Houston, bir sorunumuz var; uzay boşluğunda giyebileceğimiz uzay elbisesi kalmadı! NASA'nın denetçisinin hazırladığı bir rapora göre, uzay dairesinin eskiyen uzay elbiseleri parçalanmaya başlıyor ve yedeklerinin gelmesine hala birkaç yıl var. Eğer elbise dolabınızda kullanmadıklarınız varsa, NASA almaktan mutluluk duyar. Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki astronotların üzerinde gördüğünüz şu kostümler milyonlarca dolar tutuyor ve geliştirilmeleri pek çok yıl alıyor. Ayrıca Mars'a ve ötesine ulaşmak için daha gelişmiş kıyafetlere ihtiyacımız olacak; yani şu anki eksiklik çok ciddi bir sorun. Herhangi bir insanlı görev büyük oranda, uzay aracının dışına çıkmak için doğru teknoloji, koruma ve yaşam destek sistemleri ile donanmış koruyucu elbiselere sahip olmaya dayanıyor. NASA'nın Genel Denetçi Bürosu raporunda, mevcut Araçdışı Hareket Ünitesi ; uzay elbisesi tedariğinin, şu an 2024 yılı olarak belirlenmiş olan Uluslararası Uzay İstasyonu'nun kullanımdan kaldırılma tarihine kadar bile dayanmayacağını söylüyor. Yeni nesil uzay elbiseleri geliyor fakat yeterince hızlı değiller. NASA'nın şu anda geliştirme aşamasında olan üç elbisesi var. Farklı görevler farklı tür elbise gerektiriyor ve NASA geleceğin astronotlarına uygun alternatifler sağlamak için üç uzay kostümü programı üzerinde birden çalışıyor: Biri Uluslararası Uzay İstasyonu görevleri için, biri Ay üssü görevleri için ve birisi de muhtemel bir Mars görevi için. UUİ elbiselerinin sıfır yerçekiminde çalışması gerekirken, Mars için olanlar sert bir atmosfer ve hoyrat arazi şartları ile başa çıkmak zorunda. NASA bunları geliştirmek için uğraşıyor fakat zaman daralıyor, özellikle bunları ilk olarak UUİ'de denemek istiyorsa. Yeni nesil bir Starliner kostümü bu yılın başlarında ortaya çıkmış olsa da, bu sadece uzay aracının içinde kullanmak için ve araç dışı faaliyet bakımından uygun değil. OIG, NASA'nın harcadığı paranın bir kısmının israf edildiğini söylüyor: Özellikle, ilişkili görev daha sonra iptal edilmesine rağmen, Ay keşfi için bir elbisenin geliştirilmesine devam edilmesi kararı alınmıştı. NASA kendi düşüncesine göre; devam eden araştırmanın, gelecekte bekleyen her türlü görev için hala faydalı olduğunu söylüyor. OIG, NASA'nın mevcut EMU'ları değiştirmek konusunda yaptığı çalışmayı bitirmekten hala yıllarca uzakta olduğunu ve UUİ'de çalışır durumda olan sadece dört uzay elbisesi kaldığını, diğer yedisinin ise onarılmakta olduğunu veya üste bekletildiğini söylüyor. Önümüzdeki on yıl boyunca bu yaşlanan 11 elbise ile idare etmek zorunda kalabiliriz. Çoğunlukla uzay istasyonundaki bakım ile ilişkili olan ve 2017 2020 Mart ayı arasında planlanan 17 uzay yürüyüşü konusunda büyük bir gereksinim var. Mevcut elbiselerin de birkaç sorunu bulunuyor, bu yüzden acil olarak değiştirilmeleri gerekiyor: El yorgunluğuna ve yaralanmalarına sebep olabilirler, uzun uzay yürüyüşleri için yeteri kadar yiyecek ve su taşıyamayabilirler, yeterince esnek değiller ve bütün astronotlarımıza uyacak kadar geniş beden çeşidi sağlamıyorlar. NASA, mevcut uzay elbisesi takımının, onlara UUİ'de ihtiyacımız olduğu müddetçe dayanabileceğinden emin olduğunu söylese bile, resim epey umutsuz görünüyor. Ancak OIG sorunla ilgileniyor; NASA'nın yeni kostümler geliştirmek ve eskileri korumak için daha düzgün bir plan oluşturmasını istiyor. Uzay dairesi, gelecek birkaç ay içinde bunu yapma sözü verdi. Kapak fotoğrafı: Astronot ve bilim insanı Anna Lee Fisher, 1984 yılında görevine gitmeden önce, yeryüzünde uzay elbisesini giyerken. New York Planetaryumu eski müdürü R... 1 Şubat 2003 tarihinde uzay mekiği ...


Öncelikle şunu belirtelim: Bilimsel alanda çalışmalar yapan astronomlar için renkli fotoğraf önemli değildir. Sadece, bilimsel çalışmaları için ihtiyaçları olan dalga boyunda çekim yaparlar ve çalışmalarını o fotoğraflar üzerinden yürütürler. Çoğunlukla da bu tek bir dalga boyudur ve siyah-beyazdır. Amatör astronomlar ise, fotoğraflarını renkli çekerler. Gördüğünüz tüm renkler gerçek renklerdir. Kimi zamanlar da bilim insanları halka çalıştıkları gök cisimlerini göstermek isterler ve normalde ihtiyaç duymadıkları renkli fotoğrafları yayınlarlar. Bu fotoğraflar da gerçek renklerdedir. Şimdi konumuza astrofotoğrafçılık alanında dönüş yapalım: Aslında bu sorunun temelde iki cevabı var. Bu durum çekimde kullanılan ekipmana göre değişiyor. Bir DSLR kamera, çektiği fotoğrafları eğer tek renk modunda değilse daima renkli olarak çeker. Bu gökyüzü çekimlerinde de böyledir. İsterseniz yıldız, isterseniz bulutsu, isterseniz gökada çekin, renkli çıkacaktır. Hatta seçtiğiniz renk ayarına göre renklerin değiştiğini de görebilirsiniz. Örneğin manzara modunda maviler daha baskın olacaktır. Bu sebeple gökyüzünü çekerken astrofotoğrafçılar olabildiğince nötr haliyle çekmek isterler ki üzerilerinde gereken işlemleri diledikleri gibi yapabilsinler. Aşağıda Ege Üniversitesi Gözlemevimizden çektiğimiz Halter Bulutsusu 'nın tek kare çekilmiş halinin nasıl çıktığı ile, yazılımla bu fotoğrafların birleştirilip işlenmiş halini görebilirsiniz. Aynı fotoğrafın biraz daha farklı işlenmiş hali ise aşağıdaki gibi. Bilimsel çalışmalarda CCD kameralar kullanırız. CCD'lerin renkli olanları olmasına rağmen çoğu zaman renksiz olanları tercih edilir. Ayrıca bu kameraların çözünürlüğü sanılanın aksine bir DSLR kameradan küçüktür. Çekilen fotoğraflar 1024x1024, 2048x2048 ya da 4096x4096 piksel boyutlarında veya katları şeklinde olabilir. Çözünürlüğün düşük olması çoğu zaman önemli değildir. Bunun aksine onu bilimsel anlamda öne çıkaran şey, her bir pikseldeki değerin bir sayısal karşılığı olmasıdır. Böylelikle fotoğraf üzerinden ölçümler yapılabilir. Günümüzde astrofotoğrafçılar da sık sık CCD kullanırlar. Bu durum genelde DSLR'den bir sonraki adım olarak kabul edilir. Peki şaşalı renklere sahip fotoğraflar çekmek isteyen astrofotoğrafçılar neden siyah beyaz fotoğraflar çeksin? Bunun elbette teknik bazı avantajları var, fakat buradaki konumuz renk olduğu için neden siyah beyaz çekmek istediklerine odaklanalım. En nihayetinde farklı kanallarda çekilen görüntüler bir yazılım aracılığı ile birleştirilir. Günümüzde bu konuda en başarılı yazılımlardan birisi PixInsight yazılımıdır. Bu yazılımda çektiğiniz fotoğraflardaki filtreleri tanımladığınız takdirde, çeşitli işlemler sonucunda elinizde renkli bir fotoğraf bulunur. Aşağıdaki Koza Bulutsusu fotoğrafı Sedat Bilgebay tarafından RGB filtreler kullanılarak çekilmiş siyah-beyaz karelerdir. Dikkatle baktığımızda her filtrede farklı bölgelerin farklı detaylar verdiğini görürüz. Eğer bu üç kareyi PixInsight yazılımında birleştirirsek, aşağıdaki renkli haline ulaşırız. Aynı işlemi Photoshop ile çekilen fotoğrafları kanallara atayarak da birleştirebiliriz. Tabi ki olay burada bitmez. Bundan sonra tamamen bilgi birikimi, tecrübe ve yetenekler kullanılarak fotoğraf işlenir ve detaylar ortaya çıkarılarak çok daha güzel hale getirilir. Katkılarından ötürü Sedat Bilgebay'a teşekkür ederiz. Uzay Elbisesi Sıkıntısı: Astronotlara Yetecek Elbise Kalmadı! Houston, bir sorunumuz var; uzay bo... Büyük bilim insanı Carl Sagan, Mars...


Evinizde, işyerinizde veyahut bambaşka bir toprak parçası üstünde aklınıza bir fikir geldi ve şahsi çabanızla, sahibi olarak sizin özelliklerinizi yansıtan bir ürün ortaya çıkardınız diyelim. Eser adını verdiğimiz bu ürün size; işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim hakkı gibi mali haklar ve ayrıca umuma arz, adın belirtilmesi yetkisi, eserde değişiklik yapılmasını men etme yetkisi ve eser sahibinin malik ve zilyede karşı hakları gibi manevi haklar sağlayacaktır. Bu haklara Telif Hakları veya Fikri ve Sınai Haklar denilmektedir. Ya da bilinen bir teknik süreci veya durumu aşan ve sanayiye uygulanabilir bir Buluş ortaya koydunuz. Bu buluşunuz için patent almak suretiyle üzerinde hak sahibi olabilirsiniz. Türkiye için bu hakların hukuki çerçeveleri 5846 Sayılı Fikir Ve Sanat Eserleri Kanunu ve 551 Sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile çizilmiştir. Telif hakları bakımından Ülkesellik İlkesi geçerlidir. Koruma hangi ülkede talep ediliyorsa koruma şartları o ülke mevzuatına göre belirlenir. Patent hakkı içinse uluslararası bir koruma elde edilebilmektedir. Patent İşbirliği Anlaşması ile bir buluşun, birden çok ülkede korunması istendiği takdirde, bunu kolaylaştırmak ve ekonomik hale getirmek amacıyla üye ülkelerin yapmış olduğu bir antlaşmadır. Bu anlaşma kapsamında yapılan patent başvurusunun başvuru tarihi, ileriki adımların atılması sonucunda üye 148 ülke için geçerli olabilecektir. Avrupa Patent Sözleşmesi ile de Tek bir başvuru ile EPC'ye üye ülkelerde patent elde edilebilmesine olanak sağlamaktadır. Avrupa patentinin hangi ülkeleri kapsayacağına patent başvuru sahibi karar vermektedir. Kozmik Anafor'da daha önce incelediğimiz Dış Uzay ile ilgili Beş temel antlaşmada telif hakları ve patent haklarını içeren bir hüküm bulunmamaktadır. 1. Dış Uzayın keşfi ve kullanımı tüm ülkelerin yararı ve çıkarları gözetilerek yürütülür. 2. Dış Uzayın keşfi ve kullanımı hususunda tüm ülkeler özgürdür. 3. Dış Uzay bakımından egemenlik, işgal ve benzer iddialarda bulunulamaz. 4. Devletler, ulusal uzay faaliyetlerinden ve bu faaliyetler esnasında verdikleri zararlardan dolayı sorumludurlar. Uzaya Fırlatılan Cisimlerin Tescili Sözleşmesi İkinci maddesinde bir uzay cismi, Dünya etrafında bir yörüngeye girmek veya daha uzağa gitmek üzere fırlatıldığında cismi uzaya fırlatan devlet, kayıtların tutulduğu tescil sistemine kaydettirmek suretiyle cismin tescil işlemini yaptıracağını ve de uzaya cisim fırlatan her devlet, böyle bir tescil işlemi yapıldığını Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne bildireceği hükmü yer almaktadır. Bu iki anlaşmanın ilgili hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, uzaya gönderilen uzay aracı veya cismi dahilinde uzay ile ilgili faaliyeti esnasında tescil ettiren devletin yargı yetkisi bulunacağından o ülkenin telif yasaları geçerli olacağı uluslararası uzay hukuku doktrininde kabul edilen görüştür. Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü tarafından tavsiye edilen çözüm yaklaşımı da budur. Amerika Birleşik Devletleri Quasi-territorial etki adı verilen bu görüşü kanunlaştıran tek ülkedir. Amerikan Telif Yasası (105 / 35 U.S.C) ilgili maddesinde eserin meydana getirildiği veya kullanıldığı veya ticari işleme konu olduğu aracın ABD tarafından tescil edilmiş olması halinde Amerikan Telif Yasasının; eğer ki tescil bir başka taraf ülke adına yapılmışsa o taraf devletin yasalarının uygulanabilir olduğunu hüküm altına almıştır. ISS-Uluslararası Uzay İstasyonu gibi çok uluslu platformda da eser veya buluş hangi devlete ait bölümde ortaya çıkarsa o devletin telif yasasının geçerli olacağı ISS'nin kurucu anlaşmasının 21. Maddesinde hüküm altına alınmıştır. -Çokuluslu ticari dış uzay faaliyetleri esnasında kullanılacak, işlenecek veya ortaya çıkacak eser ve buluşlar -Dünya dışı bir gök cismi üzerinde meydana getirilecek eser ve buluşlar -Dünya dışı bir uzay faaliyetinde yapay zekanın geliştireceği veya işleyeceği eser ve buluşlar Tüm bu mevzuata rağmen, uzay hukuku bakımından büyük boşluklar bulunmaya devam etmektedir. Uzay ile ilgili baş döndürücü gelişmelerin kaydedildiği ve teknolojik imkanların çok hızlı arttığı bu dönemde Fikri ve Sınai Haklar, Uzay Hukuku için çok özel bir konumda bulunmaktadır. Not: En üstteki görsel, Star Trek Orjinal Seri'nin Way to eden isimli bölümünde, Mr. Spock'ın bir uzay hippisi ile beraber müzik yapmasını gösteren sahnedir. Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi ...


Henüz az sayıda ülke uzay alanında çalışmalar yapmakta olması nedeniyle hukuki altyapısı kesin bağlayıcı yapıya kavuşmamış olsa da, gerek BM kararları, gerekse ülkeler düzeyinde genel mutabakata varılmış konular ve kurallar var. - Uzay Faaliyetleri, Bir Dizi Uluslararası Ve Ulusal Kurallar Çerçevesinde Düzenlenir Uzay faaliyetlerinin hukuki temeli, beş uluslararası anlaşma ve Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilen bir dizi ilkeyle sağlanmaktadır. Bu kurallar, ulusal düzeyde çıkarılan artan birtakım yasa ile de tamamlanmaktadır. İlgili diğer yan ve alt düzeydeki hükümler, uzayla ilgili uluslararası kuruluşlar bağlamında yer almaktadır. - Birleşmiş Milletler Uzay ile İlgili Yasa Yapma Sürecinde Merkezi Bir Rol Oynar Uzaydaki insan faaliyetleri için geçerli olan ana uluslararası kurallar ve hükümler Birleşmiş Milletler nezdinde detaylandırılarak yorumlanmaktadır. Uzay faaliyetleriyle ilgili teknik ve hukuki meseleleri ele alacak Birleşmiş Milletler Dış Uzayın Barışçıl Kullanılması Komitesi adında özel bir komite bulunmaktadır. UNCOPUOS içindeki yasa yapma faaliyeti göreceli olarak yavaşlasa da, komite yörünge uzay araçlarına ait enkazın oluşumunu azaltmak ve yapıcı bir şekilde uzayın sürdürülebilirliğini sağlamak için gönüllü önlemler gibi uzay ile ilgili konuların tartışılması için ana forum olmaya devam etmektedir. - Soft Law Belgelerinin Kabulü Halen Uluslararası Alanda Uzay Sorunlarının Ele Alınmasında En Uygun Yöntemi Oluşturmaktadır Son yıllarda, devletler uzay konularında bağlayıcı olan yeni uluslararası normlar üzerinde anlaşma sağlanamamıştır. Uzay faaliyetleri alanında ortaya çıkan güncel konular, uluslararası toplumu bu hususlara yönelik düzenleyici tedbirler almaya zorladı. Soft Law adı verilen ve bağlayıcı olmayan çözümlerin benimsenmesi, bu hedefe ulaşmanın en uygulanabilir yolu olarak ortaya çıkmıştır. Soft Law belgeleri tipik olarak hükümetlerarası ve sivil toplum kuruluşları bağlamında formüle edilmektedir. - Uzay Aktörleri Arasında Devletler, Hükümetler Arası Örgütler Ve Özel Kuruluşlar Yer Almaktadır Uzay çağının ilk yıllarında uzay faaliyetleri devletlerin münhasır alanında yer almakta iken giderek, uygun bir düzenleyici ortam sayesinde ve potansiyel karlılık beklentisi ile özel kuruluşlar, uzay faaliyetleri alanına aktif olarak girmiştir. Özel şirketlerin ve girişimlerin uzay piyasasındaki etkisi sürekli artmaktadır. Ayrıca, bazı hükümetlerarası örgütler de uzay konularında önemli bir rol oynamaktadır. - Uzay Faaliyetleri Temel Uluslararası Hukuk İlkelerine Uygun Olarak Yürütülmelidir Uluslararası uzay hukuku, uluslararası kamu hukukunun bir dalıdır. Dış uzaydaki tüm faaliyetler, özellikle Birleşmiş Milletler Bildirgesinde yer alanlar olmak üzere uluslararası hukukun temel ilkelerine tam olarak uygun olarak gerçekleştirilmelidir. Bu ilke 1967 Dış Uzay Antlaşması III. Maddesinde yer almaktadır. İstisnalar olmasına rağmen, çoğu ülke BM anlaşmalarının ve uzay hukuku ve yönetmeliklerinin diğer ilgili unsurlarına uymaya çaba ve özen göstermektedir. - Uzay, Ayrımcılık Yapmadan Tüm Milletler Tarafından Keşif ve Kullanım için serbest ve Ücretsizdir. - Gök Cisimleri Dahil Dış Uzayın Hiçbir Parçası Ulusal Tahsise Tabi Değildir Bu ilke, Dünya'daki yasal durumun uzaydaki durumdan ayırt edilmesine açıkça yardımcı olan önemli bir alan hükümdür. Dünya'da devletler, egemen yetkilerini fiziksel bölgeler üzerinde kullanırlar. Egemenlik, kullanım ve işgal iddiasıyla sahiplenme, geçmişte devletlerin sahipsiz alanları talep etmelerinin geleneksel yoluydu. Uluslararası uzay hukuku bu tür bir kendine mal etmeyi ya da farklı bir tabirle öz tahsisi yasaklar ve uzayın ve gök cisimlerinin kimsenin tahsis edemeyeceği uluslararası alanlar olduğunu belirler. Böyle bir yasak, uzay faaliyetleriyle uğraşan tüm özel kuruluşlara da uygulanır. Bu hüküm, gök cisimleri üzerindeki özel mülkiyet iddialarını temelsiz ve hukuki açıdan geçersiz kılmaktadır. Ulusal Tahsise Tabi Olmama ilkesi, 1967 Dış Uzay Antlaşması II. Maddesinde belirtilmiştir. - Uzay Faaliyetlerinin Ticarileştirilmesi, Yirmi Birinci Yüzyılda Büyüyen Bir Eğilimdir Uzay teknolojilerinin artan uygulaması, sivil bağlamda uzay hizmetlerine yönelik artan talep ile birleştiğinde uzayın ticarileştirilmesi için itici bir güç oluşturmaktadır. Daha önce sıkı hükümet kontrolü altındaki sektörler özel sektörler için bu yüzyılda daha erişilebilir olmuş ve ticari girişimlere açık hale getirilmiştir. Bu eğilim özellikle iletişim uydularının üretimi ve işletilmesi alanında ve fırlatma işinde görülmüştür, ancak bu faaliyetlerin yanı sıra ticari uzay yolculuğu ve özel uzay yaşam habitatları gibi alanlar da bu dönüşüme dahil olmaktadır. - Uzay Faaliyetlerinin Sürdürülebilirliği, Çevre ve Güvenlik Endişeleri ile Sınırlamaktadır Önümüzdeki yıllarda uzayda faaliyet yürütme olasılığı, çevre sorunları ve güvenlik kaygılarıyla zayıflamaktadır. Bir tarafta, çok sayıda yörünge kalıntısı uzay nesnelerinin güvenliğini tehdit etmekte iken, öte yandan, uyduların savunma amacı ile bu tür uzay tesislerini potansiyel bir askeri ve stratejik hedef haline getirmektedir. Uluslararası toplum bu konulara yönelik Soft Law girişimleri gerçekleştirmiştir. Uzun vadede bağlayıcı yasal metinler ile hak ve yükümlülüğe ilişkin daha uygun bir yaklaşım tercih edilebilir. - Uluslararası İlişkiler ile Uluslararası ve Ulusal Karar Verme Süreçlerinde Dış Uzayin Kullanımının Etkisi ve Araştırılması Uzay faaliyetlerinin hem sivil hem de askeri açıdan modern toplumlar üzerinde derin bir etkisi vardır. Milyonlarca insan günlük olarak uzay temelli uygulamalarından faydalanmaktadır. Dahası, uzay teknolojileri askeri operasyonların sahadaki verimliliğini ve hassasiyetini önemli ölçüde artırıyor. Sonuç olarak, uzaya serbest erişim ve kullanımın sağlanması ve uzay nesnelerinin güvenliğinin sağlanması, en gelişmiş ulusların siyasi gündeminin öncelikleridir. Ulusal uzay politikaları ve stratejileri, bir ülkenin uzayla ilgili konulara ulusal ve küresel ölçekte yaklaşımını göstermektedir. Günümüzde uzay ile ilgili popüler h... Neredeyse bütün bilim dalları iç iç...


Uzay Hukuku ve Politikaları alanındaki gelişim, 1957 yılı Ekim ayında ilk insan yapımı uydu olan Sputnik'in fırlatılmasını izleyen dönemde ivme kazanmıştır. Bugün uzay hukuku isminde bir uluslararası hukuk alanı mevcut olması ABD ve Sovyetler Birliği arasındaki Soğuk Savaşın bir yansımasıdır. Belli yaşam alanlarında hukuk, birtakım temel ilkeler tarafından şekillenir. Uzayın kendine özgü şartları uzay hukuku bakımından Dünya'dakinden farklı bir hukuki yaklaşımı gerektirmektedir. Bu bağlamda uzay şartlarının hukuk anlamında getirdirdiği; sınırlar, mülkiyet ve sorumluluk gibi konuları önceki yazılarımızda incelemiştik. Bu yazımızda Çift amaçlılık kavramı çerçevesinde Barışçıl Amaç nedir ve ne gibi sonuçlar doğurmaktadır, bunları inceleyeceğiz. - Devletlerin uzaydan faydalanma hakları sınırlandırılabilir mi? - Görevi ne olursa olsun, her uydunun özgürce çalışma hakkı var mıdır? - Her türlü uzay silahı yasaklanabilir mi? - Askeri anlamda tehdit oluşturan her türlü uyduya müdahale edilebilir mi? BM Genel Kurulunda Uzay Güvenliği hakkında yıllık toplantı sonuç bildirgelerinde birkaç maddelik yer ayrılır. Bu sorular üzerindeki tartışmada da yorumlanmaya çalışılan kavram uzay çalışmalarının Çift Amaçlılığıdır. Burada kastedilmeye çalışılan şey, bir uzay aracı ya da sisteminin hem sivil hem de askeri amaçlara hizmet ediyor olmasıdır. Buna en güzel örnek Küresel Konumlama Sistemi GPS 'tır. Günlük hayatta sivil kullanımı yaygın olan bu sistem aslında askeri amaçlarla hayata geçirilmiştir. ABD Uzay Politikası sivil ve askeri ayrımı yapmayan bütüncül bir hareket tarzı izlemektedir. Ama Avrupa Birliği ve Japonya gibi uzay kabiliyeti olan ülkeler sivil-askeri ayrımı yapmaktadır. ABD işgal kuvvetleri tarafından yapılan Japon Anayasası 9. maddesi ile Japonya ülke olarak harp etme hakkından feragat etmiş ve silahlı kuvvetler bulundurmayacağını hüküm altına almıştır . Bunun yansıması olarak da uzay faaliyetleri sadece sivil amaçlı olarak icra edilmektedir. Kuzey Kore'nin faaliyetlerini izlemek için bir uydu fırlatılması hususu Japonya'da bir anayasa ihlali olup olmadığı geçmişte gündem olmuştur. Dış Uzay Anlaşması 4. Maddesinde münhasıran barışçıl amaçlarla uzayın kullanılması amaçlanmıştır. Bu noktada iki tartışma vardır: Birincisi barışçıl sözcüğüne iki farklı anlam verilebilmesi olmuştur. İkinci olarak da münhasıran sözcüğünün durumudur. Barışçıl kelimesine verilen anlamlardan biri askeri olmayan diğeri de saldırgan olmayandır. Herhangi bir araç ya da sistem askeri olabilirken saldırgan olmayabilir. Haberleşme ve yüksek çözünürlüklü gözlem keşif uyduları barışçıl mı kabul edilmelidir? Şüphesiz bu araçlar askeridirler lakin kendi başlarına saldırgan ve saldırı amacı taşımamaktadırlar. Buna rağmen saldırı amaçlı silahları destekliyor olabilmektedirler. Geçmişte, Sputnik'in fırlatılmasından önceki dönemde ABD için uzayın münhasıran yani sadece barışçıl amaçlarla askeri olmayan anlamda kullanılması yönünde iken, bu görüşü 1958 yılı itibarı ile terk ederek saldırgan olmayan biçiminde değişirmiştir. Buna karşın Sovyetler Birliği en başından askeri yoğunluklu uzay çalışmaları yürütmesine rağmen barışçıl terimini askeri olmayan biçimde kabul ettiğini öne sürmüştü. 1967 yılında Dış Uzay Anlaşması imza edilirken bu iki süper güç, barışçıl sözcüğüne saldırgan olmayan terimi kapsamına soktu ve hatta klasik silahların uzaya yerleştirilmesinin önünü açacak şekilde uzay yeteneği olmayan ülkelerin itirazlarına karşın anlaşma metninde kitle imha silahlarını yasaklayacaktı. Nükleer silahların atmosfer ve şu altının yanında dış uzayda da kullanımı halihazırda 1963 tarihli Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması kapsamı içinde yasaklanmıştı. OST ise bu yasağın kapsamını biyolojik, kimyasal ve radyolojik kitle imha silahlarını yasaklayacak şekilde genişletti. Ancak uzaya yerleştirilebilecek klasik ve başka özel silahlar hala bu anlaşmaların kapsamı dışındadır. Zaten uzaya çıkmaktaki asıl güdü daha ilk saniyeden itibaren askeri amaçlarla olmuştur. Bu yeteneğe sahip ülkeler çoğunlukla askeri keşif ve istihbarat uyduları, askeri haberleşme uyduları, askeri seyrüsefer uyduları planlayıp kullanıma soktukça barışçıl sözcüğüne başka türlü bir yorumda bulunmak pratikte bir anlam ifade etmeyecektir. Bugün silah taşımayan bu tipte uyduların barışçıl olma ilkesi ile ters düştüğü iddiasına artık rastlanmamaktadır. Devletlerin resmi uzay politikalarına göre barışçıl ile kastedilen durum bazı şartlarda askeri olmak zorundadır. Bir açıdan askeri olmanın bir anlamı da barışı korumaktır. Örneğin GPS uydularına verilen görevlerden biri nükleer patlamaların denetlenmesidir. Bu kapsamda GPS IIA, IIR ve IIR-M uydularına NDS sistemleri yerleştirilmışıtır. Uzay güvenliği teknolojik gelişmelerin ışığında Güvenlik politikalarının ana unsurlarından biri haline gelmiştir. Uzay Hukukun olgunlaşmamış olması ve barındırdığı muğlak noktalar yüzünden uzay faaliyetlerinden nelerin yasal nelerin yasak olduğu tam anlamıyla belirlenebilmiş değildir. Bundan da öte eğer bir devletin mevcut anlaşmaları ihlal etmesi durumunda karşılaşacağı yaptırımlar belirli değildir. Uzak olmayan bir gelecekte mutlaka yuakrida bahsedilen bu hususlar tamamlanacaktır. Günümüzde uzay ile ilgili popüler h... Magna Carta Libertatum, Yüce Roma h...


Uzay Hukuku kapsamında, dış uzaydaki çalışma ve faaliyetler düzenlenmektedir. Bu alandaki uluslararası düzenlemeler Birleşmiş Milletler çatısı altında şekillenmektedir. Yüzyıllar boyunca oluşan ve olgunlaşan temel hukuk ilkelerinin doğrudan dış uzaya genişletilmesi çoğu zaman sıkıntı oluşturmaktadır. Uzay Hukukunda problem oluşturan birçok durum uluslararası anlaşmalar ile çözüme kavuşmuş görünmektedir. Ancak bunların yanında hala çözüm bekleyen alanlar da bulunmaktadır. Bu yazımızda uzay hukukun güncel sorunlarından denetleme ve yargı mekanizması eksikliğine kısaca değineceğiz. Yaptırım nedir? Yaptırım bir hukuk kuralına aykırı davranılmasının sonucunda yol açılan zararın ortadan kaldırılmasını amaçlar. Yani yaptırım, bir hukuk kuralına aykırı davranılması halinde hukuk düzenince öngörülen sonuçtur. Uzay Hukukunun temelinin atıldığı ve bu alandaki başlıca ilkeleri ortaya koyan 1967 tarihli Dış Uzay Anlaşması bakımından en büyük eksiklik bir denetleme ve yargı mekanizmasının bulunmayışıdır. Anlaşma bünyesinde her ne kadar birtakım yasaklar ortaya konmuş olsa da taraf devletlerin bu hükümleri ihlal edip etmediğine karar verebilecek tarafsız ve uluslararası hukuki bir mekanizmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Örnek vermek gerekirse herhangi bir yörüngedeki uyduya kitle imha silahları veya nükleer reaktör konulursa ve bu durum fiziki bir denetleme neticesinde ortaya çıkarsa, uluslararası anlaşmalarla yasaklanan bu eylemler için herhangi bir yargı süreci şu an için işletilemeyecektir. 11 Ocak 2007 günü Çin, dış uzayda bir AŞAT denemesi esnasında KT-2 füzesi ile kendisine ait eski bir meteoroloji uydusunu imha etmesi, tüm dünyada bir şok etkisi yaratmıştı. Bu çarpışma sonucunda ortaya çıkan binlerce parça, LEO yörüngedeki diğer uydular için büyük bir tehlike oluşturmuş ve uzay çöplüğü oluşturarak uzayın kirletilmesine sebebiyet vermişti. Çin'in icra ettiği bu deneme kendisinin de taraf olduğu Dış Uzay Anlaşması'nın 9 ve 11. Maddesine aykırıydı. Bu hükümlerde özetle; Dış uzayda yapialçak bir deney, insanlık veya başka uzay araçları bakımından risk oluşturuyorsa, deneyi gerçekleştirecek devlet, bu hususu deney öncesi Birleşmiş Milletler kanalı ile duyurur ve ilgili deney uluslararası bir danışma sürecinde değerlendirilir. denilmektedir. Tabii ki de Çin, bu denemesini önceden duyurmadı. Bu tür bir denemenin Dış Uzay Anlaşması ve diğer uluslararası uzay anlaşmalarını ihlal ettiğine dair bir karar alacak makam ya da organ yoktur. Ancak bu tür kararları alacak bir kurum oluşturulduğunda, herhangi bir yaptırım söz konusu olacaktır. Devletlerin egemenlik haklarına karşı olacak her girişim işin doğası gereği zordur. Uluslararası arenada dolaylı da olsa bu tür yaptırım kararlarını alabilecek tek yasal kurul Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'dir. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi , Birleşmiş Milletler'in, üye ülkeler arasında güvenlik ve barışı korumakla yükümlü, en güçlü organıdır. Birleşmiş Milletler'in diğer organları sadece tavsiye kararı alabilirken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin kararları, tüm üye ülkeler açısından bağlayıcılık taşımaktadır. Bu bağlayıcılık, üye ülkelerin tamamına yakını tarafından imzalanmış olan Birleşmiş Milletler Tüzüğü'nde açık bir şekilde belirtilmiştir. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Kararları, üye ülkeler tarafından verilen bir önergenin, 15 üye ülkeden dokuzu tarafından kabul edilmesi ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Daimi Üyesi ülkelerden birinden ret oyu almamış olması şartıyla alınır. Uzay Hukuku bakımından bu dolaylı yolu işletmekten başkaca bir yaptırım mekanizması halihazırda bulunmamaktadır. Magna Carta Libertatum, Yüce Roma h... Neredeyse bütün bilim dalları iç iç...


Son günlerde ulusal medyamızda, haber sitelerinde ve sosyal medyada yeni bir haber dolanmaya başladı. Yine bilimsel konularda hiçbir güvenilirliği olmayan ve araştırma doğrulama zahmetine girmeyen medyamızın her zamanki gibi üzerine atladığı uydurma bir haber yani. Habere göre, 1986'da içindeki tüm mürettebatı ile kalkışından kısa bir süre sonra infilak eden Challenger uzay mekiğininde görevli bulunan astronot Ellison Onizuka'ya ait hatıra değeri olan futbol topu, patlamayla uzay boşluğuna savrulmuş ve 30 yıldır yörüngede dönmekteymiş. Geçtiğimiz günlerde ise, Uluslararası Uzay İstasyonu gözlem penceresine çarpmış ve bu sayede yeniden bulunmuş. Topu bulan astronot Shane Kimbrough, aldığı topu merhum astronot Onizuka'nın kızına geri götürecekmiş. Buraya kadar bir sorun yok gibi duruyor ama, ilköğretim mezunu herkesin anlayabileceği üzere haber sorgulanmaya muhtaç. Çünkü, okuma yazma öğrenmiş herkes bilir ki, bir futbol topunun çok alçakta patlayan bir uzay mekiğinden fırlayıp yörüngeye girmesi mümkün değildir. Uygun yükseklikte fırlamış olsa dahi, yörüngeye girecek hız ve açısal harekete sahip olmadığından kısa sürede yeryüzüne geri düşecektir. Hasbelkader yörüngeye girmiş olsa bile, Dünya yörüngesinde 30 yıl boyunca sağlam halde kalabilmesi de söz konusu olamaz. Ve dahası, devasa yörünge boşluğunda rastgele fırlatılan bir topun uzay istasyonunun yakınından geçmesi de sayısal lotoyu üst üste 10 kere kazanma ihtimalinizden düşüktür. Görüleceği üzere basitçe düşünüldüğünde bile haber değerinin sorgulanması, araştırmadan yayınlanmaması gereken bu hikaye, malesef ana akım medyamız ve haber sitesi olduğu iddiasındaki yerlerde gerçekmiş gibi bolca yayınlandı. Her zamanki gibi sorgulama yok, araştırma yok, doğruluğunu teyid etme çabası ise hiç yok. Top gerçekten tüm mürettebatla birlikte Challenger mekik faciasında hayatını kaybeden astronot Ellison Onizuka'ya aitti ve uzaya götürmek için mekikte yanına almıştı. Mekik parçalandıktan sonra, okyanusa düşen parçalarının arasında Ellison Onizuka'ya ait özel eşyalarla birlikte bu top da bulundu ve NASA görevlileri tarafından astronotun ailesine teslim edildi. Astronotun ailesi ise, kızları Janelle'nin okulunun futbol takımının üzerine imzalarını attığı bu topu bir süre sonra Houston'daki bir okula hediye ettiler. Houston lisesi ise, arka planında böylesi acı bir hikaye bulunan topu; okullarında okuyan astronot Shane Kimbrough'un oğlu vasıtasıyla uzay istasyonuna göndermek ve vefat eden Onizuka'nın amacını yerine getirip ailesine jest yapmak amacıyla Kimbrough'a verdi. Kimbrough, uzay istasyonundaki görevine giderken topu yanına alıp, Onizuka'nın ve kızının yarım kalan hayalini gerçekleştirmiş oldu. Olay tümüyle Challenger faciasının acısını hala yaşan Onizuka'nın ailesine jest yapmak ve Onizuka'yı gıyabında onurlandırmaktan ibaret bir davranış. En üstte yer verdiğimiz ve basında cama çarpmış gibi gösterilen fotoğrafta ise top dışarıda değil, içeride yer alıyor. Kimbrough tarafından çekilip kendi sosyal medya hesabında yayınlanan bir fotoğraf. Bu top daha sonra tekrar geri götürülerek Houston Lisesi'ndeki hatıra bölümüne geri yerleştirilecek. Temel gerçekleri sorgulama yeteneğine sahip olmayan basınımız kimbilir kaçıncı kere böylesi uydurma haberleri manşetine taşıdı bilemiyoruz. Biz saymaktan yorulduk ama, basınımız bir bilene soralım konusundaki vurdumduymazlığından yorulmadı. Kimbilir basınımızda böylesi bilimsel konularla ilgili hit alıp para kazanma amaçlı daha ne uydurma haberler göreceğiz... Gerçi bu cama çarpan top haberinde, bazı yerli astronomlarımız da aynı yanılgıya düşüp olayı gerçek sandı ama, o kadar kusur kadı kızında da olur. Kozmik Anafor ve Hypatia Bilim işbi... Şu anda stres çarkı çılgınlığının s... "Zero G" Fırınında İlk Uzay Kurabiyeleri Pişirildi! 3 Şubat 1984 yılında fırlatılan Cha...


Çok bilinen bir şehir efsanesi, ABD uzayda yazı yazmak için milyonlarca dolar harcayıp uzay kalemi üretmeye uğraşırken, pratik zekaya sahip SSCB'nin kurşun kalem kullanarak bu sorunu kolayca çözdüğünü anlatır. Öyle ki, hikayeyi dinlediğinizde Rusların pratik zekaları karşısında şapka çıkarır, Amerikalılar ile dalga geçmeden edemezsiniz. Oysa durum bu kadar basit değil... Fisher Pen isimli bir firma tarafından 2 milyon dolar harcanarak geliştirilen bu kalem, NASA tarafından kullanılmaya başlanmış, bu sırada Ruslar da kurşun kalem kullanmayı sürdürmüştür. Fakat, aradan biraz zaman geçince, Ruslar ABD'den Space Pen satın almak ve kurşun kalem kullanmayı bırakmak zorunda kalmıştır. Kurşun kalem kullanımının bırakılmasının çok basit bir nedeni var: Yerçekimsiz ortamda uzay aracı gibi dar ve çok hassas aletlerin olduğu bir yerde kırılan kurşun kalemin ucu fırlayıp bu hassas cihazların kritik yerlerine kaçarak büyük sorunlara yol açabilir. Çünkü kurşun kalem ucu iletkendir ve rahatlıkla kısa devre oluşmasına neden olabilir. Tahmin edeceğiniz gibi, yukarı ve aşağı kavramlarının bulunmadığı ağırlıksız ortamda kırılan küçücük bir kalem ucunun nereye uçacağı belli olmayacağı gibi, arayıp bulmak da kolay değildir. Yani uzayda kurşun kalem kullanmak zeka göstergesi değil, aksine her ekibin eline bir saatli bomba vermek demektir. Ayrıca uzay kapsüllerindeki saf oksijenin, küçük bir kıvılcım sonrası kurşun kalemin karbon ucu ve çevresindeki rahatlıkla alev alabilecek olan tahta ile aniden etkileştiğinde neler olabileceğini bir hayal edin. Bugün, ABD, Rusya, Çin veya ESA'nın tüm uçuşlarında ABD üretimi bu uzay kalemleri kullanılıyor. Kurşun kalem kullanımı anlattığımız gibi 1970'lerin başından itibaren tamamen ortadan kalkmış durumda. Bu yazımız, sitemizde ilk olarak 29 Eylül 2017 tarihinde yayınlanmıştır. Bir gün orada olacağına inanan çocu... Nedir bu Higgs bozonu? Adına 'tanrı... Kozmik Anafor olarak, İzmir Ege Üni...


Yemen vatandaşı 3 genç; Adam Ismail, Mustafa Khalil ve Abdullah el-Umari'nin NASA'yı Mars'ı işgal ettikleri gerekçesi ile dava ettiği ve bunlara benzer bir iki hadise daha basında zaman zaman yer alıyor. Günümüzde internette basit bir Google araması ile Ay Tapusu veya Mars Tapusu veren girişimlere rastlamak çok sıradan. Zira bu tapuların hukuki geçerliliğini tanıyan hiç bir kanun veya idare bulunmamaktadır. 1962 yılında Dış uzayın barışçı amaçlarla kullanımı bakımından devletler arası koordinasyon sağlamak amacıyla Birleşmiş Milletler nezdinde, Birleşmiş Milletler Dış Uzay Dairesi kurulmuştur. Birleşmiş Milletler'in girişimi ile 1967 yılında kısa adı DIŞ UZAY ANTLAŞMASI olan bir belge oluşturularak, Uzay Hukukunun Uluslararası Hukuk literatüründe yer alması sağlandı. Türkiye'nin de dahil olduğu 102 ülke tarafından imza edilen ve onaylanan bu antlaşma ile Uzay Hukukunun temel ilkeleri oluşturulmaya çalışılmıştır. 1. Dış Uzayın keşfi ve kullanımı tüm ülkelerin yararı ve çıkarları gözetilerek yürütülür. 2. Dış Uzayın keşfi ve kullanımı hususunda tüm ülkeler özgürdür. 3. Dış Uzay bakımından egemenlik, işgal ve benzer iddialarda bulunulamaz. 4. Devletler hem yörüngeye hem de dış uzaydaki gök cisimlerine veya istasyonlarına; nükleer silah ya da diğer kitle imha silahları yerleştiremez. 5. Dünya'nın uydusu Ay ve diğer gök cisimleri yalnızca barışçı amaçlarla kullanılabilir. 6. Devletler, ulusal uzay faaliyetlerinden ve bu faaliyetler esnasında verdikleri zararlardan dolayı sorumludurlar. Aynı ilkeler doğrultusunda hazırlanan AY ANTLAŞMASInın 11 nci maddesinde açıkça Ay ve diğer gök cisimlerinin İnsanoğlunun ortak mirası olduğu ve Ay yüzeyinde hiç bir mülkiyet iddiasında bulunulamayacağı hüküm altına alınmıştır. Türkiye de bu antlaşmaya 2012 yılı itibari ile katılmıştır. Sonuç olarak ne gerçek kişilerin ne de devletlerin gök cisimlerini bu tür sahiplenmeleri uluslararası hukuk açısından mümkün değildir.


Son 60 yıldır uzay biletini alma yolundaki yolculuğumuzda bir facia yaşanmasına ramak kaldığı ve bizlerin de tırnaklarımızı tükettiğimiz zamanlar yaşandı. Hadi uzay yolculuğumuzda, facianın dibinden teğet geçtiğimiz anlara bakalım. 16 Mart 1966'ta Apollo programının da öncüsü olan Neil Armstrong, David Scott ile beraber uzaya olan ilk uçuşunu altı insan taşıyan Gemini 8 uzay aracıyla gerçekleştirdi. Görevin amacı aslında Agena insansız kılavuz aracıyla beraber Dünya yörüngesine kitlenme tekniklerinin alıştırmasını yapmaktı. Ancak görev içinde bazı şeylerin kötüye gitmesi fazla uzun sürmedi. Fırlatmadan birkaç saat sonra Gemini 8, Agena'yla başarılı bir şekilde kilitlendi ki bu olay uzaydaki ilk kilitlenmedir. Sıkıntı bundan sonra ortaya çıkmaya başlar. Yaklaşık yarım saat sonra, her iki araç birlikte şiddetli bir şekilde kendi eksenlerinde dönmeye başladılar. Armstrong, sinir bozucu bu dönüşten dolayı iki aracı birbirinden ayırır, bu esnada dönüş yaklaşık saniyede bir tur şeklindeydi. Scott telsizden Houston'a Burada ciddi bir problemimiz var! Houston'ın duymak isteyeceği herhalde en son cümle olsa gerek. ve Burada gittikçe hızlanarak dönüyoruz. Agena'dan ayrıldık. diye devam eder. 2012'ye kadarki -Viking görevleri dışında- tüm Mars inişlerinde geniş şişirilebilir hava yastıkları kullanıldı. Gönderilen malzemenin durana kadar Mars yüzeyinde zıplaması ve sonunda durması şeklinde özetleyebiliriz bu metodu 🙂 Kullanılan bu teknik Curiosity ile beraber değişmek zorunda kaldı. Curiosity bu teknik için fazlasıyla geniş ve ağırdı. NASA da bunun yerine 5 Ağustos 2012'deki iniş için Sky Craneadını verdiği bir sistem kullanmayı kararlaştırdı. Sistem şu şekilde çalışıyordu; Mars atmosferine girildikten sonra, dört itici birden çalışacak ve yerden 60 metre yukarıda asılı kalınıp, Curiosity'yi yere kablo yardımıyla salacaktı. Bu yöntem daha önce herhangi bir gezegende denenmemişti aslında. Curiosity'nin Mars atmosferine girişiyle inmesi arasındaki zamanı 7 dakika olarak hesapladılar. Dünya ile Mars arasındaki iletişim gecikmesinden dolayı bu operasyon tamamen otonom olarak planlandı ve her şeyin yolunda gitmesi için bolca dua edildi. NASA geçecek olan bu zamanı 7 dakikalık terör diye isimlendirdi. Şükür ki iniş esnasında herhangi bir aksaklık olmadı ve NASA görev kontrol odasında deliler gibi kutlandı. Gezici aracın durumu gayet iyiydi ve Gale Krateri'ndeki yoluna devam edebilecek durumdaydı. Apollo 13 Ay yüzeyine insanlı olarak gerçekleştirilecek olan üçüncü görev olarak planlandı. 1977'nin 11 Nisan'ındaki kalkıştan sonra görev, ekip için sorunsuz şekilde başladı. Ancak görev başladıktan 55 saat sonra 13 Nisan tarihinde, Dünya'dan yaklaşık 320 bin km uzaklıkta oksijen tanklarından birisi patladı. Ekip uzayda kahraman olmaya kadar gidecek ciddi bir durumla karşılaştı. Swigert'in görev kontrol merkeziyle gerçekleşen meşhur Houston, bir sorunumuz var! telsiz konuşması da bu esnada kayıtlara girdi. Oksijenin uzaya boşalması ve elektriğin kesilmesiyle beraber, astronotlar yüzeye iniş için kullanılacak olan Ay Modülü'nde sığınacak yer aramaya başladı. İnişin iptal edilmesiyle berber, ekip Ay'ın etrafında, eve dönme ihtimalinin de azaldığını düşünerek dönmeye başladı. Ancak, NASA'nın ve ekibin çalışmaları sonuç verdi. Astronotlar 17 Nisan günü Pasifik Okyanus'una kendilerini attılar. Apollo 13 serüveni insan yaratıcılığının muhteşem örneklerinden biridir. Eğer hala bu görevi konu alan Apollo 13 filmini izlemediyseniz kesinlikle izlemenizi öneririz. 16 Temmuz 2013 tarihinde, İtalyan ESA astronotu Luca Parmitano, Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan rutin uzay yürüyüşüne çıktı. Buraya kadar her şey yolundaydı. Parmitano uzay yürüyüşünde NASA astronotlarından Chris Cassidy ile berber, gelecek olan Nauka ismindeki Rus yapımı çok amaçlı laboratuvar modülü için hazırlıklar yapıyordu. Yürüyüşe başladıktan 1 saat 9 dakika sonra, Parmitano kaskının içinin su ile dolduğunu rapor etti. Su burun seviyesine kadar ulaştı ve nefes almakta zorlanmaya başladı, olay sonrasında konuşmasında yaşadığı korkuyu bir sonraki nefesimde ciğerlerimi su ile mi yoksa hava ile mi dolduracağımı bilemiyordum şeklinde ifade etti. Sudan dolayı göremez oldu, emniyet kablosunun yardımıyla kapıya doğru yol almaya çalıştı. Cassidy'nin de yardımıyla kapıdan içeri girip basınçlı odada kostümünü çıkararak suyu boşalttı. Cassidy bu olayı daha sonra korkunç bi durum olarak nitelendirir. Arızanın tıkanan bir filtreden kaynaklandığı saptandı ve elbise tekrar böyle bir şey yaşanmayacak şekilde tamir edildi. Bilen bilir, Uluslararası Uzay İstasyonu yokken Mir Uzay İstasyonu vardı. Bu geniş Rus yapımı uzay istasyonu daha önceki istasyonlarını Sovyet Salyut ve Amerikan Skylab- adeta gölgede bırakmıştı. 1986 ile 2001 yılları arasında yörüngede faaliyet gösterdi. Ancak 1997 yılındaki acayip bir kazadan ötürü neredeyse terk edilme noktasına gelindi. O tarihte, ABD-Rus ortak görevi için Rus kozmonotlar Vasily Tsibliev ve Aleksandr Lazutkin NASA astronotu Michael Foale ile istasyonda bir araya gelirler. Sonraları bu görevler ISS'in yapılmasında rol oynayacaktı. 25 Haziran 1997'de, Ruslar manuel kitleme sisteminin uygulanabilirliğini test etmek için kargo araçlarının istasyona bağlanma-ayrılma süreçlerini uyguluyorlardı. Tsibliev uzay aracını kontrol ediyordu ancak, bir türlü hızını kontrol altına alamadı. Lazutkin fren roketlerini kullanmasına rağmen operasyonun aşırı hızlı gerçekleşeceğini görünce Foale'ye Michael kaçış gemisine gir! dedi. Darbeyle beraber, güneş panellerinden birinde delik açıldı ve Mir kontrolsüz şekilde dönmeye başladı. Foale, istasyondaki ekip ve yerdeki kontrol merkeziyle beraber istasyonu tekrar kontrol altına almanın telaşına girdi. Güç aniden düşmeye başladı ve bölümlerden birinde sızıntı oluştu. Bataryalar da tükenince istasyon sadece güneş panellerinin sağladığı elektriğe kaldı ve bu esnada Dünya'nın karanlık yüzeyinde olduklarından tamamen güçsüz kaldılar. Sonunda Foale, Ruslarla beraber istasyonu Soyuz'un iticilerini kullanarak, yer ekibi de istasyonun kendi iticilerini ateşleyerek kısmen kontrol altına almayı başardı. Artık istasyonun kapatılması gittikçe yaklaşmıştı. İstasyon görevine 4 yıl daha devam edip sonunda komple terk edildi. Bu olay insanlık tarihi boyunca insanlı uzay operasyonlarındaki en ciddi çarpışma olarak hatırlanmaktadır. Faole'nin bu olayla ilgili etkileyici röportajını buradan okuyabilirsiniz.


Uzay ne kadar soğuk, veya ne kadar sıcak? Öncelikle belirtelim; uzay, büyük oranda boş bir ortamdır. Öyle ki, uzayda 1 metreküplük bir hacimde çoğu zaman birkaç tane atom, molekül ve birkaç parçacıktan başka şey bulunmaz. Bilim insanları uzayın sıcaklığı 2.7 kelvin'dir derken uzay boşluğunun sıcaklığından bahsetmiyorlar. Burada bahsedilen, büyük patlamanın ardından, ışık ilk ortaya çıktığında yayılan ve günümüze kadar gelen fosil ışınımın dalga boyudur. Daha başka bir ifadeyle, bu ışıma; -270.4 derece sıcaklığındaki bir cismin yaydığı ışıkla eşdeğerdir. Biliyorsunuz, biz göremeyiz ama; cisimler her sıcaklıkta ışık yayar. Buna; kara cisim ışıması denilir. Uzayın bir sıcaklığı olmamasına rağmen, içeriğinde çok az sayıda bulunan atomlar belli bir sıcaklığa sahiptirler. Eğer bir yıldızdan yeterince uzaktaysanız ve neredeyse hiç enerji almıyorsanız, o bölgedeki boş uzayda bulunan nadir sayıdaki atom parçacığının minimum sıcaklık değeri 2.7 kelvin civarındadır. Bununla beraber, uzay boşluğunda bulunan ve çoğunluğunu hidrojen ve helyum gazının plazma halindeyken oluşturduğu seyrek atom bulutlarının çoğunun sıcaklığı yüzbinlerce, bazen de milyonlarca derece seviyesindedir. Burada seyrek derken gerçekten seyrek bir şeyden söz ediyoruz; nebulalarda gördüğünüz bulut oluşumları bile metreküplük alanda 20-50 civarında atom molekülünden ibarettir. Aklınıza şu soru takılmış olabilir şimdi; madem uzay boşluktan ibaret, bu gaz bulutları nasıl oluyor da bir ısıtıcı güç olmamasına rağmen yüzbinlerce derece sıcaklıkta kalabiliyorlar. Açıklayacağız. Isı, aslen bir enerji türüdür. Basitçe, maddeyi oluşturan atomun titreşim oranıdır diyebiliriz. Atom titreşir, eğer başka bir atomla temas ederse, bu titreşimini ona da aktarır. Buna ısı aktarımı diyoruz. Her elementin ısı aktarım oranı farklı farklıdır, kimi azdır, kimi çoktur ama sonuçta hepsi bir şekilde ısıyı temas yoluyla iletir. Biri 100 derece, diğeri ise 0 derecede olan iki metal parçasını düşünün. Bunları birbirine değdirdiğinizde, 100 derecelik metal parçasından, 0 derecelik metal parçasına ısı akışı başlar. Bu aktarım, her iki metal parça eşit sıcaklığa, yani 50'şer dereceye varana kadar devam eder. Bundan sonra aktarım durur, çünkü her iki metal parçasındaki atomların titreşim oranları eşitlenmiştir. Birinin diğerine vereceği birşey kalmamıştır. Peki boş uzayda, Güneş sönerse ısıtıcısını kaybeden Dünya nasıl soğuyacak? Isısını aktarabilmesi için neye değecek. Farkettiğiniz gibi, Dünya'nın temas yoluyla ısısını kaybedebileceği bir yer yoktur. Çünkü uzay tümüyle boştur, boşluktaki çok az sayıda molekül ve parçacıktan başka temas edebileceğiniz hiçbir yer bulunmaz. Bizler, vakum ortamına, yani uzay gibi madde bulunmayan bir ortama aşina olmadığımız için günlük yargılarımızla düşünüyoruz. Hepimiz biliyoruz ki, bir bardak sıcak çay 15-20 dakika dışarıda kalırsa soğur. Çünkü, çay bardağı ve çayın yüzeyi, oldukça yoğun olan atmosferimizle temas halindedir. Bardağa ve yüzeye dokunan her atmosfer molekülüne sıcak çaydan ısı transferi gerçekleşir. Dünya'da, deniz seviyesine yakın yerlerde, 1 metreküplük alan içinde yer alan havanın ağırlığı 1.2 kg civarındadır. Yani çay bardağımız kilolarca ağırlıktaki atmosferle, milyonlarca hava molekülüyle sürekli temas ederek ısısını 15-20 dakika içinde kaybeder ve çevresindeki hava ile aynı sıcaklığa gelir. Ancak aynı çay bardağını uzay boşluğuna bıraktığınızda bu durum gerçekleşmez. Sıcak çay moleküllerinin temas ederek ısılarını iletecekleri bir atmosfer yoktur. Herhangi bir yere temas edemediği için ısısını kaybetmesi çok güç olur. Bu nedenle uzay boşluğunda çok sıcak bir çay, saatlerce çok sıcak olarak kalır. Şimdi aklınıza birşey gelmiş olmalı: Termos... Evet, uzay uçsuz bucaksız bir termostur. Termoslarımız da aynı ilkeyle çalışır, uzay boşluğunu taklit ederek. Peki uzayda bir yere temas edemiyorsak cisimler nasıl soğuyor? Bunun cevabı, ısı kaybına neden olan ikinci mekanizmada gizli: Her cisim, ama her cisim ışıma yapar demiştik. Biz insanlar bile 37 derecelik sıcaklığımız nedeniyle tıpkı güneş gibi çevremize ısı yayarız. Hatta bu yaydığımız ısı, Güneş'in bizimle aynı orandaki kütlesinin yaydığından çok daha fazladır. Şimdi ısıya duyarlı termal kameraların insanları karanlıkta nasıl görebildiğini anladınız mı? Aslında onlar bizim ısımızı değil, ısımız nedeniyle yaydığımız ışınımı görüyorlar. Ne demiştik, ısı bir enerji biçimidir. İster temas yoluyla, ister ışınımla, ne şekilde olursa olsun her madde bu enerjiyi çevresine yayar. Ancak, ışınım yoluyla ısı kaybı, temas yoluyla ısı kaybından çok daha verimsizdir. Bir cismin ışıma yoluyla soğuması, temas yoluyla soğumasından çok çok daha uzun zaman alır. O nedenle artık enerji üretmeyen ölmüş yıldızlar olan beyaz cüce'ler, milyarlarca yıl boyunca parlamaya devam ederler. Kolay kolay soğumazlar. Buradan bir şeyi daha anlamış olmalısınız. Uzayda bir yıldızdan size ısı enerjisi ancak ışıma yoluyla gelebilir. Siz de o enerjiyi ancak ışıma yoluyla kaybedebilirsiniz. Öyle anında buz tutmaz, çok yavaş biçimde soğursunuz.


Uzay nerede başlıyor? 1966 yılında Fransa, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na Uluslararası hukukta uzayın nasıl tanımlanacağı ve sınırlandırılacağı hakkında bir önerge sundu. BM nezdinde teşekkül ettirilmiş olan UNCOPUOS 'un alt birimlerinden HUKUK ALT KOMİTESİ 1967'deki oturumunda uzay nerede başlıyor konusunu ilk kez doğrudan ele aldı. UNCOPUOS bünyesinde, bugüne kadar, oturumlar boyunca birçok görüş ele alınmış hatta bir sınır belirlemenin gereksiz olduğu bile tartışılmıştır. Ne var ki, halen bir sonuca ulaşılamamış; hatta zaman zaman konunun Hukuk Alt Komitesi'nin gündeminden çıkartılması dahi teklif edilmiştir. 60'lı yılların ruhuna uygun olarak en somut ve ısrarlı öneriler Sovyetler Birliği tarafından sunulmuştur. Bu önerilere göre, deniz seviyesinden itibaren 100-110 km yükseklik bir anlaşmayla hava sahası ile uzay arasındaki sınır olarak belirlenmelidir. Ayrıca, bu öneriler kapsamında, uzay nesnelerinin yörüngeye ulaşmak veya yeryüzüne dönmek için üzerinde uzlaşılan sınırın altındaki irtifalarda yabancı ülkeler üzerinden zararsız şekilde geçiş hakkının devam edeceği de savunulmuştur. Birçok açıdan uzayın ne olduğu tanımlanması ve sınırlandırılması, hava sahası ile uzay arasındaki sınır meselesi hakkında birçok bilim insanı, hukukçu, kurum, birim ve devlet tarafından uzun zamandır farklı platformlarda çeşitli görüşler öne sürülmektedir. Yerçekimi etkisinin sona erdiği nokta, Atmosferin veya atmosferin çeşitli katmanlarının üst sınırı, Alttaki devletin etkili kontrolünün erişebildiği sınır, Yörüngedeki yapay uyduların yeryüzüne en yakın olduğu nokta, Hava direncinin son bulduğu nokta, Uçuşun icra edilebileceği üst sınır gibi kriterler önerilmiştir. Sahacı yaklaşımda savunulan argüman çerçevesinde hava sahası ile uzay arasında kesin bir ayrım yapılmasıdır. Sahacı yaklaşımı savunanlara göre, uzay nerede başlıyor konusunda kesin bir sınırın belirlenmesi, birbirlerinde önemli farklılıklar arz eden hava hukukunun ve uzay hukukunun uygulanabileceği alanları açık ve net şekilde sınırlandırmak, devletlerin egemenliğinin üst sınırını tanımlamak, ulusal hava sahasının güvenliğini korumak ve devletler arasında çıkabilecek çatışmaları önlemek bakımından gereklidir. İşlevselci yaklaşıma göre ise uzay, sadece faaliyetlerin ve uzay nesnelerinin nitelikleri temel alınarak düzenlenebildiği için, hava sahası ile uzay arasında kesin bir sınırın çizilmesi o kadar da gerekli değildir. İşlevselci yaklaşımı savunanlar bu konuda kesin bir sınırın çizilmesi, gerekli ve uygulanabilir olmadığını ve birtakım hukuki problemlerin çıkabilmesinin muhtemel olduğunu söylemektedirler. 1) Sınırın yokluğu dolayısıyla bugüne kadar önemli bir mesele ortaya çıkmamıştır. 2) Sınırlandırma girişimi bazı devletlerin aşırı ülkesel taleplerde bulunmalarına yol açabilir. 3) Sınır çok yüksek tespit edilirse bazı uzay aktiviteleri engellenebilir. 4) Düşük bir sınırın tespit edilmesi ise, devletlerin güvenlik gibi menfaatleri hakkındaki kaygılarını arttıracaktır. 5) Bir kez bir sınır belirlenirse sonradan bunun değiştirilmesi çok zor hale gelecektir. 6) Kesin bir sınır, uzay nesnelerinin sınır ihlali yapıp yapmadığı üzerine uyuşmazlıkların ortaya çıkmasına yol açabilir. Günümüzde uzay sınırının Dünya yüzeyinden yaklaşık olarak 100 km. yukarıda başlaması gerektiği görüşü yaygınlaşmaktadır. Avustralya'nın uzay faaliyetleri hakkındaki mevzuatında 100 km. irtifasının uzay için referans alınacağı hüküm altına alınması ve ABD Federal Havacılık İdaresi FAA- 50 mil (yak. 80 km.) yüksekliğin üzeri uçuşlara katılanlara ASTRONOT rozeti vermesi Sahacı Yaklaşımın benimsenmesine verilebilecek örneklerdir.


Biz insanlar olarak Uzayda yaşam var mı? sorusu nesiller boyunca merak ettiğimiz, uğruna milyonlarca dolar harcadığımız en önemli sorulardan biri. İnsan türü olarak, astrobiyoloji konusunda yüzlerce soru soruyoruz. Sıvı su yerine sıvı metan veya etan içerisinde yaşam başlayabilir mi? Bu gibi onlarca kıymetli sorunun cevabını öğrenebilmiş değiliz. Fakat Dünya adlı gezegenimizde evrimleşen canlılık için birtakım araştırmalar yapabiliyoruz. Uzay boşluğu veya vakum uzay adını verdiğimiz dünya dışı ortamın canlılık üzerine etkisini insanlık tarihi boyunca hep merak etmişizdir. Henüz canlılık tanımını dahi net olarak yapamadığımız için sadece etkilerini anlayabiliyoruz. 1961 yılında Yuri Gagarin'in Dünya dışına çıkması, ardından Apollo 11'in 1969 yılında Neil Armstrong ve Buzz Aldrin gibi Homo sapiens türü hayvanları Dünya dışındaki bir gök cismine taşımasından çok daha önce, çok sayıda başka hayvan türü insanlık adına vakum uzayı tecrübe etti ve çoğu hayatını kaybetti. Drosophila cinsi meyve sinekleri, bilindiği kadarıyla 1947 yılında uzayın etkilerinin araştırıldığı ilk hayvanlar! Neden mi meyve sinekleri? Çünkü hızlı ürüyorlar ve genomlarının %60'ının biz insan türü ile benzerlik gösteriyor. Dolayısıyla bilim insanlarının vakum uzaydaki kozmik radyasyonun canlılığa etkisini anlamak adına önemli adaylar. 2. Dünya Savaşı'ndan sonra Nazilerden alınan V-2 balistik füzelere doldurulan meyve sinekleri, zeminden yaklaşık 109 km yükselerek geri döndü. Bu mesafe kabaca atmosferin en dış tabakasının bir altı olan, yani termosferin başladığı sınıra denk geliyor. Termosferde iyonize radyasyonun yoğun etkileri gözleniyor. Zaten termosferden sonra ekzosfer adı verilen gaz moleküllerinin bulunmadığı ince bir hacimsel tabaka geliyor. Geri dönen kapsül paraşüt ile Meksika'ya iniyor. Ardından görülüyor ki sinekler hayatta ve radikal bir iyonize radyasyon etkisine rastlanmıyor. İnsan dışı denilmesinin nedeni, insanların da birer primat türü olmasından kaynaklanıyor. Özünde uzaya açılacak teknolojiyi geliştirmiş türler primatlardır. Fakat maalesef ki vakum uzayın etkileri insanlardan önce birçok insan dışı primat üzerinde denenmiştir. Yaklaşık olarak 32 primat türü vakum uzaya ulaşmıştır. Bunlar arasında Rhesus makakları , domuz kuyruklu makak , yengeç yiyen makak , sincap maymunu ve şempanze bulunuyor. Aralarında ilk giden, 1949 yılında giden Albert II adında bir Rhesus makağıydı. Kendisi 134 km yüksekliğe erişerek ekzosfere ulaştı. Fakat atmosfere girdiğinde paraşüt bozukluğundan dolayı patlamada hayatını kaybetti. Kendisi, bir sene önce yerden bile yükselemeden kapsülü içinde boğulan Albert I'in öncüsüydü. Fareler uzun yıllar boyunca vakum uzayın insan fizyolojisine etkilerini araştırma konusunda seçilen hayvanlar arasında geliyor. Hatta günümüzde NASA, Uluslararası Uzay İstasyonu'nda fareler konusunda birçok çalışma yürüttü ve görüldü ki düşük kütle çekimine harika bir şekilde uyum sağlayabiliyorlar. 1950 yılında 137 km ile uzay boşluğuna ulaşan ilk fare isimsiz bir bireydi. Fakat anısına birçok bilgi öğretti. Ne yazık ki meyve sineklerinin aksine atmosfere girdiğinde roketin paraşüt yetmezliği nedeniyle parçalanması sonucu Dünya'ya dahi dönemeden hayatını kaybetti. Diğer kuzenlerinin aksine Laika adındaki kozmonot köpek, yörüngeye oturan ilk hayvandı. Sovyetler Birliği zamanında birçok köpek uzaya gönderildi; ancak aralarından en meşhur olanı 1957 yılında giden Laika oldu. Çünkü sadece uzaya gitmekle kalmayıp, aynı zamanda yörüngeye oturdu. 1968 yılında, ABD ve Sovyetler Birliği arasındaki Uzay Yarışı zamanında Ruslar Zond 5 adında bir programla uzaya birkaç tohum, toprak, bazı solucanlar ve iki tane bozkır kaplumbağası gönderdi. Söz konusu canlıları taşıyan kapsül Ay'ın etrafında bir tam tur attıktan sonra 6 gün içerisinde Dünya'ya döndü. Kapsül, Hint Okyanusu'na inişini tamamladı ve içerisindeki kaplumbağalar sağ salim içerideydi. Sadece %10 civarında zayıflamışlardı. 18 Ekim 1963 yılında Felicette adında bir kedi, Fransa uzay programı dahilinde eğitim gören 14 tane dişi kedi arasından uzaya gitmiş ve sağ salim dönmüş ilk kedistronot oldu! Felicette'nin kafa çevresine, nöronlardaki sinyalleri almak için elektrotlar yerleştirildi. Böylece uzay yolculuğunda nörolojik aktivitesi ölçülebilecekti ve duygu durumu kabaca anlaşılabilecekti. Daha sonra medya tarafından Felix The Cat ile reklamlarda ün salmaya başladı. Ancak aradan 50 yıl sonra anısına herhangi bir şey yapılmadığı fark edildi. Zira 1961 yılında Yuri Gagarin'den önce uzaya gitmiş ilk Homindae üyesi kuyruksuz maymun olan astroşempanze Ham, New Mexico'daki Uluslararası Uzay Müzesi'nde Hall of Fame adındaki meşhur salona gömülmüştü. Bu yüzden 2019 yılında Fransa'da bronzdan yapılmış 1.5 metrelik bir heykelinin dikildiği açıklandı. Bu amfibiyenler 1959 yılından beri insanlık adına çok önemli başarılar elde etmişlerdir. Fakat en önemli başarıları 1970 yılındaki uçuşta gerçekleşti. NASA, 1970 yılında Orbiting Frog Otolith adındaki uzay aracı ile yörüngeye iki tane su kurbağası gönderdi. Uzay aracının isminde görülen otolith kelimesi iç kulakta bulunan bazı katı parçacıkların ismi ve dengeden sorumlular. Bu program dahilinde uzay yolculuğunun insanın denge ve iç kulak mekanizmasına olan etkileri araştırılmak isteniyordu. Kurbağaların göğüs ve kulak bölgesine elektrotlar yerleştirilerek, kütle çekiminin çok az olduğu vakum uzayın canlının yön kavramı üzerine etkisi incelendi. Görüldüğü üzere yaklaşık 6 gün sonra iç kulaktaki vestibüler sistem normale döndü. 1961 yılındaki ilk insanlı uçuştan sonra bilim insanları diğer hayvanları uzaya gönderme konusunda daha az hevesli oldu. Fakat yine de vakum uzayın biyolojik etkilerini araştırma hedefi devam ediyordu. 1970 yılında Anita ve Arabella adındaki iki bahçe örümceği uzay programına dahil edildi ve uzay araştırmaları açısından test edildi. Çalışmanın amacı uzayda ağ örebildiklerini araştırmaktı. Gerçekten de ağ örebildikleri gözlemlendi. Sadece Dünya'dakinden biraz daha inceydi. İlk akuanotlar Fundulus heteroclitus türündeki balıklardı. Beraberinde 50 yumurta ile birlikte 1973 yılında NASA tarafından gönderildi. Vakum uzaydan dönen insanlarda baş dönmesi ve bulantı gibi etkileri gözlenirken, balıklarda da yüzme problemleri görülüyordu. Düz yüzmekten ziyade daireler çizerek yüzüyorlardı. Benzer şekilde 2012 yılında JAXA tarafından Uluslararası Uzay İstasyonu'na balıklar gönderildi. İstasyondaki akvaryumda otomatik besleme sistemi, gece-gündüzü taklit eden LED ışıklandırma ve su arıtma mekanizması bulunuyordu. Ayrıca seçilen balıklar da medaka adındaki transparan balıklardı. Bu sayede araştırmacılar balığın anatomisini ve fizyolojisini daha kolay anlayabilecekti. Birçok belgesel yapımına konu olan meşhur tardigradlar veya diğer isimleri ile su ayıları, vakum uzay konusunda tartışmasız en başarılı hayvanlardır! Evet, kendileri mikroskobik omurgasız hayvanlardır. Hatta en yakın akrabaları eklem bacaklılar şubesidir. Fakat unutmamak lazım ki vakum uzaya ve radyasyona dirençli en dayanıklı canlı demek büyük bir hata olur. Zira tardigraddan çok daha dayanıklı arke ve bakteri türleri radyasyona direnç konusunda fazlasıyla üstündür. Bunların en başında Thermoccocus gammatolerans isimli arke, ardından Deinococcus radiodurans isimli bakteri gelir! İyonize radyasyona karşı tardigradlardan kat kat daha fazla dirençlidirler. 2007 yılındaki vakum uzayda hayatta kalmayı başaran ilk hayvanlar tardigradlar olmuştur. Toplamda TARDIS, RoTaRad ve TARSE programları dahilinde tardigradlar birçok kez sınanmıştır. Oksijen azlığı, iyonize radyasyon, inanılmaz düşük sıcaklık ve dehidratasyon gibi onlarca parametreye karşı hiç yorulmadan baş edebilmektedirler. Kendileri yaşamsal faaliyetlerini askıya alarak anhidrobiyoz ve kriyobiyoz formları sayesinde bu tarz ekstrem koşullara karşı kendilerini koruyabilmektedirler. Yaklaşık 10 günlük ilk uçuşun ardından tardigradların %68'nin anhidrobiyoz ve kriyobiyoz formundan aktif formlara dönebildiği görülmüştü! Uzay araştırmaları dahilinde onlarca kez üstün başarı madalyasına sahiptirler. 2003 yılında Kolombiya uzay mekiği Dünya'ya dönerken parçalandı. Trajik olarak mekikteki 7 astronot hayatını kaybetti. Mekik üzerinde 80 bilimsel çalışma bulunuyordu. İlginç olan, patlamanın ardından toplanan parçalar arasında yuvarlak solucanların, yani nematodların inanılmaz yüksek sıcaklığa ve basınca karşı dayandığının gözlemlenmiş olmasıydı! Dolayısıyla uzay araştırmaları konusunda aday olan önemli hayvanlardan biri haline geldiler. Hatta 2018 yılında Rusya'daki bir permafrost içerisinde yaşları 32.000 ila 42.000 yaşında olduğu hesaplanan iki nematod keşfedilmişti. Donmuş topraklardan alınan bu iki birey yaşamsal faaliyetlerini geri döndürebildi! Gezegenimizde, buzların içinde, kaynayan suların altında, asit veya alkali sıvılarda, salt kristallerde, toksik atıklarda ve hatta nükleer reaktörlerin su havzasında dahi mikroorganizmalara rastlanmıştır! Canlılık adını verdiğimiz ancak tanımlayamadığımız bu metabolik faaliyetlerin sınırı kestirilemeyecek kadar geniştir. Dolayısıyla dünyalaştırma alanında ve astrobiyolojide birçok önemli soru doğmuştur. Günümüzde bazı mikroorganizmalar üzerindeki çevre baskısı ve sahip oldukları evrimsel adaptasyonlar nedeniyle birçok ekstrem koşula karşı dayanabiliyorlar. Bilindiği üzere iyonize radyasyona karşı genetik materyallerini koruyan protein sistemleri ve yaşamsal faaliyetlerini askıya alabilen metabolizmaları sayesinde insan için ekstrem olan söz konusu koşullara karşı dayanabiliyorlar. - Cryomyces minteri - Xanthoria elegans - Cryomyces antarcticus - Aspergillus oryzae - Chaetomium globosum - Saccharomyces cerevisiae - Deinococcus radiodurans - Deinococcus geothermalis - Bacillus subtilis - Bacillus safensis - Chroococcidiopsis - Thermococcus gammatolerans - Halobacterium noricense - Methanosarcina barkeri - Arabidopsis thaliana - Rhizocarpon geographicum - Xanthoria elegans - Macrobiotus coronifer - Milnesium tardigradum - Hypsibius dujardini


Hepsinin tanımlarını ve görünümlerini aşağıdaki infografikte inceleyebilirsiniz. Aynı zamanda okulunuzda yahut evinizde poster yapmak için üzerine tıklayıp büyük boyda açabilir, bastırıp kullanabilirsiniz. Güneş'ten yaklaşık 2 bin astronomi ... Zodyak Işığı, ya da daha doğru bir ... 29 Kasım 2020 tarihinde görece büyü... II. Asteroit Madenciliği ve Meteor ...


Günümüzde uzay ile ilgili popüler haberlerde sıklıkla yer alan uzay turizmi, müşterilerine doğrudan ya da dolaylı olarak unutulmaz bir uzay deneyimi yaşatmayı vaat ediyor. Uzay turizminin faaliyet alanlarına örnek vermek gerekirse, yörünge yerleşkelerinde uzun dönem kalma, yörünge ve yörünge altı uçuşlara katılma veya parabolik uçuşlarda yolcularına yerçekimsiz ortamı deneyimleme fırsatı sunması gibi faaliyetler sayılabilir. Peki bu noktada uzay turistlerinin ve uzay turistlerini taşıyacak vasıtaların hukuki konumları nedir? Bu yazımızda ilk olarak ticari alanda bu uçuşları icra edecek uzay araçlarının hukuk önündeki konumunu ve tartışmalarını inceleyeceğiz. 1950'lerde yüksek hız ve irtifalarda görev yapmak için tasarlanan ilk hava uzay araçlarının test uçuşları başarı ile gerçekleşince akabinde 1980'lerde ABD ve SSCB tarafından daha gelişmiş ve nitelikli uzay misyonu araçlarının işlerlik kazanması ile hava-uzay taşımacılık sistemlerinde büyük aşama kaydedilmiştir. Yakın zamanda yeni nesil hava-uzay araçlarının üretimi ve bu araçların testlerinde elde edilen yeni başarılar ile uzay taşımacılığı ve yörünge altı uzay turizmi gibi imkanlar doğmuştur. Uçuşunu bir ticari hava aracına kıyasla sekizde bir daha kısa bir sürede tamamlaması planlanan yörünge altı tip uzay araçları bakımından hava hukuku mu yoksa uzay hukuku mu veyahut birleştirilmiş bir hava-uzay hukuku uygulanmalı sorusu ön plana çıkmaktadır. Bu noktada uzay ve hava sahası neresidir, nerede başlar sorusunu daha önceki yazımızda cevaplamıştık. Çeşitli BM uzay antlaşmalarında uzay nesneleri, insan tarafından uzaya fırlatılan veya fırlatılma teşebbüsünde bulunulan herhangi bir şey olarak tanımlanmaktadır. Bu tanım Sorumluluk Sözleşmesi Madde 1/d ve Tescil Sözleşmesi Madde 1/d'de uzay nesnesinin parçaları, fırlatma araçlarını ve onun parçalarını da kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Malum bu uzay nesneleri uzaya roketler yardımıyla taşınmaktadır. İtici güce sahip ve fırlatma olgusuyla hareket eden roketler, alışageldiğimiz hava araçlarından farklı olarak kendinden itişli ve havaya ihtiyaç duymadan atmosfer dışında da faaliyet göstermektedirler. Roketler, atmosfer boyunca kat ettiği hava sahasında uluslararası hukuk bakımından tıpkı hava araçlar gibi bir hava aracı olarak kabul edilmemektedir. Bu hali ile uzay hukuku rejimine tabidir. ABD'nin uzay mekikleri ve bir zamanlar için SSCB'nin Buran'ları yeniden kullanılabilme özelliklerine sahip bir tasarımla uzay faaliyetlerini icra eden aerodinamik tasarıma sahip hava-uzay araçlarıdır. Orbiter, dış yakıt tankı ve muhtelif adet besleme roketinden oluşan bu araçlar da uzay aracı olarak kabul edilmekte, Amerikan mevzuatına göre uzay aracı olarak tescil edilmektedir. Mekikler de roketler gibi uzay hukuku rejimine tabidirler. Uzak olmayan bir gelecekte ise yeni nesil hava uzay araçları geleneksel uçaklar gibi, örneğin New York'tan kalkıp tipik bir Concorde uçağının 198 dakikada aldığı Paris uçuşunu yörünge altı rotada 71 dakikada kat edebilecektir. Bu uçuş esnasında hem hava sahası hem uzay sahası kullanılacaktır. 1) Sahacı Yaklaşım: Bu yaklaşımda hava-uzay aracının bulunduğu saha veya konum ön plana alınarak bir hukuk çerçevesi çizilmesi gerektiği fikri desteklenmektedir. 2) İşlevselci Yaklaşım: Hava-uzay aracının ne tür bir faaliyet göstereceğine bağlı olarak bir hukuk rejimi tayin edilmesi gerektiği fikrini ortaya koyan bu yaklaşım, evrensel ölçekte en çok desteklenen yaklaşım özelliğindedir. Örneğin iki ülke arasında taşıma/ulaştırma faaliyeti kısmen uzaydan yapacak olan bir hava uzay aracı, faaliyeti bakımından hava aracı olarak kabul görecek ve hava hukuku rejimine dahil olacaktır. Uzay turizmi bu noktada farklı bir mesele arz etmektedir. Yazımızın başında da belirttiğimiz gibi, uzay turizminin vaadi yolcularını/uzay turistlerine yerküreyi bir bütün halinde izletmek, yerçekimsiz bir ortam deneyimi sunmak vs. sağlamaktır. Uzay turizmine hizmet eden araçlar veya uzay nesneleri, kalkış yaptığı ya da fırlatıldığı ülkeye bir uzay faaliyeti yaparak geri döneceği için uzay hukuku rejimine tabi tutulacaktır. Özetle, salt uzay faaliyeti icra edecek hava uzay araçları yerküreden kalkıştan veya fırlatılıştan itibaren uzay hukukuna tabi kılınacak; SpaceShipOne gibi havada fırlatılan araçlar ise havada fırlatılmalarına kadar hava hukukuna, fırlatılmalarını müteakip uzay hukukuna tabi olacaklardır. Bu yazımız, sitemizde ilk olarak 16 Mayıs 2018 tarihinde yayınlanmıştır. Kozmik Anafor Batman gönüllü il tem... Star Wars Evreni, Gerçeğe O Kadar Uzak Değil! Bu sıralar Star Wars hayranları, St...


Bilindiği üzere 1950 ve 60'lı yıllar ABD ve Sovyetler Birliği arasında hararetli bir uzay yarışının yaşandığı yıllardı... Hoş, bu yarış bir anlamda insanlığın uzay çalışmalarında inanılmaz mesafeler katetmesine yardımcı oldu. Fakat bir yandan da göz göre göre vahim trajedilerin ortaya çıkmasına zemin hazırladı. Yaşanan ciddi aksaklıklar sebebi ile Soyuz 1, yörüngede SSCB üzerinden ilk geçişinde dünyaya indirilmek istendi. Komarov bu sırada eşi ile bir telsiz görüşmesi yaptı. Doğrultu sabitleme sistemindeki arıza sebebi ile araç kontrolsüz bir şekilde dönüyordu ve bu sırada Komarov eşine telsizden bir Kızılordu Subayı olarak tüm soğukkanlılığı ile veda etti. 24 Nisan 1967'de araç Dünya'ya düşmeden önce, telsizden son kez Sovyeter Birliği Başkanı Aleksey Kosigin'in sesi duyuldu. Komarov'a; ülkesinin onunla gurur duyduğunu anons etti... Ardından araç, Ural Nehri civarında Orenburg'a çakıldı. Çoğunuz için başlık çok ilginç gelm... Sokakta aylak aylak dolaşıyor veya ...


İnsanoğlu, yapısı gereği sahip olduğu merak ve rekabet duygusunu birçok yerde açığa vurmaktan kendini alıkoyamadığı gibi, konu uzay olduğunda da aynı duyguları aksettirmiştir. Eski çağlarda insanlar kuşlarla veya balonlarla Ay'a gitmeyi düşlerken, uzay yolculuğu ile ilgili gerçekçi düşünceler ancak 19.yüzyılın sonlarında ortaya çıkmaya başlamıştır. Zaten, bir uluslararası siyasi ve askeri gerginlik olan soğuk savaş, iki süper güç olan ABD önderliğinde Batı Bloku, Sovyetler Birliği'nin önderliğinde de Doğu Bloku ülkeleri arasında 1947'den 1991'e kadar devam etmiştir. Bu sıralarda ilk olarak, Ruslar 4 Ekim 1957'de dünyanın ilk insan yapımı uydusu olan Sputnik'i uzaya yollayınca, ABD ve Rusya arasındaki soğuk savaş uzay yarışına dönüşmüştür. Sputnik-1'in fırlatılması uzay yarışının başlangıcına ve ABD'de Sputnik krizine neden olmuş, çalışmalarını hızlandıran ABD Explorer-1 adlı uyduyu fırlatmıştır. Bu uydular bilimsel çalışmalarda kullanılmış olsa da, uyduların asıl amacı; uzay yarışını devam ettirmekti. Bu bilimsel amaçlı uyduların ardından, iki ülke de iletişim amacıyla kullanılmak üzere çeşitli uydular göndermiştir. ABD'nin ve SSCB'nin Dünya yörüngesine uydu göndermeyi başarmalarının onlara kazandırdığı tecrübe önce SSCB'ye daha sonrada ABD'ye uzaya canlı gönderme cesaretini verdi. SSCB ilk olarak meyve sineklerini, ardından Laika isimli köpeği, daha sonra Ay'ın etrafında dolaşan ilk canlılar olan kaplumbağaları uzaya gönderdi. Bu sırada uzay yarışında geri kalmak istemeyen Amerika şempanzelerle deneylerini sürdürüyordu. Gerekli koşullarda uzayda bir canlının yaşayabileceğini orta koyan SSCB için sıradaki görev uzaya bir insan göndermekti. Ve nihayet 12 Nisan 1961'de Yuri Gagarin adlı kozmonot, Rus roket tasarımcısı Sergey Korolyov tarafından tasarlanan Vostok-1 aracının yörüngeye oturtulması ile uzaya gönderilen ilk insan olarak tarihe geçti. Yuri Gagarin'in tarihi uçuşundan sadece 24 gün sonra ise, Alan Shepard 5 Mayıs 1961'de Freedom 7 adlı uzay aracıyla uzaya giden ilk Amerikalı ve ikinci insan ünvanını aldı. Bu arada uzay yarışı hızla devam ederken, SSCB birçok ilke imza atmıştı. Rus Valentina Tereşkova 16 Haziran 1963'te Vostak 6 ile uzaya gönderilen ilk kadın oldu. Aleksei Leonov 18 Mart 1965'te ilk uzay yürüyüşünü gerçekleştirdi. Alan Shepard'ın Amerikan uzay tarihi açısından bu kritik uçuşunun başarılı olmasıyla Gemini ve Apollo programlarına yeşil ışık yakıldı ve insanlığın hayali olan Ay'a ayak basmaya giden yol açılmış oldu. Amerika o zamana kadar yapılan uzay araçlarından farklı olarak Ay'a yanaşmak ve iniş yapmak için uzayda manevra yapabilen araçlara ihtiyaç duyuyordu. Ancak Amerika, hem uzay yarışının da etkisiyle hem de o zamanki Amerikan başkanı Kennedy'nin uzay havacılığına verdiği destek sayesinde 1969 yılında Apollo 11 isimli uzay aracıyla Neil Armstrong'u ve Aldrin Kaya'yı Ay'a ulaştırmıştır. Neil Armstrong Ay'a ayak basan ilk insan olarak tarihe geçmiştir. SSCB de Ay'a insan gönderme çabalarında bulunmuş fakat her ne kadar kabul etmese de başarısız olmuştur. Hatta, Ay'a insan göndermenin gereksiz masraf olduğunu, kaynaklarını ülke refahı için kullanacaklarını ve böyle bir riski gereksiz yere almak istemedikleri konusunda açıklamalarda bulunmuşlardır. Ancak yine de Ay'a bazı robotlar göndererek toprak örnekleri almışlar ve deneyler yapmışlardır. SSCB'nin bu hususta başarısız olmasına sebep olarak, 1966'da Rus roket tasarımcısı Sergey Korolyov'un ölümü, Soyuz' un atılışında ki başarısızlıklar ve N1 roketlerinin başarısızlıkla sonuçlanan denemeleri denilebilir. Bu durumda ABD, Neil Armstrong'u Ay'a indirince uzay yarışının asıl galibi oldu ve Ruslar Ay'a insan göndermekten vazgeçti. Ruslar'ın asıl amacı askeri uydular yapmak ve Mars'a insan göndermekti. Mars'a insan göndermeden önce uzayda ve Ay'da istasyonlar kurmayı planlamışlardı. Rusya'da birden fazla uzay çalışması yapan grup vardı. Bazıları ABD'ye nükleer bomba atabilecek kapasitede büyük roketler tasarlarken, bazı roket uzmanları ise uzayda, Ay'da ve Mars'ta astronotların uzun süre yaşayabileceği kalıcı uzay istasyonları planlıyordu. Böylece Rusya, yeni bir atak yapmak için uzay istasyonları kurmaya yöneldi. Uzay istasyonu kurma projesi hem daha az risk içeriyor hem de maddi açıdan daha uygun görünüyordu. SSCB tarafından uzayda bir inşa yapabilmek adına çalışmalar sürdürüldü ve 1971'de ilk uzay istasyonu olan Salyut 1 Proton-K adlı roketle insansız olarak yörüngeye oturtuldu. İstasyon modüler değildi ve tek parça halinde uzaya yollanmıştı. Uzay istasyonuna gönderilen uzay aracı Soyuz-10 istasyona bağlanırken sorun çıktı. Kozmonotların 24 saat süren çabasına rağmen uzay aracı istasyona kenetlenemedi. Bağlantı elemanları arasında 9 santimetre mesafe kalmışken sistem arızalandı ve Soyuz-10, kozmonotlarla dünyaya döndü. Birkaç hafta sonra fırlatılan Soyuz-11 uzay aracı ise istasyona sorunsuz olarak bağlandı. Kozmonotların 3'ü de istasyona geçti ve orada 23 gün çalışarak uzayda kalma rekorunu kırdı. Dünyaya dönüşte ise atmosfere girerken uzay aracının basınç vanası arızalandı. Araç paraşütle yere indiğinde kozmonotların üçü de havasızlıktan ölmüştü. Dönüş iki kişilik olmasına rağmen yöneticiler kozmonotlara uzay elbisesi kapsülü giydirmeyerek araca üç kişi sığdırmıştı. Bu felaketten sonra kapsülün içinde kozmonotların mutlaka uzay elbisesi ile bulunması gerektiği kanıtlanmış oldu. Salyut 1 ile birlikte farklı zamanlarda toplam yedi Salyut istasyonu gönderildi. Ayrıca uzayda eklenti yapılamadığı için yeni gelişmeler oldukça yeni Salyut modelleri üretilip yörüngeye oturtuluyordu. Bu istasyonlar SSCB'nin ABD'ye karşı üstünlük sağlama çabalarında kullanılmasının yanısıra, uzayın insan organizması üzerindeki etkilerinin incelenmesine ve birçok bilimsel deneyin uzayda yapılmasına ortam hazırladı. Bazı Salyut uçuşları gizli askeri uçuşlar olmakla birlikte, Salyut 2, 3 ve 5 çok gizli askeri Almaz projesine dahildi. Örneğin, Salyut 3'ün bir ABD uzay aracının saldırısına karşı kendisini koruyabilmesi için istasyona 23 mm'lik bir Nudelmann makineli tüfeği yerleştirildiği belirtilir. Söylendiğine göre tüfek, istasyonun uzun ekseni üzerine yerleştirilmiştir. Kendi başına hareket ettirilemediğinden, istasyonun doğrultusu değiştirilerek nişan alınmaktadır. Sovyetlerin yörüngede böyle bir savunma silahına ihtiyaç duyma nedeni, ABD'nin insanlı Sovyet uydularına karşı da kullanılabilecek olan askeri Ay Örümceği benzeri planları olabilir. 7 tane Salyut istasyonunun 7.si olan Salyut-7 1991 yılana kadar yörüngede kaldı ve birçok kozmonotu ağırladı. Salyut uzay istasyonları uzun süre görev yaptı ve yeni modeller geliştikçe eskiler devre dışı bırakıldı. SSCB'nin uzay istasyonları projelerine ilgi duyan ABD, Salyut 1 fırlatıldıktan sonra uzay istasyonu inşa etme çalışmalarına başlamıştır. Böylece bir insansız uzay istasyonu olan Skylab, değiştirilmiş bir Saturn V roketi kullanılarak, 77 ton civarı ağırlığı ile 14 Mayıs 1973 tarihinde NASA tarafından fırlatılmıştır. Skylab, ABD'nin ilk uzay istasyonudur. Skylab'ın ilk uzay istasyonu olduğu yönünde yaygın fakat yanlış bir kanı vardır. Gerçekte Skylab, Uzay Yarışı döneminde, Sovyetler Birliği'nin Salyut 1 uzay istasyonundan sonra ve muhtemelen ona karşılık olarak yörüngeye oturtulmuştur. 1973 ve 1979 yılları arasında dünya yörüngesinde tur atmış olup, insanların yörüngede daha fazla kalabilmesi ve ağırlıksız ortamda çeşitli deneylerin yapılabilmesi amaçlanmış ve bunun için bir atölye, bir güneş gözlemevi ve diğer sistemler içermiştir. SL-2, SL-3 ve SL-4 kod adlarını taşıyan insanlı uzay uçuşlarının ilkinde kalkışta arızalanan ve istasyonun aşırı derecede ısınmasını önlemek için yapılmış olan bir Güneş şemsiyesinin tamiri söz konusuydu. Tamirin başarılı olmaması durumunda istasyon, kısa sürede aşırı sıcaktan dolayı kullanılamaz hale gelecekti. 25 Mayıs 1973'te uzaya fırlatılan ekip, önce arızalanmış koruyucu şemsiyenin yerine bir yedeği yerleştiren uzay yürüyüşleri yaparak başarılı oldular. Daha sonra ikinci bir uzay yürüyüşünde arızalanan güneş pilleri değiştirildi. Bundan sonra deneyler yapıldı ve 28 gün uzay istasyonunda kalındı. Bu süre, o tarihte bir rekordu. Soğuk savaşın etkisini yitirmesiyle birlikte, 1973'teki petrol krizi ve Sovyetler' in yaşadığı ekonomik güçlükler, uzay yarışının hızının azalmasına neden oldu. Ortak bir Amerikan-Sovyet uçuşu için görüşmeler 1969'da başladı ve görüşmelerde Salyut ve Skylab istasyonlarının kullanılması önerileri reddedildi. Bunun yerine, uzayda acil kurtarma operasyonları için hem Amerikan hem Sovyet uzay araçlarına uygun bir kenetlenme mekanizması geliştirildi. 1970'de projenin çalışma grubu oluşturularak, Mayıs 1972 yılında SSCB ile ABD arasında Apollo-Soyuz Test Projesi adlı bir proje imzalandı. İçerisinde Aleksey Leonov ve Valeri Kubasov'in bulunduğu Rus uzay aracı Soyuz 19, 15 Haziran 1975 tarihinde Baykonur Uzay Üssü'nden fırlatılırken, yine aynı tarihte içerisinde Thomas Stafford, Vance Brand ve Deke Slayton'dan oluşan mürettebatın bulunduğu Amerikan Apollo uzay aracı Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlatıldı. 17 Haziran 1975'de Amerikan Apollo ve Sovyet Soyuz araçları kenetlendiler. Uzay adamları bazı seremonileri yerine getirdikten sonra birbirlerinin uzay gemilerine geçerek incelemeler ve muhtelif deneyler yaptılar. Kenetlenmeden 44 saat sonra iki uzay aracı birbirinden ayrılarak 50 m kadar uzaklaştılar. Apollo uzay aracı, gölgesini Soyuz'un üzerine düşürerek yapay bir güneş tutulması yarattı. Böylece Soyuz 'daki uzay adamları Güneş'in taç tabakasının fotoğraflarını çekebildiler. Bu deneyden sonra iki uzay aracı tekrar kenetlendi. Üç saat daha kenetlenen uzay araçları, ikinci ve son kez ayrıldılar. Uzay araçları 40 m mesafeden morötesi emilim deneyini gerçekleştirdiler. Bu deney, yörünge yüksekliğinde oksijen ve azot elementlerinin tam miktarını tespit etmek amacıyla yapılmıştı. Bundan sonra uzay araçları ayrılarak kendi yollarına gittiler. Soyuz 19, 21 Temmuz'da Kazakistan'a indi. Apollo ise bir dizi deney daha gerçekleştirdikten sonra, 24 Temmuz'da Dünya'ya döndü. Bu uçuş, Apollo uzay aracının son uçuşu olmuştur. ABD, bundan sonra insanlı uçuşlara altı yıl ara vermiş ve ancak 1981'de uzay mekiği ile tekrar başlamıştır. ASTP, uzayda uluslararası bir kurtarma çalışmasının yapılması için gerekli teknolojinin gelişmesini sağlamış ve bir prova görevi görmüştür. Ancak uzay çalışmalarının geneli düşünüldüğünde, bir iyi niyet gösterisi olmaktan öteye gitmemiştir. Bu tür bir kurtarma operasyonunu gerektirecek herhangi bir durum ortaya çıkmamıştır. Ayrıca ASTP, iki süper gücün bir arada yürüttüğü ilk insanlı uzay uçuşu olduğundan, Uzay Yarışı'nı sona erdiren olay olarak yorumlanmaktadır. İki ülkenin uzay alanındaki rekabetini sona erdirse de, Soğuk Savaş, ASTP'den sonra da devam etmiştir. Mir kelimesi, Rusça barış ve dünya olmak üzere iki anlam taşır. Mir uzay istasyonunun yapılmasına 1976'da karar verilmiştir ve Mir, insanlığın uzayda uzun süre düzenli olarak içinde yaşadığı ilk uzay istasyonudur. Bu istasyonun amacı diğerlerinden farklı olarak, gövdesi uzaya çıkarıldıktan sonra diğer bölümlerin uzayda monte edilmesiydi. İlk modülü 19 Şubat 1986'da uzaya gönderildi. Eklentiler için Rus uzay araçlarının, Salyut uzay istasyonuna bağlandığı kenetlenme sistemi kullanıldı. Mir'e aynı anda iki uzay aracı kenetlenebiliyordu. Aynı zamanda Mir'in fazladan iki kenetlenme bölümü daha vardı. Bu bölümlere yeni modüller de bağlanabilmekteydi. Kozmonotların tehlike anında dünyaya dönebilmesi için bir Soyuz uzay aracı da istasyona bağlı olarak bekletilmekteydi. Ayrıca İstasyonun askeri amaçlarla da kullanılması için kenetlenme bölümleri 20 tonluk modüllerin bağlanacağı şekilde üretildi. 374 kilometre yükseklikte yörüngeye oturtulan Mir'e 10 yıl içinde 7 modül daha eklendi. Mir'in kütlesi 29,7 tona, boyu 19, eni 31 ve yüksekliği 27,5 metreye ulaştı. Hızı saatte 27.700 kilometre idi ve dünyanın çevresinde 91,9 dakikada bir tur atıyordu. Dünya çevresinde toplam 83,331 tur attı. Fransa, İngiltere, Avusturya, Almanya, Japonya, Slovakya, Hindistan, Suriye, Afganistan ve Bulgaristan'ın astronotları Mir'de kalmıştı. ABD ve Rusya, soğuk savaşa karşın, ortak uzay program görüşmeleri yaptı ve ABD Başkanı Bush ve Rusya Devlet Başkanı Yeltsin 1992'de ilgili protokolü imzaladı. ABD'nin Uzay Mekikleri, uzayda Mir'e kenetlenebilir hale getirildi. Mekikler, Mir'e Rus kozmonot taşıdı ve Mir'de kalanları dünyaya getirdi. ABD'li astronotlar Mir'de Ruslar ile çalışmalar yaptı. Yörüngede 1986 ile 1996 yılları arasında gönderilen pek çok modül ile başarılı bir şekilde kenetlenen Mir'in, 23 Mart 2001 tarihinde görevi sona erdi ve atmosfere girerek yanması sağlandı. Son günlerine kadar, pek çok girişimcinin, muhtemelen ilk yörünge televizyon/film stüdyosunu kurmak için, Mir'i almak gibi planları vardı. Ne var ki istasyon daha fazla kullanılamayacak kadar güvensizdi. Uzay topluluğundan pek çok kişi hala Mir'in en azından bazı parçalarının kurtarılabilir olduğunu, ayrıca yörüngeye materyal çıkarmanın yüksek maliyeti göz önünde bulundurulduğunda, Mir'in yok edilmesinin büyük bir fırsat kaybı olduğunu düşünür. Ruslar Mir-2'yi üretmek yerine, ABD'nin önerisiyle uzay istasyonlarının uluslararası işbirliğiyle yapılmasını desteklemiştir. Bir araya getirilen modüllerin birleştirilmesiyle inşa edilmiş olan istasyonun ilk modülü 1998'de ABD'nin öncülüğünde alçak Dünya yörüngesine yerleştirilmiş, böylece ISS, üzerinde yaşanabilen ve Dünya yörüngesinde bulunan en büyük yapay uydu konumunda olmuştur. İstasyon, Rus Yörünge Bölümü ve Amerika Birleşik Devletleri Yörünge Bölümü olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır Ortalama bir futbol sahası büyüklüğünde olan istasyon, güneş panelleri ile birlikte yaklaşık 861.804 kg ağırlığındadır. Saatte yaklaşık 28 bin km/h hızla her 90 dakikada bir Dünya'nın çevresini turlar. Böylece bir günde Dünya çevresinde 16 kez tur atmış olur. Sadece bir gün içinde kat ettiği mesafe, Ay ile Dünya arasındaki mesafe kadardır. Yörünge yüksekliği 330 km ila 435 km arasında değişir. İstasyonun yapısı temel olarak basınçlı modüller, destekleyici dış iskelet ve güneş panellerinden meydana gelmektedir. ISS, deneyler için uzay ortamı ve düşük yerçekimi ortamı sağlayan bir laboratuvar merkezi olarak, mürettebatın biyoloji, fizyoloji, fizik, kimya, astronomi, meteoroloji ve daha birçok dalda deneyler yapmasına olanak verir. İstasyon ayrıca Ay ve Mars görevlerinde kullanılması planlanan ekipman ve sistemlerin, kullanım öncesi uzayda test edilmeleri için çok uygun bir ortam sağlar. Birçok ülkenin uzay ajanslarının desteği ile yürütülmesi devam eden çalışmalara destek her geçen gün artmaya devam etmektedir. ISS programı; Birleşik Devletler Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi , Rus Federal Uzay Ajansı , Japon Uzay Ajansı , Kanada Uzay Ajansı ve 10 Avrupa ülkesinin bulunduğu Avrupa Uzay Ajansı birlikteliğinde yürütülmektedir. Brezilya Uzay Ajansı , NASA ile yaptığı ayrı bir anlaşma ile bu ortaklığa katkıda bulunmakta, İtalyan Uzay Ajansı ise ESA'nın ISS projelerine tamamen katıldığı gibi, ayrı olarak da değişik anlaşmalarla katkı sağlamaktadır. 31 Ocak 2000 yılında gönderilen Keşif 1 görevinden bu yana istasyon programı ile kesintisiz bir şekilde istasyonda mürettebat varlığı sürdürülmektedir ve 02 Nisan 2013 yılından itibaren, 4810 gün uzayda kesintisiz insan bulunduran Sovyet Uzay İstasyonu Mir'in rekorunu eline geçirmiştir. İstasyonun en az 2020 yılına kadar görevine devam etmesi beklenmektedir.


Yakın gelecekte uzay turizminin ilk adımlarını atıp uzaya seyahatlar yapabileceğiz. Özellikle son zamanlarda gündeme sıkça gelen Elon Musk, Mars projesiyle önümüzdeki senelerde bunu gerçekleştirmeyi hedefliyor. Uzaya yapılan bu yolculuklarda sağlığımız nasıl etkileniyor? Astronotlar ne gibi sağlık sorunları yaşıyor? Uzayda hangi besinler tüketiliyor ve Astronotların dışkı gibi problemlerine nasıl çözümler üretiyorlar? Bu yazıda bu konular üzerinde duracağız. Uzun mesafelerde yolculuk yapmak insanı yoran ve bir o kadar da sınırlarını zorlayan bir eylemdir. Üstelik seyahat edeceğiniz yer Mars ya da Ay ise yapacağınız bu uzun mesafeli yolculuk, beden ve zihin sağlığı açısından genel sağlığınız üzerine birtakım ciddi etkiler yaratabilir. Star Trek'teki USS Enterprise NCC-1701 ile birkaç ışık yılı mesafeleri kat etmek oldukça havalı ve eğlenceli gözükse de gerçekte bir uzay yolculuğu eğlenceden epey uzaktır. NASA'ya göre, insanlı uzay uçuşunun beş ana tehlikesi; radyasyon, yerçekimi, izolasyon, Dünya'dan uzaklık ve kapalı ortamlardır. Yörüngedeki düşük yerçekimi ortamında zaman geçirmek vücudunuzda ciddi değişikliklere neden olabilir. Örneğin; kemik ve kaslarınızın zayıflayıp tat duyunuzun azalması gibi. Hatta yapılan araştırmalara göre bu stres faktörlerinden bazılarının bağırsak mikrobiyotasını değiştirdiği, özellikle uzun süreli uzay uçuşu görevleri sırasında astronot sağlığı için bir risk oluşturduğu görülmüştür. Bildiğimiz üzere bağırsaklarımızdaki mikrobiyotanın ve oluşturdukları metabolik ürünlerinin sağlığımız üzerinde muazzam bir etkisi vardır. Bağırsaklarımızdaki mikrobiyota belirli enfeksiyonların şiddetini azaltır, bunlara yanıt verme yeteneğimizi de kontrol eder böylece bağışıklığımızı güçlendirir. Bununla beraber duygularımızı ve ruh halimizi de etkiler. Çevresel stres faktörleri de dahil olmak üzere birçok faktörün bağırsak mikrobiyal topluluğu arasındaki dengeyi bozduğu bilinmektedir. Bu dengenin bozulmasına Disbiyoz denir. Disbiyozun bağışıklık sistemimizin işleyişini etkilediği ve bizi hastalıklara ve enfeksiyonlara karşı savunmasız hale getirdiği bilinmektedir. Zorlu bir mikro yerçekimi ortamında olmak genellikle mide bulantısı ve kusmaya yol açar. Bu durum astronotların iştahını azaltabilir. Yetersiz beslenme astronotları enfeksiyonlara karşı savaşması için daha savunmasız hale getirir bu da bağışıklıklarının zayıflamasına neden olur. Ayrıca bu durum astronotların psikolojik sağlıkları ve bilişsel becerilerini de etkiler. Uzun süreli uzay görevleri sırasında astronotların, kabızlık ve ishal gibi gastrointestinal rahatsızlıklar, solunum yolu hastalıkları, cilt/deri tahrişi ve enfeksiyonları, kas ve kemik kaybının yanında anksiyete ve depresyon gibi bir dizi sağlık sorunundan muzdarip olduğu görülmüştür. Bu koşulların çoğu mikrobiyal disbiyoz, bağışıklık sistemlerinde düşüş ve aynı zamanda artan iltihaplanma ile karakterize olduğu görülmüştür. Yapılan bir araştırmaya göre ISS'de 6 12 ay görev yapan 9 astronottan görev öncesi ve sonrasında olmak üzere nazal ve oral örnekler alınmış ve alınan örneklerde mürettebat arasında benzer sonuçlar görülmüştür. Test sonuçlarına göre mürettabat üyelerinin anti-inflamatuar potansiyele sahip bakteri gruplarında düşüş gözlemlenmiştir. Bakteri örnekleri arasında Akkermansia ve Ruminococcus'ta beş kat azalma Pseudobutyrivibrio ve Fusicatenibacter'de 3 kat azalma kaydedilmiştir. Bir probiyotik olan Akkermansia, bağırsak epitelinin bütünlüğüne katkıda bulunur ve bağırsak iltihaplanma tepkisini azaltır. Bunun gibi diğer bakteri florasının olumsuz etkilenmesi astronotların bağışıklık sistemlerinde düşüşü de beraberinde getirmektedir. Uzaya alınan yiyecekler belirli özelliklere sahip olmalıdır. Örneğin hafif, lezzetli ve besleyici olmalıdır. Ayrıca uzun süre soğutulmadan saklanmaları gerekir. Her astronota günde 2500 veya daha fazla kalori ile yiyeceklerden oluşan çeşitli menüler sunulmaktadır. Günlük menü için seçilen yiyecekler, bir insanın günlük tüketeceği yemekle eşdeğer, besin içerikleri ve mekanda kullanım uygunluklarına göre seçilir. Yiyeceklerin çoğu, dondurarak kurutma olarak bilinen bir işlemle korunur. Paketlemeden önce, yiyecek hızlı bir şekilde dondurulur ve ardından bir vakum odasına yerleştirilir. Vakum, yiyeceklerdeki tüm nemi giderir. Daha sonra hala vakum odasındayken paketlenirler. Dondurarak kurutma, besinlerin ve tat özelliklerini neredeyse sonsuza kadar koruyacak gıdalar sağlar. Son derece hafiftirler ve soğutma gerektirmezler. Hazırlık, yiyecek türüne göre farklılık gösterir. Kek ve meyve gibi bazı yiyecekler doğal hallerinde yenebilir. Makarna, peynir veya spagetti gibi diğer yiyecekler su eklenmesini gerektirir. Fırın, yiyecekleri uzayda uygun servis sıcaklığına ısıtmak için kullanılır. Uzayda buzdolapları bulunmadığından, özellikle uzun görevlerde bozulmayı önlemek için uzaydaki yiyecekler uygun şekilde depolanır ve hazırlanır. - Dondurulmuş çoğu mezeler, sebzeler ve tatlılar - Soğutulmuş taze ve taze işlenmiş meyve ve sebzeler, uzun raf ömrü olan soğutulmuş gıdalar ve süt ürünleri - Ortam termostabilize edilmiş rafa dayanıklı doğal gıdalar ve yeniden hidratlanabilir içecekler Prebiyotik takviyelerine dayanan karşı önlemler, uzun süreli uzay görevleri sırasında astronotlarda uygunlukları ve etkinlikleri açısından yoğun bir şekilde araştırılmaktadır. Bununla birlikte, bu alan henüz başlangıç aşamasındadır ve özellikle mikro yerçekimi koşulları altında probiyotiklerin ve/veya prebiyotiklerin etkinliğinin kalıcılığına ilişkin birçok soru cevaplanmayı beklemektedir. Prebiyotik lifin anti-enflamatuar SCFA'lar üretmedeki etkinliği, astronotun mikrobiyomunun durumuna bağlı olacaktır. Anti-inflamatuar potansiyele sahip SCFA'ların üretimini teşvik eden ayrı diyet prebiyotik lif yapılarına sahip hassas mikrobiyom modülasyonu, gelecekteki uzay görevleri için önemli fayda sağlayabilir. Uzay uçuşunun kısıtlamaları ve riskleri, astronotlarda değerlendirmeden önce probiyotiklerin suşa özgü faydalarına, dozlarına, dağıtım mekanizmalarına ve olası mürettebat koşullarına uygunluğuna göre dikkatlice seçilmesini zorunlu kılar. Probiyotiklerin uzayda gıdaya verilmesi de önemli zorluklar ortaya çıkarmaktadır. Katı mikrobiyolojik kontroller ve çoğu uzay gemisinde soğutma eksikliği nedeniyle şu anda astronot gıda sisteminde hiçbir fermente gıdaya veya probiyotik gıdaya izin verilmiyor. Uzay uçuşunda kullanılmak üzere seçilen probiyotiğin depolama sırasında aktivitesini sürdürmesi gerekmekle birlikte, aynı zamanda bir mikro yerçekimi ortamındaki davranışı için de değerlendirilmesi gerekir. En iyi bakteri türleri ve prebiyotik lifler belirlendikten, seçildikten ve uzay gezginlerinde yapılan müdahale çalışmalarında titizlikle test edildikten sonra, en iyi yaklaşım, astronotlarda sağlık yararlarını artırmak için prebiyotik ve probiyotikleri birleştirmek olacaktır. Uzun vadeli uzay yolculukları ile ilgili sağlık sorunlarını hafifletmek için tasarlanan karşı önlemler, mikro yerçekimi ortamlarında cinsiyete özgü farklılıkları da dikkate almalıdır. Erkeklerin ve kadınların sıfır yerçekimi koşullarında farklı tepki verdiği bilinmektedir. Uzay görevleri sırasında yiyebilecekleri yiyecek seçimleriyle sınırlı olan astronotların aksine, Dünya'da besleyici yiyecekler için çeşitli seçeneklere erişimle sınırlı değiliz. Bu güzel Dünya gezegeninde kullanabileceğimiz bu basit ama önemli ayrıcalığı küçümsemeyin. Astronotlar, Dünya'ya döndüklerinde sağlık işlevlerinin çoğunu geri kazanmayı umabilirken biz bu seçeneğe sahip değiliz. Zaten Dünya'dayken Dünya'ya geri dönemeyiz. Öyleyse içgüdülerinize iyi bakın, o sizinle ilgilenecektir. Astronotlar dışkılarını uzaya değil, dünyaya bırakırlar. Astronotların ishal durumumda kokuyla nasıl baş ettiklerini düşünmek bile epey korkunç. İshal bir yana, NASA hala uzay görevleri sırasında astronotların dışkı ve boşaltım yapmaları için etkili sistemler arıyor. Apollo döneminde Dışkı Tutma Cihazı, aslında astronotların kalçalarına bağladıkları plastik bir çantaydı. Dışkılarını bıraktıktan sonra, çantalar ya uzay aracında saklanıyor ya da ay yüzeyinde bırakılıyordu. Neyse ki yıllar geçtikçe NASA ve diğer uzay ajansları daha etkili yöntemler keşfetti. Uluslararası Uzay İstasyonunda toplanan dışkıyı bir kutuya emdirip daha sonra Dünya'ya doğru fırlatmak gibi. Bu dışkılar, astronotların diğer atık malzemeleriyle beraber atmosferde yanarak kül oluyor. Voorhies, Alexander A., et al. Study of the Impact of Long-Duration Space Missions at the International Space Station on the Astronaut Microbiome. Nature News, Nature Publishing Group, 9 July 2019, www.nature.com/articles/s41598-019-46303-8. Şu anda stres çarkı çılgınlığının s... "Zero G" Fırınında İlk Uzay Kurabiyeleri Pişirildi!


Bir konumun koordinatlarını verdiğinizde çoğu insan enlem, boylam ve belki de yükseklik gibi bilgilerin kendilerine verilmesini öngörürler. Ama genellikle dördüncü boyut olan zaman ihmal edilip, görmezden gelinir. Tüm bu unsurlar ile fiziksel koordinatların birleşimi, uzay-zaman olarak bilinen ve evrendeki her işleyişin arka planında bulunan kavramı oluşturur. Uzay ve zamanın birleşik ve ilişkili olduğu fikri bilim tarihinde oldukça yakın bir zamanda kabul görmeye ve geliştirilmeye başlanmış bir teori. Öyle ki 1900'lerin başında Minkowski, Flemenk fizikçi Hendrik Lorentz ve Fransız teorik fizikçi Henri Poincare'ın çalışmalarına dayalı olarak birleşik uzay-zaman modelini oluşturmuştu. Daha sonra Minkowski'nin öğrencisi olan Einstein, 1905'te Minkowski'nin modelini uyarlayarak kendi özel görelilik kuramını oluşturdu. Özel görelilikte, uzay-zaman geometrisi sabittir ama gözlemciler kendi göreli hızlarına bağlı olarak farklı uzaklıklar veya zaman aralıkları ölçerler. Genel görelilikte, uzay-zaman geometrisi maddenin hareketine ve bu hareketin etkilerine göre değişir. Einstein'ın genel görelilik teorisi birleşik uzay-zaman modeli ile ilgili ilk ve en büyük teorik atılımdır. Uzay-zaman modeli evrenimizin oluşması ve var oluşu konusunda fikir sahibi olmamızı sağlamıştır diyor Davis. Einstein, Genel Göreliliğinde kara delikler ve beyaz delikler gibi fenomenleri öngörüyordu. Aynı zamanda bir olay ufku olduğunu, kütle çekiminin sonsuz olduğu bir boyut ve içinden hiçbir şeyin kaçamayacağı bir merkeze sahip olduklarını da öngörmüştür. Genel Görelilik aynı zamanda astronomik cisimlerin uzay-zamanı sürükleyerek dönmelerini, Büyük Patlama'yı, uzayın enflasyonist genişlemesini, kütle çekim dalgalarını, zaman ve uzayın bükülmüş uzay-zamanla ilişkili bir biçimde açılmasını, büyük kütleli galaksiler sebebiyle oluşan kütle çekimsel kırılmayı, Merkür yörüngesindeki kaymayı ve diğer gezegen şekillerini, bilimin doğru olduğunu gösterdiği her şeyi, ayrıca ışık hızından hızlı motorların itki gücüne sahip olabileceğini, solucan deliklerinde seyahati ve zaman makinelerini öngörmüştür. Ayrıca genel görelilik, birleşik uzay-zaman modeli için ikinci büyük atılım olan kozmolojinin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Uzay-zaman kavramının anlaşılması kuantum alan teorisininde anlaşılmasına yol açtı. Atomların ve fotonların hareketiyle ilgili bir teori olan Kuantum Mekaniği ilk olarak 1925'te yayımlandı. İlk başta fikir uzay ve zamanı ayrı ve birbirinden bağımsız kabul ediyordu. 2. Dünya Savaşı'ndan sonra teorik fizikçiler Einstein'ın özel göreliği ile kuantum mekaniğini matematiksel olarak birleştirmenin bir yolunu buldular ve Kuantum Alan Teorisi doğmuş oldu. Bu teori, elektromanyetik radyasyonun kuantum teorisi ve elektriksel yüklerin parçalarına ayrılması gibi konuları içeren ve Kuantum Elektrodinamik Teorisi 'nin 1950'lerde gelişmesine ön ayak oldu. 1970'lerde QED teorisi zayıf nükleer kuvvet teorisiyle birleşerek aynı kuvvetleri farklı bakış açılarıyla tanımlayan zayıf elektrik teorisini oluşturdu. 1973'te bilim insanları Kuantum Kromodinamik Teori olarak bilinen, temel parçacıklar olan kuarklar ve gluonlar üzerindeki güçlü nükleer kuvveti açıklayan teoriyi geliştirdiler. 1980'lerde ve 1990'larda fizikçiler QED teorisini, QCD teorisini ve Zayıf Elektrik teorisini birleştirerek Parçacık Fiziğinin Standart Modeli olarak bilinen bu mega teoriyi oluşturdular. Bu teori şu an için bilen tüm temel parçacıkların doğasını, üzerlerindeki dış kuvvetleri, kendileri ve diğer parçacıklarla tüm etkileşimlerini açıklar. Daha sonraları 1960'larda Peter Higgs'in varolduğunu öngördüğü, Higgs Bozonu olarak adlandırılan parçacık da 2012'de CERN'deki Büyük Hardon Çarpıştırıcısı tarafından bulundu. Deneysel atılımlar sayesinde birçok temel parçacık elde edildiğini ve onların etkileşimlerinin bugün bilindiğini de açıklıyor Davis. Bu deneysel atılımlar yoğunlaşmış madde teorisinin ilerlemelerinden kaynaklanan ve bazı ders kitaplarında da yer alan iki yeni madde halini de öngörüyor. Yoğunlaşmış madde teorisi kullanarak keşfedilmiş maddenin hallerinden çoğu, Kuantum Alan Teorisi'nin matematiksel mekanizması kullanılarak keşfedilmiştir. Yoğunlaşmış maddeler metalik gaz, fotonik kristal, metamalzeme, nanomateryal, yarı iletken, kristal, sıvı kristal, yalıtkan, iletken, süperiletken, süperiletken sıvı gibi maddenin egzotik hallerini içerir. Ve hepsi birleşik uzay-zaman modelini temel alır diye açıklıyor Davis. Bilim insanları belirli uzay görevleri ve uzay-zamanla ilgili gözlemleri içeren deneyleri kullanarak uzay-zaman algılarını geliştirmeye devam ediyorlar. Uzayın genişleme ivmesini ölçen Hubble Uzay Teleskobu bu gelişimi sağlayan ölçüm araçlarından biri. 2004'te başlatılan NASA'nın Kütle Çekim İnceleme B Görevi, Dünya'nın dönüşünün uzay-zamandaki bükülmeye etkisi üzerinde çalışıyor. 2012'de başlayan NuSTAR görevi kara delikler üzerine çalışıyor. Birçok diğer teleskop ve görev de bu fenomenler üzerinde çalışılmasına yardımcı oluyor. Yeryüzünde, parçacık hızlandırıcılar on yıllardır çok hızlı hareket eden parçacıklar üzerine çalışıyor. Göreliliğin onaylanmasının en iyi yolu belli bir zamanda bozunan parçacıkları gözlemlemek. Bu bozunmanın süresi, parçacıklar çok hızlı hareket edip ivmeleri arttıkça giderek uzuyor. Çünkü zaman aralığı, göreceli hız arttıkça uzuyor diyor Amendola. İlerideki görevler ve deneyler uzay-zamanı daha derinlemesine incelemek için devam edecek. ESA ve NASA'nın ortak uydusu Euclide, 2020 için hazırlanıyor evrenin büyümesine neden olan karanlık madde ve karanlık enerjiyle ilgili fikirleri test etmek ve astronomik ölçekte haritalandırmak için çalışacak. Yeryüzünde ise LIGO ve VIRGO gözlemevleri kütle çekim dalgalarını, uzay-zaman eğriliğindeki küçük dalgaları incelemeye devam edecek. Eğer kara deliklerle başa çıkabilirsek, aynı yolla ivmeli parçacıklarla da başa çıkabiliriz. Uzay-zaman hakkında bir çok şey öğrenebiliriz diyor Amendola. Bilim insanları uzay-zaman sorunlarıyla başa çıkabilecek mi? Aslında bu, ne açıdan sorduğunuza bağlı. Fizikçiler uzay-zamanla ilgili en şahane teori olan Einstein'ın Genel Görelilik ve Özel Görelilik kuramlarıyla uzay-zaman meselesinin en temel kısımlarını kavramış durumdalar. Buna rağmen, uzay-zaman ve kütle çekim üzerindeki kuantum etkisini henüz tam olarak kavrayabilmiş değiller diye açıklıyor Davis. Amendola da Davis'e katılıyor. Amendola, bilim insanlarının büyük uzaklıklardaki uzay-zaman kavramının, basit parçacıkların mikroskobik dünyalarındaki uzay-zaman kavramından daha kolay anlaşıldığı görüşünde. Belki de kısa mesafelerde uzay-zaman kavramı henüz yeni bir forma bürünmüştür veya sürekli değildir. Buna rağmen, biz bu sınırdan hala çok uzağız diyor Amendola. Bugünün fizikçileri kara deliklerle doğrudan deneyler yapamıyor veya yeni fenomenlerin ortaya çıkmasına sebep olabilecek kadar yüksek enerjilere çıkamıyorlar. Hatta kara delikler üzerindeki astronomik gözlemler dahi tatmin edici değil çünkü ışığı tamamen emen bir madde üzerinde çalışmak hiç kolay değil diye ekliyor Amendola. Yani bilim insanları kara delikleri incelemek için dolaylı yollar kullanmak zorunda. Davis bu durumu şöyle açıklıyor; Uzay-zamanın kuantum doğasını anlamak 21. yüzyıl fiziğinin kutsal kasesi. Bu sorunları çözebilecekmiş gibi görünmeyen ortaya atılmış teoriler bataklığının içinde çakılı kalmış durumdayız. Bu yazımız, sitemizde ilk olarak 12 Ocak 2016 tarihinde yayınlanmıştır. Yaratılan bu kara delik, olay ufku ... Kara Delikler, Ölmüş Yıldızları Yeniden Canlandırabilir! Yeni bir araştırmanın öne sürdüğü i... Bizler evrende son derece küçük ve ...


5 Eylül 1977 tarihinde Voyager 1, Florida'da bulunan Cape Canaveral üssünden sabah saatlerinde gerçekleştirdiği görkemli bir kalkışla derin uzaydaki destansı yolculuğuna başladı. Bu durum da, onu Dünya'dan en uzakta bulunan insan yapımı nesne haline getiriyor. 14 Şubat 1990 tarihinde ise Voyager 1, Güneş Sisteminin dışarıdan görülen ilk aile portresini çekti ve bu fotoğrafta Soluk Mavi Nokta olarak çok iyi bilinen Dünya'nın görüntüsü de yer alıyor. Araç böylece Güneş Sistemi'nin sınırındaki yıldızlararası ortama girmeye başladı. kalmasına yardımcı olmak için bozulmuş jet seti yerine kullanıldı. TCM iticilerinin kullanılması, Voyager 1'in iki ila üç yıl daha NASA'ya veri aktarmaya devam etmesine izin verdi. hakkındaki önemli verileri geri gönderme olasılığı en yüksek olan alan ve parçacık araçlarına, bir bilim aletini çalıştırmaya devam etmesini bekliyor. yakın geçiş gerçekleştirirken bu etkiden faydalandı. geçmesinin yaklaşık 30.000 yıl sürmesi bekleniyor. Belirli bir yıldıza doğru ilerlemese de, ışık yılı uzaklıkta bulunan Gliese 445 yıldızının 1,6 ışık yılı yakınından geçecek. kaplamalı görsel-işitsel bir disk taşır. Bu diskler, Dünya'nın ve yaşam formlarının fotoğraflarını,


Girdap Galaksisi olarak da adlandırılan M51 (Messier 51 veya NGC 5194 olarak da bilinir), Av Köpekleri takım yıldızında ve bizden yaklaşık 23 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan çubuksuz sarmal bir gökadadır. M51 ve ona eşlik eden NGC 5195 galaksisi amatör gözlemciler tarafından kolayca gözlemlenebilir ve hatta iki galaksi de dürbünle görülebilir. Girdap Gökadası, özellikle sarmal kollar ve etkileşen gökada yapılarının daha iyi anlaşılabilmesi için çalışan profesyonel gökbilimciler için oldukça popülerdir. Keşfinden uzun yıllar sonra Girdap Galaksisi olarak bilinecek olan bu galaksi, 13 Ekim 1773 tarihinde kuyruklu yıldız avcılarının kafasını karıştıran cisimleri gözlemleyen Charles Messier tarafından keşfedilip Messier Kataloğuna M51 olarak kaydedildi. Birleşme aşamasında olduğu eşlikçi galaksisi olan NGC 5195 ise, etkileşime girip girmediği veya uzaktan geçen başka bir galaksi olup olmadığı bilinmemesine rağmen 1781 yılında Pierre Mechain tarafından keşfedildi. 1845 yılında ise üçüncü Rosse Lordu olan William Parsons da İrlanda'da bulunan Birr Kalesi'nde inşa ettiği 1.8 metrelik yansıtıcı teleskopunu kullanarak M51'in sarmal yapısını ortaya çıkardı. Girdap Galaksisi'nin yaklaşık 76.000 ışık yılı çapında olduğu tahmin ediliyor. Bu boyutuyla, galaksi bir uçtan diğer ucuna kadar Samanyolu'nun yaklaşık %43'ü kadardır. Kütlesinin ise 160 milyar Güneş kütlesi veya Samanyolu'nun kütlesinin yaklaşık %10.3'ü kadar olduğu düşünülüyor. Bir zamanlar toz halkasıyla çevrili olduğu düşünülen ancak şimdi bunun yerine kısmen tozla kapatıldığına inanılan bir kara delik, galaksinin kalbinde bulunmaktadır. Ayrıca aktif galaktik çekirdekten bir iyonlaşma konisi yayılmaktadır.