Bilim gelişimimiz öncesinde insanların büyük kısmı, deprem gibi doğal felaketleri tanrının gazabı, bizleri cezalandırması, uyarısı olarak görürlerdi. Ancak artık bilim geçmişe göre büyük oranda ilerledi, depremin nasıl ve niçin olduğunu biliyoruz: Fay hattına ev kurarsan, evini sağlam yapmazsan önünde sonunda yıkılacağından haberdarız. Artık birkaç cahil dışında kimse depremi tanrının kullarını cezalandırması olarak değerlendirmiyor. Ancak, onca bilimsel ilerlememize karşın, depremin yerini ve zamanını tahmin edebilecek düzeye ulaşamadık. Bilemediğimiz için korkuyoruz, depremin tedirginliği ile yaşıyoruz. Ve bilemediğimiz, bizi korkutan, çaresiz kaldığımız tüm doğal afetlerin izahını, binlerce yıldır yaptığımız gibi bilinmeyen bir güçte, HAARP'te arıyoruz. İlkel insanın; açıklayamadığı depremi tanrıların kızgınlığına bağladığı gibi, bilimsel gerçeklerden uzak yaşayan günümüz insan da açıklayamadığı depremi ABD'nin kızgınlığına bağlıyor. Niçin? İnternetin icadı ve yaygınlaşması ile, cehalet kokan fikirlerini toplumun geneline ulaştırmayı başaran, bunu bazen eğlenmek için, bazen de art niyetli fikirlerini yaymak için çabalayan bilim soslu sözler eden şarlatanlar sayesinde. Cahillerden uzak durun. Zeki görünümlü cahillerden ise hem kendinizi, hem de çevrenizdekileri koruyun. Bilim insanlarını dinleyin, onlara güvenin; desteksiz sallayan, delil veya kanıt ortaya koyamayan komplo teorisyenleri ve şarlatanlara değil. 23 Aralık'ta Uzaydan Gelen Virüs Dünya'yı Yok Mu Edecek! 8-10 senedir her yıl sonu yaklaştığ... Evrende yaşamın sadece dünya ile sı...


Amatör astronomların, astronomi biliminin en önemli yardımcıları ve profesyonel astronomların en önemli yol göstericileri, hatta ve hatta deyim yerindeyse sağ kolları olduklarını söylesek kesinlikle hata etmemiş oluruz sanırız. 1990'ların Tarkan'dan, Michael Jackson'dan daha ünlü yıldızı olan Hale-Bopp kuyruklu yıldızı, bunun en büyük kanıtıdır. Amatör astronomlar, yapmış oldukları çok sayıda gözlem sonucunda elde ettikleri bulguları profesyonel astronomlarla paylaşarak, çoğu konunun daha detaylı araştırılması ve sonuçlandırılması açısından astronomi bilimine ciddi ölçüde yardımcı oluyorlar. Günümüzde ismini ve yörünge hesaplarını artık iyi derecede bildiğimiz çok sayıda asteroit ve kuyruklu yıldızın keşfinde Amatör astronomların imzaları var. Keşfedilen bu kuyruklu yıldızların arasında, 1990'lı yıllar boyunca isminden sıkça söz ettirmiş, neredeyse bir rock yıldızı kadar ünlü olmuş en parlak kuyrukluyıldız olan; Hale-Bopp kuyruklu yıldızı, çoğunlukla olduğu gibi; bir amatör astronom ve profesyonel astronom tarafından eş zamanlı olarak keşfedildi. Bu kuyruklu yıldız, ilk defa 1995 yılında amatör astronom Thomas Bopp tarafından ABD Arizona'da yıldızları gözlemlenirken, onunla yakın tarihlerde profesyonel gökbilimci Alan Hale tarafından da ABD New Mexico'daki evinin garajının önünden yaptığı gözlemler sırasında keşfedilmişti. Bu nedenle kuyruklu yıldıza, Uluslararası Astronomi Birliği tarafından her iki kaşif astronomun isimlerinin birleşimi olan Hale-Bopp kuyruklu yıldızı adı verildi. Oort Bulutu'nun iç bölgelerinden çıkıp gelen bu kuyruklu yıldız, 1996 yılında Dünya göklerinde görünmeye başladığında, en uzun süre gökyüzünde kalma rekorunu da kırma amacıyla gelmiş gibiydi. Yörünge periyodu 2.320 yıl olan Hale-Bopp, bir rock yıldızının yapabileceği unutulmaz sahne şovlarına nazire yapar biçimde, tam 18 ay boyunca gök yüzünde çıplak gözle rahatlıkla gözlemlenebildi. Bu kuyruklu yıldız, gökyüzünden kaybolalı çok oldu ve müziği bırakmış olan çoğu rock yıldızı gibi artık hatırlanmaz halde. Tüm bunlardan, gökyüzünde göründüğü dönemdeki Hale-Bopp çılgınlığından habersiz, bizden hala hızla uzaklaşmakta olan bu kuyruklu yıldız; binlerce yıl sonra, 4380'li yıllarda gezegenimizin göklerinde yine sahne alacak. Eğer o zamana kadar kendimizi yok etmemişsek, gökyüzünde yine muhteşem bir görsel, belki yine bir rock yıldızı şöleni sunacak. En üstteki kapak fotoğrafı; profesyonel fotoğraf sanatçısı John Goldsmith'e ait olup, dünyaca ünlü Mısır piramitlerinden Keops ve Hale-Bopp Kuyruklu yıldızı aynı kare içerisinde görülüyor. Rosetta, ESA t... Rosetta, Avrupa Uzay Ajansı t... 31 Ekim 2015 tarihinde kafatası şek...


Öncelikle bu güzel bulutsunun yıldız oluşum bölgesi olan bulutsulardan farklı olduğunu söyleyelim. Hatta tam tersi olarak gezegenimsi bulutsular ölmekte yıldızlardır. Yıldızların ölüm şeklini onların kütlesi belirler. Halka Nebulası veya diğer adıyla Messier 57 (M57) ölmek üzere olan bir yıldızın kalıntısı olan gezegenimsi bulutsudur. Güneşimizin kütlesinin birkaç katı kütleye sahip yıldızları kaderi, beyaz cüce olarak ölmektir. Yıldız bünyesindeki hidrojenini bitirip helyum yakmaya başladığında, yıldızın hidrostatik dengesi bozulur, kütlesi gaz bir kabuk gibi genişleyerek yayılır. Yıldızın bu aşamasına kırmızı dev deriz. Yıldızın çekirdeği ise küçük bir kütleye sıkışıp kalmıştır. Yakıtının tamamı bittiğinden uzaya savrulan gaz kabuğun ortasında beyaz beyaz parlar ve çevresindeki gaz kabuğu aydınlatır. Halka Nebula da ömrünün bu aşamasını yaşayan bir yıldız ihtiyarıdır. Astronomlar önceleri halka bulutsusunun simit gibi halka şeklinde olduğunu düşünüyorlardı. Sonra bu fikirden vazgeçip küresel bir şekli olduğunu teorize ettiler. Halka şeklinde görünmesine neden olan çevre ve merkezdeki parlaklık farkının ise bir göz yanıması olduğunu söylediler. Küresel gaz kabuğa baktığımızda madde miktarı küresel şeklin sınırlarında üst üste biner ve sınır daha parlak görünür. Fakat daha detaylı araştırmalar bu teorinin halka bulutsusunun yapısını açıklamak için yetersiz olduğunu göstermiştir. Gerçek biçim halkadan çok, amerikan futbol topu benzeri mavi yapı etrafında dolanan çoklu halkalardan oluşmaktadır. Ayrıca içi boş olmaktan çok maddeyle doludur. 2013 yılında daha yüksek çözünürlüklü fotoğraflara dayanan incelemelerle, yüzüğün iç halkasına gömülü karanlık alanlar ve düzensiz gaz yoğunlukları tespit edildi. Bu gaz yoğunluğu ve koyu noktalar iç halkada bisiklet jantına benzer bir görünüm oluşturmuştu. Yapılan araştırmalarla bu görünümün, yaşlı yıldız tarafından fırlatılan soğuk gazın, genişleyen sıcak gazın içine itilmesiyle meydana geldiğini gösterdi. Astronomlar benzer şekli diğer gezegenimsi bulutsularda da tespit etmişlerdir.


Eskiden teleskoplar olmadığı için gökyüzünde gördüğümüz her şeyi yıldız olarak isimlendirmişiz. Mesela Satürn gezegeni için Zühal Yıldızı demişiz. Göktaşlarının atmosferde yanmasına yıldız kayması demişiz. Aslında Dünya, Güneş etrafında göndüğü için izafi olarak yıldızlar yavaş da olsa hareket ediyor gibi görülürler. Ancak bizim halk dilinde yıldız kayması dediğimiz durum, gerçekte bir göktaşının atmosferde yanmasıdır. Halley Kuyruklu Yıldızı aslında tozlu-buzlu bir göktaşı. 76 Yılda bir Dünya'nın yakınından geçer ve tarih boyunca bu kuyruklu yıldızın her gelişinde ilginç olaylar ortaya çıkmıştır. Daha doğrusu, zaten her zaman gerçekleşen ilginç olaylar, bu kuyruklu yıldızın geçişine yorulmuştur. İlk defa Edmund Halley (1656 1742) bu kometin Güneş'in yörüngesinde dönen bir göktaşı olduğunu tespit edip her 76 yılda bir Dünya'nın yakınından geçeceğini hesap etti. Bir sonraki ziyaretinin 1758 yılında olacağını hesapladı ve gerçekten de Halley Kuyruklu Yıldızı 1758'de Dünya semalarından görüldü. Fakat Edmund Halley, 1758'e yetişemeden 16 yıl önce ölmüştü. 1758' de Edmund Halley'in hesaplarının doğru çıkması üzerine bu kuyruklu yıldıza Halley ismi verildi. Edmund Halley aynı zamanda herkese küsmüş, Cambridge Universtesinde kendi halinde bilimsel araştırmalarda bulunan ve kimse tarafından çok da bilinmeyen Sir Isaac Newton'un eserlerinin basılıp gün yüzüne çıkmasını da sağlayan kişidir. Astronomlar ve tarihçiler Edmund Halley'den sonra geriye doğru hesap yaparak Dünya literatüründe inceleme başlattılar ve milattan önce 240 yılında Çinlilerin Halley Kuyruklu Yıldızını resmettiklerini buldular. Hz İsa'nın doğumunda görüldüğü söylenen kuyruklu yıldızın da Halley olabileceğini hesapladılar. Hz Isa'nin doğum günü tam olarak bilinmemekle birlikte 24 Aralık 0000 olduğu tahmin ediliyor. Ünlü Yazar Mark Twain 1835'te Halley Kuyruklu Yıldızı görüldükten 15 gün sonra doğmuştu. Otobiyografisinde ise Halley'in bir sonraki görünmesinde öleceğini yazmıştı. Hakikaten 21 Nisan 1910'da Halley Kuyruklu Yıldızının görülmesinden sonra öldü. Halley Kuyruklu Yıldızı Dünya'yı en son 1986 yılında ziyaret etti. Bir sonraki ziyareti 2061 yılında olacak. 15 km uzunluğunda ve 8 km genişliğinde olan bu komet Güneş'e yaklaştığında; buharlaşıp Güneş rüzgarı ile arkasına doğru saçılan toz ve buz bulutu parlıyor ve kuyruk gibi görülüyor. Kuyruklu yıldızın gerçek şekli ise, bir fıstık gibi. Yörüngesi ise sıradışı bir elips biçiminde. Güneşe Venüs'ten daha yakın olabildiği gib Plüton'dan da daha uzağa gidebiliyor. Kömürden kara bir yapıya sahip, Güneş'ten aldığı ışığın sadece %4'ünü geri yansıtıyor. Bir sonraki ziyaretinde üzerine kameralı bir uzay aracı bindirebilirsek 76 yıllık serüvenini de takip etmiş oluruz. Eğer 80 yıl yaşarsanız ve doğru zamanda doğduysanız Halley'i bir çocukluğunuzda bir de yaşlılığınızda görürsünüz. Halley'in üçüncü gelişinde ise, siz olmayacaksınız. Cometin yörungesi neden bu kadar sapkın. Yörungesi Elips bile olsa neden güneş merkezde degil.


Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerin her birinden bakıldığında, yıldızımız Güneş gökyüzünde çok farklı büyüklüklerde görülür. Gezegen Güneş'ten ne kadar uzaksa, doğal olarak gökyüzünde kapladığı alan o kadar küçük oluyor. Öyle ki, Uranüs, Neptün ve Plüton göklerinde Güneş'in o alışık olduğumuz yuvarlağı neredeyse görünmez olur. Aşağıda gördüğünüz diyagramda, Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerden bakıldığında yıldızımızın gökyüzünde Dünya'da göründüğüne kıyasla ne büyüklükte yer aldığını orantılı olarak görebilirsiniz. Gökcisimlerinin gökyüzünde görünür büyüklüklerine, astronomide açısal büyüklük adı veriliyor. Cismin gökyüzünde kapladığı alan, büyüklüğü ve uzaklığı ile orantılıdır. Tüm gökyüzünü bir çember kabul edip, 360 dereceye bölerseniz, gökcisimlerinin bu çemberin dış yüzeyinde ne kadar alan kapladığını açısal bir değerle ifade edebilirsiniz. Örneğin, Ay'ın çapı yaklaşık 3.400 km, bize uzaklığı ise yaklaşık 380 bin km'dir. Bu uzaklıktan, bu büyüklükte bir cismin gökyüzünde kapladığı alan 0.5 derecedir. Güneş ise yaklaşık 1.4 milyon km'lik çapı ile bizden 150 milyon km uzaklıktadır. Gökyüzünde kapladığı alan ise tıpkı Ay gibi 0.5 derecedir. Yani Ay'dan çok daha büyük olmasına rağmen, uzaklığı çok fazla olduğu için gördüğümüz açısal büyüklüğü Ay ile hemen hemen aynıdır. Gökcisimlerinin açısal büyüklükleri çok çok küçük olduğu için, derece birimi fazla büyük gelir. Bu nedenle 1 derecenin 3.600'de biri olan arksaniye birimi açısal büyüklük tanımlama için kullanılır. Buna göre, 0.5 derecelik Ay'ın açısal büyüklüğü yaklaşık 1.800 arksaniye olur. Uzaklığa bağlı olarak açısal büyüklüğün de küçüldüğünü söylemiştik. Örneğin Güneş'in neredeyse iki katı büyüklükte olan Sirius yıldızı, Dünya'dan bakıldığında 0.0059 arksaniyedir. Jüpiter gezegeni, uzaklığına bağlı olarak Dünya'dan 29.8 ila 49.06 arksaniye arasında bir açısal büyüklüğe sahiptir. Farkettiğiniz gibi, uzak yıldızların açısal büyüklükleri çok ama çok küçük olduğu için teleskoplarımızla ancak ışık noktaları şeklinde görünebilirler. Dolayısıyla ne kadar büyük bir teleskopla bakarsak bakalım hiçbir yıldızın yüzeyini görüntülememiz mümkün değildir. Açısal büyüklükle ilgili daha detaylı bilgiyi bu linkten ulaşabileceğiniz yazımızdan alabilirsiniz. Sorunun genel cevabı, çoğumuz için ...


Hiç diliniz ile görebilmeyi, hissederek anlamayı, yada kör bir insanın ses dalgalarını kullanarak görebileceği aklınıza gelir miydi? Gelişen teknoloji ve bilim, bizlere doğa ananın verdiğinden daha fazlasını verebileceğini gösteriyor. Bir noktada şu an neler yapabildiğimizi yada neleri yapabileceğimizi düşünmemiz gerekiyor. Aslında benim Yapay Umwelt Geliştirme olarak adlandırdığım bir teknoloji olan YUG, bizlere sahip olduklarımızın ötesini vaat ediyor olabilir. Umweltten kısaca bahsedecek olursak; umwelt, gerçekliğin farklı alanlarını farklı duyular ile algılamaktır. Biz insanların umwelti, elektromanyetik spekturmun 10 trilyonda 1'ini oluşturan görünür ışıktan, yılanların umwelti, kızılötesi algılayıcılarından, arıların umwelti, ultraviole ışını algılamasından, kuşarın umwelti, dünyanın manyetik alanını algılamasında, köpeklerin umwelti, yüksek koku algılama becerilerinden, kara hayalet balığının umwelti, elektriksel uyarılardan ibarettir. Her canlı gerçekliğin çok küçük bir kısmını algılayacak şekilde evrimleşmiştir. Her canlının, nasıl bir umwelt meknizmasına sahip olacağına karar veren mekanizmaya doğal seçilim denir. Bu mekanizmayı çözmek için önümüzde uzun bir süre olduğunu düşünürsek YUG'a yönelmek yerinde olacaktır. YUG'dan bahsetmeden önce YUG'u düşünmemize neden olan duyu değiştirmeden bahsetmemiz gerek. Duyu değiştirmeyi yani dil ile görebilmeyi, kulak ile hissedebilmeyi, yada sağar bir insanın hissederek duymasına olanak sağlayan şey; beynin ve sinir sisteminin çalışma prensibidir! Doğuştan kör yada sağır bir insan beynin duyu değiştirmeye olanak sağlaması ile dolaylı bir şekilde bu duyulara kavuşabilir. Günümüzde bu teknoloji aktif olarak kullanılmakta ve geliştirilmektedir. Doğuştan duyu organlarının herhangi birini kaybetmiş birey için umweltin sadece küçük bir kısmı geçici olarak kapanmıştır. Ama beyinde bulunan ilgili kısım sorunsuz bir şekilde çalışıyordur. Özetle duyu değiştirme; beyne bilgiyi alışılmadık yollardan sağlamak demekti. Beyin ise bu bilgiyi anlamanın bir yolunu buluyordu. Buna ilk ve en büyük kanıt 1969'da nature dergisinde yayımlanan bir makaledir. 1960'lı yıllarda wisconsin üniversitesinde nörobilimci olan Paul Bach-y-Rita, görme engellilere yeniden görme duyusunu kazandırmanın yollarını arıyordu. Kişinin alın bölgesine yerleştirilmiş bir video kameraya gelen video bilgisi, sırtta yer alan ve ufacık titreştiricilerden oluşan bir dizgeye girdi olacak şekilde dönüştürülür. Böyle bir aygıtı takıp gözleriniz bağlı halde odada yürüdüğünüzü düşünün. Önce sırtınızın bir bölümünde tuhaf bir örüntüyle kendini gösteren titreşimler hissedeceksiniz. Gözleri görmeyen deney katılımcıları bu görsel-dokunsal değişim gözlüklerini takıp bir hafta kadar ortalıkta dolaştıktan sonra, yeni bir ortamda yönlerini bulmada oldukça başarılı hale gelirler. Sırtlarında hissettiklerini, yönelecekleri doğrultunun bilgisine çevirebiliyorlardır artık. Ama işin asıl şaşırtıcı yönü bu değildir. Asıl şaşırtıcı olan, dokunsal girdileri algılamaya; onlar aracılığıyla görmeye başlamalarıdır. Yeterince uygulama yaptıktan sonra bu dokunsal girdiler, çevrilmeye ihtiyaç duyan bilişsel bir bilmece olmanın ötesine geçerek, dolaysız bir duyum haline gelir. Thomson, sadece birkaç milimetre genişliğindeki çift modüllü küçük implantlar tasarlayarak deneyine başladı. İmplant, kafaya bağlı kızılötesi detektörün çıktısını; farenin özellikle bıyıklarca algılanan dokunma sinyallerine cevap veren, duyu korteksine yerleştirilmiş elektrikli mikrostimülatörün mikrodizisine iletti. Daha sonra, susuz bırakılmış fareleri, yuvarlak alandaki üç su ağızlığını birbirinden ayırt edecek şekilde eğitti. Her ağızlık rastgele bir düzende ışık yayıyordu; su ödülünü almak için farelerin yapması gereken tek şey, ışık yanan ağızlığa gitmeleriydi. Fareler oyunun kurallarını öğrendiğinde Thomson ışıkları kızılötesiyle değiştirdi. Çalışma baştan beri mükemmel olsa da Thomson bununla yetinmedi. Bir kere, farelerde yalnızca bir adet kızılötesi detektör vardı, bu da derinlik algısını oldukça kısıtlıyordu. Diğeri de fareler teknik olarak kızılötesini görmüyor, hissediyorlardı çünkü bütün işi yapan duyu korteksleriydi. Ama en çok şaşılacak an, implantları farelerin görsel korteksine yeniden yerleştirdiği zaman yaşandı: Bu sefer, hayvanların su deneyini öğrenmesi yalnızca bir gün sürdü. Beyine bilginin hangi yolla geldiğinin bir önemi olmadığının en güzel kanıtlarında biridir bu deney. Açıkcası beynin kortkesler arası senkronize oluşuna muazzam bir örnek vermesi de muazzam. Aslında bu gelişme beyni eş zamanlı kullanamıyoruz tezine kısmende olsa anti-tez niteliğinde. Beyine bilgi geliyor ve beyin o bilgiyi nerede ve hangi hızla işlemesi gerektiğini bir şekilde biliyor. Neden için YUG'u geliştirmemiz çok önemlidir. Çünkü evrensel gerçekliği irdelemek için çeşitli evrensel yasaları, tek bir gerçekliği referans alarak değerlendirmek gerekir. Bunun içinde umweltimize yapay duyu ve algı donanımlarını eklememiz kaçınılmazdır. Gerçeklik, 5 duyu organımız ile aldığımız elektirksel verilerin beyin tarafından yorumlanması sonucu oluşan kompleks bir olgudur. Bu yüzden algılarımızda yapacağımız değişiklikler gerçekliğimizide değiştirecektir. Sonuç olarak sahip olduğumuz duyular ile tatmin olmayıp, gerçekliğin daha büyük bir kısmını anlamak için YUG'u uygulamaya geçirmek doğa ana tarafından takdir edilecektir.


7-8 Aralık 2019 tarihlerinde, Türkiye'de ilk kez Havacılık, Uzay ve Psikoloji kongresi düzenlenecek. Kongrede, çok sayıda uzman isim konuşmacı olarak yer alıp bilgi ve tecrübelerini katılımcılara aktaracak. Kozmik Anafor Astronomi Platformu'nun da destek verdiği; İstanbul Prof. Dr. Türkan Saylan Kültür Merkezi'nde gerçekleşecek olan, havacılık, uzay ve psikoloji alanlarında ülkemizdeki eksik ve yanlış bilgileri düzeltip, yeni ve doğru bilgilerin halkımıza ve bilim insanlarımıza aktarılacağı kongre, aynı zamanda 7 Aralık Dünya Sivil Havacılık gününe denk geliyor. Kongrenin Onursal Başkanı, Havacılık ve Uzay Psikolojisi kitabının yazarı ve Havacılık Tıbbı Derneği Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Çetingüç, NASA Astrofizikçisi Dr. Umut Yıldız, Türk Havacılık Tarihi adlı kitabın yazarı Stuart Kline, Safsatalar gibi beş popüler kitabın yazarı Dr. Tevfik Uyar, Türk Hava Kuvvetlerinin Doğuş Yılları kitabının yazarı, Emekli Havacı Pilot Tümgeneral İrfan Sarp, Havada Kalan Sorular gibi üç havacılık kitabının yazarı Kaptan Pilot Menderes Çakıcı, Havacılıkta Emniyet Yönetimi kitabı yazarı Prof. Dr. Ender Gerede, Türk Hava Yolları ve İstanbul Üniversitesi ortaklığında kurulmuş Havacılık Psikolojisi Araştırmaları Enstitüsü'nün Kurucu Müdürü Prof. Dr. Pınar Ünsal gibi uzman isimlerin de konuşmacı olarak yer aldığı alanında uzman 23 konuşmacı sunumlarını gerçekleştirecek. Ülkemizde ilk kez gerçekleştirilen bu kongreye akademisyenler, üniversite öğrencileri, psikoloji-havacılık çalışanları ve havacılık, uzay ve psikoloji meraklıları katılabilecekler. Katılım bilgileri ve kayıt için bu adresi ziyaret edebilirsiniz. Kongrenin etkinlik takvimi için ise, bu adresten bilgi almanız mümkün. Aynı zamanda güncel bilgileri almak için kongrenin Instagram hesabını takip etmeniz de faydalı olacaktır.


Adından da anlaşılacağı gibi Hawking Işıması ünlü fizikçi Stephen Hawking tarafından öne sürülmüştür. 1975 yılına kadar fizikçiler kara delikler gibi muazzam yoğunluğa sahip kozmik canavarların hiçbir zaman ölmeyeceğini düşünüyorlardı. O zaman ki fizikçiler için yıldızların, gezegenlerin, hatta nötron yıldızlarının ölmesini bile çok doğal karşılıyorlardı. Yalnız konu kara deliklerin yaşam döngülerinden açılınca, olanlar biraz çığırından çıkıyordu. Kara delikler ölemezlerdi, çünkü ölmeleri için kütle veya enerji kaybetmeleri lazımdı. Ve çoğunuzun da bildiğiniz gibi; olay ufkuna giren ışık bile olsa, bir daha olay ufkunun dışına çıkamazdı. Işık saniyede 299,792,458 metre yol kat etmesine rağmen, bir kere olay ufkuna girdikten sonra terk edemez. Yani bunu ışık bile yapamıyorsa, başka nasıl bir parçacık olay ufkunu terk edip kara deliğe kütle kaybettirip onu günbegün öldürebilirdi ki? Bu soru 1975 yılına kadar cevapsız kaldı ve işte birazdan böyle bir sorunun bile cevabını bilim bize verecek. Bu cevabı anlayabilmek için kuantum mekaniğini iyice bilmemiz gerekiyor. Kuantum mekaniği bizlere boş uzayın bile gerçekte hiçbir zaman boş olmadığını ve ne yaparsak yapalım tamamen boş bir ortam yaratamayacağımızı söyler. Çünkü her yerde saniyenin en ufak kesirlerinde bile milyarlarca parçacık çifti var olup yok olur. Bu termodinamikle çelişiyor gibi gözükse de, biraz yakından baktığınızda böyle bir çelişkinin olmadığını görürsünüz. Oluşan madde çiftlerinden birisi + kütleli ve diğeri kütlelidir ve bunlar etkileşime girince toplam enerji 0 olur ve herhangi bir yasa ihlal edilmeden kuantum mekaniği termodinamikle çelişmeden yoluna devam eder. Kara delikler, kuantum mekaniksel açılardan ele alınmazlarsa ölümsüzlerdir ve bu da fark edeceğiniz gibi büyük bir sorun teşkil eder. Çünkü sonsuza kadar yaşayan kozmik cisimler uzay-zamanda çok bol bulunurlar. Çok bol bulunmuyor olsalardı dahi sonsuza kadar yaşamaları bizim için sorundur. Hawking'e göre kara deliklerin olay ufkunun etrafındaki uzay boşluğunda kuantum mekaniğinin izin verdiği ölçülerde kuantum dalgalanmaları gerçekleşir bu dalgalanmaların yarattığı negatif enerjili parçacık ve bu parçacığın çifti olan parçacık etkileştiklerinde birbirini yok eder. Ancak enerjili parçacık olay ufkundan içeri girip kara delik tarafından yutulursa ve + enerjili parçacık olay ufkundan uzaklaşırsa, bu olay kara deliğe kütle kaybettirir. Negatif enerjili parçacık kara delik tarafından yutulduktan sonra etkisi çok azda olsa E=MC2 eşitliğine denk gelen kütle kadar negatif kütle, kara deliğin kütlesine eklenir ve bu ekleme işlemi kara deliklerin kütle kaybedip buharlaşmalarına neden olur. Ancak kara deliklerin bu özellikleri şu ana kadar gözlemlenememiştir. Yani matematiksel olarak ortaya konulmuş olsa bile, sadece varsayımsaldır ve gözlemlenmesi bir hayli zordur. Ayrıca kara deliklerin radyasyon yaymasını sağlayan içine düşen enerjili parçacık değil, dışarıda kalıp kaçan + enerjili parçacıktır. Kısacası kara delikler tamamen ölümsüz olmasalar bile, gözlemsel kanıtlarımız olmasa dahi şimdilik neredeyse ölümsüzdürler demek zorundayız. Yine de burada bir kısıtlama yapmak zorundayız: Makro kara delikler Hawking Işıması yaparak kütle kaybederler ve yavaşça belki trilyonlarca yıl içinde ölürler, mikro kara delikler ise makro kara deliklerin aksine saniyenin çok ufak bir kesrinde bu kuantum dalgalanmalarının etkisiyle buharlaşırlar. Bilim insanları bizden 2.5 milyon ı...


Son zamanlarda oldukça aykırı ve bolca karamsar söylevlerini duymaya başladığımız Stephen Hawking, içinde bulunduğumuz dönemin en başarılı fizikçilerinden biri. Bu başarılı bilim insanının söyledikleri bir süredir tartışmalar yaratıyor ve büyük ilgi çekiyor. Son olarak Oxford Union Society'de bir konuşma yaptı ve Dünya üzerinde kaldığımız sürece insanlığın ömrünün 1.000 yıldan uzun olmadığını dile getirdi. Hawking aslında şunu ısrarla belirtiyor son zamanlarda: İnsanoğlu, uzayı keşfe çıkmalı ve diğer gezegenlerde yerleşik koloniler kurarak yayılmalı. Bir anlamda Dünya'ya olan bağımlılığına son vermeli. Kişisel görüşüm, Hawking'in bu düşüncesinin doğru olduğu yönünde. Evet, eğer evrende yüzbinlerce, milyonlarca, hatta milyarlarca yıl boyunca insanoğlunun neslinin devam etmesini istiyor ve umuyorsak, Dünya'ya olan bağımlılığımızı sona erdirmeli ve başka gezegenlere yayılmanın yollarını aramalıyız. Bu ilk etapta Mars olur, sonrasında Jüpiter ve Satürn'ün uyduları ve devamında uzak yıldızların çevrelerinde dolanan başka gezegenler olur. Bu sadece benim kişisel düşüncem değil, hemen bütün bilim insanları böyle düşünüyor. Çünkü, gezegenimiz Dünya bize dost canlısı bir yaşam ortamı sunuyor olmasına rağmen, önünde sonunda yetersiz hale gelecek. Dünya'nın kaynakları sınırsız değil, ama insanoğlunun isteklerinin sınırı yok, kaynakları tüketiyoruz. Ayrıca gezegenimiz göktaşları, gamma ışın patlamaları, büyük küresel iklim dönüşümleri gibi insanlığın sonunu getirebilecek tehlikelere son derece açık durumda. 100-200 yıl içinde dev bir göktaşının gezegenimize çarpıp yaşanmaz hale getirmeyeceğini kimse iddia edemez. Bu tehlikeler belki binlerce, hatta yüzbinlerce yıl boyunca gezegenimize uğramayabilir, ama önünde sonunda gerçekleşecek. Bunlardan korunabilmemizin tek yolu ise, yaşayabilecek başka bir gezegenimizin olması. Bununla beraber, Hawking artık abartmayı seviyor. Az önce anlattığım gibi, insanoğlu yeni bir ev veya evler bulmak zorunda. Ama bu zorunluluk, eğer yapamazsak insanlığın maksimum bin yıl içinde yok olacağı anlamına gelmiyor. Yüz bin yıl içinde yok olacağımız anlamına bile gelmiyor. Kimbilir, belki 10 milyon yıl daha gezegenimiz üzerinde kaza bela yaşamadan var olmamız mümkün olabilir. Evet, süre uzadıkça türümüzün hayatta kalma oranı düşüyor ama, bu kadar karamsar olmamız için de bir neden yok. Sözün kısası, insanoğlu önümüzdeki yüzyıllarda Mars'tan başlayarak kendine yaşayabileceği yeni gezegenler bulacaktır. Bundan hiçbirimizin şüphesi yok. Şu anda bile son derece yetersiz teknolojimizle Mars'ta kolonileşme hayalleri kuruyoruz, atılımlar yapmaya çalışıyoruz. Hawking, kötümser bakış açısını belki bizi kamçılamak için bir silah olarak kullanmaya başlamış ve bundan keyif alıyor da olabilir. Fakat biz bu kadar kötümser değiliz; başka gezegenlere yerleşmez isek birkaç bin yıl içinde yok olacağımızı da düşünmüyoruz. Çünkü insanlığın, çok büyük felaketler haricinde her türlü sorunu çözebilecek zekaya ve hayatta kalma güdüsüne sahip olduğunu biliyoruz. Çoğu canlı türü evrimleştiği ve alışık olduğu coğrafya dışında yaşayamazken; biz insanlar çöllerden kutuplara, dağ başlarından kurak ovalara kadar her yere yayılmış ve buralarda başarıyla yaşayabilen bir türüz. Gezegenimiz tümüyle yaşanmaz hale gelmedikçe, her şekilde hayata tutunup varlığımızı devam ettiririz. Uzay Elbisesi Sıkıntısı: Astronotlara Yetecek Elbise Kalmadı! Houston, bir sorunumuz var; uzay bo...


Hawking'in evrenin var olabilmek için bir tanrıya ihtiyacı yok sözüne karşı dururken yapılan en pragmatik davranış; bir tetikleme mekanizması olması gerektiğini öne sürmek, bunun sonucunda nasıl yerine neden sorgusuna dönmeye çalışmak oluyor. Bilimi diğer düşünce tarzlarından farklı kılan olgu, olaylara neden oluyor? şeklinde değil, nasıl oluyor? sorusu eşliğinde bakmasıdır. Nasıl oluyor sorusu evrenin işleyiş mekanizmalarını keşfetmeye başlamamızın altında yatan en büyük zihinsel dönüşümlerden biridir. Böylelikle yağmurun yağmasının nedenlerini tartışmak yerine, meteoroloji bilimini oluşturup nasıl olup da yağdığını bulmamız mümkün oldu. Bu arada tetikleme mekanizması derken elbette Tanrı'yı kastediyoruz ki, inançlı okurlarımız bunu yanlış anlamasınlar. Bilim artık bize; evrenin bir noktadan aniden genişleyerek oluştuğunu, ilk patlamanın sonrasında evrenin fizik yasaları etrafında bugünkü şeklini doğal bir evrim süreciyle aldığını ikna edici biçimde kanıtlarıyla ortaya koyuyor. O halde inanç gözüyle bakarsak bilim, evrenin var oluş anını, yani tanrının ol dediği anı bize göstermeyi başarıyor. Böylelikle, binlerce yıldır yaratılış efsanelerinde türlü şekillerle anlatılmış olan genesis anının nasıl ve ne zaman gerçekleştiğini bilebiliyoruz. Bu bilgiye din adamları sayesinde değil, bilim insanları sayesinde eriştik. Elbette ki bu bilim insanlarının yüklü bir kısmı bir dini inanca sahip değil. O nedenle korkmadan peki ya ilk patlama anından öncesi nasıldı? sorusunu sorabiliyorlar. Hawking'in açıklamaları sonrasında yanılgıya düşüp Tanrı'nın müdahalesi olmaksızın bu evrenin var olamayacağını dile getirenlerin düştüğü yanılgı aslında şu: Hawking, şu an gördüğümüz evrenin ilk patlama ve sonrasında var olabilmesi için bir tanrısal müdahaleye ihtiyaç duymadığını söylüyor. Evet, genleşmeye başlayan tekilliğin şimdilik nereden ve nasıl geldiğini göz ardı edersek Hawking haklıdır. Ki zaten, Hawking tekilliğin kökeni ile ilgili değil, o anın sonrasında olanlar ve olabilecekler hakkında konuşurken bu yorumu dile getiriyor. Çünkü gerçekten de, öyle ya da böyle bir ilksel atom varsa ve bu tekillik doğası gereği kararsız olmak zorundaysa evren için bir yaratıcı gerekmez. Tüm bunlar anlatılırken, ortaya tekilliğin mimarı kimdi peki şeklinde bir felsefi yaklaşımla çıkmak doğru bir hareket değil. Çünkü bu yapıldığında tartışılan konunun dışına çıkılıyor. Bu konunun kim koydu onu oraya çerçevesinde konuşulabilmesi için bilim insanlarının büyük patlama öncesi hakkında yapacağı çalışmaları tamamlamasını ve bu konudaki savlarını ortaya sürmelerini beklemek gerekli. Eğer bir bilim insanı; evrenin oluştuğu ilksel atom şuradan gelmiştir ve sonsuz sınırsız uzayda bu madde yumaklarından daha bir sürü vardır, bizim içinde yaşadığımız evren sonsuz süredir devam eden bu madde yumağı genişlemelerinin sonuçlarından biridir. Kimi yumaklar ilk patlamanın ardından genişlemeye devam ederken, kimi yumaklar büzüşüp tekrar tekilli haline dönerler ve bir daha genişlerler derse, konuya bunların kaynağı nedir peki sorusuyla yaklaşmak mümkün olabilir. Fakat şu anda konuyu; ilk madde nereden geldi ve neden oradaydı sorusuna indirgemek en başta Hawking'e ve onun evreni anlayabilmek için gösterdiği çaba ve çalışmaya saygısızlık olur.


Japon Uzay Ajansı JAXA'nın asteroit sondası Hayabusa 2, geçtiğimiz günlerde kendisinin ilk uzay taşı örneklerini Ryugu Asteroiti'nden aldı. Hayabusa 2, Ryugu'nun yüzeyine döne döne yaklaştı, yakın menzilden kayalık bir alana 5 gramlık tantal kurşununu ateşledi ve bünyesinde barındırdığı özel olarak tasarlanmış örnek alma borusunu kullanarak ateşleme sonrasında asteroit yüzeyinden saçılan maddelerden parçalar topladı. Görev ekibinin üyeleri, 22 şubat günü saat yaklaşık 6.30'da (Avrupa saati ile 23.30'da) merminin ateşlendiğini ve Hayabusa 2'nin planlandığı gibi harekete geçtiğini bildirdiler. Ancak merminin gerçekten ateşlenebildiğini ve örneklerin ortaya çıktığını doğrulamaları birkaç saatlerini aldı. Hayabusa 2, Aralık 2014 tarihinde fırlatılmış ve Ryugu'ya geçtiğimiz yılın haziran ayında ulaşmıştı. Araç, bu son inişinden önce de bir kaç kere asteroitin yüzeyi ile temasa geçmişti. Örneğin; eylül ayında Hayabusa 2 ana aracı, yüzeye iki tane küçük zıplayan gezgin aracı ve bunların arkasından birkaç hafta sonra da MASCOT adlı bir mikrodalga fırın büyüklüğündeki iniş aracını göndermişti. MASCOT'un bataryası yaklaşık 17 saatlik bir yüzey çalışmasından sonra tükendi. Ki bu süre, planlanan süreden birazcık daha fazlaydı. Owl ve Hibou adındaki diğer iki küçük iniş aracı ise hala sağlam. Hayabusa 2'nin asıl hedefi, bilim insanlarının Ryugu gibi karbon zengini asteroitlerin Dünya'daki yaşamın ortaya çıkmasında oynamış olabileceği rolü ve aynı zamanda Güneş Sistemi'nin erken tarihini ve evrimini daha iyi anlamalarına yardım etmekti. Toplanan örnekler bu hedef için oldukça önemli. Ryugu'dan alınan örnekler Dünya'ya Aralık 2020'de özel bir dönüş kapsülü ile geri gelecek. Ve Dünya'nın her yerindeki bilim insanları laboratuvarlarda bu numuneleri çok daha dikkatli ve titiz bir şekilde inceleyecekler. Görevin sonunda elde edilecek ödül, Hayabusa'nın bu zaman kadar elde ettiği materyallerden çok daha fazlasını içerecek. Sebebi ise, ana aracın önümüzdeki haftalar ve aylarda başka iki farklı görev ile daha fazla örnek toplaması beklenmesi. İkinci örnek toplama görevi, bugüne kadar olanlara benzer şeyleri ortaya çıkaracak ancak üçüncü görev önemli derecede farklı olacak. Hayabusa 2, Ryugu'ya bu sefer bakır bir mermi fırlatacak, daha sonra tozun temizlenmesi için biraz bekleyecek ve sonrasında yeni oluşan kraterden materyal toplamak için kraterin üzerine yerleşecek. Bu alınacak yüzey altı materyalleri, bozulmamış ve derin uzay radyasyonundan etkilenmemiş olacak. Bu son örnek toplama işinin yani üç gün süren alçalma ve yakalama manevrasının sonucunun aslında ekim ayında olması planlanıyordu. Ancak Hayabuya2'nin gönderdiği görüntülerde Ryugu'nun tahmin edilenden daha fazla engebeli olduğu görüldü ve görev ekibi, uygun ve güvenli bir örnek toplama alanı bulup tanımlamak için biraz daha vakit istediğinden dolayı görev şubat ayına kaldı. Galileo uzay aracı, 29 Ekim 1991 ta... Bir kara deliğin olay ufkunun ilk d... Nasa'nın Kanada ve Japonya uzay aja...


Evreni dolduran atom altı parçacıklar arasında en gizemli olanlarından biri nötrinodur. hayalet dememizin sebebi bu. Nötrinolar, büyük çoğunlukla yıldızların içinde oluşan parçacıklardır. Yıldız içerisinde olup bitenleri çekirdekteki termonükleer reaksiyonlar sayesinde anlıyoruz. Bu reaksiyonlar hakkındaki bilgileri de bize biricik parçacıklarımız nötrinolar veriyor. Yıldızlar kendi kütle çekimiyle bir arada kalan nükleer füzyon reaktörleridir. Kütle çekiminin içe doğru çekimi ve sıcak gazların dışa doğru itimi arasında denge sağlanır. Kütlesi daha yoğun olan yıldızlar hızlı yaşarlar ve dehşet verici süpernova patlamalarıyla erken ölürler. İşte nötrinolar, yıldızların merkezlerindeki füzyon tepkimelerinde, süpernova patlamalarında, atmosferimizi bombardıman eden kozmik ışınlarla atmosfer molekülleri arasındaki çarpışmalarda ve parçacık bozunmalarında ortaya çıkan parçacıklar. Elektrik yükü taşımadıklarından ve temel doğa kuvvetlerinden yalnızca kütle çekiminden etkilendikleri için nötrinolar son derece zayıf etkileşimli parçacıklar olarak nitelenirler. Işık hızına yakın hıza sahip olan, elektriksel yükü sıfır olan temel parçacık olarak tanımlanabilir. Maddelerin içinden neredeyse hiç etkileşmeden geçebilirler. Öyle ki, milyarlarca ışık yılı kalınlığındaki kurşun bir bloktan ddahi hiçbir şey olmamış gibi geçip gidebilirler. Güneş içerisindeki füzyon reaksiyonlarından da Dünya üzerine nötrino yağmurları olmaktadır. Hatta Dünya'ya santimetre kare başına Güneş kaynaklı 60- 65 milyar nötrino düşer. Dahi fizikçi Enrico Fermi, günümüzde geçerli olan 'Beta bozunumu kuramını' ortaya attı. Beta bozunumu; atom çekirdeğindeki proton ve nötronun bir proton, bir elektron ve nötrinoya -dönüşmesi- bozunmasıdır. Bu kuram adeta puzzle parçaları gibi birbirini tamamlıyordu ve gözlemleri de açıklıyordu. Enerji korunumu ilkesi de vazgeçilmekten kurtulmuştu. Nötrinolar her şeyi açıklığa kavuştursa da gözlemlenemiyordu. Sadece 'kayıp enerji' sinyallerinden takip ediliyordu. Maddeyle çok nadir etkileşime girdikleri için, bilim insanları 20 yıl boyunca bu hayalet parçacıkları nötrinoları keşfetmek için uğraştılar. Nihayet çok duyarlı bir detektörle ilk kez 1956'da gözlemlendi. Clyde L. Cowan ve Frederic Reines ABD'deki Savannah River nükleer reaktöründe oluşan milyarlarca nötrinodan birkaçıyla etkileşime girmeyi ve nötrinoların kesin varlığını ispatlamayı başardılar. Bu keşif Clyde L. Cowan ve Frederic Reines'a 1995'te Nobel ödülünü kazandırdı. Hayaleti andıran nötrinonun etkileşimleri ancak çok büyük ve duyarlı detektörlerle gözlemlenebilir. Bir nötrinonun sıradan bir madde ile çarpıştığı nadir durumlarda dairesel hayaletimsi bir ışık çakması ortaya çıkar. Algılanabilmesi için oldukça büyük ve etkili parçacık detektörlerine ihtiyaç duyulmuştur. Diğer kozmik parçacıkların etkilerinden uzak olabilmek için genellikle yer altı madenlerinde inşa edilmiş içi saf su ya da başka sıvılarla doldurulmuş depolar ve çevresindeki detektörlerden oluşan nötrino gözlemevleri bulunmaktadır. Gerçekleşen çarpışmaların sayı ve enerjilerinden bu gizemli parçacıklarla ilgili sonuçlar çıkartıyorlar. Bu sorunun cevabı, Güneş dışında evrende bir çok etkileşimin sonucunda nötrinoların açığa çıkmasında saklıdır. Dünya'ya sürekli çarpan kozmik parçacıkların atmosferdeki atomlarla etkileşimlerinin sonucu bozunmasından da nötrino salınır. Bu şekilde oluşan nötrinolara atmosferik nötrino denir. Bir başka doğal nötrino kaynağı da süpernovalardır. İlk kez 1987'de Büyük Macellan Bulutu'ndaki bir süpernova patlamasından yayılan nötrinolar deneysel olarak gözlemlenebildi. Doğal kaynakların dışında, parçacık hızlandırıcıları kullanılarak da nötrino demetleri oluşturulmaktadır. Hızlandırıcılar, kontrol edilebilir bir kaynak olduğu için nötrino deneyleri için sıklıkla tercih edilir. Nötrino demeti oluşturmak için protonlar, hızlandırıcıda belli bir enerjiye kadar çıkarılıp bir hedefe çarptırılır. Etkileşim sonucunda oluşan kararsız parçacıklar bozunarak nötrino demetini oluşturur. 1965 yılından günümüze kadar birçok parçacık hızlandırıcı da ve ünlü CERN'de nötrino deneyleri yapılmaya devam ediyor. Nötrinoyu öteki yüklü atom altı parçacıklardan farklı kılan en önemli özellik kütlesinin çok küçük olmasıdır. Uzun süre nötrinoların, tıpkı fotonlar gibi hareket eden kütlesiz parçacıklar olduklarına inanıldı. Son birkaç yılda ise, Güneş tarafından salınan veya kozmik ışınların atmosfere çarpmasıyla oluşan nötrinolar üzerinde çalışan fizikçiler, nötrinoların çok az da olsa elektronun on milyonda biri kadar bir kütle taşıdığını keşfettiler. Şimdiye değin, nötrinonun kütlesini ölçmek için tasarlanan deneylerde kütle için yalnızca üst bir limit konabildi. Henüz tam kütle ölçümü yapmayı başaramadık. Standart Modele göre nötrinolar üç tiptir: Elektron nötrinosu, müon nötrinosu ve tau nötrinosu. Elektron nötrinosu, protonun nötrona dönüşmesi sırasında ortaya çıkar. Beta bozunmasının bir formudur. Leon M. Lederman, Melvin Schwartz ve Jack steinberger'e 1988 Nobel Ödülü almalarını sağlayan 1962'deki çalışmalarında müon nötrinosunu bularak tek tip nötrino olmadığını ispatladı. Müon nötrinosu müon bozunmalarından kaynaklanmaktadır. Tau nötrinosu varlığı Büyük Elektron-Pozitron Çarpıştırısı tarafından keşfedildi. Nötrinoların bir diğer özelliği de salınım yapmalarıdır. Zayıf etkileşmeler ile üretilen nötrinolar uzayda yoluna devam ederken farklı çeşnideki bir nötrinoya peryodik geçiş yaparlar. Buna nötrino salınımları denir. Örneğin; CERN'deki hızlandırıcılarda beta bozunması yoluyla oluşturulan müon nötrinonun bir bölümü uzunca bir yol kat ettikten sonra salınım yaparak tau nötrinoya dönüştüğü görülmüştür. Nötrino salınımlarına ilişkin ilk ipuçları, Güneş'ten gelen nötrinoların gözlenmesinde ortaya çıktı. İlk kez Ray Davis 1960'tan itibaren Güneş'ten gelen nötrinoları gözlemledi. Nötrinoların salınım yapma olasılığı kat ettikleri mesafeyle doğru orantılıdır. Güneş' ten oluşan nötrinolarının üçte ikisinin detektöre ulaşıncaya kadar salınım yapıp başka nötrino türlerine dönüştüğü gözlendi. Elde edilen sonuçlar ışığında, Güneş'ten gelen nötrinoların ortalama 35.000 km yol katlettikten sonra salınım yaptığı anlaşıldı.


NASA'da görevli Dr. Umut YILDIZ sosyal medya üzerinden fark ettiği uzay meraklısı Murat'a kayıtsız kalamadı ve o koca yufka yüreğiyle gözü yükseklerde olan herkese hayallerini NASA'ya ulaştırma fırsatı sağladı. #HayallerinizinMektubu etiketiyle sizden gelen yazı ve resimleri NASA'dan bir sürprizle yayınlayacak. 1998'de üniversiteye başladığı ilk yılda NASA'ya girmek için yaptığı plan mektubunu da yayınlayacağına söz verdi. İddialı bir tavır, daha iyi bir resim veya yazıyla koltuğunu elinden almak mümkün görünüyor. Hayallerinizin mektubunu buradan Dr. Umut YILDIZ'a ulaştırabilirsiniz. NASA, 2017 şubat ayının bitmesine y... SSCB'nin uzaya fırlattığı ilk uydu ... Bugün sahip olduğumuz en iyi ötegez...


Sadece camcılar değil, bütün astronomi meraklıları için ilgi çekici bir gezegen olan HD 189733 b; Tilkicik Takımyıldızı yönünde yer alan Jüpiter benzeri bir gezegendir. Camcıları biraz üzeceğim ama yaşama hiçte elverişli bir yer değil. Kendi yıldızına olan yakınlığı ve yüksek sıcaklığı nedeniyle Sıcak Jüpiter sınıfına giren gezegen, araştırmacılara bir kaç farklılığı sayesinde kendisi gibi evrende bulunan milyarlarca öte gezegenden daha sıra dışı ve ilgi çekici geliyor. Sıcak Jüpiterler, bilindiği gibi çekim kuvvetleriyle yıldızlarına kilitlenmişlerdir. Yani gezegen, yaklaşık 4.6 milyon kilometre uzaklıkta bir yörüngede döndüğü Güneş benzeri çok genç bir yıldız olan HD 189733'e her zaman aynı yüzünü gösteriyor ve dolanımını bu şekilde yapıyor. Atmosferindeki silikat parçalarının yoğunluğu gezegeni bu hale sokarken, aynı zamanda 2.000 Santigrat derecelere varan sıcaklıktaki bu parçacıklar gezegende cam yağdırıyor. Bildiğiniz cam, yanlış okumadınız! Bu cam parçacıkları da, gezegende saatte 7.000 km'ye varan büyük bir hız ile uçuşuyor.. Spitzer Uzay Teleskobu'ndan alınan verilerle hava haritası ölçülen ilk ötegezegen olan cam diyarının, süregelen araştırmalarda yıldızının önünden geçerken yaptığı hareketlere bakılarak rüzgar hızı da ölçüldü. Bu özelliğiyle Güneşdışı gezegenlerde, hava sistemlerinin araştırılmasında büyük etki sahibi olacağa benziyor. Toplanan veriler ile yüzeyindeki sert rüzgarların sıcaklığı etkilediği de doğrulanmıştır. Hemen altta, Spitzer'in elde ettiği veriler ile HD 189733 b gezegeninin sıcaklık haritasını gösteren bir diyagram görüyorsunuz.


Bir gece hayallerimizin esirinde gökyüzünün seyrine dalmışken, M.Ö 384 ve 322 yılları arasında yaşayan Aristoteles'in düşündüğü gibi yıldızların sabit nesneler olduğunu aklımızdan geçirmek ilk etapta mümkün olabilir. Değişen yıldız genel olarak, yıldızın parlaklığının zaman içerisinde değişmesidir. Bu değişmenin temel nedenleri; yıldızın bütün yüzeyinin içe ve dışa doğru hareket etmesi , madde püskürtme gibi yıldızın iç dinamiğinden, ya da birden fazla yıldızın birbirlerinin yörüngelerinde dönerken oluşturdukları tutulmaların sebep olduğu dış dinamiklerden olabilir. - Püsküren Değişenler, - Zonklayan Değişenler, - Dönen Değişenler, - Kataklismik Değişenler, - Örten Değişenler, - X-ışın Kaynakları Bu yazımızda bizi ilgilendiren kısım, püsküren değişenler olacak . Anakol öncesi yıldızları genellikle püsküren değişenler olarak dikkate alınmış ve çok sayıda alt gruba bölünmüşlerdir . Günümüzde anakol öncesi yıldızları için fiziksel anlamı olan sınıflama, kütlelerine göre yapılmaktadır. Bu gruplardan birinde de 'T Tauri' yıldızları adı verilen düşük kütleli yıldızlar ( M<3 M ) yer alır. T-Tauri yıldızlarının tayfını karakterize eden en önemli özelliklerden biri, tayflarında Güneş'in tayfında gözlenen kromosferik salma çizgilerine benzer yapılar gözlenmesidir . Yine T-Tauri yıldızlarının tayfları incelendiğinde, yıldızı çevreleyen maddede bol miktarda toz olduğu, kızılöte ve milimetre altı dalga boylarında 'şiddetli artık ışınım' sergiledikleri ortaya çıkmıştır. Bu da T-Tauri yıldızlarını çevreleyen maddede rastgele yönlerde kütle hareketleri olduğu anlamına gelir ki, bu yıldızlar saniyede birkaç 100 km mertebesinde yıldız rüzgarlarına sahiptirler. Yani T-Tauri yıldızları; anakola erişememiş, oldukça genç olan, püsküren değişenler sınıfına ait yıldızlardır. Bu T-Tauri yıldız rüzgarlarının, çevredeki yıldızlararası ortamla etkileşmesi sonucunda ise; Herbig-Haro cisimleri adı verilen olgular ortaya çıkmaktadır. Bu olgular yüksek hızlı 'jet' benzeri yapılar ve çift kutuplu moleküler fışkırmalar olarak kendilerini göstermektedirler. Etkileşimin temel sebebi olarak, anakola yaklaşmakta olan yıldızın yüksek manyetik aktivitesi düşünülmektedir. Tayfsal türleri A ve A'dan daha erkendir. Bu yıldızlar, T-Tauri yıldızlarının yanında yer alan ve ''Herbig Ae/Be yıldızları'' olarak adlandırılan yıldızlardır. Kütleleri Güneş kütlesinin dört ile sekiz katı aralığında değişir (4 M M<8 M ). T-Tauri yıldızları ile Herbig Ae/Be yıldızları arasında keskin bir geçiş olmamakla birlikte, Herbig Ae/Be yıldızlarının kütleleri T-Tauri yıldızlarına göre daha büyük, buna bağlı olarak da ışınımları daha fazladır. Herbig Ae/Be yıldızında kütle kaybı son derece fazladır ve yıldız çoğunlukla karanlık veya yarı karanlık düzensiz şekle sahip bulutsularla iç içedir. Bazı Herbig-Haro yıldızları karanlık bulutun parçalanmasıyla görünür hale gelirler ama, çoğu dahil oldukları bulut kompleksinin derinliklerinde gömülü olduğundan çoğunlukla optik olarak görülemezler. Bu nedenle keşifleri daha çok kızılöte bölgede yapılan gözlemlerle mümkün olmaktadır. Yine bu yıldızların fotometrik gözlem sonuçlarına göre, T-Tauri yıldızları gibi düzensiz ışık değişimleri gösterdiği de ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak; Eğer Herbig-Haro yıldızları, T-Tauri yıldızlarının daha büyük kütleli atalarıysa, bu yıldızların ve çevrelerindeki materyalin incelenmesi yıldız evrimleri hakkında önemli sonuçlar verecektir. Ross 154, bize en yakın yıldızlar a... Bir ikiz çift yıldız sistemi olan v... Yazı dizimizin bir önceki ilk bölüm...


Hertzsprung-Russell diyagramı , yıldızların ışıtma güçleri ile tayf türleri arasındaki ilişkiyi veren bir dağılım grafiğidir. Aynı zamanda renk-parlaklık diyagramı olarak da bilinir. Basit bir şekilde, yıldızların mutlak parlaklıkları ile sıcaklıkları arasındaki ilişkiyi göstermekten çok daha fazla şey anlatır ve yıldız astrofiziğinin en önemli araçlarından biridir. İlk defa Danimarkalı kimyager ve astronom Ejnar Hertzsprung ve Amerikalı astronom Henry Norris Russell tarafından 1910'da tanımlanmıştır. HR diyagramı genellikle, dikey eksende ışıtma gücü, yatay eksende ise etkin sıcaklık olacak şekilde kullanılır. Yatayda etkin sıcaklık sağdan sola doğru artarken, dikeyde ışıtma gücü aşağıdan yukarıya doğru artar. Yani en sıcak ve en çok ışıtma gücüne sahip yıldızlar, diyagramın sol üst köşesinde yer alırken; en soğuk ve en az ışıtma gücüne sahip yıldızlar da sağ alt köşesinde yer alır. Soğuk yıldızlar aynı zamanda kırmızı yıldızlar, sıcak yıldızlar da mavi yıldızlar demek olduğundan; diyagramda soldan sağa doğru gidildikçe sıcaklık azaldığından, yıldızların rengi maviden kırmızıya doğru değişir. Ortalarda beyaz rengin olmasının, bir gök kuşağı gibi görünmemesinin sebebi, renklerin karışımından kaynaklanmaktadır. Tüm renkler birbirine karıştığında yıldızın rengi beyaz görünür. Eğer buna biraz daha mavi ışıma dahil olursa yıldızın rengi mavileşmeye başlar. Tersi şekilde eğer kırmızı ışıma maviye göre daha baskınsa, yıldız daha sarı ya da kırmızı görünür. Aslında yatay eksen, tayf türünü ifade eder. Bu sınıflandırma O, B, A, F, G, K, M tayf türleri olmak üzere çeşitli gruplara ve bunlar da kendi içlerinde çeşitli alt gruplara ayrılır. Bunlar yıldızın kimliğini oluşturan, tayfsal özelliklerine göre belirlenir. Fakat bu durum doğrudan yıldızın etkin sıcaklığı , ile ilişkili olduğundan, basit bir şekilde yatayda etkin sıcaklık ifadesi yer alabilir. Benzeri şekilde dikey eksende yer alan ışıtma gücü de yıldızın mutlak parlaklığı ile ilgili olduğundan, bazen ışıtma gücü yerine, mutlak parlaklık ifadesini de görebilirsiniz. HR diyagramı üzerinde, sağ alttan, sol üste kadar uzanan, çeşitli ışıtma ve etkin sıcaklıklara sahip yıldızların yer aldığı bir bant bulunur. Bu banttaki yıldızlara anakol yıldızları ya da cüce yıldızlar denir. Yıldızlar evrimleri sırasında, ömürlerinin büyük bir bölümünü burada geçirirler. Güneş de şu anda anakol üzerinde yer alan cüce bir yıldızdır. Yıldızlar oluşurken çöken gaz bulutunun giderek ısınmasıyla, merkezde hidrojenin helyuma dönüşümünü gerçekleştiren nükleer füzyon tepkimeleri başlar. Bu tepkimelerin gerçekleşme hızı, temel olarak yıldızın kütlesine bağlıdır. Çünkü nükleer tepkimeler sıcaklığa aşırı duyarlıdır ve merkezin ne kadar sıcak olacağını, yıldızın ne kadar çöktüğü belirler; bu da en temel olarak onun kütlesine bağlıdır. Fakat bunun yanında metallik ve diğer faktörler de önemli bir rol oynar. Yine de bir yıldızın ömrünü, en temelde onun kütlesi belirler. Anakol üzerindeki yıldızlar aynı zamanda hidrostatik dengededir . Burada 0 sınıfı hiper devleri, I sınıfı süper devleri, II sınıfı parlak devleri, III sınıfı devleri, IV sınıfı alt devleri, V sınıfı anakolu , VI sınıfı alt cüceleri ve VII sınıfı ise beyaz cüceleri tanımlar. HR diyagramında aynı zamanda, grafiğe çapraz bir biçimde birbirine paralel çizgiler bulunur. Bunlar, Güneş yarıçapı cinsinden, bu çizgi üzerindeki yıldızların yarıçaplarını ifade eder. Sağ alttan, sol üstte doğru uzanan yatık bir çizgi olmasının sebebi, yıldızların sıcaklıklarına bağlı olan ışıtma profili ile alakalıdır. Aynı yarıçapta bir soğuk yıldız ile bir sıcak yıldızın yaptığı ışımadan, sıcak olanınki daha fazladır. Soğuk olan , sıcak olana göre , daha az ışıtma gücüne sahip olacaktır. Dikey eksende de ışıtma gücü olduğu için, yarıçapı ifade eden doğru, yatık bir doğrudur. Aynı zamanda anakol üzerinde, bir kütle belirteci bulunur. Anakolda yer alan soğuk yıldızlar, sıcak olanlara göre daha düşük kütleye sahiptirler. Kütle, bir yıldızın yaşamı için en belirleyici parametredir. Çünkü yıldızın, kendi kütle çekimi üzerinde ne kadar çökeceğini, dolayısıyla merkezinin ne kadar sıcak olacağını belirler. Merkez sıcaklığı ise nükleer tepkimelerin kaderini belirlediğinden, yıldızın yaşamı, en temel olarak onun kütlesine bağlıdır. Bu yüzden anakol üzerinde daha büyük kütleye sahip olan mavi yıldızların yaşam süresi, daha düşük kütleye sahip kırmızı yıldızlara göre çok daha kısadır . Fakat bir yıldızın yaşamı, yalnızca onun kütlesine bağlı değildir. Buradaki parametrelerin, temel bir yaklaşım verdiğine dikkat edin. Yıldızlar için, daha karmaşık olaylar söz konusudur. Metallik miktarı, hızlı dönmesi, manyetik alanı gibi bazı fiziksel parametreler, grafikteki sonuçları etkileyecektir. Fakat HR diyagramının bu hali, yıldızlar hakkında genel bir bilgi edinmek adına çok fazla şey anlatır. Bu yüzden genellemeler yapıyoruz, genellemeler yaptığımızı her zaman hatırlayın. Önemli Not: HR Diyagramı'nın daha geniş anlatımını, Evrimsel Aşamalar, Kararsızlık Kuşağı ve Uzaklık Ölçümü bölümlerini kardeş platformumuz rasyonalist.org üzerindeki bu yazıdan okuyabilirsiniz. Basınç bir yüzeye etkide bulunan di...


Araştırmacılar, vakumda nano parçacıklara etki eden, onların saf hiçlike itilmesini sağlayan yeni ve beklenmedik bir kuvvet keşfettiler. Kuantum fiziği, hiçlikin aslında var olmadığını açıklığa kavuşturmaya başlamıştır, öyle ki vakumlar bile çok küçük elektromanyetik dalgalanmalarla doludur. Bu yeni araştırma, maddesel dünyanın en küçük düzeyinde iş başında olan tuhaf kuvvetleri, anlamaya başladığımızın ileri bir kanıtıdır. Mükemmel bir vakumda sürtünme var olamaz. Çünkü boş alan, içinden geçen nesneler üzerinde bir kuvvet uygulayamaz. Ancak son yıllarda kuantum fizikçileri, vakumların aslında ışık partikülleri olan fotonlarının aktivitesine müdahale edebilen ve nesneler üzerinde ölçülebilir bir kuvvet uygulayan küçük elektromanyetik dalgalanmalarla dolu olduğunu göstermişlerdir. Buna Casimir Etkisi denir. Bu etki, ilk önce fizikçiler tarafından 1948'de tahmin edilmiştir. Şimdiki yeni çalışma, bu etkinin hayal ettiklerinden daha güçlü olduğunu göstermiştir. Casimir Etkisi, sadece kuantum ölçeğinde ölçülebilir ancak, git gide küçülen teknolojide mühendisliğe başladığımızdan beri, bu kuantum etkilerinin tüm her şeyi büyük ölçüde etkileyebileceği açıkça ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmalar önemlidir çünkü bu tür kuvvetlerin her şeye hakim olabileceği çok küçük boyutlara ulaştığımız nano teknolojiler geliştiriyoruz. Bu Casimir kuvvetlerinin var olduğunu biliyoruz, bu yüzden yapmaya çalıştığımız şey, bu kuvvetlerin çok küçük parçacıklar üzerindeki genel etkisini bulmaya çalışmaktır. Ekip Casimir kuvvetlerinin nano partikülleri daha başka nasıl etkileyebileceğini bulmak için, vakumda düz bir yüzeyin yakınında dönen nano partiküllere ne olduğunu incelediler. Buldukları şey, Casimir etkisinin aslında bu nano partikülleri yanal olarak itebileceğiydi, hatta bu partiküller yüzeye değmese bile. Sürekli olarak foton bombardımanına tabi olan bir yüzey üzerinde dönen küçük bir küreye sahipsiniz. Fotonlar kürenin dönüşünü yavaşlatırken aynı zamanda, kürenin yanal yönde hareket etmesine neden olmaktadırlar. Klasik fizik dünyasında, bu yanal hareketi sağlamak için küre ve yüzey arasında sürtünme gerekli olabilir, ancak kuantum dünyası aynı sonuçları takip etmemektedir ve bu nedenle, bir yüzeye değmediğinde bile partiküller itilebilir. Manjavacas, Nano partikül, aslında yüzeyle temas halinde olmamasına rağmen sanki yüzeye temas ediyormuş gibi yanal bir kuvvete maruz kalmaktadır diye eklemiştir. Araştırmacılar merak uyandırıcı bir biçimde, parçacık ile yüzey arasındaki mesafeyi değiştirerek gücün yönünü kontrol edebildiklerini gösterdiler. Bu durum, bir gün nano-ölçekte maddeyi daha iyi manipüle etmenin yollarını sürekli araştıran mühendisler ve araştırmacılar için kullanışlı olabilir. Nano partikülleri hiçlik içinde yönlendirmede kullanılabilecek yeni bir güce sahip olduğumuzun kanıtı, oldukça heyecan vericidir ve kuantum dünyasındaki tuhaf güçleri anlamaya bir adım daha yaklaştığımızı göstermektedir. Kozmik Anafor ve Hypatia Bilim işbi...


Einstein'ın Görelilik kuramında yer alan ünlü E=mc^2 denklemi, bize madde ve enerjinin bir madalyonun iki farklı yüzü olduğunu söyler. Büyük Hadron Çarpıştırıcısı bu prensibi parçacıkların içinde bulunan enerjiyi dönüştürerek, yeni ve normal şartlarda bulunması zor olan parçacıkları keşfetmek için kullanır. Örneğin, Higgs bozonu gibi kısa sürede hafif ve kararlı parçacıklara bozunabilen, ağır parçacıkları keşfetmek için... Ancak her çarpışma Higgs bozonu yaratamaz. Higgs bozonu birden bire ortaya çıkmıyor. Çünkü tüm parçacıklar nasıl oluşabileceklerine, bozulacaklarına ya da etkileşeceklerine dair belli başlı bazı katı kurallara uymak zorundadırlar. Bu kurallardan biri Higgs bozonunun sadece Higgs bozonu ile etkileşen parçacıklar tarafından oluşturulabileceğidir. Başka bir deyişle, kütlesi olan parçacıklar tarafından. Higgs alanı bütün bir uzaya yayılmış görünmez bir örümcek ağı gibidir. Parçacıklar Higgs içinde hareket ettikçe, bazıları bu yapışkan alana takılır. Bu, aynı zamanda parçacıklara kütle kazandırır ve yavaşlamalarını sağlar. Ancak başka parçacıklar söz konusu olduğunda bu ağ tamamen geçirgendir ve etkileşime girmeden geçip giderler. Yeterli enerji verildiği takdirde, Higgs alanı içinde paketlenmiş parçacıklar kendi enerjilerini transfer edip Higgs bozonu oluşturur. Kütlesiz parçacıklar Higgs alanı ile etkileşmediğinden, bunlar Higgs parçacığı oluşturamazlar. Ancak LHC'de ki bilim insanları bunun aksini yapabiliyorlar. LHC, protonları 27 kilometrelik çevresinin etrafında ışık hızına çok yakın hızlarda hızlandırıp bu protonları dört farklı noktada çarpıştırır. Proton temel bir parçacık değildir. Çünkü protonlar kuark ve gluonlardan oluşur. Hızlandırılmış iki proton birbiri içinden geçtiğinde, genellikle görünmez alanlara birleşik enerjileriyle dolan kütlesiz gluon çiftleri oluştururlar. Bu Higgs bozonu için de geçerlidir. Yani parçacıklar birbirleriyle konuşabilmenin bir yolunu bulmuş gibi görünüyorlar. Peki nasıl? Gluonlar bu konuda bize fikir verebilir. Eğer LHC'de çarpışmalar bir anlık bir süreç olsaydı, gluonlar ile Higgs bozonu üretmek imkansız olurdu. Ancak şanslıyız çünkü süreç böyle işlemiyor. Gluonlar anlık olarak enerjilerini sanal parçacıklarla değiştirir. Bu da gluonun enerjisini kütleye çevirir. Eğer iki gluon bir çift sanal top kuark çifti oluşturursa, top kuarklar tekrar bir araya gelir ve Higgs bozonunu oluşturmak için yok olurlar. Aslında sanal parçacıklar hiç de stabil değildir. Bu parçacıklar ancak çok kısa bir süre boyunca var olabilirler. Teorisyenlerin tahminine göre, Higgs bozonunun %90'lık kısmı gluon füzyonu sayesinde oluşturuluyor. Ancak iki gluonun çarpışıp, top-antitop kuark eşi yaratıp Higgs bozonu ortaya çıkarması yaklaşık olarak 2 milyarda 1 olasılıkla gerçekleşir. Fakat, LHC her saniye 1 milyar proton oluşturduğu için, bu olasılıksızlık bilim insanlarının lehine çevrilmiş oluyor ve Higgs bozonu üretim oranı yaklaşık olarak her birkaç saniyede 1'e denk geliyor. Higgs bozonunun keşfinin ardından, bilim insanları hemen Higgs bozonunun bozunumunun ardında ne olduğuna odaklanmaya başladı. Parçacık fiziğinin Standard Modeli, neredeyse bütün Higgs bozonlarının dört temel süreçten biri ile oluştuğunu tahmin ediyor. Bilim insanlarının görmek istediği ise Higgs bozonunun Standart Modelin tahmin etmediği, mesela yeni bir parçacığın bozunumu şeklinde oluşması. Kuralları yıkmak bize fizikçilerin anladıklarını sandığından daha çok şey olduğunu gösterecek. Bilim insanları, bir çarpışmadan yayılan bazı parçacıkların fazlalığına veya bilim insanlarının tahmin ettiğinden daha sık veya daha az sıklıkla meydana gelen bozunma yolları gibi beklenmedik herhangi bir şeye dikkat ediyorlar. Bu göstergeler, Higgs bozonlarına dönüşen keşfedilmemiş ağır parçacıklara işaret edebilir. Aynı zamanda, bazen Higgs bozonlarını oluşturan zincir reaksiyonlarında ki beklenmedik bileşenlerin ipuçlarını bulmak için bilim insanlarının ne beklemeleri gerektiğini kesin olarak bilmeleri gerekir. Bütün bunları tahmin eden mükemmel bir matematiksel modelimiz var ve denklemin her iki tarafını da biliyoruz. Şimdi her şeyin mantıksal bir şekilde yerli yerine oturup oturmadığını görmek için bu tahminlerimizi deneysel olarak test etmeliyiz ve eğer oturmuyorsa eksik değişkenlerin ne olduğuna karar vermeliyiz.


Daha önce Higgs Bozonu'nun ne olduğuyla ilgili bir yazı yazmıştık. Bu yazıda da aynı biçimde matematiksel denklemlerden kaçınarak Higgs mekanizmasının nasıl işlediğini kabaca anlatacağız. Yazımızda kullanılan bazı kavramlar yabancı gelebilir. Bunun nedeni modern fizik ile ilgili bahsettiğimiz bu konunun aslında koskoca bir sistemin içindeki çarklardan biri olmasından kaynaklanıyor. 1 Fizikte sürekli adını duyduğumuz temel parçacıklar aslında Kuantum Alan Teorisi'nde tanımlanmış olan alanlarının uyarılmış ve dolayısıyla quantalaşmış halleridir. Örneğin; fotonlar elektromanyetik alan'ın uyarılmış bir hali, elektronlar -ve pozitronlar- elektron alanının uyarılmış hali, Higgs bozonları ise Higgs alanının uyarılmış bir halidir. Bu alanlar uzay ve zamanın bütün noktalarına yayılmış bir vaziyettedirler. Uzay-zamana yayılmış bu alanlar uyarıldıkları noktalarda quantalaşıyorlar ve bu quantalara biz parçacık adını veriyoruz. Kuantum Alan Teorisi ile ilgili daha fazla bilgi için Kuantum Alan Teorisi nedir? adlı yazımızı okuyabilirsiniz. 2 Bu alanlar başka alanlarla kesişebilir, birleşebilirler. Yani bir alan ile başka bir alan birbirleriyle etkileşime girebilir. Örneğin Bremsstrahlung ışıması gibi olaylarda elektronlar fotonlara dönüşmekteler veya enerjilerinin bir kısmını foton olarak salmaktalar. 3 Bu alanlar Higgs alanıyla da etkileşime girerler. Kendiliğinden Simetri Kırılması adı verilen bir sürecin sonucunda Higgs alanı iki bölüme ayrılır. İlk bölüm dinamik alan olarak kalır ve bu kısmın oluşturduğu quantalar Higgs bozonlarıdır. Beklenen vakum değeri olarak da bilinen 2. bölümü ise sabittir ve Higgs alanının diğer alanlarla etkileşimini tanımlayan denklemler, 2.derecede bu alanların kendileriyle etkileşimini de tanımlayan denklemlere dönüşürler. Özetle; bu olaya Kuantum Alan Teorisi'nde bir alana kütle kazandırmak denir. Dolayısıyla Higgs alanının beklenen vakum değeri, her bir alandaki kütle ile orantılıdır. Bir alanın en düşük enerji seviyesinde olduğunu beklediğimiz seviyeye Beklenen vakum değeri denmekte. Evrendeki fiziksel sistemler her zaman en düşük enerji seviyesinde olmaya meğillilerdir diye genel bir doğa yasası var. Mesela atomun elektron yörüngelerine baktığımızda, ilk yörüngeye foton gönderip oradan bir elektron kopardığımızda, üst yörüngeden bir elektron hemen bu alt yörüngedeki boş kalan yere geçer, çünkü alt yörüngede daha az enerji ile varlığını sürdürebilmektedir. Alttaki yörüngeye geçerken bünyesinden bir foton saçar. Bu fotonun enerjisi, iki yörünge arasındaki enerji farkı kadardır. Her neyse; beklenen vakum değeri ile kuantum alanları sisteminin potansiyel enerji fonksyonları belirlenir. Yani alanın enerji seviyesinin değişim grafiği. Buna meksika şapkası deniliyor. 3 boyutlu bir grafik ve V ile gösterilen dikey boyut alandaki değerlere denk gelen potansiyel enerjiyi simgelemekte. Şapkanın ortasındaki potansiyel değerde olan Higgs Alanı bu sırada tamamiyle simetriktir. Nasıl döndürürseniz döndürün aynı şekilde gözükür. Fakat bu Higgs alanı etrafında daha düşük enerjiyle var olabileceği durum gördüğünde, ki grafikte şapkanın alt kısmına, yeşil çembere denk geliyor bu, o duruma geçiş yapar. Tepeden aşağıya iner ve böylece simetri bozulmuş olur. Bu olaya Kendiliğinden Simetri Kırılması deniliyor. İkinci grafiğimizde Higgs alanı daha düşük olan potansiyel enerji seviyesine geçiş yapmış durumda ve simetri özelliği böylece kayboldu. İlk grafikte Higgs alanını temsil eden küre döndüğünde bir şey değişmiyordu fakat ikinci grafikte dönerken şapkanın içinde halka çizmekte. Yani simetrik değil, sürekli değişiyor görüntü. Burada biraz matematiksel gösterim gerekiyor. gee diye bir etkileşimimiz olsun. g=birleşme sabiti, e=elektron, e=anti-elektron, =higgs alanı diyelim. Higgs alanı daha düşük potansiyele yani beklenen vakum değerine geldiğinde kendisini ikiye ayırabiliriz. =v+H (Bunu 4'ü ikiye bölüp 4=2+2 diye göstermek olarak düşünebilirsiniz. ilk önce simetrik olan 4 vardı, daha düşük enerjiye geçiş yapıp 2 oldu fakat fazladan bir 2 daha var geçiş yaptığı sırada kaybettiği)O zaman etkileşimimiz şu halde gösterilir. Şimdi bu denklemi yorumlamak gerekirse. Sol tarafta ile gösterilen simetrik Higgs Alanımız var. Bu alan daha düşük enerji seviyesine geçiş yaptı ve buna beklenen vakum değeri demekteyiz, denklemin sağ tarafındaki ilk eşitlikte v harfi bunu simgeliyor. Sağ tarataki ikinci eşitlikte ise H harfi var. Kendiliğinden simetri kırınımı sonrasında, higgs alanın beklenen vakum değerine geçiş yaparken geri kalan enerjiye, yeni alana H demiştik. İşte bu H aslında higgs bozonu. Kendiliğinden simetri kırınımı sonucunda, Higgs alanı beklenen vakum değerine geçiş yaparken arta kalan enerji Higgs bozonu oluyor. Denklemdeki geev deki v ile g'yi yani beklenen vakum değeri ile birleşme sabitini toplayıp m diyebiliyoruz ve ortaya mee çıkıyor. Bu etkileşimde bir alan yok, elektron ve anti-elektron kütle ile yani m ile gösteriliyor. İlk başta yani eşitlik gee iken elektron ve anti-elektron'un kütlesi yoktu fakat Higgs alanının kendiliğinden simetri kırınımı sonucu beklenen vakum değeri vastasıyla elektron ve anti-elektron m kütlesine sahip oldular. 4 Belirli alanlara kütle kazandırmak olarak yorumlanan bu denklemler, Higgs alanında gerçekleştiğini söylediğimiz kendiliğinden simetri kırılması meydana gelmeden önce var olamıyorlar. Simetri kırılmasının bir sonucu olarak ortaya çıkıyorlar. Higgs alanının temel parçacıklara kütlelerini kazandırması bu şekilde gerçekleşiyor. Herhangi bir alan Higgs alanı ile etkileşime girdiği zaman kütle kazanıyor, başka türlü kazanamıyor. 5 İlk maddeye tekrar döndüğümüzde Higgs mekanizmasının özü: Kendilerine ilişkin alanların quantaları olarak bildiğimiz bu temel parçacıklar kendiliğinden simetri kırılması nedeniyle Higgs alanı ile etkileşime giren diğer alanların kütle kazanmalarının bir sonucu olarak varlar. Fotonlar ve gluonlar hariç bütün temel parçacıklar bu mekanizmaya dahiller. Bileşenlerden oluşan Proton, Nötron, Kaon ve Pion ise kütlelerini Higgs mekanizması ile kazanmazlar. İçlerindeki temel parçacıklar ve onların bağlanma enerjileri bu parçacıkların kütlelerini tanımlar. This article was written by Barak Shoshany. I want to thank him for allowing me to translate and share his article.


Japonya Ulusal Gözlemevi'ne ait 8.2 metre ayna çaplı Subaru Teleskobu'yla astronomlar 1999 yılından beri gözlemler yapıyor. Subaru, Hawaii'deki Mauna Kea gözlemevlerinin teleskoplarıyla birlikte çalışıyor. Böylece gökyüzünün büyük bir bölümünü taramayı başarabiliyorlar. Subaru'nun bugüne kadar gerçekleştirdiği en önemli çalışmalardan biri hiç şüphesiz 2009'da keşfedilen Himiko Bulutu. Himiko Bulutu'nun adı MS 170-248 yılları arasında yaşamış Japon kraliçe Himiko'dan geliyor. Himiko Bulutu aslında 55 bin ışık yılı genişliğinde, oldukça büyük bir galaksi . Büyük olduğu kadar bizden de oldukça uzak bir mesafede, yaklaşık 12.9 milyar ışık yılı ötede bulunuyor. Eğer astronomiyle şöyle ya da böyle ilgileniyorsanız, uzağa baktıkça geçmişe de bakılmış olunacağını biliyor olmalısınız. Dolayısıyla 12.9 milyar ışık yıllık uzaklığa bakmak, 12.9 milyar yıl geçmişe bakıyor olmak anlamına gelir. Bu yüzden Himiko Bulutu, evrenin en genç galaksilerinden biri olma ünvanını taşıyor. Himiko Bulutu Galaksisi'nin Büyük Patlama'dan 800 milyon yıl sonra oluştuğu düşünülüyor. Başka bir deyişle Himiko Bulutu Galaksisi, evrenin şu anki büyüklüğünün yüzde 6'sı kadarıyken oluşmuştu. Himiko oldukça genç bir galaksi olduğundan üzerinde hidrojen ve helyum dışında başka elementlere rastlanmadı. Bu durum doğal olarak bilim insanlarının böylesine genç bir galaksinin nasıl bu kadar büyüdüğünü ve oldukça fazla enerji yaydığını merak etmelerine sebep oldu. Yürütülen araştırmalar 20 bin ışık yılını kapsayan üç yıldız kümesinin varlığını doğruladı ve bu üç yıldız kümesinin yeni yıldızların oluşmasına zemin hazırladığı anlaşıldı. Özetle, üç yıldız kümesi güçlerini birleştirip yılda 100 Güneş kütlesiyle aynı oranda yıldız oluşmasını sağlamıştı. (Himiko Bulutu Galaksisi şu an yaklaşık olarak 40 milyar Güneş kütlesine eşit bir kütlede) Birleşen bu üç yıldız kümesi de Himiko'nun yaydığı yoğun enerjiyi açıklamaya bir nebze de olsa yetiyor. Ayrıca bu türden üçlü birleşimlerin evrende oldukça nadir görülen olaylardan olduğunu da ekleyelim. Erken evren hakkında bilgilerimiz oldukça yetersiz olduğundan Büyük Patlama'dan 800 milyon yıl sonra oluşmuş Himiko Bulutu Galaksisi'nin araştırılması da erken evreni anlayışımız açısından önemli bir rol oynuyor.


Hindistan'ın yaklaşmakta olan 800 milyon Rupi'lik Chandrayaan-2 görevi, Hollywood'un 2014 yapımı 1.062 milyon Rupi (165 milyon dolar) bütçeli bilim kurgu filmi 'Interstellar'dan daha ucuz olacak. ISRO, Nisan ayında bir zamanda gerçekleşecek olan Ay'ın yüzeyine yumuşak inişi ve keşif aracı yürüyüşünü de kapsayan Chandrayaan-2 görevini fırlatmayı deneyecek. Bununla birlikte, fırlatma tarihini belirleyek olan şey, Ay'ın Dünya'ya göre göreceli pozisyonu gibi çeşitli etkenle. Dr. Sivan, bilimsel görevden maksimum miktarda faydalanmak için, Ay görevinde şafaktan alacakaranlığa inişi ve keşif aracı yürüyüşü yapabilmek için uğraşıyoruz. Eğer çeşitli sebeplerden dolayı Nisan ayında iniş yapamazsak, görev Kasım ayında başlatılacak. Nisan ve Kasım ayları arasında görevi başlatırsak, Ay tutulmaları nedeni ile mükemmel bir şafaktan alacakaranlığa inişi ve deney zamanlarını elde edemeyeceğiz. Bu nedenle de, söz konusu iki zaman arasında göreve başlamaktan kaçınacağız. Fırlatma için mükemmel zamanlama sadece ayda bir kere elimize geçiyor diye açıkladı. Ay'ın ekvator bölgesine inen araçlara sahip olan NASA'nın Apollo ve Rusya'nın Luna görevlerinin aksine ISRO, uydumuzun güney kutbuna yakın bir yerlere keşif aracı indirmeyi planlıyor. ISRO başkanı ayrıca, Güney kutbuna yakın bir iniş yeri seçtik, çünkü milyarlarca yıllık eski büyük kayalar var. Bu yapıları ve yüzeyi incelemek, Ay'ı daha iyi keşfetmemize ve evrene karşı olan anlayışımızı zenginleştirmemize yardımcı olacaktır diye açıklamasına devam etti. Yumuşak inişten sonra; altı tekerlekli keşif aracı, iniş aracından ayrılacak ve Ay'ın yüzeyinde 100-200 metre yol almaya çalışarak buradaki içeriği analiz edecek. Araç, 14 Dünya günü boyunca aktif bir şekilde kalacak ve yörünge aracı vasıtası ile 15 dakikada bir Yeryüzü'ne veri ve resim gönderecek şekilde planlanmış durumda. Chandrayaan-2 görevine Rusya'nın başlangıçtaki katılımı sorulduğunda ise Dr. Sivan, daha önce Rusya'nın görev için bir keşif aracı sağlayacakları konusunda kendilerine söz verdiğini ancak, ISRO bilim insanlarının kendilerine ait bir keşif aracı istediklerini anlattı. Bu süre zarfında, Rusya'nın bir iniş aracını da içeren Phobos-Grunt adlı Mars görevi başarısız oldu. Daha sonra Rusya, görevin başarısız olmasına yol açan hatayı düzeltmek amacıyla biraz daha süre istedi. Bu durumları göz önünde bulundurarak ISRO, kendi keşif aracını ve iniş aracını geliştirmeyi planladı. Dolayısıyla, bu görev artık tamamen yerli bir Hint programı diye açıklmasına devam etti. Farklı Chandrayaan-2 bileşenleri üzerindeki simülasyon testlerinin Bengaluru, Mahendragiri ve Chitradurga, Karnataka da bulunan ISRO merkezlerinde devam eden benzetim testleriyle ilgili şunu söyledi: Aslında ISRO, tehlike önleme ve iniş testlerinin bir parçası olarak, yeryüzü testleri sırasında birkaç tane yapay Ay krateri yarattı. Uzay Elbisesi Sıkıntısı: Astronotlara Yetecek Elbise Kalmadı! Houston, bir sorunumuz var; uzay bo... Tripogon loliiformi, ya da yaygın b...


Bildiğiniz gibi Hindistan 2014 yılı Eylül ayında Mars yörüngesine bilimsel amaçlı bir uydu yerleştirmişti. Mangalyaan ismi verilen bu uydu sayesinde Hindistan Mars'a araç gönderen dördüncü ülke ünvanını almanın yanısıra, ilk denemesinde Mars yörüngesine uydu yerleştirebilen tek ülke payesini de kazanmıştı. Mangalyaan uzay aracı, şimdiye kadar Mars yörüngesine yerleştirilen en ucuz uzay araçlarından biri konumunda. Projenin Hindistan Uzay ve Araştırma Örgütü'ne maliyeti sadece 75 milyon dolar. Yani İstanbul'da rezidanslı bir alışveriş merkezinin inşa masrafı kadar. Tabi, maliyet ucuzluğunu bizdeki dağa taşa yapılan inşaatlarla veya kimi devlet kurumlarının muazzam bütçeleri ile kıyaslamak bir kıstas olamaz. Çünkü, böylesi projelerde para değil yetişmiş insan gücü ve teknolojik birikim çok daha önemli. Hindistan'ın bilgi işlem teknolojileri ve sanayi üretimi anlamından bizden çok ama çok daha ileri düzeyde olduğunu unutmamak gerekir. Çoğumuz için Hindistan fakir bir ülke olarak bilinmesine rağmen, bu kişi başı gelire yansıyan fakirliğin asıl sebebi 1.5 milyar'ı bulan nüfusu. Yoksa, ülkede Türkiye'nin nüfusunun 5 katı insan (400-500 milyon kişi) gayet iyi maddi imkanlara sahip ve iyi bir hayat yaşıyor.


Oldukça sıra dışı bir görünüme sahip olsa da; üstte gördüğünüz bu gördüğünüz fotoğraf, oldukça büyük bir galaksiye ait. Hoag Cismi olarak da isimlendirilen halka biçimli bu galaksi, bildiğimiz spiral veya eliptik galaksilerden farklı olarak; merkezde bir çekirdek ve çekirdeğin çevresinde halka biçiminde bir gaz, toz ve yıldız diski ile çevrili. Bizden yaklaşık 600 milyon ışık yılı uzakta yer alan bu yıldız adasının, nasıl olup da böyle bir şekil aldığı hakkında şu an için net bir bilgimiz yok. Yine de, gök bilimciler böylesi halka biçimli galaksilerin oluşumunu gökada birleşmelerine bağlıyorlar. Daha küçük bir gökada, böylesi büyük bir galaksi ile birleşirken bazen yığılma diski denilen biçimde gökada merkezi etrafında bir halka yapısı meydana getirebiliyor. Galaksinin merkez bölgesi, sarı rengini veren yaşlı yıldızlardan oluşurken, çevresindeki halka genç mavi yıldızlar içeriyor ve burada yeni yıldız oluşumu yoğun bir şekilde devam ediyor. Hoag Cismi'nin büyüklüğü ise bizim Samanyolu'muzdan biraz daha fazla. Yani en az 100 bin ışık yılı çapında ve yüz milyarlarca yıldız içeriyor diyebiliriz. Tabii, bu gökada eşsiz değil. Evrende ona benzeyen başka galaksiler de keşfedildi. Ama, şu ana kadar keşfedebildiklerimiz arasında en muntazam halkaya sahip olan budur diyebiliriz. Büyük Köpek Cüce Gökadası (Canis Ma... Özel göreliliğin bir diğer önemli s...


1937'de İsveçli astronom Erik Holmberg tarafından keşfedilmesiyle kaşifinin ismini alan Holmberg 15A, Abell 85 galaksi kümesinde bulunan süper dev bir eliptik galaksi. Dünya'mıza olan uzaklığı ise yaklaşık 700 milyon ışık yılı. Holmberg 15A galaksisine özel bir yer ayırmamızın sebebi ise merkezinde sahip olduğu büyük bir kara delik. Bu kara delik öylesine büyük ki, bir ucundan diğer ucuna olan uzaklığı, yani çapı yaklaşık 60 milyar kilometre. Holmberg 15A'nın merkezindeki karadelik süper kütleli kara delik olarak sınıflandırılıyor. Süper kütleli kara delikler ise en büyük kara delik çeşididirler ve milyarlarca Güneş'in ağırlığına eşit ağırlıkta olabilirler. Böylesi büyük kütleli kara delikler genellikle galaksilerin merkezinde ve kuasarlarda bulunurlar. Örneğin yaşadığımız Samanyolu galaksisinin merkezindeki kara delik de bir süper kütleli kara deliktir. Holmberg 15A kara deliğinin kütlesi yaklaşık olarak 10 üzeri 10 Güneş kütlesine eşit. 1 Güneş kütlesinin Dünya'nın kütlesinin 332.946 katı olduğunu düşünürsek bu kara deliğin 21. en ağır kara delik olmasına rağmen yine de ne kadar ağır olduğunu biraz olsun anlayabiliriz. Ancak elbette Holmberg 15A kara deliğini asıl ünlendiren şey, içinde yer aldığı galaksi çekirdeğinin sahip olduğu muazzam büyüklük. Bu büyüklüğü daha iyi anlayabilmek adına evrendeki diğer büyüklük oranlarıyla kıyaslayabiliriz. Holmberg 15A galaksisinin olay ufku çapının 15.000 ışık yılı genişlikte olduğunu aklımızda tutarak başlayalım. Güneş sistemimiz 1,5-2 ışık yılı genişliğinde. Güneş'le birlikte birkaç yüz yıldızın daha içerisinde hareket etmekte olduğu yerel yıldızlararası bulut 30 ışık yılı genişliğinde. Yani Holmberg 15A'nın çapı, yerel yıldızlararası bulutun çapından 500 kat daha fazla. Güneş'in de bulunduğu pek çok yıldız içeren Gould Kuşağı ise 3.000 ışık yılı genişliğinde, yani Gould Kuşağı'ndan 5 kat daha büyük bir çapta. Güneş'in yolculuk yaptığı ve Samanyolu galaksisinin bir kolu olan 10.000 ışık yılı genişliğindeki Orion Kolu bile Holmberg 15A'nın büyüklüğünün yanına yaklaşamıyor.


Yaşadığımız evrenin aslında bir hologram olduğu söylemi son yıllarda fizik ile ilgili ortaya çıkan en büyük yanlış anlamalardan birine sebep olmakta. Bu yazıda konuda geçen kavramları ele alacağız, fizikçiler aslında ne demek istiyor onu açıklayacağız. Hayır evrenimiz hologram değil. Bu sözcük evrenin olması gerektiği düşünülen bazı özelliklerini tanımlamak için kullan bir metafor. Bilimkurguda rastladığımız bir simülasyonun içinde yaşama eylemini sağlayan hologramla ilgisi yok. Bunu netleştirelim ve konunun bel kemiğini oluşturan Holografik İlke aslında ne demek ona bakalım. Biraz düşünecek olursak; eğer bu bölgenin içine madde eklemeye başlarsak bölgenin entropisini arttırırız. Fakat madde eklemeye devam ederken belli bir noktadan sonra o bölgede o kadar çok madde birikir ki, sonunda bu bir karadelik oluşturur. Entropiye aslında bir bilgi ölçeği de diyebiliriz. Evrendeki her madde, her parçacık, her dalga bilgi, yani enformasyon taşır. Bir yerde ne kadar çok madde varsa, o kadar çok bilgi vardır, dolayısıyla entropi o kadar yüksektir. Bu çıkarım bir fiziksel ilke, yani uymak zorunda kalınan bir kural. Holografik ilke adı verilen bu kural kısaca demekte ki; bir miktar hacmin içerisindeki bilgi miktarı, o hacme tanımlanan toplam bilgi miktarını geçemez. Fizikte ilke/prensip adı altında geçen tanımlamalar, bir konuyla ilgili teorileri formülize etmek için kullanılır. Holografik ilke ise, Kuantum yerçekimi teorisini oluşturabilmek için kullanılması gereken bir ilkedir. Kuantum yerçekimi teorisi oluşturmak için işe koyulduysanız, bulduğunuz teori ya bu ilkeye uymak zorunda, ya da bu ilkeyi ihlal ediyorsa neden ihlal ettiğini çok iyi açıklayabilmek zorunda. Yoksa, teoriniz tutarsız olur. Yapısı gereği deneysel olarak test edilebilecek tahminlere sahip olmayan bu gibi bilimsel ilkeler, belirli bilimsel teorileri oluşturmak için kullanılırlar yukarıda belirttiğimiz gibi. Dolayısıyla, prensibin tek başına varlığı, evrenin hologram olduğu veya evrenin bu prensibe gerçekten uyduğu anlamına gelmez. Evrenin Holografik ilkeye uyup uymadığı ifadesi ise test edilmesi gereken bir önermedir. Fakat bunun yapılabilmesi için önce işe yarar, çalışan bir kuantum yerçekimi teorisi oluşturmak gerekiyor. Dolayısıyla, eğer biri size evrenin hologram olduğundan bahsediyorsa, o kişinin aslında neyden bahsettiği hakkında bir fikri olmadığı söylenebilir. Medyada son zamanlarda çokça ortaya çıkmaya başlayan evrenin hologram olduğu kanıtlandı benzeri haberler de benzer bir şekilde yanıltıcı ifadelerle son zamanlarda yapılan çalışmaları anlatmaya çalışıyor. Bu haberlerin yapıldığı makaleler aslında biri AdS diğer CFT adında iki gerçek olmayan teorinin bağlantısını ifade eden AdS/CFT konjektürü adlı matematiksel tanımlamaya dayanmakta ve bu, yaşadığımız evren ile ile ilgili bir şey de söylememekte. Konuyu genel hatlarıyla anlayabilmeniz için bu iki karışık matematiksel teorinin detaylarını bilmeniz gerekmiyor merak etmeyin. Sadece uzayı farklı şekilde tanımlayan iki farklı matematiksel modelin olduğunu ve bu ikisinin birbirleriyle ilişkisinin üzerine çalışıldığını söylüyorum. Aşağıda iki teoriye de kısaca değineceğim. Yukarıda anlattığımız holografik prensip sadece sözlerden oluşan bir şey ve sözler keskinlik konusunda iyi değillerdir, hesaplanamazlar. Fizikçiler düşünceleri matematiksel denklemler halinde yazmayı severler, böylece bahsedilen şeyin niteliği ve niceliği analiz edilebilir olur. Fizikte Oyuncak Teori olarak da bilinen bir kavram bu. Gerçek olmadığı bilindiği halde bu gibi teorilerin üzerinde çalışılmasının iki nedeni var. 1 Basit bir model olduğu için daha karmaşık ve gerçek olan modellerde yapılamayan hesaplamaları yapmaya olanak sağlamaları. 2 Gerçekçi bir modelimizin olmadığı bir alanda, elimizdeki verilerle ne yapabildiğimize bakabilmek. Peki o zaman AdS/CFT konjektürü bize ne anlatıyor? Teknik detayına girmediğimizde bunun sicim teorisinde tanımlanan D3-zarıyla uğraştığını söyleyebiliriz. Bu zara iki farklı perspektiften bakılıyor. Bir perspektiften bakıldığında 5 boyutta yerçekimi teorisi gibi duruyor, buna AdS tarafı deniliyor. Diğer perspektiften yani CFT tarafından bakıldığında ise yerçekiminin dahil olmadığı 4 boyutlu teori gibi duruyor. Fakat zar aynı zar olduğu için, hangi perspektiften bakarsak bakalım aynı şekilde davranması gerekmekte. Yani aynı hesaplamaları 5 boyutlu teoride de 4 boyutlu teoride de yaptığımızda aynı sonuçları almalıyız. Bir şeyin bu şekilde iki farklı tanımının olması, yani modelin ikili yapısı, hesaplamalar yaparken oldukça kullanışlı, faydalı oluyor. Hesaplanmak istenen şey eğer yerçekiminin dahil olduğu AdS tarafında hesaplanması çok zor ise, yerçekimsiz olan CFT teorisinde hesaplanarak bulunabiliyor. AdS/CFT modeline konjektür yani varsayım sıfatını vermemin nedeni daha tam kanıtlanamamış olması. Fakat bu konjektürün doğru olabileceğine dair birçok veri var. Bunlar yukarıda anlattığımız gibi hesaplamaların iki farklı perpektiften de bakılarak yapılıp karşılaştırılmasıyla ve sonuçların tutmasıyla olmakta. Fakat sonuçların her zaman tutarlı olacağı henüz söylenememekte. Bilim sitelerinde fizikçiler evrenin hologram olduğuna dair kanıt buldular diye haberlere rastladığınız zaman, o habere konu olan makalenin aslında demek istediği şey AdS/CFT konjektüründe tutarlı olan bir hesaplama daha bulunduğu. Fakat tekrar edelim, bu bizim evrenimizle ilgili bir şey söylememekte, sadece gerçek olmayan model hakkında daha yeni bir bilgi vermekte. Model sırtını sicim teorisine dayamakta ve aslında sicim teorisi de Oyuncak Teori sınıfına girmekte. Sicim teorisi evrenimizi ile ilgili gerçek bir tanımlama yapmamakta. Sanal bir evren tanımı yapmakta ve bu evren bazı açılardan bizim evrenimiz ile benzerlikler taşıyor fakat bazı açılardan oldukça farklı. Yerçekiminin de dahil olduğu perspektife AdS deniliyor çünkü bu evreni Anti de Sitter adında özel bir geometri ile tanımlıyor. Evrenimiz bu geometriye sahip değil. Hatta bunun tam tersi olan de Sitter ile tanımlanmış durumda. Dolayısıyla AdS bizim evrenimize bağlı bir tanım yapmıyor. Yerçekiminin dahil olmadığı perspektif olan CFT ise evreni Conformal Simetri adında özel bir geometri ile tanımlıyor. Bu nedenle adı Conformal Field Theory/Conformal Alan Teorisi. Fakat evrenimiz hem conformal simetriye sahip değil hem de yerçekimi var. Dolayısıyla CFT de bizim evrenimize bağlı bir tanım yapmamakta. Sonuç olarak; AdS/CFT konjektürü sanal bir evren modeli tanımlıyor ve bu tanımladığı evren bizim evrenimiz değil. Holografik ilkenin matematiksel bir karşılığı. Oldukça önemli olmasına ve teorik fizikte bir çok uygulama alanı olmasına rağmen bizim evrenimizle bir ilişkisi yok.


Son günlerde İngiltere'de homeopatik ilaçların kara listeye alınıp alınmayacağı tartışılıyor. Bakanlar gelecek yıl, tartışmaya yol açan bu tedavinin bir alternatif seçenek olarak devam edip etmeyeceğini görüşecekler. İngiltere Yaşam Bilimleri Bakanı George Freeman, artan sağlık ihtiyaçları sebebiyle, NHS fonlarının en etkin tedavi yöntemlerinde kullanılması gerektiğini ifade ederken; homeopatik ilaçların reçeteli olarak verilip verilmemesini tartıştıklarını ifade etti. Homeopati, İngiltere'nin tüm bölgelerinde yaygın olmamasına rağmen, ülkenin çeşitli yerlerinde bilimsel bir temeli olmayan pek çok homeopati hastanesi bulunmakta. Bilim ve Teknoloji Komitesi'nin raporuna göre homeopati ilaçları placebolardan daha iyi bir etki göstermemekte ve bilimsel açıdan mantıksız bulunmakta. NHS 'nin web sitesinde ise homeopatinin bir tedavi yöntemi olarak hiçbir iyi niteliğinin bulunmadığından bahsediliyor. Fakat İngiltere'de homeopatlar hiçbir yasal düzenleme içinde değiller. Herkes, deneyimi ve niteliği olmadan homeopat olabiliyor. Bunun en önemli sebeplerinin başında bilimsel bir temeli olmaması, anlatılacak bir mekanizması olmaması geliyor. Dolayısıyla homeopatlar, herhangi bir niteliğe sahip olmadan bu işi yaparak para kazanabiliyorlar. Söz konusu sağlık olduğu için bu konuda şimdiye kadar alınan umursamaz tavrı bir kenara bırakıp, konuyu bilimsel olarak tartışmak ve uygun olanı yapmak gerekiyor. İnsanlar belki de doğru tedaviyi alabilecekken buna maalesef inanmayıp, herhangi bir geçerliliği olmayan homeopati gibi sözde-bilime güvenebiliyor ve bu sebeple hayatlarını kaybedebiliyor veya ciddi sağlık sorunları yaşayabiliyorlar. Dolayısıyla geç de olsa bilim ve sağlık bakanlıklarının, halklarının sağlığı ve geleceği açısından bu sözde-bilimin durdurulmasında adımlar attıklarını görüyoruz. Özellikle dış ülkelerde homeopatinin ne olduğu, daha doğrusu gerçekte ne olmadığı ortaya çıkmaya başlıyor. Umarız ülkemizde de bu iş fazlasıyla zarara sebep olmadan gerekli adımlar atılır.


Not: Bu yazı 2015 yılına aittir. Şu anda Hubble 25 değil, 2018 yılı itibarıyla 28 yaşındadadır. İlk defa 1946 yılında astrofizikçi Dr. Lyman Spitzer daha net görüntüler elde etmek için uzaya teleskop yerleştirme fikrini öne sürdü. Böylece atmosferin üzerinde bulunan bir noktada yer alan bir teleskop yıldızların, galaksilerin ve uzayda yer alan diğer nesnelerin ışığını atmosferde soğurulmadan ya da herhangi bir etkiye maruz kalmadan önce gözleyebilirdi. Bu nedenle bu tip bir teleskoptan elde edilecek bir görüntü, yeryüzünde bulunan en büyük teleskoptan bile çok daha keskin ve detaylı olacaktı. Bu düşüncenin gerçekleştirilmesi için 1970'li yıllarda Avrupa Uzay Ajansı ve Ulusal Havacılık ve Uzay Kurulu'nun ortak çalışması ile başladı. Ünlü astronom Edwin Hubble'ın anısına bu teleskopa Hubble Uzay Teleskopu adı verilmiştir. Edwin Hubble, evrende bizim galaksimizin dışında başka galaksilerin de olduğunu belirleyen ve evrenin genişlediğini keşfeden kişidir. Edwin Hubble, galaksileri boyutlarına, şekillerine ve parlaklıklarına göre sınıflandırmak istemişti. Bu girişimi sonucunda galaksilerin bizim galaksimizden hesaplanabilir bir oranda uzaklaştıklarını gördü. Evrenimizin genişlediğini anladı. Hubble Uzay Teleskobu, 24 Nisan 1990'da başlayan STS-31 Görevi esnasında Uzay Mekiği Discovery tarafından 560 km yükseklikteki Dünya etrafındaki yörüngesine yerleştirilmiş bir uzay teleskobudur. HUT olarak da adlandırılmakta olan Hubble Uzay Teleskobu, uzaya gönderilen ilk teleskop olmamasına rağmen, fonksiyonları ve de başarıları nedeniyle evreni izleyen en önemli gözümüz konumundadır. Ayrıca 2.4 metre çaplı ana aynasıyla, bugüne kadar uzaya yerleştirdiğimiz en büyük teleskoptur. Sadece görünür ışıkta değil, kızılötesi ve morötesi ışıkta da gözlem yapabilmektedir. Hubble Uzay Teleskobu tasarlanırken eklenen bir özellik, kendini benzerlerinden ayıran en önemli noktalardan birisi olmuştur. O da HUT'un, bakımı uzayda astronotlar tarafından yapılabilecek şekilde tasarlanan tek uzay teleskobu olmasıdır. Bu özellik sayesinde, teleskobu Dünya'ya getirmek zorunda kalmadan astronotların uzayda bakım yapılabilmesi mümkün olmakta. Öyle ki, fırlatıldıktan günümüze kadar geçen süreç içerisine bu teleskoba toplamda 5 sefer bakım ve yenileme yapılmıştır. İlk bakım uçuşu mecburi olarak 1993 yılında yapıldı. Bunun sebebi teleskobun aynasını yapan şirketin aynayı hatalı üretmiş olmasıydı. Ayna hatalı olduğu için gelen görüntüler bulanıktı. Uzayda ayna değiştirmek imkansızdı, Dünya'ya geri getirip onarmak ise çok masraflıydı. Ancak, geliştirilen özel bir optik düzenek, 1993'te uzayda teleskoba takılınca mükemmel görüntüler elde edilmeye başlandı. Tabiri caiz ise, Hubble'a bir gözlük takıldı ve yeniden net görmeye başladı. Hubble uzay teleskobu fırlatıldığı günden itibaren astronomi tarihindeki en önemli gözlem araçlarından biri haline gelmiştir. Astronomların astrofizik alanındaki temel problemlerine çözüm bulmakta büyük yarar sağlamıştır. Hubble teleskopu tarafından kaydedilmiş olan Hubble ultra derin alan adlı fotoğraf, bugüne kadar görünür ışık ile en uzak mesafeden alınmış en detaylı görüntüdür. Birçok Hubble gözlemi; en kesin biçimde hesaplanan evrenin genişleme oranı gibi, astrofizik alanında birçok çığır açıcı sonuç doğurmuştur. Bir kuyruklu yıldızının Jüpiter çevresinde dönmekte olduğu ve gezegene çarpacağı fark edilince, kuyruklu yıldızın çapışı ve gazlardan oluşan dev gezegen tarafından yutuluşu Hubble ile izlendi. Fakat bir gün Hubble Uzay Teleskobu'nun da görevi sona erecek. Onun yerine ise NASA-ESA ve CSA ortaklaşa yürüttüğü çalışmanın ürünü, daha gelişmiş olan James Webb Uzay Teleskobu ile keşifler devam edecek.


24 Nisan'da NASA, Hubble Uzay Teleskopu'nun fırlatılışının 30. yılını NGC 2014 ve NGC 2020 bulutsularının yıldızlarla dolu görüntüsü ile kutladı. Bu bulutsular, Samanyolu'nun en büyük uydu galaksisi olan Büyük Macellan Bulutu'nun en geniş yıldız oluşum yapısının bir parçasıdır. Bu yapıya genelde NGC 2014'ün karmaşık ve mercan benzeri görüntüsünden dolayı Kozmik Resif denilmektedir. Rengarenk olan bu bölgedeki genç ve parlak yıldızların her biri bizim güneşimizden 10 veya daha fazla kat kütleye sahiptir. Bu devasa yıldızlar, oluşturdukları gaz ve tozu savurarak doğdukları bulutsunun içini oyuyorlar. Bölgenin mavi rengi yıldızların mor ötesi ışıklarıyla güçlenen oksijenden gelirken kırmızımsı rengi ise parlayan hidrojen ve azot gazlarından ortaya çıkmaktadır. Yakınındaki mavi renkli NGC 2020 bulutsusu, güneşimizden 15 kat daha büyük ve 200.000 kat daha parlak bir Wolf-Rayet yıldızı tarafından ortaya çıkarılıyor. NGC 2020'nin de rengi merkez yıldızından dağılan ve yaklaşık 11.000 santigrat dereceye kadar ısınan oksijenden kaynaklanmaktadır. Hubble Uzay Teleskobu, bilime paha biçilemez katkılarda bulundu ve gönderdiği evrenimizin nefes kesici görüntüleri ile bilim insanlarının olduğu kadar halkın da ilgisini çekti. Bilimsel katkıları ise 1.4 milyon astronomik gözlemi içeriyor ve daha da fazlası gelecek. NASA, teleskobun en azından 2025 yılına kadar görevde olacağını ve 2030'lu yıllara kadar da yörüngede dengeli bir şekilde kalacağını umut ediyor. Hubble Teleskobu hakkında daha fazla bilgi edinmek için bu linkteki yazımızı okuyabilirsiniz.


İstanbul Başakşehir'de, 20 Şubat 2019 tarihinde İBB Şehit Mustafa Erdoğan Ortaokulu'nun davetlisi olarak bir konferans etkinliği gerçekleştirdik. Velilerimiz ve okul yönetiminin davetiyle gerçekleştirdiğimiz etkinliğe, kurucumuz Zafer Emecan konuşmacı olarak katıldı. Yaklaşık 2 saat süren konuşması sırasında Emecan, basın ve sosyal medyada astronomi ve uzay bilimleri alanında yanlış aktarılan bilgilere değinip, bilim okur yazarlığı kavramına değindi. Ardından Dünya ve ülkemizde gerçekleştirilen çalışmalara değinip, öğrencilerin astronomi ve uzay bilimleri alanında eğitim almaları konusunda tavsiyelerde bulundu. Etkinlik, katılımcıların merak ettiği konular hakkında yönelttikleri soruların cevaplanmasıyla sona erdi. Bu güzel etkinliği gerçekleştirmemizde büyük katkıları olan İBB Şehit Mustafa Erdoğan Ortaokulu yönetimine, yoğun katılım gösteren öğrencilerimize ve misafirperverlikleri için öğretmenlerimize teşekkür ederiz. 10 Nisan 2017 tarihinde, Antalya ...


Bu küçük, sadece 15 bin ışık yılı çapa sahip galaksi, bizden 2.2 milyon ışık yılı uzakta yer alıyor. Yani, yaklaşık bir milyar yıldıza sahip bu galaksi, yerel gökada grubumuzun bir üyesi. IC 10 düzensiz yapılı, 10-15 bin ışık yılı çapa sahip cüce bir gökadadır. Bununla beraber, yerel galaksi grubumuzda yer alan tüm gökadalardan çok daha fazla ve hızlı yıldız oluşumunun gerçekleştiği bir yerdir. Bol miktarda gaz ve toz içeren bu galakside yıldız oluşumu o kadar hızlıdır ki, her birkaç yılda bir yıldız meydana gelir. Bu durumundan dolayı, gök bilimciler tarafından yıldızlarla dolup taşan gökada olarak nitelenen bir sınıfa dahildir. Bizim galaksimiz Samanyolu'nun da yıldız oluşum hızı benzerdir ama, büyüklüğüyle orantıladığımızda Samanyolu'ndaki yıldız oluşumunun çok daha yavaş gerçekleştiğini görürüz. IC 10'da oluşan yıldızların önemli bir bölümü dev kütleli, aşırı parlak yıldızlardır ve bu sayede galaksi küçük boyutuna rağmen oldukça parlak hale gelmiştir. Tabii heveslenmeyin hemen, görece uzakta olduğu ve galaksimiz Samanyolu'nun toz bulutları arkasında kaldığı için dürbün veya ortalama amatör teleskoplarla farkedilmesi oldukça güç. Galakside bu kadar güçlü yıldız oluşumu gerçekleşmesinin olası nedenlerinden biri, Andromeda Galaksisi'nin uyguladığı kütle çekim kuvveti olabilir. Zaten IC 10'un, Andromeda'nın uzak bir uydusu olduğu düşünülüyor. Ayrıca yerel grubumuzun üçüncü en büyük gökadası olan Triangulum'a da oldukça yakın sayılır. Bu da, Andromeda ve Triangulum arasında çekiştirildiğini ve bunun gaz bulutlarını sıkıştırarak galakside yıldız oluşumunun patlama yapmasına neden olabileceğini akla getiriyor. Her ne kadar şu anda en görkemli günlerini yaşıyor olsa da, IC 10'un içerdiği gaz miktarı yeni yıldız oluşumlarıyla giderek azalıyor. Önümüzdeki üç milyar yıl içinde gaz tamamen tükenecek ve galaksideki yıldız oluşumu duracak. Kısa ömürlü dev yıldızların da ölmesiyle, IC 10 yaşlı Güneş benzeri yıldızlar ve soluk kırmızı cücelerden ibaret, soluk, ölü bir galaksiye dönüşecek. Eğer o günlerde, buradaki yıldızların çevresindeki gezegenlerde yaşayan zeki canlılar varsa, geceleri sadece birkaç yıldızın olduğu karanlık bir gökyüzüne bakıyor olacaklar. Gelecekte bir gün, insanlar Mars üz... 2017 Taslak Fen Bilimleri Dersi Eği... 45,000 feete (13.7 km) kadar çıkabi...


Bize yaklaşık 1.500 ışık yılı uzaklıkta bulunan IC 405 , amatör teleskoplarla dahi gözlenebilen parlak bir yansıma/salma bulutsusudur. Caldwell 31, Flaming Star Nebula veya IC 405 olarak isimlendirilen bu bulutsu , Arabacı takımyıldızı yönünde yer alıyor. Bulutsunun parlaklığı yaklaşık 6 kadir olduğu için insan gözünün görme sınırları dışındadır ve çıplak gözle görülemez. Ancak, küçük bir teleskop, hatta dürbünle bile gözlemlenebilmesi mümkün. Bulutsu, AE Aurigae isimli kendi içinde oluşmuş parlak bir yıldızın ışığı ile aydınlanıyor. Yaklaşık 23 Güneş kütlesinde O tipi bir dev yıldız olan AE Aurigae, 33 bin santigrat dereceyi bulan yüzey sıcaklığı ve Güneş'in 59 bin katı ışıma gücüyle bulutsunun parlaklığının asıl sebebi. IC 405, oldukça büyük yaklaşık 5 ışık yılı çapa sahip bir yıldız oluşum bölgesidiraynı zamanda. Çok büyük oranda Hidrojen ve Helyum gazından oluşan bulutsunun derinliklerinde yeni yıldız oluşumları hala devam ediyor. Bulutsuyu şu anda aydınlatan AE Aurigae'nın güçlü yıldız rüzgarları çevresindeki gazı itip sıkıştırıyor ve bu da yıldız oluşumunun daha hızlı gerçekleşmesini sağlıyor. Bulutsuların içinde yer alan yıldız oluşum bölgelerini daha iyi tanımak için bu yazımızı, yıldız oluşumunun nasıl gerçekleştiğini ise şu yazımızı okuyarak daha detaylı biçimde öğrenebilirsiniz. Önümüzdeki onlarca milyon yıl içinde bu bulutsu içinde irili ufaklı yüzlerce yıldız oluşacak. Parlamaya başlayacak olan bu yıldızların güçlü yıldız rüzgarları bulutsuyu dağıtacak. Bulutsudan geriye ise, içinde oluşmuş yıldızlardan meydana gelmiş ışıltılı bir açık yıldız kümesi kalacak. Sonraki milyonlarca yıl içinde, zayıf kütleçekim gücü ile bir arada duran bu açık yıldız kümesi de dağılacak ve yıldızları Samanyolu'nun kollarına saçılacak.


Aslında her şey çok basit bir geometrik olaya dayanıyor. Venüs bir iç gezegen olduğu için, yani Dünya ile Güneş arasında bir yörüngeye sahip olduğu için biz Dünya'dan baktığımızda Venüs'ün yörünge hareketini ayırt edebiliriz. Yani Venüs yörüngesi etrafında nasıl Güneş'in etrafında dolanıyorsa, gökyüzünde de Güneş'in etrafında benzer şekilde dolanır. Hemen alttaki, Starry Night programından alınmış görselde 2 Temmuz 2020 tarihinde gün doğumundan hemen önce Venüs'ün doğu ufkunda kendisini gösterdiğini görüyoruz. Yani, 2020 yaz ve sonbahar ayları boyunca Güneş'in doğumu sırasında göreceğiniz o çok parlak gökcisimi Venüs olacak. Tekrar konumuza dönecek olursak Venüs; zaman zaman Güneş'in önünden geçerken, zaman zaman arkasında kalır. Aynı şekilde bu dolanma hareketi sırasında bize göre Güneş'in sağında veya solunda da kalabilir. Bu sebeple Ay gibi evreler gösterirken, ayrıca bu hareketi ile bir gezegen olduğunu anlamamıza imkan verdiği gibi bize onun Jüpiter olup olmadığını anlamamıza da imkan sağlar. Aşağıdaki görselde Venüs ile Dünya'nın yörüngeleri arasında bir üçgen görülüyor. Buradaki alfa açısı bize Venüs'ün gökyüzünde Güneş'ten kaç derece uzakta olduğunu verir. Dikkat ederseniz bu açı hiçbir zaman belirli bir değerin üzerine çıkamaz, yani Venüs gökyüzünde Güneş'ten en fazla belirli bir derece uzakta görülebilir. Bunun aksine Jüpiter bir dış gezegen olduğu için gökyüzünde Güneş'ten olan görsel uzaklığında bir sınırlama yoktur. Dolayısıyla bir gün batımı sonrasında görüldüğü dönemlerde, Venüs asla doğu ufkunda görülmez . Çünkü açısal uzaklığı buna el verecek kadar fazla değildir. Buradan da bir diğer sonuca ulaşıyoruz, yalnızca gün batımında görünmedikleri. Yörüngeleri dolayısıyla bir taraftayken Güneş'in solunda diğer taraftayken ise sağında kalırlar. Haliyle ya gün doğumu öncesinde Güneş'ten önce doğarlar ya da gün batımı sonrasında Güneş'ten hemen sonra batarlar. Fakat biz genelde gün doğmadan önce uyanık olmadığımız için daha sıklıkla gün batımında görmeye alışkınız. Halbuki benzeri şekilde gün doğumu sırasında görmek de mümkündür. Güneş'e en yakın gezegenimiz olan M... 11 Kasım 2019 tarihinde dünyadaki b...


Derin Bir Nefes Alın, içimizdeki yıldızlardan söz edeceğiz... Ciğerlerinize dolan, kan dolaşımınızda dolaşan, metabolik çalışmalarınızı tetikleyen, yaşamınızı mümkün kılan oksijen yıllanmıştır. Sizden yaşlıdır, hatta Dünya'nın kendisinden bile yaşlıdır. Bahsettiğimiz oksijen, uzun yıllardır ölü olan bir yıldızın kalbinde yaşıyordu. Kemiklerinizdeki kalsiyum? Kanınızdaki demir? Bu hepsi için geçerli. Milyarlarca yıl önce, Dünya, Güneş, hatta bir Güneş Sistemi bile yoktu. Yalnızca, yüzlerce ışık yılı boyunca uzanan göreceli şekilde özelliksiz gaz ve toz bulutu vardı. Bu gaz bulutu yüzlerce, binlerce hatta milyarlarca yıl boyunca sabit olarak tanımlanabilecek bir denge içinde kaldı. Ufak bir dürtme bile bu olgunlaşmamış, dengeli gaz bulutunu parçalayabilirdi. Bu dürtme etkisine, belki de etrafına basınç dalgaları yayan bir süpernova sebep oldu. Yayılan basınç dalgalarının gaz bulutuna çarpması sonucunda, dengeli gaz bulutu kendisini arapsaçı gibi düğümlerin ve akıntıların içinde buluverdi. Bir tutam gaz tedirgin edilip feci bir sıkışma yaşadığında, bazı durumlarda inanılmaz bir yoğunluğa ve basınca ulaştığında, nükleer füzyon dediğimiz işlem genç bir sistemin kalbinin derinliklerinde başlamış olur: İşte bu bir yıldızın doğumudur. Bulutun paramparça kalıntıları bir disk üzerinde kendi düzenlerini oluştururlar. Disk büyüdükçe daha fazla malzeme alan ve yeni güneşin etrafında bir yer için mücadele eden gezegenleri oluşturur. Çarpışmaların ve yoğun ışımanın ardından arta kalan tozlar süpürülür ve geriye bir aile kalır: Bir yıldız , birkaç kayalık gezegen, gaz devleri ve çevresinde astroitler ve donmuş kalıntılardan oluşan bir aile. Güneş Sistemi'yle doğmuş olan ama genel anlamda yeni olan birkaç element, binlerce yıl boyunca Güneş Sistemi'nin içinde uçuştu. İlkel gaz bulutunun içerdiği gazların özellikleri sistemin kaderini belirledi: Yeteri kadar silikon yok mu? Kayalık gezegenler yok. Oksijenin yalnızca izi mi var? Bu gezegenlerin hiçbirinde sıvı su yok. Bir avuç karbon mu var? Oluşan suyun içinde yüzebilecek küçük varlıkların oluşması için kullanılacak yapıtaşı yok. Peki Güneş Sistemi'ni oluşturan bu gaz bulutundaki özel gaz karışımı milyarlarca yıl önce, en başta nasıl bir araya geldi? Doğruyu söylemek gerekirse cevabı zaten vermiştik: Füzyon. Bu yeni doğmuş güneşte ve onun kalbinde, nükleer bir yangın şiddetlendi. Ardı arkası kesilmeyen gaz katmanları, Güneş'in karşı konulmaz kütle çekimi altında ezilerek atomik çekirdeği birleşmeye zorladı. Tıpkı o izlediğiniz kötü romantik komedilerdeki karakterler gibi. Füzyon işlemi, ardında bir miktar enerji bırakır ve sayısız füzyon reaksiyonu Güneş'in milyarlarca yıllık enerjisini karşılamak için yeterlidir. Güneş'in füzyon sayesinde kazandığı bu enerji Dünya'da yaşamın var olması için gerekli olan sıcaklığı ve ışığı sağlar. Füzyon işlemi başlamak için yalnızca hidrojene, yani basit bir protona ihtiyaç duyar. Evrenin ilk anlarında da hidrojenden bol bir şey yoktu. Her şey ondan sonra geldi. Dünya'nın kendi yıldızı Güneş de dahil olmak üzere, gökyüzündeki her bir yıldız yeni elementleri ortaya çıkarmak için çalışan ağır, uykusuz birer fabrikadır. Hidrojenden helyuma, karbon, azot ve oksijene doğru ilerleyen birer fabrika. Daha ağır yıldızlar bu zinciri daha da ileriye taşır; kalsiyum, magnezyum, neon ve argonu ortaya çıkarırlar. Her işlem demir ve nikel oluşturulana kadar ilerler. Ve parti burada sona erer. Demir ve nikelin ortaya çıkmasından sonra füzyon artık enerji açığa çıkarmayı bırakır, enerjiyi kendi içinde toplamaya başlar. Füzyon hala devam eder ama aralıksız devam eden kütle çekimsel çöküşü durdurabilecek hiçbir şey yoktur. Yıldızı yeniden canlandırıp denge durumuna getirebilecek hiçbir enerji üretimi yoktur. Merkeze sıkışmaya çalışan dolgu maddeleri, merkezdeki katı demir top tarafından durdurulur ve dolgu maddelerinin geri çekilmesine sebep olur. Diğer bir deyişle: Booom! Bir süpernova evrendeki deli dolu enerjinin en fantastik görüntülerinden biridir. Milyonlarca yıldız değerindeki bu enerji, tek bir patlamayla birkaç hafta içinde harcanır. Bu enerjik cehennemde her şey mümkündür. Yeni ağır elementler için enerjiyi harcamak ister misiniz? Kimin umrunda yedekte var! Biraz daha var! Parti zamanı! Bu öfkeli patlamada periyodik tablonun geri kalanı var. Bir yıldızın ölüm sancılarından, çekirdeği ile başıboş dolaşan nötrinoların karmaşık dansından doğan bir yıldızın kalbinde ne kaynaşmaz ki. Ama bu sevimli bir masal değil, bilimdir ve bazı kanıtlara ihtiyacı vardır. Teori, bu çalışmasıyla Nobel Ödülü'nü kazanan fizikçi William Fowler tarafından yayınlanmıştır. Bugün bilim insanları yıldızlardan oluşan elementleri, her birinin yıldız ışığında bıraktığı belirgin parmak izini kullanarak tanımlayabiliyorlar. Fizikçiler Dünya'da bulunan dedektörleri, füzyon reaksiyonlarının yan ürünleri olan nötrinoları yakalamak için kullanarak Dünya'nın Güneş'inin çekirdeğindeki füzyon reaksiyonlarını gözlemleyebiliyorlar. Araştırmacılar parçalanmış bulutların arasında sürüklenen elementleri belirlemek için süpernova kalıntılarını inceleyebiliyorlar. Bilim insanları evrendeki bazı elementlerin neden diğerlerinden daha bol olduğunu açıklayabiliyorlar: Eğer yıldızlarda bir zincir reaksiyonu daha yaygınsa, bu reaksiyon sonucu üretilen elementin evrendeki izi de daha fazladır. Ve insanlar gerçekten yıldızlardan oluştuklarını anlayabiliyorlar, belki uzun zamandır ölü olan yıldızların küllerinden ama ne de olsa bunlar da yıldız. Gece gökyüzünde bulunan bu ışık noktaları insanlarla derin ve manalı bağlantılar içeriyor. İnsanların kanları ve kemikleri, insanlığın göksel kuzenlerinin doğumunu, hayatını ve ölümünü içeren doğal döngünün bir parçası. İnsanlar yıldızlardan oluşurlar ve sonrasında yine yıldızlara dönüşürler; her yıldız ölür ve parçaları geldikleri yere geri yayılır. Ve Dünya'nın Güneş'inden gelen ışık sonunda sona erdiğinde, beraberinde insanlığın küllerini karanlığa taşıyacak, yeni dünyalarda onları tekrar şekillendirecek ve olası bir yeni yaşam ortaya çıkaracak.