NASA'nın Kepler görevi kapsamında, ilk defa yaşanabilir kuşakta yer alan Dünya benzeri olma olasılığı çok yüksek bir gezegenin varlığı kesin olarak saptandı. Üstelik bu gezegen Güneş ile çok benzer bir yıldızın etrafında dolanıyor! Kepler-452b adı verilen gezegen, şu zamana kadar Güneş benzeri yıldızların çevresinde bulduğumuz gezegenler arasında, yaşanabilir kuşakta yer alan en küçük gezegen. Ön bilgi: Yaşanabilir Bölge , bir yıldızdan Dünya'nın Güneş'ten aldığı kadar ısı ve ışık aldığı uzaklığa verilen isimdir. Yıldızına böylesi bir uzaklıkta yer alan gezegenin yüzeyindeki su, sıvı halde bulunabilir. Yıldızına kuşaktan daha yakın gezegenlerin yüzeyindeki suyun tamamı buharlaşırken, daha uzakta yer alan gezegenlerin yüzeyindeki suyun tamamı donmuş haldedir. Yıldızın yaydığı ışınımın şiddetine göre yaşanabilir bölgenin uzaklığı da değişir. Örneğin Güneş ile aynı kütle ve yaştaki bir yıldız için bu uzaklık 110-280 milyon km arasındaki bir yörüngeye tekabül eder. Eğer bir gezegenin yüzeyinde bildiğimiz türde, Dünya benzeri bir yaşam gelişecekse, gezegen yıldızının yaşanabilir bölgesinde yer almak zorundadır. Gökyüzünde Kuğu takımyıldızı yönündeki, bizden yaklaşık 1.400 ışık yılı uzaklıkta yer alan bir yıldızın çevresinde döndüğü tespit edilen Kepler-452b ile birlikte, Kepler Uzay Teleskobu'nun keşfettiği doğrulanan toplam gezegen sayısı 1.030 olmuş oldu. Yüz milyarlarca gökada içerisinden, yalnızca bizim gökadamızda bulunan yüz milyarlarca yıldız sisteminde bulunabilecek gezegen sayısını düşünün. Daha bunlardan 1.030 tanesine baktık ve Dünya'nın kuzeni olabilecek bir gezegen bulduk. Üstelik etrafında dolandığı yıldız dahi Güneş'imiz gibi G2 tayf türünden bir yıldız. Eğer bir kart oyununu yeterince uzun süre oynarsanız, bir süre sonra aynı oyunu oynamanız kaçınılmazdır. Her ne kadar düşük olasılıklı da olsa. Kepler-452b yarıçap olarak Dünya'mızdan %60 daha büyük bir gezegen. Yani aslında bir Süper Dünya. Henüz kütlesi ve kimyasal yapısındaki araştırmalar sonuçlanmadı fakat, Kepler-452b'nin kayaç yapılı olma şansı oldukça yüksek görülüyor. Gezegen Dünya'dan %60 büyük olmasına karşılık yıldızının etrafındaki bir turunu 385 günde tamamlıyor. Bu süre Dünya'dan sadece 20 gün daha fazla. Ayrıca kendi yıldızı olan Kepler-452 ile arasındaki uzaklığı, Dünya ile Güneş arasındaki mesafeden yalnızca %5 daha fazla. Not: Güneş ile Dünya arasındaki uzaklık ortalama 150 milyon km'dir. Kendi yıldızına bu mesafeden yalnızca %5 daha uzak bir yörüngede dolanan Kepler 542b gezegeninin yıldızına uzaklığı yaklaşık 158 milyon km olarak hesaplanıyor. Keşfedilen gezegenin çevresinde dolandığı Kepler-452 yıldızı; bizim Güneş'imizden 1.5 milyar yıl daha yaşlı, yani 6 milyar yıl yaşında. Güneş ile aynı yüzey sıcaklığına sahip, yarıçapı %10 daha büyük, parlaklığı ise %20 daha fazla. Bu da, keşfettiğimiz gezegenle arasındaki mesafe düşünüldüğünde, gezegenin şu an Venüs'ün Güneş'ten aldığı kadar ısı ve ışık aldığını gösteriyor. Bu sorunun cevabı hem evet, hem hayır. Ancak şu bir gerçek ki, Güneş'in neredeyse ikizi bir yıldızın etrafında, Dünya'nın şu an Güneş'e bulunduğu uzaklığın hemen hemen aynı yörüngede dolanan ve çok çok büyük ihtimalle kayalık yapıda olan bir gezegeni ilk kez keşfettik. Belki de Dünya Versiyon2 olarak adlandırabileceğimiz bu gezegenin Süper Dünya sınıfında yer alması, üzerinde yaşam için gerekli altyapının var olma ihtimalini artırıyor. Çünkü, süper dünyaların kütleçekimi gezegenimizden çok daha fazladır ve bu nedenle ciddi bir atmosfer sahibi olmaları kaçınılmazdır. Ek Bilgi: Süper Dünya olarak nitelenen gezegen sınıfı, Dünya'nın 1.8 katı kütleden başlayarak 5-8 katı arasında kütleye sahip olan gezegenleri kapsar. Süper Dünya sınıfındaki gezegenler, Dünya'dan daha fazla kütleçekimine ve çapa sahip olmalarına karşın; yüzeyleri kayalık, buzul veya okyanus benzeri yapıya sahiptir. 8-10 Dünya kütlesinin üzerindeki gezegenler ise; yüzey diyebileceğimiz bir yapısı bulunmayan, Neptün, Uranüs, Jüpiter benzeri dev gezegenlerdir. Onlar da kütlelerinin büyüklüğüne göre buz devi ve gaz devi olarak farklı sınıflara ayrılırlar. Kütle kavramı hakkında bilgi sahibi olmayanlar, kütleyi aynı şey olmasa bile ağırlık olarak düşünebilirler. Ayrıca, bir süper dünya yine güçlü kütleçekimi sayesinde yüzeyinde yer alan sıvı suyu bizim Dünyamız gibi gezegenlerden çok daha uzun süreler boyunca koruyabilir. Örneğin şu anda Kepler-452b'nin aldığı kadar Güneş'ten ısı ve ışık aldığını söylediğimiz Venüs, yaşadığı küresel ısınma nedeniyle geçmişte yüzeyinde bolca var olan suyu kaybetmiştir. Bunun sebeplerinden biri manyetik alandan yoksun oluşu, bir diğeri de bizim gezegenimiz Dünya ile hemen hemen aynı olan yerçekimidir. Bu yerçekimi, ısınıp buhar haline gelen ve atmosferin üst kısımlarına yükselen su moleküllerinin gezegenden hızlı bir biçimde kaçmasını önleyemeyecek kadar düşüktür. Bir gezegenin, atmosferinde var olan suyu kaybetmesini sağlayan mekanizma şu şekilde işler: Gezegenden buharlaşarak yükselen su molekülleri, atmosferin üst katmanlarında büyük oranda yıldızdan kaynaklanan kozmik ışınların etkisi ile hidrojen ve oksijen atomlarına ayrışır. Bu ayrışan atomlar, oldukça sıcak oldukları için yüksek enerji sahibidir ve gezegenin kütleçekiminden kurtulabilecek hıza ulaşarak gezegenden uzaklaşırlar. Eğer gezegen kayda değer bir manyetik alana sahip değilse , Güneş rüzgarları ayrışmış olan bu molekülleri hızlı bir biçimde süpürür. Bu uzun süreç sonunda gezegen bünyesindeki suyu kaybeder. Ancak, Kepler-452b'nin -henüz tam olarak bilinmeyen ama- Venüs ve Dünya'dan birkaç kat büyük olduğu aşikar kütlesi, bir küresel ısınma yaşansa dahi gezegenin barındırdığı suyun kaybını azaltabileceği anlamına gelir. Yani, Kepler-452b, yaklaşık 6 milyar yıllık yaşam sürecinde nasıl bir iklimsel felaket yaşamış olursa olsun, hala bol miktarda suya sahip olmalı. Dolayısıyla NASA bilim insanlarını basın açıklaması yoluyla duyuru yapmaya iten motivasyon, bu gezegenin yüzeyinde sıvı suyun çok büyük ihtimalle hala bulunuyor olması. Bu da, gezegeni Dünya benzeri yaşamın varlığı için en büyük aday haline getiriyor. Nasa'nın ilgili duyurusuna bu linkten ulaşabilirsiniz. Nasa'nın Kanada ve Japonya uzay aja... Evrenin keşfi serüvenimizde en çok ... Bir gezegenin manyetik alanının olması için iki şart hızlı dönüş ve büyük bir uydusunun olmasıdır. Eger ki Mars'ın da büyük bir uydusu olsaydı yeterince hızlı olan dönüşü uydu ile etkileşime geçerek çekirdeğinin aktif olmasını saglar, bu da hem atmosferini tazeleyecek bir volkanizmaya ve onu koruyacak bir manyetik alana sahip olabilirdi. Venüs de bu yüzden kaybediyor. Bulunan bu gezegen hakkında konuşmak gerekirse insanların yaşayamayacağı kadar yüksek kütleçekimine sahiptir, kütlesi de 2 Dünya kütlesi olur ki bu da en az 15 m/s kütleçekim ivmesine tekabül eder. Kalbimizin bu çekimde beynimize yeterince kan pompalayabilmesi icin 1 metre boyunda falan olmamız gerekir. Tahminimce orada yaşam varsa cüce boyutlarda ve sürüngen yaşam vardır. Bizim derin su balıkları da orada yüzeyde yaşıyordur. Ayrıca gezegenin atmosfer basıncı metan gibi gazları da sıvıya çevirebilir.


Dünya, Mars ve Venüs gibi karasal gezegenlerin yoğun demir çekirdeği ve kayalık örtüsü vardır. Jüpiter ve Satürn gibi dev dış gezegenler çoğunlukla gaz ve sıvıdır. Gökbilimciler, bu gezegenlerin bulut katmanlarının içine bakarlar, gezegenin kütlesini boyutuyla karşılaştırarak çıkarırlar. Sonuç, Jüpiter'in su yoğunluğuna sahip olması ve Satürn'ün daha düşük bir yoğunluğa sahip olması bu şekilde bulunur. Bu gaz devleri kayalık dünyanın yoğunluğunun sadece 1/5'i kadardır. Gökbilimciler güneş sistemimizde bulunan hiçbir şeye benzemeyen tamamen yeni bir gezegen sınıfı ortaya çıkardılar. Karasal veya gaz devi yerine, pamuk şekeri gezegenler denebilir çünkü yoğunlukları çok düşük. Bu gezegenler o kadar şişirilmişler ki, neredeyse Jüpiter'in büyüklüğündeler. Ancak Jüpiter kütlesinin sadece 1/100'ü kadarlar. Üçü, yaklaşık 2.600 ışık yılı uzaklıkta bulunan Güneş benzeri yıldız Kepler-51'in yörüngesinde dönüyor. Şişirilmiş gezegenler, gezegen evriminde Güneş Sistemi'nde neden böyle bir şey görmediğimizi açıklayan kısa bir geçiş aşamasını temsil edebilir. Gezegenler yıldızlarından çok daha uzakta oluşmuş ve içe göç etmiş olabilirler. Düşük yoğunluklu hidrojen/helyum atmosferleri uzaya akarak çok daha küçük gezegenlere dönüşebilirler. Super-Puffs yeni bir kahvaltılık gevrek gibi gelebilir. Ama aslında pamuk şeker yoğunluğuna sahip benzersiz ve nadir genç gezegenler sınıfı için verilen takma bir addır. Güneş sistemimizde onlar gibi bir cisim yoktur. Hubble Uzay Teleskobu'ndan yeni veriler, Kepler-51 Sistemi'nde bulunan bu süper kabarık gezegenlerden ikisinin kimyasının ilk ipuçlarını verdi. Aslında Güneş benzeri genç bir yıldızın etrafında dönen üç süper pufa sahip olan bu dış gezegen sistemi, 2012 yılında NASA'nın Kepler Uzay Teleskobu tarafından keşfedildi. Ancak bu gezegenlerin düşük yoğunlukları 2014 yılında belirlendi. Son Hubble gözlemleri, bir gökbilimciler ekibinin bu gezegenler için kütle ve büyüklük tahminlerini hassaslaştırmasına izin verdi bağımsız olarak kabarık doğalarını doğruladı. Dünya kütlesinin birkaç katından fazla olmamakla birlikte, hidrojen/helyum atmosferleri o kadar şişmiştir ki neredeyse Jüpiter'in büyüklüğündedirler. Başka bir deyişle, bu gezegenler Jüpiter kadar büyük ve hantal görünebilir ancak kütle olarak yaklaşık yüz kat daha hafiftir. Atmosferlerinin dışa doğru nasıl ve neden balonlandığı bilinmemektedir ancak bu özellik süper ponponları atmosfer araştırması için ana hedefler haline getirmektedir. Hubble'ı kullanan ekip, Kepler-51 b ve 51 d adı verilen gezegenlerin atmosferinde bileşenlerin, özellikle de suyun, kanıtlarını aramaya başladı. Hubble gezegenleri yıldızlarının önünden geçerken gözlemledi. Gökbilimciler, kızılötesi ışıkta atmosfer tarafından emilen ışık miktarını çıkardılar. Bu tür bir gözlem, bilim insanlarının gezegenlerin su gibi kimyasal bileşenlerinin belirtilerini aramasına izin verir. Hubble ekibinin şaşkınlığına neden olan, her iki gezegenin spektrumlarının herhangi bir kimyasal imzaya sahip olmadığının bulunmasıdır. Bu sonucu atmosferlerinde yüksek parçacık bulutlarına bağladılar. Colorado Üniversitesi Boulder'dan Jessica Libby-Roberts, Bu tamamen beklenmedik bir şeydi, diyerek şöyle devam ediyor; Büyük su emme özelliklerini gözlemlemeyi planlamıştık ama onlar orada değildi. Bulutta kaldık! Bununla birlikte, Dünya'nın su bulutlarının aksine, bu gezegenlerdeki bulutlar, Satürn'ün en büyük ayı Titan'da bulunanlar gibi tuz kristallerinden veya fotokimyasal pustan oluşabilir. Bu bulutlar, ekibe Kepler-51 b ve 51 d'nin güneş sistemimiz dışındaki diğer düşük kütleli, gaz açısından zengin gezegenler hakkında fikir verdi. Süper ponponların spektrumlarını diğer gezegenlerin spektrumlarıyla karşılaştıran ekip, bulut/pus oluşumunun bir gezegenin sıcaklığına bağlı olduğu hipotezini destekledi. Sonunda, ekip bu gezegenlerin düşük yoğunluklarının, 4.6 milyar yıllık Güneşimize kıyasla, sistemin sadece 500 milyon yıllık genç yaşının bir sonucu olduğunu buldu. Modeller, bu gezegenlerin yıldızın yaşanabilir bölgesi dışında, buzlu malzemelerin hayatta kalabileceği olası yörüngeler bölgesi içinde oluştuğunu ileri sürüyor. Şimdi, gezegenler yıldıza daha yakın olduğunda, düşük yoğunluklu atmosferleri önümüzdeki birkaç milyar yıl içinde uzaya buharlaşmalıdır. Gezegensel evrim modellerini kullanan ekip, yıldıza en yakın gezegen olan Kepler-51 b'nin bir gün oldukça küçük, Samanyolunda yaygın bir gezegen türü olan Neptün'ün daha küçük ve daha sıcak bir versiyonuna benzeyeceğini gösterdi. Bununla birlikte, yıldızdan daha uzak olan Kepler-51 d, düşük yoğunluklu bir tuhaf top gezegen olmaya devam edecek, ancak hem küçülecek hem de az miktarda atmosfer kaybedecek. Boulder Colorado Üniversitesi'nden Zach Berta-Thompson, Bu sistem erken gezegen evrimi teorilerini test etmek için bize eşsiz bir laboratuvar sunuyor diyor. İyi haber şu ki, bu iki gezegenin atmosferik kompozisyonunu belirlemek için her şey bitmedi. NASA'nın 2021'de uzaya yollamayı planladığı James Webb Uzay Teleskobu, daha uzun kızılötesi dalga boylarına duyarlılığı ile bulut katmanlarını inceleyecektir. Bu teleskopla gelecekteki gözlemler, bu pamuk şeker gezegenlerinin gerçekte nelerden oluştuğu hakkında bilgi verebilir.


Bu sistemi özel kılan şey ise, gezegenlerin oldukça ilginç bir davranış sergilemesi. Normalde bir yıldız sistemi oluşurken disk şeklinde bir yapı gözlenir. Bu durum, temelde merkezkaç etkisinin sebep olduğu doğal bir sonuçtur. Dolayısıyla gezegenler yıldızının ekvator düzlemi ile aşağı yukarı aynı düzlem etrafında dolanırlar. Kepler 56 sistemi hariç. Kepler 56'nın keşfedilen iki gezegeni de oldukça aykırı bir yörünge eğikliğine sahip. Yıldızları olan Kepler 56'nın etrafında tam 45 derecelik bir açı ile dolanıyorlar! Üstelik yalnızca biri değil, ikisi de. Elbette normal koşullarda böyle bir şey olmaması gerekiyor. Bu da akla nasıl öyle bir durumun olabileceği düşüncelerini getiriyor. Eğer tek bir gezegende bu durum olsaydı, çarpışma gibi bir durumla açıklamak kolay olurdu. Fakat burada belli ki farklı bir şeyler dönüyor. Güneş Sistemi'nin eski gezegenlerinden biri olan Plüton'nun gezegenlikten çıkarılma sebeplerinden biri de 17 derecelik aykırı yörüngesi idi. Araştırmayı yapan ekip bu sebeple Kepler 56d adı verilen gezegenin Jüpiter'den 3,3 kat daha fazla kütleye sahip 2 AB birim uzaklıkta dolanan üçüncü bir bileşene sahip olması gerektiğini düşünüyordu. Fakat bu gezegenin varlığının doğrulanması biraz zaman aldı. Nihayet 2016 yılında Kepler Teleskobu'ndan gelen verileri yeniden inceleyen gökbilimciler, bu gezegenin varlığını doğruladılar. Gezegen, düşünülenden biraz daha fazla, 5.6 Jüpiter kütlesine sahip ve yıldıza tam da tahmin edildiği gibi, 2.1 AB uzaklıkta dolanıyor. Geç olsun, güç olmasın demişler. Pl... Plüton, 1 Milyon Kuyruklu Yıldızdan Oluşmuş Olabilir! Aslında Plüton devasa bir kuyruklu ... 5 Ocak 2005 tarihinde astronomlar, ...


NASA tarafından, galaksimizdeki diğer yıldızların etrafında dolaşan Dünya benzeri gezegenlerin keşfi için tasarlanmış ve 07 Mart 2009 tarihinde uzaya fırlatılmıştır. Ama bu öyle sıradan bir fırlatılma değildir. Daha önce fırlatılan alet edevat, hep Dünya'nın yörüngesine yerleşiyor iken bu güzide uzay aracı dünya takipli, günmerkezli yörüngeye sahiptir. Yani aslında Dünya'nın değil, Dünya'nın hemen yanıbaşında hareket edecek şekilde, Güneş'in yörüngesindedir. Kepler böylece, sürekli araya giren Dünya diye bir derdi olmadığından kesintisiz görüntü alabiliyor. Aynı zamanda Dünya atmosferinden yansıyan ışığın, Kepler'in ışık ölçerinde olumsuz etkisi engelleniyor. Kepler hayata geçene kadar keşfedilen gezegenlerin çoğunluğu, en az Jüpiter boyutunda ya da ondan daha büyük gezegenlerdi. İşte Kepler, aralarda saklanan Dünya boyutlarına yakın, düşük kütleli gezegenleri yakalamak için tasarlandı. Kullanılan teknik ise, gökbilim dilinde gezegen geçiş tekniği olarak adlandırılan bir teknik. Şöyleki; bir gezegen, yıldızı ile gözlemcinin arasından geçerken Dünya benzeri bir gezegen ise 1/1000 (binde bir, %0.1) katları oranında bir algılanan ışık azalmasına neden olacaktır. Ulaşan ışık değerindeki bu azalmanın derecesi ölçülerek gezegenin kütlesi, geçişler arası süreler hesaplanarak ise gezegenin yörüngesi ve sıcaklığı hesaplanabilir. Kepler, aynı anda binlerce gezegen için bu hesapları yapabilen bir mühendislik harikasıdır diyebiliriz. Adını, Amerikalı uzay bilimci Edwin Hubble'dan almıştır. Yerden 559 km yükseklikte, saniyede 7.500 metre hızla yol alır. 13 metre uzunluğuyla ve yaklaşık 12 ton ağırlığındaki Hubble, bir belediye otobüsü kadar uzun olan boyu ve içi kaçak mültecilerle dolu bir tır kadar olan ağırlığı ile bugüne kadar fırlatılmış en büyük yörüngesel gözlemevidir. Buna karşılık bir ütü kadar bile enerji harcamıyor. O kocaman cüssesiyle Dünya atmosferinin hemen üstünde kendi halinde dönüp duran, yaklaşık 2,4 metre çapındaki aynasıyla uzayın tüm gizemini gözler önüne seren Hubble, evrenin keşfinde insanoğlunun en büyük yardımcısı. Bu teleskop, uzay bilimcilerin henüz düşünsel kıvamda olan fikirlerini haklı çıkarabilecek ya da çürütebilecek kudrete sahip. Bu yüzden daha fikir aşamasındayken bile tüm uzay bilimcileri heyecanlandırmıştır. Nisan 1990'da NASA ve ESA'nın ortak iştirakleri ile fırlatılır. Ancak mühendisler, ana aynanın, teleskopun çalışmasını engelleyecek şekilde yanlış yerleştirildiğini fark ederler. Kısa süren şoku atlattıktan sonra NASA, 1993 yılında hatayı düzeltmek için bir uzay mekiği gönderir, hata düzeltilir ve hayranlıkla baktığımız o eşsiz fotoğraflar gelmeye başlar. Hubble Uzay teleskopu, uzayda bakımı astronotlar tarafından yapılacak şekilde tasarlanmış tek teleskoptur. Beş kez bakım uçuşu gerçekleştirilmiştir. İlk bakım uçuşu ise, planlananlardan çok erken, Aralık 1993'te Hubble'ın görüntüleme hatasının düzeltilmesi için mecburen gerçekleştirildi. Son bakım ve güncelleme ise Mayıs 2009 tarihindeydi ve Yeni cihazlar ve düzeltmeler test edilip Hubble rutin işlemlerine Eylül 2009'da tekrar başladı. Tüm gökbilimcilerin gerçek anlamda heyecanla beklediği, adeta bir nimet olarak gördüğü uzay teleskobudur. Çok beğenilen filmlerin devamının çekilmesi gibi, halen gözümüzün nuru, göz bebeğimiz durumunda olan Hubble'ın devamı niteliğinde planlanan James Webb, aynı zamanda bir kızılötesi teleskoptur. Bu teleskop tam anlamıyla bir ardıl olarak görev yapmayacak, çünkü Hubble abisinin gözlemleyebildiği bütün ışık dalga boylarına duyarlı olmayacak. Asıl hedefi evrende yer alan daha uzaktaki cisimleri; diğer teleskoplar veya Hubble'ın görmediği cisimleri gözlemlemek olacak. Her zamanki elebaşı olan NASA, bu projede yanına 15 farklı devletin yanı sıra Avrupa Uzay Ajansı ve Kanada Uzay Ajansını da almış. JWST üzerinde yer alacak olan hassas aygıtlar, dev gezegenlerin ve gezegen sistemlerinin kırmızı ötesi görüntülerini çekme ve tayflarını ölçerek yaşlarını ve kütlelerini belirleme imkanına sahip olacak. James Webb'ten beklentiler yüksek, bir buçuk yıl daha beklersek, ufkumuzu arşa kadar açma potansiyeli olan yeni bilgileri önümüze serilmeye başlayacak. Yapımı son hız devam eden James Webb Uzay Teleskopunu yapılırken canlı yayında buradan izleyebilir, kaytaran mühendis görürseniz de buradan NASA'ya şikayet edebilirsiniz.


Bugün sahip olduğumuz en iyi ötegezegen avcısı olan Kepler uzay aracı hala yeni dünyalar keşfedebileceğini gösteriyor. Aracın 2013'ün Mayıs'ında bozulup asıl Kepler görevinin sonlanmasına yol açan ikinci konum sabitleyicisinden sonra, planlanan yeni göreve Kepler ekibinin umudunu kaybetmediğini gösteren K2 İkinci Işık adında yeni bir isim verildi. Şimdi K2 projesinde görev alan önemli bilim insanlarından biri Steve Howell, olumsuzluklara rağmen çok önemli keşiflerin kapıda olduğu konusunda kendinden emin. Howell, K2 görevi sayesinde her yıl 50 ile 100 arası önemli ötegezegen keşfinin yapılabileceğini tahmin ediyor. Hatırlarsanız bu yılın Haziran ayında Dünya'nın ikizi olarak da adlandırılan Kepler-452b adında önemli bir ötegezegen keşfi yapılmıştı. Dünya'dan yüzde 60 oranında daha büyük ve 2 milyar yıl kadar daha yaşlı olan bu gezegen, K2 projesi sayesinde keşfedilen en önemli ötegezegenlerden biriydi. Ayrıca Kepler-452b ile birlikte keşfedilen ötegezegen sayısı 1.030'a yükselmişti. Steve Howell'ın söylediklerine göre K2, görevinin henüz ilk ayında 20'nin üzerinde ötegezegen keşfi yapmıştı bile. Howell, K2 projesinin aracın yakıtı tamamen tükenene kadar, yani 2-3 yıl daha sürdürülmesi gerektiğini düşünüyor. Proje sayesinde her yıl 100 ötegezegen keşfinin mümkün olduğunu düşünürsek 3 yıl, 300 ötegezegen keşfi anlamına geliyor. Kepler uzay aracı şu an Haziran'ın 11'inde başlayıp Ekim'in 3'ünde sonlanacak olan altıncı gözlem görevinde uzayı taramaya devam ediyor. Bu gözlem görevi ötegezegen araştırmalarının dışında astrofiziksel fenomenlerin de incelenebileceği 28.000'den fazla yıldızı kapsıyor. Ayrıca görev süresince 65 kadar Trojan asteroidi de inceleyecek. Nisan 2016'da, Kepler'ın dokuzuncu gözlem görevinde NASA ilk kez mikromerceklenme hakkında geniş bir alanda araştırmaya başlayacak. Kütleçekimsel merceklenmenin farklı bir çeşidi olan mikromerceklenmenin güneş sistemimizde bulunan Jüpiter ve Neptün gibi, yıldızlarından uzak noktalarda ve uzun yörünge dönemlerinde bulunan ötegezegenleri tespit etmek için kullanıldığını da bilgi olarak ekleyelim. K2 görevi şu an da NASA'nın Ames Araştırma Merkezi tarafınca yönetilmeye devam ediyor. Gelecek aylarda K2 görevinin bilime ne gibi katkılarının olacağanı hep birlikte göreceğiz. Bize en yakın yıldızlardan biri ola... Bir gün orada olacağına inanan çocu...


Daha önce sistemlerinde sorunlar oluşan ve çalışmayı durduran uzay teleskopu Kepler, 22 Nisan cuma itibariyle ötegezegen gözlemi projesi K2 görevine geri döndü. Bilimsel gözlemlere dönüş denemelerine 19 Nisan'da başlayan Kepler, devam eden iki günde başarılı sonuçlar elde etti. Gözleyeceği alan ve kaynaklar Kepler'e yüklenerek test edildiler. Teleskop içerisinde tutulan kayıtlar ve sayaçlar ise sıfırlandı ve yeni bir görev zinciri oluşturularak test edildi. Teleskop şimdilerde bilimsel gözlemlere hazır. K2'nin yeni projesi ise kütleçekimsel mercek projesi C9 projesi olarak biliniyor. Kütleçekimsel mercek etkisi, büyük kütleli bir cismin daha uzakta bulunan başka bir cismin ışığını güçlendirmesi ile meydana gelen olaylardır. Kepler'in gözlediği bölge C9 projesi süresince gözlem verisi toplamak amacıyla Samanyolu galaksisinin merkezine doğru yönlendirildi. K2 kütleçekimsel mercek etkisi ve C9 yer tabanlı gözlem ortaklığı takımı, Hawaii'deki 10 metrelik Keck Teleskopu gibi teleskoplarda gözlemeye uygun olabilecek cisimler bulabilmek için yer tabanlı gözlem verilerini inceliyorlar. 24 Mayıs'ta başlayacak üç günlük proje arasında veriler Kepler uzay teleskopundan dünyaya indirilecek ve bilim adamları K2 ile yer gözlemlerini karşılaştırma fırsatı bulacaklar. C9 gözlem dönemi 1 Temmuz'da sonuçlandırılacak. Bu günden sonra galaksi merkezi uzay teleskopu için avantajlı bir görüş noktasında yer almayacak. Bu nedenle Kepler uzay teleskopu 10. proje olan tamamen farklı bir grup cisme yönlenecek. 8 Nisan tarihinde rapor edilen anormalliğin nedeni ise hala araştırılıyor. Sorunun doğası gereği gelip geçici bir özelliği bulunması nedeniyle sistemi yanlış bir alarmla kapattığı düşünülüyor. Bu da Kepler'in acil durum kipine girmesine neden olmuş. Teleskop içerisindeki bilgisayarların ve alt sistemlerin kapatılıp yeniden başlatılması sorunu çözmüş gibi görünüyor. Bilim adamları sorunu araştırırken bilimsel verileri indirmeyi de ihmal etmemişler.


Kepler, gezegenlerin hareketlerini açıklayan 3 yasayı açıklayarak bir devrim yarattı. Bu yasalar oldukça basit temellere dayanıyordu. Yüzyıllardır süregelen inanışların dayatmalarıyla uydurulmaya çalışılan abartı yasaların yerine basit ve doğru olanı koydu. Tycho Brahe'den kalan gözlemlerle matematik bilgisini kullanarak bağımsız ve doğru sentezleriyle bulduğu bu 3 yasayı ele alalım. 1. Her gezegen, odak noktalarından birinde Güneş'in bulunduğu eliptik yörüngelerde dolanır. Eğer matematikten elips kavramına hakim iseniz gözünüzde canlanacaktır. Lakin eskiden önemsendiği kadar pratik matematik ve geometri bilgisi öğretilmiyor. Bu sebeple elipsin nasıl bir şekil olduğunu hiçbir ezbere dayanmadan ele alalım. Elips, teoride basık bir çemberdir. Bu özelliğinden ötürü ne kadar basık olduğunu belirtmek için basıklık değeri tanımlıyoruz. Bir noktasından bastırdığınız çember, artık yarıçap değerinden başka bir değere daha sahip olacaktır. Bu değer basıklık katsayısı ile yarıçapından yola çıkarak bulunur. Peki bir elips nasıl çizilir? Çemberde tek bir noktadan uzaklıkları eşit olan noktalar kümesi söz konusuyken elipste bu nasıl? Biz elipsi çemberi bozarak elde ettiğimiz için bir merkez noktasından ziyade iki odaktan söz ediyoruz. İşte elipsin bu iki odağı adını verdiğimiz noktalardan elipse çizdiğiniz iki doğrunun uzunlukları toplamı eşittir bu sefer. Nasıl olduğunu anlamak için bir elipsin nasıl çizildiğine bakalım. İki odak noktasının etrafından belirli bir uzunlukta ip geçirin, kalemle bu ipi dışarıya doğru gererek çember çizmeye çalışın. Fotoğraftaki kişinin saat yönünün tersine çizdiğini düşünelim. Yeşil raptiyeden noktaya olan uzaklık azalırken, sarı raptiyeden olan uzaklık artacaktır. Fakat bu ipin uzunluğu sabittir. Dolayısıyla biz odak tanımını buradan yola çıkarak yapıyoruz. Odak noktalarından dış noktasına çizilen uzaklıklar toplamı daima eşittir. İşte Kepler'in bahsettiği de bu odak noktalarından birinde Güneş'in bulunduğudur. Resimde görüldüğü üzere, odaklarından birinde Güneş bulunan gezegen yörüngesi üzerinde dolanırken iki eşit zaman aralığı sırasında taradığı alanlar eşit. Buradan Newton'un kütle çekim yasasına ulaşabiliyoruz, çünkü bu tek koşulda mümkündür, gezegen yörüngesi üzerinde farklı hızlarda hareket etmektedir! Güneş'e yaklaştıkça hızlanır, uzaklaştıkça yavaşlar. 3. Gezegenin yörünge periyodunun karesi, elipsin yarı büyük eksen uzunluğunun kübüne eşittir. şeklindedir. Bu da yine Newton'un çekim yasasını haklı çıkaran denkleme dayanır. Bunun en temel sebebi yörüngede dolanan gök cisminin sahip olduğu hızdır. Hatırlayacak olursanız Güneş etrafında oldukça basık bir yörüngede dolanan kuyruklu yıldız gibi cisimler yörüngeden fırlatılabilmektedir. Bunun sebebi hızlarındaki dengesiz artıştır. Yörüngede kalabilmek kütle çekim tarafından yıldız üzerine düşmemek için belirli bir hıza sahip olmayı gerektirir. Tıpkı uydularımızda olduğu gibi yer çekiminin etkisinde olup, dönüş hızından ötürü yere düşmemekte olduğu gibi. Fakat eğer siz bu iki değeri tam eşitleyecek olursanız en ufak bir hız düşüşünde cisim diğerinin üzerine çekilmeye başlar. Böyle bir durumda orada bir cisim bulunmasını bekleyemezsiniz. Gezegenlerin birbirleri arasındaki kütle çekim etkileşimi sebebiyle bu hızlar değişim gösterir. Eğer birisi tam olarak gerekli hıza sahip olsaydı ve diğeri onun hızını yavaşlatsaydı Güneş'in üzerine doğru çekilmeye başlardı. Bu sebeple bizim artık orada gözleyebileceğimiz bir cisim olmazdı. Bu sebeple olması gerektiğinden biraz daha fazla hıza sahip olurlar ve bu da onların eliptik yörüngelerde dolanmalarına sebep olur. 1 Ocak 1801 de İtalyan astronom Giu... Evrende her bir cismin, daha önceki...


13 Kasım 2018 Salı günü, Kilis'te çocuklarımıza yönelik bir eğitim ve gözlem etkinliği düzenledik. IBC Vakfı'nın davetiyle gerçekleştirdiğimiz etkinlik, eğitmen olarak kurucumuz amatör astronom Zafer Emecan'ın katılımıyla gerçekleşti. Yaklaşık 7 saat süren etkinliğimiz süresince, çocuklarımıza Güneş Sistemi'ni gezegenleri ve evrendeki yerimizi anlattık. Akşam üzeri ise, beraberimizde getirdiğimiz teleskopla çocuklarımla uydumuz Ay'ı gözlemledik, kraterlerini inceledik. Etkinliğimiz sırasında bize olan yardımları ve misafirperverlikleri için, IBC Kilis yetkililerine, tüm öğretmenlerimize ve uzaya olan müthiş ilgilerinden dolayı çocuklarımıza teşekkürü borç biliriz. 68 yıl aradan sonra, Dünya'ya en ya...


Haydi, hem yardıma muhtaç çocuklarımıza yardım edelim, hem de ülkemizin en başarılı astrofotoğrafçılarından biri olan Mehmet Ergün'ün astrofotoğraflarıyla evrenin muhteşemliğine tanık olalım! Celestron Teleskopları Türkiye distribütörü Eyüboğlu ve Kozmik Anafor Astronomi Platformu'nun katkılarıyla hazırlanan; Mehmet Ergün üstadımızın fotoğraflarından oluşan 2018 takvimine sahip olmak istiyorsanız, yardıma muhtaç çocuklara yönelik faliyet gösteren bir kuruma bağışta bulunmanız yeterli olacak. Kuruma yaptığınız bağış veya havale/eft makbuzunu adresine iletişim bilgilerinizle birlikte ilettiğinizde, 12 sayfalık A3 boyutlarındaki bu astrofotoğraf takvimini ücretsiz olarak adresinize göndereceğiz. Sizler de bu sosyal sorumluluk projesine katkıda bulunup; hem çocuklarımıza yardım edin, hem de amatör astronomi ve astronomi biliminin ülkemizde yaygınlaşmasına destek olun! Yardım kuruluşlarına yapılacak bağış miktarı öğrenciler için minimum 25 tl, öğrenci olmayanlar için ise minimum 50 tl olmalıdır. Tarafımızdan ücretsiz gönderilecek olan takvimlerin kargo gönderim masrafı (7.5 ila 12 tl arası), bağışçıya aittir. En karmaşık konuları bile elinden ...


Bunlar oldukça küçük, ışıma gücü düşük yıldızlar. Bu arada küçük dediğime bakmayın, çapları kütle miktarına göre 200 bin ile 700-800 bin kilometre arasında değişiyor. Kıyaslama için söyleyeyim, Dünya'nın çapı sadece 13 bin km kadar. Bunlar hem küçük, hem de düşük ışıma yapan yıldızlar demiştik. Yüzey sıcaklıkları 3.600 Santigrat dereceyi geçemeyen kırmızı cüceler, çevrelerine bizim güneşimizin binde 1'i ile yüzde 10'u kadar enerji yayabiliyorlar. Her ne kadar, anlı şanlı güneşimiz karşısında biraz acınası görünüyor olsalar da, sahip oldukları uzun, hem de çok uzun ömürle bırakın Güneş'i, diğer tüm dev yıldızları fersah fersah geride bırakıyorlar. Şu yanılgıya da da düşmemek gerek. Eğer yıldızın kütlesi Güneş'in yarısı kadar ise iki kat uzun yaşaması söz konusu değil. Güneş'in yarı kütlesine sahip bir yıldız en az 80 milyar yıllık bir ömre sahip. Eğer yıldızın kütlesi Güneş'in %25'i kadar ise 250 milyar yıl kadar bir ömre sahip oluyor. Eğer kütleyi daha da düşürürsek bu ömür uzunluğu dramatik içimde artış gösterir. Eğer yıldızın kütlesi Güneş'in %10'u kadar ise ömrü 1 trilyon yılı bulabilir. Ancak, yıldız olmanın da bir sınırı var. Bir yıldızın enerji üreterek parlayabilmesi için sahip olması gereken minimum kütle değeri yaklaşık %7.5 ila %8.3 Güneş kütlesi arasına denk geliyor. Eğer yıldızı oluşturan madde hidrojen ve helyum harici maddeler açısından zengin ise, Güneş'in sadece %7.5'i kadar kütleye sahip olan (yani yaklaşık 80 Jüpiter ağırlığında) bir yıldız enerji üretmeye başlayabilir. Gökbilimcilerin metal olarak nitelendirdiği hidrojen ve helyum harici maddenin yıldızın sadece %1'ini oluşturuyor olması onu metal açıdan zengin olarak nitelememize yeterlidir. Yani, içeriğinin %1'i hidrojen ve helyum harici elementlerden oluşan bir yıldız %7.5'lik Güneş kütlesine sahip ise nükleer füzyon gerçekleştirerek ışıldamaya başlar. Bu kadar düşük kütleli bir yıldızın ise ömrü 10 trilyon yılı bulabilir. Bu yıldızların böylesi uzun yaşamlarının sırrı, çekim güçlerinin görece düşüklüğü nedeniyle nükleer tepkimelerin oluştuğu çekirdek bölgesinin küçük bir alan kaplaması. Böylelikle kırmızı cüceler, yakıtları olan hidrojeni neredeyse koklayarak yakıyorlar ve yakıtları diğer yıldızlardan çok daha az olmasına karşın, yüz milyarlarca yıl boyunca parlayabiliyorlar. Bu inatçı yıldızları özel yapan şey, evrende var olan tüm yıldızların %80'lik kısmını oluşturmaları. Galaksimizde, her 3 Güneş büyüklüğünde yıldıza karşın 80 tane kırmızı cüce yıldız bulunuyor. Açıkcası ortalık kum gibi kırmızı cüce dolu. Mesela, güneşin 10 ışık yılı kadar çevresinde 60 yıldız bulunuyor ve bu 60 yıldızdan 50 kadarı kırmızı cüce. Sitemizde yakınımızdaki yıldızlar şeklinde arama yaparak bu yıldızların bir kısmını tek tek inceleyebilirsiniz. Kırmızı cüceler, çevrelerinde bir gezegen sistemi bulunduramayacak kadar aciz yıldızlar değil her şeye rağmen. Şu çok ünlü, çevresinde astronomların durup dinlenmeden sürekli yaşama uygun gezegenler bulduğu Gliese 581 yıldızı da bir kırmızı cüce. Yani bu yıldızlar da, Dünya ayarında gezegenlere ev sahipliği yapabiliyorlar. Bu gezegenlerin yıldızlarına, sıvı suyun ve bildiğimiz anlamda yaşamın var olabilmesi için biraz daha yakın olması yeterli olabiliyor. Bizim güneşimiz ve Dünya'nın konumundan bir örnek verelim: Dünya Güneş'e 150 milyon kilometre uzaklıkta. Bu mesafeden Güneş'ten aldığımız enerji hayatın sürebilmesi için yeterli oluyor. Eğer, Güneş yerine, onun yaklaşık %60 kütlesine sahip bir kırmızı cüce yıldız olsaydı, Dünya'nın 42 milyon kilometre uzaklıkta olması aynı miktarda enerji alabilmesi için yetecekti. Yok eğer yıldız güneşin %20 kütlesindeyse, bu sefer ona uzaklığımızın 15 milyon kilometre olması gerekecekti. Son olarak bu bağlantıya tıklayarak her ne kadar çok uzun ömürlü olsalar bile, kırmızı cüce yıldızları nasıl bir sonun beklediğini, ölümlerinin nasıl olacağını okuyabilirsiniz. Uzay mekiği Atlantis'in 21 Temmuz 2... Uzay Elbisesi Sıkıntısı: Astronotlara Yetecek Elbise Kalmadı! Houston, bir sorunumuz var; uzay bo... Evet, son birkaç gündür aralıksız P...


Yaz Üçgeni'ni yazın gökyüzüne baktığımızda gördüğümüz en parlak 3 yıldızdan biliyoruz: Vega, Altair ve Deneb. Gökyüzü o kadar muntazam, bereketli ve ihtişamlıdır ki insanoğluna yazın 'Yaz Üçgeni' ile gösterdiği rehberliği, kış aylarında da gösterir. Bu sefer çok farklı yıldızlarla tabi ki: Sirius, Procyon, Betelgeuse ile. Kış Üçgeni, amatör astronomların ya da profesyonel olarak ilgilenenlerin yakından tanıdığı, gökyüzündeki hayali bir geometrik şekildir. Şu günlerde, geceleri başımızı yukarı kaldırıp güney yönüne doğru bakarsak eğer Kış Üçgenini oluşturan gökyüzünün parlak üç yıldızını rahatlıkla görebiliriz. Gökyüzünde adeta bir kum saati gibi şekle sahip olan Orion takımyıldızının kırmızı dev yıldızı Betelgeuse, bu üç yıldızdan biridir. Avcı takım yıldızı kış aylarında gökyüzünde ışık kirliliğinin bolca bulunduğu büyük şehirlerde dahi en rahat şekilde görülebilecek en belirgin takım yıldızlardan biridir. Bu takımyıldız, avcının kemerini oluşturan nizami şekilde yan yana dizilmiş üç yıldız sayesinde rahatlıkla tanınabilir. Betelgeuse yıldızı, belirgin turuncu-kırmızı rengi ile bu üçlünün hemen üzerinde hafif çaprazlarında görülebilir. Üçgenin diğer bir üyesi Canis Major takım yıldızının alfa yıldızı olan ve gökyüzünün de bilinen en parlak yıldızı olan Sirius'tur ve ufka daha yakın bir konumda yer alır. Avcının kemerinde yan yana dizilmiş olan 3 yıldızın hemen arkasından gelir. Sirius yıldızının, Jüpiter kadar parlak ışıltılarıyla gökyüzünde farkedilmeme ihtimali yoktur. Üçgenin en son üyesi de Canis Minor takımyıldızında yer alan ve takımyıldızın en parlak ve gökyüzünün de 8. en parlak yıldızı olan Procyon Yıldızıdır. Mitolojik olarak Canis Major takımyıldızı ve Canis Minor takımyıldızının, Avcı Orion'u takip eden köpekleri temsil ettiği söylenir. Bu üç yıldızın oluşturduğu eşkenar Kış Üçgeni'ni, gökbilimciler genelikle yakın noktalardaki diğer kuzey yarımküre takımyıldızlarının yerini hızlı bir şekilde tespit etmek amacıyla kullanırlar ve gerçekten de gözlem yapmak isteyenlerin ve gökyüzü gözlemine yeni başlayacak olanların kesinlikle bilmesi gereken en belirgin gökyüzü referans noktalarından biridir.


Yine iç açıcı bir konuyla karşınızdayız. Bu yazımızda güzelim Dünyamızın belini büken, tam da yeni yeni türemeye ve yayılmaya başlamış bazı türleri yok eden, bazılarını ise yeni baştan ve bambaşka şekillerde tekrar ortaya çıkmasına vesile olmuş Kitlesel Yok Oluşlardan bahsedeceğiz. Kitlesel Yok Oluş olağan dışı çok sayıda türün aynı anda ya da sınırlı bir zaman dilimi içinde ortadan kalktığı Dünya tarihi dönemlerine denir. Dünya üzerinde canlı yaşamı baş gösterdiğinden beri farklı farklı türler güzel gezegenimize varlıklarıyla renk katmıştır. Fakat ne yazıktır ki bazı türler, daha modern insan olan Homo Sapiens ile bile tanışamadan tarih sahnesinden silinmiştir. Bunların sebepleri ise davetsizce gezegenimize yönelip atmosferin yok edemeyeceği kadar büyük olduğu için Dünya'ya çarpan çok büyük meteoroidler olabileceği gibi, Dünya atmosferindeki değişimler gibi uzun süreli doğal felaketler de olabilir. Meteor çarpması ile kısa sürede gerçekleşen yok oluş, atmosferik sebeplerle olursa çok milyon yılları kapsayabilir. O devasa ve korkunç dinozorların günümüzde sadece çocukların elindeki sevimli oyuncaklardan ibaret olması 66 milyon yıl önce yaşanan Kretase yok oluşuna bağlanmaktadır. Bu felaketin sebebinin, tam olarak kanıtlanamamış olmakla birlikte Meksika'nın Yucatan bölgesine düşen bir meteor olduğu düşünülmektedir. Bu meteorun çapı 10 km ve meydana getirdiği kraterin çapı da yaklaşık 180 km genişliğindedir. Bu yok oluş öyle devasa boyutlardaydı ki yeryüzü evrelerinden Mezozoik dönemi bitirmiş ve Senozoik dönemi başlatmıştır. Mezozoikin son zamanı Kretase, Senozoikin ilk zamanı Tersiyerdir. Yeryüzünün 200 milyon yıldır en baskın canlıları olan dinazorlar ve bir çok sürüngen türü tarihe karışmıştır. Ayrıca ilkel kuşların bir çoğu, bir çok omurgasız deniz canlısı ve plankton türlerinin çoğu da tarihin tozlu raflarında yerini almıştır. Kara bitkilerinin %35'i, tüm canlı türlerinin ise yaklaşık %70'i bu felaketten paçayı sıyıramamıştır. Çiçekli bitkililer, kertenkele, yılan ve timsah gibi sürüngenlerin yanı sıra bazı küçük ilkel memeliler bu felaketten kurtulmayı başarmışlardır. Ayrıca bu felaket ile aynı zamanlarda faaliyete geçen Hindistan'daki bir yanardağın atmosfere yaydığı gazların da yıkıma katkısı olduğu tahmin edilmektedir. Bahsi geçen göktaşı beraberinde, dünyada çok nadir bulunan İridyumdan bol miktarda getirmiştir. Bazı çevrelerce Büyük Ölüm ya da Büyük Yok Oluş olarak da adlandırılır. 251 milyon yıl kadar önce meydana gelmiş Paleozoik ve Mezozoik dönemlerin haricinde Permiyen ve Triyas jeolojik dönemleri arasında geçisi başlatan bir kitlesel yok oluş olayıdır. Bu yok oluş olayı sayesinde karadaki omurgalı türlerinin %70'i, tüm türlerin ise %96'sı yok olmuştur. Dünya'da meydana gelen en şiddetli yok oluş olarak bilinir. Bir diğer özelliği de böceklere etki eden tek yok oluş olayı olmasıdır. Bazı ailelerin %57'si yok olurken tüm cinslerin ise %83'ü ölmüştür. Bu olay biyoçeşitliliğe büyük bir darbe vurmuş, Dünya'nın kendine gelmesi, üzerindeki yaşamın kendini toparlaması diğer yok oluşlara kıyasla daha uzun sürmüştür. Bu yok oluşun gerçekleşmesi milyonlarca yıl sürmüştür. Nedenlerine dair çeşitli teoriler ortaya atılmıştır. Bu teorilerden birine göre, daha önceden yavaş yavaş gerçekleşmeye başlayan bazı çevresel değişimlerin yanı sıra, aynı dönemlere denk gelen bir yıkımsal felaketin yok oluşu hızlandırdığı düşünülmektedir. Bu yıkımsal felaket, bol miktarda meteorun çarpması, bazalt seli patlamaları, denizlerdeki oksijenin oranının değişikliği, deniz seviyesinin gerilemesi, volkanik patlamalar veya bunların birden fazlasının birlikte görülmesi olabilir. Küresel soğuma bu yok oluşu açıklamak üzere önerilen diğer görüşlerden biri. Gondvana kıtası üzerindeki buzullaşmanın Ordovisyen ve Devoniyende olduğu gibi yok oluşa neden olmuş olabileceğini ileri süren bilim adamları da var. Yaygın buzullaşma, deniz seviyesinde bir düşüşe, küresel soğumaya ve iklimsel değişimlere yol açarak yok oluşa neden olmuş olabilir. Bugün dünya üzerinde yaşamını sürdüren tüm türler, Permiyen-Triyas yok oluşundan kurtulabilen %4'lük kısımda olan türlerden türemiştir. 359 milyon yıl önce Dünya üzerindeki tüm türlerin üçte ikisi, Devonian'ın Geç Devoniyen Kitlesel Yok Oluşu ile yok oldu. En yaygın görüşe göre tek bir olay ile değil de milyonlarca yıllık bir dizi felaketten sonra bu yok oluş gerçekleşmiş olabilir. En kötü etkilenenler sığ denizlerdeki yaşam türleriydi. Resifler, yeni mercan türleri 100 milyon yıl sonra ortaya çıkıncaya kadar eski ihtişamlarına geri dönmemek üzere kayboldu. Aslında, deniz yatağının büyük kısmı neredeyse oksijensiz kalmış, bakteriler haricindeki canlılar için yaşanabilir olmaktan çıkmıştı. Deniz seviyesinde meydana gelen değişiklikler, asteroid etkileri, iklim değişikliği ve toprağa karışan yeni tür bitkiler bu yok oluşlardan sorumlu tutuldu. Dünya tarihinin üçüncü en büyük yok oluşu olan Ordovisiyen-Silüriyatik kitlesel yokoluş, gerçekleştiği yüzbinlerce yıl içerisinde iki kere yok oluşlar açısından tavan yapmıştı. Ordovisyen dönem sırasında yeryüzündeki hayatın çoğu suda yaşıyordu. Bunlar trilobitler, brachiopodlar ve graptolitler gibi deniz canlılarıydı. 443 milyon yıl önce vuku bulan bu yok oluştan dolayı toplamda, deniz hayatının yaklaşık %85'i yok oldu. Yaşanan bir buzul çağının yok oluşlardan sorumlu olduğuna dair görüşler ağırlıkta. Bu görüşe göre güney yarımkürede büyük bir buz tabakası, iklim değişikliğine ve deniz seviyesinde bir düşüşe neden oldu, böylece okyanusların kimyası da haliyle alt üst oldu. Triyas döneminin son 18 milyon yıllık döneminde, ikiye katlanan etkileri ile Trias-Jura kitlesel yokoluş olayını yaratan iki veya üç aşamalı yok oluş vardı. İklim değişiklikleri, sel felaketleri ve bir asteroid etkisi bu yaşam kaybından sorumlu tutuldu. Çok sayıda deniz sürüngenleri, bazı büyük amfibiler, resifleri oluşturan bir çok canlı ve çok sayıda yumuşakça da dahil olmak üzere pek çok hayvan öldü. O dönemde hayatta olan bütün türlerin yaklaşık yarısı yok oldu. Garip bir şekilde, bitkiler o kadar da etkilenmemişti.


Bilindiği üzere Mars, kırmızımsı turuncu renge sahip bir gezegendir. Çıplak gözle görülebilen diğer gezegenlere göre ayırt edici olan bu özelliği Dünya'dan bakıldığında hemen fark edilebilmektedir. Zira Romalılar da Mars'ın rengini kan rengine benzettikleri için ona bu ismi vermişlerdir. Peki Mars, bu rengi neye borçlu? Gezegenin kızılımsı parlaklığı, yüzeyinde bulunan bol miktarda demirin/demir tozlarının oksijenle tepkimeye girmesiyle oluşan oksitlenmeye bağlıdır. Her ne kadar gezegenin hemen her yeri için geçerli olsa da bu oksitlenme oldukça yüzeyseldir. Öyle ki, Mars'ın yüzeyini birkaç metre kazma fırsatımız olsa bizden gizlediği yüzü olan, gezegenin ana kayasını oluşturan beyaz bir katmanla karşılaşırdık. Göz alıcı parlaklığı Dünya'ya yakınlaşıp uzaklaşmasıyla değişse de (en yakındayken ki parlaklığı en uzakta olduğu zamanki parlaklığından 50 kat fazladır) gözlemciler en iyi görüntüyü alabilmek için onun yörüngede Dünya'ya en yakın konumda olduğu zamanı bekler. Bu, karşı konum evresidir. Bu evrede Mars-Dünya arası ortalama mesafe 55 milyon kilometreye kadar düşebilir ve ortalama bir teleskopla (yaklaşık olarak 8 inç ayna çapı) Mars'ın kutuplarında yer alan buzul katmanları görüntülenebilir. Mars'ın atmosferik içeriği yaklaşık olarak %95,3 karbondioksit, %2,7 azot, %1,6 argon, eser miktarda serbest oksijen, karbonmonoksit ve metandan oluşur. Yaklaşık 3 milyar yıl önce Mars'ın yüzeyinin Dünya gibi sularla kaplı olduğu ve kalın bir atmosferi olduğu düşünülüyor. Ancak düşük kütlesi nedeniyle yeterince güçlü bir kütle çekimine sahip olamamış, dolayısıyla atmosferini de uzaya kaçırmıştır. Atmosfer kalınlığının düşmesi nedeniyle basınç ve sıcaklık kaybı meydana gelmiş ve yüzeyindeki suyu sıvı formda tutamamıştır. Şu an ise Mars'ın o eski güzel günlerinden eser yok. Herhangi bir tektonik levha sahibi olmadığı için de zayıf kalan manyetik alan nedeniyle güneş rüzgarlarına karşı korunmasız kalmıştır. Yani düşük kütle çekimi, ince atmosfer, zayıf manyetik alan çok uzun yıllar içinde zincirleme etki yaparak Mars'ın sonunu getiren faktörler olmuştur. Doğal olarak bu koşullarda suyun sıvı halde kalması pek mümkün değildir. Tamamı neredeyse donuk halde, paslı ve tozlu yüzeyin altında hapsolmuş buz yataklarındadır. Tabi kutup bölgelerinde buz katmanları daha yoğundur. Kutup buzullarına yazımızın ilerleyen bölümlerinde değineceğiz. Atmosfer basıncı ise her yerde on milibardan daha düşüktür. Bu da Dünya'da deniz seviyesinden 36.000 metre yükseklikteki hava kadar yoğun olduğu anlamına geliyor. Yüzey rüzgarları yaklaşık olarak 0-33 km/saat, fırtınaların hızıysa yaklaşık 145 km/saattir. Aynı zamanda yüzeyde devamlı yerel, bölgesel ve büyük ölçekte toz fırtınaları görülmektedir. Bu toz fırtınaları Mars'a gönderilen uzay araçlarının başına bazen büyük belalar da açabiliyor. Tıpkı 2018'de Opportunity uzay aracını devre dışı bırakması gibi. Mars'taki mevsim döngülerine de değinecek olursak, Dünya'ya benzese de Mars'ta mevsimlerin döngüsünde eksen eğikliği değil daha çok eliptik yörünge etkin rol oynadığı için ve Güneş'e en yakın-en uzak konumu arasındaki fark oldukça fazla olduğundan dolayı mevsimler arasındaki farklar daha fazladır. Mars'ta da Dünya'daki gibi kuzey yarım kürede yaz mevsimi, gezegenin Güneş'e en uzak olduğu zamanlarda yaşanır. Yani güney yarım kürede yaz, kuzey yarım küreye göre daha sıcak; kış da daha uzun ve soğuk geçer. Bu döngüde yüzeyindeki ortalama sıcaklık -63 dereceyken en yüksek sıcaklık 30 derece, en düşük sıcaklığın da -143 derece civarlarında olduğu tespit edilmiştir. Mars'ın yüzeyi topografik olarak incelendiğinde kuzey yarım küresi ile güney yarım küresi arasında daha ilk bakışta ciddi farklılıklar olduğu göze çarpar. Kuzey yarım kürede genelde lav akıntılarıyla düzleşmiş ovalar hakimken güney yarım kürede ise meteorların oluşturduğu çukurlar ve kraterlere çok daha sık rastlanır. Ayrıca kuzey yarımkürede rakım güney yarımküreden 3,2 kilometre daha düşüktür. Yüzey şekillerinin Kuzey ve Güney yarımkürede bu denli değişiklik göstermesine Plüton büyüklüğünde bir cismin Mars'a çarpmasının sebebiyet verdiği düşünülüyor. Her anlamda ilginç bir gezegen olan Mars, aynı zamanda Güneş Sistemi'nin en yüksek dağı olan Olimpos Dağı'na ve devasa kanyon sistemi Valles Marines'e sahiptir. Peki nasıl oluyor da büyüklüğü Dünya'nın sadece %53'ü kadar olan karasal bir gezegen Güneş Sistemi'nin coğrafik enlerini barındırabiliyor? Mars'ın hareketsiz kalın kabuğu, yeraltı aktiviteleri sonucu yüzeye çıkan maddelerin devamlı surette katmanlaşmasına -dolayısıyla yükselmesine mukavemet gösterir ve yüzeyde çok büyük kütlelere sahip oluşumların meydana gelmesine sebep olur. Bu durum özellikle volkanların neden bu denli büyüdüklerinin bir tezahürü olarak göze çarpmaktadır. Kuşkusuz Mars'ta irili ufaklı birçok dağ mevcuttur ancak bunların en görkemlisi ve aynı zamanda Güneş Sistemi'nin de en yüksek dağı olan Olimpos Dağı'dır. Bu müthiş oluşumdan bahsetmezsek olmaz. Olimpos Dağı lokasyon olarak Mars'ın en temel jeolojik oluşum bölgesi/jeolojik doğumhanesi olarak nitelenen Tharsis Tümseği'nde bulunur ki bu devasa bölge de Kuzey Amerika büyüklüğündedir. Tharsis bölgesinde Olimpos Dağı'nın haricinde 3 büyük dağ daha vardır. Bunlar: Pavonis, Arsia ve Ascraeus Dağlarıdır. Bu yüksek dağların eteklerinden itibaren derin yarıklarıyla Valles Marieris Kanyonu başlamaktadır. Güneş Sistemi'nin en büyük kanyonu olan Valles Marines, Mars'ın ortasına sarılmış bir yara bandı gibi kendini bariz bir şekilde gösterir. 4 bin kilometre uzunluğunda ve 200 kilometre genişliğinde olup, 7 kilometreye varan derinliğe sahip bir yarıktır. Eğer bu vadi Dünya üzerinde olsaydı neredeyse Avrupa kıtası kadar uzun olurdu. Büyüklüğünün devasa boyutlarının anlaşılması amacıyla Dünya'daki Büyük Kanyon'un boyutları göz önüne getirilebilir. (Büyük Kanyon 446 km uzunluğunda ve yaklaşık 2 km derinliğindedir.) Gezegenin çevresinin beşte birini kaplayan bu devasa kanyonun yüzey altındaki magmanın yukarı doğru fışkırması ve etkin olarak yer kabuğunu yanal olarak yarması ile ortaya çıkmıştır. Bir başka geniş kanyon olan Ma'adim Vallis 180 kilometre çapa sahip Gusev Krateri'nden güneye doğru seyreder ve 700 kilometre uzunluğunda, 20 kilometre genişliğinde ve 2 kilometre derinliğindedir. Bu kanyonun geçmişte bir sıvı su baskınıyla oluştuğu sanılmaktadır. Mars'ın yeteri kadar koruma sağlayamayan atmosferi nedeniyle yüzeyinde çeşitli büyüklüklerde çok sayıda çarpma krateri mevcuttur. Yarıçapı 5 kilometre ve daha büyük olabilen bu krater oluşumlarının toplam sayısı 43.000 olarak belirlenmiştir. Bunlardan biri olan Hellas Planitia, Mars'ta bulunan en derin noktadır ve 8 km derinliğiyle eski bir çarpma havzasıdır. Bu kraterler neredeyse güney yarım kürenin her bölgesinde vardır. Kuzey yarım kürede ise rüzgar erozyonu ve çarpmalardan sonra meydana gelen volkanik faaliyetler sonucunda aşınmıştır. Aylarca sürebilen şiddetli kum fırtınaları da bu aşınmaya katkıda bulunmuştur. Mars o eski şaşalı günlerinde nehir yatakları ve su birikintilerine sahipti. Bunlar da gönderdiğimiz uzay araçlarının bizlere sunduğu verilerin, fotoğrafların değerlendirilmesiyle keşfedildi. Bu kanalların Mars'ın dağlarından ovalarına inen yağmur suyunun kuruması ile ya da o deli zamanlarında ortaya çıkıp daha sonra kurumuş olan sellerin olduğuna işaret ediyor. Bu su hareketlerinin oluşturduğu kanalların tabanları ve genişlikleri incelendiğinde akan suyun debisinin saniyede milyonlarca ton su taşıyacak kadar hızlı olduğu düşünülüyor. Mars, görsellerde de sıkça gördüğümüz gibi her iki kutbunda da takkeye benzer buzul katmanlarına sahip olan bir gezegendir. Uzun yıllar bu buzulların su buzu olduğu düşünülse de sanılanın aksine çoğunlukla karbondioksit buzundan oluştuğu anlaşılmıştır. Ayrıca karbondioksit buzu tabakasının altında su buzundan oluşan başka bir katman yer almaktadır. Buzul kuşaklarının toplam hacmi Reconnaissance Orbiter uydusunun sağladığı verilere göre yaklaşık olarak 150 milyar metre küptür. Eğer bu kuşaklar Mars'ın yüzeyini tamamen kaplamış olsaydı 1,1 metre derinlikte bir tabaka oluştururdu. Aynı zamanda Mars'ta plaka ve faylanma hareketleri olmadığı için bu hareketsiz kalın kabuk Mars'ın ilk zamanlarından itibaren herhangi bir değişime uğramamıştır. Bu da yeterince derin bir sondajla Mars'ın çocukluk yıllarına inebileceğimiz anlamına gelmektedir. Yapılan araştırmalarda gezegenin Güney yarım küresinde yerel manyetik alanlara rastlanmıştır. Günümüzde Mars'ın kayda değer bir manyetik alana sahip olmaması, eskiden var olan manyetik alanın, gezegenin iç tabakalarının farklılaşmasıyla yok olma ihtimalini kuvvetlendirmektedir. Mars'ın Phobos ve Deimos adında iki uydusu vardır. İsimleri Yunan Mitolojisinde savaş tanrısı olan Ares'in iki kötü karakterli çocuğundan gelir . Her iki uydu da Asaph Hall tarafından 1877'de keşfedilmiştir. Bu uyduların asteroid kuşağından kopup gezegenin yörüngesine girdiği düşünülüyor. Dolayısıyla Phobos ve Deimos'un şekli alışık olduğumuz küre görünümünden daha gayri tabi, hatta bir patatesi andırır. İçeriksel olarak da, karbon bakımından zengin kaya oluşumlarıdır diyebiliriz. Bu iki uydu aynı zamanda gelgit kilitlenmesiyle birbirlerine bağlı oldukları için Mars'a hep aynı yüzeylerini gösterirler. Phobos Mars'ın etrafında hatrı sayılır bir hızla dönmektedir. Bir Mars gününde gezegeninin etrafında neredeyse 3 tur tamamlar. Aynı zamanda güneş sistemi uyduları arasında gezegenine en yakın uydu unvanını da elinde bulundurur (6 bin kilometre). Üstelik Mars'a yavaş yavaş yaklaşmaya da hala devam etmektedir. Tahminlere göre 45-50 milyon yıl içerisinde Mars'la çarpışacak veya parçalara bölünerek Satürn kadar olmasa da gezegen etrafında halkalar meydana getirecek. Yani Phobos tabiri caizse Mars'ın 50 milyon yıl sonraki savaş yüzüğüdür. Mars Global Surveyor aracının gönderdiği resimlere göre yüzeyinin 1 metre kalınlıkta regolith de denen ince bir toz tabakasıyla kaplı olduğu anlaşılmıştır. Aynı zamanda yüzeyinde oldukça belirgin bir krater vardır. Keşifçisi Hall, karısının kızlık adını vererek bu kraterin de isim babası olmuştur. Sovyetler Birliği uzay ajansının Phobos 2 aracı ise, uydudan birkaç resim gönderebilmiş ancak bir süre sonra iletişim kopmuş. Bu resim ve veriler değerlendirildiğinde uydudan zayıf ama devamlı bir gaz çıkışı olduğu saptanmış. İletişim beklenenden erken koptuğu için içeriği hakkında detaylı analizler yapılamamış ancak en olası tahminin su olduğu düşünülmektedir. Deimos şekil itibariyle Phobos'a göre daha gayrı muntazam görünüme sahip olsa da daha pürüzsüz bir yapıya sahiptir. Üzerinde Voltaire ve Swift isimli iki belirgin krater vardır. Yörüngesine ise Phobos'a kıyasla daha uzak bir mesafede seyreder. Bu durumda Deimos, Phobos'tan farklı olarak tahminlere göre birkaç milyon yıl içerisinde Mars'tan uzaklaşacak ve yörüngeden kopacaktır. Şüphesiz ki yakın gelecekte bu iki kardeş hakkında daha fazla bilgi edinebileceğiz. Zira hali hazırda Japonların uzay ajansı JAXA 2022'de başlatacağı Mars Moons keşif programı ile 2027'de Phobos ve Deimos'tan Dünya'ya örnek getirmeyi hedefliyor. ESA ve Rus Uzay Ajansı benzer görev tanımı olan keşif programlarını da 2024'te hayata geçirmeyi planlıyor. Aynı zamanda gelecekte yapılacak olan Mars'a yolculuk görevlerinde de bu iki uydunun üs olarak kullanılabileceği düşünülüyor.


Işık, elektromanyetik spektrumda farklı dalga boylarına göre sıralanmıştır ve her bir dalga boyu farklı enerjiye sahiptir. Dalga boyu düşük olan ışık daha enerjiktir. Ve de astronomlar gökyüzünü, sadece görünür ışıkla değil, Spitzer gibi farklı dalga boylarında ışığa duyarlı teleskoplarla da gözlemlerler. Elektromanyetik dalgaların isimleri en düşük enerjili olandan en yüksek enerjili olanına göre şu şekildedir: Radyo Dalgaları, Mikrodalgalar, Kızılötesi Dalgalar, Görünür Bölge Işınları, Morötesi Işınlar, X-ışınları ve Gama Işınları. Bu dalgaların toplam enerjisini meydana getiren enerji parçacıkları ise fotonlardır. Elektromanyetik dalgaların uzayda bir noktadan başka bir noktaya ilerlemesi de bu fotonların dalgalarla birlikte taşınmasıyla olur. Gözlerimiz foton adı verilen bu temel parçacığa karşı duyarlıdır çünkü, fotonlar gözümüzdeki retinada bulunan ışığa duyarlı reseptörleri uyarmaya yetecek kadar enerjiktir. Fakat bu, gözümüzün elektromanyetik spektrumdaki tüm dalga boylarını algılayabileceği anlamına gelmez. Çıplak gözümüzle ancak spektrumun görünür bölgesindeki dalga boylarına sahip fotonları algılayabiliriz. Görünür bölgenin dışında kalan kısımlardaki ışığı ancak teleskoplarla -o dalga boyuna göre ayarlanmış filtrelerle- görebiliriz. Uzayda konuşlandırılmış, bu farklı dalga boylarından aldığı ışımalara göre gözlem yaparak, gün geçtikçe yeni keşiflere imza atan ünlü 'büyük gözlemevi' teleskoplarımız vardır. Bu konuda hiç kuşkusuz aklımıza ilk gelen Hubble Uzay Teleskobu'dur. Fakat diğerlerinin de hakkını yememek adına bugün Spitzer Uzay Teleskobuna değinmek istedik. Hubble, Spitzer gibi göz bebeği teleskopların ardında yatan bir isim vardır. O da Lyman Spitzer. Lyman Spitzer, Yale ve Princeton'da okumuş, astrofizik eğitimi almış ve araştırmalarının çoğunu yıldızlararası maddeyi inceleyerek gerçekleştirmiştir. Bugün biz onu Hubble Uzay teleskobunun fikir babası olarak tanırız. Spitzer, 1946 yılında, henüz NASA kurulmadan önce, atmosferimizin bulanıklaştırma etkisinden kurtulmuş bir uzay teleskobu yapılmasını önermiştir. Bunun üzerine de ajans, aralarında Hubble'ın da olduğu dört adet büyük uzay gözlemevini yapmıştır. Diğerleri ise Compton Gamma-Işını Gözlemevi , Chandra X-Işını Gözlemevi ve Kızılötesi Uzay Teleskobu Tesisi . SIRTF, zaman içinde zaman içinde Spitzer'ın adını almıştır. Spitzer Uzay teleskobu uzaydaki nesnelerden kızılötesi ışınımda görüntü alır. Kızılötesi ışınım, ısıtma yoluyla olan, yararlı etkisi sonucu genellikle 'ısı radyasyonu' olarak adlandırılan ve tıp, teknoloji gibi birçok alanda kullanılan ışınımdır. Yine birçok uzay ajansı Dünya'yı algılayabilmek için kullandıkları / gönderdikleri teleskoplarını atmosferik olaylar, hava durumu, okyanus sıcaklıkları ve yüzey değişiklerini gözlemlemek amacıyla IR dedektörleriyle donatmaktadırlar. Astronomide, yakın, orta ve uzak kızılötesi olmak üzere üç tür kızılötesi incelenir. Yakın ve orta bir IR dedektörü ile yıldızlararası toz bulutlarının içi görülebilirken, uzak kızılötesinde galaksimizin düzlemi parlak bir şekilde görülebilir. 2003 yılında NASA tarafından uzaya fırlatılan Spitzer Uzay Teleskobu, yakın, orta ve uzak kızılötesi ışınlara duyarlı olmak üzere geliştirilmiştir ve 3-180 mikron dalga boyları arasında yayılan kızılötesi ışığın tayfını tespit eder . Kızılötesi yakalayıcısı olan bu gözlemevi, 0.85 metre çapında bir teleskop ve soğutulmuş bir vaziyette bulunan üç bilimsel aygıta sahiptir. Spitzer'ın, cihazlarını en soğuk şekilde muhafaza eden sıvı helyumu bittiğinde esas görevi son bulmuş olsa da, halen veri göndermeye devam etmektedir. 2003 yılından beri birçok keşfi vardır fakat, en sonuncusu; diğer gözlemevleriyle birlikte yapmış olduğu kuytuda bir yerlerde saklanmış olan Trappist-1 adlı cüce yıldızın yörüngesindeki bizleri bir hayli heyecanlandıran 7 ötegezen. Spitzer'in ismine, bu keşifle aşina olduk. Ayrıca, Spitzer 2005 yılında uzak yıldızların yörüngesindeki iki Güneş Sistemi dışı gezegenden gelen ışığı doğrudan tespit eden ilk teleskop olmuştur. En büyüleyici gözlemlerinden birinde, evrendeki en eski yıldızlardan gelmesi muhtemel olan bir ışık yakalamış ve yine güneşdışı bir gezegenin meteoroloji haritasını ortaya çıkarmıştır. Optik teleskoplar, yıldız doğumu bölgelerini görüntülediğinde yalnızca yıldız ışığıyla hatları belirginleşmiş karanlık bir sütun görürken, kızılötesi-etkin bir teleskop olan Spitzer, kızılötesi ışığın avantajlarını kullanarak toz bulutlarından içeri girer ve yıldız embriyolarını, yeni doğmuş yıldızları gözler önüne serer. Hawaii , Şili , Wyoming , Herschel Uzay Gözlemevi, Geniş-Alan Kızılötesi Araştırma Kaşifi ve Kızılötesi Astronomi Uydusu . IRAS, Amerika Birleşik Devletleri, Büyük Britanya ve Hollanda tarafından yapılan uzaydaki ilk IR gözlemevidir ve 1983 yılında on ay boyunca gözlem yapmıştır. Yaptığı birçok çalışmanın yanı sıra, Samanyolu'nun merkezini tespit etmek için gaz ve toz bulutlarının içine dalmıştır. Antik Galaksiler, Tahmin Edilenden Daha Parlaklar! 2014 yılının Ocak ayında; çok yakın...


Bilim insanları, Hubble Uzay Teleskopu'nun en ikonikleşmiş fotoğrafını kızıl ötesi ışık ile yeniden görüntüleyerek inanılmaz detaylarını ortaya çıkardı. Yaratılış Sütunları adı verilen bu görüntü ilk olarak 1995 yılında Hubble Uzay Teleskobu tarafından detaylıca fotoğraflanmıştı. Fotoğraftaki fil hortumuna benzer kısım, yıldızlar arası toz ve gazın yekpare bir şekilde yer aldığı yıldız oluşum bölgesidir. Bu bölge, Dünya'dan yaklaşık 6.500 veya 7.000 ışık yılı uzaklıkta bulunmakta ve Yılan Takımyıldızı içerisinde yer alan bir yıldız yuvası olan ve Kartal Bulutsusu olarak da bilinen geniş bir bölgenin bir parçasıdır. Bu sütunlar yaklaşık 4 veya 5 ışık yılı uzunluğundayken Kartal Bulutsusu ise 55-70 ışık yılı civarı bir alanı kapsamaktadır. NASA'nın 1995 yılında ilk yayınladığı ünlü Yaratılış Sütunları görüntüsü, bölgeyi insan gözünün görebildiği elektromanyetik radyasyon tayfındaki görülebilir ışıkta gösteriyordu. Fakat sütunların bu yeni görüntüsünde araştırmacılar, sütunları kızıl ötesi ışıkta gösterip kalın bulutları delerek ön plandaki gaz ve tozun arkasındakileri açığa çıkardı. Bu yeni görüntü, kalın gaz ve toz bulutu içerisindeki bölgenin neye benzediği konusunda çarpıcı bir perspektif ortaya koyuyor. Bu kızıl ötesi görüntüde parlak ve muhteşem yıldızlar ve hatta bebek yıldızlar hakkında yüzeysel bilgileri elde edebiliriz. Hubble'ın 1995 yılında bize verdiği görüntünün aksine bu kızıl ötesi görüntü, solgun ve hayaletli gibi görünüyor ve sütunlar görünebilir ışıktaki gibi öne çıkmıyor. Hatta arka planda yer alan gölgeler gibi görülüyorlar ve ön plandaki yıldızların arkasındaki arka koltukta yerlerini alıyorlar. Kartal Bulutsusu, 1745 yılında İsviçreli astronom Jean-PhilippeLoys de Cheseaux tarafından keşfedildi. Bulutsu 6 kadir parlaklığa sahiptir ve Dünya'da küçük ve standart teleskoplar ile nispeten kolayca görülebilirken sütunları görebilmek için daha büyük teleskoplara ihtiyacımız vardır.


Her şey tek bir noktada üst üste binmiş şekildeydi. Sonra koca bir patlama oldu ve her şey birbirinden uzaklaşmaya başladı. Daha sonra da yıldızlar falan oldu, Dünya oluştu, canlılık doğdu işte değil mi? Keşke hayat o kadar kolay olsa Romeo. Büyük patlama , özel bir noktada gerçekleşmemiştir. Galaksilerin giderek birbirinden uzaklaştığı doğru ama, bunların önceden tek bir noktada üst üste olduğu yanlış. Peki doğru olan ne derseniz, doğru olan büyük patlamanın her yerde aynı anda ve aynı şiddette olduğu. Önceleri yıldızlar ve galaksiler falan da ortada yoktu. Var olan şey gaz ve karanlık maddeydi. Evrendeki tüm nesneler giderek birbirinden uzaklaşıyor ifadesi de bildiğimizi sandığımız yanlışlar arasında . En basitinden örnek verecek olursak, bize en yakın galaksi olan Andromeda'nın şöyle güzelce elini sıkmak için birbirimize doğru yaklaşıyoruz. Büyük patlamadan beri evren hızlanarak genişlemesini sürdürmüyor. Evrenin genişleme hızının azaldığı dönem de var. Sonradan vites değiştirip hızlanmaya başladı. Willem de Sitter, bu denklemlere Einstein'dan farklı bir şekilde yaklaşmıştır. Denklemleri, kozmolojik sabiti koruyarak sıfır çıkarmayı başarmıştır. Oysa Einstein, denkleme eklediği kozmolojik sabit sayesinde hiç bir zaman sıfır yoğunlukta bir model olacağını düşünmemiştir. Sitter'in elde ettiği bu sonuç, boşlukta olan bir enerjinin varlığını simgeler. Sıfır yoğunlukta olan bir enerji ve evrenin basıncı düşünüldüğünde de evrenin genişlemesi gerektiği düşünülebilir. Düşünülmüş de... 1929 da Edwin Hubble amca, gökcisimlerinin spektrumunu incelemiş ve kırmızıya kaymayı gözlemlemiştir. Yani evrenin genişlediği 1929 da gözlemsel olarak ispatlanmıştır. Üzülmeyin, herkes hata yapabilir. Bu olaya sevinenlere inat Einstein'ı saygıyla analım bu vesileyle. Kırmızıya kaymak ve Doppler Kayması denen o basit şeye bakalım. Doppler Etkisi için çoğu kişinin verdiği örnek üzerinden gitsek iyi olur sanırım . Cıyak cıyak öten bir ambulans sireni sesini duydunuz. Eğer o ambulans tam arkanızdaysa ve siz de trafikteyseniz, bencillik yaparak muhtemelen sevinirsiniz. Malum, varacağınız yere 1-2 dakika erken varacaksınız. Çok büyük bir olay. Bu ambulansın sesini kulaklarınızda duyun şimdi. Ambulans size doğru yaklaştıkça sesi inceliyor değil mi? Aynı şekilde sizden uzaklaştıkça da kalınlaşıyor olmalı. İşte bu şeye Doppler Kayması diyoruz. Bunla cisimlerin bizden nasıl uzaklaştığını bilmeyenler anladı değil mi? Ben de anlamadım. Bir de şöyle düşünelim. Frekansı esnek bir yay gibi düşünün . Bu yay ile iki galaksiyi birbirine bağlayalım. Galaksiler birbirinden uzaklaşırsa bu yayımız gerilir. Yani dalgaboyumuz artar. Olay bundan ibaret. Önceden genişleme hızının azaldığı bir dönem olsa da, şimdi hızlanarak genişlememize devam ediyoruz. Bu bilgi yakın bir tarihte gün yüzüne çıkartıldı. 1998 yılında süpernova gözlemleri evrenin gittikçe artan bir hızla genişlediğini ortaya koymuştu. Sonraki yıllarda ise daha da uzaktaki süpernova gözlemleri, 5 milyar yıl önce yavaşlayarak devam eden genişlemenin, birden hızlanarak genişlemeye başladığını gösterdi . İki galaksi arasında ne kadar çok mesafe varsa o kadar daha hızlı uzaklaşırlar. Tabii kütlelerini de göz ardı etmemek gerekir. Uzaklaşma hızı, kütlelerin çarpımı ile ters orantılı bir şekildedir. Atıyorum, Oğulcan Galaksisi bizden 5 milyon ışık yılı uzakta olsun. İşte bunu hesaplamak kolay olmuyor. Derine inip can sıkıntısı vermek istemem, kısaca anlatayım . Yıldızlar olsun, gezegenler olsun, galaksiler olsun, bir sürü ıvır zıvır bizden ne kadar uzakta olursa o kadar sönük görünür. Odanızda bulunan ampulün altına geçin ve bir bakın. Gözünüzü rahatsız eder. Ama karşı apartmanda oturan bir evin perdesi açıksa ve gördüğünüz odanın ampulü kadrajınızdaysa, bir rahatsızlık vermez. Çünkü uzaktadır ve daha sönüktür. Aynı şey gökcisimlerinin ışığında da söz konusu. Ancak zor olan şey, bunu hesaplamak için galaksinin yanınızdayken ne kadar parlak olduğunu bilmeniz gerekir. Bu soruyu benim Halil Bulut arkadaşım düşünmüş. Kendisi çok düşünceli bir arkadaşımdır. Ama her Rocco verişinde bu son diyor. Neden diye sorduğumda ise farklı farklı kaçamak cevaplar veriyor. Yani bunun bir çok cevabı var. Aynen evren neyin içinde genişliyor sorusuna vereceğimiz cevap gibi. Evrenin dışı diye bir şey olmayabilir. Zamanda yolculuk için uzay-zaman bölgelerinin eğrildiğini duymuşsunuzdur. Aynı mantıkla evrene de yaklaşabiliriz. Işık hızına yakın hızlarda hareket edebilen bir aracımız olsa ve biz de ölümsüz olsak uçuşur dururuz ortalıkta. Evren kıvrılmış olabilir. Çoğunluk böyle düşünüyor diye düşünüyorum. Öte yandan, görebileceğimiz maximum bir uzaklık vardır. Yani ufuk. Aynen Dünya'da gözlemlediğimiz gibi. Işık ışınları bize ışık hızında geldiği için ancak belirli bir noktaya kadar gözlem yapabiliyoruz. Fizikte hayal kurmadığına ve gözlem yaptığı alanla ilgilendiğine göre dışarısının pek bir önemi kalmaz. Bir de boyut meselesi var. Birisi çıkıp diyor ki 3 boyutlu bir evren var, birisi diyor 7, birisi diyor 10 boyutlu bir evrende yaşıyoruz. Boyutlar bambaşka bir konu elbette. Ancak şöyle düşünenler de var. Kaç boyutlu olursa olsun, evrenimiz daha fazla boyuta sahip başka bir evrenin içinde dolanıyor olabilir. Sonra da bambaşka evrenlerle çarpışıp yok olabilir. Bunu boşverelim, baya korkutucuymuş. Caner Taslaman'ın "Big Bang ve Tanrı" Kitabı Üzerine... Antik Galaksiler, Tahmin Edilenden Daha Parlaklar!


Kömür Çuvalı Bulutsusu, soğurma bulutsuları olarak da adlandırılan karanlık bulutsular grubuna dahildir. 109 uzay cisminin kataloglandığı ve Messier Kataloğu'nun tamamlayıcısı olarak hazırlanan Caldwell Kataloğu'nda C99 koduyla yerini almıştır. Kömür Çuvalı Bulutsusu, geceleyin gökyüzüne baktığımızda siyahlığıyla en belirgin bir bulutsu olarak karşımıza çıkar. Dünyamızdan 180 parsek (590 ışık yılı) uzaklıkta yer alan bu meşhur bulutsu; Güney Haçı Takımyıldızı'nın bize göre güneydoğu kısmında yer alır ve Centaurus ve Musca takımyıldızları ile de komşudur. Kömür Çuvalı Bulutsusu, insanlık tarihini de içine alan bir zaman diliminde, özellikle Güney Yarımküre göklerini süslemiş ve coğrafi keşiflerde kayıtlara geçirilene kadar birçok kültürün mitolojik anlatılarında yer etmiştir. Avustralya'daki Aborjinlere göre bu nebula, gökyüzündeki emuların lideri vasfındadır. Bir başka Avustralya halkı Wardamanlılara göre bu bulutsu, özellikle şekli itibariyle bir yargıcın başı ve omuzları olarak yorumlanmış ve bu yargıç, geleneksel yasaları her daim gözetlemiştir. Avustralyalı bir yazar olan W. E. Harney'e göre Utdjungon adı verilmiş olan bu yargıç; aynı zamanda geleneksel yasalara bağlı kalındığı müddetçe yeryüzünü yok edecek olan ateşli bir yıldızın hiddetinden insanları korumaktadır. Avustralya'dan epey uzakta, Güney Amerika'daki İnkalar ise Kömür Çuvalı Bulutsusu'nu, bir tür keklik gibi düşünebileceğimiz, o bölgeye özgü tinamulara benzetmişler ve Yutu adını vermişlerdir. Kristof Kolomb'un, Amerika'yı keşif yolculuğunda bulunurken filosuna ait gemilerden Nina'da kaptanlık yapan İspanyol denizci Vicente Yanez Pinzon; 1499 yılında bu bulutsuya dair ilk gözlemi ve kaydı oluşturmuştur. Bir başka denizci ve kaşif Amerigo Vespucci tarafından ''il Canopo fosco'' olarak adlandırılmış ve Magellan Bulutları'nın zıttı bir yapı olarak düşünmüş olduğundan biliyoruz ki Magellan Bulutları, göz alıcı parlaklığa sahip, birer cüce galaksilerdir Magellan's Spot, Black Magellanic Cloud olarak da ifade edilmiştir. Kömür Çuvalı Bulutsusu'nun içeriğinde, birçok karanlık bulutsuda gözlemlediğimiz element ve bileşiklere rastlarız. Bunlar; donmuş su, azot, karbonmonoksit ve diğer basit organik moleküllerdir. Karanlık bulutsular; oldukça yoğun yapıda oldukları için içlerinden görünür dalga boyundan ışık geçemez ve kızılötesi dalga boyunda yapılan gözlemler sayesinde içeriğine ve ardındaki yapılara dair bilgi edinilebilir. Bu bulutsunun ne kadar karanlık olduğunu anlamak için 1970'lerde Finlandiyalı gökbilimci Kalevi Mattila deneysel bir çalışma yayınlamış ve Samanyolu'nun parlaklığının onda biri kadar olduğunu tahmin etmiştir. Adeta dökülmüş bir mürekkep koyuluğundaki bu bulutsunun içerisinden, arkasındaki bazı yıldızların ışığı geçmeyi başarmış ve bu da yeni ESO görüntüsünde ve modern teleskoplarla yapılan diğer gözlemlerde ortaya çıkarılmıştır. Bu bulutsunun arkasında da zengin bir yıldız kümelenmesi olduğu bu sayede bilinmektedir. Bulutsu içerisinden geçerek gelen ışık bir miktar değişime uğramaktadır. Görüntüde gördüğümüz ışık normalde olduğundan daha kırmızı görülmektedir. Bunun nedeni karanlık bulutsulardaki toz parçacıklarının yıldızlardan gelen ışıktaki mavi ışığı, kırmızı ışığa göre daha çok soğurması, yıldızları normalde göründüklerinden daha koyu kırmızı halde göstermeleridir. Kömür Çuvalı Bulutsusu, elbette varlığını bu şekilde karanlık bir toz ve gaz yığını olarak sürdürmeyecek; önümüzdeki milyon yıllar içinde devasa boyutlarda yıldızların, orta ölçekli yıldızların meydana geldiği ve belki de bu yıldızların oluşturduğu gezegen sistemlerine ev sahipliği yapan ışıltılı bir yapı haline gelecek. - Alındığı Tarih: Ocak 27, 2021, Alındığı Yer: http://www.bulutsu.org/evreninharitasi/darknebs.php - . Bir Çuval Dolusu Kozmik Kömür Kömür Çuvalı Bulutsusu'na yakından bakış. Alındığı Tarih: Ocak 27, 2021, Alındığı Yer: https://www.eso.org/public/turkey/news/eso1539/ - Coalsack Nebula. Alındığı Tarih: Ocak 29, 2021, Alındığı Yer: https://en.wikipedia.org/wiki/Coalsack_Nebula#cite_ref-6 - Caldwell catalogue. Alındığı Tarih: Ocak 28, 2021, Alındığı Yer: https://en.wikipedia.org/wiki/Caldwell_catalogue - Dekker, E., (1990). The Light and the Dark: A Reassesment of the Discovery of the Coalsack Nebula, the Magellanic Clouds and the Southern Cross, Annals of Science, 47, 529-560. - Henry, R., C., Holberg, J., B., & Murthy, J., (1994). Voyager Obervations of Dust Scattering Near the Coalsack Nebula, The Astrophysical Journal, 428, 233-236. - Kerr, F., & Garzoli, S., (1968). A Search for Hydrogen in the Southern Coalsack, The


Bilindiği gibi büyük veya küçük her cisim bir kütle çekimine sahiptir ve yine büyüklüğünden bağımsız olarak başka bir cismin kütle çekiminden öyle ya da böyle etkilenir. Bu etkileşim, Lagrange noktaları gibi özel alanların oluşmasını da sağlar. Çok büyük bir kütle olan Dünya gezegeninin kütle çekiminden etkilenir ve üzerine doğru çekilirsiniz. Ancak, siz de Dünya'yı aynı biçimde kendinize doğru çekersiniz. Tabi, sizin kütle çekiminiz Dünya için zırhlı bir tanka atılan taş kadar önemsizdir ve ölçebileceğiniz hiçbir etkiye yol açmaz. Boyutlar ve kütleler büyümeye başladıkça iş değişir. Örneğin gezegenimizin kütle çekimi Ay üzerinde büyük bir etkiye sahiptir. Onu kendi yörüngesinde tutar ve Ay hiçbir yere kaçamaz. Ancak, Ay'ın da güçlü bir kütle çekimi vardır ve gezegenimiz üzerinde hatırı sayılır bir etkiye sahiptir. Oldukça büyük bir kütle olduğu için gezegenimizin dönüş hızına etki eder. Ayrıca, gel-git kuvvetleri ile gezegenimizi çekiştirir, denizleri kabartır, yer kabuğunu eğer, büker. O noktada, ikisinin arasında sabit biçimde ve güvenle kalabilirsiniz. İşte en temel anlatımı ile Lagrange noktası budur. İki gökcisminin kütle çekimlerinin birbirini dengelediği, dolayısıyla kütle çekimi hiç yokmuş gibi hissedebileceğiniz bir yerdir. İsmini, bu konuda yaptığı çalışmalarıyla bilinen İtalyan astronom ve matematikçi Louis Lagrange'dan (1736-1813) almıştır. Gökcisimleri arasındaki bu noktaların gökbilimde birçok kullanımı var. Örneğin, L1 noktasına yerleştirdiğiniz bir uzay aracı, Dünya ve Ay arasında stabil bir yörüngeye oturmuş olur. Bu yörüngedeki cisim, Ay ile beraber sabit bir noktada kalmak üzere gezegenimiz çevresinde dolanır. Böylelikle hem Dünya'yı, hem de Ay'ı aynı anda kesintisiz gözlemleyebileceğiniz bir yer elde etmiş olursunuz. Buna benzer bir durum, L2 ve L3 noktaları için de geçerlidir. Buralarda bulunan uzay araçları çok uzun bir süre boyunca yörünge düzeltmesine gerek kalmadan stabil bir yörüngede dolanırlar. İlginç özelliğe sahip olduğunu söylediğimiz L4 ve L5 noktaları ise kararlılıkları ile uzay çalışmaları için eşsiz bir fırsat sunar. L1, L2 ve L3 noktalarında bulunan cisimler her ne kadar çok uzun süre kararlı kalabilseler de, önünde sonunda büyük veya küçük gökcisimlerinden biri tarafından kendilerine çekilerek bu kararlılıklarını yitirirler. Oysa Lagrange 4 ve 5 noktaları çok daha kararlıdırlar. Burada neredeyse sonsuza kadar sabit kalabilirsiniz. Aslında 4 ve 5'inci noktalar için bir tuzak sıfatını da kullanabiliriz. Çünkü, birçok gezegenin bu yörüngesi, buraya hapsolmuş gökcisimleri ile doludur. Örneğin, Jüpiter'in Güneş etrafındaki yörüngesinde bulunan L4 ve L5 noktalarına yüzbinlerce asteroid hapsolmuş durumdadır. Bu asteroidler Trojans olarak bilinir. Eğer bir gök cismi, bu noktaya gezegenin yörünge hızı ve doğrultusuna eşit veya yakın bir biçimde girerse, kaçınılmaz olarak burada hapsolur ve yörüngesine artık gezegenin L4/5 Lagrange noktasında kalacak biçimde devam eder. Bu noktalar o kadar kararlıdır ki, L4 ve 5 noktalarına hapsolmuş asteroidler ve toz bulutları, gökcisimlerinin ömür süreci boyunca burada kalabilirler. Sadece Jüpiter'de değil, Güneş Sistemi'ndeki hemen her gezegenin, Mars'ın, Dünya'nın, Satürn'ün, Uranüs'ün 4. ve 5. Lagrange noktaları böylesi Troyalı göktaşları barındırır. Ancak, asteroid kuşağına yakın olan Jüpiter'in ve Kuiper Kuşağı'na yakın olan Neptün'ün Troyalıları sayıca çok daha kalabalıktır. SOHO Güneş Gözlem Uydusu, Dünya ve Güneş arasındaki L1 noktasında bulunuyor. Bu nokta, gezegenimizden 1.5 milyon km uzakta yer alıyor ve Güneş ile Dünya'nın çekim güçleri burada dengelendiği için SOHO uydusu kalıcı olarak buraya yerleşebildi ve Güneş gözlemini sürdürüyor. Dünya-Güneş arasındaki, ikinci nokta olan ve Güneş yönünde Dünya'nın tam arkasında kalan L2 noktasında ise, Wilkinson Mikrodalga Düzensizlik Sondası yer alıyor. Burada Dünya Güneş'i tam olarak gölgelediği için, WMAP aracı yıldızımızın ışınımından etkilenmeden Kozmik Fon Işınımı'nın ölçümünü yapabiliyor. Gelecekte Hubble Uzay Teleskobu'nun yerine kullanılması planlanan James Webb Uzay Teleskobu da yine L2 bölgesindeki bu yörüngeye yerleştirilecektir. Bunların yanında, Lagrange noktaları gelecekte kurulabilecek yörüngesel uzay kolonileri için de iyi birer konaklama yeri olarak görülüyor. Örneğin Dünya yörüngesinde L4 ve 5 noktalarına kurulacak bir koloni hem gezegenimize, hem de Ay'a eşit uzaklıkta (yaklaşık 380 bin km) olacağı için her ikisine de ulaşma açısından avantajlı ve güvenli bir konumda yer alacak. Dünya ve Ay arasındaki L1 noktası da yine ulaşım için bir ara istasyon olması bakımından önemli. Gelecekte burada Dünya-Ay arası yolculuklar için bir dinlenme tesisi kurulabilir.


1877'de ABD'li Astronom Asaph Hall tarafından keşfedilen Mars'ın bu iki uydusu; isimlerini Eski Yunanca'da korku anlamına gelen Phobos ve dehşet anlamına gelen Deimos'tan almıştır. Phobos ve Deimos, antik Yunan mitolojisinde, savaş tanrısı Ares'in çocukları olan iki kötü karakterdir. Zaten Mars'ın adı da, antik Yunan'daki Ares'in Roma mitolojisindeki karşılığı olan Mars isimli savaş tanrısından gelir. Bu iki uydu, ilk kez 1971'de ABD'ye ait Mariner 9, 1977'de Viking 1 ve 1988'de ise SSCB'ye ait Phobos uzay araçları tarafından fotoğraflanmışlardır. Çekilen fotoğraflardan elde edilen verilere göre, her iki uydunun da yüzeyinin düzensiz, karanlık ve bol kraterli olduğu anlaşılmıştır. Muhtemelen Phobos ve Deimos, C tipi asteroidler (%75 lik oran ile bilinen en yaygın, karbon tipi asteroidler) gibi karbon bakımından zengin kaya oluşumlarıdır. Ancak yoğunluklarının düşük olması, bu uyduların, kayanın yanı sıra buz da içerdiğini gösteriyor. Tıpkı Dünya'nın uydusu Ay gibi, Mars'ın Phobos ve Deimos uydularının da nasıl oluştukları tam olarak bilinmemekte. Fakat bununla ilgili çeşitli modeller bulunmaktadır. Son zamanlarda bu iki uydunun dev bir çarpışmanın ürünü olduğu öne sürülse de bu modeller arasında en çok kabul göreni, Mars'ın iki biçimsiz cismi yakalayıp yörüngesine almasıyla ilgili olanıdır. Bu asteroidlerin Ana Asteroid Kuşağından değil de Güneş Sistemi'nin dışından geldikleri ile ilgili spekülasyonlar mevcuttur. Phobos Mars'ın diğer uydusu Deimos ile kıyaslandığında hem daha büyük hem de Mars'a daha yakındır. Güneş sistemindeki diğer tüm uydular içinde gezegenine en yakın konumlanmış uydudur. Yörünge süresi ortalama 7,5 saat olan Phobos, eşzamanlı yörünge yarıçapından daha alçak bir yörüngede olduğundan Mars yüzeyinde bir gözlemci olsaydık Phobos'un günde iki kez doğup battığına şahit olurduk (Eşzamanlı yörünge yarı çapı : Bir uydunun gezegenin çevresinde, gezegenin kendi etrafında dönüş süresi kadar bir zamanda döneceği yüksekliği ifade eder. Böyle bir uydu, yüzeydeki gözlemci için her zaman aynı noktadadır. Dünya'da, 36.000 km yüksekliğe yerleştirilen iletişim uydularında olduğu gibi). Ortalama yarıçapı yalnızca 22 kilometre olan Phobos ve ve 14 kilometre olan kardeşi Deimos'un Mars'a olan uzaklıkları sırasıyla 9,3 bin kilometre ile 20 bin kilometredir. Gel-git etkileri nedeniyle her geçen gün yüzeye biraz daha yakınlaşan bu talihsiz uyduların, birkaç milyon yıla kalmaz gezegenin güçlü çekimine yenilerek parçalanması ya da Mars yüzeyine düşmesi bekleniyor. Uzay Elbisesi Sıkıntısı: Astronotlara Yetecek Elbise Kalmadı! Houston, bir sorunumuz var; uzay bo... Kozmik Anafor ve Hypatia Bilim işbi...


Kova Takımyıldızı , en eski belgelenmiş takımyıldızlarından biridir. Yunan gökbilimci Ptolemy tarafından ikinci yüzyılda kaydedilmiştir. Adı da Latince'de kupa taşıyıcı veya su taşıyıcı anlamına gelmektedir. Kova takımyıldızı, gökyüzündeki en büyük 10. takımyıldızıdır; 980 derece karelik bir alana yayılmıştır. Bununla birlikte, takımyıldızında özellikle parlak yıldızlar yoktur ve çıplak gözle farketmek zor olabilir. Güney Yarıküre'de ilkbaharda ve Türkiye'nin de yer aldığı Kuzey Yarıküre'de sonbaharda görülebilir. Kova takımyıldızı, gökyüzünün su veya deniz bölümü olarak anılan kısmındaki diğer su ile ilişkili takım yıldızlarının yakınında bulunur. Bu takımyıldızları da Cetus , Pisces , Delphinus ve Eridanus gibi isimlerle anılır. Kova Takımyıldızındaki en parlak yıldız, Sadalsuud olarak da bilinen Beta Aquarii adındaki az rastlanır sarı süper dev yıldızdır. 600 ışık yılı uzaklıkta olup, 2.9 kadir gibi düşük bir parlaklığa sahiptir. Alpha Aquarii veya Sadalmelik, Dünya'dan 760 ışık yılı uzaklıktaki ve 2.95 kadir parlaklığına sahip bir dev yıldızdır. Dünya'dan 158 ışık yılı uzaklıkta bulunan Gamma Aquarii veya Sadachbia, 3.8 kadir parlaklığa sahiptir. Zeta Aquarii, Kova Takımyıldızı'nın su kavanozunu oluşturan Y-şeklindeki yapının merkezinde bulunmaktadır. Kavanozu oluşturan yıldız kümesindeki diğer yıldızlar ise gamma, pi ve eta Aquarii'dir. Su akımı, Fomalhaut ile biten 20'den fazla yıldızı içermektedir. Kova Takımyıldızı, gökyüzünün en parlaklarından biri olan NGC 7009 dahil bir dizi gezegenimsi bulutsuyu içerir. Bu bulutsu , Satürn Bulutsusu olarak da bilinir, çünkü Satürn'ü andıran bir halkası vardır ve ilk kez 1782'de Alman doğumlu bir İngiliz astronom Sir William Herschel tarafından gözlemlenmiştir. Kova Takımyıldızı, tüm gezegenimsi bulutsuların en yakını olan; Dünya'dan sadece 400 ışık yılı uzaklıkta olan NGC 7293 veya bilinen adıyla Helix Bulutsusu'na da ev sahipliği yapar. Kova Takımyıldızı, aynı zamanda Dünya'dan yalnızca 40 ışık yılı uzaklıktaki (gezegenimizden en yakın yıldız sistemi olan Alpha Centauri'ye olan uzaklığımızın yaklaşık 10 katı) TRAPPIST-1 isimli aşırı soğuk yıldıza ev sahipliği yapıyor. 2017'de gökbilimciler, bu yıldızın muhtemelen kayalık da olan Dünya boyutundaki en az yedi tane ötegezegeni barındırdığını açıkladılar. Bu gezegenlerin çoğu, suyun gezegenlerin yüzeylerinde var olabileceği bölge olarak tanımlanan yıldızın yaşanabilir bölgesinde yörüngede dolaşırlar. TRAPPIST-1'ın kütlesi, Güneş'in kütlesinin yüzde 8'i kadar olmasından dolayı bu, yıldızın yaşanılabilir bölgesinin yıldıza çok daha yakındır. Başka bir deyişle, sıvı suyun yüzeylerinde yer alabilmesi için gezegenlerin birbirlerine yakın bir şekilde toplanmaları gerekmektedir. Bu zamana kadar keşfedilen yedi dünya, kendi güneş sistemimizdeki Merkür ile Güneş arasındaki mesafeden daha yakın bir şekilde esas yıldızının yörüngesinde dönmektedir. Bu yıldızın çevresinde dönen gezegenler, ilk olarak Şili'deki Transiting Planets and Planetesimals Small Telescope kullanılarak 2010 yılında keşfedilmiştir. Takip gözlemleri, Şili'deki Çok Büyük Teleskop ve NASA'nın Spitzer Uzay Teleskopu gibi gözlemevleri ile gerçekleştirildi. Ancak gökbilimciler daha detaylı bir incelemenin, 2019 yılında fırlatılması planlanan James Webb Teleskopu'nun sistemi incelemesine kadar beklemesi gerekebileceğini söylemektedirler. Gökbilimciler, TRAPPIST-1'ı 2009'de fırlatıldığından beri binlerce ötegezegen bulan verimli bir gezegen-avcısı olan Kepler Teleskopu gibi diğer teleskoplardan gelen gözlemlerle birleştirerek, evren çapında Dünya boyutundaki kayalık gezegen keşiflerinin hızla artışını daha iyi anlamak amacıyla bir sıçrama tahtası olarak kullanıyorlar. Yunanlılar, Kova Takımyıldızı'nı tanrılara kupa taşıyan Ganymede ile bağdaştırmışlardır. Hikayeye göre; Ganymede, Zeus'un düşkünlüğünün öznesi olan yakışıklı genç bir adamdı. Tanrılara kupa taşıyıcı olarak hizmet ettiği Olimpos dağına getirilmiş ve kendisine ebedi gençlik bağışlanmıştı. Kova Takımyıldızı'nın diğer kültürlerde de çeşitli anlam ve çağrışımları vardır. Babilli astronomlar, bu takımyıldızının çoğunlukla taşar biçimde resmedilen tanrı Ea'yı veya Büyük Olanı temsil ettiğini belirtmişlerdir. Antik Mısır'da ise su taşıyıcısının kavanozu nehire batırıldığında Nil'in bahar taşmasına sebep olduğu söyleniyordu. Çinli astronomlar ise bu akımı askerler olarak görmüşlerdir.


Tuzla Belediyesi, 4 üniversite, 14 okul ve Kozmik Anafor Astronomi Platformu'nun katkılarıyla 12-15 Ekim 2017 tarihleri arasında Şelale Eğitim Parkı'nda Tuzla Bilim Şenliği'ni düzenliyor. Bilim Şenliği'nde 4-15 yaş grubu öğrencilere bilimi sevdirmek amacıyla okulların bilimsel projeleri akademisyenlerin değerlendirmesine sunulacak. Şenlikte ayrıca farklı yaş gruplarına yönelik bilimsel etkinlikler, sergiler, yarışmalar ve söyleşiler yer alacak. Şenliğe katılanlar Şelale Eğitim Parkı'nda Tuzla Belediyesi Bilim Merkezi, Planetaryum-Gözlemevi, Nuh'un Gemisi HoloZoo ve Belediye Başkanı Dr. Şadi Yazıcı'nın Teknolojinin Serüveni Sergisi'nde bilimsel gelişmeler ve yeniliklere şahitlik etme fırsatı bulacak. Tuzla Belediyesi Karting ve Formula 1 aracı, Gebze Teknik Üniversitesi drone, maket uçak, 3D printer ve farklı bilimsel projeler, Okan Üniversitesi otonom araç ve robotlar, İstanbul Üniversitesi Elektrikli Araç Milat 1453, İstanbul Aydın Üniversitesi Elektrikli Araç Elektro Aydın'' ve Elektro Aydın Nova, İBB Gençlik Meclisi'nden Bilim Otobüsü ve Kozmik Anafor Astronomi Platformu ekibi sunum ve söyleşileri ile şenlikte yer alacak. Şenliğin açılışı 12 Ekim 2017 Çarşamba günü saat 10.00'da Şelale Eğitim Parkı'nda gerçekleştirilecek. Eğer bir nötron yıldızını alıp İsta... 8 Aralık 2018 Cumartesi günü, İstan...


Bahsedeceğimiz konu bir bilim kurgu... Kendi bilim kurgumuzu, bilimsel verilere dayandırarak bilim-gerçek sınırına yaklaştırmaya çalışacağız. Bu yazıda, Dünya'ya kütle ve yarıçap olarak en benzer gezegeni seçip, bu gezegenin koşullarına bağlılıkla fotosentezin oluşup oluşamayacağını tartışacağız. İsmi KOI-2700 b. Fakat gezegenden bahsetmeden önce, fotosentez nedir, ne değildir, koşullarını anlatalım. Dünyadaki yaşamın enerji kaynağı Güneş. Basitçe, fotosentetik organizmaların güneşten gelen ışık enerjisini kullanarak şeker ve diğer organik bileşikleri üretip, bu enerjiyi besinlerdeki kimyasal enerjiye dönüştürmesine, fotosentez diyoruz. Bu olay dolaylı veya doğrudan tüm biyolojik sistemlerin enerji kaynağı. Fotosentez bakterilerde, alglerde ve bitkilerde gerçekleşir. Ayrıntıda birbirinden farklı olsalar da temelde mekanizmaları aynıdır. Fotosentez olayı pek çok basamağa sahip iki temel süreçten meydana gelir. Işık reaksiyonları ve Calvin döngüsü. Işık reaksiyonları kloroplastın tilakoid zarlarında, Calvin döngüsü ise stromada gerçekleşir. Tilakoid zarlarda klorofil pigmentleri ve çeşitli enzimler yer alırken, stromada DNA, RNA, ribozom ve yine enzimleri içeren yoğun bir sıvı bulunur. Bitkiler tüm yeşil kısımlarında kloroplast denilen, klorofil pigmenti içeren organelleri bulundururlar. Bitki yapraklarının yeşil olmasının sebebi yine bu klorofil pigmentleridir. Yapraktaki pigmentler görünür ışık spektrumunun, kırmızı ve mavi bölgeleri arasındaki ışığı soğururlar. Bu sırada en fazla yeşil ışık yansıtıldığı için bize yeşil renkte görünür. Klorofil içeren bu kloroplastlar, ışık reaksiyonlarında bu pigmentler aracılığıyla güneşten gelen ışığı soğurup, ATP veya NADPH formunda kimyasal enerjiye dönüştürürler. Daha geniş bakarsak, bir ışık fotonu bir pigment molekülüne çarpıp pigmentin elektronunu daha yüksek enerji seviyesine çıkartır. Elektron temel düzeyine geri dönerken, yanındaki diğer bir pigmentin elektronu uyarılmış duruma geçer. Bu süreç sonucunda uyarılan klorofil pigmenti bir elektronunu kaybeder. Bu elektron çeşitli ETS elemanlarından geçer. Bu esnada iki elektron, iki hidrojen ve bir oksijen atomu elde edilecek şekilde bir su molekülü parçalanır. Bu olaya fotoliz denir. Bu sayede klorofil pigmentinin elektron açığı kapatılır. Ayrıca dünyamızın oksijen kaynağı yine bu fotoliz olayına dayanır. Çıkan oksijen, bir başka fotolizin oksijeniyle birleşip O2'yi oluşturur. Işık reaksiyonları devirli ve devirsiz fotofosforilasyon olmak üzere ikiye ayrılmasına karşın, temel mantığı fotosentezin Calvin döngüsü için gereken ATP ve NADPH'ları üretmektir. Calvin döngüsü genelde karanlık evre reaksiyonları olarak bilinir. Bu reaksiyonlarda ışık doğrudan kullanılmasa da, pek çok bitkide bu döngü dolaylı olarak ışığa bağımlıdır. Calvin döngüsünde kullanılacak ATP ve NADPH, ışık reaksiyonları ile sağlanır. Bu döngüde CO2, ATP ve NADPH'lar kullanılarak şeker elde edilir. Dünyamıza oldukça benzeyen KOI-2700 b, hakkında alınan verilere bakarsak; 5.9742 x 1024'lük kütlesiyle Dünya'nın 0,85 katı ve 6.371 km'lik yarıçapıyla 1,2 katıdır. Fakat bir sorun var. O da bu gezegenin zamanı! KOI-2700 b, bir yılını yani yıldızının etrafındaki dolanımını 0,9 günde tamamlamakta. Gördüğünüz gibi gezegen yıldızına çok yakın ve gerçekte sıcaktan kavrulan, kurak bir gezegen. İşte işin bilim kurgu kısımı da burada devreye giriyor. Biz bu gezegenin dolanım hızını yavaşlatacağız ve yaklaşık 365 gün dolanım süresine getireceğiz, kim bilir belki milyonlarca yıl sonra bu hızda dolanmaya başlar. Ayrıca bildiğimiz gibi gezegenlerin bir yaşam kuşağı vardır. Yıldızların belli başlı parametrelerine göre yaşanabilir kuşak, değişkenlik gösterir. Güneş'in çevresi için bu sınır yaklaşık 0,8 AB ile 2.5 AB arasındadır (1 AB=149.600.000 kilometre). Gezegenimizin etrafında dolandığı yıldızı da irdeleyelim. Çünkü KOI'nın yaşanabilir kuşağını bilmemiz lazım. Güneş'in kütle ve yarıçapının takribi yarısı olan bu yıldız, yaklaşık 4.300 Kelvin derece sıcaklığa sahip. Muhtemelen 50 milyon km uzaklıktaki bir yörüngeye, bu yıldızımızın yaşanabilir kuşağı diyebiliriz. Yörüngesinin ne kadar eliptik olduğu hakkında bilgi sahibi değiliz fakat, bilim kurgumuzda bu yıldızımızı 0,35 AB'ye yerleştirelim . Eksen eğikliği, gerek yıldızdan gelecek ışıklar gerekse gezegenin ortalama ısısı için önemlidir. Dünya benzeri kütle ve yarıçapa sahip olan bu gezegeni yaklaşık 23,5 derecelik eksen eğikliğe sahip kılalım. Kütlesi ve büyüklüğü bakımından yoğun olduğunu bildiğimiz gezegenimiz yine muhtemelen bizimle aynı çekim hızına sahip olacaktır. Fotosentez için önemli olan aydınlık evrede ışık spektrumudur. Üçüncü nesil, birinci öbek olarak kabul ettiğimiz bu yıldızın, çeşitli metallere sahip gezegeninde volkanik patlamalar olduğunu farz edersek, karbondioksit üretimi vardır. Başka bilim kurgulardan esinlenerek, yanımızda toprak götürelim, azıcık da H O . Evet, bilinmeyenler üzerine söylediğimiz her ihtimal doğru olabilir, işte işin bilim gerçeklik kısmı da bu. Tüm verileri topladık, bilinmeyenleri de muhtemel temeller üzerine oturttuk.


En karmaşık konuları bile "elinden ...


Ege Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Topluluğu'nun düzenlemiş olduğu panelde; Kozmik Anafor'un kurucusu, amatör astronom Zafer Emecan ve saygın yazarlarından biri olan Merve Yorgancı İzmirliler ile birlikte olacak. Soru cevap şeklinde gerçekleştirilecek olan panelde, katılımcılar merak ettikleri konular hakkında, uzmanlarından doyurucu cevaplar alabilecekler. - - Etkinlik, Corona virüse karşı ...


Başarılı Youtube bilim kanalı Hypatia Bilim ile Kozmik Anafor, artık birlikte hareket etme kararı aldılar. Bu kararın ilk meyvesi, ortaklaşa hazırladıkları Youtube videosu ile geldi. Hypatia Bilim, yayın hayatına birkaç ay önce başlamış oldukça başarılı bir Youtube bilim platformu. Nurcan Seven'in sunuculuğunda, ortaya çok kaliteli işler çıkarıyor. Bu kadar yeni ve başarılı bir platformun Kozmik Anafor ile birlikte hareket etme isteği, elbette Kozmik Anafor için onur verici. Önümüzdeki süreçte; Hypatia Bilim ve Kozmik Anafor ortaklığında Youtube kanalımızda, yeni çalışmalarımızla sizlerle birlikte olmayı sürdüreceğiz. Kozmik Anafor, her zaman bilim platformlarının birlikteliğinin gerekliliğini dile getiriyor ve bildiğiniz gibi ülkemizin Bilimfili ve Evrim Ağacı gibi takdir edilesi bilim platformlarıyla her zaman işbirliği içinde oluyoruz. Hypatia Bilim de, artık bu birliktelik zincirinin bir parçası haline geldiği için mutluyuz. Hypatia Bilim'i Youtube üzerinden takip etmek için bu linke, Kozmik Anafor'u Youtube üzerinden takip etmek için ise bu linke tıklayıp abone olabilirsiniz. Kozmik Anafor ve Hypatia Bilim işbi... Kozmik Anafor ve Hypatia Bilim işbi...


Son iki yıldır, resmi olarak davet edildiği tüm eğitim kurumlarında astronomi söyleşi, etkinlik ve eğitimleri düzenleyen Kozmik Anafor Astronomi Platformu'nu, Mart 2018'de oldukça dolu bir etkinlik takvimi bekliyor! İlk olarak 2 Mart'ta ülkemizin uzman astrofotoğrafçıları Murat Sana ve Mustafa Aydın eşliğinde Ankara Hacettepe Üniversitesi'nde Hacettepe Üniversitesi Astronomi Topluluğu'nun davetlisi olarak bir astrofotoğrafçılık eğitim etkinliği düzenledik. 8 Mart'ta Gebze Teknik Üniversitesi Havacılık ve Uzay Kulübü'nün düzenlediği Uzay Günleri: Kosmosa Doğru etkinliğinde astrofotoğrafçı Murat Sana ve amatör astronom Zafer Emecan ile birlikte yer alıyoruz. Etkinlikte öncelikle evrenimizi tanıyıp, ikinci evimiz olacak Mars'a yerleşme ihtimallerimizi konuşacağız. Sonrasında ise astrofotoğrafçılık eğitimi verip, bir astrofotoğraf sergisi düzenleyeceğiz. 14 Mart tarihinde ise, Mersin'e gidiyoruz. Yusuf Kalkavan Anadolu Lisesi'nin davetlisi olarak düzenlediğimiz bu söyleşi etkinliğinde amatör astronom Zafer Emecan eşliğinde temel astronomi eğitimi gerçekleştirip, ardından evrende yaşam arayışı serüvenimizi konuşacağız. 21 Mart'ta Tülay Başaran Anadolu Lisesi'nin davetlisi olarak Samsun'da yer alacağımız söyleşi etkinliğimiz ise; evrendeki yaşam arayışımız ve Mars'ı yaşanabilir kılmanın yolları üzerine olacak. Öğrencilerin ve öğretmenlerin sorularının da yanıtlanacağı etkinlik, Zafer Emecan tarafından gerçekleştirilecek. Son olarak 30 Mart tarihinde Çanakkale Bilim Sanat Merkezi'nin davetlisi olarak Çanakkale'ye gidiyoruz. Prof. Dr. Osman Demircan, astronom Tamer Akın ve kurucumuz amatör astronom Zafer Emecan eşliğinde içinde yaşadığımız evreni konuşacağız ve katılımcıların evren hakkında merak ettiği soruları cevaplayacağız. Kozmik Anafor, ülkemizde astronomi bilimini toplum tabanına yaymayı amaçlayan, amatör astronomiyi halkımız arasında yaygınlaştırmak için çaba gösteren, tümüyle gönüllü katılımcıların bir araya gelmesiyle oluşmuş bir astronomi ve bilim platformudur. Bundan önce olduğu gibi, bundan sonra da bilimi talep edip bizi davet eden her eğitim kurumuna gitmeye ve bilgilerimizi aktarmaya devam edeceğiz. Olimpos Gökyüzü ve Bilim Festivali 2019 Etkinlik Takvimi Açıklandı! Tuzla Belediyesi, 4 üniversite, 14 ... - - Etkinlik, Corona virüse karşı ...


Ülkemizin en büyük ve en geniş astronomi içeriğine sahip olan Kozmik Anafor'u ve zengin astronomi içeriğini artık Twitter'dan da takip edebilirsiniz. Twitter sayfamıza https://twitter.com/kozmik_anafor üzerinden abone olduğunuz takdirde, yayınlarımızı artık anlık biçimde takip etme ve haberdar olma şansına kavuşacaksınız. Yine, eğer isterseniz Facebook adresimizden (www.facebook.com/KozmikAnafor1) de takip edebilir, yazı ve makalelerimize yorum yapabilir, aklınıza takılan konularla ilgili sorularınızı yöneltebilirsiniz. Sitemizi ayrıca, cep telefonunuza yükleyeceğiniz Flipboard ve Bundle uygulamalarının bilim bölümünden de takip edebilirsiniz. En karmaşık konuları bile "elinden ...


2017, ülkemizde astronomi bilimini halk tabanına yaymak ve amatör astronominin gelişmiş ülkelerde olduğu gibi yaygın bir uğraş haline gelmesi için 5 yıldan uzun süredir mücadele veren Kozmik Anafor için, ektiğimiz fidanların meyve vermeye başladığını gördüğümüz gurur verici bir yıl olarak geçti. Türkiye'nin en geniş ve güvenilir astronomi külliyatını oluşturma çabamıza hiç durmadan devam ettik, aralıksız araştırarak, okuyarak ve yazarak daha da büyüttük. Şehir gözetmeksizin, ayrım yapmaksızın okullarımızda astronomi eğitimleri, söyleşileri, panelleri düzenledik. Öğrencilerimize, öğretmenlerimize, gençlerimize birincil başvuru kaynağı olduk. 2.5 Dakikada NeBilim yarışmasıyla, astronomi tutkunlarına bilgilerini herkese gösterme fırsatı sunduk. Yurt dışında yapıldığında görüp kıskandığımız standartlarda bir astronomi etkinliği olan Olimpos Gökyüzü ve Bilim Festivali'ni ülkemize kazandırdık. Milyonlarca kişiye ulaşıp, gözlerini yıldızlara çevirmelerini sağladık. Verilen okunma sayıları, Google Analytics verileridir.


Astronomlar Samanyolu merkezinden sadece 2.000 ışık yılı uzaklık içinde yaşlı bir yıldız grubu keşfettiler. Bu yıldızlar 10 milyar yıldan daha yaşlı ve yörüngeleri de Samanyolu'nun ilk oluştuğu dönemlere ilişkin bilgiler içeriyor. Bu yıldız gruplarının yörünge doğrultuları ve hızları, şimdiye kadar ilk defa galaksi merkezinde bulunan diğer yıldız gruplarından ayrılabilmiş. Anglo Avusturalya Teleskopuna bağlı AAOmega tayf çekeri, iyi bilinen yıldız türleri olan RR Lir türü yıldızlara odaklanmış. Bu yıldızlar titreşim yoluyla kabaca bir günde parlaklıklarını değiştiren yıldızlardır. Her ne kadar sabit parlaklıktaki diğer yıldızlara göre yapılarının anlaşılması daha zor olsa da, RR Lirler standart mumlar olmaları nedeniyle uzaklık ölçümleri yapılabilen ve sadece 10 milyar yıldan daha yaşlı yıldız grupları içerisinde gözlenen cisimlerdir. Bu gruplara örnek olarak yaşlı Halo küresel kümeleri gösterilebilir. Çalışma süresince Sagittarius takımyıldızı içerisinde, gökyüzünde Dolunay'dan daha büyük bir alanı kapsayan bölgedeki yüzlerce yıldızın uzay hızları ölçülmüş. Çalışmayı yürüten takım daha sonra ilk oluştuğu sırada Samanyolu merkezindeki şartlarla, gözlenen bu RR Lir yıldızlarının yaşlarını ilişkilendirmeyi başarmış. Aynı Londra'nın veya Paris'in antik Roma hatta daha eski uygarlıkların üzerine inşa edilmesi gibi, Samanyolu galaksimiz de, oluşumundan günümüze kadar çok sayıda yıldız jenerasyonuna ev sahipliği yapmıştır. Ağır elementler, Astronomlar tarafından metaller olarak tarif edilirler ve bu elementler yıldızlar tarafından oluşturulurlar. Her yeni oluşan yıldız jenerasyonu metalce daha da zengin hale gelmektedir. Bununla birlikte, en eski yıldız gruplarının metalce fakir yıldızlar olması da beklenmektedir. Galaksimizin merkezi bölgesi metalce zengin yıldızlar tarafından çevriliyken, Güneş'imiz de Galaksi merkezi boyunca uzanan çubuk adı verilen bir merkezi bölgede yer aldığı için benzer metal bolluğu gösterir. Ayrıca daha önceki çalışmalarda çubuk üzerinde bulunan bu yıldızların galaksi merkezi etrafında kabaca aynı doğrultuda dolandıkları da bulunmuştur. Samanyolu içerisinde bulunan Hidrojen gazı da, bu dolanma yönünü takip eder. Bu nedenle merkezdeki cisimlerin tümünün benzer dolanma yönelimlerine sahip olduğu düşüncesi, geniş ölçekte kabul gören bir düşünceydi. Fakat RR Lir türü yıldızların bu çubuk yapısı içerisindeki diğer yıldızların dolanmalarına benzer bir hareket göstermemeleri, bu cisimlerin Samanyolunun oluşumunun ilk parçalarından biri olduklarını yani tamamen farklı bir geçmişe sahip olduklarını gösteriyor. RR Lir yıldızları pulsasyon gösteren yıldızlardır ve bir günlük süre içerisinde görünür parlaklıklarında değişimler meydana gelir. Çalışmayı yapan bilim adamları RR Lir'lerin bu durumlarını da göz önüne alarak merkezde bulunan diğer yıldızlara göre, RR Lirlerin göreli hızlarının ve rastgele hareketlerinin farklı olduğu sonucuna varmış. Çalışmada gelecek adımı merkezi RR Lir yıldızlarının metal bolluklarının ölçümü oluşturuyor. Çalışılan yıldız sayısı ise henüz 1000 civarında. Bu sayının üç veya dört katına çıkarılması ise takımın diğer hedefleri arasında.


İçerisinde yer aldığımız evrenin her ne kadar bir sınırı olmasa da ve hatta sonsuz bir büyüklükte bile olsa, İnsanoğlunun Evren hakkında bilgi sahibi olabildiği sınırlı bir evren bölgesi mevcuttur. Bilim insanları, bu sınırın içerisinde kalan tüm alanı ve bu alanın içerisinde tüm cisimleri genel olarak Gözlemlenebilir Evren olarak tanımlamaktadır. Astronomlar, gün geçtikçe akıl almaz düzeyde gelişen devasa teleskop teknolojileri ile gittikçe daha uzun süreli pozlamalar ile gökyüzünü taramaktadırlar. Bu pozlamalar neticesinde de şu ana dek olmadığı kadar uzaktaki çok daha zayıf ve belirsiz cisimleri gözler önüne serebilmektedirler. Işık, evrende sonlu bir hızla seyahat ettiğinden dolayı (Saniyede 300.000 Km) bizler, teleskoplarımızda gördüğümüz bu en uzak cisimleri şu anda bulundukları halleri ile değil, ışıklarının onları terk ettiği zamandaki halleri ile görüyoruz. Şu ana kadar gözlemlenmiş olan en uzak cisimlerdeki yani Ön Gökadalardaki ışığın, bizlere ulaşabilmesi için 13 Milyar yıllık bir süre geçmiştir. Fakat insanoğlunun evrende geçmişe dönük yapmış olduğu bu taramanın da elbette bir sınırı mevcuttur. Bilindiği üzere evrenin ilk başlangıcı sırasında elektronlar ve protonlar, maddenin plazma hali dediğimiz bir halde yer alıyordu. Yani henüz atom halini alamamışlardı. Evren, tamamen ışık geçirmez bir yapıya sahipti ve bu hali ile bir parçacık ve ışık sisi çorbasından ibaretti. Büyük Patlama'nın meydana geldiği andan 380.000 yıl kadar sonra olduğu tahmin edilen bir zamanda, parçacıklar bir araya gelmeye ve ilk atomları oluşturmaya başladı. Bu durum tamamen, evrenin bu zaman zarfında atomların oluşmasına zemin hazırlayacak düzeyde soğumuş olmasından ileri gelmektedir. Evrende ilk atomların oluşmasının ardından ışık fotonları da, evrende rahatça seyahat edebilir hale gelmiş oldular. İşte bu anlar, İnsanoğlunun Evren'de en geriye gidebilmeyi umacağı zamanın sınırını oluşturmaktadır. Bu sınıra da Astronomlar, Kozmik Işık Ufku adını vermektedirler. Gözlemlenebilir evreni ve dolayısı ile Kozmik Işık Ufkunu, merkezinde Dünya'nın yer aldığı dev bir balon şeklinde hayal edebiliriz. Bu balonun yarıçapı ışığın hızı ile sınırlıdır. Evrenin yaşı 13,7 milyar yıl kadar olduğuna göre, ışıkları bizlere bu sürenin altındaki bir zamanda ulaşabilen tüm cisimler ve gökadalar bu kürenin içerisinde yer alır. Burada şunu unutmamak gerekir: ışığın hızı sınırlı olmasına karşın, evren durmaksızın genişlediği için bugün gördüğümüz en uzak galaksiler evrenin yaşı olan 13.7 milyar değil, bizden 30-40 milyar ışık yılı uzakta olabilirler. Bu durumu şu yazımızda anlaşılır biçimde açıklamıştık.