Üstte fotoğrafını gördüğünüz Messier 87 (M87), bizden 52-53 milyon ışık yılı uzakta yer alan dev boyutlu bir eliptik galaksidir. Adından da anlaşılacağı üzere, Messier Kataloğunu hazırlayan ünlü astronom Charles Messier tarafından 1781 yılında keşfedilmiştir. Bir çoğunuz, çok daha görkemli göründüğü için sarmal kollara sahip ışıltılı galaksi fotoğraflarına bakmaktan, tüm galaksileri sarmal yapıya sahip rengarenk objeler olarak algılıyor olabilirsiniz. Ancak, M87 gibi eliptik, tekdüze görünüşlü gökadalar evrende en az sarmal galaksiler kadar yaygın, hatta onlardan sayıca daha fazladır. Berenis'in Saçı Takımyıldızı yönünde yer alan Messier 87 (bir diğer adı NGC 4486), 120 bin ışık yılını aşan çapıyla bizim galaksimiz Samanyolu'ndan daha büyüktür. Ancak, 1 trilyona yakın yıldız içermesine rağmen; yeni yıldızların doğabilmesi için gerekli olan gaz galaksi içinde artık çok az bulunduğundan, yeni yıldız oluşumu nadiren gerçekleşir. Bu da, M87'nin yaşlı yıldızlardan oluşan bir gökada haline gelmesine sebep olmuştur. Galaksinin genel anlamda sarımsı bir tonda görülmesinin nedeni de, bu yaşlı yıldızlar ve artık ölmek üzere olan kırmızı dev yıldızlardır. Çıplak gözle görülemeyen ama, küçük bir teleskopla dahi rahatlıkla izlenebilen bu galaksi içerisinde, Samanyolu'nda bolca görmeye alışık olduğumuz büyük kütleli mavi-beyaz ışıltılı yıldızların sayısı çok az sayıdadır. Çünkü mavi beyaz ışıltılı dev yıldızlar birkaç on milyon yıl gibi çok kısa ömürlere sahiptirler ve Messier 87 galaksisinde hemen hemen tümü ölüp yok olmuş, yerlerine yenileri de gelememiştir. Bununla beraber, bu dev galaksi 15 bin civarında küresel yıldız kümesine ev sahipliği yapar. Galaksimiz Samanyolu'nun hepi topu 150 civarında küresel kümeye sahip olduğu düşünülürse, bu rakamın ne kadar büyük olduğu daha iyi anlaşılabilir sanırız. Bu kadar fazla küresel kümeye ev sahipliği yapıyor olması, galaksinin eski gençlik günlerinde çok fazla sayıda cüce galaksiyi bünyesine katması olarak düşünülüyor. Zaten, bu büyüklüğe ulaşabilmesinin nedeni de çok sayıda galaksi birleşmesi yaşamış olması. M87, aynı zamanda merkezindeki olası bir kara delikten fışkıran jet akımlarıyla da tanınıyor. Yani, merkezdeki süper kütleli kara deliğin kutuplarından yüzbinlerce ışık yılı uzağa yüksek enerjili parçacıklar fırlatıyor. Bu da galaksiyi çok güçlü bir radyo ışınımı kaynağına dönüştürüyor. Eğer gözlerimiz ışığın radyo dalga boyunu görebilseydi, M87 gökyüzündeki en parlak nesnelerden biri olacaktı. Bu güçlü parçacık akımlarının nedeni; merkezdeki süper kütleli kara deliğin çevresini sarmış olan yoğun gaz ve toz diski. Diski oluşturan madde, kara deliğin çevresinde büyük bir hızla dönerken, içeri doğru çekilen maddenin bir kısmı yüksek hızları nedeniyle yutulmaktan kurtulup, dönüş eksenine aksi yönde fırlıyorlar. Bu da, kara deliğin kutuplarından fışkıran bir parçacık fiskiyesi oluşturuyor. 10 Nisan 2019 tarihinde, bilim insanları bu galaksinin merkezindeki süper kütleli kara deliğin olay ufkunu görüntülemeyi başardılar. O konuyla ilgili yazımızı bu linkten okuyabilirsiniz.


-Doç. Dr. Başak KOŞAR KIRCA Bunları açıklamadan önce ışığın Klasik Fizik'te ki tanımına bakalım: Işık, yüksek derecede ısıtılan, akkor durumuna getirilen ya da çeşitli erke biçimleriyle uyarılan cisimlerin yaydığı, gözle görülen ışıma. şeklinde tanımlanır. Gözümüzle gördüğümüz ışıklara görünür ışık deriz ki, bu ışığın dalga boyu 380 nm-760 nm arasında. Bu dalga boylarının öncesinde ve sonrasında ise, çok geniş ama gözlerimizin algılayamadığı farklı dalga boyları var. Yani insan gözü ışığın yalnızca çok az bir miktarını görebilir. Modern bilim tarihi boyunca ışığın dalga mı yoksa parçacık mı olduğu tartışma konusu olmuştur. Çünkü ışık bazı olaylarda dalga özelliğini, bazı olaylarda ise, parçacık özelliğini gösterir. Bu ikisini aynı anda gösterdiği bir olaya rastlanmamıştır ancak, bu durum rastlanmayacağı anlamına gelmez. Kimbilir belki bir gün, laboratuvar ortamında gerçekleştirilen fiziksel bir olay da ışık hem dalga hem parçacık özelliğini aynı anda gösterir. Işığın Dalga Özelliği: Işığın dalga özelliğinin anlaşıldığı Young'ın Çift Yarık Deneyini hepimiz biliriz. Bu deneyi biraz irdeleyelim ve ışığın dalga özelliğini anlayalım. Üstteki şekilde görüldüğü gibi deney düzeneği bir perde, ışık kaynağı ve bir çift yarıktan oluşmuştur. Işık kaynağından yayılan monokromatik ışık öncelikle tek bir yarıktan geçer ve daha sonra S1 ve S2 olarak gösterilmiş iki ayrı yarıktan geçer. Sonuçta perde üzerinde aydınlık ve karanlık şablonların oluşumu gözlenir. Bu durum, S1 ve S2'nin birbiri ile faz halinde ışık kaynakları olarak düşünülmesi ile açıklanır. Dalgaların faz içinde olduğu noktalar birbirlerini güçlendirirken, faz dışında olduğu noktalar birbirlerinin iptal eder. Bu deneyde ışığın dalga özelliği gösterdiğini görmüş olduk. Işığın Parçacık Teorisi: Işığın bazı olaylarda dalga bazı olaylarda ise parçacık özelliği gösterdiğini söylemiştik. Işığın parçacık özelliğinin en iyi görüldüğü deney, çoğumuzun bildiği Fotoelektrik Olaydır. Bazı deneyler ışığın dalga modeli ile açıklanabilmekteydi fakat, klasik fizik bazı olayları ışığın dalga özelliğiyle açıklayamamıştır. Şimdi bu olaylardan en çok bilinen fotoelektrik olayı inceleyelim. Ünlü bilim insanı Hertz, yaptığı tekrarlı deneylerin sonucunda metalik özellik gösteren bir maddeye gönderilen bir ışığın bu metale çarptıktan sonra bu yüzeyden elektron kopardığını gözlemledi. Fakat kopan bu elektronların kinetik enerjilerinin ışık şiddetinden yani foton sayısından bağımsız olduğu görüldü. Bu durumun sonucunda, ışığın yalnızca dalga özelliği gösterdiği yanlış bir bulgu olarak kabul edildi. Çünkü ışık eğer bu olayda dalga özelliği gösterseydi, elektronların kinetik enerjisinin ışık şiddeti arttıkça artması gerekecekti. Bu olay fotonun yani ışığın yalnızca parçacık özelliği ile açıklanabilir. Peki ışık, üzerine düştüğü cisimler tarafından nasıl bir etki görür? Bir cisim üzerine bir ışık ışını düşürüldüğünde 3 farklı durum gözlenir. Cisim ya ışığı tamamen yansıtır, ya bir miktar soğurur ya da hiçbir değişiklik olmadan ışık yoluna devam eder. Doğada bulunan her madde, ışık için bu üç durumdan birini gösterir. Doğadaki hiçbir madde için bu durum geçerli değildir. Ancak laboratuvar ortamında üretilmiş özel bir malzeme bunu gerçekleştirebilir. Biz modern fizikte bu malzemelere meta malzeme adını veririz. Meta malzemeler, doğada görülen yapılarda bulunmayan elektronik elektromanyetik özelliklere sahip olacak şekilde yapay olarak laboratuvar ortamında üretilmiş malzemelerdir. Bu malzeme içindeki elektromanyetik dalgalar, alışılmışın dışında bükülür. Bu alışılmışın dışında bükülme olarak adlandırdığımız durumu meta malzeme içine yerleştirilen minik implantlar sayesinde gerçekleştiririz. 1- Gelen ışın, normal ve kırılan ışın aynı düzlemdedir. 2- Az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçen ışık, normale yaklaşarak kırılır. 3- Çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçen ışık, normalden uzaklaşarak kırılır. 4- Normal üzerinden gelen ışın , diğer ortama geçerken kırılmaya uğramaz . Meta malzemeler için bahsettiğimiz; 'ışığı istediğimiz şekilde kırma' özelliği işte tam anlamıyla budur. Meta malzemelerin kırılma açısı eksi değerlik alır. Malzemeye çarpan elektromanyetik dalga geliş açısı ile enerji akışı aynı yönde kalır. Yani dalga vektörü ve enerji akışı zıt yönlüdür. Meta malzemenin ters kırılma indisli olması bize görünmezliği kazandırır. Bir hayalden öteye gidemeyecek teknolojik yenilikler, bugünkü modern fizik ve modern bilim dünyasında yaşanması kolay yenilikler olarak görülüyor. Bilim kurgu filmlerinde yer alan görünmezlik gelecekte insanoğlu için çok da zor olmasa gerek. Ünlü Fizikçi Albert Einstein'ın dediği gibi; Bir fikir ilk başta saçma gelmiyorsa ondan umut yoktur. İnsanoğlu için de ışınlanmak, görünmez olmak gibi fiziksel olaylar olağanüstü ve saçma gelir. Ayrıntılı şekilde açıklanacak olursa; meta malzemeden oluşmuş bir kıyafet düşünelim. Bu kıyafet üzerine bir ışık düşsün ve bu ışık ışınının, kıyafet içinde ters bir şekilde kırılması sağlansın ve ışık ışını vücuda hiç çarpmadan dolaşıp tekrar kıyafetin içinden geçsin. İşte görünmezliği bu sayede elde ederiz. Yani kırılma açısının negatif değer alması ve ışığın üç farklı durumunun tek bir malzeme içinde gerçekleşmesiyle. Gözümüz ile bir cismin görülebilmesi için o cismin içinden ışığın geçmesi ve her madde için yukarıda bahsettiğimiz 3 farklı durumdan biri gerçekleştirmesi gerekir. Bir cismin görülmemesi içinde ona çarpan ve sizin gözünüze yansıyan herhangi bir ışık ışını olmaması gerekecek. Bunu sağlayan da, meta malzemelerin görülmeyen elektromanyetik dalgalarıdır.


Unutmayın, bir meteor çarpışmasından koşarak kaçamazsınız. Dinozorlar bunu denediler, başaramadılar ve hepimiz işe yaramayacağını gayet iyi biliyoruz. Meteorlar birkaç milimetre büyüklükten, birkaç kilometre çapa sahip dev kaya yığınlarına kadar sayısız boyutta ve biçimde olabiliyorlar. Gökcisimleri için genel bir kural vardır; boyutunuz küçük ise sayınız çok, büyük ise azdır. Meteorlar da bu genel kurala uyarlar. Küçük boyutlu meteorların sayısı, daha büyük boyutlu olanlardan çok daha fazladır. Örneğin, mikrometeor diye anılan ve boyları birkaç milimetre ile bir irice bir taş büyüklüğünde olan meteorların miktarı muazzam boyutlardadır. Ve bu mikrometeorlar, durmaksızın gezegenimize çarparlar. Geceleri yıldız kayması olarak gördüğünüz şey, aslında bu minicik meteorların atmosferimize girip yandığında ortaya çıkardıkları ışıltıdır. Boyutlar büyüdükçe sayı azalır. Gezegenimize çarpma ihtimalleri de düşer. Ancak, bu ihtimalin düşüklüğü, düzenli olarak meteor çarpışmaları yaşadığımız gerçeğini değiştirmez. Gökbilimcilerin yaptığı hesaplara göre, her 100 yılda bir yeryüzüne ulaşabilen, ancak pek hasara yol açmayan birkaç metre çapında bir meteor gezegenimize düşer. Her birkaç bin yılda bir ise, irice bir krater açma potansiyeli olan, ama verdiği hasar sadece yakın çevresi ile sınırlı olan büyüklükte meteor yeryüzüne ulaşır. Zaman aralığı arttıkça, büyük meteorların çarpma ihtimali de artar. Ortalama her on-onbeş bin yılda bir, rahatlıkla büyük bir şehri veya ülkeyi haritadan silebilecek büyüklükte bir göktaşı çarpmasına maruz kalırız. Bu tarz büyük çarpışmalar çok büyük yıkıma sebep olduğu gibi, küresel çapta felaketlere de yol açar. Ve yine her birkaç yüzbin yılda bir de, yeryüzündeki hayatın büyük kısmını yok edebilecek olan, birkaç km çapındaki büyük göktaşları gezegenimize düşer. Öncelikle şunu söyleyelim: Meteor çarpmalarının ortaya çıkardığı patlama etkisi, ancak atom bombaları ile kıyaslanabilecek büyüklüktedir. Sadece 100 metre çapında bir göktaşı, yeryüzüne düştüğünde japonya'ya atılan atom bombasının yüzlerce katı büyüklüğünde bir etki yaratır. Unutmayın, ABD Arizona'daki 1.2 km çapa sahip krateri oluşturan meteorun boyutu 30 ila 50 metre civarındaydı. Bir meteor çarpmasından korunmanın yolu biraz şanslı olmaktan ve çarpışmayı makul bir süre önce öğrenmekten geçer. Bu konuda fazla iyimser konuşmak gereksiz olduğu için baştan söyleyelim; bulunduğunuz bölgenin birkaç km yakınına düşecek 100 metre çapında bir meteordan kurtulma ihtimaliniz, sayısal lotoyu üst üste iki kere kazanma ihtimalinizden daha düşüktür. Ne yapabilirsiniz peki? Böyle bir meteorun yakınınıza düşeceği haberini aldığınızda ilk yapmayı düşünmeniz gereken şey, bir an önce o bölgeden olabildiğince uzağa gitmek olmalı. Bunu nasıl yapabilirsiniz bilmiyorum ama, 100 metre çapında bir meteor, çarptığı bölgede birkaç km çapında dev bir krater açar. Bu kraterin içinde yer alan bölgede ne yaparsanız yapın, hayatta kalma şansınız yoktur. Büyük ihtimalle hiçbir şey hissetmeden milisaniyeler içinde buharlaşırsınız. Eğer bu kraterin birkaç km yakınında yer alıyorsanız, oluşacak şok dalgası ile paramparça olursunuz. Eğer yine oluşacak kraterden birkaç km uzakta bir yeraltı sığınağına girdi iseniz, oluşacak devasa sarsıntı büyük ihtimalle sığınağınızı veya sığınağınızın çıkışını yerlebir edecektir. Ama sığınağınızın ayakta kalacağını farzedelim biz. Çarpışma sırasında çok büyük bir ısı enerjisi açığa çıkacaktır. Bu enerji, çarpışma bölgesindeki tüm havanın hızla yükselmesine neden olur ve o bölgede dev bir hava boşluğu meydana gelir. Ancak, bu hava boşluğunun dolması gerektiğinden, çarpışma bölgesinin çevresindeki daha soğuk hava muazzam bir hızla yükselen havanın yerini almaya çalışır. Bu, çok büyük bir vakum etkisi yaratır ve sığınağınızın içindeki tüm hava aniden boşalır. Yani hasar görmeseniz bile, havasızlıktan boğulursunuz. Dolayısıyla sığınağınızın bir havalandırma girişi olmaması, sıkıca kapalı, kendi kendine yeter bir oksijen sistemine sahip olması gerekir. Göktaşı biraz daha büyük ise, örneğin 200 metre çapa sahipse, yukarıda anlattığımız senaryo çok daha büyük boyutlarda gerçekleşir. Krater daha fazla büyür ve kraterin çevresindeki yaşamın tümüyle silineceği alanın çapı da onlarca km'ye çıkar. Dolayısıyla, 200 metre çapında bir göktaşının örneğin İstanbul'a düşeceği haberini aldıysanız, yapacağınız en akıllıca iş saklanmayı gizlenmeyi bırakıp en yakın güvenli şehirler olan Bursa, Zonguldak veya Edirne gibi yerlere gitmek olmalı. Bu şehirlerde hayatta kalma ihtimaliniz epey yüksek olur. Bu arada gideceğiniz şehrin denize yakın bir kısmında bulunmayın. İstanbul'a bu boyutta bir meteor düştüğünde, büyük tsunamilere sebep olacaktır. Meteordan kaçarken tsunamiye yakalanırsınız mazallah. 300-400 metre çapa sahip bir göktaşını haber aldıysanız, size tavsiyemiz en az 500 km uzakta bir şehre kaçmanız. Burada hayatta kalma ihtimaliniz artar. Ancak, böylesi büyük bir çarpışma gökyüzünü zehirli gazlarla, duman ve isle dolduracaktır. Ülkenin üstünden bu zehirli ve karanlık dumanın kalkması haftalar sürecektir. Bu süre içerisinde binlerce insan zehirlenerek hayatını kaybedecek. Dolayısıyla buna bir çözüm bulmanız gerekir. Sürekli gaz maskesi ile dolaşın. Güneş ışınları kesilip hava aniden soğuyacağından sıkı giyinin, ısınma yöntemleri geliştirin. Meteorun boyu biraz daha büyüdüğünde, örneğin 1 km'ye çıktığında Türkiye'nin neresinde olursanız olun, haberi duyduğunuz anda ülkeyi terketmenin hesaplarını yapmaya başlayın. Uzağa gidin, epeyce uzağa. Örneğin Finlandiya, Portekiz, Nijerya , Hindistan, Çin, Japonya ve hatta mümkünse Avustralya veya Amerika'ya gidin. Çarpmanın yarattığı yıkımlardan burada kurtulabilirsiniz. Ama unutmayın, yıkımdan kurtulsanız bile sizi çok zor bir hayat bekliyor olacak. Güneş uzun süre, aylar boyunca gökyüzünde görünmeyecek. Bitkilerin, çam, kavak, çınar gibi dayanıklı ağaçlar haricinde çoğu ölecek, ortalık çok soğuk olacağından hayvanlar telef olacaklar. Bol ağaçlık bir yerde olmaya özen gösterin bu yüzden. Isınmak için bol bol keseceğiniz ağaç olur. Yiyecek sorununu da hallederseniz, 1-2 yıl kadar dayanmaya çalışın. Bu arada, Türkiye'ye dönemeyeceksiniz, çünkü malesef ülkemizin ortasında en az 50 km çapa sahip bir krater olacak ve bu kraterin yüzlerce kilometre çevresindeki alan tümüyle çölleşecek. Çölde yaşarım diyorsanız, siz bilirsiniz tabi. Nasılsa hayatta kaldınız, keyif sizin. Eğer gezegenimize yaklaşan 5 ila 10 km çapında bir göktaşını haber aldıysanız, üzgünüm ama Dünya üzerinde hayatta kalabilmeniz pek mümkün değil. Çarpma etkisinden kurtulsanız bile, atmosfere yayılan sıcak yakıcı havanın etkisiyle canlı canlı pişip öleceksiniz. Çarpma bölgesinden çok uzakta, 10 bin km kadar ötede iseniniz, yer altında bir sığınakta saklanmayı deneyebilirsiniz. Ancak, bulunduğunuz sığınağın da darmadağın olacak yerkabuğuyla birlikte yok olma tehlikesi var. Ama bir şekilde hayatta kalabilirseniz, böcek ve solucan yiyerek, şanslıysanız bir iki fare yakalayarak, yosunları kemirerek hayatınızı sürdürebilirsiniz. Ama unutmayın; Dünya bitti. Sizin ömür süreciniz içinde bir daha asla eskisi gibi olmayacak. Güneş ışığı onlarca yıl boyunca gökyüzü kaplayan toz yüzünden görünmeyecek. Dünya buz tutmuş bir gezegen haline gelecek. Haaa şansınız varsa, o günlerde Mars ve Ay turizmi başlamışsa hemen oraya kaçın. Böbreğinizi satıp Mars bileti alın. Yapamıyorsanız, yukarıda söylediğimiz şekilde hayatta kalmaya çalışın. Çarpacak göktaşı eğer 20-100 km arasında ise, boşuna kurtulma yolları aramayın. Kalan günlerinizin tadını çıkarın. Ya da az önceki tavsiyemize uyup, böbreğinizi satın ve Mars'a kaçın. Çünkü Dünya tümüyle yerle bir olacak. Mikroorganizmalardan başka hayatta kalabilecek neredeyse hiçbir canlı kalmayacak.


Türk bilim insanlarının yaptığı araştırma, meteor düşmesi sonucu öldüğü kayıtlara geçen ilk insanın Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde yaşadığını ortaya koydu. Gezegenimize sık sık irili ufaklı göktaşları düşüyor ve bu düşen göktaşlarının bir kısmı gözlenip kayıt altına alınıyor. Daha büyük bir kısmı ise, okyanuslara ve yerleşimin olmadığı ıssız bölgere düştüğü için gözden kaçabiliyor. Fakat, göktaşı düşmesi sonucu yaşanan can kayıplarına yönelik elimizde bir vaka kaydı yok. Örneğin geçtiğimiz yıllarda Sarıçiçek'e düşen göktaşı ülkemizde büyük heyecan ve biraz da kısa yoldan zengin olma hevesi yaratmış olsa da, bu olay ne can kaybına, ne de maddi zarara yol açmıştı. Aynı biçimde Rusya göklerinde infilak eden bir göktaşı bina camlarının kırılması sonucu hafif yaralanmalara ve maddi hasara yol açmış olsa da, yine bir can kaybı olmamıştı. Yaralanmaya yol açan kayıtlı ilk vaka, 30 Kasım 1954'te ABD Alabama'da yaşayan Hewlett Hodges isimli bir kadının evinin çatısına düşen meteordan kaynaklı hasar nedeniyle yaralanması. Fakat ne eski çağlarda, ne de modern çağda elimizde meteor çarpması sonucu ölen birine ait kanıt bulunmuyor. Osmanlı devlet arşivlerini inceleyen araştırmacılarımız, üç adet el yazmasına ulaştılar. Bu el yazmaları, şu anda Irak sınırları içinde kalan Süleymaniye'de yaşanan 22 Ağustos 1888 tarihli bir olaya ait görgü tanıklarının ifadeleri içeriyor. Görgü tanığı ifadelerine göre, gökten bir cisim hızla yaklaşıp gökyüzünde patlamış ve ortalığa 10 dakika boyunca yağmur gibi kaya parçaları saçılmış. Saçılan parçalar bir kişinin ölümüne, bir kişinin de felç olmasına yol açmış. Dönemin Süleymaniye valisi, olayın yaşandığına ilişkin bir mektubu, II. Abdülhamit'e eşliğinde bir göktaşı parçasını da ekleyerek göndermiş. Makale yazarlarından arkeolog ve sanat tarihçisi Altay Bayatlı; Abdülhamid Han, o dönemde bölgelerindeki valilerden yaşananlarla ilgili sürekli bilgi, yani tahrirat istiyor. Devlet arşivlerindeki bu belge de bir tahrirat belgesidir. Musul Valisi Darendeli Mustafa Faik Paşa merkeze bu bilgiyi gönderiyor. Gönderdiği belgede taş yağdığını, Süleymaniye'nin doğusundaki Dilaver köyünde bir kişinin öldüğü ve bir kişinin yaralandığını anlatıyor belgede. Dünyada ilk olma özelliğiyle de bu yüzden önemli bir belgedir. diyor. Meteoritics & Planetary Science'da yayınlanan makalede bu olayı inceleyen araştırmacılar, Bu bulgular, göktaşlarının ölüme ve yaralanmalara neden olduğu tarihsel başka kayıtların da hala mevcut olabileceğini gösteriyor diyorlar. Şu anda araştırmacıların amacı, mektupla birlikte gönderilmiş olan meteoriti bulabilmek. Sıkı bir şekilde kayıt ve arşiv tuttuğu bilinen Osmanlı İmparatorluğu'nun bu meteoriti de sakladığını, şu anda arşivlerde bir yerde veya bir müzenin deposunda bulunabileceğini düşünüyorlar. Eğer bu meteorit bulunabilirse, bilinen ilk meteor çarpmasından kaynaklanan can kaybı da kanıtlanmış olacak.


Bilim insanları zaman zaman, gezegenimize düşen meteorlarda yaşama ilişkin ipuçları bulduklarını dile getiriyorlar. Hatta bundan birkaç yıl önce NASA bir meteorda bakteri fosilleri bulduğunu dile getirmişti. Tabi bilim insanlarının bu duyurusundan sonra ortalık yine; Mayalar, Sümerler, Zargonyalılar bizden önce bu canlıları keşfetmişti, biz onlardan bilgi olarak geri olduğumuz için ancak yeni yeni keşfediyoruz gibi akla mantığa sığmayan açıklamalar yapanlar da türedi. Bilim, uzayda başka gezegenlerde hayat olabileceği ihtimalini reddetmez. Bilimle, özellikle astronomi ile azıcık içli dışlı olan biri net bir biçimde bilir ki; dünya dışı hayat gayet mümkündür, hatta varlığı zorunluluktur. Buna rağmen, bilim kanıtlarla ilerler, elinde kanıt olmayan hiçbir bilim insanı; uzayda hayat var hacı demez. Oysa, bir bilim insanı için dünya dışı hayatın varlığı değil, yokluğu sürprizdir. Bu nedenle şimdiye değin, dünya dışında yaşama ilişkin bir veriye ulaşılamamış olması, bilim adamları için düş kırıklığı olmuştur. Çünkü, elimizdeki verilere göre, bu hayatın var olmaması için hiçbir sebep yok. Fakat büyük uzaklıklar; yeterli gözlem ve veri elde etmemizin önünde engel. İşte bu sıkıntı yüzünden; dünyaya düşmüş `meteorit`ler bilim adamlarının dünya dışı yaşam arayışlarında altın değerinde önem taşır. Bunlar, gidip de görmemizin, almamızın mümkün olmadığı çok uzak yerlerden gelir. İlgili meteorda keşfedilip incelenen olası bakteri fosilleri, yüksek ihtimalle dünya dışı bir yaşamı işaret etse de, meteoritlerin dünyada geçirdiği zaman içerisinde buraya yerleşmiş olan dünya kökenli canlılar olma ihtimalini reddedemeyiz. Ayrıca, keşfedildiği düşünülen bakteri fosileri, daha önce olduğu gibi bir `yanılsama` olabilir. Fotoğrafta görebileceğiniz bakteri fosilleri, taşlaşmış mikro yapılardır ve bunun organik bir nesne olup olmadığını anlamanın, şekline bakıp yorumlamaya çalışmaktan başka bir yolu yoktur. Pekala ki bu bakteri şekilleri yüksek sıcaklık vb nedenlerle taşın eriyip yeniden donması sırasında da oluşmuş olabilir. O nedenle konunun aydınlığa kavuşması ve dünya dışı canlı varlığının ispatlanabilmesi için biraz daha, hatta bolca araştırma yapılması gerekiyor. Başka bir deyişle, uzaydan gelen bakteriler bulduk demek için çok çok erken. Nasa'nın açıklamasını Türkçe olarak şuradan okuyabilirsiniz. Evet, her ne kadar söylemeye gönlüm... Amerikan Uzay Ajansı NASA, 13 Nisan...


Ötegezegenleri belirlemek için geliştirdiği yöntemler ile Nobel ödülüne layık görülen Michel Mayor, insanoğlunun hiçbir zaman güneş sistemi dışında yer alan gezegenlere göç edemeyeceğini çünkü bu gezegenlere ulaşmanın çok uzun zaman alacağını söyledi. Mayor bu açıklamayı Madrid'de katıldığı bir konferansta, katılımcıların diğer gezegenlere yerleşebilme ihtimalimizin olup olmadığı sorusuna yanıt olarak yaptı. Mayor ayrıca açıklamasında yaşanabilir bir gezegenin bize yakın sayılabilecek sadece birkaç ışık yılı uzaklıkta olması gibi iyimser bir durumda bile bu gezegene ulaşmanın çok vakit alacağını söyledi. 77 yaşındaki Mayor, ayrıca eğer bir gün Dünya'da yaşamak mümkün olmazsa başka yaşanabilir bir gezegene gideriz fikirlerini ortadan kaldırmak gerektiğini hissettiğini ve bu düşüncelerin tamamen bir çılgınlık olduğunu söyledi. Michel Mayor ve DidierQueloz, 1995 yılının Ekim ayında Güney Fransa'da bulunan gözlemevlerinde kullandıkları aygıtlar ile daha önceleri sadece bilim kurgu dünyasının öğesi olan bir şeyi, yani Güneş sistemimiz dışındaki bir yıldızın çevresinde var olan bir gezegeni keşfetmişlerdi. Astronomi dünyasında bir devrime yol açan bu keşfi yaptıklarında Mayor, Cenevre Üniversitesi'nde profesör, Queloz da Mayor'un doktora öğrencisiydi. Bu keşiften sonra ise sadece kendi galaksimizde 4.000'den fazla ötegezegen bulundu. Filozoflar tarafından tartışılan çok eski bir soruydu bu: Evrende daha başka dünyalar var mı? Mayor da artık Dünya'ya benzer ve bize en yakın gezegenleri inceleyebildiğimizi; meslektaşları ile birlikte bu gezegenleri aramaya başlayarak üzerinde araştırmalar yapmanın mümkün olduğunu gösterdiklerini belirtti. Mayor'a göre bir sonraki nesil soru ise bu gezegenlerde yaşamın olup olmaması. Ancak bu sorunun cevabını henüz bilmediğimizi ve bu cevabı bulabilmemizin tek yolunun uzaklarda yaşamın olup olmadığını belirleyecek bir yöntem geliştirmek olduğunu da açıklamasına ekledi.


Özellikle ABD'nin milli coğrafya kanalı National Geographic ve ekürisi Discovery Channel'da yayınlanan belgesellerde sıklıkla ve ısrarla Dünya yörüngesindeki mikro meteor adlı parçacıkların ne kadar tehlikeli olduğundan bahsedilir. Sanıldığının aksine bu meteorlar bir çakıl taşı veya leblebi, fıstık büyüklüğünde değildir. Çünkü bu büyüklükteki bir obje mikro meteor değil, doğrudan meteor olarak adlandırılabilir. Birkaç milimetreden büyük olmayan mikro meteorlar, çoğunlukla bir kum tanesinden daha küçük, hatta toz zerresi kadardır. Normal şartlarda bir kum tanesi bırakın bir uzay aracını, en narin insana bile zarar veremez. Bununla beraber, başıboş dolaşan bu parçacıklar sahip oldukları, saniyede onlarca kilometreyi bulan muazzam hızları nedeniyle uzayda büyük zarar verme potansiyeline sahiptir. Örneğin, Patara kumsallarındaki bir kum tanesi büyüklüğünde olan biri, Dünya yörüngesinde saniyede 8-10 km hızla gezinirken başınızı hedef almış biçimde size rastlarsa, alnınızdan girip başınızın arka tarafından rahatlıkla çıkacaktır. Tahmin edeceğiniz üzere, bu sizi öldürür. Aynı kum tanesi bir uzay aracına çarptığında da metal yüzeyini hızına bağlı olarak delip geçebilir. Hareket halindeki bir cismin sahip olduğu kinetik enerji, hızına bağlıdır. Hızınız fazla ise, kütleniz küçük de olsa potansiyel enerjiniz daha yavaş eşdeğer kütleye sahip cisimlerden fazla olur. Bir mermiyi, elinizle karşınızdakine fırlatırsanız ona hayati bir zarar veremezsiniz, ancak aynı mermiyi bir tabancadan çok yüksek hızla fırlattığınızda ölümcül yaralanmalara sebep olacağını hepimiz biliriz. Mikro meteorlar da böyledir. Sözün kısası, uluslararası uzay istasyonu ve yörüngedeki uydularımız mikro meteorlar tarafından kolaylıkla işlemez hale getirilebilirler. Oysa, hepimiz biliyoruz ki, Dünya yörüngesindeki uzay araçlarımız yıllardır tıkır tıkır çalışıyor. En azından Turksat uyduları ve GPS uydularını hemen hepiniz televizyonunuzda ve navigasyon cihazlarınızda kullandığınız için çalıştıklarından eminsiniz. Hepsi oradalar. Çok sayıdalar ve çok tehlikeliler. Ancak atladığımız bir şey var; uzay çok büyüktür. Evet, gezegenimizin yörüngesinde her dakika milyonlarca mikro meteor geziniyor. Fakat, Dünya yörüngesi ve Güneş Sistemi o kadar büyük bir alana sahip ki; bir mikro meteor ile karşılaşma ihtimaliniz, üç büyüklerden birinin Şampiyonlar Ligi kupasını almasından daha düşük. Yine de tabii ki tedbirli olmakta fayda var. Uzay yürüyüşü yapan bir insan küçük bir hedef olabilir ama, yapay uydular büyük hedeflerdir ve her zaman mikro meteorlar tarafından vurulabilirler. Ki, mikro meteorların hışmına uğrayıp zarar görmüş uydular da oldu. O nedenle, uyduların hayati parçaları olası bu çarpışmalara karşı elden geldiğince dayanıklı kaplamalarla örtülüdür. Her ne kadar uydulara hayat veren Güneş panelleri korumasız olsalar da, bu paneller yüzeylerindeki hüclerelerin bazıları çalışmaz hale gelse dahi diğer hücrelerin enerji üretmeyi sürdüreceği biçimde dizayn edilirler. Yörüngedeki Uluslararası Uzay İstasyonu ise, en büyük ve en açık hedef konumunda. İçinde oluşturulan yapay bir çevrede insanların yaşadığı istasyonun koruması elbette ki daha fazla. İstasyonu oluşturan modüllerin dış kısmı, olası bir çarpışmada içteki yüzey zarar görmeyecek bir zırh ile kaplı. İstasyon modüllerinde kullanılan bu zırh, aslında aralarında bir boşluk bulunan iki ince alüminyum panelden oluşuyor. İlginç biçimde, aralarında boşluk bulunan iki ince metal levha, çok daha kalın tek bir levhadan daha büyük koruma sağlayabiliyor. Şöyle ki: dıştaki ince levhaya çarpan mikro meteor, bu çarpmanın etkisi ile kinetik enerjisinin büyük kısmını yitiriyor ve aynı zamanda parçalanıyor. Aradaki boşluktan geçip arkadaki levhaya çarptığında hasar verecek enerjisini yitirmiş oluyor. Böylelikle, astronotlar uzay istasyonunda güven içinde yaşayabiliyorlar. Bu arada söylemek gerekli: Uzay istasyonunun modülü böyle bir çarpışmada hasar görüp hava sızdırmaya başladığında, filmlerde gördüğünüz gibi sakız yapıştırarak hava kaçağını engelleyemezsiniz. Aklınıza, yakında Dünya yörüngesinde Hubble'ın yerine kullanılmaya başlayacak olan ve evrene açılan yeni gözümüz olacak; açıkta yalın ayak başı kabak duracak dev aynalarıyla James Webb uzay teleskobu gelmiş olmalı. Müsterih olunuz. Bilim insanları belgesel izleyerek bilim yapmıyorlar ve yukarıda anlattığımız her şeyi ve çok daha fazlasını biliyorlar. James Web'in mikro meteorlar tarafından zarar görme ihtimali, onu uzaya gönderirken kullanacağımız roketin patlama ihtimalinden çok ama çok daha az. Ayrıca, James Webb uzay teleskobu, Dünya ve Güneş arasındaki kütle çekimin eşitlendiği Lagrange noktalarından birinde yer alacak. Bu bölgede, mikro meteor sayısı hem daha az, hem de denk kütle çekim nedeniyle hızları oldukça yavaştır. Yani, zarar görme ihtimali üç büyüklerden birinin Şampiyonlar Ligi şampiyonu olma ihtimalinden, sizin Sayısal Loto'da büyük ikramiyeyi üst üste 5-6 defa kazanma ihtimalinize kadar büyük, amiyane tabirle imkansıza yakın bir düşüş gösteriyor. Nihayetinde, bir mikro meteor ile karşılaşmanın devasa uzay boşluğunda düşük bir ihtimal olduğunu, çarpışma riski daha fazla olan büyük uzay araçlarının ise iyi korunduğu, Neyşınıl Coğrafik belgesellerinde her şeyi abartmaktan hoşlandıklarını sanırım öğrenmiş olduk.


Milankoviç Döngüleri olarak adlandırılan fikre göre; Dünya'nın Güneş çevresindeki yörüngesi zaman içinde periyodik olarak çok büyük değişimler geçirir. Hepimizin çok iyi bildiği üzere Dünya'mız, Güneş'in etrafındaki elipse yakın daire şeklindeki yörüngesinde 4,5 milyar yıldır dolanıyor. Bu eliptik yörünge sırasında Dünya Güneş'e en yakın konumda 147 milyon km mesafede iken, en uzak konumunda ise 152 milyon km mesafede yer alır. Gezegenimiz, yine aynı şekilde yıldızımız etrafındaki bu dolanım hareketini gerçekleştirirken, kendi ekseni etrafındaki 24 saatlik dönüşünü de sürdürüyor. Peki Dünya'nın 4,5 milyar yıldır bıkmadan usanmadan sürdürdüğü bu dolanma hareketlerinde hiçbir değişiklik olmuyor mu? Aslına bakarsak bu soruya hayır cevabı vermemiz pek mümkün görünmüyor. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Sırp bilim insanı Milutin Milankovitch, yapmış olduğu çalışmalarla Dünya'nın Güneş'in etrafındaki ve kendi ekseni etrafındaki dönüşünün sabit olmadığını ve belli zaman periyotlarında değişiklik gösterdiği iddiasında bulundu. Milankoviç'in kendi adı ile anılan bu döngülere genel olarak Milankoviç Döngüleri deniliyor. Milankoviç'in çalışmalarına göre; Dünya'mızın Güneş etrafındaki elips şeklindeki yörüngesinin basıklığı, Güneş Sistemi'nin iki büyük gaz devi olan Jüpiter ve Satürn'ün muazzam kütle çekim kuvvetlerinin etkisi ile 100 bin yıllık periyotlar ile değişim gösterir. Milankoviç'e göre, yeryüzünde izlerini gördüğümüz büyük iklim değişimlerinin, sıcak ve soğuk dönemlerin nedeni de gezegenimizin yörüngesindeki bu değişimdir. Bu fikrin dayandığı çıkış noktası; jeolojik çalışmalarda gezegenimizdeki kayda değer büyüklükteki iklim değişikliklerinin yaklaşık olarak 100'er bin yıllık zaman dilimlerine denk geldiğinin görülmesidir. Her ne kadar bu değişimlere jeologlar ve iklim bilimciler farklı sebepleri cevap olarak verebiliyor ve kanıtlar sunabiliyor olsalar da, Mulitin Milankoviç böyle spekülasyona açık bir açıklama getirmeye çalışmıştır. Ancak, şimdiye kadar yapılan çalışmalarda Milankoviç'in bu düşüncesini doğrulayacak hiçbir kanıta ulaşılamadı. Milankoviç döngüleri, yeryüzündeki iklim değişikliklerini açıklayabilmek adına ortaya atılmış, kayda değer kanıtlara sahip olmayan, hatta derinlemesine incelendiğinde çok sayıda soruna sahip bir fikir olarak duruyor şimdilik. Dolayısıyla Milankoviç döngüsü, bilim dünyasında üzerinde çalışmalar yürütülen veya destekçileri olan bir fikir değil. Bununla birlikte Dünya'nın kendi eksen eğikliği gerçekten de değişkenlik göstermektedir. Dünyanın eksenin açısı yaklaşık 41 bin yıllık zaman dilimi içerisinde 22,1 ile 24,5 derecelik eğimler arasında değişkenlik gösterir. Bugün bu eğiklik açısının 23,5 derece olduğunu biliyoruz. Ayrıca yine Dünya'mızın ekseni 25.800 yıllık zaman dilimleri içerisinde tıpkı yere bırakılmış bir topaç gibi yalpalar ve uzayda konik biçiminde bir alanı tarar. Bugün gökyüzüne baktığımızda bize kuzey gök kutbunu gösteren yıldız, Kutup Yıldızı olarak adlandırdığımız Polaris'tir. fakat bu her zaman bu şekilde olmamıştır. Bu şeref, eski Mısır çağlarında Ejderha Takım Yıldızı'nda yer alan Thuban Yıldızı'na aitti, gelecekte de Vega'ya ait olacak. Bu konuyla ilgili detaylı bilgi için kutup yıldızı neden sabittir? isimli makalemize göz atmanız, daha detaylı bilgi edinmeniz açısından faydalı olacaktır.


Yapılan çalışmalara göre, astronomların düşündüğünden daha çok sayıda Dünya dışı gezegende hayat olabilir. Araştırmacıların yeni geliştirdiği Habitable Zone Gallery Yaşanabilir Bölge Galerisi adlı çevrimiçi araç, yıldızlarında tam da suyun var olabileceği bölgede bulunan tüm Dünya Dışı Gezegen Sistemlerini gözlemliyor ve tespit ediyor. Ama bilim insanları her zaman Dünya-benzeri bir yaşam için, yörüngeleri tam olarak yaşanabilir bölgenin ortasından geçen gezegenlere umutlarını bağlamak zorunda olmayabilirler. Çok sayıda ötegezegenin aşırı eliptik ve alışılmışın dışında yörüngelere sahip olduğunu belirten bilim insanları, bu tür gezegenlerin kısa sürelerle elverişli yaşam koşullarına sahip olabileceklerini söylüyor. Ayrıca Dünya'daki araştırmalar da canlıların sıcak ve soğuk ya da kuru ve nemli koşullar arasındaki ani dönüşümler esnasında hayatta kalabileceğini gösteriyor. NASA'ya bağlı Exoplanet Science Institute'den başyazar Stephen Kane bir demecinde, bazı organizmaların soğuk şartlar altında metabolizmalarını sıfırlayarak çok uzun süreler hayatta kalabileceklerini belirtiyor. Yine bazı canlıların da aşırı sıcak ortamlara dayanabileceklerini ekleyen yazar, gerçekleştirdikleri çalışmalarda Dünya kökenli sporların, bakterilerin ve likenlerin hem Dünya'nın hem de uzayın ağır koşullarında hayatta kalabildiklerini gözlemlediklerini söylüyor. Büyük organizmalar için elverişli şartlar barındırmasa dahi, Dünya dışı gezegenler olası daha küçük ve basit yaşam formları barındırıyor olabilir. Zira dünyamızın, hayatın oluşmaya başladığı erken dönemlerinde insanoğlu yaşamayı başaramazdı. Başyazar Kane, Dünya'daki yaşamın gezegenimizin bugünden daha ağır şartlar altındaki çok erken safhalarında geliştiğini söylüyor. Yaşama ev sahipliği yapma potansiyeline sahip birçok ötegezegen; tekil gezegenler değil, de kendi Güneş sistemimizdeki Jüpiter ve Satürn gibi gaz devlerinin uyduları olabilir. Stephen Kane, çok sayıda dev gezegen ve bu gezegenlerin de yine çok sayıda uydusu olduğunu, bu uyduların pekala yaşanabilir bölgede bulunabileceklerini belirtiyor. Başyazarın dikkat çektiği bir başka husus da mevzubahis gezegen ya da uydularının atmosferi hakkında detaylı bilgiye sahip olmamamızdan dolayı, yaşanabilir olmaları hakkında net bilgi elde edilmesinin zor olması. Örneğin hem Dünya hem de Venüs sera etkisine sahip olmasına karşın Venüs'ün yoğun atmosferi yüzeyde kurşunu eritmeye yetecek kadar yüksek sıcaklıklara sebep oluyor. Tüm bunlara rağmen yeni araştırmalar, galaksi boyunca çok sayıda yaşanabilir ötegezegen olduğunu öne sürüyor. Başyazar Stephen Kane ve eş-yazar Dawn Gellino, The Exoplanet Science Institute çatısı altında keşfedilmiş dünya dışı gezegen sistemlerinde ekstremofil yaşam türü adayları tespit etmeye çalışıyor.


Dünya'nın iklimindeki değişimlerde Güneş'in etkisi küçümsenmeyecek boyuttadır. 4,5 milyar yıllık tarihi boyunca Güneş üzerindeki patlamaların Dünya'ya gönderdiği enerji yüklü parçacıklar gezegenimizi ısıtmış veya düşük aktiviteli dönemlerde Dünya soğumaya girmiştir. Bilim insanları yüz yıldan fazladır Güneş'i gözlemlemiş, gözlemler sonucunda Kelebek Diyagramı ve Leke Diyagramlarını ortaya koyup aktivite dönemini inceleme fırsatı bulmuştur. Dediğimiz gibi bu bir senaryodur fakat, gözlemsel çalışmalarla desteklenen bir senaryo. Bu olması muhtemel senaryodan bahsetmeden önce, size daha önce Güneş aktivitesi zayıflığından ötürü meydana gelmiş bir mini buzul çağını anlatalım. Bunu anlatmamızın temel sebebi, bilim insanlarının 2022 yılından sonra öngördüğü mini buzul çağını, gözlemlere dayanarak aynısının yaşanma ihtimalini görmesidir. Bu sorumuzun cevabı Güneş aktivitesi. Yukarıda da bahsettiğimiz gibi Güneş'ten gelen enerji yüklü parçacıklar Dünya'yı ısıtır. Bu parçacıkların yoğunluğu, Güneş yüzeyinde gerçekleşen patlamalardaki kütle atılımına da bağlıdır. Şiddetli ve büyük patlamalar, Dünya'ya bu sebeple normale göre daha fazla parçacık gönderir. Daha fazla gelen parçacıklar, Dünya'yı normalden daha fazla ısıtır. Biraz geçmişe gidelim; mesela 1600'lü yıllara. Güneş patlamaları o tarihlerde bilinmiyordu ama, nasıl oluyor da kayıt altına alınıyordu diyebilirsiniz. Aslında, Güneş üzerinde o tarihlerde de lekeler görülebiliyor ve her gün kayıt altına alınıyordu. Çünkü, lekeleri görebilmek için Güneş'e isli bir camla dikkatlice bakıyor olmanız yeterli. Bu kayıtlardaki lekelerin nedeni o zamanlar bilinmiyordu ama çeşitli fikirler vardı. Zaman ilerleyip teknoloji geliştikçe, o lekelerin Güneş üzerindeki patlamalar sonrasında yüzeyindeki nispeten soğuk bölgeler olduğu anlaşıldı. Bilim insanları; lekeler, patlamalar ve küresel sıcaklık tarihi üzerine yaptıkları çalışmalar sonucunda Güneş patlamalarının Dünya'yı etkilediğini ortaya koyunca, çeşitli modeller ortaya attılar. Bu modeller patlama sayısını önceden tahmin edebilmek için geliştirildi. 2006 yılında kullanılan modele göre 2010 yılında yüksek Güneş aktivitesi bekleniyorken, yıl 2010'a gelince modelin hatalı olduğu düşünüldü. Aslında problem modelde değildi; Güneş aktivitesinde zayıflama vardı. Yeni modeller geliştirildi ve Güneş'in her durumu gözlendi. Royal Astronomical Society'de yayınlanan makalede yüzde 90'ların da üzerinde tutarlılığa sahip modele göre Güneş aktivitesinde zayıflama olduğunu ve önümüzdeki dönemde gerçekleşecek maksimum aktiviteden sonra Güneş'in aktivitesinde zayıflamaya yönelik gidişat görüldüğü yayınlandı. Bu durum akıllara 1500'lü yıllardaki mini buzul çağını getirdi. Yapılan araştırmada, gelecek dönemlerdeki tahmini Güneş lekesi sayısı ile 1500'lü yıllardaki leke sayısı kıyaslandı. Kıyaslama sonucunda aktivite düzeyi çok benzer çıktı. Bu da bilim insanlarında önümüzdeki dönemde bir mini buzul çağına gireceğimiz hissiyatını oluşturdu. Dünya'nın iklimi, Güneş'ten aldığı enerjinin onun aktiviteleri ile değişmesi dışında, başka çok sayıda nedenin bir araya gelmesi ile şekillenir. Örneğin; atmosferdeki bulutluluk oranının uzun dönemli dağılımı, sera etkisi oluşturan gazların miktarı, volkanik faliyetler vs. gibi. Bizler, insan kaynaklı karbondioksit gazı salınımının gezegenimizin küresel ortalama ısı değerlerini yükselttiğini ve bu yükselmenin sürmekte olduğunu biliyoruz. Yine, muazzam sayıda ürettiğimiz besi hayvanlarımızın da atmosfere saldığı metan gazı miktarının büyük boyutlara ulaştığını ve bunun da küresel sıcaklık değerlerinin yükselmesinde etken olduğu bilgisine sahibiz. Yani, Dünya'yı ısıtıyoruz. Ama, bak ne güzel, buzul çağına girecekken bizim sayemizde gezegenin sıcaklığı aynı kalacak diye düşünmeyin. Çünkü, bir buzul çağı her ne kadar kulağa korkutucu geliyor olsa da, bu geçici bir mevsimsel döngüden ibaret. Oysa, bizim atmosfere saldığımız sera gazları maalesef geçici bir sorun değil. Bu gazlar yüzünden bin yıllar boyunca gezegen iklimimiz olması gerekenden daha sıcak seyredecek. Olması gereken derken neyi kastediyoruz peki? Bundan kasıt; gezegenimiz yüzeyinde yaşayan insan dahil tüm canlıların, yani bitkilerin, hayvanların, mikroorganizmaların alışık olduğu çevre koşullarını anlayın. Çoğu hayvan, sadece kendi iklim koşullarında var olabilecek biçimde gelişmiştir. Bir derecelik ısı artışı, canlının bulunduğu bölgedeki bitki örtüsünü değiştirir ve bu bitki örtüsü ile beslenen canlılar ortama adapte olamayarak yok olur. Denizlerde, nehirlerde ve göllerde yaşayan çoğu balık türü için su sıcaklığı büyük önem taşır. Sadece birkaç derecelik sıcaklık değişimi, binlerce balık türünün neslinin tükenmesine neden olabilir. Bunların üstüne, insanlar gibi yüksek adaptasyon yeteneğine sahip canlılar, nesil tükenme tehlikesi yaşamasa da, bulundukları bölgelerdeki iklim değişiklikleri nedeniyle göçler yaşanması da kaçınılmaz olacak. Sular altında kalan kıyı bölgeleri veya çölleşen iç bölgelerde yaşayan milyarlarca insanın daha uygun yerleşim alanlarına göçme çabası, beraberinde ister istemez bölgesel yoğun savaşları ve elbette büyük insanlık dramlarını getirecektir. Sözde bilimin ve gerçek arkeolojik ...


Mira yıldızı, gece göğünde Balina Takımyıldızı içerisinde yer alan değişen kırmızı dev bir yıldızdır. Omikron Balina ya da Harika isimleri ile de tanınan Mira yıldızının parlaklığındaki değişimi ilk fark eden, her ne kadar üzerinde pek bir ciddiyetle durmamış olsa da 13 Ağustos 1596 yılında Hollandalı astronom David Fabricius olmuştur. Bundan çok sonraları ise, 1603 yılında Johann Bayer'in hazırlamış olduğu yıldız kataloğuna, Balina Takım Yıldızı'nın 15'inci parlak yıldızı olması sebebi ile Yunan alfabesinin 15'inci harfi olan Omikron adı ile kayıt yapmıştır. Johann Bayer'in hazırlamış olduğu katalogtan sonra, yine bir Hollandalı gök bilimci olan Johannes Holwarda, 1638 yılında yıldızı tekrar incelemiş ve bu yıldızın daha önce kendisini gözlemlemiş olan diğer iki astronomun kaydettiği yıldızın ta kendisi olduğunu ve parlaklığının da değişken olması gerektiğini fark etmiştir . Üstte Avustralya'daki UK Schmidt Teleskobu ile çekilmiş bir fotoğrafını gördüğünüz Mira, bize yaklaşık olarak 418 ışık yılı uzaklıktadır ve yıldızın görünür dalga boylarındaki parlaklığı her altı aylık periyotlar içerisinde neredeyse yüz kata kadar değişir. Değişim periyodu yaklaşık 332 gün kadardır. Bu sebeple de yıldız, en parlak olduğu dönemde gökyüzünde çıplak gözle görülebilen görece belirgin bir yıldız olmasına rağmen, en sönük olduğu dönemde ancak bir teleskop veya dürbün yardımı ile gözlemlenebilmektedir. Hemen bir çok yazımızda özellikle belirttiğimiz üzere, astronomi bilimini diğer bütün bilim dallarından ayıran çok önemli bir özelliği mevcuttur. Bu da elbette ki amatör astronomlardır. Diğer bilim dallarından farklı olarak amatör astronomlar ellerindeki ekipman ve imkanlar ile gökyüzünü yıllardır taramakta ve gözlemlemektedirler. Elde ettikleri veriler ile de astronomi bilimine ve profesyonel astronomlara yardımcı olmuş ve bir çok önemli keşifte pay sahibi olmuşlardır. Mira değişken yıldızı da keşfedildiği 1638 yılından bugüne kadar amatör astronomlar tarafından sürekli gözlemlenmiş ve tüm maksimumları kayıt altına alınmıştır. Yıldızın parlaklığının değişmesinin en temel nedeni, bütün yüzeyinin içe ve dışa doğru hareket ederek büzüşüp genişlemesidir. Buna diğer bir anlamda zonklama da diyebiliriz. Mira değişkeni, her ne kadar çap olarak bizim yıldızımız Güneş'e oranla çok daha büyük bir yıldız olsa da, kütlesi bizim yıldızımızın ancak 1.2 katı kadardır diyebiliriz. Yıldızın maksimumdaki çapı Güneş'in dörtyüz katı kadarken minimumdaki çapı ikiyüz katı kadardır. Mira yıldızı, ömrünü neredeyse tamamlamış olan bir Kırmızı Dev yıldızdır. Mira B ismiyle anılan ve şu an beyaz cüce olarak gözlemlediğimiz bir eş yıldızı daha vardır. Şu durumdaki hali ile 6 milyar yaşından biraz büyük olan Mira'ya, bizim yıldızımız Güneş'in gelecekteki (4.5 5.5 milyar yıl sonraki) hali desek yanlış bir cümle kurmuş olmayız. Bu yıldızı diğer Kırmızı Dev yıldızlardan ayıran önemli bir özellik mevcut: Yıldız, uzayda alışık olmadığımız bir hızda, saniye 130 km hızla ilerlemekte. Bu hızla ilerleyen yıldızımız, bir taraftan da yüzeyinden çok büyük miktarlarda saçmakta olduğu dış katmanlarını adeta bir kuyruklu yıldız misali 30 bin yıldan fazladır ardında bırakmakta. Işık yılları uzunluğundaki bu gaz kuyruğu ancak kızılötesi teleskoplar ile yapılan gözlemler neticesinde tespit edilebilmiştir. Çekirdeğindeki tüm hidrojeni tüketmiş ve helyuma dönüştürmüş olan yıldızın dış katmanı genişlemiş ve soğumuş durumdadır. Mira yıldızı, zonklamalarına eşlik eden rüzgarlar ile birlikte çevreye çok ciddi oranda yıldız malzemesi savurmaktadır.


Güneş Sistemi'nin Jüpiter ve Satürn'den sonraki en büyük üçüncü gezegeni; Miranda gibi sıradışı bir uyduya ev sahipliği yapan; solgun mavi-yeşil tonlarıyla dikkat çeken buz devi Uranüs gezegenidir. Güneş'e yaklaşık olarak Satürn'ün iki katı yani ortalama 19 Astronomi Birimi (1 Astronomi Birimi; 150 milyon kilometre) uzaklıkta olan Uranüs, ilk bakıldığında aslında çok sıkıcı ve pek ilgi çekici özellik barındırmayan bir gezegen gibi görünse de detaylı bir inceleme ile çok etkin ve karmaşık bir atmosfer sistemine sahip olduğunu rahatlıkla görebiliriz. Kızılötesi dalga boyunda kendisini gösteren koyu şeritler ve Jüpiter'dekilere benzeyen fırtına sistemleri şaşırtıcı düzeylerdedir. Ayrıca Dünya'nın 50 katı kadar bir güce sahip manyetik alana sahiptir. İnce bir halka sistemine de sahip olan Uranüs'ün bilinen 27'den fazla uydusu mevcut. Bunların en büyükleri sırasıyla Titania, Oberon, Umbriel, Ariel ve Miranda'dır. Uranüs'ün uyduları hakkında daha fazla bilgi için bu makalemize bakabilirsiniz. 1948 yılında Gerard Kuiper tarafından keşfedilen Miranda, diğer yukarıda saydığımız başlıca beş büyük uydu arasında en küçük olandır. Yaklaşık olarak 472 km gibi bir çapa sahip olan Miranda, bizim uydumuz Ay'ın ancak yedide biri kadar bir büyüklüğe sahiptir. Gezegeni Uranüs'e oldukça yakın (yaklaşık 130 bin km) uzaklıkta dolanan bu küçük uydu, tıpkı Ay gibi kütle çekim kilidine kapılmış halde gezegenin çevresindeki dönüşünü de 34 saat gibi kısa bir sürede tamamlar. Küçüklüğüne nazaran Miranda'yı bu kadar önemli kılan başlıca özelliği tuhaf görüntüsü ve yüzey şekilleridir. Uydunun şekli tam bir küre biçiminde olmamakla birlikte, yüzey şekilleri bakımından Güneş Sistemi'ndeki diğer hiçbir gezegene, uyduya, asteroide vs. materyale benzemez. Yüzeyinde meydana gelmiş ve iki farklı bölgenin sınırlarını keskin bir şekilde belirleyen hatlar ve yükseltiler hala bilim insanlarının kafasını kurcalamaya devam etmektedir. Miranda, Güneş Sistemi'nin bilinen en yüksek uçurumunu da yine bünyesinde barındırır. Verona Rupes isimli bu uçurum yer yer yaklaşık 20 km yüksekliğe kadar erişebiliyor. Yani bizim bildiğimiz Büyük Kanyon'dan 10 kat daha yüksektir. Bu tuhaf bölgelerin, alt tabakalarda yer alan sıvıların yüzeye çıkıp donması sonucu oluştuğunu savunanlar olduğu gibi, Miranda'nın çok uzun süreler önce yaşadığı bir çarpışma sonucu parçalandığını ve kendi kütle çekimi altında parçaların tekrar bir araya gelip bu eciş bücüş vaziyeti oluşturduğunu düşünenler de bir hayli fazlacadır. Bu ikinci görüşün, günümüzde ilkine nazaran çok daha fazla kabul gördüğünü söyleyebiliriz.


Dünyada Star Wars, James Bond, Harry Potter ve hatta Yüzüklerin Efendisi, ülkemizde ise Hababam Sınıfı, Eyvah Eyvah gibi filmler vardır ki bu filmler çok beğenildiği için devamı çekilmişti. Bizde de mobil uygulamalarla ilgili yazılan ilk yazı da çok beğenildi ve devamı yazıldı. Bilim ile iç içe akıllı telefon ve tablet uygulamalarını listelediğimiz yazımızın devamı ile karşınızdayız.


Daha önce iki bölüm halinde tanıttığımız mobil astronomi ve bilim uygulamalarını anlatmaya devam ediyoruz. Önceki yazılarımızın ilk bölümüne buradan, ikinci bölümüne ise buradan ulaşabilirsiniz. Bu nadide uygulama için geniş kapsamlı bir bilgi uygulaması diyebiliriz. Kısa makaleler ve çeşitli konularla ilgili videoları bu uygulamada bulabilirsiniz. Bunların arasında bilim, psikoloji, astronomi ve çeşitli diğer türlerle ilgili bilgilendirici içerikler bulunur. Uygulamayı aynı zamanda özelleştirebilirsiniz de. Bu, onu istediğiniz şeyleri görmek üzere ayarlayabileceğiniz anlamına gelir. Bir milyondan fazla video ve binlerce makaleden bahsediyoruz. Ara sıra denk gelecek reklamlarla birlikte indirmek ve kullanmak için tamamen ücretsizdir. Kendi alanında en erişilebilir bilim uygulamaları arasında yer alan Curiosity'yi İngilizce konusunda sorun yaşamayan her bilim meraklısına şiddetle tavsiye ediyoruz. Isotope, kısmen konuşan en yeni bilim uygulamalardan birisi. Size elementlerin periyodik tablosunu göstermesinin yanı sıra güzel animasyonlar, ağırlık, yapılandırma, erime noktası, kaynama noktası, atom numarası ve benzeri konularda da her öğe hakkında bilgi verir. Uygulamada 118 öğe var ve ücretsiz sürümü ile özelliklerin çoğunu kullanabiliyorsunuz. Pro sürümü 1,99 ABD Doları tutarında olup her şeyi içeriyor. Khan Academy bir çok konuda sadece temel bilgiler için içeren derin anlatımlardan uzak harika bir uygulama. Bir sürü konuyu çevrimiçi öğrenmeye yönelik harika bir uygulama. Bunlara matematik, bilim, ekonomi ve diğer bir çok ana dal dahildir. Toplam 10.000'in üzerinde video koleksiyonuna sahip olan uygulamada bir ton bilimsel kaynak var. Uygulama, web siteleri ile çapraz platform desteği de destekliyor. Her şey, hiçbir reklam veya uygulama içi satın alma olmaksızın tamamen ücretsiz. Adından da anlayabileceğiniz gibi uygulamamız temel olarak Işık kirliliği haritasını bünyesinde barındırıyor. Havanın ne zaman kararacağını, ne zaman aydınlanacağını da haritanın kenarından takip edebiliyoruz. Ay'ın evreleri ile ilgili bir takvim ve ISS takibi yapabileceğiniz bir menü de özelliklerinin arasında. Aynı zamanda Kuzey ve Güney kutup ışıklarını canlı yayınla izleyebilir, yine canlı yayınlarla ve değişik filtrelerle Güneş'teki patlamalara tanıklık edebilirsiniz. Bahsettiğimiz diğer uygulamalar kadar bilimsel olmasa da 6 yaş ve üstü uzaya meraklı çocukların zevkle oynayabileceği, çocuklarına astronomiyi sevdirmek isteyen ailelerin ilk tercihi olabilecek neşeli bir oyun. TRT'nin meşhur Rafadan Tayfasından Hayri, modifiyeli uzay mekiği ile Güneş Sistemi'nin altını üstüne getiriyor. Uzay istasyonlarında mola vermeyi de ihmal etmiyor. TRT Çocuk kanalında yayınlanan çizgi filmlerden esinlenilerek yine TRT tarafından yaptırılan tüm uygulamaların, çocuk psikologları ve öğretmenler ile birlikte geliştirildiğini, bu nedenle herhangi zararlı bir içerik barındırma ihtimalinin olmadığını da ayrıca belirtmekte fayda var. Karadul tanımı bir ci... Yıldızlar, çoğu zaman çok güzel gör... Herkese merhabalar! Konuya her ne k...


Milyonlarca insanı peşinden sürükleyen ve tamamen ticari bir amaçla insanların duygularını sömüren günümüzün mitleri: Burç safsatası. Bilimin çok gelişmediği dönemlerde, yani bundan binlerce yıl öncesinde gökyüzüne bakan ve yeryüzünün dışında kalan yerlerle ilgili merak duyan insanlar, bir şeyleri kendilerince açıklama gereği hissediyorlardı. Dünya'nın kendi etrafında ve Güneş'in etrafında döndüğünün henüz bilinmediği dönemlerde, insanlar yıldızlara bakarak çeşitli anlamlar çıkarıyorlar, Dünya'yı evrenin merkezi sanarak diğer gökcisimlerinin onun etrafında döndüğünü düşünüyorlardı. Bu nedenle her bir gökcisminin hareketine çeşitli anlamlar yükleyerek kendilerini uçsuz bucaksız ve korku dolu anlamsızlıktan korumak istiyorlardı. İnsanoğlunun böyle bir özelliği vardır: Anlamsızlıktan ve bilinmezlikten korkar; çünkü bu durum onlar için bir belirsizliktir. İnsanoğlu düşünmekten kaçmak için basit cevaplarla, gerçek olmayan anlamlarla kendini oyalar. Astrolojinin bu denli önemliymiş gibi görünmesi ve insanları peşinden sürüklemesinin nedeni de budur. Hayatlarında hiçbir şey başaramamış, akıl ve mantığına güvenemeyen insanlar, başkalarının onlar için yazdığı günlük burç fallarına ve karakter analizlerine bakıyor ve hayatlarını bu tür yorumlara göre şekillendirerek kendilerini tatmin ediyorlar. Bilimin ve teknolojinin gelişmesiyle birlikte Dünya'nın evrenin merkezinde olmadığı, kendi etrafında ve Güneş'in etrafında döndüğü artık anlaşıldı. Evrenin sonsuzluğuna baktığımızda küçücük bir nokta olduğumuzu görüyoruz. Bize benzer milyonlarca gezegen olabileceği ortadayken, kibrimiz yüzünden on binlerce hatta milyonlarca ışık yılı uzaklıktaki yıldızların ve gezegenlerin bizi etkileyebileceği palavrasına inanıyoruz. Birilerinin Ama X burcunun benim hakkımda söyledikleri tamamen gerçek dediğini duyar gibiyiz. Karakterinizi tamamen tarif ettiğini sandığınız burçlara aslında siz kendi kendinizi benzetmeye çalışıyorsunuz. Neredeyse hiçbir kötü yorum içermeyen bu tarifler, hemen hemen herkesin Evet, beni anlatıyor diyebileceği kadar genel ve iyimser yazılmışlardır. Kendilerine astrolog diyen şahsiyetler bilim yaptıklarını ileri sürerek, araştırmaktan ve sorgulamaktan korkan insan sürülerini peşlerine katmakta ve bilimin adını kirletmektedirler. Bilim yaptığını iddia eden bu insanlar, epistemolojiden bihaberdirler. Bu kişilerin tek derdi piyasa ve müşteridir. İnsanlara sahte hayaller satan bu insanları televizyonlara çıkaran, gazetelerde yazılarına yer veren medya sahiplerinin de umurunda değil tabii ki; çünkü onların da tek düşündüğü, her birini para olarak gördüğü, ağlarına takılacak bilinçsiz insanlardır. Dünyada yaklaşık 7 milyar insan yaşamaktadır. Bu 7 milyar insanın hepsine sadece 12 burç düşmekte. Yani her burca yaklaşık 583 milyon insan düşmektedir. 583 milyon insan kendini bir burca göre şekillendirecek, hayatına o burca göre yön verecek, öyle mi? 583 milyon insanın her birine tek bir burcun hitap edebileceğini düşünecek kadar hayalperest olan bilim haşereleri ne yazık ki belirli yerlere gelip topluma bu hormonlu anlayışlarını aşılıyorlar. Evrenin bilgisini salt kendi zihninde arayan bu gerici zihniyetin bilimsel diye ortaya attığı fikirler gerçekte bilgiyi değil de, kendi bireysel varlığını mutlak bilgiye dönüştüren bir zavallılıktır. Bilimsel bilginin gelişimine temeli olmayan asılsız bilgilerle her an zarar veriyorlar. Gerçekliğin oluşumunu betimlerken paramparça bir düşünce yapısıyla mevcut gerçekliği de yok ediyorlar. Bilimsel verilerden yoksun olan, çok şey bilirci tutumlarıyla etrafta kol gezen bilim müsveddelerine karşı sağlam bir şekilde karşı durulmalı ve ticari amaçla insanları sömüren bu kişilere gerekli cevap, biz akıl ve mantık sahipleri tarafından verilmelidir. Astronomi Üzerinden Çocuklara Bilimsel Gelişim Kazandırmak! Siz de dikkat ettiniz mi, çocuklar ... Sık sık soru alıyoruz; "tavsiye ede...


Yaratılan bu kara delik, olay ufku içinde her şeyi oburca yiyen süper kütleli göksel nesnenin küçük bir versiyonu değildir. Daha ziyade, X-ışını enerjisi bir molekülü hedef aldığında, elektronlarının bir çoğunu bırakır ve böylece bir boşluk yaratır. Sonra da tıpkı kara deliğin yaptığı gibi yakınındaki atomların tüm elektronlarını emer. Deneyler; şiddetli X-ışınları olarak bilinen, son derece yüksek enerjili lazer darbeleri üreten SLAC Linak isimli elektron lazeriyle gerçekleşti. Boutet ve arkadaşları daha sonra X-ışını enerjisini yaklaşık 100 nanometre çapında bir noktaya odaklamak için bir dizi ayna kullandılar (Bir insan saçı yaklaşık 70.000 nanometre çapa sahip olup 1 nanometre 1 metrenin milyarda biridir). Bu odaklanmış lazer darbeleri daha sonra, yalıtılmış ksenon atomları ile iyodometan molekülleri (CH3I) ve iyodobenzen (C6H5I) moleküllerini aydınlattı. Yoğun bir enerji, X ışınlarının önce iyot atomlarının en içteki enerji kabuklarında bulunan elektronları emeceği şekilde ayarlandı . İlk önce her şey öngörüldüğü şekilde gerçekleşti: Tıpkı bir tilt oyunu gibi... Dıştaki elektronlar, en dıştaki elektron orbitallerinden en içteki kabuklara doğru basamak oluşturdular ve burada aynı zamanda X-ışını darbeleri tarafından fırlatıldılar. Dramatik olmasına rağmen, bu başlangıç süreci zaten bekleniyordu. Bununla birlikte, X-ışını darbeleri, iyot elektronlarının dış kabuğunu tamamen tüketmekle kalmadı. Normalde 53 elektron içeren iyot atomu, molekül içindeki komşu karbon ve hidrojen atomlarından elektronları emmeye devam etti. Hepsine göre, iyot molekülleri 54 elektron kaybetti başlangıçtaki atomlardan daha fazla. Bütün süreç sadece 30 femtosaniye yani saniyenin katrilyonda birinde gerçekleşti. Sonunda, molekül patladı. Altı atomlu sistem gibi nispeten basit bir şey için bile, hasarın nasıl oluşacağını tahmin etmek oldukça zor oluyor. Bu bulgular, bilim adamlarının sıklıkla kullanılan güçlü lazer darbelerine maruz kalındığında oluşan radyasyon hasarını daha iyi modelleyebilmelerine yardımcı olabilir. Süpernovalar gibi bu yoğun alanları yaratacak bazı göksel olaylar vardır. Bunlar insanların yaşadığı her yerde doğal olarak gerçekleşmiyor diye ekledi. Burada yapılan deney, evrende bildiğimiz ışık dahil her şeyi yutan kara delikler ile ilgili değil. Yani, ortada oluşturulmuş bir kara delik yok. Ancak, çok yüksek enerji düzeyinde, farklı etkiler sonucunda atomların sanki bir kara deliğin kıyısındaymışcasına elektronlarını kaybedebileceği gösterilmiş. Bu yazımızın, sitemizdeki ilk yayın tarihi, 4 Haziran 2017'dir. Kara Delikler, Ölmüş Yıldızları Yeniden Canlandırabilir! Yeni bir araştırmanın öne sürdüğü i...


1827 yıllında, Botanikçi Robert Brown, bir bardak suyun içine bir polen atıyor. Poleni gözlemlediğinde ise, polenin kendi halinde titreşmekte olduğunu görüyor. Fakat bu, öyle büyük bir titreşim hareketi değil. Ancak mikroskopla fark edilebilecek kadar küçük titreşimler. Ama daha sonra gözlemine devam ettiğinde, bu küçük titreşimlerin poleni, suyun içerisinde farklı konumlara sürüklediğini görüyor. Brown bu durumu açıklamak için, önce polenin canlı olabileceğini düşünüyor. Fakat daha sonra bu durumu, daha başka küçük taneciklerle de gözlemleyince, bu düşüncesinden vazgeçiyor. O zamandan beri bu harekete neyin neden olabileceği belirlenemedi. Fizikçiler, onlarca yıl bu hareketin nedenini araştırmaya yanaşmadı. Çünkü Brown zamanında moleküller tartışmalı bir kavramdı. Einstein ve Norbert Wiener, bu hareketin matematiksel temellerini atarak tartışmayı noktaladılar. Bu harekete, Robert Brown anısına Brown hareketi adı verildi. Brown hareketi tamamen rastlantısal bir harekettir. Yani belirli bir düzen içinde gerçekleşmez. Temel fizik bilgimiz varsa, su taneciklerinin rastlantısal hareket ettiğini biliriz. Ki zaten bu da kinetik teorisinin bir sonucudur. Kinetik teorisi her ne kadar gazlara atfedilmiş bir teori de olsa, sıvılar da bu teoriye kısmen uyum sağlamaktadır. Brown hareketini bir örnekle kavramaya çalışalım. Çok istediğiniz bir bilgisayar var. Mağazanın biri, bu bilgisayarları, sınırlı sayıda olmak üzere, çok büyük indirimlerle satmaya karar veriyor. Siz de bu fırsatı kaçırmak istemiyorsunuz tabi. Ama durun! O bilgisayarı sadece siz istemiyorsunuz. Sizin gibi yüzlerce kişi de bu fırsatı kaçırmak istemiyor. Büyük gün geldi. Mağazanın önü hıncahınç dolu. Stoklar tükenmeden o bilgisayarı almanız lazım. Siz de kalabalığın içine girip, yardırarak öne doğru gitmelisiniz. Kalabalığın içerisine girdiniz, ilerleme çalışıyorsunuz. Adeta izdiham yaşanıyor. Dört bir yanınızda, sizi itip kakan insanlar var. Hele bazıları var ki, izbandut gibi. Onlar sizi ittiğinde savruluyorsunuz ve konumunuz değişiyor. Kalabalığın içinde, kimisi güçlü itiyor sizi kimisi zayıf. İşte siz bu kalabalığın içindeki polensiniz. Kalabalıktaki insanlar ise su molekülleri. Su molekülleri sizi belli belirsiz savuruyor. Siz de elinizde olmadan konum değiştiriyorsunuz. Sizi çok yüksekten izleyen başka biri de sizin hareket ettiğinizi görüyor. Brown hareketinin, taneciklerden tutun da borsa dalgalanmalarına kadar kullanım alanı var. Evet, küçücük bir polenden, borsalara uzanan hikayemiz bu. Bilgisayarı alabildik mi diye sorarsanız; maalesef stoklar tükendi. Daha sonra görüşmek üzere. Bu yazımız, sitemizde ilk olarak 17 Mart 2017 tarihinde yayınlanmıştır. Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi ... Kozmik Anafor ve Hypatia Bilim işbi...


Bu koyu kırmızı yıldız, bizim güneşimizin 3 katı kütleye ve 215 katı çapa sahip bir kırmızı dev. Farkettiğiniz gibi biraz fazla şişkin ve şişkinliğinin doğal sonucu olarak yüzey sıcaklığı Güneş'in yarısından az, sadece 2.500 santigrat derece kadar. Buna karşın, dev cüssesi nedeniyle Güneş'ten 4.400 kat fazla aydınlatma gücüne sahip. Bizden yaklaşık 700 ışık yılı uzakta yer alan bu yıldızın böylesine koyu kırmızı görünmesinin nedeni sadece düşük yüzey sıcaklığı değil, karbon yıldızı denilen bir sınıflandırma içinde yer alması. Kırmızı dev yıldızlar, çekirdeklerindeki hidrojenin tümünü helyum'a dönüştürdüklerinde artık helyum yakmaya başlarlar. Nükleer reaksiyona giren helyumun enerji üretmesi ise karbona dönüşmesiyle nihayetlenir. La Superba'nın çekirdeğinde üretilen bu karbonun bir kısmı yüzeye yükselerek yıldızın atmosferine saçılır. Karbonun bir özelliği de, mavi ışığı soğurmasıdır. Bu yüzden yıldızdan yayılan ışığın mavi tonları elenir ve bize sadece kırmızı dalgaboyunda yayılan ışık ulaşır. Dolayısıyla, karbon yıldızları La Superba gibi koyu kırmızı bir renkte ışıldarlar. Kara Delikler, Ölmüş Yıldızları Yeniden Canlandırabilir! Yeni bir araştırmanın öne sürdüğü i...


Texas A&M Üniversitesi Fizik ve Astronomi Departmanından Kevin Krisciunas ve Don Carona, televizyonda ve internette karşılaştıkları Mum ışığını 5 hatta 50 kilometre öteden görebiliriz yazıları üzerine bir araştırma yapmaya ve işin doğrusunu ortaya koymaya karar vermişler. Astronomide gözlem yaparken kullandığımız metotları kullanarak çeşitli hesaplamalar yapan ekip, araştırma sırasında mumdan çıkan ışığın enerji dağılımını Vega'nın enerji dağılımı ile benzer kabul edip, insanların çıplak gözle görme sınırı olan 6 kadir parlaklığa göre kıyaslama yapmışlar . Görme sınırı olarak kabul edilen şehir merkezinden uzak, çok karanlık yerlerde 6 kadir, pratik olarak kabul edilen bir limittir. Işık kirliliği altında boğulan büyük şehirlerde bu görüş maalesef 3 kadir dolaylarındadır ve İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya ve diğer birçok büyük veya küçük şehrin merkezinden 4'üncü kadirden ve daha düşük parlaklığa sahip yıldızlar seçilememektedir. Fakat araştırma ekibinde yer alan Krisciunas'ın 6,3 kadire kadar görebildiğini ve hatta çok keskin görüşe sahip Brian Skiff ve Stephen O'Meara'nın 8,0 kadire kadar görebildiği de makalede belirtmişler . CCD kullanılarak yapılan çalışmada araştırmacılar mumu 338 metre ötede bir noktaya koyarak Vega yıldızı ile karşılaştırma yapmışlar. Göz kararı parlaklıklarını aynı olarak seçmelerine rağmen, şaşırtıcı bir şekilde yapılan ölçümlerde parlaklıkları arasında 2,4 kadirlik bir fark olduğu ortaya çıkmış. Bu da mumdan ölçülen ışığın Vega'dan ölçülen ışıktan 9,3 kat daha parlak olduğu anlamına gelir. İnsan gözünün ışığı algılama şeklini, gece ve gündüz görüşlerindeki farklılığı ve kara cisim ışımasını da hesaba dahil edip hesaplama yapan ekip, bir mum ışığının görülebileceği en uzak noktayı 2,6 kilometre olarak belirlemiş. Bilindiği gibi insan gözü, geceleri çok düşük ışık altında renkleri algılamakta güçlük çeken, bununla beraber siyah beyaz görüşü iyi olan bir yapıya sahip. Her ne kadar teleskoptan çıplak gözle baktığımızda renkleri ve detayları seçemesek de, gri tonlarında oldukça iyi görebiliriz. Elbette bu çok karanlık ortamlardaki gri tonlu görüşümüz kedi, aslan, kaplan gibi yırtıcı hayvanlar ile; fare, yılan vb av olabilen hayvanlar, hatta kimi balıklar ve bazı eklem bacaklılar kadar iyi değildir.


Evrende, evrenin doğası gereği varolan bazı limitler vardır. Işık hızı ve mutlak sıfır, bu limitlerin en bilinenleri ve en katı biçimde sınırları çizilmiş olanları. Bir metali ısıttığınız zaman onu oluşturan parçacıkların kinetik enerjisini arttırmış olursunuz. Kinetik enerjisi artan moleküller, daha güçlü biçimde titreşirler. Aynı şekilde eğer bir bardak suyu buzdolabına soğuması için koyarsanız, bu da bardağın içinde ki suyun sistemle alışveriş yapıp enerji kaybetmesine neden olacaktır ve dolayısıyla enerji kaybettikçe suyu oluşturan moleküller daha hareketsiz bir hale gelecektir. Moleküller ne kadar hareketsizse, su o kadar soğuk, ne kadar hareketli ise, o kadar sıcaktır. Mutlak sıfır (0 Kelvin, 273,15 Celsius, -459,67 Fahrenhayt): bir maddenin sahip olabileceği veya maddeye kazandırabileceğimiz en düşük sıcaklıktır. Daha başka deyişle, maddeyi oluşturan atomların en hareketsiz halidir. Termodinamik dersi almış olanların daha iyi hatırlayabileceği gibi, maddeleri ısıttığımız zaman içsel enerjilerini arttırdığımızdan dolayı entropileri artar. Bunun tam tersi de geçerlidir; eğer bir maddeyi gerçekten aşırı düşük sıcaklıklara kadar soğutursanız, bu da soğutulan maddenin entropisinin azalmasına neden olur. Çünkü hepinizin tahmin edebileceği gibi bu soğutma işlemi, maddenin mikro seviyedeki kinetik enerjilerini kaybedip hareketlerinin muazzam bir şekilde yavaşlaması yoluyla gerçekleşir. Evet, mutlak sıfır noktasında ise madde tamamen hareketsiz hale gelir . Yalnız burada kuantum mekaniği, maddelere mutlak sıfıra ulaşma izni vermez. Çok yaklaşabilirsiniz der ancak, asla o sıcaklığa ulaştırmaz. Şu ana kadar ulaşılmış en düşük sıcaklık 100 pikoKelvin 'dır ki, bu da mutlak sıfırdan yaklaşık olarak 0,000.000.000.1 kelvin daha sıcaktır. Mutlak sıfır noktasında dediğimiz gibi hareket yoktur. Kuantum mekaniğine göre ise, hiçbir yer tamamen hareketsiz değildir. Kuantum dalgalanmaları nedeniyle her yer sıfır noktası enerjisiyle doludur, hatta tamamen vakumlanmış bir ortam bile boş değildir. Kuantum mekaniksel bir sistemin sahip olabileceği en düşük enerji seviyesi, mutlak sıfıra ulaşılmayı imkansız kılar. Dolayısıyla mutlak sıfıra ulaşıp fizik kanunlarını baştan yazmak gibi bir hayaliniz olsa da, bu dalgalanmalardan kurtulamazsınız. Mutlak sıfır noktasında hareket veya herhangi bir kinetik enerji olmaması gerektiği halde, bu enerji dalgalanmaları o sistemin tamamen hareketsiz olmasına izin vermez ve dolaylı olarak sistemin enerji kazanmasına yol açarak sıcaklığının artmasına neden olur.


2020 yılının Ekim ayında NASA, Ay'da büyük bir keşif yapıldığının haberini duyurdu. Bu keşfin, gelecek Ay görevleri ile ilintili olacağı da AKTARILDI. Duyurudan 5 gün sonra da açıklama geldi, Ay'da su bulunmuştu. Evet, yine! Ama önemli bir farkla. Bu defa su, Ay'ın ışık alan yüzeyinde tespit edilmişti. Nasıl yani? dediğinizi duyar gibiyiz. Ay'ın ışık almayan yüzeyi de mi var? Hayır, yok. Aslında bu son su keşfi ile ilgili, özellikle ülkemizde çıkan haberler çok yüzeysel olduğu için ciddi yanlış anlaşılmalar meydana geldi. Konumuz Ay'dan açılmışken bu karışıklıklara da açıklık getirelim. Ay'ın aslında her yüzeyi ışık alır, çünkü Ay da Dünya'mız gibi kendi ekseni etrafında döner. Haliyle her yüzeyi belirli dönemlerde Güneş'ten ışık alır. Ay'ın kendi ekseni etrafında 1 tur dönmesiyle, Dünya etrafında 1 tur dönmesi tam tamına eşit sürede gerçekleşir. Kütle çekim kilidi adı verilen bu durumdan dolayı Dünya'dan Ay'ın hep aynı yüzü görülür. Ay'ın Dünya'dan görülmeyen tarafına halk arasında Ay'ın Karanlık Yüzü denir. İşte karmaşa tam da burada başlıyor. Ay'ın karanlık yüzü ifadesi son derece yanlıştır. Astronomide Uzak Yüz ve Yakın Yüz ifadeleri kullanılır ancak Karanlık Yüz ifadesi kullanılmaz. Uzak yüzün ilk fotoğrafı 1959 yılında Sovyet Uzay Aracı Luna 3 tarafından çekilmiştir. Dahası 2019 yılında, Çin'e ait bir uzay aracı olan Chang-4, ayın uzak yüzüne yumuşak iniş yapan ilk uzay aracı olmuştur. Şimdi sadede gelelim... Eğer Ay'ın her yüzü ışık alıyorsa, daha önce yapılan ve su olabileceği düşünülen keşifler nerede olmuştu? Cevap, gölge yerler. Hem de muhtemelen birkaç milyar yıldır sürekli gölge olan yerler. Böyle yerler, Ay'ın kutuplarındaki kraterler içerisinde mümkündür. Ay'ın Güneş etrafındaki dönüş ekseni, kendi eksenine neredeyse dik olduğu için, kutuplarda yer alan kraterlerin içine ışık düşemez. Bu bölgeler daima gölgede kaldığı için karanlıktır, ısınamaz ve haliyle su varsa da buharlaşmış olamaz; buz olarak kalır. Bu sebeple yıllardır su olması muhtemel bölgeler olarak kutuplara odaklanılmıştı. Bu defa ise Ay'ın gölge olmayan, 2 hafta boyunca sürekli ışık alan ve haliyle 100 santigrat derecenin çok üzerinde sıcaklıklara ulaşan, yani önceden su bulunmadığı düşünülen kısımlarda su izine rastlandı. Ay'da kalın bir atmosfer tabakası olmadığı için Ay'ın genelinde su varlığına dair bir kanıt yoktu; çünkü kaynayan suyun uzaya kaçmasına engel olacak bir etken de yoktu. Bu keşif, suyun sadece bu seferlik bulunduğu yer açısından değil, Ay yüzeyinin tamamına ya da en azından belli kısımlarına yayılmış olabileceği ümidini doğurduğu için ayrıca heyecan yarattı. Eğer ışık almasına rağmen bu bölgelerde su varsa, neden başka yerlerde olmasın fikri akıllara geliverdi. Geçmişte pek çok defa Ay'da su varlığı ile ilgili iddialar ortaya atıldığını söylemiştik. Ancak, suyun kesin varlığından ziyade, suyu meydana getiren oksijen ve hidrojen atomlarının ya da bunlardan oluşan moleküllerin izleriydi bunlar. Diğer ifadeyle; OH sembolü ile gösterilen hidroksil molekülü olması da ihtimal dahilindeydi. Yani bulunan şey; H2O muydu yoksa OH mı, emin olunamamıştı. Bu defa ise yapılan gözlemin sonucunda bulunan maddenin H2O olduğundan pek çok kişi emin. Peki neden Ay'da ısrarla su arıyoruz? Dünyadan götürsek ne olur sanki? sorusu akla gelebilir ilk bakışta. Nasılsa koca koca roketler fırlatıyoruz diye düşünebiliriz. Ancak o iş tam olarak öyle olmuyor. Fırlatılan bir roketin sadece %4'lük kısmı faydalı yüktür. %90'ı yakıtın kendisi ve %6'sı da motorlar veya tanklardan oluşur. Yani 1 kilogramlık yükü uzaya taşımak için 24 kat daha fazla yakıt gerekmektedir. Bunu doğrusal olarak da düşünemeyiz. İlave yük, ilave yakıt demek. İlave yakıt, daha büyük tank ve haliyle daha fazla yük demek. Bu da yeni yük için yine ilave yakıt ve daha da büyük tank derken muazzam miktarlar ortaya çıkarabilir. O nedenle de yanımıza alınması gereken su gibi olmazsa olmaz malzemeler ne kadar az olursa, bunun yerine başka yüklerin taşınması tercih edilebilir. Kısacası Ay yüzeyinde su bulunması, Ay'a gitmeyi ve Ay'da üs kurmayı büyük oranda kolaylaştırabilecek. Olası Ay üslerinde yaşayacak insanlar Dünya'dan su taşımak yerine, oradaki suyu kullanabilecek. Gelelim bu keşfin neden önemli olduğuna. Ay'da topyekun bir koloni için henüz çok erken. Zaten Ay yaşamak için çok da cazip bir yer değil. Atmosfer yok, sıcaklıklar iki hafta kadar süren gece gündüz arasında 200 santigrat derece fark ediyor ve sürekli meteor çarpmalarına maruz kalıyor. Ay'ın yüzey alanı sadece 38 milyon km2. Dünya'nın toplam yüzey alanı 510 milyon km2 ve bunun 149 milyon km2'lik kısmı da karalardan oluşuyor. Yani, Ay'ın toplam yüzey alanı Dünya'daki karaların dörtte biri kadar. Kıyaslama yapabilmek için, Rusya 17 milyon, ABD 10 milyon ve Türkiye 0,8 milyon km2 yüzey alanına sahip. Fakat Ay, güzel bir geçiş noktası olabilir. Bu noktada önemli bir konuyu ele alalım. Ay'a giden ve geri dönen insanlı insansız tüm misyonlar için gidiş kısmı kontrol altında diyelim. Muhteşem hazırlıklar sonrası roket fırlatılıyor, Ay'a ulaşıyor, görevlerini yerine getiriyor ve dönüyor. Peki dönüş nasıl oluyor hiç düşündünüz mü? Ay'da ne uzay üssü var ne de fırlatma rampası. O nedenle Ay yüzeyinden dönmesi gerekecek yük çok az olmalı. Bu noktada en büyük avantaj kaçış hızı dediğimiz ve kütle çekim kuvvetinden kaçabilmek için ulaşmamız gereken minimum hızın, Ay'da, Dünya'dakinin sadece 1/6'sı kadar olması. Bu sayede Dünya'daki kadar büyük roketlere ihtiyaç duyulmuyor. Haliyle, Ay'dan ayrılmak, Dünya'dan ayrılmaktan çok daha kolay. Öyleyse Ay'ı, uzay yolculuklarında bir durak noktası yapmak çok güzel bir fikir. Fakat her şey o kadar da kolay değil. Önce Ay'a, oradan da evrenimizin başka yerlerine gideceksek, Ay'da bir uzay üssü, dahası bir üretim üssü kurulması lazım. Eğer her şeyi Dünya'dan götürüp, Ay'dan tekrar fırlatırsak, bir anlamı olmayacaktır. Çünkü Dünya'dan çıkaracağımız her 1 gram kütle için zaten gerekli enerjiyi harcamış oluyoruz. Oysa Ay yüzeyindeki sudan da faydalanarak, roket yakıtını Ay'da üretmeyi başarabilirsek, asıl faydayı elde etmiş oluruz. Ay'da bulunacak suyun getirebileceği diğer önemli bir fayda da yaşamsal ihtiyaçlar için, orada bulunacak astronotlar tarafından kullanılabilecek olmasıdır. Hatta, uzun vadede eğer çok miktarda su bulunabilirse, solunabilir oksijen elde etmek için de kullanılması da mümkün olacaktır. Sudaki hidrojen ve oksijeni uygun şekilde ayrıştırdığımızda, hidrojeni yakıt, ve oksijeni de solumak için kullanabilirsek, bir taşla iki kuşu gözünden vurmuş oluruz. Bu yeni su keşfinin nasıl yapıldığından bahsedelim biraz da... Keşif, Amerikan Uzay Ajansı NASA ve Alman Uzay Ajansı DLR'in ortak girişimiyle; bilge anlamına gelen ve Stratospheric Observatory for Infrared Astronomy ifadesinin baş harflerinden oluşan SOFIA isimli, Boeing 747 uçağından modifiye edilmiş, adeta uçan bir teleskop ile yerden 14 km irtifada, atmosferdeki su buharının %99'unun üstünde yapıldı. Bu kadar yüksekte yapılmasının sebebi, uçağın ya da teleskobun isminde de geçtiği gibi Infrared yani kızıl ötesi ışınları su buharından etkilenmeden yakalayarak gözlemlemekti. Bu sayede SOFIA, suya has dalga boylarındaki yansımaları yakalayabilecekti ve neticesinde de Ay'ın bol güneşli Clavius Krateri'nde aranan bulguya rastlandı. Ay yüzeyine çarpan meteoritler ile geldiği düşünülen suyun, Ay toprağı içinde bir şekilde güneş ışığından korunarak buharlaşmadığı düşünülüyor. Suyun nasıl geldiği ve orada nasıl buharlaşmadan kaldığı konuları henüz çok ham. Umarım ki önümüzdeki günlerde, daha detaylı bilgilere sahip olabiliriz. Madem Ay'dan bu kadar bahsettik, bir takım ilginç bilgileri de paylaşmadan geçmeyelim. - İngilizce'de tüm gezegenlerin uydularına moon denir. Dünya'mızın uydusu olan Ay ise the Moon olarak isimlendirilerek diğer gezegen uydularından ayrıştırılır. - Güneş sisteminde keşfedilmiş 205 uydu vardır. Ay, bunlar içinde 5. büyük olandır. En büyük uydu, Jüpiter'in uydusu Ganymede'dir. Satürn, bilinen 82 uydusu ile en çok uyduya sahip gezegendir. - Ay'ın herhangi bir an Dünya'dan bakıldığında tam yarısı görünse de, yörüngesel hareketi nedeniyle zaman içinde toplam %59'luk yüzey alanı gözlemlenebilir. Yani Ay'ın Uzak Yüzü %41'lik kısmıdır. - Ay'ın uzak yüzünde bulunan yapay uydulardan, orada oldukları sırada doğrudan sinyal alınamaz çünkü Dünya ile arasında Ay'ın kendisi vardır. Göndereceği ya da alacağı sinyallerin bir başka yapay uydu ile yönlendirilmesi gerekir. - Ay'ın Dünya'dan hep aynı yüzünün görünmesi, Ay'ın kendi ekseni etrafında dönmediği düşüncesine neden olur. Aksine, kendi ekseni etrafında dönmeseydi, Dünya'dan farklı yüzeyleri de görülürdü. - Ay'ın Dünya etrafındaki bir dönüşü 27,3 gün sürer, ancak Ay'ın hilal halinden bir sonraki hilal haline 29,5 gün geçmesi gerekir. Genellikle karıştırılan bu farkın sebebi, bu 27 günlük süre için de Dünya'nın da Güneş etrafında bir miktar yol alması ve Ay'ın Güneş'e göre aynı konumuna gelebilmesi için 2,2 gün daha yol almasının gerekmesindendir.


Bu okuğunuz içerik, bir teyit platformu olan Malumatfurus.org'da yayınlanan bu linkteki yazının, izin alınarak olduğu gibi sitemize eklenmiş halidir. Yazı içeriğindeki bilgilerin doğruluğu, bilim danışmanlarımızca da onaylanmıştır. Sona ermesinin ardından pek hayırlı yad edilmeyecek gibi duran 2020 yılına ilişkin birçok felaket senaryosu ortaya atıldı. Bu senaryoların bazısı gerçekleşirken, bazısı gerçeği yansıtmıyordu. Bazıları ise gerçeği yansıtan iddiaların abartılarak ya da bağlamından koparılarak sunulmasından ibaretti. Malumatfurus.org'da daha önce Dünya'nın yakınından geçecek kozmik ışınların elektronik aletleri zararlı hale getireceği ve Dünya'ya 29 Nisan 2020'de asteroit çarpacağı yönündeki iddiaların asılsız olduğunu aktarmıştık. Bugünkü konumuz ise bilim haberciliğindeki kopyala-yapıştır hastalığı nedeniyle oluşan bir yanlış algı. Güneş'in solar minimum adı verilen daha az aktif bir evre yaşadığı doğru; ancak bu durumun buzul çağına neden olacağına yönelik bir öngörü mevcut değil. NASA'nın Güneş'in sistemine minimum enerji yaydığı bir sürece girildiğine yönelik açıklamaları mevcut; ancak NASA'nın bu açıklamalarında felaket, aşırı soğuk, ürün kaybı, kıtlık, volkanik patlama ya da iklim değişikliği atıflar yer almıyor. Güneş döngüsü, Güneş'in yaşadığı yaklaşık 11 yıllık bir döngüyü tanımlamaktadır. Bu döngü sırasında, manyetik alanının tersine dönmesi sebebiyle Güneş'teki hareketlilik asgari ve azami seviyeler arasında hareket eder. Böylelikle Güneş patlamalarında 11 yıllık aralıklarla düzenli bir şekilde taban ve tavan seviyeleri gözlenir. Solar minimum, Güneş'in yaydığı enerjide yaşanan dalgalanmaların taban seviyesinin yaşandığı döneme verilen bir isim. Solar haraketliliğin zirvede olduğu dönemde daha fazla güneş patlaması ve lekesi gözlemlenmekte iken, solar minimum sürecinde tam tersi durum yaşanmaktadır. Güneş'teki hareketliliğin minimum düzeyde olduğu sırada haliyle Dünya'nın doğal ısınma mekanizması yavaşlar. Minimum güneş enerjisi sırasında Dünya'nın üst atmosferi soğur ve üst atmosfere ulaşan galaktik kozmik ışınların sayısı artar. Galaktik kozmik ışınlar, uzak süpernova patlamaları ve galaksideki diğer şiddet olayları ile güneş sistemine doğru hızlanan yüksek enerjili parçacıklardır. Halihazırda içinde bulunduğumuz düşük Güneş hareketlilik dönemi 24. Güneş Döngüsü (24th Solar Cycle) olarak adlandırılmaktadır. Bir sonraki solar minimum sürecinin ne zaman gerçekleşeceği net şekilde bilinemese de, bilim insanları Güneş döngülerine ilişkin tahminler gerçekleştirmektedir. NASA, 2017 yılında yaptığı açıklama ile 2019-2020 yıllarında beklenen Güneş enerjisi miktarının asgari düzeyde olacağını duyurmuştu. Güneş lekesiz gün sayısını kaydeden Spaceweather.com adlı internet sitesi, işbu yazı tarihi (27 Mayıs) itibarıyla 116 gündür Güneş'te bir leke gözlemlenemediğini aktarmaktadır. ABD'nin Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi'ne bağlı Uzay Hava Tahmin Merkezi ile NASA tarafından ortaklaşa 9 Aralık 2019 tarihinde düzenlenen panel, 24. ve 25. solar döngü arasındaki asgari hareketlilik sürecinin 2020 yılı Nisan ayında yaşanacağını, zirvenin ise 2025 yılında gözlemleneceğini aktarmış. NASA'dan bilim insanları, bir sonraki (25.) Güneş döngüsü sürecinin içinde bulunduğumuz döngüden daha zayıf olacağını tahmin etmektedir. NASA, tarihte gözlemlenen Güneş'in hareketliliğine ilişkin en düşük seviyenin 17. yüzyılda yaşandığını aktarmaktadır . Herhangi bir güneş lekesi gözlemlenmeyen ardışık gün sayısı rekoru 1019 gün ile 1913 yılında kaydedilmişti. NOAA ve NASA ayrıca, 24. solar döngü olarak tanımlanan içinde bulunduğumuz sürecin 11,4 yıl ile gözlemlenen döngüler arasında 7. en uzun olduğunu belirtmişti. NASA, Güneş'in enerji üretiminin, 11 yıllık döngü boyunca sadece % 0,15 değişiklik gösterdiğini aktarmaktadır. Yani, basınımızda aktarılan en son böyle bir durum 1650 ile 1715 yılları arasında yani Buzul Çağı'nda yaşanmıştı iddiasının herhangi bir doğruluk payı bulunmuyor. NASA Küresel İklim Değişikliği Birimi'nin 13 Nisan 2020 tarihinde yayımladığı Beklenen Bir Mini Buz Çağı Yok başlıklı yazıda yeni bir uzun süreli düşük güneş hareketliliği sürecinin iddia edildiği gibi bir sıcaklık düşüşüne ve buzul çağına yol açmayacağını belirtmişti. Bahse konu metinde ayrıca, Güneş'in hareketliliğindeki düşüşün ancak insan faaliyetlerinin neden olduğu birkaç yıllık ısınmayı dengelemeye hizmet edebileceği, fosil yakıtlardan kaynaklanan sera gazı emisyonlarının neden olduğu ısınmanın uzun bir solar minimum sürecinin yol açacağı soğumadan 6 kat daha fazla olduğunu aktarmıştı. Küresel sıcaklık artışına yol açan temel etkenin insan tüketimi kaynaklı sera gazı emisyonlarından kaynaklanan ısınma olduğunu vurgulayan NASA, Güneş'teki mevcut aktivite düşüşü 1 asır sürse dahi, küresel ısınmanın varlığını sürdürmeye devam edeceğini vurguluyor. NASA'nın paylaştığı yukarıdaki grafik, 1880 yılından bu yana ölçümlenen küresel yüzey sıcaklığı değişikliklerini ve Dünya'nın Güneş'ten aldığı enerjiyi watt olarak karşılaştırmaktadır. Daha ince çizgiler yıllık seviyeleri gösterirken, daha kalın iken hatları 11 yıllık ortalama eğilimleri göstermektedir. Dünya'nın aldığı Güneş enerjisi miktarı, 1950'lerden bu yana net bir artış göstermeksizin 11 yıllık doğal iniş çıkışları izlese de küresel sıcaklık seviyesinin belirgin bir şekilde arttığı görülebilmektedir. Bu nedenle NASA, Güneş'in son yarım yüzyıl boyunca gözlemlenen küresel sıcaklık ısınma eğilimine neden olmasının son derece düşük bir ihtimal olduğuna inanmaktadır. NASA tarafından yayımlanan bazı akademik çalışmalarda Güneş'teki hareketlilik değişikliklerinin düşük şiddetli depremlere yol açmasının olası olduğunun aktarıldığı görülmektedir. Ancak, içinde bulunduğumuz süreçle ilgili NASA'nın özel bir deprem felaketi tespiti ya da uyarısı bulunmamaktadır. Konuyla ilgili açıklama yapan bilim insanları, Güneş döngüsü ve döngüyle ilgili rasyasyondaki kısa vadeli değişikliklerin, Dünya iklimindeki değişiklikleri yönlendiren ana etken olamayacağı konusunda hemfikir. Basında yer aldığı şekilde, solar minimum sürecinin kuraklık, soğuk, deprem, iklim değişikliği gibi sonuçlara yol açacağı yönünde felaket tellallığı yapan uzmana rastlayamadık. Norveç Meteoroloji Enstitüsü'nden Rasmus Benestad ise Güneş aktivitesi ve iklim değişikliği arasında ikna edici bir bağlantının bulunmadığını, son yıllardaki küresel ısınma eğiliminin Güneş enerjisindeki farklılılık ile açıklanamayacağını aktarmış. Felaket tellallığı olarak tanımladığımız basın kuruluşlarının felaket ve kaos içerikli asılsız haber paylaşımları bir alışkanlık hale gelmiş vaziyette. 2020 yılının buzul çağı başlangıcını aktaran haber platformlarının birkaç ay öncesine kadar NASA'nın 2020 yılının en sıcak yıl olacağına dair açıklama yaptığına yönelik asılsız iddiayı paylaştığını da bu vesileyle hatırlatmış olalım. NASA'nın son Mars yüzey aracı Perse...


Uzayın bize ne yapacağını kestiremiyoruz. Söz konusu görmüş geçirmiş astronot Scott Kelly olduğunda , NASA elbette şanslı durumda. Çünkü, kendisinin genetik olarak tamamen kopyası olan bir tek yumurta ikizi var. İkizler, birçok biyolojik sorunun cevabını verebilir. Bu durum, uzay dairesinin, mikro yerçekiminde geçirilen uzun dönemlerin insan vücudunu nasıl etkileyebileceğini anlamak için mükemmel bir fırsata sahip olduğu anlamına geliyor. NASA'nın İkizler Çalışması'ndan ilk sonuçların gelmesiyle birlikte, bazı durumlarda etkilerin, bilim insanlarının beklediğinin tam tersi olduğu netlik kazanıyor. Araştırmacılar, insanların dış uzay şartlarına uzun vadeli maruz kalmaktan nasıl etkilendiğini anlamak için on yıllardır uğraşıyordu. Bir kere, örnek boyutu inanılmaz derecede ufak; Uluslararası Uzay İstasyonu'nda herhangi bir zamanda sadece 10 kişi yaşayabiliyor, ve insanları uzaya sadece son 50 yıldır gönderiyorduk. Üstelik, kontrol grubu sorunu da var; her insan farklı, bu yüzden eğer belirli bir kişi uzayda biyolojik ve genetik değişimler yaşarsa, aynı şeyi Dünya'da yaşasalardı durumlarının farklı olup olmayacağını bilmenin bir yolu yok. İşte bu yüzden Mark Kelly çok önemli; kendisi, Scott'un tek yumurta ikizi olduğu için, tamamen aynı genetiğe sahip. Bu bilim insanlarına, vücudunun Dünya üzerinde geçirdiği değişimleri, Scott'un vücudunun belirli bir zaman dönemi boyunca uzayda geçirdiği değişimler ile kıyaslama fırsatı sunuyor. Bu durum, NASA'nın dönüm noktası niteliği taşıyan İkizler Çalışması'nın temel dayanağını oluşturuyor. Çalışmada, Scott ile Mark Kelly'nin biyolojilerinin çeşitli yönlerine bakıldı. Erkek kardeşin geçmişi hakkında size bir fikir verecek olursak, Scott Kelly, 2015 ile 2016 arasında uzayda 340 gün geçirdi ve uzayda hayatı boyunca toplamda 520 gün harcadı. Kendisi de bir astronot olan Mark Kelly, 2001 ile 2011 arasında birden fazla görev boyunca uzayda 54 gün geçirdi. Sonuçlar henüz yeni yeni geliyor ve araştırmacılar henüz bir karara varmaktan çok uzak olsalar da, görmekte olduklarımız, kardeşler arasında önemli farklılıklara işaret ediyor ve bunlar, sizin tahmin edebileceğiniz şekillerde olmayabilir. Uzaya giden farelerde karaciğer hasarı ile hafıza kaybı ve anksiyete ile tam bunamaya kadar herşeye yol açabilen beyin hasarının endişelendirici işaretlerini göstermiş olan önceki hayvan çalışmalarına dayalı olarak, Scott Kelly'de meydana gelen herhangi bir değişimin, Mark'ın Dünya'nın koruyucu atmosferinin sahip olduğu rahatlıkta yaşadığı değişimden çok daha kötü olacağını farzetmek kolay bir şey. Ayrıca, içinde göz sorunları, kemik yoğunluğu kaybı ve dünyanın en kötü içki mahmurluğuna benzeyen huzursuzluğun da içinde bulunduğu, astronotların başına gelen şeyleri unutmayalım. Fakat İkizler Çalışması'ndan şimdiye kadar gelen en çarpıcı sonuçlardan biri, Scott'un uzayda geçirdiği yıl süresince, beyaz kan hücrelerindeki telomerlerinin , kardeşinkinden daha uzun olacak şekilde büyümüş olması. İkinci bir laboratuvar, telomer uzunluğundaki bu beklenmeyen artışı onayladı. Bu epey çılgınca bir şey, çünkü telomer uzunluğunun, sağlık ve ömür uzunluğu konusunda en önemli işaretlerden biri olduğu düşünülüyor. Bir hücre ne zaman bölünse, telomerleri, artık çoğalamayacak bir noktaya kadar kısalıyor. Daha fazla çoğalamayan bir hücre, ya ölüyor ya da artık olması gerektiği gibi büyüyemediği veya işlev gösteremediği şekilde ihtiyar hale geliyor. Bu telomer kısalması süreci, kanser ve erken ölüm tehlikesinin yüksek olması ile bağlantılanmıştı. Bu yüzden bilim insanları, telomerleriniz ne kadar uzunsa, yaşlanmanın zarar verici etkilerinden kaçınma ihtimalinizin o kadar yüksek olduğunu düşünüyor. Bunun sebebi henüz belli değil. Fakat ilk hipotezlerden biri, Scott'un uzayda Dünya'daki Mark'tan daha fazla egzersiz yapmış ve daha yağsız yiyecekler yemiş olması ve bu kazançların, uzayın zararlı etkilerine sadece karşı koymaması, aynı zamanda onları bastırmış olması. Scott'un uzayda olmaktan dolayı görünüşte aşikar bir sağlık kazancı elde etmesi iyi haber gibi görünse de, belki de daha çarpıcı olan gerçek, bunun çok beklenmedik olması. Eğer Mars'a altı aylık yolculuklar yapmayı düşünüyorsak, insanların isteyeceği en son şey, astronotların sağlık ve mutlulukları söz konusu olduğunda herhangi bir sürpriz yaşanmasıdır. Ve bu durum, buzdağının sadece görünen kısmı olabilir. NASA'nın İkizler Çalışması'ndan gelen diğer ön sonuçlar, kardeşlerin bağırsak bakterileri arasında önemli değişimler ve gen ifadesinde değişiklikler olduğunu ortaya çıkardı; uzay, hücrelerimizin temel genetik bilgiyi işleme şeklini değiştiriyor gibi görünüyor. Bulguları detaylandıran hakem denetimli tezler, çözümlemeler yürütülürken ve sonuçlar onaylanırken, en azından birkaç ay boyunca beklenmiyor. Bu yüzden araştırmacıların ne ortaya çıkaracaklarını bekleyip görmek zorundayız. Fakat eğer buna dayanılarak bir şey yapılacaksa, pek çok sürpriz beklemeliyiz. Çünkü konu uzaya geldiğinde, orada ne olabileceği konusunda henüz çok az şey biliyoruz. Üstelik, bilinmeyen bir şey kadar sinirlendirici şey yok. Bu yılın başlarında uzay istasyonu ...


Vaktinizi almamak için baştan söyleyelim; Mars'ta hala yaşam bulunamadı, açıklama bununla ilgili değil. Aslında astronomlar haricinde kimseyi heyecanlandıracak bir bulgu açıkladıkları da yok. Hatta ve hatta, yeni bir şey de söylemediler. 5 Kasım 2015 tarihli NASA Basın toplantısı, Mars'ın atmosferini nasıl kaybettiği hakkında. Mars Atmosphere and Volatile Evolution misyonundan elde edilen verilere göre, kızıl gezegenin atmosferi geçmişte Güneş patlamalarının yarattığı güçlü Güneş rüzgarlarının etkisiyle yavaş ama istikrarlı bir şekilde süpürülmüş. Gerçi çok uzun zamandır, en az 50 yıldır Mars'ın atmosferini kaybetme sebebinin Güneş rüzgarları olduğunu biliyorduk. Nasa'nın MAVEN misyonu, bunun detaylarını belirlemiş. Anlaşılan, gençliğinde bugün olduğundan çok daha deli dolu bir yıldız olan Güneş, o günlerde Mars atmosferini bugün olduğundan çok daha şiddetli biçimde tahrip ediyormuş. Dünya gibi bir koruyucu kalkana sahip olmayan Mars, pek fazla direnememiş. Dolayısıyla, 3.7 milyar yıl önce sulak bir yapıya sahip olduğu şüphe götürmeyen gözde gezegenimiz Mars'ın bugünkü kurak ve yaşamdan uzak halinin başlıca sorumlusu, acımasızca gezegenin atmosferini süpüren yakın dostumuz Güneş. Kaldı ki Güneş, bugün de daha yavaş ama aynı gaddarlıkla Mars atmosferini süpürmeye devam ediyor. Verilen bir diğer bilgi de, Mars atmosferinde soluk da olsa Dünya'daki gibi aurora oluşumunun gözlendiği. Elbette bu auroralar gezegen bir manyetik alana sahip olmadığı için kutuplarda gerçekleşmiyor. Gezegenin kabuğundaki manyetize demir yoğunluğuna sahip bölgeler sayesinde yerel düzeyde düşük manyetik alanlı kısımlar mevcut. Gözlemlenen auroralar da bu alanlar üzerinde oluşuyor. Benzeri dağınık yerel manyetik alanlar, Merkür ve hatta uydumuz Ay'da da bulunuyor. Anladığımız kadarıyla Nasa, ABD halkının ilgisini Mars üzerinde tutmak için büyük çaba sarfediyor. Bilim insanlarının Mars'a yapılacak bir insanlı keşif görevi için çok hevesli olduklarını biliyoruz. Ancak, insanlı Mars yolculuğu Ay yolculuğu kadar, hatta daha büyük bir meydan okuma. Bu büyük meydan okuma için muazzam miktarda bütçe ve işgücüne ihtiyaç var. Tüm bunları elde etmenin tek yolu ise, ABD halkının hükümet üzerinde baskı kurup Nasa'nın ihtiyacı olan 40-50 milyar dolar gibi küçük bir bütçeyi onaylatması. Dolayısıyla, ABD kongresinden istediğini alana kadar bu şekilde hoş, ama içi -yeni bilgiler yönünden- pek dolu olmayan Nasa basın toplantıları izleyeceğiz gibi görünüyor. NASA'nın son Mars yüzey aracı Perse... Nasa'nın Kanada ve Japonya uzay aja...


Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi NASA, 28 Eylül 2015'te önemli bir basın açıklaması yapacağını duyurdu ve ardından yaptı. Mars'ta belli koşullar altında suyun sıvı halde kalabileceği ortamların var olması mümkün olabilir. Bir zamanlar Mars'ı kaplayan su şu anda toprakta buz ve atmosferde buhar olarak yer aldığı gibi, yeraltı okyanusları halinde ve zaman zaman yüzeyde akışkan biçimde varlığını sürdürüyor olabilir. Pek güzel bir haber. Ancak yeni keşfedilmiş veya bilinmeyen, şimdiye kadar onaylanmamış herhangi bir bilgi içermiyor. NASA'nın bugün basına verdiği görüntüler zaten yaklaşık 3 yıl önce yine NASA tarafından yayınlanmıştı. Mars atmosferinde buhar halinde suyun var oldu, yüzeyde ve yüzey altında buz şeklinde varlığını sürdürdüğü zaten herkesin malumu. Zaten 10 yıl öncesinde de yüzeyde belli dönemlerde akışkan özellik gösteren suyun var olduğu, sıvı haldeki bu suyun perkloratlar nedeniyle yaşama izin vermeyecek yapıda olma ihtimalinin varlığı açıklanmıştı. Suyun tuzluluk oranının, akışkanlığını etkileyecek düzeyde fazla olması gerektiği, de yine birkaç yıldır biliniyordu. Mars atmosferinde su buharı bulunduğu ve bu su buharının araçların yüzeyinde çiğ oluşturduğu da zaten neredeyse 10 yıldır bilinen birşeydi. Biz dahil çoğu bilim platformundan, Nasa'nın verdiği bu bilgiler kamuoyuna aktarılmıştı. Örneğin şu linkten 2013 yılında yapılmış benzer açıklamaya ulaşabilirsiniz. NASA bu açıklamayı bir basın toplantısı düzenleyerek niye yaptı peki tekrardan?... Aslında cevap basit gibi duruyor: ABD kongresi Nasa'ya ayırdığı payı sürekli kısıyor ve birçok uzay araştırması kısıntı yüzünden yapılamıyor. Bu nedenle iptal edilen çok sayıda proje var. Uzay mekiklerinin emekli edilme nedeni bile, ABD'nin NASA'nın bütçesinde durmaksızın yaptığı kesintiler. Bizim gariban Nasa kadrosu da, sık sık bu şekilde sansasyonel basın toplantıları düzenleyip açıklamalar yaparak ABD kamuoyunun ilgisini tekrar uzay çalışmalarına çekmeye, bu şekilde kongre üzerinde ödenek baskısı yaratmaya çalışıyor. Zaten basın toplantısında ısrarla üstüne basarak söyledikleri; Mars'a gideceğiz, Yaşamın varlığını kanıtlamak için toprak örneklerini incelemeliyiz benzeri cümleler de verin parayı da artık gidelim Mars'a fikrini ABD halkının zihnine yerleştirmek. Olay bundan ibarettir dostlar... Yeni hiçbirşey duymadık ama, basında bugün ve yarın bol bol Nasa şöyle dedi, Nasa böyle dedi gibi abartılı haberler duyacaksınız. Ama, durum anlattığımız gibi. Heyecana gerek yok. Sadece Nasa hakkı olan parayı siyasetçilerden koparabilmek için ABD halkının ilgisini yeniden kazanmaya çalışıyor. Benim çok merak ettiğim bir konu var. Mars'ın hava basıncı 6-7 mbar civarında. 6.1 milibarda 0 C de su kaynadığına göre Marşın kutba yakın bölgesine bir havuz dolusu şu dökülse bu suyun buharlaşarak donması beklenir çünkü Marşın kutba yakın bölgesinde sıcaklığın 0 derece üstüne çıkması mümkün değil. Yani düşük basınçta olsa Marşın kutup bölgelerindeki şu kaynayıp gitmez.Fakat merak ettiğim Marsta manyetik alan olmadığı için Mars yüzeyini bombardıman eden ultraviyole mor ötesi ışınım Marsta oluşan su buzunu sıfırın altındaki soğuk havaya rağmen erime yada süblimleşme yoluyla buharlaşmasına yol açarmıydı yoksa hiç bir etkisi olmaz mıydı.


Bir süredir kimi basın organlarında ve sosyal medyada, NASA'nın Dünya dışındaki bir uygarlıktan sinyal aldığı ve bir basın toplantısı ile bunu duyurduğuna yönelik haberler yayınlanıyor. Her zaman olduğu gibi, insanlarımızın bir kısmı bu haberin doğruluğunu araştırmadan, hatta haber içeriğini dahi okumadan gerçekliğine inanma eğilimi gösterdiler. Sizin de hemen anlayabileceğiniz gibi, haber zaten başlı başına mizahi bir üslupla kaleme alınmış. Buradan, haberin aslında bir mizah sitesi çıkışlı olduğu hemen anlaşılabiliyor. Ancak, belirttiğimiz gibi insanlarımızın çoğu haberi okumuyor, okusa bile özet bilgi ile yetinmeye yatkın oldukları için manşet kısmını okuyup geçiyor ve gerçek olarak kabul ediyor. Ancak, belirttiğimiz gibi bu haber gerçeği yansıtmıyor. kirpice.com isimli bir mizahi/uydurma haber sitesi son günlerde NASA'nın sıkça yaptığı basın toplantılarını alaya almak için bu haberi yayınladı. Kirpice, diğer mizahi haber sitelerinden farklı olarak daha ciddi bir anlatım dili kullanıyor. Dolayısıyla haberin uydurma olup olmadığını anlamak için ya sonuna kadar okumanız, ya da sitedeki diğer haberlere bakarak tarzlarını farketmeniz gerekiyor. Mizah sitelerini suçlamamız veya eleştirmemiz kesinlikle söz konusu olamaz. Günlük hayatın gerçeklerinden sıkıldığımızda ve biraz gülmek istediğimizde onların varlığına ihtiyaç duyuyoruz. Ve gerçekten de hem kirpice, hem de zaytung misyonlarını hakkıyla ve güzel biçimde yerine getiriyor. Bununla beraber, basında ve özellikle sosyal medyada gördüğünüz haberlerin kaynağını sorgulamadan doğru kabul etmeyin. Gördüğünüz haber ne olursa olsun, önemli görünüyorsa, arama motorlarını kullanarak başka kaynaklardan sorgulayın. Eğer bu bilimsel bir bilgi ise, bildiğiniz bilim sitelerine bakın. Ülkeyi ilgilendiren bir durumsa, haber ajanslarından kontrol edin. Sağlıkla ilgili bir mesele ise, gerçek sağlık sitelerine girip bakın. Uzun zaman önce çok, çok uzak bir s...


Kimi zaman üstad İlber Ortaylı'nın muhataplarının cahilliğinden dem vurup, bu cehalet üzerinden onlara yüklenmesini kaba bulsam da, öyle büyük cehalet örnekleriyle karşılaşıyoruz ki, kendisine hak vermek zorunda kalıyorum. Cahil UFO'cu takımının NASA uzaylıları biliyor ama halktan gerçekleri gizliyor savı da bu katıksız cehaletin en bilinen örneklerinden biri. . Burada şunu aklınızda tutmanız gerekiyor. Bizler bilim insanlarıyız ve evrende bizim haricimizde birçok gezegende yaşamın gelişebileceğini, bu gelişen yaşamın bizim kadar, hatta çok daha fazla zeki olabileceğini kabulleniyoruz. Evrende bizim haricimizde yaşamın var olamayacağını iddia etmek bilimsel düşünce ile bağdaşmaz. Aslında en sevdiğim UFO'cu klişelerinden biridir bu. Şaşırmasam da, seviyorum bunu. Çünkü bana çok naif, çok saf ve temiz geliyor bu söylem. Niye? Biliyorsunuz, UFO söylentilerinin ve UFO hikayelerinin büyük bir kısmı ABD kaynaklı. İşte Amerika'ya inen uzaylılar, düşüp otopsiye gönderilen cesetler, uzaylıların kaçırdığı insanlar falan genelde ABD'den çıkar. Tam da tahmin edebileceğiniz gibi, bu söylenti uzaya çıkan, uzayı gözleyen tek kurumun NASA olduğu yanılgısını içeriyor. Eğer uzaylı varsa; NASA bilir, yoksa yine onlar bilir, var da gizliyorlarsa kesin onlar gizliyordur. NASA her ne kadar bağımsız hareket etse de, bir devlet kuruluşudur ve bizde de olduğu gibi, uluslararası askeri güvenliği ilgilendiren devlet sırrı anlamında bir şeyler gizlediği düşünülebilir. Böyle söyleyenler kendilerince haklı olur ve bu yönde üretilen komplo teorileri karşısında pek bir şey diyemeyebilirdik. Ancak, söz konusu uzaylılar, düz dünya, zombi istilası, Haarp, chemtrails vs olduğunda Amerikan malı Hollywood filmlerinin insanların kafasına kazıdığı bir sanrı bu. Çoğu televizyon ve belgesel çocuğu olan UFO'cu tayfası, tıpkı filmlerdeki gibi bütün uzaylıların ABD'ye indiğini, ABD derin devletinin uzaylı uygarlıklarla al takke ver külah anlaşmalar içinde olduğunu düşünmelerini normal karşılıyoruz. Bununla beraber, NASA uzay araştırmaları, gözlem veya astronomi alanında tekel olmadığı gibi, en yetkin veya onay mercii kurum değil, bunun iyi bilinmesi gerekiyor. Fakat, bilim üretmeyen ve ürettiği bilim çoğunlukla tercümeden ibaret olan bir ülkede böyle sanılması şaşırtıcı değil. Bu arada NASA'yı itham da etmiyoruz, yargılamıyoruz, suçlamıyoruz; sadece yalnız onlar yok demek istiyoruz. NASA haricinde ESA , RSA , CNSA , JAXA gibi sadece en önemlilerinin adını andığımız onlarca uzay araştırma kurumu var. Bu ismini verdiğimiz kurumlar, özellikle ESA ve RSA, son derece ileri teknolojilere, dev yer ve uzay teleskoplarına, ayrıca Dünya'nın en iyi astronomlarına sahipler. NASA'dan aşağı kalır hiçbir yönleri yok, hatta bazı konularda NASA'nın önünde yer alıyorlar. Gizlenecek bir şey varsa, bunların da gizlemesi, binlerce bilim insanının ve yüzlerce üniversitenin susması gerekiyor. İnsanlar sanmaya devam ediyor ki; astronomi ve uzay bilimleri sadece devletlerin kontrolünde bir şey. Üniversitelerin hepsi de zaten küresel bir gizli oluşuma bağlı, tüm bilim insanları da ya sus payı ödenerek, ya da tehdit edilerek kontrol altında tutulabiliyor. Okyanusun ortasında küçük bir adadaki dev yeraltı tesisinde, yuvarlak bir masanın etrafında toplanmış birkaç karanlık tip, neyin gizlenip neyin söyleneceğine karar veriyor. Sayıları 100 bini aşan bağımsız amatör astronomlar ne durumda peki? Onlar hiçbir şey görmüyor mu? Dikkat ettiniz mi, hiçbir amatör astronomdan UFO ihbarı, UFO videosu, Marduk fotoğrafı, galaksi hizalanması animasyonu falan gelmez. Sabahlara kadar gökyüzünü tarayan, en ufak detayı (mesela 50 milyon km uzaktan geçen çok soluk bir kuyruklu yıldızı) çat diye bulup Tarkan'ın imzasını almayı başarmış 17 yaşında ergen kız çocuğu gibi bütün basın organlarına, sosyal medyaya, uzay ajanslarına çığlık çığlığa neşe içinde servis eden bu kişiler nedense bir tane UFO fotoğrafı, bir tanecik Nibiru, foton kuşağı, gizemli x gezegeni veya düz Dünya haberi geçmezler kimselere. Ama elinde kameralı cep telefonuyla Büyükçekmece kıyısında piknik yapan amcamız, hemen titrek ve bulanık bir UFO videosu çekip televizyonlara ve UFO'culara servis edebilir. UFO'ların çok süper gizlenme özellikleri sadece astronomların kullandığı ekipmanlar için geçerlidir, cep telefonlarının kameraları bu görünmezlik kalkanını aşabilirler. Yani en azından komplo teorisyenlerinin düşüncesi bu yönde. Amatör astronom dediğimiz bu kişilerin elindeki teçhizata baktığımızda ise dudak uçuklatan şeyler görürüz. 1,5 metrelik teleskoplu gözlemevi kuranı mı ararsın, 50 ışık yılı uzaktaki yıldızda gezegen bulabilecek binlerce dolarlık ekipmana sahip olanı mı istersin, yoksa tüm gece tam zamanlı yüksek çözünürlüklü gökyüzü kaydı yapıp 10 milyon km öteden geçen asteroidi uzay ajanslarından önce keşfeden mi dersin, ne ararsan var. Ama yok, millet NASA videolarında uzaylı arar, arkadan geçen uçan daireyi görür, Güneş'in kıyısına dev uzay gemisi gelir... Kimse bilimsel bir iki makale okumaya tenezzül etmeden NASA onu saklıyor, Ay'a kimse gitmedi, videolara baktım kesin ip var, bütün bunlar yalan, hepsi komplo geyiği yapıp kendi kendini tatmin edebiliyor. Bu UFO'cu cahil tayfanın biraz daha akıllıları Marduk gelecek diye kitap yazıp milyon dolarları hüpletir, daha da akıllıları ışık ve sevgi tarikatları kurarak paranın ve cinselliğin dibine vurur, azıcık ticari zekası olanları da otu boku kozmikle, kuantumla birleştirip mağazalar zincirleri açarken; kimileri de hacı öyle bir şey olsa açıklar mı adamlar, Dünya'da panik çıkar, akıl var izan var gibi argümanlarla yaştan bağımsız ergen zekanın kabiliyetlerinden örnekler sunmaya devam eder. Bundan tam 25 yıl önce evreni, uzay... SpaceX, bu kez Dünya okyanuslarını ... Evrenin keşfi serüvenimizde en çok ...