede bir belirsizlik varsa, insanoğlu imgelemlerini oraya yerleştirmekten kendini alıkoyamıyor. - Gezegenler Kılavuzu Patrick Moore - http://www.nasa.gov/audience/forstudents/postsecondary/features/F_Canali_and_First_Martians.html - https://en.wikipedia.org/wiki/Martian_canal


Bu üstte gördüğünüz kaya parçası, Mars'ın en büyük uydusu olan Phobos. Sadece 25 km civarında bir çapa sahip olan uydu, Mars'a oldukça yakın bir yörüngede, yaklaşık 9 bin km uzakta dolanıyor. Karşılaştırma yapmanız açısından; Ay'ın Dünya'ya uzaklığı ortalama 380 bin km civarında. Uydu eğer Mars'a Ay uzaklığında olsaydı, gökyüzünde çok silik soluk bir nokta olarak güçlükle seçilebilecekti. Bunun ilk sebebi uydunun çok küçük olması, ikinci sebebi ise, albedosunun çok düşük olması nedeniyle Güneş ışığını çok kötü yansıtması. Ancak, gezegene yakınlığı sayesinde Mars göklerinde gündüz dahi görülebilecek kadar parlaktır. İsmini Yunan mitolojisindeki savaş tanrısı Ares'in çocuğu Phobos'tan alan bu küçük uydu, kardeşi Deimos gibi; Mars'ın kütle çekimine yakalanmış bir meteor olduğu düşünülüyor. Gel-git etkileri nedeniyle her gün yüzeye biraz daha yakınlaşan (her 100 yılda 2 metre) bu talihsiz uydunun, 50 milyon yıla kalmaz gezegenin güçlü kütle çekimine yenilerek parçalanması ve Mars yüzeyine düşmesi bekleniyor. Üzücü de olsa uydunun parçalanması, Mars yüzeyinde yaşayanlar olsaydı biraz heyecan verici olabilirdi. Çünkü Phobos'un enkazının bir kısmı yüzeye hemen düşmeyecek. Yüzbinlerce parçadan oluşan bu enkaz, Mars'ın çevresinde bir halka oluşturarak onlarca milyon yıl boyunca gezegen çevresinde kalacak. Yani, Mars önümüzdeki süreçte ince de olsa halkaları olan bir gezegene dönüşecek Phobos sayesinde. Mars'a oldukça yakın olduğu için, gerçekte küçücük (27 x 22 x 18 km) bir uydu olmasına rağmen yüzeyden Güneş tutulmasına neden olabilecek kadar büyük görünen Phobos, yaklaşık 7.5 saatlik dönüş hızıyla, bir Mars günü içinde iki kere doğup batabiliyor. Öyle ki, eğer Mars yüzeyinde Phobos'u izliyor olsaydınız, gezegenimizin uydusu Ay'ın üçte biri boyutlarında görülen uydunun bu hızlı hareketini çıplak gözle izlediğinizde dahi rahatlıkla farkedebilirdiniz. Ancak şunu da belirtelim, Phobos Mars yüzeyinin her yerinden görülemez. Çünkü, gezegene çok yakın bir yörüngesi var ve bu nedenle ekvatordan uzak kuzey ve güney kutup noktalarına yakın enlemlerde asla ufkun üzerine yükselemez. Phobos'un yüzeyinde belirgin biçimde görülebilen kendi boyutlarına göre 9 km çapındaki dev krater; 18 Ağustos 1877'de uyduyu keşfeden Astronom Asaph Hall'ın eşi Chloe Angeline Stickney'e atfen Stickney Krateri olarak isimlendirilmiş. Gördüğünüz gibi, eğer uydu gibi büyük bir keşif yaparsanız, karınızın, kocanızın ismini koca bir kratere verme hakkına da sahip olursunuz. Bu uydunun üzerinde bizim uydumuz Ay'da olduğu gibi yürümeniz mümkün değil. Çünkü, yüzeyindeki yerçekimi çok çok az. Örnek vermek gerekirse, Dünya'da 70 kg ağırlığında olan bir insan, kendini Phobos'un yüzeyinde neredeyse 60 gr ağırlıkta hissedecek. Dolayısıyla, yüzeyinden kaçış hızı saniyede yaklaşık 11.4 metre olan uydunun yüzeyinde zıplayıp kendinizi uzaya fırlatabilirsiniz. Eğer böyle bir kastınız yoksa bile, yürürken hızlıca attığınız bir adım yüzünden yine uzay boşluğuna savrulup, ben nerde yanlış yaptım şarkısı eşliğinde hayatınızın son anlarını geçirebilirsiniz. Kapak görselinde yer alan Güneş tutulması fotoğrafı, 2010 yılında yüzeydeki Spirit uzay aracı tarafından, sağ alttaki uydunun genel görüntüsü 1993'te Mars Global Surveyor uzay aracından, Yakın çekim arkaplan fotoğrafı ise 2008 yılında Mars Reconnaissance Orbiter tarafından çekildi. 1 Ocak 1801 de İtalyan astronom Giu... Kaçış hızı veya kurtulma hızı, bir ... Büyük Köpek Cüce Gökadası (Canis Ma...


Gönüllü bilim insanları Mars'ın Güney Kutbundaki örümcekleri keşfediyor. Mars'ın güney kutup bölgelerini izleyen on binlerce gönüllü amatör astronom, yaptıkları gözlemlerle yüzeyi daha yakından tanımlamaya yardımcı oluyorlar. Gönüllüler gözlemleri sayesinde donmuş karbondioksit levhalarının mevsimsel değişikliklerine ve 'Örümcek' olarak bilinen erozyonlarına yeni bakış açıları katıyorlar. Gönüllüler evlerinden 'Mars Reconnaissance Uydusu' üzerinden CTX ile Mars yüzeyini keşfediyor ve güney kutbundaki dönemsel arazilerin türlerini belirliyor. Gönüllüler bu bilgileri 'Planet Four : Terrains' web sitesinde paylaşıyor. Bu veriler yüksek çözünürlüklü kameralarla gözlem yapacak bilim insanları için faydalı oluyor ve böylece HiRISE ile daha az sayıda araziye daha detaylı bakılması sağlanıyor. HiRISE ile yüksek çözünürlüklü görüntüler alınmadan önce gönüllülerin orta çözünürlükte incelediği görüntülerden yola çıkılır. Bu şekilde orta çözünürlüklü görüntüler 20'den fazla bölgenin daha yüksek çözünürlük ile araştırılmasına yardımcı olmuştur. Gezegen bilimci Candice Hansen Pek çok vatandaşın Mars'ın incelenmesine yardımcı olmak için vakit harcadığını görmek heyecan verici olduğunu ve gönüllü insanların keşif gücü sayesinde işlerinin kolaylaştığını ifade etti. Gezegen bilimci Meg Schwamb ise Thursay projesine ait sonuçları Amerikan Gökbilim Derneği Gezegen Bilimleri Bölümü ve Avrupa Gezegen Bilimi Kongresi'nin yıllık toplantısında paylaştı. Schwamb 'Örümcek bacaklarını andırır şekilde olması sebebiyle 'Örümcek olarak ya da yunanca 'Araneiform' olarak adlandırılan arazilerin bir çok kanaldan tek bir kanala ulaşır olduğu keşfedilmiştir. Sonuçlar örümceklerin, alt tabakaların ısınmasıyla üst tabakadaki buzların erimesinden meydana geldiğini göstermektedir. Çözülmüş karbondioksit gaz basıncını artırır ve gaz kalan buz tabakasındaki deliklerden dışarı akar ki bu da oyuk içine tozu çeker ve böylece örümceğin bacaklarına benzeyen kanallar oluşur. Geçen on yılda bu olay güney kutbu taraflarında HiRISE tarafından görüntülendi. Gönüllülerin desteği olmadan bu bölgelerin bahar ve yaz ayları boyunca diğer bölgelere göre nasıl geliştiğini göremezdik diye ifade etti. Gönüllülerin elde ettiği veriler sayesinde daha önce HiRISE ile karbon dioksit buzulları ya da örümcek olarak adlandırılmayan bazı yerlerin örümcekler olarak adlandırılması sağlanmıştır. Gezegen bilimci Candice Hansen Örümcek arazisi hakkında öğrendiklerimizle daha önce herhangi bir işaretlememiz olmayan bölgelerde de buzul işaretlemeleri yapabildik. Bu belki de arazinin erozyona uğraması ile ilgilidir. Gönüllülerden elde edilen yeni gözlemlerin bazıları yüzeylerdeki bu örümcek yapılarının çarpma kraterlerinden saçılan materyallerden oluştuğunu gösteriyor. Kraterler aşınabilir. Yüzeyleri ise daha fazla aşınıyor olabilir. Örümcek formunu alması için buz levhasının uzun süre kalıcı olması ya da kalın olması gerekmiyor, aşınabilir olması yeterli'. 'Gönüllerimiz sayesinde cevaplayacak yeni sorular yeni buluşlara sahibiz şeklinde yorum yapmıştır. Mars'ın güney kutbu bölgesinde ilave alanları incelemek için yeni CTX görüntüleri eklenmekte ve gönüllü destekleri devam etmektedir. Daha fazla bilgi almak için aşağıdaki siteyi ziyaret edebilirsiniz.


NASA'nın Curiosity uzay aracı tarafından Mars'ta çekilen üstte gördüğünüz fotoğrafta görülen sözde havada süzülen kaşık, bugünlerde sosyal medya ve basında çokça konuşulmaya başladı. Ancak bilim insanlarına göre, aslında bu şekli uzun süre devam eden soğuk Mars rüzgarları oluşturmuş. Curiosity uzay aracı tarafından görüntülenen kaşık şeklindeki esrarengiz kaya, Curiosity'nin Mars'taki 1,089'uncu gününde fotoğraflandı ve ilerleyen günlerde de internette yayıldı. Fotoğrafta kaya yüzeyinden çıkan çubuk benzeri bir yapının sonunda, tıpkı bir kaşıkta olduğu üzere yuvarlak bir şeklin oluştuğu görülüyor. Yapının hemen altında oluşturduğu gölgesinde ise aynı kaşık şekli görülebiliyor. Ne yazık ki NASA'ya göre, fotoğrafta görülen kaşık Marslılardan veya Marslıların mutfağından bir kalıntı değil. Tıpkı Mars'ta görülen diğer göz yanılmalarında olduğu gibi bu kaşık benzeri tuhaf yapı da garip bir şekle bürünmüş sıradan bir taş parçası. Mars'ta görülen tuhaf yapılar yalnızca havada süzülen kaşık ile sınırlı değil. Mars'ta görülen esrarengiz şekillerin hikayesi NASA'nın Viking 1 uydusundan alınan fotoğrafta görülen Mars'taki Yüz''e kadar dayanıyor. Mars'taki Yüz'den sonra NASA'nın gönderdiği birçok fotoğrafın herkes tarafından incelenmesiyle Mars'ta fare, kemik, kadın, çörek, yengeç, hatta uzaylı savaşçı gibi ilginç şekillerin görüldüğü iddia edildi. Ancak bugüne kadar her bir şekli Mars'taki kayaların oluşturduğu kanıtlandı. Gerçekte olmayan şekil ve desenleri görmeye pareidolia adı veriliyor. Yani Mars'ta görülen havada süzülen kaşık benzeri tüm esrarengiz şekiller aslında insan gözünün ve beyninin birlikte oynadığı bir optik oyundan ibaret. Bu tür optik ilüzyonlara Dünya'da da günlük hayatımız sırasında sıkça rastlıyoruz. NASA'nın Curiosity uzay aracı Ağustos 2012'de Mars'a iniş yaptı ve şu an Curiosity Mars üzerinde 5.000'inci gününü tamamladı. Aynı zamanda Curiosity, Gale Krateri'nin içinde bulunan ve Stimson olarak adlandırılan kaya yapısı hakkında çalışmalar yürütüyor. Curiosity'nin Mars üzerindeki yolculuğunu anlık olarak izleyip bilgi almak için bu linkten ulaşacağınız bağlantıyı kullanabilirsiniz.


Üstteki fotoğrafta, bugüne kadar Mars'a gönderdiğimiz, hareket edebilecek yapıdaki yüzey araçları toplu halde görünüyor. Mars'a gönderilen ilk gezici araç olan Pathfinder, 1997'de gönderilmişti. Bir yörünge, bir yüzey ve bir adet gezici araçtan oluşuyordu. 6 ay kadar çalışıp dünyaya 16 binden fazla fotoğraf gönderen sondanın bilgisayar sistemi ise ilk duyulduğunda şaşkınlık yaratabiliyor. Çünkü gezici araç Sojourner'ın ana bilgisayarı 1977 yılı üretimi olan 2 mhz hıza sahip Intel 8085 işlemci, 512 kb ram ve 176 kb'lık bir depolama biriminden oluşuyordu. O yıllarda sıradan bir bilgisayarın Pentium işlemcili ve 16 mb belleğe sahip olduğu düşünüldüğünde, Sojourner için neden bu denli ilkel ve zayıf bir bilgisayarın tercih edildiğini anlamak kafa karıştırıcı olabiliyor. Aslında durum şu; 8085 işlemciler en iyi tanınan, oluşabilecek hataların en iyi bilindiği işlemcilerden biri konumunda. Dolayısıyla bir sorun oluştuğunda, nedenini tespit etmek ve onarmak da bilim insanları için o denli kolay oluyor. Çok daha hızlı, ancak bir o kadar da karmaşık olan günümüz işlemcilerinin davranışları ise o kadar iyi bilinmiyor. 2004 yılında Mars'a fırlatılan Opportunity ve Spirit de benzer biçimde oldukça zayıf görünebilecek bir bilgisayar sistemi barındırıyor. IBM'in 1997'de ürettiği RAD6000 ailesine mensup 20 mhz hızında bir işlemciye ve 128 mb RAM'e sahip. Depolama birimi olarak da 256 mb'lık bir flash disk taşıyor. Bu arada RAD6000 işlemciler oldukça başarılı oldukları için birçok uzay görevinde kullanıldılar ve kullanılmaya devam ediyorlar. Az sayıda transistör içeren ve yüksek nanometre boyutunda üretilmiş bu tür işlemciler hem uzun yolculuk boyunca, hem de görevleri sırasında maruz kalacakları radyasyon ve yüklü parçacık çarpmalarına karşı çok daha dayanıklılar. Daha küçük alana daha fazla transistör sığdırılan 10-15-25 vs nanometre dizayna sahip işlemciler ise radyasyona ve yüklü parçacık yağmuruna karşı çok dayanıksızlar. Apple'ın 20 yıl kadar önce kullandığı ve G3 olarak da bilinen aileye mensup 200 mhz'lik hızı olan RAD750 işlemciye sahip Curiosity'nin bilgisayarının 256 mb belleği ve 2 gb'lık bir depolama birimi bulunuyor. Bu oranlar evinizdeki 8-16, hatta 32 gb'lık ram'i, 2 veya 3 ghz işlemcili, birkaç terebaytlık hard diski bulunan bilgisayarınıza göre oldukça küçük görünüyor olabilir. Hatta şu an bu yazıyı elindeki 2-3 ghz dört-sekiz çekirdekli işlemciye sahip, 4-8 gb ram'li bir cep telefonu ile okuyanlarınız da vardır.


Çok şanslıyız ki burayı okuyan herkesin bildiği üzere Mars geri gitmez. Aslında ileri de gitmez, sadece yörüngesinde dolanır durur; tıpkı Dünya gibi. Ancak, bu dolanım sırasında hem Mars'ın hem de Dünya'nın dolanım hızı birbirinden farklı olduğu için, bakış açımıza göre Mars'ın gökyüzündeki ilerleyişi sırasında bulunduğu konum bir ileri, bir geri yöneliyormuş gibi görünür. Bu durum sadece Mars için geçerli değildir: Göreli hızlarımızın yüksek olduğu Merkür ve Venüs de benzer şekilde gökyüzünde görsel bir geri devinim hareketi gösterirler. Jüpiter ve Satürn gibi gezegenler ise bize çok uzak oldukları için Dünya'nın ve onların dönüşünden kaynaklanan bu devinim gözle farkedilemeyecek kadar küçük olur. Bunu yer merkezli sistem dahilinde açıklamaya çalıştılar. Yanlış bir bilginin üzerinden doğru sonuca ulaşmaya çalışmak, abartılı sonuçlar doğurdu. Mars'ın gökyüzünde, yer etrafında dolanırken kendisinin bir spiral çizerek ilerlediğini düşündüler. Bunu ilk açıklayan Ptolemy oldu ve kurama Ptolemik Kuram adı verildi. Diğer gezegenler de bu hareketi yapıyordu, fakat uzak oldukları için Mars kadar bariz bir görüntü veren yoktu. Lakin bir problem vardı. Gezegenlerin hepsi bu hareketi yaparken, Güneş kusursuz bir şekilde ilerliyordu. Bu noktadan sonra zorlama cevaplar arandığının farkına varılmaya ve günümüzde bildiğimiz Güneş merkezli sistem kabul görmeye başladı. Bu sebeple bu Mars gözlemi, astronomi tarihi açısından bir hayli önemlidir. Yanlış bir düşünce biçimi yüzünden, basit cevap açıklamaya yeterliyken, önemli bir bilimsel keşif zorlama cevaplar bulmaya çalışılarak yüzyıllar boyunca gecikmişti. Üstte gördüğünüz görselin sol tarafındaki diyagramda, Mars'ın yörüngesel dönüşü sırasında Dünya'nın bulunduğu konumdan bakıldığında gökyüzünde nerede görüleceği açıkca gösteriliyor. Sağ tarafta ise, Mars'ın yıl boyunca gökyüzünde sergilediği hareket, Dünyaca ünlü Astrofotoğrafçı Tunç Tezel'in objektifinden görülüyor. Bu fotoğraf, ciddi bir emeğin ürünü olup, aylar boyunca çok dikkatli biçimde Mars'ı izlemeyi ve fotoğraflamayı gerektirir. Bildiğiniz gibi Dünya ve Mars, Güneş çevresinde yörüngelerinde dolanırlar. Dünya, Güneş'e Mars'tan daha yakın olduğu için yörünge hızı daha fazladır ve Mars'ın her bir dönüşü sırasında yaklaşık olarak iki tur atar. Yani Dünya, Mars'ı yörünge hareketi sırasında her yıl yakalar ve geçer. Dünya'nın Mars'ı yakalamaya çalıştığı sırada gökyüzüne baktığımızda Mars'ı yavaşça doğu yönünde ilerliyor gibi görürüz. D konumuna yaklaştığımızda ise, Mars'ı yakalamış oluruz. Bundan sonrasında d ve e konumları arasındaki sürede Mars'ı geçmeye başlarız ve bu sırada gökyüzünde Mars sanki geri gidiyormuş gibi görülür. Ardında f ve g konumlarında Mars ile aramızdaki mesafe artar. Artık tıpkı a ve b konumlarında olduğu gibi Mars'ın doğuya doğru ilerlediği izlenimi oluşur. Bu basit olguyu gökyüzünden sürekli takip ederseniz, Mars'ın arka planındaki yıldızlara karşı her gece doğu yönündeki ilerlemesinin önce yavaşlamaya başladığını, daha sonra geriye; batı yönüne doğru ilerlediğini, ardından yine yavaşlayıp doğu yönünde yoluna devam ettiğini görürsünüz. Dolayısıyla, Mars'ın geri gitmesi bir görsel yanılgıdan ibarettir. Kozmik Anafor ve Hypatia Bilim işbi...


Mars'ta elbette kar yağar. Ama bizim bildiğimiz kardan biraz farklı: Mars, Dünya'ya göre çok soğuk olduğundan, var olan su neredeyse tümüyle donmuş halde toprakta ve buzullarda hapsolmuş durumda. Atmosferde bulunan su buharı ise bulut oluşturup yağışa sebep olabilecek kadar yoğun değil. Fakat Mars atmosferinin neredeyse tümünü oluşturan karbondioksit gazı, kutup bölgelerindeki çok soğuk ortamda yoğunlaşıp, yağış oluşturabilecek kadar kalın bulutlar meydana getirebiliyor. Bunun sonucunda dönem dönem Mars kutuplarında karbondioksit karı yağışları görülebiliyor. Bu yağışlar, yüzeyde birikerek karbondioksit karı katmanları ve buzullarını oluşturuyor. Mars'ın kutup bölgelerinde görülen, Dünya'nın kutuplarına benzeyen beyaz takke sanıldığı gibi su buzundan değil, çoğunlukla karbondioksit buzundan oluşuyor. Bu kalın karbondioksit buzu tabakasının altında ise, su buzundan oluşan bir diğer buz tabakası yer alıyor. Bu alttaki su buzu tabakası maalesef Mars atmosferi ile karşılaştığında atmosfer yoğunluğunun çok az olması sebebiyle hızla buharlaşıp atmosfere karışıyor, yükseliyor ve düşük kütle çekimi nedeniyle Güneş rüzgarlarına yenik düşerek uzay boşluğuna saçılıyor. Bu nedenle, öğle saatlerinde Mars ekvatorunda hava sıcaklığı +20 santigrat derecelere yükselse bile, suya bağlı bulut oluşumları veya nem yoğunlaşması gözlenemiyor. Karbondioksit molekülleri, su moleküllerinden epeyce daha ağır olduğundan, yüzeyde ve atmosfer içinde varlıklarını sürdürmeleri daha kolay oluyor, Güneş rüzgarlarının aşındırıcı etkisinden daha az etkileniyor. Bu da, Mars'ın bir su dünyası yerine karbondioksit dünyası olmasının ana nedeni.


Mars'ı bırakın Dünya'da bile bulduğunuz her suyu içemezsiniz, önce bunu bilmek gerekiyor. Dünya keşifler ve kaşifler tarihi, gittiği yerde bulduğu suyu içip, bilmediği şeyleri yediği için ölen maceraperestlerle doludur. Neyse, bu bilgiye artık sahip olduğunuza göre devam edebiliriz. Çünkü akışkan haldeki su, canlılar tarafından kullanılabilir. Akışkan suyun içinde tek hücreli organizmalar hayat bulabilirler. Bu hayat, Dünya'da alışık olduğumuz türde bir yaşam da olabilir, bilmediğimiz çok farklı bir yaşam şekli de... Ama canlılığın oluşabilmesi için türü ne olursa olsun organizmaların kullanabileceği bir sıvıya ihtiyaç vardır. Ama konumuz bu da değil. Biz bu suyun içilip içilemeyeceğini merak ediyorduk. Hayır, bu suyu bulunduğu yerde ağzınızı dayayarak içemezsiniz! Zehirli olduğundan veya mikrop taşıyabileceğinden ötürü değil. En başta bu su, sandığınız gibi saf halde akmıyor. Çok yoğun bir tuz çözeltisi şeklinde, adeta koyu bal kıvamında ama akışkan bir çamur halinde akıyor. Tuz dediğimiz de, denizlerden veya evlerinizden bildiğiniz tuz, yani sodyum klorür değil. Mars suyunda yer alan bu tuzlara Dünya'da da aşinayız. Bunlara perklorat deniliyor ve perkloratlar ClO4 şeklinde formülize ediliyor. Çeşitleri oldukça fazla: Amonyum Perklorat (NH4ClO4), Sodyum Perklorat (NaClO4), Potasyum Perklorat (KClO4) gibi. Bunlar suda çok kolay biçimde çözünebiliyorlar. Dolayısıyla az miktarda su, muazzam miktarda perklorat çözeltisi oluşturabiliyor. Mars suyunda, bu maddelerin miktarı o kadar fazla ki, bu akışkan maddeyi elinize alıp çamurla oynar gibi oynayabilirsiniz. İşte Mars'ta sıvı su var derken, bu akışkan maddeden söz ediyoruz. Zaten, Mars'ın atmosfer basıncı ve düşük ısısı altında, içinde perklorat çözeltileri yer almadığı sürece, suyun sıvı halde bulunması imkansız. Tahmin edeceğiniz gibi bu karışım insan için oldukça zehirli. Yerseniz veya doğru düzgün ayrıştırmadan içerseniz ölürsünüz. Fakat, perklorat çözeltisi içindeki suyu ayrıştırmak kolaydır. Yani, yanınızda uygun bir arıtıcı cihaz varsa, arıtıp afiyetle içebilirsiniz. Ya da ısıtıp kaynatır, buharını yoğunlaştırır, sonra bir kapta toplar; saf su olarak tüketebilirsiniz.


1960'larda yaşanan uzay yarışının öncelikli hedefleri, insanlığın Dünya yörüngesine ulaşması, ardından Ay'a ziyaret gerçekleştirmesi idi. Bunu sağlayabilmek için, ABD ve SSCB büyük mali ve teknolojik zorlukları olan bir yarış içine girişti. Yarışın bir galibi olup olmadığını söylemek mümkün olmasa da, nihayetinde Dünya yörüngesine rahatlıkla çıkabilecek teknolojiye eriştiğimizi, ardından Ay'a insanlı yolculuk yapabilecek seviyeye geldiğimizi söylememiz yeterli olur. Ancak, 60'lardaki bu uzay yarışı hem ABD, hem de SSCB'yi ekonomik açıdan büyük külfetin altına sokmuştu. Öyle ki, bu büyük mali yük bir süre sonra her iki devletin de altından kalkamayacağı bir düzeye ulaştı. Sonuçta, insanlığa kayda değer bir getirisi olmadığına karar verilen Ay yolculukları rafa kaldırıldı. 1980'li yıllardan itibaren ise, devletler uzay yarışında kazandıkları tecrübeyi, kabul edilebilir düşük maliyetlerle uzak gezegenlere robot araçlar göndermek ve Dünya yörüngesinde kalıcı uzay istasyonları kurmak için kullandılar. Bugün, devletler düzeyinde bu anlayış hala devam ediyor. Ay'dan çok daha parlak bir gelecek vadeden Mars keşfi ise, adım atmakta tereddüt etmelerine rağmen hala ABD ve Rusya gibi uzay teknolojisinde diğerlerinden çok daha ileri olan ülkelerin hedefi durumunda. Ancak çok yüksek maliyet ve başarı oranının düşük görünmesi, henüz hiçbir ülkeyi bu riski almaya ikna edemedi. Bugünkü uzay yolculuğu teknolojimiz, Ay'a 1960'larda gönderilen araçlardan çok daha ileri değil. Aslında, bu araçları hareket ettirmek için kullandığımız roket motorları, o günlerde olduğuyla hemen hemen aynı prensip, güç ve verimlilikte çalışıyor. Bugün tüm ülkelerin yörüngeye ulaşmak için kullanmış olduğu sıvı ve katı yakıtlı roketler, 60'lı ve 70'li yıllarda tasarlanıp neredeyse mükemmele ulaştırılmış tasarımlardan ibaret. Peki hiç mi ilerleme göstermedik? Evet, aslında gösterdik. Bilgisayar ve iletişim teknolojimiz çok gelişti. Ancak, bu gelişim bize yolculuklarda ekstra güvenlik önlemleri dışında pek bir kazanç sağlamıyor. Açıkcası, Mars'a gönderilecek bir roketin hedefine başarıyla ulaşması için hesap makinanızdaki işlem gücünün onda biri bile yeterli. Yani, uzay mekiği kokpitlerinde gördüğünüz über teknolojik yanıp sönen ışıklar ve ekranlar olmasaydı da Mars'a gitmemiz mümkün olurdu. Öncelikle, Mars yolculuğu uzun sürüyor. Var olan teknolojimiz, insanlı bir aracı Mars'a en çabuk 6 ay içinde gönderebilir. Bunun bir de gezegen yüzeyine inişi, tekrar Mars yörüngesine çıkışı ve dönüş süreci var. Dönüş ise 6 aydan çok daha uzun. Çünkü, araç Mars'a ulaşana kadar Dünya ile Mars birbirinden oldukça uzaklaşmış olacaklar. Bu da, dönüşün 1 yıla yakın sürebileceği anlamına geliyor. Kaba bir hesapla, insanlı bir Mars keşfi minimum 1.5 yıl sürüyor. Bu 1.5 yıllık süre içinde bu insanların ne yiyip ne içeceğinden tutun da, yolculuk boyunca alacakları radyasyon düzeyine, hatta psikolojik durumlarına kadar bir yığın çözülmesi gereken sorun var. Yani, 3 kişiyi Mars'a göndermek için onların 1.5 yıllık yiyecek ve su ihtiyacının araca yüklenmiş olması gerekli. Mars'ta kullanacakları bilimsel cihazlar vs ayrıca başka bir yük. Biz, şimdiye kadar insanları Ay'a sadece 10 günlük yiyecek stoğuyla gönderdik. Bunu yapmak görece kolaydı, çünkü yük fazla değildi. Yine de, her ay yolculuğu milyarlarca dolara maloluyordu. Bir insanın, 1 günlük besin ihtiyacı kalori vs hesaplarını bir kenara atarsak yaklaşık 1 kilogram kadar. Aynı zamanda günde 2 litre kadar da su tüketmemiz gerekiyor. Yolculuğumuz 1.5 yıl süreceği için, günlük 1 kg besin hesabıyla kişi başı araçta en az yarım ton yiyecek olmak zorunda. 3 kişi göndereceğimizi düşünürsek, iki tona yakın yiyeceği araca yüklememiz gerekli. Su sorunu, var olan suyun sürekli arıtılıp yeniden kullanılması ile çözülebilir ama, bir o kadar da suyun araca yüklenmesi lazım. Bir kısmı yine filtrelenerek elde edilse bile, 1 yıl boyunca kullanılacak olan oksijen de cabası. Yani, aracın yolcularının sadece temel yaşam desteği için tonlarca yüke ihtiyacı var. Böylesi ağır bir aracın Mars'a ulaşmak için kullanması gereken yakıt miktarı çok fazla. Yakıtı ile birlikte yeryüzünden bir roketle göndermek için, şimdiye kadar yapılmış olandan çok daha güçlü devasa bir roket inşa etmemiz gerekli. Bu, çok büyük bir maliyet ve teknik sorun. Ayrıca, aracın Mars'tan dönüş için kullanacağı büyük miktarda yakıtı da araca yüklememiz gerekiyor ki, masrafları iki katına çıkarıyor. Dolayısıyla, aracı yörüngede inşa etme seçeneği devreye giriyor. Bu inşa süreci de şimdiye kadar denenmediği için apayrı bir sorun. Burada söz ettiğimiz maliyetler gerçekten çok büyük. Kaba bir hesapla, Mars'a 3 kişilik insanlı bir yolculuğun maliyeti; araçların tasarım ve deneme süreçlerini hariç tutarsak minimum 20 milyar doları buluyor. Tasarım ve deneme maliyetleri de işin içine eklersek, bugün ha deyince Mars'a yönelik böyle bir proje 100 milyar doların üzerinde bir masrafla karşımıza çıkacak. Deneme kısmını özellikle belirtmek istiyoruz. Mars'a insanlı seyahat için kullanılacak araçlarla, deneme amaçlı insansız seferler yapılmadan pat diye insan gönderileceğini düşünmüyorsunuz sanırım. Üstelik, insan gönderilmeden önce bu denemelerin başarılı olması gerekiyor. Yani, her başarısız deneme, yeni bir aracın inşası, yeniden bir deneme seferi ve sürekli artan maliyetler demek. Elbette araçlar, Mars ile Dünya'nın birbirine en yakın olduğu dönemlerde fırlatılacaklar. Bunu yapmak zorundayız, çünkü mesafe çok fazla, yolculuk süresi çok uzun. Bu Mars-Dünya yakınlaşması ise 2 yılda bir gerçekleşiyor. Yani, ilk deneme uçuşunu yaptık, başarısız oldu. İkinci deneme uçuşu için 2 yıl beklememiz gerekli. Ya da, ilk denemeyi yaptık, başarılı oldu. Yüzeye iniş denemesini yapmak için 2 yıl bekleyeceğiz. O da başarılı oldu, insanlı seferin yapılması için bir 2 yıl daha beklememiz lazım. Yani, toplam 6 yıllık bir süreç. Burada anlattıklarımızdan, Mars yolculuğu için start verdik lafını şu anda etseler bile, projelendirilmesi, araçların tasarlanması, inşası, yörünge denemeleri, Mars yolculuğu denemeleri vs derken, ilk insanlı yolculuğun en az 10 yıl sonra gerçekleşebileceğini farketmiş olmalısınız. Basında sıklıkla çıkan; Mars yolculuğu için seçildi vb haberler ise gerçeği yansıtmıyorlar. Bunları, genel kapsamlı bir reklam çalışması olarak değerlendirmek daha doğru olur. Çünkü, böyle bir yolculuk ilk kez gerçekleşeceğinde, seçilecek insanların hiyerarşik disipline ve emir komuta zincirine sıkı sıkıya bağlı, uzay gemisi kullanmamış olsa bile en azından uçak kullanmış kişiler tercih edilecektir. Mars'a gitmek için can atan 10 bin saat F-16, Mig-29, F-18 veya Su-33 uçurma tecrübesi olan bir pilot hazır kıta kenarda beklerken, ben Mars'a gitmek istiyorum diyen ehliyet bile almamış bir lise öğrencisinin yolculuk için seçilip eğitileceğini düşünmek biraz saflık olur. Dolayısıyla, ilk birkaç insanlı Mars yolculuğunun askeri disipline bağlı pilotlar ve uçuş mühendisleri ile gerçekleştirileceğini söylememiz gerekiyor. Çünkü, ne kadar eğitim almış olursa olsun, 1 yıllık son derece tehlikeli ve uzun bir yolculuğa çıkacak kişilerin olası risk durumlarındaki yaşanmış sicil kayıtları öncelikli tercih nedeni olacaktır. Yazımızın ikinci bölümünde, iddialı bir biçimde 10-20 yıl gibi kısa bir sürede Mars'ta insanlı koloni kurmayı hedefleyen SpaceX ve MarsOne gibi özel teşebbüslerden çıkan projelerin gerçekçiliğini inceleyeceğiz. Gelecek Bilimde işbirliği içinde 3 ... NASA'nın son Mars yüzey aracı Perse...


Son yıllarda sıklıkla dillendirilen Mars'ta yakın gelecekte bir insan kolonisi kurma hayalinin gerçekciliğini sorguladığımız bu yazı dizimizin ilk bölümünde; devletlerin insanlı Mars yolculuklarına bakışını ve Mars yolculuğunun zorluklarını ele almaya çalışmıştık. Şu anki teknolojik düzeyimiz, Mars'a insan gönderebilme imkanını bize sunabiliyorken, geri getirme konusunda almamız gereken çok mesafe olduğu aşikar. Mars yüzeyine keşif için 2 insanı indirdiğimiz bir aracı, yüzeyden tekrar kaldırıp Mars yörüngesinde bekleyen araçla kenetlenmesini sağlayıp yeryüzüne geri getirmek bir sorun olabilir. Bu alanda Ay yolculuklarından gelen bir tecrübemiz olsa da, Mars'ın Ay kadar zayıf yerçekimine ve atmosfersiz bir ortama sahip olmadığı gerçeği önümüzde aşılması gereken bir güçlük olarak duruyor. Mars'ın kaçış hızı, yaklaşık 5 km saniyedir. Yani, Mars yüzeyinden havalanıp yerçekiminden kurtularak uzay boşluğunda yol almak isteyen bir araç, saniyede 5 km'lik, yani saatte 18 bin km'lik hıza ulaşabilmeli. Ay için bu değer, yaklaşık saatte 8.300 km idi. Yani, aracımız bunun iki katından daha yüksek bir hıza ulaşabilecek kadar güçlü roketlere sahip olmak zorunda. Bu ise bir sorun, çünkü böylesi bir hızı sağlayabilecek roket yakıtını Mars'a yanımızda götürmemiz gerekiyor. Ancak, uzay yolculuklarında taşınan her fazla yük, çok daha büyük maliyet ve daha fazla zorluk demektir. Mars'ta metan ve buz halinde su olduğunu biliyoruz. Araçlarımız için bu metan ve suyun elektrolizi ile elde edilecek hidrojeni yakıt olarak kullanmamız mümkün. Fakat, son derece çetin yüzey şartlarına sahip olan Mars'ta metan ve hidrojen elde etmek için çalışma yapmak çok güç. Aslında bu şu demek: Mars'a gönderdiğimiz kişiler yakıtı orada üretecekler ise, yanlarında ciddi bir madencilik faliyeti gösterebilecekleri ekipmanları da göndermemiz gerekli. Bu ekipmanlar arasında olmazsa olmazlar; seyahat edebilecekleri tekerlekli bir araba, yüzeyi delebilecekleri bir sondaj makinası ve çıkarılan malzemeden hidrojen yahut metan elde edebilecek mini bir fabrika modülü yer alıyor. Gerçekci düşündüğümüzde, bu ekipmanları göndersek bile Mars yolcularımızın yüzeyde çok fazla çalışması gerektiğini farkediyoruz. Çok çalışmak demek, uzun süre yüzeyde kalmak demektir. Uzun süre yüzeyde kalmak demek, yüzeyde rahat edilebilecek bir yaşam alanına ve bolca yiyeceğe sahip olma zorunluluğu beraberinde getiriyor. Oysa Ay yolculuklarında bu sorun neredeyse hiç yoktu. Yukarıda saydığımız ekipmanların hiçbiri şu anda yok. Mars şartlarında çalışacak biçimde tasarlanmış, üretilmiş ve denenmiş cihazlara sahip değiliz. Öncelikle bunları üretmemiz, kullanmamız ve güvenilirliğini ispatlamamız gerekiyor. Yani, iş çok güçlü bir roket yaptık hadi gidiyoruz ile bitmiyor. Ama bizim konumuz Mars'tan geri dönmek değil. Koloni kurmaktan ve orada kalıcı olarak yerleşmekten bahsediyoruz. Gerek SpaceX, gerekse MarsOne projelerindeki temel eksik nokta, yerleşimin nasıl olacağına dair elle tutulur bir bilgi verilmiyor oluşu. Yazı dizimizin başından beri anlattığımız gibi, insanları bir şekilde Mars'a gönderme ve gerekirse geri getirme sorununun çözümü imkanlarımız dahilinde mevcut olabiliyor. Bununla beraber, orada yerleşecek, ömür boyu Mars'ta kalacak ve ihtimalle üreyecek insanların nasıl bir ortamda, neyle hayatta kalacaklarına yönelik açıklamalar çok yetersiz düzeyde. Bilindiği gibi Mars'ın kayda değer bir manyetik alanı ve söz etmeye değer bir atmosferi yok. Yani, Mars yüzeyi Güneş'ten gelen zararlı ışınımlara ve yüklü parçacık yağmurlarına açık. Dolayısıyla barınaklar uzun dönemde dahi çok iyi koruma sağlayacak biçimde üretilmiş olmalılar. Uzun dönem derken, bir insan ömrünü kastediyoruz: 80 yıl falan. Şu anda uzay araçlarında ve istasyonlarında kullanılan kalkanlar, radyasyonu büyük oranda engelliyor. Uzay istasyonunda 1 yıl kalan astronotların parçacık yağmuru kaynaklı kanser riskleri oldukça düşük. Ancak, uzun dönemli bir koruma için yeterli değiller. Kaldı ki, uzay istasyonumuz Dünya'nın manyetik koruma kalkanı içinde yer alıyor, yani zararlı ışınımlardan zaten gezegenimizin manyetik alanınca korunuyor. Ay yolculuklarında manyetik alanımızın dışına çıktığımız için astronotların kıyafetleri ve uzay araçları radyasyona karşı olabildiğince yalıtılmıştı. Fakat bu yalıtım, yüklü parçacıkları tümden engelleyecek düzeyde değildi. Bununla beraber, Ay görevleri 10 gün gibi kısa bir dönemle sınırlı olduğundan, astronotlar için sağlık riski görece düşüktü. Mars'a yolculuk sırasında kullanılacak aracın radyasyona karşı sağlayacağı koruma, 6 aylık süre içinde kabul edilebilir düzeyde tutulabilecek kadar kısa sayılır. Ancak, içinde bir ömür geçecek olan evinizin bu korumayı onlarca yıl sağlaması gerekiyor ki, şu anda böylesi güvenli bir barınak prototipi gerek proje, gerekse imalat açısından ortaya konulmuş değil. Yani, Mars kolonistleri işte şu evlerde güvenle yaşayabilecekler diye ortaya konulan hiçbir prototip ortada yok. Böyle bir yapı proje safhasını geçip üretildikten sonra yıllarca test edilmek zorunda. Yani, şu anda ortaya konulsa ve işte bunu yaptık denilse bile, güvenilirliğini kanıtlaması için; radyasyon düzeyi ve atmosferik Mars şartlarının taklit edildiği bir ortamda yıllarca test edilmesi gerekiyor. Henüz böyle bir çalışma göremedik. Bakın, buraya kadar okudunuz ve hala ne yiyecek, ne içecek bu insanlar, nasıl gezip eğlenecek, nasıl sosyalleşecek kısmına hala gelemediğimizi farkettiniz. Evet, ikinci çözmemiz gereken sorun: Beslenme! Üzerinde en az düşünülen konu bu. Bakmayın siz Marslı filminde kendi dışkısı ile patates yetiştiren kahramanımıza. Mars'ta bir koloniyi doyuracak düzeyde tarım yapabilmekle ilgili doğru düzgün bir araştırmamız veya denemelerimiz yok. Gidin oraya yerleşin diye tek yön biletle gönderdiğimiz bu insanlara altı ayda bir kargoyla konserve gönderemeyeceğimize göre, besinlerini kendilerinin üretecekleri bir tesisin kurulup anahtar teslim kendilerine verilmesi gerektiği ortada. Peki diyelim ki 10 tane kolonistin, kişi başı günlük 1 kg'lık yiyecek ihtiyacını karşılayacak bu tarla ya da daha doğrusu sera nasıl birşey olacak? Havası, suyu, ısıtması nasıl onlarca yıl boyunca karşılanabilecek? Marslı'da olduğu gibi muşamba tente ile bu işlerin olmayacağını sanırım biliyorsunuz. O halde, oldukça büyük miktarda tarım yapılabilecek böylesi bir koloni tesisinin prototipini görmemiz gerekiyor. Tamam, 2018 yılı itibarıyla uzay istasyonunda marul yetiştirip tadına baktık. Ama elimizde olan sadece uzayda yetiştirilmiş bir marul fidesi ve bir zinya çiçeği, o kadar. Ne büyük şanssızlık ki, bizler tümüyle kendi kendine yeter kapalı bir habitat içinde yapılan tarımın yıllarca test edildiğini tecrübe kazanıldığını zannediyorken, ne SpaceX, ne de MarsOne tarafından bize böylesi bir sistemle ilgili elle tutulur hiçbir şey sunulmuyor. Bırakın bir prototip yapıyı ve tarım sistemini, henüz projeleri bile elle tutulur düzeyde değil. Bize söylemiyorlar ama, sanırız tek yön biletle gönderdikleri kolonistlere kızılhaç ve kızılay tarafından yılda bir iki kere yiyecek yardımı yapılacağını umuyorlar şimdilik. SpaceX, bize Mars'a ulaşmak ve yüzeye inmek konusunda gerçekci projeler sunar ve bununla ilgili ciddi çalışmalar yaparken, Mars'a gidecek gönüllü aramak ve bağış toplamaktan başka birşey yaptığını görmediğimiz MarsOne elle tutulur hiçbir şey ortaya koymuyor. Güzel efektlerle bezenmiş gaza getirici videolar, ikide bir yapılan ve bol bol konuşulan kongreler, reklam ve promosyon kampanyaları ile bezeli, ancak detaylarını irdelediğimizde kağıt üstünde boş lafların, bize sunulan koloni projesinin %99'unu oluşturduğunu gördüğümüz MarsOne projesi; iyice şişirilmiş bir helyum balonu kadar boş. Yıllardır toplanan bağışların nereye gittiği ve bunlarla Mars yolculuğu adına ne yapıldığı belli değil. Yasal çerçeveye ustaca uydurulmuş, ancak önünde sonunda patlayacak bir dolandırıcılık girişimi olmaktan öte izlenim vermiyor. Dolayısıyla, MarsOne projesini şimdilik geçiniz diyerek üzerini çiziyoruz. Elon Musk'ın SpaceX'i ise bize daha gerçekci çözümler sunuyor. En azından, Mars'a gidecek ven insanları yüzeye indirecek araçlarla ilgili projeler, henüz tam olarak çalışamıyor olsalar da prototipler ve projelerini gerçekleştirebilecekleri kurulmuş, işleyen tesislere sahipler. Fakat SpaceX'in de eksiği çok ama çok fazla. 20 yıla kalmaz Mars'a koloni göndermeyi vaadediyor olsalar da, bu süre içinde uzay aracını projelendirmeleri, inşa etmeleri, yörüngeye fırlatmaları, Mars yolunda insansız ve insanlı denemelerini gerçekleştirmeleri görmemiz gerekiyor. Tabii, tüm bunların yanında yüzeyde insanların yaşamasını sağlayabilecek güvenli barınak ve tarım tesisinin de çalışır prototiplerinin ortaya konulması ve uzun süreli testlerden geçip işler hale getirilmesi lazım. Peki, bir ömür boyunca kullanacakları oksijen, su, elektrik? Mars'ta su var, onunla hallederler demekte olmuyor bu işler. Bozulan Güneş panelinin yedeğini kullanıp, o bozulduktan sonra diğer yedeğini de kullanıp bozulduğunu görmek öğle vakti -20 derecelik ılık havaya sahip bir gezegende şık olmazdı. Çeşitli ve bol alternatifli çözümler üretmeden Mars'ta koloni kurmak, elinde bir matara su ile, binlerce kilometrelik Sahra Çölü'nü yaya olarak geçmeye çalışmaktan farksızdır. 20 yıl tüm bunları yapmaya, ömürlerini Mars'ta geçirecek insanları orada yaşatacak imkanları sağlamaya yeter mi? Çok büyük ihtimalle yeterli değil. Mars yüzeyine 20 yıl içinde insanlı bir yolculuk yapmamız ve insanları geri getirebilmemiz, Mars keşfi için ilk adım ve ilk tecrübe açısından en gerçekci seçenek olarak karşımızda duruyor. Kolonileşme seçeneği de, Mars'a insanlı yolculuklarda yeterli tecrübeyi kazandıktan sonra atılacak ikinci adım, oyundaki ikinci aşama olarak nitelenebilir. Bu gerçek ortadayken, sürekli dillendirilip kamuoyu önüne sürekli çıkarılan; yakın gelecekteki Mars kolonisi projeleri ve açıklamaları, birçok açıdan insanlık adına faydalı bir hareket. Bu sayede kamuoyu, Rusya, ABD, Japonya, Fransa, Çin, İngiltere ve Almanya gibi teknoloji ve maddi imkan sahibi devletler üzerinde etkili olup Mars keşfi, ya da daha doğrusu uzayın keşfi için baskı kurabiliyor. SpaceX'in Mars Aracı İçin Dev Yakıt Tankı Hazır! Büyük bilim insanı Carl Sagan, Mars...


Bizler Dünya'nın görece yoğun atmosferinde mavi gökyüzünü ve kızıl gün batımını görmeye alışkınız. Fakat Mars'ın demir oksit tozlarıyla kaplı çok seyrek atmosferi, gündüz vakitlerinde gökyüzünün turuncumsu kızıl görünmesine neden olur. Bununla beraber, gün batımı ve doğumu sırasında Güneş, Mars ufkunu Dünya'da olduğunun aksine mavimsi bir parıltıyla doldurur. Bunun nedeni, normalde gökyüzünü kırmızıya boğan toz partiküllerinin kırmızı ışığı soğurup mavi ışığı saçarak, gökyüzünü maviye dönüştürmesi. Mars atmosferi çok ince olduğu için, Güneş'ten gelen ışığın atmosferde saçılması için yeterince kalın bir hava tabakasından geçemez. Bu da, toz partiküllerinin neredeyse saydam atmosferi kızıla boyamasına neden olur. Ancak, gün batımı ve doğumlarında Güneş ışığı atmosferde çok daha fazla yol almak zorunda kalır. Yani, ufuktaki Güneş'in ışığı, Dünya atmosferinde olduğuna biraz yakın miktarda, daha uzun süre yol aldığından, gökyüzü mavimsi görünür. Daha açık ifadeyle, Mars'ta gündüzleri gökyüzü kızıl, gün batımı ve doğumlarında mavidir. Dünya'nın tam tersi yani. En üstte gördüğünüz fotoğraf, Mars yüzeyindeki Opportunity uzay aracı tarafından 2010 yılında çekildi. Ayrıca Opportunity, Mars'taki günbatımını videoya da almıştı. Yazı dizimizin daha önceki iki seri...


Dünya'da hepimiz toprak kayması veya çığ görüntülerine aşinayız ve bunu kendi başımıza gelmediği sürece olağan karşılarız. Başımıza geldiğinde ise bir felaket olur. Benzer olaylar, sistemimizde Dünya ile en yakın koşullara sahip gezegen Mars'ta da gerçekleşir. Neyse ki orada yaşayan gelişkin bir canlı yok ve felaket olarak adlandırılmıyor. Mars Keşfi Yörünge Aracı tarafından 2008 yılı başlarında alınan üstte ve altta gördüğünüz fotoğraflarda, rastlantı sonucu o an gerçekleşen bir toprak kayması görüntülenmiş. Mars'ın yüzeyinin kimi alanları karbondioksit buzuyla kaplıdır ve bu buz tıpkı Dünya'daki kar gibi yağarak katmanlar oluşturabilir. Aynı zamanda Mars yüzeyinin sadece birkaç metre altında su buzu tabakaları da yer alır. Sıcak mevsimlerde Güneş ışınlarının etkisiyle karbondioksit buzu erimeden doğrudan gaz haline geçer ve fotoğrafta görülen 700 metre yüksekliğindeki uçurumlar gibi yerlerde büyük toprak kaymaları oluşur. Tabii, Mars çok kuru olduğu için bu çığlar devasa toz bulutları yaratırlar.


Gelecekte bir gün, insanlar Mars üzerinde kolonileşip yaşamaya başladığında, bugün alışık olduğumuz saat ve yıl kavramlarının orada Dünya ile eş zamanlı olarak aynen kullanılmasını bekleyemeyiz. Çünkü her iki gezegenin hem Güneş çevresinde, hem de kendi çevrelerindeki dönüş hızları farklıdır ve bu durum, ciddi sorunlara yol açar. Mars'ın Güneş çevresindeki bir turu, bizde olduğunun aksine 365 gün değil, 687 Dünya günü sürer. Yani, Bir Mars yılı neredeyse iki Dünya yılına denktir. Mars günü açısından ise, bir Mars yılı yani Mars'ın Güneş'in çevresinde dönüşü 668 gündür. Dolayısıyla Dünya'daki 365 günlük takvimi Mars'ta kullanmaya kalktığımızda, daha ilk yıl dolmadan Güneş'in gökyüzündeki konumundan mevsimlere varana kadar her şey birbirine girer. Dünya'nın kendi çevresindeki bir turuna denk gelen 24 saatlik gün kavramı da Mars'ta işlemez olur. Maalesef bir Mars günü , Dünya gününe çok yakın olsa da, 24 saat değil, 24,6 saattir. Bu da, yaklaşık her 48 günde bir, Dünya'ya göre kendi çevresinde tam bir tur eksik döndüğü anlamına gelir. Daha başka bir deyişle; Dünya'da 48 gün geçmişken, Mars'ta sadece 47 sol yaşanmıştır. Geçen zaman aynıdır, fakat ölçekler gece-gündüz döngüsüne göre oranlandığı için, iki gezegende ne saatler, ne günler, ne de yıllar birbirini tutmaz. Dünya ile bağları korumak adına Dünya saat kavramının kullanılması Mars'ta yaşayanlar için ciddi bir sorun demektir. Günlerinizin şaşacak olması yetmezmiş gibi, Mars'ın mevsimsel döngülerini de bu zaman ölçeğiyle belirleyemezsiniz. Çünkü Mars'ta da döngüsel mevsimler yaşanmaktadır ve gezegendeki toz fırtınaları öncelikle bu döngünün düzenli bir parçasıdır. Dolayısıyla, hayati önemi olan mevsim değişikliklerini belirlemek için bir Mars saati ve takviminin belirlenmesi zorunludur. Yani, Dünya ile eş zamanlı olarak aynı takvim ve saat sistemini Mars'ta kullanamayız. Bu da demek oluyor ki, gelecekte Mars sakinleri farklı bir takvim ve saat sistemi kullanacaklar. Yahut, her iki gezegen için sorun yaratmayacak, gece-gündüz ve mevsim döngülerinden bağımsız yeni bir zaman ölçüm sistemi geliştireceğiz. Şu anda stres çarkı çılgınlığının s...


Evet, gün geçmiyor ki Mars'ta yaşam izine dair yeni bir bulgu ortaya atılıp, basın ve sosyal medyada konu edilmesin. Bu kez fosilleşip taşlaşmış bir ağaç gövdesi bulunduğu yazılıp çiziliyor. Curiosity uzay aracının gönderdiği görüntülerin çoğu, bildiğiniz gibi NASA tarafından halka açık biçimde yayınlanıyor. Özellikle amatör astronomlar, yayınlanan bu fotoğrafları inceleyip yeni keşiflerde bulunabiliyorlar. Ancak, aynı fotoğrafları komplo teorisyenleri de incelemeyi ve ortaya uçuk fikirler atmayı ihmal etmiyorlar. Daha önce de Mars'ta uzaylıya ait bir fotoğraf bulunduğu ortaya atılmıştı ve biz de bunu bu yazımızda işlemiştik. Yine, öncesinde şu yazımızda işlediğimiz havada süzülen kaşık ve burada anlattığımız üçüz kuleler de komplocuların mars fotoğraflarından ortaya attığı iddialar arasında yer almıştı. Şimdi ise, gelen fotoğralardan birinde fosilleşmiş ağaç kütüğü bulunduğu iddia ediliyor. Yukarıda gördüğünüz fotoğraf, Cruosity'nin 1647'nci Mars gününde çekip Dünya'ya yolladığı bir görüntü. Kayalık bir alana ait görüntünün sol tarafında dikey bir taş görülebiliyor. İşte, kütük olarak lanse edilen yapı bu. Rüzgar aşındırması ile şekillenen bu alana ait fotoğraftan yola çıkılan iddia ile ilgili şuradan izleyebileceğiniz bir video hazırlamışlar. Tabii, bol bol bilgisayar efekti ile süslemekten de çekinmemişler. Daha önce, optik ilüzyon kavramını sizlere anlatmaya çalışmıştık. İnsan zihni, gördüğü objeleri tanıdığı bir şeye benzetmeye meyillidir. O nedenle bulutlarda insan yüzü, hayvan silüetleri görebiliyoruz. Daha detaylı bilgi için buraya tıklayarak ilgili yazımızı okuyabilirsiniz. Bu optik ilüzyonlar, komplo teorisyenlerinin sıklıkla yeni savlar ortaya atarak pirim yapmak için kullandığı şeyler haline dönüştü. Özellikle ilgili ilüzyonun üzerinde bilgisayarda oynayarak, yaptıkları benzetimleri daha gerçekçi hale getirmeye çalışıyorlar ve bu da insanların kendilerine daha rahat kanmasını sağlıyor. Burada o taşın niçin dik konumda yer aldığı da sorgulanabilir. Ancak, çoğunuz bilirsiniz ki, rüzgar aşındırması kayaları aşındırıp bu tarz şekiller oluşturabiliyor. Aşağıdaki peri bacaları da aynı biçimde Dünya üzerindeki rüzgar aşındırmasının bir ürünü. Ama, kimse kalkıp bunların uzaylılara ait yapılar veya başka şeyler olduğunu iddia etmiyor. Çünkü, görünen köy klavuz istemez. Basın kurumları da hit alıp para kazanabilmek için bu komplo savlarının üzerine atlıyor. Örneğin bu ağaç gövdesi uydurmasına ingiliz Daily Mail gazetesi hemen atlamış. Telegraph gazetesi ise, yine daha öncesinde Mars yörünge araçlarının gönderdiği görüntülerdeki ışık gölge oyunlarını ormanlık arazi diye yayınlamıştı.


Bir süredir komplo teorisi ve ufolarla ilgili sitelerin gündemine Mars'ta görülen kule şekilli yapılar oturmuş durumda. 5km yüksekliğinde olduğu iddia edilen bu yapılar üzerinden yine dünya dışı uygarlıkların varlığı anlatılıyor. Bilinmeyenin ilgi çekiciliğine kapılan bir çok insan da heyecanla bu yazılanları okuyor. Haber siteleri içinse böyle konular reyting bakımından adeta bir altın madeni görevi gördüğü için, haberin gerçek olup olmadığının bir önemi kalmıyor. Bir popüler bilim sitesi olarak bizim böyle bir bakış açısını kabul etmemiz elbette imkansız. Olaya bilimsel bir açıdan yaklaşmamız gerekiyor. Bu mars kuleleri ilk olarak Mundodesconocido adlı bir YouTube kanalında dile getirilmiş. Mars'ta çekilen gps görüntülerine göz atarken Terra Meridiani adlı bölgede 3 adet kule benzeri yapı dikkatlerini çekmiş ve bunu hemen akıllı bir varlığın yaptığına yormuşlar. Yukarıdaki görüntü, gps görüntüsünün kendisi değil bilgisayar ortamında oluşturulan 3 boyutlu bir model. Bunun üzerinden ufo siteleri hayalgüçlerini kullanarak inanılmaz yorumlar getiriyorlar. Mars'ın böyle yapılarla dolu olduğunu, orada akıllı yaşam formlarının -bir uygarlığın- olduğunu ileri sürüyorlar. Fakat uzay araçları Mars'ın yörüngesinde ve yüzeyinde olan NASA'daki bilim insanları böyle yapılar görmediklerini belirtmekteler. Ufocuların bu tarz buluşları aslında pareidolia denen; insan beyninin yanılgıya düşmesiyle olan sanrı benzeri bir olgudan kaynaklanıyor. Oldukça bulanık, net olarak görülemeyen ve ne olduğu bilinemeyen şeylerin, beynimiz tarafından bildiğimiz şeylere benzetilmesinin bir sonucu aslında. Zamanında teknolojinin yetmemesi nedeniyle Viking 1'in düşük çözünürlükte çektiği bir fotoğraftan Mars'ta insan yüzü olduğu, dolayısıyla orada bir uygarlık olduğu ve NASA'nın bunu gizlediği ileri sürülmüştü. Viking 1 projesinden bilim insanı Harold Masursky ise daha önceki bir saçmalığa da gönderme yaparak mars kanallarını yapan kişinin yüzünü anıt yapmışlar demişti. Daha iyi görüntüler elde etme imkanına eriştiğimizde, o bölgenin alelade bir Mars tepesi olduğunu görüyoruz. Oysa gerçekte yapay bir kule yerine Mersenius E adlı büyük bir kraterin yanındaki ufak bir kratere bakmaktayız. Ay haritasındaki bazı görüntüler 1990'larda Clementine görevinde çekilen fotoğraflardan oluşmakta. Lunar Reconnaissance Orbiter ile çekilen yeni fotoğraflara baktığımızda aynı Mars'taki yüz gibi, ufocuların düşük çözünürlük ve teknik yetersizliğin yardımıyla yine hayalgüçlerini kullandıklarını görüyoruz. Mars'taki kule yapılarına dönersek, Mars Global Surveyor ve Mars Odyssey görevlerinde yıllar önce çekilen fotolara bakarak ufocular benzer şekilde hayalgüçlerini kullanıp bu tahminleri yapıyorlar. Yabancı ufo sitelerindeki 3 mil yani 5km yükseklikteki kuleler, bizim basına haberi taşıyan kişi insaflı davrandığı için 1,5km düzeyine inmiş. Ufologlar ise kuleleri çizmekle kalmayıp şehirler bile çizmeye başlamışlar. Her zamanki gibi NASA'nın bunları bildiğini ve halktan sakladığını, ABD'nin uzaylı teknolojisini sadece kendisine saklamak istediğini öne sürüyorlar. Olayın aslı ise 1999'da çekilmiş düşük çözünürlüklü fotoğrafın hayalgücü ile yorumlanmasından başka bir şey değil. 51. Bölgeye Giren Türk Bilim İnsanı, Gizli Üssü Anlatıyor. Madem Mars ve Venüs de Güneş'in yaş...


Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi 28 Eylül 2015'te Mars'ta donmuş suyun dışında, en azından yaz aylarında görülen tuzlu su akıntıları bulduklarını açıkladı. NASA, Idaho Üniversitesi'nden davet ettiği bilim insanları ile Curiosity'nin uzaya gönderilmeden önce temizlendiği özel bezlerden mikroskobik örnekler topladı. Bu kaçak yolcular büyük bir olasılıkla ya Mars'ta başlayacak yeni bir hayatın öncüsü ya da mevcut olan hayat ile melezlenecek öncü Dünyalılar olacaktı. 2014 yılında Amerikan Mikrobiyoloji Topluluğu tarafından düzenlenen bir panelde bu olasılık ele alındı ve bulguları bilim dünyası ile paylaşıldı. Curiosty aracı, son derece steril koşullar altında üretilmiş olmasına rağmen, üzerinde hala Dünya kaynaklı organizmalar barındırıyor. Su kaynakları yakınına yaklaşılmasının hukuken yasak olduğu iddiaları, yasal dayanakları 1967 yılında imza edilen ve Kozmik Anafor'da defalarca işlediğimiz DIŞ UZAY ANTLAŞMASI hükümlerine dayanıyor. www.unlockthelaw.co.uk adlı sitenin haberine göre, Curiosity'nin açıklanan suya yaklaşık 50 kilometre uzakta olduğu, ama 1967 yılında imzalanan Dış Uzay Antlaşmasına göre su kaynağının yanına yaklaşmasının yasak olduğu belirtiliyor. Anlaşmanın tarafı olan ülkelerin bir su kaynağı yakınına Dünya'dan beraberinde getirmesi muhtemel mikroskobik yaşam örnekleri yüzünden robot ya da insanlı görev düzenlemesinin yasak olduğu iddia ediliyor. NASA'nın da şu an için Curiosity adlı robotu hijyenik hale getiremeyeceği ve bu sebeple Mars'taki suyu araştırabilmemiz için 2030 yılına planlanan İnsanlı Mars Uçuşunu beklememiz gerektiği de ifade ediliyor. Haberin linki. Benzer bir haber thescienceexplorer.com adlı sitede de yer aldı. Bu sitenin haberinde ise, Uzay Araştırmaları Komitesi'nin uzay araçlarını zorunlu kıldığı bir sterilizasyon prosedürü olduğunu, Curiosity açısından şu aşamada bu prosedürün işlemesinin mümkün olmadığını ve 1967 yılında imza edilen Dış Uzay Anlaşması'nın yasağına tabi olduğunu, belki gelecekte icra edilecek bir görevde Mars'a gönderilecek yeni bir aracın beraberinde 3D yazıcı taşıyacağı ve su kaynağına bu yazıcıdan çıkacak temiz bir aracın araştırma amaçlı gönderilebileceği yer aldı. Haberin linki. Öncelikle 1967 yılında imza edilen Dış Uzay Antlaşmasının orijinal tam metnini okuduğumuzda haber sitelerinin iddia ettiği su kaynağına yaklaşma yasağı antlaşmada yer almamaktadır. Önceki yazılarımızda belirttiğimiz üzere yörüngede, Ay'da ya da farklı bir gök cisminde yapılacak araştırmaların ve keşiflerin, insanlığın yararına olması gibi evrensel ilkeler ışığında belirlenmiş genel hükümler yer almaktadır. İddia edildiği gibi uzayda su kaynaklarına özgülenmiş bir hüküm, anlaşmanın 27. maddesi arasında bulunmamaktadır. İkinci iddia ise Uzay Araştırmaları Komitesi COSPAR'ın hijyen prosedürünün bağlayıcılığı mevzuudur. COSPAR niteliği gereği uluslararası bir sivil toplum kuruluşudur. Kurulduğu 1958'den beri 40 kez genel kurulu toplanmış ve uzay araştırmaları hususunda TAVSİYE KARARLARI vermiştir. 41. Toplantısı 2016'da İstanbul'da gerçekleşecek olan Uzay Araştırmaları Komitesi COSPAR'ın kararlarının, ne NASA'yı ne de başka bir ülkenin hükümetini hukuken bağlayıcılık gücü yoktur. Bu açıklamalar ışığında, yine önemli bir bilimsel açıklamanın ardından başlayan asparagas haberlerden uzay hukukunun da nasibini alabileceğini ve bu tür muğlak kaynaklara dayanan iddialar içeren haberlere karşı şüpheci ve uyanık olmamız gerektiğini bir kez daha anlıyoruz. Özetle, Mars'taki suyun yanına bir uzay aracının veya insanın gönderilmesi ve incelenmesi konusunda hiçbir hukuki sakınca bulunmuyor. Peki Curiosity niçin bu suyun yanına gidip incelemiyor? Birincisi, araç suya çok uzakta, ikincisi yakınına ulaşabilse bile, suyun bulunduğu yüksek yamaçları tırmanabilecek kapasitede değil. Yani, istesek de Curiosity'i kullanarak keşfedilen suyu inceleyemeyiz. Ay Milyarlarca Yıl Önceki Kadar Yakın Olsaydı... Bundan yaklaşık 4.5 milyar yıl önce... Uzaya duyulan ilgi 21. yüzyılın tek... Daha önce, düşen bir uzay aracı siz...


Çoğumuz geçmişte bilim dünyasına iz bırakmış insanların hayat hikayeleri okurken içimizden geçirmiştir, ''Nasıl oluyor da bu insanlar bu yasaları keşfetmişlerdir'' diye. Oysa lise düzeyi matematik ile evrenin yasalarını keşfetmek kolay ve mümkün. Basınç, hacim ve sıcaklık bir değişkendir. Bu değişkenlerin birbiriyle nasıl etkileştiğini gözlemleyerek yasalara ulaşırız. Fiziksel yasalar bu değişkenlerin bir araya gelmesiyle oluşur. Fiziksel değişkenlerin kendine ait boyutu vardır. Ölçülebilen herşeyin boyutu vardır. Bu boyutu uzay-zaman boyutu ile karıştırmamak gerek zira bu ikisi farklı şeylerdir. Çevremizdeki nesnelere baktığımızda fiziksel nicelikleri ölçebildiğimiz birkaç araç gereç zaten mevcuttur. Zamanı ölçmek için bir saat, uzaklığı ölçmek için bir cetvel gibi. Bu nesneler üzerlerindeki birimler sayesinde fiziksel niceliklere anlam kazandırır. Binanın yüksekliği yada atomun çapı dediğimizde bunları ortak noktada birleştiren şey yüksekliğin ve çapın bir uzunluk boyutunu içermesidir. Dışarıdan müdahale olmadıkça binanın yüksekliği yada atomun çapı evrenin her yerinde aynı olacaktır. Şimdi gelelim olayın en can alıcı kısmına. Basit bir boyutsal analiz yaparak evrenin sırlarını çözmek mümkün müdür? Cevap hem evet hem hayır. Boyutsal analiz yaparak kuantum alan kuramından bir denklemin sağlamasını yapabilirsiniz ancak o denklemi boyutsal analizden türetmek imkansızdır. Öbür yandan klasik mekanikten basit yasaları türetmeniz mümkündür. Boyutsal analiz sayesinde artık ezberlediğiniz formülleri sağlamasını yapmanızda mümkün. Şimdi ki vereceğim örnekle sarkacın perdiyodunu Newton'un ikinci yasasını filan kullanmadan bulacağız. Şöyle bir senaryo ile karşılaştık ve sarkacın periyodunu bulmak istiyoruz. Elimizde bir cetvel ve kronometre var. İlk once periyodun ne ile değişebileceğini varsayalım. Tahminen birçoğunuzun aklına kütle geldi. İkinci olarak uzunluk ve kozmik anaforun sıkı takipçisi iseniz kütle çekimsel ivme. burada a,b,c ve d yi bulmak. Birşey farkettiniz mi? Sol tarafta hiç yok. O zaman a=0. Sarkacın periyodu kütle ile değişmiyor! O halde denklemimiz şu hali aldı. Solda L yok, sağda ise var. Bu eşitliği şu şekilde yazabiliriz. İşte bu kadar şimdilik periyodun neye bağlı olduğunu bulduk. Ama birşey eksik. Bu terimin önünde bir katsayı var mı, yok mu bilmiyoruz. Katsayıların boyutu 1 olduğundan emin olamıyoruz. Bunu bulmanın tek yolu var. O da deney yapmak. Bir sonraki yazımızda buradaki kaysayıyı bulacağız.


Basında son günlerde 31 Ekim 2020 Cumartesi (bir önceki 31 Ocak 2018 idi) günü, çok nadir görülen mavi Ay olgusunun gerçekleşeceği yazılıp çiziliyor. Çok sayıda insan da, Ay'ı mavi göreceğiz beklentisi ile o günü bekliyor. Ancak biz, Mavi Ay kavramı üzerinden gidelim: Bizim kültürde mavi Ay nedir dediğiniz zaman özgün adı moonlighting olan ama dilimize Mavi Ay diye çevrilen 1985'li yıllarda ülkemizde gösterilen, başrollerde Cybill Shepherd ve Bruce Willis'in yer aldığı meşhur dizi gelir aklımıza. Batı kültüründe ise Mavi Ay kavramı tamamen farklıdır. Eğer bir mevsimde dört dolunay oluyorsa, üçüncüsüne Mavi Ay diyorlar. Biliyorsunuz her yıl 12 dolunay evresi vardır ve yaklaşık her ayda bir kez meydana gelir. O zaman her mevsime üç dolunay düşer. Ay'ın iki dolunay evresi arasında geçen zamana gökbilimde kavuşum dönemi denir. Bir yıl içinde belirli değerler arasında değişen bu dönemin ortalama değeri 29.53 gündür. Bu değeri 12 ile çarpıp 365'den çıkarırsak yaklaşık 11 gün kaldığını görürüz. Bu kalan günleri topladığımızda yaklaşık 2.7 yılda bir (19 yılda 7 kez) fazladan dolunay olur. Kullandığımız takvimde aylar 30 veya 31 çekiyor. Kavuşum dönemi bundan daha küçük (29.5 gün) olduğu için, yıl içinde eğer varsa 13. dolunayın bu 30 ve 31 çeken aylardan birinin içine düşeceği açıktır. İşte o ayda meydana gelen ikinci dolunaya Mavi Ay diyorlar. Bu bir ayda iki dolunay olayını, yakın tarihlerde en son 2016 Temmuz ve 2018 Ocak ayları içinde yaşamıştık. Yaklaşık iki yıllık aradan sonra bu yıl, 2020 Ekim ayı içinde ikinci kez dolunay yaşıyoruz ve bu durum batı kültüründe Mavi Ay olarak adlandırılıyor. Tabi bizim kültürümüzde böyle bir şey olmadığı için, ülkemizdeki insanlar Ay'ı mavi görecekleri algısına kapılıyorlar. Yoksa, Ay'ı yine her zamanki aynı renginde göreceksiniz. Ama gerçekten görece yakın sayılabilecek tarihte Ay gerçekten de mavi görünmüştür. Sebebi ise bir doğal felaketle ilgili: 1883 yılında Endonezya'da Krakatoa yanardağı lav püskürtmeye başladı. Lavlar ile birlikte bol miktarda tozu da atmosferin üst katmanlarına gönderdi. Bu tozların içinde belirli boyutta olanlar kırmızı ışığı saçıyordu ve geriye sadece kalan renkteki ışınlar geçiyordu. Dolayısıyla bulutların arkasında beyaz ışığı ile parlayan Ay yerdekilere bazen mavi, bazen de yeşil gözüküyordu.


Bu yazı boyunca Maxwell denklemlerini homojen ve homojen olmayan ortamlarda basitleştireceğiz. Öncelikle bilinmesi gereken tabii ki de bu Maxwell denklemlerinin neler olduğu. Bu denklemler vektör calculus'ünden bildiğimiz curl ve divergence operatörleri ile ifade edilir. Maxwell denklemlerinin astrofizikteki kullanım alanlarını görmek için bu yazımızı okumalısınız. Yazının en başında curl ve divergence terimlerini tanıtmış olsak da yukarıda ki ilk denklemde skalar potansiyele uygulanan operatör gradient operatörüdür ve divergence ile karıştırılmamalıdır. En basitinden açıklamak gerekirse, divergence ve curl operatörleri skalar potansiyele uygulanmaz. Aynı şekilde gradient operatörü de vektör potansiyele uygulanamaz.


Mayak isimli bu uyduyu Rusya'da uzay mühendisleri, meraklı insanlar ve Moskova Üniversitesi'nin Mekanik Mühendisliği öğrencileri beraber hazırlıyor. Görevi ilginç olduğu için sizleri bilgilendireyim istedim. Aslında bir küp uydunun farklı bir modeli; bu bir standart, 10 cm boyutunda bir küp düşünebilirsiniz. Üç tane küp yan yana getirilerek üç birimlisi yapılıyor ve o zaman yaklaşık 30 cm boyunda bir uydu oluyor. Genellikle 3USat diye isimlendiriliyor. Bu uydunun maliyetini meraklı insanlar ve şirketler karşılıyor. Toplam maliyeti yaklaşık 20 bin dolar yöresinde. İnternetten 216 tane sponsor bulmuşlar. Bu yazın başlangıcında Rus Uzay Ajansı da fırlatmayı üstlenmiş. Uzaya yerleştiğinde ilk küpten çıkacak yük, bir ucundan uyduya bağlı olacak şekilde uzaya bırakılacak. Bu yük açılacak ve toplam alanı 16 metre kare olan bir piramit olacak. Bu çarşafın yapısını saç telinden 20 kez daha ince olan polimer filmden yapmışlar. Yörüngesi özel, Güneş'e eş zamanlı bir yörünge. Bu tür yörüngeye yerleştirilen uydular yeryüzünün her noktasından aynı yerel Güneş zamanında geçer. Dolayısıyla her gün geceleyin aynı saatte üstümüzden geçecek bu uydu gökyüzünün en parlak yıldızı olacak. Bir anlamda uzayı kirletecek ama gökyüzünde bizim de parlak bir yıldızımız olsun demişler herhalde. Yine de Mayak uydusu amaçsız değil, daha ileriki yıllarda geliştirilecek bir sistem için test niteliği de taşıyor. Uydunun açılır yapısı, uzay araçlarının Dünya'ya dönüşü sırasında atmosferde frenleme yaparak yavaşlaması ve güvenli bir iniş gerçekleştirmesi düşüncesinin ürünü. Eğer bu yapı işe yararsa, uzay araçları için oldukça tehlikeli olan Dünya'ya dönüş aşaması daha güvenli bir hale gelebilecek. Kurucusu olduğum Tamsat derneği de bugüne kadar bu türden iki uydu yaptı. Birincisinde İTÜ Uçak ve Uzay mühendisliği ile TÜRKSAT vardı. İkincisinde çok daha fazla ortakları var. 2013 yılında fırlatılan birincisinin adı TURKSAT 3USAT iken bu yaz fırlatılacak ikincisinin adı UBAKUSAT. Genel olarak uydu kullanan Türk telsiz ve radyo amatörleri için yapıldı. Önemli olan uydu yapımında gerekli teknolojileri öğrenmek ve uygulamak, yükü o kadar önemsemiyoruz. İleride bu 3U'luk uydunun içine belki bir teleskop da koyabiliriz, teknoloji gelişiyor.


Kaliteli ve yüksek yakınlaştırma oranına sahip bir teleskop olan Meade Polaris 80EQ, gençler ve yetişkinler için başlangıç seviyesi olarak fiyat/performans açısından en hesaplı teleskoptur. 80 mm'lik mercek çapına sahip yüksek ışık toplama yeteneğine sahip bu teleskop ile; Ay'ın kraterlerini görebilir, Satürn, Jüpiter gibi gezegenleri inceleyebilir, parlak bulutsular ve yeryüzü gözlemleri yapabilirsiniz. Büyütme oranını değiştirebileceğiniz 3 adet göz merceği ile birlikte gelen teleskop, lazer bulucu dürbünü ve ekvatoryal kundağı sayesinde gökcisimlerini kolayca bulup gözlem yapma imkanı sağlıyor. Ayrıca, beraberinde gelen DVD ile, binlerce gök cismi hakkında bilgi alabilirsiniz. Satın almak ya da danışmak için aşağıdaki formu kullanabilir, veya mail adresi üzerinden bağlantı kurabilir, bilgi alabilirsiniz. Kozmik Anafor Gökbilim Dükkanı'nda yer alan tüm ürünler, Türkiye resmi distribütörü Astromed'in 2 yıl garantisi altındadır. Evet, şu çok konuşulan gizemli rady... Yeni başlayan biri: Abi benim uzayd...


Merkür gezegenini 5 kelimeyle özetlememiz istenseydi; küçük, yoğun, sıcak, garip ve de gizemli dememiz çok yerinde olurdu sanırız. Peki neden mi bu 5 özellik? Buyrun beraber inceleyelim. Çıplak gözle Güneş'e ya da genel olarak parlak bir ışığa doğru bakmanın gözlerimiz için sakıncalı olduğunu hepimiz biliriz. Zaten istesek de uzun süre bakamayız, gözlerimiz yanar ve refleks olarak başımızı çeviririz. Işık kaynağının yakınında bir nesne varsa, onu da bir gölgeden öte fark edemeyiz. İşte Merkür'e bakmak da bundan çok farklı değildir. Güneş'e olan yakınlığı ve de küçücük olması nedeniyle Merkür, uzun yıllar hakkında en az bilgiye sahip olduğumuz gezegenler arasında yer aldı. Peki Merkür'ü incelemek neden bu kadar zor? Her şeyden önce Merkür oldukça küçük. O kadar küçük ki, Güneş Sistemi'nde gezegen olmayan ve Merkür'den büyük olan 2 üye var: Jüpiter'in ve Güneş Sistemi'nin en büyük uydusu Ganymede ve Satürn'ün en büyük uydusu Titan. Burada büyüklükten kastımız, hacimsel yani çap büyüklüğü. Kütle olarak ise, çok daha fazla yoğun olduğu için Merkür, bu ikisinden daha büyük kütleye sahip. Aslında Merkür'e verilen kaya gezegen tanımı biraz kafa karıştırıcı olabilir. Gezegenin, %70'lik kısmı metallerden oluşur. Merkür'ün, Dünya'dan sonra en yoğun Güneş Sistemi objesi olmasının ana sebebi budur. Hatta, kütle çekiminin neden olduğu sıkıştırma etkisi hariç tutulabilseydi, Merkür, Dünya'dan daha yoğun olurdu. Dünya, sahip olduğu kütle ve haliyle kütle çekim dolayısıyla daha yoğun bir çekirdeğe sahiptir. Bu da yoğunluğunu arttırır. Merkür'de bu etki çok daha düşüktür. Çekirdeği saran ortalama 600 km kalınlığında, silikadan oluşan manto tabakası bulunur. Mantonun üzerinde de ortalama 35 km kalınlığında, büyük oranda sülfür içeren kabuk bulunur. Merkür'ün kabuğunun içeriğini net olarak anlayabilmek için 2018 yılında fırlatılan ve 2025 yılında Merkür'ün yörüngesine girmesi planlanan, Japon ve Avrupa Uzay ajanslarının ortak projesi BepiColombo uzay aracının göndereceği bilgileri beklememiz gerekiyor. Merkür'ün yörüngesi, Güneş etrafında enteresan bir elips çizer. Merkür, Güneş'e en yakın anında Güneş'ten 46 milyon km uzakta yer alırken, bu mesafe en uzak anında 70 milyon km'ye çıkar (Ortalama 58 milyon km). Tüm gezegenlerin yörüngeleri eliptiktir ama diğer gezegen yörüngeleri Merkür kadar şaşma göstermez. Merkür'ün Güneş etrafındaki bu seyahati 88 Dünya günü sürer. Uzun yıllar, bilim insanları gezegenin kendi ekseni etrafındaki dönüşünün de kütle çekim kilidi nedeniyle 88 gün olacağını düşünmüşlerdi. Ancak, 1965 yılında Merkür'ün kendi ekseni etrafındaki dönüşünün 59 Dünya günü olduğu hesaplanabildi. Fakat dikkat, 1 Merkür gününün 59 Dünya günü olduğunu söyleyemeyiz. Nasıl yani, kendi ekseni etrafında 59 Dünya gününde dönüyorsa, 1 Merkür gününün, 59 Dünya günü olması gerekmez mi? diye haykırışları duyabiliyorum. İş tam olarak o kadar basit değil. Hadi gelin biraz beyin yakalım. Çok ciddi bir rakamsal rastlantı gibi dursa da, demek ki Güneş'in kütle çekim kuvveti Merkür'ü ancak bu kadar kilitleyebilmiş. Merkür'ümüzü Güneş etrafında döndürmeye başlayalım. Kendimizi de Güneş'e bakan yüze yerleştirelim. 0. Dünya Günü Güneş tam karşımızda. 29. Dünya Günü Merkür kendi ekseni etrafında yarım tur attı. Bulunduğumuz yerde gece olması lazım ama değil. Güneş etrafında da 1/3 tur attık. Hala bir miktar Güneş'e dönüğüz. 59. Dünya Günü Kendi eksenimizde 1 tam turu tamamladık. Tekrar sabah olmasını beklerdik ama değil. Çünkü Güneş etrafında da 2/3 tur attık. Hala tam olarak Güneş'e sırtımız dönük değil. 176. Dünya Günü Güneş bize göre ilk konumuna gelmiş ve 1 Merkür günü tamamlanmış olacak. Enteresan ama o kadar da zor değilmiş değil mi? Yani 1 Merkür günü, 2 Merkür yılı sürüyormuş. Bir Merkür günü ile ilgili biraz daha bilgi için, bu linkteki yazımızı okuyabilirsiniz. Enteresanlıklar bununla da bitmiyor. Merkür'de tüm yıl boyunca Güneş'i gözlemleme imkanımız olsaydı, çok daha enteresan şeyler görebilirdik. Şöyle ki, Merkür'ün kendi ekseni etrafındaki hızı sabitken, Güneş etrafındaki dönme hızı eliptik yörüngesinden ötürü sürekli değişir. Merkür Güneş'e en uzak noktasındayken Güneş'in doğduğunu düşünelim: Bir süre Güneş gökyüzünde batıya doğru yükselecektir. Başka ne beklenebilirdi ki zaten? Güneş etrafındaki hızımız sabit olmadığı için yörünge elipsinin üzerinde en dar noktaya doğru gittikçe yörüngesel hızımız artacak, ancak kendi eksinimiz etrafındaki hızımız sabit olduğundan Güneş'in gökyüzündeki yükselişi önce yavaşlayacak, bir an duracak, Güneş'e yakın konuma doğru hareket ettikçe Güneş gökyüzünde ters yönde, doğuya doğru ilerleyecek. Yeniden Güneş'ten uzaklaşmaya başlayınca da ters yöne hareket yavaşlayacak, duracak ve yeniden batıya doğru hareket etmeye başlayacak. Bunun başlıca nedeni, Merkür'ün Güneş'e en yakın konumundayken, kendi ekseni etrafındaki hareketinden daha hızlı Güneş etrafında dönmesidir. Nasa'nın Ay'daki su keşfiyle ilgili yazımızı hatırlayanlar hemen neden bahsettiğimizi yakaladılar bile. Evet, Ay'dakine benzer şekilde, Merkür'ün bile kutuplarındaki kraterlerinde yani asla Güneş ışığının düşmediği yerlerde su buzu olduğu tespit edilmiştir. Tabii, Merkür sahip olduğu bu suyu, eksen eğikliğinin 0 dereceye yakın olmasına borçlu. Aksi halde Güneş ışığı buralara da ulaşıp, tüm suyu buharlaştırırdı. Bütün bu anlattıklarımıza rağmen, Merkür hala hakkında çok az şey bilinen gezegenler arasında yer alır. Bunun temel nedeni Merkür'ün sahip olduğu açısal hızın büyüklüğü ve Güneş'e yakınlığı nedeniyle uzay araçları tarafından ulaşılması en zor gezegen olmasıdır. Güneş sisteminin dışına çıkmak, Merkür'e gitmekten daha az yakıt gerektirir. Evrenin keşfinde çığır açan, milyarlarca km öteden galaksiler keşfeden Hubble uzay teleskobu ile Merkür'ün tek resmi dahi çekilmemiştir. Güneş'e o derece yakın bir cisimden resim almanın, teleskobun lenslerini bozacağından endişelenilmiştir. Günümüze kadar sadece 2 uzay aracı Merkür'ü inceleyebilmiştir. Bunlardan ilki 1974 1975 yıllarında görev yapan Mariner 10 ve diğeri de 2004'te fırlatılıp, 2011'de yörüngeye giren Messenger. Tam 7 yıl boyunca, Messenger Güneş etrafında defalarca tur atmış, Dünya, Venüs ve Merkür'e yakın geçişler yaparak, milyarlarca km yol aldıktan sonra 2011'de yörüngeye girmiş ve 4 yıl görev yapmıştır. Şimdi ise Japon Uzay Ajansı JAXA ve Avrupa Uzay Ajansı ESA'nın beraber yürüttüğü proje ile Merkür'e ulaşacak BepiColombo uzay aracı ve taşıdığı uydulardan gelecek bilgiler bekleniyor. Bu proje ile Merkür'ün yüzey bileşenleri, kabuk yapısı, atmosferi ve manyetik alanı hakkında daha detaylı bilgiler edinilmeye çalışılacak. BepiColombo adını, Mariner 10 uzay aracının kütle çekim sapanı yöntemini kullanması fikrini ilk öne süren kişi olan İtalyan bilim insanı Giuseppe Bepi Colombo'dan almıştır. Mariner 10 bu sayede, Merkür'e daha az yakıt harcayarak ulaşıp, 1 yerine 3 yakın geçiş yapmış ve böylece daha çok veri gönderebilmiştir. - Merkür isminin, hızlı hareketinden ötürü, Romalıların inanışındaki haberci tanrısından geldiğini çok kişi bilir. Merkür'ün keşfinde büyük rol oynayan Messenger uydusunun adı ise MErcury Surface, Space ENvironment, GEochemistry, and Ranging kelimelerinin kısaltmasından oluşur. Ne büyük rastlantı değil mi? - Merkür'ün isimlendirilen 400'ün üzerindeki kraterinden 3'ünün adı; - Sinan , - Berkel ve - Rumi 'dir.


Güneş'e en yakın gezegenimiz olan Merkür'ün ilginç özellikleri bulunuyor. Bunlardan birisi bir Merkür gününün süresi. Merkür kendi etrafındaki dönüşünü 57 Dünya gününde tamamlıyor, bu oldukça uzun bir süre. Aynı zamanda Güneş etrafındaki dolanmasını da 88 Dünya gününde tamamlıyor. Sayılar bizim için oldukça tuhaf, fakat tuhaflık burada bitmiyor. Öncelikle Dünya ile karşılaştıralım. Merkür'de 2 kez Güneş çevresinde dolanma hareketi, 3 kez kendi çevresinde dönme hareketine eşittir. Bunun Yer için geçerli olduğunu farz edecek olursak, 365 gün süren dolanma süresinin yanında kendi etrafındaki dönüşünün de 240 gün sürmesi demek. Yani şu ankinden (24 saat) tam 240 kat daha fazla uzun bir zaman. Merkür'ün bu hareketinin ilginç bir sonucu var, ilk başta dikkatimizi çekmiyor. Çünkü Yer'in dönme hızı dolanma hızına göre oldukça büyük olduğundan bu olay fazla hissedilmez. Bu sebeple biz bir günün tanımını Yer'in kendi etrafındaki bir tam turu olarak tanımlarız, lakin bu öyle değildir. Bir tam tur attığınızda yörüngeniz üzerinde de bir miktar ilerlersiniz. Dolayısıyla bu tam bir turun sonucunda bakış doğrultunuz Güneş'e bakmaz (2). Tekrar Güneş'i görebilmek için bir miktar daha dönmesi gerekir (3). Yer'in dönme hareketi dolanma hareketine göre çok hızlı olduğundan bu hissedilebilir bir fark yaratmaz. Lakin Merkür'de durum çok daha farklı. Merkür'de bir gün geçmesi için, Dünya'da tam 176 gün geçmesi gerekiyor. Halbuki kendi etrafındaki bir dönüşü 57 Dünya günüydü. Merkür bu 57 günlük dönme hareketini yaparken yörüngesi üzerinde de fazlaca yol aldığından, tam bir tur döndüğünde bakış doğrultusu Güneş'ten oldukça uzaktadır, hatta tam tersi doğrultuya bakar. Bu sebeple tekrar aynı noktaya dönmek için 2 kere dolanması yani 3 kere dönmesi gerekiyor. Ki bu da bir Merkür günü olan 176 Dünya gününe eşittir. Yani biz Dünya'da bir sene geçirirken, Merkür daha sadece iki gün geçirmiş oluyor. 1 Ocak 1801 de İtalyan astronom Giu... Sorunun genel cevabı, çoğumuz için ...


Keplerin birinci yasasına göre Güneş Sistemi içerisinde bulunan tüm gezegenler, odaklarından birinde Güneş'in bulunduğu eliptik yörüngelerde dolanırlar. Bu dolanımı esnasında Güneş'e en yakın olduğu yörünge konumu günberi noktası, en uzak konumu ise günöte noktası olarak adlandırılır. Günöte, günberi ve Güneş'in bulunduğu noktalar üzerinden bir doğru geçirildiğinde oluşan bu doğruya büyük eksen denilir. Merkür'ün gözlenen günberi devinimi, Newton mekaniği ile yapılan tahminlerle uyuşmuyor. Newton fiziğine göre bu durum, Güneş-Merkür ikilisinin birbirlerine uyguladıkları kütle-çekimsel etki ve diğer gezegenlerin yarattıkları kütle-çekimsel tedirginliklerinden dolayı meydana gelmektedir. Bu faktörleri dikkate alarak yapılan hesaplamalar sonucunda yörüngesinde oluşan sapma yüzyılda yaklaşık 532 yay saniyesi (1 yay saniyesi = 1/3600 derece) olarak tespit ediliyor. Ancak bu durum gözlemlerle doğrulanmak istediğinde hesaplamaların ön gördüğü biçimde sonuçlanmıyor. Yapılan gözlemlerle elde edilen sonuç, gezegenin yörüngesinin yüzyılda yaklaşık olarak 574 yay saniyesi kadar saptığıdır. Hesaplamalarla gözlemler arasındaki fark yaklaşık 42 yay saniyesidir. Bu sonuçlara göre gökbilimciler, Güneş Sisteminde şu ana kadar keşfedilmemiş bir gezegen olduğunu ve bu gezegenin Merkür'ün yörüngesinde tedirginlik yarattığını öne sürerler. Bu gezegene bir isim dahi verilir . Böylelikle hesaplamalarla gözlemler arasında ortaya çıkan farkın bu nedenden dolayı oluştuğuna inanılır ve gezegeni aramak için çalışmalar başlar. Ancak aramaların sonucunda böyle bir gezegen bulunamaz. 1915-1916 yıllarında Einstein, genel görelilik kuramını tamamlar ve Newton'ın evrensel kütle-çekim yasasını değiştirerek, yeni bir bakış açısı getirir. Bu kurama göre uzay, maddenin sahip olduğu kütlenin etkisiyle bükülmektedir. Oluşan bu bükülmüş geometriye kütle-çekim, evren dokusuna ise uzay-zaman adı verilmektedir. Daha sonraları genel göreliliğin getirdiği yeni evren dokusu, Merkür'ün Newton mekaniği ile yapılan günberi devinimi hesaplamalarına dahil edilir. Yeniden yapılan hesaplamalar sonucunda anlaşılır ki, hesaplamalarla gözlem arasındaki 43 yay saniyelik fark, genel göreliliğin katkı sağladığı düzeltmeler sayesinde giderilmektedir. Böylelikle on yıllardır açıklanamayan Merkür'ün yörüngesindeki fazladan sapma, Einstein'ın keşfettiği genel görelilik ile açıklanmış olur. Peki Newton fiziği neyi gözden kaçırıyordu da her yüzyılda 43 yay saniyelik bir fark doğuyordu? Aslında bu pek de gözden kaçırma sayılmaz, sadece o zamanlarda genel görelilik bilinmiyordu. Aslında Merkür'ün yörüngesine olan şey; Merkür günberi konumundayken, Güneş'in göreceli olarak sahip olduğu muazzam kütlesinden dolayı ortaya çıkan uzay-zaman eğrisinin Merkür'ün yörüngesinde sapma meydana getiriyor olmasıdır.


Özellikle kış aylarında gökyüzünde büyük şehirlerdeki ışık kirliliği altında bile çıplak gözle rahatlıkla görülebilen, ortalama 440 ışık yılı uzaklıktaki Ülker (Pleiades, M45) açık yıldız kümesi, içerdiği yüzlerce genç yıldız ile amatör astronomların bir numaralı gözlem hedefleri arasında yer alıyor. Küme içindeki genç yıldızların bazıları ise oldukça büyük boyutlardaki dev yıldızlar. Bu kısa ömürlü dev yıldızlar, çıplak gözle kümeye baktığımızda gördüğümüz yedi kız kardeşi oluşturuyorlar. Bunlar arasında yer alan Merope yıldızı ise çevresi itibarıyla diğerlerinden biraz daha özel. 23 Tauri olarak da adlandırılan Merope, 4.5 Güneş kütlesine sahip, mavi beyaz ışıltısı ile B tayf sınıfından, bize yaklaşık 390 ışık yılı uzaklıkta bir yıldızdır. Çapı Güneş'in yaklaşık 5 katı, yüzey sıcaklığı ise yaklaşık olarak 13.000 santigrat derecedir. Bu haliyle, yıldızımız Güneş'ten yaklaşık 650 kat daha fazla parlaklığa sahiptir ve ortalama yaşam süresi 100 milyon yıldan biraz daha kısadır. Merope'un çevresi, NGC 1435 adıyla da anılan bir bulutsu ile çevrili. Yıldızdan yayılan ışık, bu bulutsuyu aydınlatarak göz alıcı bir hedef olmasını sağlıyor. Bununla beraber, yapılan araştırmalar bulutsunun Merope yıldızı ile bir ilgisi olmadığı düşüncesini kuvvetlendiriyor. Buna göre, bulutsu büyük ihtimalle geçmişte Ülker yıldız kümesi içinde var olan başka bir dev yıldızın süpernovaya dönüşerek patlaması sonucu meydana gelmiş . Gökbilimcilerin bu fikre sahip olmasının ana nedeni, bulutsu içinde büyük miktarda karbon bulunması ve yıldızdan gelen ışığı bu karbon atomlarının yansıtması. Karbon atomu, yıldızların çekirdeğinde oluşur ve yıldız öldükten, yani bir süpernova veya gezegenimsi bulutsuya dönüştükten sonra çevreye dağılan dış katmanları ile uzaya yayılır. Yine de, kimi gökbilimcilere göre bulutsu aslında küme içerisinde yıldız oluşturma imkanı bulamamış olan bir molekül bulutundan ibaret. Ancak, NGC 1435'in kaderi belli. Güçlü yıldız rüzgarlarına sahip dev bir yıldız olan Merope'un yaydığı ışınım, halihazırda bulutsuyu şekillendiriyor ve dağıtıyor. Önümüzdeki birkaç yüzbin yıl içinde bulutsu tamamen dağılarak görünmez hale gelecek.


14 Mart 2018 tarihinde, Mersin Mezitli Yusuf Kalkavan Anadolu Lisesi'nin davetlisi olarak bir panel ve söyleşi etkinliği düzenledik. Gökyüzü tutkunu yaklaşık 200 öğrencinin ve öğretmenlerimizin katılımı ile gerçekleşen etkinlikte, kurucumuz amatör astronom ve astrofizikçi Zafer Emecan konuşmacı olarak yer aldı. Sahte bilim ve komplo teorisyenlerinin yalanlarına değinerek başlayan konuşmasında, temel astronomi üzerine bilgiler verdi. Emecan, daha sonrasında evrenimizi oluşturan yıldızlar, galaksiler ve galaksi yapılarını anlatarak, evrenin genel yapısını özetledi ve bu uçsuz bucaksız evrendeki yaşam arayışımız, yaşam olasılıkları ve insanlığın olası diğer gezegenlerdeki gelecek serüveni üzerine konuştu. - - Etkinlik, Corona virüse karşı ... 13 Kasım 2018 Salı günü, Kilis'te ç... Olimpos Gökyüzü ve Bilim Festivali 2017 Etkinlik Takvimi Güncellendi!


Son zamanlarda basında ve bazı bilim sitesi olduğu düşünülen yerlerde, Apple'ın açığını bulan Türk'ten Dünya'yı değiştiecek proje geliyor şeklinde haberler yayınlanıyor. Bu kişi, Mert Erdir isimli 21-22 yaşlarında bir genç. Zamanında ios5'in beta sürümünün her iPhone'a kurulabilmesini sağlayan bir güvenlik açığını bulanlardan biriydi. Aslında bu bir açık değildi tabi, yöntem keşfetmişti diyelim. O günlerde de basınımızda Apple'ı dize getiren çocuk olarak lanse edilmişti. 2011 yılında verdiği bazı röportajlarda, Los Angeles Times'la röportaj yaptığını ve birçok iş teklifi aldını dile getiriyordu. LA Times'ın kendisi ile yaptığı röportajı bulamadık. Bununla beraber, gazetenin blog bölümünde ilgili bazı yazılar bulduk. Aslına bakılırsa, hakkındaki tüm haberler sadece bizim basınımızda yer alıyor diyebiliriz. Yabancı kaynaklarda, sosyal medya ve bloglar dışında adından söz edilmiyor. Ardından kendisini SOS Island isimli Samsung destekli bir yarışmaya katılırken gördük. Yine, ATV'de Kim milyoner olmak ister yarışmasına katılmış, 30 bin tl kazanmıştı. Tüm bunlar birkaç yıl önce oldu. Şimdi ise, bir site üzerinden internette insanların hayatını değiştirebilecek Müthiş projesi için finansör bulmak üzere ABD'ye gitme amacıyla yardım kampanyası başlatmış. Dediğine göre, konaklama masraflarını toplayıp kız arkadaşı ile birlikte ABD'ye gidecek ve projesine bir destekçi arayacak. Kampanyanın başarılı olduğunu ve parayı da (3 bin dolar) toparlayabildiğini dile getiriyor. Öncelikle şunu belirtmek gerekir ki, eğer gerçekten ciddi bir projeniz varsa ve bu proje düşündüğünüz kadar önemli ise, ülkeden ayrılmanıza gerek olmadan bütün Dünya ile iletişime geçebilirsiniz. Eğer bu proje dediğiniz gibiyse, bütün büyük firmalar sizinle iletişime geçer. Gerekirse elinde yüklü bir çek taşıyan temsilcisini ayağınıza yollar, gerekirse uçak biletinizi gönderip sizi misafir eder. Yani, böylesi bir projeyi tanıtmak için hiçbir biçimde yardım toplayıp kız arkadaşınızla birlikte finansör arama amacıyla ABD'ye gitmeniz gerekmez. Bununla birlikte, biz Mert Erdir'in gerçekten büyük bir projesi olmadığını iddia etmiyoruz. Yalnızca, uyguladığı yöntemin yanlış olduğunu düşündüğümüzü belirtmek istiyoruz. Ve umarız şüphelerimiz yersizdir, gerçekten ciddi bir projesi vardır ve hayallerini gerçekleştirebilir. İyi niyetli olmak ve insanların iyi niyetli olduğunu ummak düsturumuzdur. Büyük ihtimalle fikrini en azından noter yoluyla tastik ettirmiştir. Yani çalan çırpan biri olursa, büyük tazminatlar alabilecek yasal dayanağa artık sahiptir. Umarız, kampanyası yoluyla topladığı para ile yapacağı ABD seyahatinde istediklerini bulabilir. Eğer bulamaz ise, Google, Facebook, Apple gibi firmalarla ilişkiye geçebilmesi için kendisine yardımcı olabilecek yolları gösterebiliriz.


Fransız astronom Pierre Mechain tarafından 1781'de keşfedilen bu galaksi, gezegenimizden bakıldığında Av Köpekleri takımyıldızı yönünde bulunan bir sarmal gökadadır. NGC 4258 olarak da bilinen galaksinin bizden uzaklığının yaklaşık 21-25 milyon ışık yılı olduğu hesaplanıyor. Messier 106 (M106), yaklaşık 130 bin ışık yılı genişliğe sahip, 1 trilyon civarı yıldız içeren dev bir seyfert galaksidir. Yani aktif galaksilerin bir üyesidir. Seyfert galaksilerinin tayfları, diğer sıradan galaksilerden çok daha zengin ve belirgin salma çizgilerine sahiptir. M106 da, bu şekilde çok çeşitli elementlere ait yoğun tayf çizgileri üretir. Bu da, galaksinin içerdiği yıldızların ürettiğinden daha fazla hidrojen ve helyum harici ağır element içerdiğini gösteriyor. Galaksinin görünür ışıkta ve radyo dalga boyunda, gökada düzlemi ile çakışacak şekilde konumlanmış iki ayrı kolu görülmektedir. Ayrıca, Güney Haçı Takımyıldızı yönünde yer alan ve sb tipi sarmal bir galaksi olan NGC 4217'nin, Messier 106 galaksisine eşlik eden komşu bir gökada olduğu düşünülmektir. Messier 106'nın Samanyolu'na göre madde tüketiminde daha hızlı olduğu belirlenmiştir. Bunun sebebiyse, tıpkı Samanyolu gökadasındaki gibi sarmal bir yapıya sahip olan Messier 106'nın merkezinde bulunan büyük kütleli karadeliğin, Samanyolu gökadasının merkezindeki karadeliğe göre 10 kat daha büyük olmasında gizlidir. Galaksinin merkez bölgesine yakında bulunan büyük bir gaz kütlesi, bu süper kütleli karadeliğe doğru düşmektedir. M106'nın merkezinde yer alan süper kütleli kara delik, yaydığı yüksek enerjili parçacıklar nedeniyle, şok dalgaları oluşturmaktadır. Yapılan araştırmalar sonucunda, Messier 106'da meydana gelen bu şok dalgalarının püskürttüğü maddelerden oldukça büyük bir kısmının gökada dışına çıktığı ve kalan parçaların 300 milyon yıl içerisinde tükeneceği tahmin edilmektedir.


Yerel gökada grubumuzun en şaşalı üyesi olan Andromeda Galaksisi'nin uydusu olan bu cüce eliptik galaksi, bizden yaklaşık 2.7 milyon ışık yılı uzakta yer alıyor. Her ne kadar fotoğrafta birbirlerine çok yakın görünüyor olmasına karşın M110 (diğer adıyla NGC 205), uydusu olduğu Andromeda'dan yaklaşık 330 bin ışık yılı uzakta bir yörüngede dolanır. Bu görece uzak yörüngesi nedeniyle Andromeda'nın çekim gücünden çok fazla etkilenmez. Bizim galaksimiz Samanyolu'nun uydu gökadaları olan Büyük ve Küçük Magellan bulutları, galaksimize 200 bin ışık yılından daha yakındırlar ve çok yoğun etkileşim içindedirler. Sadece 7.500 ışık yılı çapındaki M110, bir cüce eliptik galaksiden beklenmeyecek biçimde, büyük kısmı merkez bölgesine yoğunlaşmış olan yıldızlararası gaz ve toz içerir. Bunun doğal sonucu olarak çoğunluğu yaşlı yıldızlardan müteşekkil bu cüce galakside yeni yıldız oluşumları gerçekleşiyor. Öyle ki, büyük boyutlu galaksilerde bile nadiren görünen O ve B tipi dev parlak mavi yıldızlardan bir düzine kadarı M110 içinde tespit edildi. Yine, Güneş'ten daha büyük kütleli, parlak ve görece genç 100 kadar yıldız bu cüce galaksi içinde parlamayı sürdürüyor. Tüm bu bilgiler ışığında, toplam kütlesi de göz önüne alınırsa, hala aktif olan bu galaksideki toplam yıldız sayısının 10 milyon civarında olduğu varsayılabilir. Ayrıca galaksinin çevresinde 8 adet de küresel yıldız kümesi keşfedilmiştir. Gerek içerdiği gaz, gerekse uydusu konumundaki küresel kümeler , M110'un bir zamanlar bağımsız bir galaksi olduğunu, ancak büyüme aşamasındayken Andromeda tarafından yakalandığını düşündürüyor. Andromeda tarafından yakalandıktan sonra içerdiği bol miktarda gazın büyük kısmını dev galaksiye kaptırmış ve büyüme süreci sona ermiş olmalı. Galaksinin artık dönemediği de düşünülürse, bu senaryo daha da güçleniyor. M110 şu an her ne kadar yeni yıldızlar oluşturmak için çabalasa da, önümüzdeki birkaç milyar yıl içinde bunu yapabilecek gaz stokları tükenecek. Andromeda ile birlikte hareket ettiği için, o da galaksimiz Samanyolu ile çarpışacak ve içerdiği yaşlı yıldızların bir kısmı galaksiler arası ortama savrulacak. Diğer bir kısmı ise, oluşacak olan yeni dev galaksinin bünyesine katılacak. Özetle, 3-4 milyar yıl sonra M110 diye bir galaksi olmayacak. Bu Galakside Karanlık Madde Neredeyse Hiç Yok! Gökbilimciler, NGC 1052-DF2 ya da ...


Messier 66, M66, ya da diğer adıyla NGC 3627 olarak da bilinen ve galaksimiz Samanyolu gibi sarmal bir yapıya sahip olan bu güzel gökada, Aslan takımyıldızı yönünde, bize yaklaşık 36 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunur. 1780 yılında Charles Messier tarafından keşfedilen gökadalar arasında olan M65 ve NGC 3628 ile birlikte Aslan üçlüsünün en büyük ve en parlak üyesidir. Yukarıda Hubble Uzay Teleskobu tarafından alınmış olan detaylı bir yakın plan fotoğrafını gördüğünüz Messier 66, Samanyolu'na yaklaşık olarak 35 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan NGC 3628 gökadası ile, yaklaşık 1 milyar yıl önce olan yakınlaşması sonucu güçlü kütleçekim gel-git etkilerine maruz kalmıştır. Bunun sonucu, oldukça yüksek yıldız oluşum oranına sahip olmuştur. İki galaksi arasında yaşanan böylesi büyük kütle çekim etkileri, galaksilerdeki gaz ve tozun sıkışmasına, dolayısıyla yeni yıldız oluşumlarının hızlanmasına neden olur. Galaksinin iyi incelenmiş olsa da, çok iyi tanımlanamayan merkezi bir şişkinliği vardır. Bu şişkinliğin sebebinin, diğer galaksiyle karşılaşmanın etkisiyle, büyük miktarda maddenin merkez bölgesinde toplanıp son derece yüksek merkezi kütle yoğunluğu oluşturmasından kaynaklandığı sanılıyor. Messier 66, sarmal bir gökada olsa da, şekli hafifçe bozulmaya başlamıştır. Gökbilimciler sarmal yapısının zamanla bozulmasının nedeninin, Leo üçlüsündeki iki komşu gökadanın güçlü kütle çekim etkisi olduğunu düşünüyorlar. Bu güzel galaksi, sarmal galaksiler arasında oldukça büyük diyebileceğimiz bir çapa sahip. Samanyolu'dan biraz büyükçe, yaklaşık 95-100 bin ışık yılı çapıyla kendisini dev bir sarmal gökada olarak tanımlamamız mümkün. Görece yakınımızda yer alması nedeniyle gökbilimcilerin rahat gözlem imkanına sahip olduğu bu galakside 1973-2009 yılları arasında 4 tane süpernova patlaması gözlemlendi. Ayrıca, yapılan araştırmalar çoğu dev galaksi gibi M66'nın da merkezinde yoğun, dev kütleli bir karadelik olabileceğini gösteriyor. Yüksek yıldız oluşum oranı, göz alıcı büyüklüğü ve içerdiği 1 trilyona yakın yıldız ile, Messier 66 genç ve sağlıklı bir galaksi olarak milyarlarca yıl daha tek başına var olmayı sürdürecek. Ancak, önünde sonunda yakın geçiş yaşamış olduğu NGC 3628 ile birleşerek çok daha büyük eliptik bir gökadaya dönüşecek. Bu olduğunda her iki galakside de yepyeni yüz milyarlarca yıldız oluşumu gerçekleşecek. Bu yeni jenerasyon yıldızların çevresinde kimbilir yeni bir yaşam patlaması olacak. Tıpkı, milyarlarca yıl sonra Andromeda ve Samanyolu birleştiğinde olacağı gibi.


Bizden yaklaşık 2.700 ışık yılı uzakta yer alan bu yaşlı yıldız kümesi, yaklaşık 500 yıldızın 4 milyar yıl önce aynı bulutsu içinde benzer zamanlarda doğmasıyla oluşmuş. Güneşimiz de gençlik günlerinde böylesi bir açık yıldız kümesinin üyesiydi. Küme, 1700'lü yılların sonunda Alman astronom Johann Gottfried Koehler tarafından keşfedilmiş ve Charles Messier'in yıldız olmayan cisimleri listelediği ünlü Messier Kataloğu'na 67. sıradan girmiş. Açık yıldız kümeleri, aynı bulutsu içinde doğan yıldızlar tarafından meydana getirilir. Bulutsu içinde yeterince yıldız oluştuktan sonra, bu yıldızların güçlü yıldız rüzgarları ile bulutsudaki gaz ve toz dağılır ve yıldızlar bir açık yıldız kümesi şeklinde ortaya çıkarlar. Açık kümeler, genellikle birkaç yüz milyon yıl içinde dağılırlar ve kümeyi oluşturan yıldızlar galaksinin içine teker teker saçılır. O nedenle galaksimizdeki görebildiğimiz açık yıldız kümelerinin hepsi çok genç yıldızlardan oluşmuştur. Ancak, şu an bilmediğimiz sebeplerden dolayı Messier 67 (M67) kümesi yaklaşık 4 milyar yıldır büyük oranda dağılmamış halde duruyor (kümenin yaşı 3.2 ila 5 milyar yıl arasında tahmin edildiği için, biz yaklaşık 4 milyar yıl demeyi uygun bulduk). Bu küme, yıldız çeşitliliği bakımından da oldukça zengin. Messier 67 (NGC 2682 olarak da isimlendiriliyor) içinde parlak dev yıldızların yanısıra, ölmek üzere olan kırmızı devler, Güneş benzeri yıldızlar, kırmızı ve turuncu cüceler, hatta ölmüş yıldız kalıntıları olan beyaz cüceler dahi bulunuyor. Kümenin böylesi yıldız çeşitliliğine sahip olması, bilim insanları açısından bir avantaj. Çünkü aynı anda, hemen hemen aynı kimyasal yapıda oluşmuş, küme içinde bulunan 15-20 tane mavi başıboş yıldız haricinde hepsi aynı yaşta olan bu yıldızlar incelenerek yıldız evrimine yönelik büyük miktarda bilgiye ulaşabiliyorlar.


Dünya'ya yaklaşık 47 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan Messier 77 (M77) ya da diğer adıyla NGC 1068 olarak bilinen bu galaksi, Balina Takımyıldızı yönündeki çubuklu bir sarmal gökadadır. 1780 yılında Pierre Mechain tarafından keşfedilen Messier 77, Messier kataloğunun en büyük gökadalarındandır. Etkin gökada çekirdeğine sahip olduğu için aktif bir gökada olan NGC 1068'in görünen dalgaboylarında yıldızlararası toz görünümü gizlenmektedir. Bu gizlenen madde, moleküler disk ve sıcak plazma ile birlikte ilk defa VLBA ve VLA radyo dalgaboylarında ölçülmüştür. Işıma gücünün büyük bir kısmını yıldızlardan değil de, merkezdeki dev kütleli bir cisimden alan Messier 77, tıpkı Messier 106 gibi seyfert tipi bir gökadadır. Kollarında kırmızımsı yıldız oluşum bölgeleri bulunan bu gökadayı en belirgin kılan şey ise, merkezinden çıkan koyu toz diskidir ve aslında merkezinden yayılan enerjinin sebebi de budur. Astronominin bugünkü kadar gelişmiş olmadığı zamanlarda Messier 77, Pierre Mechain tarafından bir bulutsu olarak tanınmıştı. Bunun sebebiyse, o zamanlarda gaz bulutları ile gökadalar arasındaki farkın tam ayırt edilememesinden geliyordu; fakat bilim tarihi ilerledikçe, Messier 77'nin aslında bir gökada olduğu tespit edildi ve Messier kataloğunda bir gökada olarak yerini aldı. Merkezinde güçlü ışımaların olduğu M77'nin 15 milyon Güneş kütlesini bulan aktif kara delikleri bünyesinde bulundurduğu bilinmektedir. Bu karadeliklerin çevresini saran malzeme, karadeliğin içine doğru girerek ısınıp güçlü bir şekilde parlamaktadır. Hatta kendisinden çok daha büyük olan gökadalardan bile fazla parlayarak yüksek iyonize gazla dolu olduğunu kanıtlamaktadır. Messier 77'nin merkezinde şişkin ve çubuklu bir diski bulunmakta beraber, merkezine bağlı sarmal kolları da mevcuttur. Sarmal kolları o kadar parlaktır ki, her biri üzerinde boğumlu kırmızı kümeler oluşmuştur. Bu kırmızı kümelerin olduğu bölgeler, yeni yıldız oluşum bölgeleri, yani bulutsular olarak bilinir. Henüz yeni oluşan yıldızlar, güçlü ışıltılarıyla çevrelerindeki gaz bulutlarını adeta kırmızı renkle boyarlar. Toz ve gazla dolu olan bölgelerse, buradan gelen ışığın emilmesi ile paslı bir renk ortaya çıkarırlar. Messier 81 (M81, NGC 3031 ya da...


Bizden yaklaşık 12 milyon ışık yılı uzakta yer alan ve bir dürbünle rahatça gözlemleyebileceğiniz Messier 81 (M81) sarmal galaksisini, 1774 yılında Johann Elert Bode keşfettiği için aynı zamanda Bode Galaksisi olarak anılıyor. M81, orta büyüklükte bir gökada ve çapı yaklaşık 50 bin ışık yılı kadar. Bu da, bizim galaksimiz Samanyolu'nun yaklaşık yarısı büyüklüğünde olduğunu gösteriyor. Fakat, böyle küçük olmasına aldanmayın, içerdiği 100 milyarın üzerinde yıldız ile, gökbilim ölçeklerine göre oldukça büyük bir galaksi sayılıyor. Galaksi aynı zamanda bu yüzyıl içinde ve SN1993J olarak adlandırılan bir süpernova patlamasına da ev sahipliği yapmıştı. Süpernova patlamaları evrende sıkça gerçekleşse de, insan ömrünün kısalığı düşünüldüğünde bizler için çok nadir yaşanan olaylar halini alıyor. Bu bakımdan, 1993 yılında gözlemlenen bu patlama bilim insanlarına önemli veriler elde edebilmeleri için büyük bir fırsat yaratmıştır. Fotoğrafın özellikle sağ tarafında oldukça belirgin olan toz şeritlerini farketmişsinizdir. İşte o şeritlerin M81 ile hiçbir ilgisi yok, bizim galaksimize ait toz ve gaz kadraja girmiş sadece. Bu gaz yığınları bize birkaç bin ışık yılı, arkaplanında görülen Messier 81 ise, milyonlarca ışık yılı uzakta. Galaksinin üst kısmındaki küçük, dağınık yıldızlı bölge ise, M81'in uydusu olan Cüce Holmberg IX galaksisi. Bu cüce galaksi 5 bin ışık yılı çapında ve sadece birkaç milyon yıldız içeriyor. Buna rağmen, M81'in yarattığı kütle çekimsel etki nedeniyle çok büyük miktarda yeni yıldızın doğduğu bir yer haline dönüşmüş. Yazımızın başında gördüğünüz fotoğraf; Bernard Miller isimli bir astronom tarafından New Meksico'da 14 cm çaplı bir teleskopla çekilen toplam 15 saat poz süresine sahip 54 fotoğrafın birleştirilmesiyle oluşturulmuş. Antik Galaksiler, Tahmin Edilenden Daha Parlaklar!


Üstteki Hubble teleskobu ile alınmış fotoğrafta, Nicolas Louis de Lacaille tarafından 1752 yılında keşfedilen ve Charles Messier'in ünlü Messier Kataloğunda yer verdiği M83 Galaksisi'nin spiral kollarından birine yakından bir bakış görüyorsunuz. M83, bize sadece 15 milyon ışık yılı uzaklıktadır ve tıpkı gökadamız Samanyolu gibi sarmal bir yapıya sahiptir. Görmüş olduğunuz kırmızı alanlar, yoğun yeni yıldız oluşumlarının yaşandığı bulutsulardır. Eğer Samanyolu'nun dışına çıkıp galaksimize uzaktan bakabilseydik, içlerinde milyonlarca yeni yıldızın oluştuğu nebulaların yani Türkçesi; bulutsuların galaksimizin sarmal kolları boyunca bu şekilde dizildiğini görebilecektik. Ancak şimdilik bunu yapma imkanına sahip değiliz ve galaksimizi sadece içeriden gözlemleyebiliyoruz. Fakat M83 gibi Samanyolu'na türdeş gökadaları, bu fotoğrafta gördüğünüz gibi gözlemleyerek kendi galaksimizin doğası hakkında bilgi edinmemiz mümkün oluyor. Bilimsel açıdan NGC 5236 olarak da isimlendirilen bu galaksi, bizim yerel galaksi grubumuza çok yakın başka bir küçük grubun üyesidir. Samanyolu'ndan biraz küçük, 60 bin ışık yılı civarındaki çapıyla aslında yerel grubumuzun üçüncü büyük gökadası olan Üçgen Galaksisi ile yakın boyutlara sahiptir. Yapısal benzerliği nedeniyle çoğu zaman Fırıldak Galaksisi denilen Messier 101 ile karıştırıldığını da belirtmemiz gerekli. Messier 83'e de yanlış biçimde fırıldak galaksisi denildiği oluyor. Doğrusu şudur; Messier 83 Güneyin Fırıldak Galaksisi olarak isimlendirilir.