Bu yazımızda, astronomlar ve yaptıkları iş hakkında biraz sohbet biraz makale niteliğinde bir şeyler anlatmaya çalıştık. Gelin hep birlikte Astronom nedir, Astronom ne iş yapar ve Astronom nasıl olunur? Bir bakalım. Ne kadar havalı bir bölümden mezun olmuş. Bu adam çok para kazanıyordur. Aynen öyle, astronomlar çok geziyor lakin ayaklarında parmak arası terlik olup denizde sahillerde değil, nerede dağ bayır varsa orada geziyorlar. Evet! Öncelikle bunu öğrenerek başlayalım: Astronom; evrendeki galaksileri, yıldızları, Güneş sistemini ya da diğer gök cisimlerini inceleyen bir bilim insanıdır. Fakat karıştırmayın, astronomlar burçlara bakarak kaderinizi bilemez . Onlar astronom değil, sahtekar sözde bilimci olan astrologlardır. Astrologların amacı insanları manevi olarak kandırıp zengin olmaktır. Size tavsiyem bir astronom gördüğünüzde sakın karıştırıp astrolog demeyin, çok sinirlenir. Ayrıca detaylı olarak astronomi ve astroloji arasındaki farkı öğrenmek için bu yazımıza tıklayabilirsiniz. Eğer akademik olarak bölüme devam ediyorsa ofislerinde çalışırlar, iş için seyahat ederler, bol bol makale yazarlar, üniversitelerde okuyan öğrencilere eğitim verirler ya da gözlemevlerinde teleskoplarla gök cisimlerine bakarak veri elde ederler. Astronomi okuyan bir kişinin matematik, fizik, bilgisayar ve İngilizce'ye çok iyi hakim olması gerekir. Bir astronom ya gözlemsel olarak ya da teorik olarak çalışır. Teorik olarak çalışan astronomlar çok fazla teleskop yüzü görmezler. Onlar genelde elde edilen verileri çözümlemek için uğraşırlar. Gözlemsel olarak çalışan astronomlar ise, dağ başlarında kurulan gözlemevlerinde teleskoplarla gözlem yaparlar. Hava soğukmuş sıcakmış demez, gece gündüz çalışırlar. Bayramlarda dahi çalışırlar. Çünkü yapılan anlaşma sonucu bulundukları gözlemevindeki teleskoplar, her gece bir proje için ayrılmıştır ve ertelenemez. Yani, bugün gözlem yapamadık, yarın yaparız deme şansları yoktur. En çok şaşıran insanlar astronomlardır. Evrenin her köşesini ve nasıl oluştuğunu anlamak için çok çalışırlar. Ama buna rağmen yeni bulunan bir şey için yine en çok onlar şaşırırlar. Çok büyük bir evrende çok küçük bir gezegende yaşadıkları için kafalarına pek fazla bir şey takmazlar, çok üzülmezler ve kendilerinin çok küçücük canlılar olduğunu bildikleri için ego sahibi olmazlar. Çok fazla para da kazanmazlar. Öncelik olarak maddiyatı değil, Evren nasıl oluştu? ya da Bu evrende bilmediğimiz başka neler var? diye düşünürler. Bir hocam, Çok iyi İngilizceye ve çok iyi bilgisayar yazılımına sahibim. Girsem bir şirkete en kötü 15.000 lira maaş alırım. Böyle rahat bir şekilde yaşamak varken ben neden siz öğrencilerle ya da geceleri elde ettiğim verileri çözümlemekle uğraşıyorum, benim derdim ne? demişti. Astronomların derdi; evreni ve varlığımızı anlamak, yeni bir şeyler öğrenmek ve öğrendiklerini insanlıkla paylaşmak... Kısacası bir astronomun en temel görevi bakmak ve baktığını anlamaktır. Bilgiye olan merak ve ihtiyaç, sizi dağın başında ve kimsenin olmadığı bir yerde gökyüzü gözlemi yapmaya iterse buna engel olamazsınız. Covid-19 ile mücadele için tüm insa...


Gelişen teknoloji ile birlikte artık cep telefonları ve tabletler hepimizin vazgeçilmezi olmuş durumda. Önceden lüks olarak görülen akıllı telefonlar şimdilerde, bilim dahil hayatımızı her alanda kolaylaştıran uygulamaları bünyesinde barındırıyor. - The Elements Şimdilik sadece IOS için tasarlanmış olan ve Theodore Gray'den ilham alan The Elements, periyodik cetveldeki elementlerin ayrıntılı olarak resmedildiği bir uygulama. Örneklemeli bir periyodik tablo ile açılan uygulama kullanıcılarına, elementlerin üstüne dokunarak haklarında rahatça bilgi alabilmeleri imkanı sunuyor. Uygulama ayrıca, seçilen elementin, insanlık tarihi boyunca nerelerde hangi amaçlarla kullanıldığını da anlatması açısından oldukça dikkat çekici. Eğlenceli bilgiler ve öğrenmeyi kolaylaştırıcı zengin çizimlerle birlikte uygulama $13.99 olan fiyatını da hak ediyor. - Science Journal Google tarafından geliştirilen ve Türkçe dil seçeneği de olan bu uygulama ile yapabileceğiniz bir çok faydalı iş var. Ortam ışığını lüks cinsinden, ortam sesini desibel cinsinden ölçebilirsiniz.Yaptığınız çeşit çeşit gözlemleri kaydedebilir, kaydederken bir taraftan da notlar alabilirsiniz. - Complete Anatomy 3D4Medical isimli firma tarafından yaratılmış olan bu eşsiz uygulama ise anatomi dalında çığır açacak kadar güzel ve kullanışlı. İnsan vücudunun ve sistemlerin etkileyici 3D görüntülerinin yanı sıra notlar, araçlar ve arama fonksiyonlarıyla mükemmel bir mobil kaynak. Kullanımı kolay gezinme sistemi sayesinde daha fazla bilgi almak istedikleri organın üstüne dokunabiliyorlar. Keşfetmek istediğiniz yere kolayca ulaşmanızı sağlayan bir katman sistemi var. Uygulamanın bedava olan kısmı sadece iskelet sistemi ve bağ dokularını keşfetmenize izin veriyor. 4,99 dolara tam sürümü satın aldığınızda ise insan vücudunda keşfedilmedik yer bırakmamak sizin elinizde. Madem o parayı verdiniz, hakkını da verin. Girmedik yer bırakmayın. - Redshift Astronomy Astronomi ile ilgili uygulamalar indirdiyseniz ve daha güçlü daha detaylı bir uygulama arıyorsanız IOS cihazınızı mobil planetaryuma çevirten Redshift Astronomy uygulamasını denemenizde fayda var. Uygulamayı hareketli yıldız haritası olarak da kullanabiliyorsunuz. Buna ek olarak, Red Shift, Yeni Ufuklar görevinden Pluto ve Charon'a ilişkin en son verilerin ve yeni keşfedilmiş gezegenlerin ve uyduların da dahil olduğu Güneş Sistemi etrafında bir üç boyutlu bir geziye çıkarabilir. . Ayrıca uygulama, cüce gezegenler, kuyruklu yıldızlar ve asteroitler kadar, 100.000'den fazla yıldız ve 70.000 derin gökyüzü nesnesinin zengin bir veritabanını içeriyor. Emek verilmiş, güzel de olmuş ama 29,99 TL ödemeye değer mi? İnceleyip siz karar verin. - NASA NASA'nın resmi uygulaması. Bu uygulama ile Amerikan Uzay Ajansı'ndan gelen en yeni uzay haberlerine ve resimlerine en kısa sürede ulaşabilirsiniz. En yeni NASA görevlerini listeleyebilir, detaylarını okuyabilir, NASA TV yayınını izleyebilir hatta kendi platformunuzda yayınlayabilirsiniz. - EarthViewer Earth Viewer, Google Haritalar'dan klonlanan programlardan farklı olarak kullanıcılarına, Dünya'nın jeolojik geçmişini, bugününü ve geleceğini keşfetme imkanı sağlıyor. Kıtaların milyonlarca yıllık hareketlerinin etkileşimli haritalarını ve geçmiş yüzyılın sıcaklık haritalarını keşfetmek de mümkün. Büyük şehirleri bulabilir, kıta kayması hareketleri sebebiyle gelecekte olmaları beklenen pozisyonları bile keşfedebilirsiniz. Sadece tabletler için hazırlanmış bu uygulama, okulda öğretmenlerin kullanması için harika bir kaynaktır. - Plague Inc. Benim de zevkle oynadığım bağımlılık yaratan bir oyun. Farklı bulaşıcı hastalık türlerini, salgın haline getirip havalimanları ve limanları kullanarak ilk görüldüğü ülkeden tüm dünyaya yaymaya ve bununla da kalmayıp bulaşan her insanın ölmesini sağlamaya çalışıyoruz. Bunu yaparken, yaymaya çalıştığımız virüsü tedavilere karşı güçlendirmeyi de ihmal etmiyoruz. Önce dünyada virüs bulaşmayan kimse kalmıyor daha sonra eğer tedavi çalışmaları tamamlanıp panzehir iğne bilim adamları tarafından bulunmadan dünyadaki herkesin ölmesi için uğraşıyoruz. Gördüğünüz gibi çok ulvi amaçları olan bu oyunu oynamanızı tavsiye ederim. - Stellarium Gökyüzü harita programlarının en gelişmişi, en çok kullanılanı Stellarium. Onu anlatmaya kelimeler yetmez. Gökyüzü meraklısı amatörlerin yanı sıra, profesyonellerin ve astrofotoğrafçıların da en önemli yardımcısı. Belki de keşfedilmiş tüm gök cisimlerini içinde barındıran gerçek zamanlı takip konusunda en işlevsel uygulama. Bu uygulama için 5,59 TL fiyat çok cazip. - ISS Detector Uluslar arası Uzay İstasyonu'nun ve İridyum uydusunun o an nerede olduğunu gösterir. Ayrıca bu ikisinin sizin bulunduğunuz yerden ne zaman geçeceği ve geçerken nereye doğru bakmanız gerektiğini de size söyler. Bulutlu havalarda olan geçişler insanın canını çok sıksa da önümüz yaz, bol bol geçiş izleyeceğimizi umuyoruz. Arecibo Mesajı: Merhaba Uzaylılar, Biz Buradayız!


Birkaç bin yıl önce günlük yaşamın bugünkü kadar karmaşık olmadığı düşünülürse, insanlar gökyüzüne daha çok bakma imkanı bulabiliyordu. Dikkatlerini çeken her şeyi kafalarında biriktirip, kayalara işlemişlerdi. Bize o günlerden sadece bu şekilde kaydedilen bilgiler ulaşabildi. Belki de tarihsel felaketler yada başka etkenlerle kaydedilenlerin büyük bir kısmı yok olmuş da olabilir. Astronomi biliminin ilk belirtileri ve astronomiye karşı ilginin doğuşu tarım faaliyetlerinin başlamasıyla ilişkilidir. Tarım yapmak; mevsimlerin zamanını önceden bilmeye, yani takvim bilgisine ihtiyaç gösterir. Diğer taraftan takvim, gökcisimlerinin hareketlerinin bilinmesi ve anlaşılması demekti ve bu da çağlar boyunca yaşamsal önem taşıyordu. Özellikle Mısırlılar takvimle yakından ilgileniyordu. Çünkü Nil Nehri onları yaşam kaynağıydı ve her yıl aynı dönemde taşıyordu. Diğer taraftan, toprağın sürülmesi, tohumlama ve ürünün toplanması gibi tarımsal faaliyetler için en elverişli zamanların bilinmesi de takvim çalışmalarına olan önemi artırmıştır. Ancak, gerek Mısır ve gerekse o dönemdeki diğer uygarlıklarda astronomi özellikle dini unsurlarla da iç içeydi. Çünkü o dönemde kervan sahibi tacirlerin geceleri kervanlarına yön bulma, ibadet saatlerini belirleme, kutsal mekanların yönünü bulma, dini günlerin önceden belirlenmesi gibi ihtiyaçları vardı. Antik Yunan, Roma, Maya ve İnka toplumları gökcisimlerinin, yıldızların hareketlerine göre inançlarını şekillendirmişti. Güneş'in hareketleri, Ay'ın evreleri, burçlar dikkatlice takip ediliyor, gökcisimlerine tanrısallık ekleniyordu. Zamanla gökcisimlerinin hareketleri, hemen her inancın temeli haline geldi. Müslümanlarda ibadet zamanlarının ve dini günlerin önceden belirlenmesi Ay takvimine göre yapılıyor ve medreselerde bu eğitim veriliyordu, bu zamanları belirleyecek muakkit adı verilen kişiler yetiştiriliyordu. Çok eski dönemlerde yaşayan insanların gökyüzünde gördükleri önemli olaylar, başlangıçta sadece gece gündüz yaşananlar idi. Daha dikkatli gözlemlerle Güneş'in ve Ay'ın ufukta farklı yerlerden doğup battıkları, Ay'ın yüzeyindeki girinti çıkıntıları ve Ay evrelerinin zamanlamasını farkettiler. Hatta takvim oluşumunun ilk başlangıç çalışmaları, o dönemde ki insanların gözlemledikleri Ay evrelerinin düzenli değişiminden yararlanarak kendilerine göre bir takvim oluşturmalarıyla bile başlamış olabilir. Yıldızların dağılımı dikkatlerini çekmiş onları hayvanlara ve eşyalara benzetmişler. Yıldızların kimisinin parlak, kimisinin sönük olduğunu, birbirlerine göre hareket etmediklerini, toplu halde hepsinin birden geceden geceye hareket ettiklerini izlemiş, yıldızların değişik renkte olduklarını da fark etmişlerdir. Samanyolu da dikkatlerini de çekmiş; eski zamanlarda batıda yaşayan kavimler Sütyolu , doğuda yaşayan kavimler Samanyolu adını vermişlerdir. Toplu halde hareket eden yıldızların arasında bazılarının aykırı davrandığını ve gezindiğini görmüşler, bu yıldızlara ise gezegen demişlerdi. Peşinden de bu gezegenlerin hareketlerinin üzerine mitler geliştirmişler, insanın ve Dünya'nın kaderi ile ilişkilendirmişlerdi. Bunun peşinden yılın belirli zamanlarında, belirli mevsimlerde bazı yıldızların ve takım yıldızların görünmesini de, yıldızların insan kaderi üzerinde etkili olduğuna yormuşlar; gökyüzü olaylarını gelecekten haber alabilmek için izlemeye başlamışlardır. Hatta zamanla yıldızları ve gezegenleri tanrılaştırmışlar, saygı göstermişler ve kokmuşladır. İşte, gökyüzüne gösterilen bu mecburi ilgi, zamanla büyük bir bilgi birikimine neden olmuş, sonuçta ortaya bugün evreni daha iyi anlamamızı ve keşfetmemizi sağlayan astronomi bilimi çıkmıştır. Plüton, en büyük cüce gezegen değil...


Küçük yaşlardaki her çocuğun en çok merak ettiği alan şüphesiz uzaydır. Uzaya karşı olan merakını kaybetmeyip üniversitede astronomi bölümünü okumak isteyenler, bu yazı sizler için hazırlandı. Yazımızda, ülkemizdeki üniversitelerde yer alan astronomi, astrofizik ve uzay bilimleri ile ilgili bölümler, akademik alanda çalışılabilecek gözlemevleri, popüler astronomi alanında çalışabileceğiniz kurumların listesi yer almaktadır. Astronomi temel bir bilim olup, evreni, yıldızları, gezegenleri ve diğer gök cisimlerini inceleyen bir bilim dalıdır. Astronomi bölümünde lisans eğitimini tamamladığınızda Astronom unvanı alırsınız. Ülkemizde astronomi bölümü 4 yıllık bir bölümdür ve MF1 puan türünden öğrenci alımı yapmaktadır. Aklınızda olsun ki, bölümü tercih edip kazandığınız zaman yoğun bir şekilde fizik ve matematik derslerini göreceksiniz. Astronomi bölümü, teleskop başında gözlem yapılan sözel bir bölüm değil, yoğun matematik ve fizik çalışmanız gereken bir bölümdür . Lisans seviyesini bitirip akademik alanda devam etmek istiyorsanız iyi bir İngilizce ve bilgisayar yazılım bilgisine sahip olmanız gerekmektedir. Aklınıza şu tarz bir soru gelmiştir; Ben bu bölümü okuduktan sonra ne iş yapacağım? Yazının son bölümünde aradığınız cevabı bulacaksınız. Size küçük bir tavsiyede bulunmak isteriz. İstediğiniz üniversitedeki bölümü tercih etmeden önce, eğer imkanınız varsa bölümü ziyaret edebilirsiniz. Bölümdeki hocalar ile konuşarak gerekli bilgileri onlardan alabilirsiniz. Ziyaret etme imkanınız yoksa bölümlerin internet sitesini ziyaret ederek hocaların iletişim bilgilerini öğrenip onlardan bilgi alabilirsiniz. - Ankara Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü - Atatürk Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü - Ege Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü - Erciyes Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü - İstanbul Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü - Akdeniz Üniversitesi Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Bölümü - Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Bölümü - Orta Doğu Teknik Üniversitesi / Fizik Bölümü - Boğaziçi Üniversitesi / Fizik Bölümü - Çukurova Üniversitesi / Fizik Bölümü - Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Fizik Bölümü - Sabancı Üniversitesi / Fizik Bölümü - Orta Doğu Teknik Üniversitesi / Havacılık ve Uzay Mühendisliği Bölümü - İstanbul Teknik Üniversitesi / Uzay Mühendisliği Bölümü - Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Havacılık ve Uzay Mühendisliği Bölümü - Samsun Üniversitesi / Uçak ve Uzay Mühendisliği Bölümü - Tarsus Üniversitesi / Havacılık ve Uzay Mühendisliği Bölümü - Türk Hava Kurumu Üniversitesi / Uzay Mühendisliği Bölümü - Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi / Havacılık ve Uzay Mühendisliği Bölümü - TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi - Akdeniz Üniversitesi TUG Bilim ve Toplum Merkezi - Doğu Anadolu Gözlemevi - Atatürk Üniversitesi Astrofizik Uygulama ve Araştırma Merkezi ATA50 Teleskobu - İstanbul Üniversitesi Gözlemevi Uygulama ve Araştırma Merkezi - Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü - Ege Üniversitesi Gözlemevi Uygulama ve Araştırma Merkezi - Erciyes Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Gözlemevi Uygulama ve Araştırma Merkezi - Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Astrofizik Araştırma Merkezi ve Ulupınar Gözlemevi - Çukurova Üniversitesi Uzay Bilimleri ve Güneş Enerjisi Araştırma ve Uygulama Merkezi - Ankara Üniversitesi Kreiken Rasathanesi - TÜRKSAT Gözlemevi - Adıyaman Üniversitesi Gözlemevi - Ondokuz Mayıs Üniversitesi Gözlemevi - İnönü Üniversitesi Gözlemevi - Çağ Üniversitesi Uzay Gözlem Uygulama ve Araştırma Merkezi - İstanbul Aydın Üniversitesi Gözlemevi Ülkemizde astronomi ve uzay bilimleri alanında yeterli seviyede çalışmalar yapılmadığından dolayı iş bulma konusunda zorlanabilirsiniz. Aralık 2018 yılında Türkiye Uzay Ajansı'nın kurulması ile uzay çalışmaları alanında önümüzdeki yıllarda gerekli adımların atılacağını umuyoruz. Akademik alanda devam etmek istediğinizde yüksek lisans ve doktoranızı tamamlayıp gerekli şartları taşıdığınızda yukarıda yer alan bölümler ve gözlemevleri için kadro açılması durumunda başvurunuzu yapabilirsiniz. Üniversitelerde bolca makale hazırlar ve öğrencilere ders anlatımı yaparsınız. Gözlemevlerinde ise uzman astronom olarak bilimsel gözlemlerden sorumlu olursunuz. Astronomi eğitimi alanında ise; bilim merkezlerinde, planetaryumlarda, müzelerde, halk etkinlikleri için kurulan gözlemevlerinde, ya da özel okullarda astronom olarak çalışabilirsiniz. Ülkemizde bazı özel okullarda teleskop ve gözlemevleri bulunmaktadır. Böylesi bir özel okullarda astronomi öğretmeni olarak çalışma imkanına sahip olabilirsiniz. Astronomi bölümlerinde okuyan öğrencilere formasyon verilmediği için devlet okullarında astronomi öğretmeni olarak çalışma imkanınız yoktur. Özellikle liselerde seçmeli ders olarak Astronomi ve Uzay Bilimleri dersi bulunmaktadır. Fakat bu derslerin anlatımına ya matematik ya da fizik öğretmenleri girmektedir. - Konya Bilim Merkezi - Kayseri Bilim Merkezi - Eskişehir Bilim Deney Merkezi ve Sabancı Uzay Evi - Feza Gürsey Bilim Merkezi - Bursa Bilim ve Teknoloji Merkezi - Gaziantep Gezegenevi ve Bilim Merkezi - Üsküdar Bilim Merkezi - Kocaeli Bilim Merkezi - Sancaktepe Bilim Merkezi - İstek Belde Okulları Astronomi Müzesi - Elazığ Bilim Merkezi - Ali Kuşçu Uzay Evi - Tuzla Belediyesi Planetaryum ve Gözlemevi - Harran Gözlemevi - Bursa Cacabey Planetaryum Eğitim ve Bilim Merkezi - Bağcılar Fuat Sezgin Bilim Merkezi - İstanbul Bayrampaşa Belediyesi Bilim Merkezi - İstanbul Sultangazi Belediyesi Bilim Merkezi - İzmir Bornova Belediyesi Mevlana Toplum ve Bilim Merkezi - Sakarya Serdivan Belediyesi Planetaryum - Van Edremit Planetaryum - İzmit Belediyesi Planetaryum Sanal Gerçeklik Küresi - Yüreğir Belediyesi Bilim Merkezi - İzmir Uzay Kampı Türkiye - Polatlı Belediyesi Bilim Merkezi ve Uluğ Bey Gökevi - Darüşşafaka Hayalden Gerçeğe Fatin Gökmen Planetaryumu - Rahmi M. Koç Müzesi - Antalya Expo2016 Çocuk Bilim ve Teknoloji Merkezi - Antalya Kepez Bilim Merkezi - Bursa Gökmen Uzay Havacılık Eğitim Merkezi - Aksaray Bilim Merkezi Özellikle astronomiye karşı sevgisi olan lise öğrencileri bu bölümü tercih etmek istediklerinde mezun olunca ne iş yapacağım kaygısına düşmektedir. Astronomi bölümünden mezun olunca ne iş yapacağım sorusu yerine; Ben üniversiteden mezun olunca ne yapacağım? sorusunu sormak daha doğrudur. Ülkemizde son zamanlarda üniversite mezunu kişilerin sayısı artmaktadır. Siz kendinizi geliştirmez ve çabalamazsanız hangi bölümü okursanız okuyun fark etmez, iş bulmada çok zorlanırsınız. Başkalarının istediği değil hayalinizdeki bölümü okumaya çalışın ve yaptığınız işi severek yapın.


Astronomi, bütün gök cisimlerinin ve yıldızlararası maddenin evrimini, fiziksel ve kimyasal yapılarını ve konumlarını inceleyen, bunlarla ilgili açıklamalar sunan bir bilim dalıdır. Biraz astronomi tarihine girecek olur isek; astronomiye karşı merak ilk olarak tarım faaliyetleriyle başlamıştır. Tarım yapabilmek için mevsimlerin zamanını önceden bilmeye yani takvim bilgisine ihtiyaç duyulmaktaydı. Özellikle eski Mısırlılar takvim hazırlamada çok ileriye gitmişlerdir. Takımyıldızlar sayesinde önce yönlerini bulan insanlar sonrasında takvimleri hazırlamışlardır. Astronomi; fizik, kimya, jeoloji, matematik ve diğer bilimlerin tam merkezinde yer alan ve bu bilimleri bünyesinde toplayan bir bilim dalıdır. Astronominin gelişimi ile diğer bilimlerin gelişimi birbiri ile paralellik gösterir. Eğer fizik, matematik, kimya gibi dersleri öğrencilere anlatmak isterseniz temelde astronomiyi kullanabilirsiniz. Örneğin kimya dersinde elementlerin nasıl oluştuğunu yıldız evrimi konusu ile anlatabilir; fizik dersinde Doppler etkisini, evrenin genişlemesi gibi konuları anlatırken astronomiyi fen eğitiminde rahatlıkla kullanabilirsiniz. Nasıl ki insan vücudunu tanımak için anatomi bilimine ihtiyaç var ise evreni anlamak için de astronomi bilimine ihtiyaç vardır. Astronomi, kişiye doğru ve mantıklı düşünmeyi öğreten önemli bilim dallarından birisi olması nedeniyle dünyada fen bilimlerinin sevdirilmesi ve kavram düzeyinde bilgi kazandırılması için kullanılmaktadır. Astronomi; merak, hayal ve keşif duygularını güçlendirir. Merak, hayal ve keşif duygularını güçlendiren, aynı zamanda bilimsel yöntem için alternatif bir yaklaşım sergileyen astronomi, ister gelişmiş ister gelişmemiş olsun tüm ülkelerin kalkınması için gerekli olan fen bilimlerinin anlaşılabilirliği ve yeni neslin fen ve mühendislik çalışmalarına teşviki için araç olarak kullanılmaktadır (Percy, 1998a). Bir bilim dalı olarak astronomi, soyut bilgilerin açıklanabilir somut verilerle gösterilebileceğini, bilimsel bilginin değişebilir olduğunu kanıtlayabilmektedir. Buna ek olarak Avrupa Astronomi Eğitimi Birliği astronomi eğitiminin önemi ile ilgili olarak, astronominin ulusal sınırlarının olmadığını ve gökyüzünün herkes için aynı olduğunu belirtmiş, bu yüzden astronomi eğitiminin uluslararası çalışma ve işbirliğine katkı sağladığını belirtmiştir. Kalp Pili: Uzaya gönderilen uydularla haberleşme için icat edilen uzun ömürlü piller, zaman ilerledikçe kalp yetersizliğinin tedavisinde üretilen kalp pillerinde kullanılmaya başlanmıştır. Kablosuz Aletler: Ay yüzeyinde araştırma yapmakta kullanılmak için geliştirilen aletlerin kablosuz olması, günümüzde kullandığımız kablosuz aletlerin bulunmasını sağlamıştır. Dondurulmuş Gıdalar: Astronot ve kozmonotların uzayda ihtiyaç duydukları uzun ömürlü ve dayanıklı yiyecekler için dondurulmuş gıda teknolojisi geliştirilmiştir. Mikroçip: İlk modern mikroçip, Apollo isimli uzay aracının yönünü bulabilmesi için geliştirilmiştir. Joystick: Bilgisayar oyunlarında kullanılan joystickler ilk olarak Apollo isimli uzay aracında kullanılmak üzere geliştirildi. MEB Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından yayınlanan ve 2017-2018 Öğretim Yılı, güz dönemi itibariyle öncelikle 5. sınıflarda ve peşine 6. 7. ve 8. sınıflarda uygulamaya giren Fen Bilimleri Programında astronomi konuları birinci ünite olarak karşımıza çıkmaktadır. Tarihe dikkat ettiniz değil mi? 2017-2018 öğretim yılı ile astronomi, fen bilimleri programına birinci ünite olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tarihten öncesine gider isek, astronomi konuları fen bilimlerinin son ünite konuları olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tarihten sonra burada büyük bir sorun ortaya çıkmıştır. Öncelikle, öğretmenlerimizin astronomi alanındaki bilgi eksikliklerini hissetmelerine ve konuya yönelik ihtiyaçlarını hatırlamasına sebep olmuştur. Öğrencilerle yapılan görüşmelerde ise; astronomi konularının eğitim-öğretim yılının sonlarına doğru olması ve yetişmemesi nedeniyle ya hiç işlenmediğini ya da hızlıca geçiştirildiğini ifade etmişlerdir. Buna bağlı olarak konuların işlenmesi sırasında hiç etkinlik yapılmadığını ve konuların düz anlatım yoluyla geçiştirildiğini ifade etmişlerdir. Astronomi eğitimi vermeden önce öğrencilere sorular sorarım ve maalesef gelen cevaplar beni çok üzmektedir. Astronomi ile ilgili konuyu anlatan bir öğretmenin astronomi konusunda bilgi yetersizliği sonucu öğrenciler doğru bilinen yanlış cevaplar vermektedir. - Kutup Yıldızı geceleri gökyüzünün en parlak yıldızı mıdır? Öğrenci Cevabı: Evet! En parlak yıldızdır. Hayır, en parlak değildir. En parlağı Ay ya da Çoban Yıldızı'dır. Doğru Cevap: En parlak yıldız değildir. Geceleri gökyüzünün en parlak 46. yıldızı Kutup Yıldızı'dır. - Teleskop çeşitleri nelerdir? Doğru Cevap: Optik Teleskop, Radyo Teleskobu ve Uzay Teleskobu. - Yüzey sıcaklığı en fazla olan gezegen hangisidir? Öğrenci Cevabı: En yakın Merkür ise en sıcağı da O'dur. - Güneş Sistemi'nde Satürn'den başka diğer gaz gezegenlerin halkası var mıdır? - Dünya Güneş'e en yakın olduğu konumda kuzey yarım kürede hangi mevsim yaşanır? Öğrenci Cevabı: Çok yakın olduğunda biz yanıyorsak, yaz yaşanır. Doğru Cevap: Kış mevsimi yaşanır. Mevsimlerin oluşumu yakınlık uzaklık ile alakalı değil, Güneş'ten gelen ışınların açısı ile alakalıdır. - Burçlar karakterinizi belirleyebilir mi? Öğrenci Cevabı: Evet, belirler ben inanıyorum. Özellikle Akrep burcu çok sinsidir. Doğru Cevap: Çok ama çok uzaklarda yer alan bu yıldızlar ya da gök cisimleri sizin hayatınızı belirleyemez. Örnek verecek olursak; size en yakın olan gezegen Venüs'ün Dünya'ya olan uzaklığı ortalama 40 milyon km'dir. Venüs'ün size uyguladığı çekim kuvveti, elinizdeki telefonun uygulamış çekim kuvvetinden kat ve kat daha azdır.


Çoğu gökyüzü fotoğraflarında, yıldızların dört köşesinden yaldır yaldır ışınlar fışkırdığını görürsünüz. Çoğu insan bu ışıltıyı yıldızın çok parlak olmasının doğal bir sonucu olarak düşünür. Koskoca yıldız, tabii ki parlayacak değil mi? Değil işte! Durum bununla değil, fotoğrafı çektiğiniz teleskopla ilgilidir. Çünkü, eğer ışığı bu şekilde kıracak bir etken yoksa, yıldızların çevresinden ışınlar fışkırır gibi görünmez. Amatör veya profesyonel çoğu astronomun kullandığı aynalı teleskoplarda, ana aynanın hemen üstünde, yansıyan ışığı toplamaya yarayan daha küçük ikincil bir ayna veya kamera bulunur. Bu toplayıcı aynayı/kamerayı oraya tutturabilmek için en üst ve alttaki fotoğraflardaki gibi ince çubuklar kullanılır. Her ne kadar çubuklar yıldızlardan gelen ışığı pek engellemese de, parlak yıldız ışıklarını kırarak, bu şekilde kenarlarından ışınlar çıkıyormuş gibi görünmesine neden olurlar. Böylece yıldızlarımız, Türk filmlerindeki şarkıcının döne döne ışıldayan kolyesi gibi parıldar. Yıldızdan çıkıyormuş gibi görülen ışınların sayısı, ikincil aynayı veya sensörü tutan çubukların sayısı neyse odur. 2, 3, 4, hatta 6 tane bile olabilirler. Ancak, bu sayı genellikle dörttür. Mercekli teleskoplarda ise bu şekilde tutturulan ikincil bir ayna yoktur ve onlarla çekilen fotoğraflarda yıldızlar düzgün yuvarlaklar şeklinde görünürler. Kimi fakir fukara, ya da ışıltı seven mercekli teleskoplara sahip amatör astronom arkadaşlarımız da, fotoğraflarında bu ışıltıyı yakalayabilmek için teleskoplarının önüne çarpı şeklinde ip falan gererek aynı etkiyi yakalamaya çalışır. En üstteki kapak görselinde yer alan Orion Nebulası fotoğrafı, Mehmet Ergün tarafından aynalı bir teleskop kullanılarak La Palma'da çekilmiştir. Uzay Elbisesi Sıkıntısı: Astronotlara Yetecek Elbise Kalmadı! Houston, bir sorunumuz var; uzay bo... Bu küçük, sadece 15 bin ışık yılı ç... Evet, son birkaç gündür aralıksız P...


Gökyüzü herkesi heyecanlandırmayabilir. Herkes gökcisimlerini gözlemlemek, takip etmek için istekli olmak, Astronomi ve Uzay Bilimleri ile ilgili olmak zorunda değildir. Hatta herkes bilimsel gelişmeleri yakinen takip etmek ve bundan zevk almak durumunda da değildir. Ancak, günümüzde kimse bilimi ve bilimsel gelişmeleri yok sayacak lükse sahip değildir. Her bilimsel gelişme, günlük hayatımızı kolaylaştıran, yaşamımızı zenginleştiren birer adım iken, bilim ile ilgilenmek ve bilimsel gelişmeler için zemin hazırlamak zaruri bir durumdur. Bilimsel bir keşfin ya da gelişmenin etkisinin hangi disiplinlere kadar ulaşacağını, ileride hangi teknolojik aletin tasarımında başlangıç olacağını her zaman kestirmek mümkün değildir. Uzay çalışmaları için keşfedilmiş ama günlük hayatta kullandığımız birçok teknoloji vardır. Mesela, astronomlar yıldızların doğum bölgeleri, bulutsuları, derin uzay cisimleri ve nicesi gibi çalışma alanlarındaki cisimleri gözlemleyebilmek ve inceleyebilmek için dünya üzerinde ya da yakın uzayda konumlandırılmış, gelişmiş gözlem aletleri kullanmak durumundadırlar. Radyo, uzun dalga boyu gözlemleri yapabilmek için Radyo Astronomlar, radyo alıcılarının ve uydularının iletişim gelişimine liderlik ettiler ve uydu konumlama, ileri navigasyon teknolojisinin gelişmesine aracı oldular. Günümüzde gelişen uydu sistemleri ile tarım ürün toplam tespitleri, mineral ve su gibi doğal kaynakların tespitleri, deprem fay hatları ve benzer haritalama işlemleri, afet zarar tespitleri yapılabilmektedir. Meteorolojik tahminler, balıkçılık ve WIFI/WLAN internet bağlantı teknolojileri radyo astronomi sayesinde gelişen uydu sistemlerinin günlük hayatımıza yansımalarından bazılarıdır. Yıldızların temel özelliklerine ulaşmanın yolu, onlardan gelen ışığın incelenmesi, tayflarının analizi ile mümkündür. Bu ihtiyaca karşı geliştirilen yüksek çözünürlüklü görüntüleme teknikleri; bugün tıp alanında hücre gelişim gözlemlerinden, bir hastanın iç organlarının görüntülenmesine ve ameliyatsız muayenesine kadar detaylı inceleme için kullanılmaktadır. Yine, Astronot robot teknolojisi ile robotik ameliyatlar paralel ilerlemektedirler. Gökcisimlerinden alınan görüntüleri kaydetmek için geliştirilen CCD alıcılar, video kayıt cihazları, telefonlarımızda ve dijital fotoğraf makinelerimizde kullanılan teknolojilerdir. Diş kaplamalarında kullanılan seramik kaplamalar, kırılmaz-çizilmez camlar uzay araçları için tasarlanan teknolojilerdir. Güvenlik noktalarında kullanılan X-ışın tarayıcıları astronomide özellikle nötron yıldızları, karadelikleri incelemek için kullanılan X-ışın teleskoplarındaki teknolojiye dayanmaktadır. Yukarıda yazılanlara ek, doğrudan ya da dolaylı olarak uzay teknolojileri ile ilişkili örnekleri çoğaltmak mümkündür. Başta da söylediğimiz gibi, bilimsel bir keşfin etkilerini tam olarak öngörmek mümkün değildir. Ülkenizde yapılan her bilimsel keşif, sanayinize üretim olarak dönmektedir. Varlıklı olmak isteyen bir ülke bilime önem vermek zorundadır. Gelecekte bir gün, insanlar Mars üz... Eğer bir çift yıldız sisteminde bil...


Karanlık enerji, Kara delikler, Kuasarlar, Karanlık madde, paralel evrenler, çoklu evrenler, evrende yaşamın yaygınlığı, uzaylılar gerçekten var mı gibi konular elbette çok ilgi çekici ve insan bu gizemli şeylere karşı çok büyük ilgi duyuyor. Bu büyük ilgiden ve getirdiği reytingden olsa gerek, özellikle National Geographic benzeri ABD kanalları böylesi konularla ilgili bolca ve görkemli efektlerle bezenmiş belgeseller yayınlıyor. Sosyal medyada, basında bu tür ağır fizik bilgisi gerektiren konularla ilgili sıklıkla son derece light haberler, televizyon programları yapılıyor vs vs. Dediğimiz gibi, konunun reytingi büyük; çünkü insanlar gizemli ve akıl alması zor şeylere merak duyarlar. Ama evreni anlamak istiyorsanız, önce, her şeyden önce evreni evren yapan en önemli nesnelere, yıldızlara gereken önceliği vermeniz gerekiyor. Yıldızların doğumu, yaşam süreçleri, geçirdikleri evreler, boyutları, tipleri ve tabi ki ölümleri; öncelikle araştırıp öğrenmeniz ve anlamanız gereken en önemli konular. Yıldızlar, yıldızların özellikleri, yıldız fiziği gibi konular gökbilimin temelini teşkil eder ve evrenle ilgili hemen hemen her şeyin içinde yer alırlar. Çok basit biçimde; yıldız evrimini detaylarıyla iyi biçimde bilmiyorsanız, karadelikleri hiçbir biçimde anlayamazsınız. Ya da çok yanlış anlarsınız ki, çevremiz bu tür insanlarla dolu maalesef. Eğer yıldızlar hakkında yeterli bilgi sahibi değilseniz, evrenin diğer o gizemli yönlerini anlamanız çok ama çok zordur. Evet, bir yıldızın nasıl doğduğu, nasıl parladığı, nasıl bir araya gelip kümeler, galaksiler oluşturduğu belki biraz sıkıcı bir öğrenme süreci gerektirir ama, bunu bilmeden ne karanlık madde, ne kara delikler, ne de evrende zeki yaşamın olabilirliği üzerine sağlıklı bir çıkarım yapamazsınız. Yaptığınız; sadece fragmanını izlediğiniz izlediğiniz bir film hakkında konuşmaktan öteye gidemez. Kozmik Anafor'da sık sık yıldızlar hakkında yazmamızın nedeni de bu durum. Oysa, karadelik, karanlık enerji vs konularda yazmak çok daha kolay oluyor bizim için. Fakat, bunu yaparsak insanlara evreni ve uzayı anlatabilmek konusunda kendimize verdiğimiz sözü tutmamış oluruz. Not: Yazı başlığında kullanılan görsel, 2013 İran yapımı Sepideh Reaching for the Stars isimli filme aittir. Amacınıza en uygun ve en kaliteli teleskop ya da dürbünü, en uygun fiyata sadece Gökbilim Dükkanı'nda bulabilir, satın alma ve kullanım sürecinde her zaman bize danışabilirsiniz.


Yüzünü göklere çevirmiş insanlar parlak yıldızlardan ve aradaki karanlıktan iki türlü etkilenirler: Ya sonsuzlukla büyülenirler ya da karanlıktan korkup kaçarlar. Karanlıkla savaşmayı seçip aydınlık tarafa geçenler, teleskoplarına ve kalemlerine sarılır; başlarlar göklerin gizemini aralamaya. Fakat bunlar arasında çok özel bir grup vardır ki onlar tutkularını geometriye ve matematiğe sığdıramaz. Gördükleri, hissettikleri bambaşkadır. Onlar, aydınlık tarafın en asil savaşçıları, şairlerdir. Eski Yunan'da eğitim 3+4 şeklinde verilirdi. Üçlü eğitimde dilbilgisi, mantık ve söz sanatları öğretilirken, dörtlü eğitimde aritmetik, geometri, müzik ve astronomi öğretilirdi.1 Görünen o ki bu eğitim sisteminden pek çok eğitimci de çıkmıştı. Sanma ki varlıklar, katı gövdelerin basıncıyla, Çünkü onların yapısında da boşluk vardır. Maddenin edimleri: karşı devinim ve engelleme. Bu sürekli devinim gücünden yoksun olacaklar, -İtiliş nereye sürüklerse- Işık yığınağı Sınırsız bir alanı assalar gerek, iki nedenle. Yıllar geçiyor, atomlar ile yıldızlar giderek birbirine yaklaşıyordu. Yıldızlarla büyülenen insanlar maddenin derinliklerinde bile onları arıyordu. Bilim, Aydınlanma ile sıçrarken matematik denklemleri süratle doğayı insanın eline sunuyordu. Senin ışığın daha değerlidir benim için. İspatlar, şekiller, sıra sıra dizildiği zaman önümde sütunlarda, Çizimler ve diyagramlar gösterildiği zaman bana, onları eklemek, bölmek ve ölçmek için, Oturduğum zaman astronomun konferans salonunda, orada ders verdiğini duydum çok alkışla, Anlaşılmaz bir şekilde ne kadar çabuk yoruldum ve hasta oldum, Kalkıp dışarı süzülerek kendi başıma dolaştığım zamana kadar, Gizemli rutubetli gece havasında, ve ara sıra, Dünya birbirine bilimle bağlanırken bu topraklardan da ses çıkacaktı elbet. Hem de atomların içindeki gökyüzünü sezebilen biriydi bu. Parçalanan atomlardan görece sonsuz bir enerji yaratılabileceğini biliyordu. Belki de Bohr'un elektron modelini bile duymuştu. mavi kadifede bir yaldız zerresi yani, yahut ölü bir bulut gibi de değil,


Covid-19 ile mücadele için tüm insanlara evinizde kalın çağrısı yapılan bu karantina günlerinde, Türkiye'nin en büyük astronomi platformu olan Kozmik Anafor öncülüğünde kozmosa sanatla açılmayı teşvik eden ödüllü bir yarışma etkinliği düzenleniyor. Sosyal medya üzerinden duyurulan ve yürütülen astronomi temalı sanat yarışmasının profesyonel veya amatör her yaştan katılımcıya açık. Herhangi bir teknik sınırlama getirilmeyen bu etkinliğe daha ilk günlerden astronomi temalı illüstrasyon, müzik, resim, çizimler, tasarımlar ve çekilen astrofotoğraflarla yoğun ilgi gösteriliyor. Ülkemizde popüler bilimin yaygınlaşmasına katkıda bulunan kurumsal ve bağımsız astronomi topluluklarından birçok insanın ve üniversite öğrencilerinin, astronomi kulüplerinin desteği ile yürütülen etkinlik, Kosova Astronomi Topluluğu gibi yurtdışı bağlantıları ve profesyonel sanatçıların astronomi kurgulu ürünler vermeye davet edilmesiyle uluslararası bir boyut kazandı. Bu bağlamda Türkiye ve Dünya'nın en iyi kozmik sanatçısı aranıyor sloganıyla 30 Nisan 2020 tarihine kadar katılımcıların ilgisine açık olan etkinlik bitiminde, birçok hediyenin yanında Kozmik Anafor ekibi tarafından bu yıl beşincisi organize edilecek olan Olimpos Gökyüzü ve Bilim Festivali için ücretsiz katılım davetiyeleri de sahibini bulacak. Herhangi bir yaş ve alan farkı güdülmeyen yarışmaya, Kozmik Anafor'un Instagram sayfası üzerinden katılabiliniyor. Yarışmacılar, eserlerini gerek mesaj yoluyla göndererek, gerekse @kozmikanafor veya @coronastronomy etiketiyle Instagram'da paylaşarak katılabilirler.


Yaz saati, kış saati, saatler ileri geri derken, ülkemizde son yıllarda, büyükten küçüğe herkes aslında astronomik bir olguyu konuşuyor. Saat dilimimizin değişmesi iyi mi oldu kötü mü oldu bilemeyiz ama, bu konuya istinaden, Astronomide Yerel Zaman ve değişimleri üzerine sizin için bir yazı hazırlamaya çalıştık. Neden Dünya üzerinde her coğrafi bölgede saat aynı değil, Yerel Zaman ne demek gibi sorulara yanıt olarak aklınıza ilk başta, Dünya'nın yuvarlak olduğu ve döndüğü geliyor ise doğru yoldasınız. Dünya'nın kendi ekseninde dönen yuvarlak bir cisim olması, zamanı ölçmek için temel bir birimdir. Günlük yaşamımızda bu dönmeyi sabit, yani çok uzun zaman sürecinde de olsa değişen temel açısal döneme hızını, değişmez ve bir turu tam olarak 24 saat kabul ederiz. Ama hassas Astronomik ölçümlerde, özellikle dönme süresi önemlidir ve dikkatli hesaplanmazsa karışıklığa sebep olur. Bu sebeple astronomlar, Dünya'nın kendi ekseninde dönme hareketine dayanan ama yörüngedeki hareketini de hesaba katarak ve Güneş'i ya da bir yıldızı referans alarak, üç temel şekilde zaman ölçü birimlerini saptarlar. - Yıldız Zamanı: Bir Yıldız Günü, ilkbahar noktasının bir gözlemcinin göksel meridyeninden peşi sıra geçişi arasındaki zaman aralığı olarak tanımlanır ve 24 Yıldız Zamanı Saatine eşittir. İlkbahar Noktası, Güneş'in görünen yıllık deviniminde gök eşleği ile tutulumun kesim noktalarından biri olarak özetlenebilir. İlkbahar noktası, gözlemcinin görsel meridyeninde bulunduğu zaman o yerdeki yıldız zamanı 0h'dir. Bu tanım, her gözlemcinin Dünya'dan uzaya baktığı konum aynı olmadığı için yani, göksel meridyenleri farklı olduğu için yersel kabul edilir, bu farktan ötürü de bir yıldızın iki gözlem yerine ait saat açıları farkı, bu yerlerin boylam farkına eşittir. Saat açısı kısaca, gözlenen yıldızın saat çemberinin, gözlem yerinin göksel meridyenine göre, batı yönünde yaptığı açı olarak tanımlanabilir. Yıldız günü uzunluğu, ilkbahar noktasının aynı göksel meridyenden peşi sıra geçişindeki sürenin 1/120 saniyelik farkından dolayı, uzun vadede değişiklik gösterir. - Gerçek Güneş Zamanı: Güneş'in, bir gözlem yerine ait saat açısına, o yerdeki Gerçek Gözlem Zamanı denmektedir. Güneş, o yerin göksel meridyeninde bulunduğu anda, o yerde Gerçek Öğle Zamanı olduğu kabul edilir. Temel olarak, Dünya'nın Güneş etrafındaki eliptik yörüngesinde sabit hızla hareket etmemesinden, Gerçek Güneş Gününün uzunluğu sabit olmayıp mevsimden mevsime değişmektedir. Bu değişimler de hesaplamalarda Astronomlar tarafından göz önünde bulundurulmak durumundadır. - Ortalama Güneş Zamanı: Bütün bu bahsedilen düzensiz hareketler Astronomları teorik, gerçekte olmayan, düzenli hareket eden bir Güneş tanımlamaya yöneltmiştir. Ortalama Güneş diye anılan bu sanal Güneş'in, 21 Mart'ta tam İlkbahar Noktasında bulunduğu, gök ekvatoru üzerinde de düzenli hareket ettiği kabul edilir. İşte bu Ortalama Güneş'in saat açısına Ortalama Güneş zamanı denir ve gözlemcinin göksel meridyeninden peşi sıra geçişi arasında kalan zamana bir Ortalama Güneş Günü denir. Ve nihayetinde, Ortalama Güneş ve Ortalama Güneş Zamanı bizi günlük hayatta kullandığımız Takvim Zamanı'na götürür. Takvim Zamanı'nda Ortalama Güneş Zamanı'na göre çalışan bir saat, ortalama gece yarısında 0h'yi gösterir ve bizim için yeni bir takvim günü başlar. Takvimin Zamanı'nın bölgesel olarak özelleşmesi ise coğrafi konumlarla ilişkilidir. Dünya üzerinde, Greenwich başlangıç meridyeninden itibaren, eşit aralıklı, 24 tane standart meridyen ve bunlar yardımı ile de 24 saat dilimi tanımlanmıştır. Buna göre, komşu iki meridyen arasındaki açı 15 derecedir. Bir standart meridyenin 7 dakika 15 derece sağından ve solundan geçen meridyenlerle sınırlanan bölgeye o standart meridyene ait Saat Dilimi denir. Aynı saat diliminde bulunan yerler aynı Ortalama Güneş Zamanı'nı kullanır ve bu zamana Bölge Zamanı denir. Greenwich, başlangıç meridyeni ile tanımlanan bölge zamanı için Genel Zaman terimi kullanılır. Türkiye'den biri İzmit civarından olmak üzere, 30 derecelik doğu standart meridyeni, diğeri de Erzurum civarından olmak üzere, 45 derecelik doğu standart meridyeni geçmektedir. Ülkemizden iki standart meridyen geçtiğinden, 1972 yılından 2016 yılına kadar Türkiye Bölge Zamanı saati, kış ayları için genel saati gösteren saatten 2 saat ileri, yaz ayları için genel saati gösteren saatten 3 saat ileri olacak şekilde kullanılmıştır.


Bir gök cismi yahut bir gök olayı değil de, astronomiyle uzaktan yakından ilgili olmayan bir çocuğa, bir yetişkine nasıl astronomik bir yaklaşım yapabiliriz, onlara astronomik olarak nasıl dokunabiliriz, 'astronomi le tanıştırıp hayallerindeki uzayı nasıl şekillendirebiliriz?' bunu ele almak istedik. Ülkemizde astronomiye verilen değerin istediğimiz kıvama gelmesi için 'kırk fırın ekmek yemek gerek' tabiri oldukça uygun kaçar elbette. Bunu hep söylüyoruz, hep yakınıyoruz ama bizlerin de bu konuda üzerine düşen görev büyük. Bu sitede yapılan paylaşımları takip edelerin arasında, belki mükemmel, belki amatör astronomlar var. Bunların yanı sıra mühendisler, ev hanımları, tarihçiler, çocuklar ve evrene, gökyüzüne bir şekilde merak salmış olanlar, arama butonlarının en başına astronomi sitelerini yerleştirenler, sadece rengarenk ihtişamı ile tebessüm eden bulutsu fotoğraflarından dolayı astronomiye hayran olanlar var. Herkesin bir tanışma hikayesi vardır elbette bilimlerin anası ile. Bizler gök cisimlerini, gök olaylarını biliyoruz, öğrenmeye çalışıyoruz. Hep daha yeni ve anlaşılır formlarda elde etmeye çalışıyoruz bilgiyi. Gelişmelerden bir şekilde haberdar olabiliyoruz. Belki de, evrenin derinliklerini algılarımıza yerleştirmeye çalıştığımız her zaman diliminde, x galaksisinin y gezegeninde beş kulaklı, üç gözlü canlıların olup olmadığını düşünmeden edemiyoruz. Israrla sinyal bekliyoruz onlardan. Bizler tüm bunları akledebilirken, bir yıldızın ömrünü hesaplayıp astral seyahat hayalleri kurarken Güneş'in bir yıldız olduğundan habersiz olan, yer çekimini tarif edemeyen, Dünya'nın içinde yaşadığını iddia edenler var. Neyse ki en azından 'Dünya tepsi şeklinde' söylemi ile karşılaşmamanın verdiği huzur ile yazmaya devam edebilirim. Şaka bir yana, bu durum size gülünç gelebilir fakat bu yazının 'halk düzeyine indirgenmiş astronomik bilgilerin sokratik sorgulama yöntemi eşliğinde verilmesi sonucunda' uzun deneyimler akabinde yazılan bir yazı olduğunu unutmayalım. İnsanların bu tutumunu elbette küçümsemiyoruz. Tabi ki bilmemelerinin altında yatan etkenler var ve tartışmaya oldukça açık. Biz bu kısım ile ilgilenmeden, Türkiye'nin uzay programları konusunda son birkaç yıl içinde eskiye göre hareketlendiğini de göz ardı etmeyerek, astronomide bir düzey ve büyük bir kitle elde edebilmek adına 'herkes' Astronomi ile tanışsın diyoruz. Telaş etmeyiniz, toplu yerlere gidin, seminerler verin demeyeceğiz. Amacımız, gençlerin, çocukların bir dolunay akşamı Ay'a baktıklarında birbirlerine edebilecekleri tek kelamın ''Ay'a baktım seni gördüm, sana baktım ayı gördüm'' esprisinden öte geçmesini sağlamak olacak. Ay'ın Dünya'nın uydusu olduğunu da düşünebilmeleri, onu diğer gezegenlerin uydularıyla kıyaslayabilmeleri, neden Ay'a çok önceden gidilmiş tartışmasını yapabilmeleri. Ne yapacağız? Onlara sorarak düşünmelerini sağlayacağız. Bu hususta ilk hedefimiz çocuklar, daha sonra hiç ilgisiz yetişkinler olmalı. Onlar tanıyıp tanımamanız da önemli değil. Yoldan birisini çevirip de sorabilirsiniz, otobüste karşı koltukta annesinin kucağında oturan bir çocuğa da sorabilirsiniz. Dedenize bile sorabilirsiniz. Çok keyifli. Onların astronomi ile tanıştırabilmemiz için önce gözle görülebilir gök cisimlerini öğrenebilmeleri, sonra da bulutlardan ileri götüremedikleri evren anlayışlarını yavaş yavaş genişletebilmeleri gerekir. Bu durumda astronomiyi hiç bilmeyen birine 'Samanyolu galaksisinde kaç yıldız var?' diye balıklama dalarsanız, hayalinde s3, s4 cep telefonundan, bir türkü isminden ya da geçmişteki bir TV kanalından başka bir şey belirmeyecektir. - Güneş nedir? Bir yıldız mı, gezegen mi? Yıldız cevabını alacaksınız elbette. Fakat gezegen cevabını da alacaksınız. - Güneş bir yıldız olduğuna göre bizim geceleri gökyüzünde gördüğümüz yıldızlardan farkı ne o zaman? En büyük yıldız, en sıcak yıldız çünkü diğer yıldızlar soğuk, Güneş gündüzleri çıkıyor diğer yıldızlar geceleri çıkıyor, Güneş yuvarlak küre şeklinde ama diğer yıldızların köşeleri üçgen üçgen, sivri sivri... gibi cevaplar alacaksınız. - Peki, Güneş bir yıldız, Dünya bir gezegen değil mi? O halde bir yıldızla bir gezegen arasında ne fark var acaba? Yıldızlarda yaşanmaz, gezegenlerde yaşanır cevabını alacaksınız. - Yıldızlar mı büyük olur gezegenler mi? Güneş mi büyük Dünya mı? 'Güneş bir top kadar görünüyor, Dünya daha büyük' cevabını alma şansınız yok değil. - Güneş bizi nasıl ısıtıyor? Neyden oluşuyor Güneş'in maddesi? - Güneş'ten büyük yıldızlar da var mı? Söz konusu hiç astronomi bilmeyen bir kitle olduğu için çoğunlukla Güneş'in en büyük yıldız olduğunu düşünürler. Buradan sonra Güneş Sistemi ve Dünya'ya yönelik sorularla devam edeceksiniz. Bazı soruları okuduğunuzda dalga mı geçiyorsun sen diyebilirsin fakat daha önce hayatında bu soruları hiç ama hiç düşünmeyen insanlar olduğunu unutmayalım. - Güneş Sistemi'ne neden sistem diyoruz? - Güneş Sistemi'nde Dünya ile birlikte kaç gezegen var? - Peki bu gezegenlerin bazılarını da olsa geceleri çıplak gözümüzle görebilir miyiz? - Gezegenler neden düşmüyorlar? - Dünya'nın içinde mi yaşıyoruz yüzeyinde mi? - Dünya'nın yüzeyinde yaşıyorsak insanlar, evler, arabalar, tüm nesneler neden düşmüyor? - Dünya'nın yüzeyinde yaşıyorsak içinde neler var? - Dünya'nın kaç türlü hareketi var? - Bu hareketlerin sonucunda bir şey oluşuyor muydu yoksa boşuna mı hareket ediyor bizim gezegenimiz? - Dünya dönüyorsa biz bu dönüşü neden hissetmiyoruz? - Dünya'nın bu hareketleri sırasında Ay ne yapıyor, sabit mi? - Ay Dünya'nın etrafındaki bir turunu ne kadar sürede tamamlıyor? - Ay Dünya'nın nesidir? - Uydu dediğimde aklına ne geliyor? O halde, Ay'a neden uydu diyoruz? - Diğer gezegenler de Dünya'nın yaptığı bu hareketleri yapıyorlar mı? Yapıyorlarsa aynı sürelerde mi yapıyorlar acaba hiç düşündün mü? - Bizim geceleri gökyüzünde gördüğümüz her yıldızın Güneş gibi bir sistemi var mıdır sence? - Güneş Sistemi'ndeki her gezegenin Ay gibi bir uydusu var mıdır? Yani başka bir gezegende yaşasaydık gökyüzünde ay görür müydük acaba? - Yıldızlar kayar mı? Buradan Güneş Sistemi ve gezegenlerle alakalı oldukça fazla basit soru üretebilirsiniz. Güneş Sistemi'nden, yıldızlardan, Samanyolu Galaksisi'ne oradan diğer galaksilere, galaksi kümelerine, evrenin oluşumuna, genişlemesine vb. değinebilirsiniz. Ne kadar ileriye gidebileceğiniz karşınızdaki kişinin tutumuna ve algılamasına bağlıdır. Bu manada onları etkilerken büyüklük kavramlarını örnek göstermek epeyce etkili oluyor. Güneş ile Dünya'yı kıyaslarken; 'Güneş bir kavanoz olsaydı içine 1 milyondan fazla Dünya sığardı, buna rağmen Güneş'ten büyük yıldızlar var yaaa.' Önemli olan onlarda astronomiye dair bir hayranlık, bir farkındalık oluşturmak. Evet, doğru anladınız. Yalnızca soru sorarak astronomik sohbetler edeceksiniz. Astronominin a sını bilmeyen birisiyle bu tarz bir diyalog kurduğunuzda o kişi için de artık Güneş faklı görünecektir ki sabaha Güneş'le gözünü açan herkesin hakkı olmalıdır bu. Sonuç olarak öğrenirken öğreteceğiz, bilhassa evrenimizin yarınki emanetçilerine; çocuklara.


Astronomlar yıldızların etrafında ''disk'' olarak bilinen toz bulutları üzerinde sıklıkla araştırmalar ve gözlemler yaparlar. Diskler üzerinde yapılan bu gözlem ve araştırmalar astronomlara gezegenlerin nerede ve nasıl oluştuklarına dair önemli ipuçları sağlar. Örneğin; toz bulutlarının herhangi bir noktasında bulunan yoğun kümeleşmeler çoğunlukla gezegenlerin nerede olduğu sorusunun cevabıdır. Geçtiğimiz haftalarda Şili'nin Atacama Çölü'nde 2635 metre yükseklikte Cerro Paranal dağında konumlanmış VLT üzerine yerleştirilen SPHERE adındaki yeni bir ekipmanla, Dünya'nın komşusu, AU Mic adıyla bilinen yıldızın etrafında yapılan araştırmayla astronomlar bugüne kadar benzerini dahi görmedikleri bir şeyle karşılaştılar. Karşılaşılan şey, bildiğimiz toz bulutlarından çok daha farklı bir yapıydı. 7 Ekim'de Nature dergisinde yayınlanan araştırmaya göre; toz bulutunda bulunan devasa boyuttaki dalgalar, yüksek bir hızla yıldızın merkezinden uzaklaşmaktaydı. Araştırmada başyazar olarak görev alan Anthony Boccaletti, SPHERE sayesinde alınan görüntülerde bugüne kadar hiç gözlemlenmemiş yay-dalga benzeri oluşumların bulunduğunu söylüyor. Aşağıdaki görselde görüldüğü üzere bu tuhaf dalgalar beş farklı türde bulunuyor. Bocalletti ve ekibi önceki yıllarda alınmış görüntülerle bugünün görüntülerini karşılaştırdıklarında ise çok daha şaşırtıcı bir şey keşfettiler; dalgalar hareket ediyordu. Hem de baş döndürücü bir hızla... Beş tip dalgadan üç tanesi saatte 40.000 km'lik bir hızla yıldızdan uzaklaşıyorlardı. Öyle ki bu hız, dalgaların yıldızın kütleçekiminden kurtulabilmeleri için yeterliydi. Astronomlar şimdilik bu aşırı hıza neyin sebep olduğundan emin değiller. Yine de AU Mic yıldızının yüzeyinden düzenli aralıklarla ve devasa patlamalarla uzaya yıldızsal enerji yayıldığı biliniyor. Bu yüzden yıldızın yarattığı devasa patlamalarla toz bulutu dalgalarının, yüksek hızda yıldızdan uzaklaşıp uzaya yayılması olası. Elbette her şeye rağmen kesin konuşabilmek adına astronomların daha fazla veriye ulaşması gerek. Milton Humason: Katır Sürücüsüydü, Ünlü Bir Astronom Oldu!


Şu anda stres çarkı çılgınlığının sona erdiğini biliyoruz. Ancak Uluslararası Uzay İstasyonu'nda yaşadığınız zaman, kargo yüklerinin size ulaşması biraz zaman alıyor. Şimdi UUİ'deki astronotlar, evrenin bize ayrılan bölümünde kısa bir süreliğine moda olan bu tuhaf cihazı nihayet ele geçirdiler. Ayrıca yerçekimsiz ortamda onu dönerken izlemek, oyuncağın yeniden havalı görünmesini sağlamak için yeterli. Şu anda Sefer 52/53'ün bir parçası olarak uzay istasyonunda bulunan NASA astronotu Randy Bresnik, kendisi ve iş arkadaşları stres çarkıyla oynarken çekilen bir videoyu paylaştı. Takım, NASA markalı çark ile bir dizi numara gerçekleştirdi; uzay istasyonunun yerçekimsiz ortamı boyunca süzülerek çeşitli yönlerde onunla birlikte dönüyormuş gibi yaptı. Örneğin uçuş mühendisi Mart T. Vande Hei, stres çarkını tutarken yatay bir düzlem boyunca tam dönüşler yaptı; bir diğer ekip üyesi Joe Acaba ise stres çarkını elinde döndürürken baş döndürücü taklalar attı. Fakat izlemesi her ne kadar eğlenceli ve mide bulandırıcı olsa da, en iyi kısmı elbette stres çarkının havada dönmeye devam ederken serbest şekilde süzüldüğünü görmekti. Simgesel oyuncak havada uçarken, uzay aracının yumru penceresinde Dünya'yı da görebilirsiniz. Stres çarklarından bıkmış olsanız bile bunu izlemek epey muhteşem. Üstelik stres çarkı, yerçekiminin olmadığı ortamda farklı davranıyor. Aslında, Bresnik çarkı serbest bıraktığı ve kendi kendine dönmesini sağladığı zaman yakından bakarsanız, NASA logosunun ilk önce sabit durduğunu ancak hemen sonra aletin geri kalanıyla birlikte dönmeye başladığını farkedersiniz. Şimdi burada ilk önce, uzaydaki bir stres çarkının çok daha uzun döneceğini düşünebilirsiniz, ancak ortaya çıktığına göre, orada da merkezdeki bilyeli yatakta bir sürü sürtünme gerçekleşiyor ve sonunda dönüş yavaşlıyor.


Uluslararası Uzay İstasyonu'na giden astronotlar nasıl çamaşır yıkıyorlar hiç merak ettiniz mi? Uzayda çamaşır makinası yok. Üstelik olsa bile yerçekimi hissedilmediği için suyu çamaşırların üzerine dökseniz bile aşağı akmayacağı için hep elbisede kalacak. Öte yandan Uzay istasyonunda çamaşır yıkamak için yeterli su da yok. Ayrıca astronotlar her gün en az 2 saat kendilerine özel hazırlanan egzersizi yapmalılar. Değilse kemikleri zayıflayacak, sinir sistemleri sarsılacak ve sürekli halsiz hissedecekler. Kemiklerinin üzerine yük binmediği için kalsiyum oranı düşecek ve kemikler çıtkırıldım olacaklar. Ama astronotlar egzersiz yapınca iyice terliyorlar ve kokuyorlar. NASA ise, astronotlara iç çamaşır değiştirme iznini haftalık veriyor. Yani haftada bir iç çamaşırı değiştirebiliyorlar. Öyle her gün rahat rahat don değiştirmek yok, uzaydasınız ve ihtiyacınız olan her şey sayılı... Genellikle aynı elbiseyi aylarca giyerler. Mesela astronot Don Pettit aynı elbiseyi aylarca giymişti. Uzaya gittiği elbiseyle Dünya'ya döndü. Titiz olanlar ise değiştirdikleri kıyafetlerini ISS'de kendilerine ayrılan küçük bir odada toplarlar. Bu arada, yeryüzünden fırlatma anında astronotlar da bebekler gibi altlarına bez bağlarlar ve tuvalet ihtiyaçlarını uzay istasyonuna varana kadar bu bezlere yaparlar ve bezleri de bu odaya koyarlar. Rus Soyuz uzay araçlarının dönüşünde ek bölmeye yerleştirilen kirli ve kokmuş kıyafetler, içinde astronotların bulunduğu kapsül atmosfere girdiğinde ısı kalkanı ile beraber göktaşları gibi yanarak kül olur. New York Planetaryumu eski müdürü R... 12 Ocak 2005 Tarihinde NASA tarafın...


Atarcalar ortalama 10-15 km yarıçapa sahip, fakat 700.000 km yarıçapa sahip Güneş'ten daha fazla kütlesi bulunan aşırı yoğun, güçlü manyetik alana sahip nötron yıldızlarıdır. Manyetik kutuplarının dönüş ekseniyle çakışmaması sonucu nötron yıldızı kendi ekseni etrafında dönüş yaparken, manyetik eksenin baktığı doğrultu uzayı bir koni biçiminde tarar. Bu manyetik eksenden saçılan ışıma , tıpkı bir deniz feneri gibi onu belirli zaman aralıklarında yanıp sönüyor olarak görmemize sebep olur. Eğer manyetik eksenini görebiliyorsak, yani bu eksenin bakış doğrultusu, dönüşü sırasında Dünya'ya denk geliyorsa biz bu özel nötron yıldızlarına, her bir kesişmede bir atım yaptığı için atarca diyoruz. İşte biz bu elektromanyetik atımlarını, sese dönüştürüp kaydedebiliyoruz. Onları bu kadar özel yapan şeylerden biri de gerçekten muazzam hızlarda dönmeleri. Dolayısıyla, kaydettiğimiz sesleri de eşsiz! Kuzey yarıküreden görülen en parlak radyo atarcadır. Bunun dışında tipik, 0,714520 saniye periyoda sahip normal bir atarcadır. Yani kendi ekseni etrafında saniyede 1,5 tur atar. Böylesine hızlar Güneş sisteminde göremeyeceğimiz muazzam hızlardır. Fakat dediğimiz üzere, bu son derece tipik olanı. Dönüş hızı sebebiyle sesi tıpkı bir lokomotifin çıkardığı sesi andırır. Bu kayıt Jodrell Bank-Lovell Teleskobu tarafından alınmıştır. Hadar, ya da diğer bir ismiyle Beta... Eğer bir nötron yıldızını alıp İsta...


Üstteki amatör bir astrofotoğrafçı tarafından alınmış bu detaylı fotoğraf, ünlü Atbaşı Bulutsusu ve çevresine ait. Atbaşı bulutsusu, Avcı takımyıldızı içinde yer alan devasa bir molekül bulutunun küçük bir parçasını oluşturur. Aslında tam olarak, bu dev yıldız oluşum bölgesindeki küçük yoğun bir gaz çıkıntısından ibarettir. Gerçi küçük dediğimize bakmayın; çapı 13 ışık yılı, toplam kütlesi ise Güneş'in 250 katından fazladır. Bu tür bulutsular %97-99 arası hidrojen ve helyum gazı ile, %1-3 arası diğer maddelerden meydana gelir. Neredeyse tümüyle gazdan oluşan bu bulutsunun içinde olsaydınız eğer, fotoğraftaki halinin aksine saydam olduğunu görecektiniz. Ancak, kalınlığı ışık yılları mertebesinde olduğu için, arkaplanda kalan yıldızların ışıklarını perdeler ve bize sanki karanlık, opak bir sis bulutu gibi görünürler. Dünyamıza kabaca 1.500 ışık yılı uzakta yer atbaşı, tahmin edeceğiniz üzere bir yıldız oluşum bölgesi ve derinliklerinde bu fotoğrafta göremesek de, yüzlerce yıldız oluşum süreçlerini tamamlamaya çalışıyor. Birkaç milyon yıl sonra, oluşan yıldızlar güçlü parlamalarıyla bulutsuyu darmadağın edecekler ve ortaya ışıltılı bir yıldız kümesi çıkacak... Eğer fotoğrafı normal ışıkta değil de, kızılötesi ışıkta çekseydik, oluşma aşamasındaki bebek yıldızların ışıltılarını görebilecektik.


Bir gezegenin atmosfer sahibi olabilmesi, onu koruyabilecek büyüklükte bir kütlenin yanında, Güneş'e olan uzaklığı, yani Güneş'ten aldığı enerji ile de ilgilidir. Dünyamız atmosferini, ortalama 150 milyon km uzakta olduğu Güneş'in rüzgarlarından koruyabilmek için oldukça büyük bir kütleye ve buna ek olarak bir manyetik alana sahiptir. Güneş rüzgarları, Dünya'dan bildiğiniz rüzgarlar gibi değildir. Yoğunluğu düşük de olsa elektrik yüklü atomik parçacıklardan oluşur. Bu parçacıklar büyük bir hızla yol alırlar ve bu hızlarını çaptıkları nesnelere iletirler. Eğer bu nesne, bir gezegenin atmosferindeki molekül ise, o molekül Güneş rüzgarının yol aldığı doğrultuda hızlanarak gezegenin kütle çekiminden kurtulup uzay boşluğuna savrulur. Merkür ise hem Güneş'e fazlasıyla yakın (57 milyon km), hem de görece küçük bir kütleye sahip olduğu için o mesafeden maruz kaldığı güçlü Güneş ışınları bir atmosfere sahip olmasına izin vermez. Çünkü, fazlasıyla ısınan gaz molekülleri rahatlıkla Merkür'ün kütle çekimini yenecek enerjiye ve hıza sahip olarak, Güneş rüzgarlarının da etkisiyle uzay boşluğuna savrulur. Eğer Merkür ile Dünya'nın yerini değiştirebilseydik, Dünyamız da atmosferini koruyamaz, Merkür gibi çıplak bir gezegen haline dönüşürdü. Çok sevdiğimiz manyetik alanımız bile o kadar yakın mesafeden Güneş rüzgarlarının atmosferimizi süpürmesini engelleyemezdi. Satürn'ün uydusu Titan ise, Merkür ile hemen hemen aynı büyüklüğe sahiptir ve onun da bir manyetik alanı yoktur. Buna rağmen Güneş'e o kadar uzak (1.5 milyar km) ve soğuktur ki, atmosferindeki gazlar Titan'ın kütle çekimini yenecek enerjiye ulaşabilecek kadar ısınıp enerji yüklenemezler. Ayrıca Titan, Satürn gibi sağlam bir dosta sahiptir. Satürn'ün devasa manyetik alanı, yörünge döneminin %90'ından fazlası boyunca Titan'ı Güneş rüzgarlarına karşı korur. Bu nedenle Titan'ın Dünya'dan bile kalın ve yoğun bir atmosferi vardır. Ama, eğer Titan'ı Dünya'nın bulunduğu yere koyabilseydik, atmosferini Güneş'in etkisinden koruyamayacak ve çıplak bir gezegene dönüşecekti. Satürn'ün koruması bile bunu engellemeye yetmeyecekti, çünkü Titan'ın kütlesi Dünya'nın bulunduğu bölgedeki sıcaklıkta atmosferindeki gazların kaçıp gitmesini engelleyebilecek kadar güçlü bir kütle çekim üretemez.


Etrafımızda gördüğümüz her şeyi; yıldızları, ağaçları, cıvıldayan kuşları hatta bizleri oluşturan şey, atom. Oldukça küçük bir madde parçası. Yalnızca bu kadar küçük olmakla kalmayıp, aynı zamanda oldukça ilginç özelliklere de sahip. Aslında öyle değil, en azından göründüğü gibi değil. Eğer bir atomu ders kitabına gerçek oranlarıyla büyüterek çizmeye çalışsaydınız bu muhtemelen imkansız olurdu. Dolayısıyla bu gördüğümüz tamamen temsili, hatalı bir gösterimdir. Atomun gerçek yapısını anlamak için çekirdeğini, yalnızca çekirdeğini, bir bilye boyutunda düşünelim. Bu durumda elektronları nereye koymamız gerekir? Cevap oldukça şaşırtıcıdır. Bilyeyi alıp bir futbol sahasının ortasına koyarsanız, elektronlar bu sahanın etrafında bir yerlerde dolanırlar. Peki aradaki onca mesafede ne var? Hiçbir şey. Tamamen boşluk. Bu yüzden atomaltı dünyası, gerçek dünyamızdan bakıldığında oldukça sıradışı görünür. Çünkü bizim yaşantımızdaki hiçbir yapı, atom boyutlarına indiğimizde karşılaştığımız yapılara benzemez.


Güneşimizde her saniye 600 milyon ton hidrojen 596 milyon ton helyuma dönüşür. Bu sebele Güneş her saniye 4 milyon ton kütle kaybeder. Bu kayıp, uzaya ışınım olarak dağılır. Güneşin ikinci kütle kaybı ise Güneş rüzgarları sayesindedir. Yıldızımız her saniye 1.5 milyon ton daha kütle kaybeder rüzgarlar sebebiyle. Bu rüzgarlarla Güneş'ten ayrılan yüklü ve zararlı radyoaktif parçacıklar saatte milyonlarca kilometreyi bulan hızla 40-50 saat içinde Dünya'mızın manyetosfer tabakasına çarparlar. Dünyamızın merkezinde kor olarak bulunan ve yüzeyde de az miktarda yer alan demir madeninin tamamını çıkarsak Mars kadar büyük demir gezegen yapabiliriz. Yani Dünyamız, Mars kütlesine yakın demir madenlerine sahiptir. Sıvı halde gezegenimizin derinliklerinin dönen bu demir, Dünyamızın etrafında bir manyetik alan oluşturur. Biz bu alana Manyetosfer tabakası deriz. İşte demir madeninin oluşturduğu manyetik alan, aynı bir çatı gibi bizi bu tehlikeli Güneş rüzgarından korur. Gelen parçacıkların büyük kısmının yönlerini değiştirip uzaklara gönderir. Dünyanın manyetik alanından ayrılan yüklü parçacıklar, manyetik alan çizgileri boyunca enerjilerini azaltıp uzun bir yol aldıktan sonra Dünya'ya geri dönerler ve kutup bölgelerinden giriş yaparlar. O sırada onları atmosferde bulunan Hidrojen ve Azot gazları karşılar ve bu parçacıklarla etkileşime geçerek iyonize olurlar enerji seviyeleri yükselir. Bir müddet sonra kararlı hale geçmek isterler ve aldıkları enerjiyi bırakırlar. İşte bu bırakılan enerji, gözle görülebilen foton olarak atmosfere yayılır. Eğer Hidrojen ile etkileşime geçmişse çoğunlukla yeşil ışık, bazen kırmızı ışık, azotla etkileşime geçmişlerse mavi ışık oluşuyor. Auroaları en iyi izleme yeri Alaska veya Norveçtir. Astronomi Dergisi her yıl bu Auroraları izlemek üzere bu iki izleme yerine turlar düzenlemekte ve fotoğraf ve video çekimi yapmaktadır. Norveç'te ise buzulların arasında buzlardan otel odaları vardır ve bu odaların çatıları camdan yapılmıştır. Astronomi meraklıları gece boyunca yattıkları yerden bu muhteşem ışık gösterilerini izleyebilmektedirler. NASA ise Auroraların sırlarını araştırmak üzere 5 uzay aracı tasarladı. Bunlardan ilki 22 Şubat 2017 günü sabahı Alaska'da bulunan Poker Flat Araştırma merkezinden uzaya fırlatıldı. Bu araca Ionospheric Structuring: In Situ and Groundbased Low Altitude StudieS veya ISINGLASS ismi verildi. Görevi ise alçak irtifada Güneş rüzgarlarının iyonosferdeki davranışlarını incelemek. ISINGLASS 2 uzay aracından oluşuyor. Auroraları inceleyecek 5 uzay aracından üçüncüsüne ise PolarNOx ismi verilmiş. Güneş rüzgarlarının azotla tepkimeye girmesinden Azot Oksit oluşuyor. Azot Oksit ise ozon tabakası için zararlı. Bu uzay aracının amacı ise, bu Azot Oksit'i incelemek. İste PolarNOx uzay aracı bu oluşan Azot Oksitlerin nerede toplandığını ve iklime etkisini araştıracak. Dördüncü ve beşinci uzay aracının adı Neutral Jets in Auroral Arcs Yüksek enerjili elektronlar Dünya'nın manyetik alanı içinde nötr gazlarla etkileşerek 20 bin volt elektrik üretiliyor. Bu iki uzay aracı, oluşan elektrik akımını ve Auroraların oluşturduğu yayları inceleyecek. NASA bu 5 uzay aracını Sound Rocketleri ile uzaya fırlatıyor. Bu roketlerin özelliği göreceli olarak daha ucuz olması ve alçak irtifada, bilim maksatlı gönderilen balonların en son çıkabildiği noktadan daha yukarıya ve uyduların gönderildiği kuşaktan daha aşağıya gidebilmesidir. Bu roketlerin bir başka özelliği ise mobil olarak taşınabilir ve her yerden fırlatılabilir olmalarıdır.


Aurora denilen görsel şölen, Güneş fırtınalarının uzaya yaymış olduğu yüklü parçacıkların Dünya'nın manyetik alanı ile etkileşmesi sonucu oluşan göz alıcı ışıklardır. Kutup Işıkları da denilen bu parıltılar, tarih boyunca insanları büyülemiş muhteşem ışık şovlarıdır. Kuzey ve Güney kutup noktalarında gözlemleyebildiğimiz Auroralar, Aurora Borealis ve Aurora Australis olarak da bilinirler. Güneş rüzgarlarıyla, yıldızımızdan yaklaşık saatte 1 milyon mil hızla uzaya fırlatılan ve hayli yüksek oranlarda yüklü elektronlardan oluşan parçacıklar, Güneş'ten ayrıldıktan neredeyse 40 saat sonra Dünya'nın çekirdeğinin ürettiği manyetik güç çizgilerini izleyerek manyetosfere ulaşırlar ve atmosferde bulunan elementlerle etkileşime girerler. Bilim insanı Celsius, 1741 yılında Auroraların meydana getirdiği manyetik akımları, manyetik kontrolün kanıtı olarak tanımlamıştır. Kristian Birkeland ise 1908 yılında manyetik akımın Aurora arkı boyunca bu tür partikül hareketlerinin genellikle gün ışığından karanlığa doğru, Doğu-Batı doğrultusunda hareket ettiğini savunmuştur. Bu yönlenme hareketi daha sonra Aurorasal Elektron Hareketi ismini almıştır . 1800'lü yılların sonunda, Alman gökbilimci Hermann Fritz'in katkılarıyla Auroranın çoğunlukla Aurorasal Bölge de görüldüğü saptanmıştır (Aurorasal Bölge Dünya'nın manyetik kutbunun çevresinde yaklaşık 2.500 km çapında halka şeklinde bir bölgedir). Bunun dışında oluşabilecek güçlü bir manyetik fırtına, geçici olarak Aurasal ovali genişlettiğinde, nadiren ılıman enlemlerde de görülebilir. 29 Temmuz 1998 yılında THEMIS uzay sondaları ilk kez Auroralara sebep olan manyetosferik fırtınanın başlangıcını görüntülemeyi başarmıştır. Sonda, Aurorasal yoğunlaşma başlamadan 96 saniye önce manyetik temas fikrini kullanarak ölçüm yapmış ve bunun üzerine astronom Vasilis Angelopoulos Verilerimiz ilk kez açıkça gösteriyor ki manyetik temas bu olayın tetikleyicisidir. ifadesini kullanmıştır. Büyük manyetik fırtınalar, yaklaşık olarak 11 yılda bir gerçekleşen Güneş lekesi döngüsü ile en yoğun noktalara ulaşırlar. Bu fırtınalar, takip eden 3 yıl boyunca da etkisini sürdürebilir. Aurorasal Bölgenin içinde Auroranın meydana gelme olasılığı, genel itibariyle IMF çizgilerinin eğimine, özellikle de güney yönlü olmasına bağlıdır. Solar rüzgar partikülleri çarpışır ve Dünya'nın manyetik alan çizgileri boyunca hızlanırlar. Bu sebeple iyonize olan atmosferin üst kısımlarındaki (80 km den yukarısında) oksijen ve nitrojen atomları, bu parçacıklar tarafından uyarılırlar. Elektron kazanan nitrojen atomları ile, uyarılan oksijen atomlarının temel enerji düzeyine dönüşümüyle foton salınımı ortaya çıkar. İşte gökyüzünde gördüğümüz Auroralar, bu fotonlardır. Tüm bu manyetik ve elektriksel kuvvetler, sürekli kayan kombinasyonlarla birbirleri ile etkileşirler. Bu kaymalar ve akışlar, 50,000 voltta 20,000,000 ampere kadar ulaşabilen atmosferik akımlar boyunca Aurora'nın Dansı şeklinde görülebilmektedir. Oksijen: Yeşil veya kahverengimsi kırmızı, absorbe edilen enerjinin miktarına bağlı olarak 240 km yüksekliğe kadar yeşil, bunun üzerinde ise kırmızı renktedir. Oksijenin başka bir atom veya molekülle çarpışması yüksek enerjisini emecek ve temel hale geçmesine engel olacaktır. Atmosferin üstünde yüksek oranda oksijen bulunur, Bu tür çarpışmalar, seyrek olduğu için oksijen kırmızı ışık yayabilir. 240 km'den aşağıya indikçe, çarpışma olasılığı artar ve böylece kırmızı renk oluşamaz. Bunun temel sebebi, başka bir atom veya molekülle çarpışmaların, temel hale geçmesine engel olacak ve sonunda yeşil ışık yayacak olmasıdır. Nitrojen : Mavi, veya kırmızı. Bunun dışında atom iyonize olduktan sonra tekrar elektron kazanırsa mavi ışık oluşacaktır. Yüksek enerji seviyesinden temel seviyeye geri dönüyorsa kırmızı ışık yayacaktır. 90 km yüksekliğe kadar mavi bunun üzerinde ise kırmızı ışık görülecektir. Bu yazımız, sitemizde ilk olarak 14 Ocak 2018 tarihinde yayınlanmıştır.


Gezegenimizin, Türkiye'nin yer aldığı kuzey yarımküresinde, gökyüzünün çıplak gözle görülebilen yegane bulutsusu Orion'un yer aldığı Orion takımyıldızı bulunur Avcının Kemeri, bu takımyıldızının en belirgin yıldız örüntüsüdür. Bu takım yıldızı; Alnitak, Alnilam ve Mintaka isimlerine sahip gökyüzünün en ünlü yıldız dizilerinden birini de içinde barındırıyor. Sonbahar ve kış ayları boyunca çıplak gözle oldukça rahat görülebilen bu parlak yıldızlar, antik uygarlıklar ve Roma kültüründe Avcının Kemeri olarak niteleniyordu. Eğer iyi bir gökyüzü gözlemcisi iseniz, Avcı takımyıldızını ve bahsettiğimiz bu üç yıldızı yılın büyük kısmında görebilirsiniz. Ancak, kış aylarında çok daha erken doğup, gökyüzünde oldukça fazla yükseldiğinden, en uygun gözlem zamanı ülkemizde Ekim-Kasım ayı ve sonrasındadır. Eğer Avcının Kemeri'ne doğru, Orion takımyıldızı'nın sarımsı ışıltısıyla en parlık yıldızı olan Betelgeuse yıldızından düz bir hat çekerseniz, kemerin alt kısmındaki Alnitak yıldızına ulaşırsınız. Bu yıldız, aslında üç yıldızın oluşturduğu bir çoklu yıldız sistemidir. Ancak, yeryüzünden çıplak gözle baktığınızda tek bir yıldız gibi görülür. Zeta Orionis veya 50 Orionis şeklinde de adlandırıldığı olur. Bize yaklaşık 1.300 ışık yılı uzaktaki Alnitak sisteminin ana bileşenleri, Güneş'in yaklaşık 28 katı kütleye sahip olan Alnitak Aa ve Güneş'ten 14 kat daha büyük bir kütleye sahip olan Alnitak B isimli O-B tipi dev yıldızlardır. Bu iki yıldızdan ilki Güneş'ten 250 bin kat fazla enerji yayarken, diğeri Güneş'ten yaklaşık 30 bin kat daha fazla enerji üretir. Bu iki yıldız, birbirlerinin çevresinde yaklaşık 1.500 yıl süren bir yörünge periyodunda dolanırlar. Yapılan araştırmalar, Alnitak Aa yıldızının aslında tek bir yıldız olmadığını gösteriyor. Alnitak Ab adı verilen ve 23 Güneş kütlesine sahip yakın bir eşi var. Alnitak Aa ve Alnitak Ab yıldızları çok yakın oldukları için, yaklaşık 8 yıl süren bir yörünge döneminde birbirleri çevresinde dolanırlar. Bu da demek ki, Alnitak B yıldızı aslında bu iki yıldızın oluşturduğu sistemin çevresinde dolanıyor. Her üç yıldız da kısa ömürlü dev yıldızlar sınıfına girdikleri için, birkaç milyon yıl içinde birer kırmızı dev yıldıza dönüşecek, ardından Alnitak Aa ve Alnitak Ab birer süpernova patlaması ile yok olurken, Alnitak B bir gezegenimsi bulutsu ve nihayet bir beyaz cüce halini alacak. Avcının Kemeri'nin ortasında yer alan Alnilam, 35 Güneş kütlesine ve yaklaşık 30 Güneş yarıçapına sahip bir mavi dev yıldızdır. Yüzey sıcaklığı yaklaşık 28 bin santigrat derece olan Alnilam, bu özellikleriyle Güneş'ten yaklaşık 280 bin kat daha fazla enerji yayar. Alnilam, tek başına bir yıldızdır ve herhangi bir yıldız sisteminin üyesi değildir. Epsilon Orionis veya 46 Orionis isimleriyle de anılır. Bizden yaklaşık 1,340 ışık yılı uzaklıktaki Alnilam, 6 milyon yıla yaklaşan yaşı ile, kendi kütlesindeki bir yıldız için oldukça yaşlı sayılır. Önümüzdeki 1 milyon yıl içinde yavaşça bir kırmızı dev yıldıza dönüşeceği, ardından da bir süpernova patlaması ile yok olacağı düşünülüyor. Süpernova patlaması öncesinde var olan kütlesine göre, geride bir nötron yıldızı veya kara delik bırakacak. Delta Orionis A, üçlü bir sistem demiştik. Sistemin Ana bileşeni Delta Orionis Aa1 adı verilen yaklaşık 25 Güneş kütlesinde bir yıldız. Bu yıldız, Delta Orionis Aa2 adı verilen yaklaşık 10 Güneş kütlesinde bir yıldız ile, 5,7 gün süren yörünge döneminde ortak bir kütle çekim merkezi etrafında dolanıyorlar. Bu iki yıldızın çevresinde ise, Delta Orionis Ab adı verilen yaklaşık 22 Güneş kütlesinde başka bir yıldız daha yer alıyor. Sistemdeki tüm yıldızlar O-B tayf türünde mavi dev yıldızlar oldukları için, yaydıkları toplam enerji Güneş'in yüzbinlerce katına ulaşıyor. Bu üçlü sistemin yaklaşık 2,5 trilyon kilometre uzağında, Delta Orionis C yer alıyor. Bu yıldız da iki yıldızdan oluşan çoklu bir sistem. Delta Orionis Ca, yaklaşık 6,5 Güneş kütlesindeki B sınıfı bir dev yıldız iken, Delta Orionis Cb ise yaklaşık 2,5 Güneş kütlesine sahip A sınıfı bir yıldızdır. İki yıldız birbirlerinin çevresinde yaklaşık 30 günlük bir periyotta dolanırlar. Mintaka sisteminde, Delta Orionis B isminde bir yıldız daha bulunuyor. Fakat, sistemin birbirine yakınlığı ve karmaşıklığı nedeniyle, B tayf tipi bir dev yıldız olması haricinde bu yıldızın yapısı hakkında henüz elimizde tatmin edici bilgiler yok. Bu bilgilerden sonra, Avcının Kemeri'ni oluşturan bu üç yıldıza artık baktığınızda, basitçe orada üç yıldız var demeyeceğinize eminiz. Doğduklarından bugüne geçen yaklaşık 6 milyon yıl boyunca birçok kültürü etkilemiş, mitolojilerinde önemli yerler edinmiş bu yıldızlar, oldukça karmaşık sistemler içinde bir arada bulunuyorlar.


Apollo 14, 31 Ocak 1971 günü Ay yüzeyine üçüncü yolculuğunu gerçekleştirdi. Beş gün sonra Alan Shepard ve Edgar Mitchell Ay'a ayak bastılar. Eski bir Amerikan Orman Servisi çalışanı Stuart Roosa, kişisel kitinde küçük kaplarda paketlenmiş, NASA/USFS ortak projesinin bir parçası olan yüzlerce ağaç tohumunu Ay'a götürmüştü. Dünya'ya döndükten sonra tohumlar Orman Servisi tarafından filizlendirildi. Ay Ağaçları olarak bilinen fidanlar, çoğu Amerika Birleşik Devletleri (genellikle 1976'da) olmak üzere birçok dünya ülkesine ekildi. Yazımızda kayıtlı olan ay ağaçlarının yerlerini sizler için derledik. - Loblolly Çam ; Güneydoğu Amerika'ya özgü, Teksas'ın ortasından Florida'ya, kuzeyinden Delaware ve güney New Jersey'e kadar uzanan birkaç çamdan biridir. - Çınar ; Batı çınarı, çınargiller familyasından anavatanı Kuzey Amerika olan bir çınar türü. 30 40 m boyunda uzun ve dolgun gövdeli, yuvarlak tepeli bir ağaçtır. - Redwood ; Sahil Sekoyası, servigiller familyasının Sequoia cinsinden tek bir türle temsil edilen 120 m boy, 7 m çap yapabilen anavatanı Kuzey Amerika olan büyük bir ağaç türü. Her dem yeşil ve dev yapılı ağaçlardır. Oldukça kalın kabukları vardır. Genç sürgünleri önce kırmızı, sonra kahverengidir. - Sweetgum ; Doğu Kuzey Amerika ve tropik ılıman bölgeleri ısınmak için Liquidambar cinsinde yaprak döken bir ağaçtır. - Douglas Fir. ; Çam ailesindeki Pinaceae'de dökmeyen bir kozalaklı türdür. Batı Kuzey Amerika'ya özgüdür ve Douglas köknar, Oregon çamı ve Kolomb çamı olarak bilinir. Tohumlar sınıflandırılmış daha sonra karşılaştırılmak üzere kontrol tohumları Dünya üzerinde tutulmuştur. Roosa, Şubat 1971'de Kitty Hawk komut modülünde Ay'ın yörüngesinde bıraktığı kişisel setinde yaklaşık 400-500 tohum taşıdığı kayıtlara geçmiştir. Tohum tenekeleri dekontaminasyon işlemleri sırasında Dünya'ya döndükten sonra açıldı. Stan Krugman, tohumlarını Gulfport, Mississippi'deki Güney Orman Servis istasyonuna ve çimlenmeyi denemek için California'daki Placerville'deki batı istasyonuna gönderdi. Şaşırtıcı bir şekilde hemen hemen tüm tohumlar başarıyla çimlenmiştir. Orman Servisi birkaç yıl sonra 420 ila 450 fide yetiştirmeyi başardı. Bunların bir kısmı dünyaya bağlı meslektaşları ile kontrollü olarak ekilmiştir. Bu ağaçlar güney ve batı Amerika türü oldukları için farklı iklime sahip ülkelere ağaç verilmedi. Stuart Roosa, 16 Ağustos 1933'te Durango, Colorado'da doğdu. 1950'li yılların başında Orman Servisi'nde çalıştı daha sonra Hava Kuvvetleri'ne katıldı ve bir test pilotu oldu. 1966 astronot sınıfı için seçilen 19 kişiden biriydi ve Apollo 9 için astronot destek ekibinin bir parçasıydı. Apollo 14'ü takip eden Roosa, Apollo'nun 16 ve 17'leri için yedek komuta modülü pilotu oldu. 1976'da birçok ağacının ekildiği zaman Hava Kuvvetlerinde Albay olarak emekli oldu. Stuart Roosa Aralık 1994'te vefat etti. Ay Ağaçları Ay'a ilk ziyaretlerimizin canlı bir anıtı ve Stuart Roosa'ya uygun bir anıt olarak gelişmeye devam ediyor. Bazı Ay Ağaçlarının yerleri aşağıda listelenmiştir, ancak hepsi için kayıt tutulmayıp ve tüm ağaçların düzenlenmesi ile ilgili herhangi bir sistematik takip yapılmamıştır. Loblolly çam , Alabama, Arkansas, Florida, Georgia, Idaho, Louisiana, Maryland, Tennessee ve D.C eyaletlerine ekilmiştir. Çınar , Alabama, Arizona, Florida, Indiana, Kansas, Maryland, Massachusetts, Mississippi, Missouri, New Jersey, Kuzey Carolina, Ohio, Pennsylvania, Tennessee, Texas, Utah, Virginia, Idaho, Michigan Eyaletlerine ekilmiştir. Douglas Fir. ; Oregon, Washington, Arizona, New Mexico eyaletlerine ekilmiştir. Sekoya ; California eyaletine ve Brazilya'da Rio Grande do Sul'e ekilmiştir. Sweetgum ; Virginia, Indiana eyaletlerine ve Brazilya'da Brasilia'ya ekilmiştir. Çınar, sekoya, Douglas Fir ve Loblolly çam 1988 ile 2016 yılları arasında yine çoğu Amerika'ya olmak üzere Ay ağacı vakfı tarafından Arabistan, Rusya, İtalya, İsviçre ve Fransa'ya da ekildi. Amerika'da; Illinois, Iowa, Kentucky, New York gibi daha önce ekilmeyen eyaletlerin yanında ekilmeyen diğer şehirlere de ekilmiştir. İsviçre'deki Lucerne, İtalya'daki Tradate, Fransa'daki Gretz-Armainvilliers ve Arabistan'daki Riyad şehirlerine ekilmiştir. İlk Ay Ağacı koşusu 3 Haziran 1979'da 180'den fazla koşucu katılımı ile gerçekleşti. Neil Branson prömiyerde ilk sırada yer aldı, George Weinzetl 60 +'nın köşesinde ve 14-18 kategorisinde Nancy Reynolds oldu. 1979'dan sonra, Ay Ağacı Koşusu gelecek 20 yıl boyunca yerel bir gelenek haline geldi. 1979-1990 Ay Ağacı Koşusu'nun ilk on bir yılı, Illinois Valley Ticaret Odası tarafından, 1991-1997'deki etkinliğe sponsor olan Illinois Valley Gönüllü İtfaiyeciler Birliği ve sonuncusu için (1998-1999) etkinliğe sponsor olan Illinois Valley Family Koalisyonu ile desteklendi. Dale O'Keefe, 1979-1981 yılları arasında yarış direktörlüğünü yaptı ve ardından Tom Zulliger ile işi paylaşan Chuck Messenger takip etti. Etkinliğin son yılları Zulliger tarafından düzenlendi. Etkinliğe kaydolan en fazla katılımcı sayısı, 6 Haziran 1981'de 400 kişiden fazla katılım gösterdi. Etkinliğin yaş aralığı 3-81 arası değişen katılımcılar tarafından oluşmuştur. En son yapılan ay koşusu 3 Haziran 2017'de Illinois Valley havaalanında gerçekleştirilmiştir. Ekilen ağaçların birkaçı okul bahçelerinde olduğu için okullarda ağacın ekildiği yıl dönümlerinde çocuklar tarafından kutlanıyor.


Birleşmiş Milletler bünyesinde kaleme alınan ve Uzay Hukukunun kaynakları arasına giren bu antlaşmanın resmi adı, Devletlerin Ay ve Diğer Gök Cisimleri Üzerindeki Faaliyetlerini Düzenleyen Antlaşmadır. Kısa olarak Ay Antlaşması Moon Treaty adı ile bilinmektedir. Soğuk Savaş'ın gölgesi Dünya üzerinde iken, peş peşe uzaya dair anlaşmalar BM tarafından uluslararası camianın oylarına sunulmuştur. Daha önceki yazılarımızda bu anlaşmaların çoğuna değindik. Ay Antlaşması'nın, bu diğer antlaşmalardan temel farkı, Dünya devletlerinin birçoğu tarafından imza edilmemiş ve kabul edilmemiş olmasıdır. Antlaşma, Aralık 1979'da BM'ye sunulmuştur. Gerekli beş devletin imzasının Temmuz 1984'te toplanması ile de resmen yürürlüğe girmiştir. 2016 tarihi itibarı ile sadece 17 devlet tarafından onanmıştır. Kapsamlı ve tüm insanlığın çıkarlarını gözeterek kaleme alınan antlaşma, 11. maddesi yüzünden uzay yetenekli büyük devletler tarafından rağbet görmemiştir. - Bu antlaşma, Dünya hariç, Ay ve Güneş Sistemindeki tüm gök cisimlerini kapsar. - Ay ve gök cisimleri ve çevrelerindeki yörüngeler münhasıran barışçı amaçlarla kullanılır. Belirtilen bu uzay alanlarında askeri amaçlı çalışma yapılamaz, askeri üs kurulamaz, nükleer ve kitle imha silahları yerleştirilemez, bu sahalar tehdit amaçlı kullanılamaz. Ancak güvenlik ve araştırma amacıyla askeri personel bulundurulabilir. - Ay ve gök cisimleri insanlığın ortak malı olarak tüm devletlerin erişimine, araştırma yapmasına, istasyon kurmasına ve benzeri faaliyetlerde bulunmasına açıktır. Sayılan bu haklar engellenemez. - Ay ve gök cisimlerinde kurulacak üsler, buradaki laboratuvar ve cihazlar, diğer imzacı devletlerin ziyaret ve incelemelerine açık olacaktır. - Ay ve gök cisimlerinde yapılacak olan araştırma ve diğer faaliyetler, bunlardan elde edilen bulgu ve sonuçlar düzenli aralıklar ile BM Genel Sekreterliği'ne bildirilecektir. - Ay ve gök cisimlerinden getirilen örnekler, bu örnekleri getiren devletlerin mülkiyetinde olacaktır. Ancak diğer devletlerin bu örnekleri isteme ve inceleme haklarına saygı göstereceklerdir. Ay Antlaşması bu noktaya kadar, genel geçer kapsamı, barışçıl amaç ilkesi, faaliyetlerin niteliği vb. Uzay Hukuku ilkeleri kapsamında kaleme alınmıştır. Ancak Ay Antlaşması'nın 11. maddesi ABD, Rusya, Çin gibi Uzay Yetenekli devletlerin bu anlaşmadan uzak kalmasına sebep olmuştur. - Bu Anlaşma hükümlerinde yansıtıldığı üzere Ay ve doğal kaynakları insanlığın ortak mirasıdır. Ay'da, kullanım ya da işgal yoluyla ya da herhangi bir başka yolla ulusal egemenlik tesis edilemez. Ay'ın yüzeyi veya alt yüzeyi, herhangi bir kısmı veya doğal kaynakları, herhangi bir Devlet, uluslararası ya da hükümetler arası veya sivil toplum kuruluşu, ulusal organizasyon veya sivil toplum kuruluşu veya herhangi bir gerçek kişinin mülkiyetinde olamaz. Ay'ın yüzeyinde veya yüzey ile bağlantılı yapılar da dahil olmak üzere Ay'ın yüzeyinde veya altındaki sahalara yerleştirilen personelin, uzay araçlarının, ekipmanların, tesislerin, istasyonların ve tesisatların varlığı, Ay üzerinde herhangi bir mülkiyet hakkı tesis etmez. - Ay ve gök cisimlerinden geniş çaplı ekonomik veya diğer sivil amaçlar ile yararlanma söz konusu olursa, bu durum ayrı bir işletme rejimi anlaşması ile düzenlenecektir. Temel ilke, teknik olanakları ve teknolojiyi sağlayan devletlerin haklarına ve gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaçlarına özen gösterilerek, elde edilecek kazançtan BM üyesi her devletin hakkaniyetli bir biçimde yararlanmasını sağlamaktır. Fransa, Hindistan, Romanya ve Guatemala Ay Antlaşması'nı sadece imzalamışlar, fakat henüz onaylamamışlardır. Avusturya, Belçika, Şili, Kazakistan, Kuveyt, Lübnan, Meksika, Fas, Hollanda, Pakistan, Peru, Filipinler, Suudi Arabistan, Uruguay, Venezuela ve TÜRKİYE bu antlaşmayı imza ya da katılma yoluyla onamışlardır ve de antlaşmaya TARAF HALİNE GELMİŞLERDİR.


Muhtemelen ismini duyanlarımızın sayısı fazla değildir. Ancak Ay'ı adeta masallardaki periler gibi süsleyen bu değerli tacı, doğanın nasıl meydana getirdiğini merak edenlerimizin sayısı az değildir diye düşünüyoruz. Kendinizi, nispeten sıcak ve temiz gökyüzüne sahip bir kış akşamında, sıcak Kolombiya kahvenizi yudumlayıp, evinizin çatısında gökyüzünü izlerken hayal edin. Ay'ın hali dolunay, yıldızlar açık seçik. Ancak o da ne! Ay'ın etrafını kuşatmış bir ışık çemberi görüyorsunuz... Bunun bir sebebi olmalı: Elbette var. Esasında elimizde hiçbir veri olmadan bunun sebebini düşünmeye koyulduğumuzda, bir yerlerde bir tıkanma yaşayabiliyoruz. Neden çember? sorusu aklımıza gelebiliyor. Ancak iş deney ve gözleme geldiği zaman, herşey açıklığa kavuşuyor. Ay'ın, Güneş'ten gelen ışınları yansıttığını biliyoruz. Peki bu ışıklar yansırken ne oluyor da, Ay'ın etrafında bir çember biçimini alabiliyor? Cevap, biraz da mevsimde saklı: Atmosferimizdeki buz kristalleri. Yükseklerdeki buz kristallerinin dikey altıgen prizma şeklindeki formu, kristalin bir yüzünden giren Ay ışığının 22 derecelik bir kırılmaya uğrayarak diğer yüzünden çıkmasına neden olur. Bunun sonucu da, Ay çevresinde bu yarıçapa sahip bir ayladır. Eğer Ay'dan gelen ışın, 22 derecelik aylayı oluşturan kristallerden uzakta; düşmekte olan başka kristaller tarafından da kırılırsa, bu kez ilk halenin dış çevresinde biraz daha silik 46 derecelik başka bir ayla daha oluşabilir. Bu tür bir ayla, sadece Ay ışığında oluşmaz. Güneş ışığı da benzer ayla oluşumlarına sebep olur. Buz kristalleri hava durumuna bağlı olsa da Sirrus bulutları olduğu sürece aslında her mevsim görülebilir. Bunun için kış olmasına gerek yoktur. Ayrıca bu bulutlar kar yağdırmazlar. Kar kristallerinin şekli ise tamamen farklıdır. Aylaları oluşturan kristaller, genellikle altıgen prizma veya düzlem kristaller şeklindedir. Buradaki 22 derecelik buz aylasının oluşumu rastgele hizalanan altıgen prizma kristaller sayesinde oluşur. Aylalar her zaman çember olacak diye de bir kaide yok. Mesela ayla güneşin yüksekliğine bağlı olarak oval şekilde oluşurken yalancı güneş sadece kenarlarda oluşur. Bunun nedeni de yalancı güneşi oluşturan kristallerin rüzgarla hizalanan düzlem kristaller olmasıdır. Not: Biz bu oluşumu ayla şeklinde isimlendirdik. İngilizcede Halo olarak geçiyor. Türkçe'ye Hale olarak çevirenler de mevcut. Ancak, doğrusu ayla şeklinde olmalı. Hale oluşumu farklı bir mekanizmanın ürünü olabiliyor. M. Raşid Tuğral, bu yazıyı hazırladığımız dönemde parlak bir geleceği olan, ODTÜ mezunu bir bilim insanı adayı olarak görülüyor ve ülkemiz astronomi camiasındaki hemen herkes tarafından tanınıp seviliyordu. Ancak, hiçbirimizin anlayamadığı bir biçimde, yüksek lisans için gittiği Finlandiya'da IŞİD terör örgütü saflarına katılarak Suriye Rakka'ya gitti. Burada, terör örgütü saflarında katliamlara ortak oldu ve nihayetinde yine katliam amaçlı girdiği bir çatışmada öldürüldü. Bu yazıdan ismini silmemiz gerekirdi ancak, terör örgütlerinin parlak zekaları dahi kandırıp saflarına çekebileceğine örnek olması, gençlerimizin ebeveynlerinin çocuklarına dikkat edip göz kulak olması açısından ismini yayınlamaya devam ediyoruz.


Ay üzerinde milyonlarca kraterin yanında Ay Yörünge Keşif Aracı ile keşfedilen 200'den fazla da delik bulunur. Bu delikler gelecekte astronotlar için birer barınak olabilir. Çapları 5 ile 900 metre arasında değişen bu delikler ilk kez Japonya'nın Kaguya uzay aracı tarafından görüldü. Kaguya ile üç delik keşfedilmişti. Daha sonra LRO'nun Dar Açılı Kamerası'nın ilettiği binlerce fotoğrafın bilgisayarlar yardımıyla taranması sonucunda bunların sayıları oldukça arttı. Arizona State Üniversitesi'nden Robert Wagner: Bu çukurlar Ay üzerinde barınacak insanlara destek olabilir. Yüzeyin birkaç on metre altında yaşam birimleri kurulabilir. Bu çukurlar astronotları yüzeydeki ışınımdan , mikrometre mertebesindeki meteoritlerden ve gece-gündüz arasındaki muazzam sıcaklık farkından koruyabilir diyor. Ay yüzeyindeki büyük kraterlerin bulunduğu koyu görünen 'maria' adı verilen alanlar katılaşmış lavdan oluşmuştur. Mariaların eski dönemlerde lav akıntılarının lav okyanuslarını oluşturduğu düşünülmektedir. Maria kelimesi Latince'den gelmekte olup 'deniz' anlamına gelmektedir. Dünya üzerinde farklı kültürlerde Ay'ın bu koyu yüzeyleri çeşitli imgelere benzetilmiştir. Bir sopayla paket taşıyan tavşan ya da bir çocuk, bir adamın yüzü gibi. Wagner'e göre bir çukur, düşen bir göktaşının oluşturduğu titreşimler sonucunda altı boşalmış yüzeyin çökmesiyle oluşabilir. LRO'nun ilettiği görüntülerle bu çukurların oluşumu hakkında çok az ipucuna rastlanıyor. Yüzey altında akan erimiş kaya zaman içerisinde uzun tüp geçitlere neden olabilir ve bu da herhangi bir nedenle bazı yerlerinde yüzeyin çökmesiyle sonuçlanabilir. Yeryüzünde de bu tip boşluklara rastlanır. Aynı süreç yüzbinlerce yıl alsa da Ay yüzeyinde de gerçekleşmiş olabilir. Yüzeye büyük bir şiddetle çarpan büyük bir krater yüzeyin yukarı savrulmasına ve alttaki lavın dışarı çıkmasına neden olabilir. Bu da yüzey altında farklı yerlerde boşlukların oluşmasını sağlayabilir. Erime etkisiyle oluşmuş çukurların keşfi, bunların ne kadar derin olduklarını da gösterecek. Muhtemelen yükselmiş yerdeki eriyik akıntı bir süre sonra soğumuş ve katılaşmıştır. Darbe etkisiyle oluşan yükseltiden akan maddenin miktarı deliğin derinliğini de belirleyecektir diyor Wagner. Bugüne kadar görülen 200'den fazla delikten 29'u bir milyar yıl yaşından genç olup Kopernik krateri olarak sınıflandırılmıştır. Kaguya'nın keşfettiği üç delik de bunlar arasındadır. Ay yüzeyindeki genel yaş dağılımı ile deliklerin yaş dağılımı birbiriyle uyuşmaktadır. Maria çevresinde erime yoluyla oluşmuş delikler üç milyar yıldan daha büyük yaşa sahipken tepelik kısımlarda daha az değişime uğramış daha genç deliklere rastlıyoruz. Bu deliklerin çevresinin daha genç yaşta oluştuğunu söyleyebiliriz diyor Wagner. LRO ile Ay'ın en az % 40'nın aydınlandığı yerlerin görüntülerine ulaşılabildi. Wagner'e göre deliklerin sayısı kesinlikle daha fazla. Birkaç düzine daha delik olması olasıdır. Wagner'a göre insanın barınması için delik yüzeylerindeki ve altındaki bileşim haritaları, termal ölçümleri, kütle çekimi ölçümleri gibi daha fazla veriye ihtiyaç vardır. Hint Chandrayaan-2 Ay Görevi, Yıldızlarası Filminden Daha Ucuza Malolacak.


Bilim insanları, yakın bir zaman önce Dünya yörüngesinde 2020 CD3 adını verdikleri yeni bir Ay keşfettiklerini duyurdular. 2020 Şubat ayında keşfedildiği duyurulan yeni uydu yaklaşık 2-3 metre çapında C tipi bir asteroit. Bunun gibi asteroitler zaman zaman Dünya'nın çekim gücüne kapılıp geçici olarak yörüngemize girebiliyorlar. 2006 yılında keşfedilen 2006 RH120 de bunlardan biriydi ancak, 1.5 yıl dahi geçmeden yörüngeden kopup gitti. Aşağıdaki videoda yörüngesini ve zaman aralıklı alınmış fotoğraflarını gördüğünüz 2020 CD3'ün de kaderinin böyle olacağı, bir süre sonra Dünya yörüngesinden çıkıp Güneş çevresindeki yörüngesine döneceği hemen hemen kesin gibi. Süt Kardeşler filmindeki ünlü repliği hatırlarsınız; Gulyabani diye birşey yoktur! Ama olabilir de. Bu arada hatırlatalım; Türkiye'de yaşayıp da Süt Kardeşler'i izlememiş olanlar, bilimkurgu seviyorum deyip de Star Trek dizilerine burun kıvıranlar bizden değildir. Hatta dombilidir. Neyse, konumuza dönelim. Dünya'nın uydusu Ay, Güneş Sistemi içinde gezegeninin kütlesine oranla en büyük kütleye sahip olan uydudur. Yani, her iki gökcismi de birbirlerine ciddi biçimde kütle çekimsel etkilerde bulunurlar. Ayrıca, Ay Dünya'ya ortalama 380 bin km'lik uzaklığı ile oldukça yakın bir yörüngede döner. Eğer kütlesi küçük bir gezegen ise, Güneş'in kütle çekim alanının uzaklık nedeniyle yeterince zayıf olduğu bir mesafede bulunması . Yakalayacağı gökcisminin açısal momentumunun kendisinin açısal momentumundan küçük olması gerekir. Şimdi gelelim Dünya'ya: Dünya, Güneş'e 150 milyon km uzaklıktadır. Ve bildiğiniz gibi, Güneş muazzam kütleçekimi ile tüm gezegenleri kendi çevresinde tutar. Ancak, Dünya'nın kütlesi, kütle çekim alanının Güneş'ten daha baskın olduğu bir hakimiyet alanı oluşturmasını da sağlar. Dünya'nın kütle çekiminin Güneş'e baskın geldiği bu alanın boyutları, yarıçapı 1.5 milyon km olan bir küre biçimindedir. Buradan şunu anlıyoruz ki, eğer Dünya bir gökcismini yakalayıp uydusu yapacak ise, o gökcisminin gezegenimize 1.5 milyon km'den daha yakından geçmesi gerekir. Ancak bu yeterli değil, çünkü gökcisminin Dünya yakınından geçerken gezegenimizin bir şekilde yörüngesine girebilmek için uygun hızda olması gerekiyor. Eğer gökcismi yavaş ise, Dünya'nın üzerine düşer, hızlı ise yanımızdan geçip gider. Bu geçiş hızı ne kadar uzaktan geçtiğine bağlı olarak yörüngeye girebilmesi için değişir. Örneğin 1 milyon km uzaktan geçiyorsa yavaş, 600 bin km uzaktan geçiyorsa biraz daha hızlı olmalıdır. Aksi halde gezegenimizin kütleçekimine yakalanıp yörüngeye giremez. Dünya yakınında yer alan çoğu gökcisminin hızı, gezegenimizin kütle çekiminin yakalayabileceğinden çok daha fazladır. Yani, ne kadar yakınımızdan geçerse geçsin Dünya kolay kolay bir gökcismini yakalayıp yörüngesine sokacak kütle çekim gücüne sahip değil. Öyle ya da böyle bir gökcismi gezegenimizin yörüngesine girdiğinde de bir başka sorunla karşılaşıyoruz: Ay! Tabi bu sürecin binlerce, hatta milyonlarca yıl alacağını hatırlatalım. Örneğin şu anda böyle zavallı bir uydumuz yörüngeye girse ve gökbilimciler çok durmaz orada dese, emin olun siz, torunlarınız, onların torunları ve onların torunlarının kuşaklarca sonrasına kadar uydu yerinde kalacaktır. İnsanların, devletlerin veya imparatorlukların ömürleri, bu tarz kısa süreli gökbilim olaylarını izlemek için yeterince uzun değildir. Yeni uydumuz; Ay ve Dünya'dan uzakta bir yörüngeye girmiş ise, biraz daha şanslı olabilir. Örneğin yaklaşık 1 milyon km uzakta yörüngeye girmiş Ay'ın dörtte biri kütlesinde ikinci bir uydu, çok daha az gel-git etkisine maruz kalacağı için daha uzun süreler, hatta belki de milyarlarca yıl boyunca Dünya'nın uydusu olmaya devam eder. Tabi, bu kadar uzaktaki bir uydu yeryüzünde kendisini izleyenler için pek keyifli bir seyir sunmaz. Küçük, ancak dikkatle bakıldığında yuvarlak olduğu anlaşılan, aşırı parlak bir yıldız gibi görünecektir gözümüze. Sözün özü, yukarıdaki anlatımımızdan anlamış olmalısınız ki, Dünya'nın kalıcı bir ikinci uydusunun olması önümüzdeki süreçte sayısal lotodan üst üste birkaç kere milyonları kapmanız gibi düşük bir ihtimal. Geçmişte belki, Ay'ın ilk oluşum zamanlarında ikinci, hatta üçüncü uydularımız da olmuş olabilir. Ki şu anda bile zaman zaman küçük asteroidler geçici dönemlerde Dünya'nın yörüngesine girip ikinci uydularımız oluyorlar. Ancak onların Dünya ve Ay arasındaki gel-git savaşının kurbanı olduklarını artık siz de biliyorsunuz. Arada gezegenimizin kütleçekimine yakalanmış meteor büyüklüğünde uydularımız da olmuş olabilir. Fakat, milyon yıllar içinde onların da nihai kaderi yok olmaktan öte olmamış. Not: İlk olarak 1 Ekim 2015 tarihinde yayınlanan bu yazımız, yeni bilimsel gelişmeler eşliğinde güncellenip geliştirilerek tekrar yayına sunulmuştur.


Plüton-Charon ikilisini saymazsak, bir gezegenin kendi kütlesine göre sahip olabileceği en büyük ve en yakın uydu. Aslında uydudan öte; bir eş... Dünya ve Ay, tam olarak öyle olmasa da birer çift gezegen olarak nitelenir bazen, tıpkı Plüton ve Charon gibi. Görece dünyaya çok yakın olması yüzünden Dünya'nın kütleçekim kilidine kapılmış Ay. O yüzden kendi cevresindeki dönüş hızıyla Dünya çevresindeki dönüş hızı aynı. Dolayısıyla bize aynı yüzünü gösteriyor sürekli. Oluşumu icin farklı görüşler mevcut: kimine göre Dünya'nın henüz katılaşmadığı dönemde bir gökcismi ile çarpışması sonucu oluşmuş. Kimine göre ise milyarlarca yıl önce Dünya'nın çekim kuvvetine kapılıp hapsolmuş bir gökcismi. Nedir, ne değildir bilemem... Bildigim Ay'ın güzelliği ve bizim var olmamıza olan katkıları. O kadar uzaktan ne yapıyor demeyin, üzerindeki kraterlere bakarsanız anlayabilirsiniz. Bazen birilerinin kalkan olmasi gerekiyor diğerlerine gelecek tehlikelere karşı... Dahası da var ama anlatmak uzun sürer. Gel-git döngüsünün Dünya'nın içinde yarattığı sürtünmenin gezegenimizin hala jeolojik olarak canlı kalmasına destek olduğunu söyleyip geçeyim. Efendim, deprem ve volkanlar gereklidir yaşam icin; zaman zaman çok can alsalar da geleceğimizi garanti altına da alırlar. Ay iyidir, güzeldir... Yavasca, her yıl 4 santimetre kadar uzaklaşıyor Dünya'dan. Bir gün, uzun yıllar sonra bir gün, çok ama çok uzak olacak bize. Yine de; ne ben, ne o, ne sen, ne de torununun bilmemkaç bin kuşak sonrası Ay'ın yokluğunu göremeyecek. Hatta belki onun gittiğini görecek hiç kimse kalmayacak buralarda. Öyle olsa da, şimdilik bakmakla yetinelim, henüz o ve biz buralardayken.


Ay, yakınlığı nedeniyle amatör astronomlar için en rahat gözlemlenebilen gök cismidir. Basit bir dürbünle, hatta çıplak gözle dahi Ay gözlemi gerçekleştirilebilir. Bu da, Ay gözlemini amatör astronominin en önemli uğraş alanlarından biri haline getiriyor. Bununla birlikte, Ay çok büyük ve karmaşık yüzey şekilleri olan bir gökcismi olduğu için, inceleyebileceğiniz binlerce yapıya da sahip. Bu da Ay gözlemlerini, sistematik ve bilinçli bir şekilde yapıldığında oldukça keyif verici bir aktivite haline getiriyor. Aşağıdaki infografikte, uydumuz Ay'ın amatör astronomlarca nasıl en doğru biçimde gözlemlenebileceğini anlatmaya çalıştık. Amacınıza en uygun ve en kaliteli teleskop ya da dürbünü, en uygun fiyata sadece Gökbilim Dükkanı'nda bulabilir, satın alma ve kullanım sürecinde her zaman bize danışabilirsiniz.


Ay'ın ufka yakın olduğu zamanlarda büyük görünmesi hepimiz dahil birçok bilim insanının da ilgisini çeken bir konu. Daha önce muhakkak Ay bugün çok büyük görünüyordu cümlesini duymuşsunuzdur. Evet Ay bazen gerçekten de daha büyük görünür, fakat ufka yakın olduğunda büyük görünmesinin başka sebepleri var. Aslında Ay, ufukta da tam tepe noktamızda iken de aynı büyüklüktedir ama, ufka yakın iken daha büyük olduğu yanılgısına düşeriz. Bu duruma Ay İllüzyonu adını veriyoruz. Ay, diğer tüm gök cisimleri gibi eliptik bir yörüngede dolanır. Dolayısıyla bazen Dünya'ya yakın, bazen ise daha uzak olur. Bu da Ay'ın bazen gerçekten olduğundan daha büyük görünmesine sebep olur. Fakat bu farkı fark etmek oldukça keskin bir göz ile bolca tecrübe gerektirecek kadar azdır. Her ne kadar büyük bir fark gibi görünse de 4 yaydakikalık fark, 1 derecenin 15'te 1'i kadardır. (Gökyüzüne baş parmağınızı uzatın, bu yaklaşık 1 derecedir. Aradaki değişim bunun 15'te 1'i kadardır). Ay her ne kadar gece boyunca doğup batarken yörüngesi üzerinde bize yakınlaşabiliyor olsa da bu fark edilebilir miktarda değildir. Dolayısıyla başka açıklamalar aramak zorundayız. Burada en önemli noktalardan biri, Ay'ın ufka yakınken aslında büyük olmadığıdır. Eğer bir ölçüm aleti ile gerekli ölçümleri yaparsanız, Ay'ın gökyüzünde herhangi bir konumdayken aynı büyüklükte olduğunu, yani ufka yaklaştığında gerçekte büyümediği ortaya çıkacaktır. Kısacası Ay'ın ufka yakınken büyük görünmesi, tamamen bizim algımızla ilgilidir. Adını kaşifi Alman psikolog Hermann Ebbinghause tarafından alan bu illüzyon, nesnelerin etraflarındaki cisimlerle kıyaslanarak bir büyüklük algısı oluşması durumunu ifade eder. Örneğin birçok yerde de karşınıza çıkabilecek alttaki görselde soldaki ve sağdaki turuncu daireler aynı boyuttalar. Fakat soldakinin etrafında kendisinden daha büyük nesneler olduğu için onu beynimizde küçük bir daire olarak etiketliyoruz. Sağdakinde ise bu sefer etrafındakilere göre büyük olduğundan büyük bir daire olarak etiketliyoruz. Bir karşılaştırma yaptığımızda ise, sanki soldaki sağdakinden daha küçükmüş gibi algılanıyor. Ay'da da benzeri bir durum yaşıyor olabiliriz. Ay ufka yakınken onu etrafındaki küçük nesneler olan ağaçlar, binalar ile kıyaslayıp büyük algısı oluşturuyor, ardında da gökyüzündeki devasa alanda daha ufakmış gibi algılıyor olabiliriz. Eğer bu durum Ay'ı ufka yakınken ufak nesneler ile kıyaslamaktan kaynaklanan bir yanılgı ise bu durumda nesneleri ortadan kaldırdığımızda bu algının da yok olması gerekir. Fakat açık bir denizdeki gemiciler veya bulutların üzerinde uçan pilotlar da aynı yanılgıyı yaşamaktadırlar. Adını İtalyan psikolog Mario Ponzo'dan alan bu illüzyon, bizim perspektif algımızla ilgilidir. Bir nesne bizden uzaklaştığında perspektiften ötürü daha küçük görünecektir. Beynimiz bu durumu bilir ve uzaktaki küçük bir nesnenin aslında büyük bir nesne olduğunu bize söyler. Bu sebeple aşağıdaki görselde uzaktaki tahta, yakındaki ile aynı boyutta olmasına rağmen daha büyük algılanmaktadır. Problem: Eğer durum perspektif ile alakalı olsaydı, tamamen küresel bir yapı olan gezegen evlerinde , ufuktan yükselen Ay'ın aynı şekilde küçüldüğünü görmemiz gerekirdi. Fakat durum bunun tam aksini göstermektedir. Farklı Bir Bakış: Eğer başınızı öne eğip bacaklarınızın arasından bakacak olursanız, Ay yanılgısının yok olduğunu fark edeceksiniz. Şaka yapmıyoruz, gerçekten de bu böyle. Özellikle fotoğrafçılık ile ilgilenenlerin bildiği bir kavramdır. Uzaktaki bir nesneye odaklanmak belirli bir uzaklıktan sonra sabittir. Gözümüz bir cismi uzaklığına göre odaklar. Örneğin; Ay bizden yaklaşık 400.000 kilometre uzaktadır, fakat ufka yakın olduğunda onu bizden uzak olan ufuktaki nesneler ile aynı odağa koyarız. Örneğin 200-300 metre ötedeki ağaçlar ile Ay'ı aynı uzaklıktaymış gibi ilişkilendiririz. Fakat Ay gökyüzüne çıktığında, etrafında odaklanabileceğimiz bir nesne yoktur. Dolayısıyla göz odaklanmadığı duruma gelir, ki bu birkaç metredir. Bu da beynimizin Ay'ın olması gerekenden daha yakın olduğunu algılamamıza sebep olur. Dolayısıyla bu durum yakından büyük olarak gördüğünüz bir nesnenin aslında küçük olduğunu düşünmemize sebep olur. Problem: Bu durum Ay'ın ufka yakınken neden daha büyük göründüğü yerine, gökyüzündeyken neden daha küçük algılandığını açıklar.


İtalyan fotoğrafçı Cristian Fattinnanzi tarafından yakalanan bu fotoğraf karesinde, hilal halindeki Ay'ın hemen yanında yer alan Jüpiter ve uydularını görüyorsunuz. Fotoğrafa dikkatli bakarsanız, Güneş ışığı almadığı için Ay'ın karanlıkta kalan bölgelerinin de hafifçe aydınlandığını farkedebilirsiniz. Bu hafif aydınlık, Dünya'dan Ay'a yansıyan ışık tarafından sağlanıyor. Bu arada, Jüpiter'in uydularının isimlerini merak ediyorsanız söyleyelim. Hoş, etmeseniz de söyleyeceğiz, maksat laf kalabalığı olsun, yazı uzun görünsün. Soldan sağa doğru: Callisto, Ganymede, Jüpiter, Io ve Europa. Hemen hemen tamamı Hidrojen ve Helyum gazlarından meydana gelen Jüpiter'in, bildiğimiz kadarıyla 67 uydusu var. Bu uydulardan görece büyük olan dört tanesi, Galileo Uyduları olarak da biliniyorlar ve Dünya'dan basit bir teleskopla dahi gözlemlenebilirler. Bu dört uyduya Galileo uyduları denilmesinin nedeni, ilk olarak Galileo Galilei tarafından keşfedilmiş olması. Neredeyse kendi çapında mini bir Güneş Sistemi oluşturmuş olan Jüpiter'in bu dört uydusundan en büyüğü Ganymede, kütle açısından olmasa da, çap olarak Merkür gezegeninden bile daha büyüktür. Hint Chandrayaan-2 Ay Görevi, Yıldızlarası Filminden Daha Ucuza Malolacak. Hayır, olamazdı. Evet, en baştan bu... Kozmik Anafor ekibinin değerli ve d... Bundan yaklaşık 4.5 milyar yıl önce...