Hindistan, 23 Ağustos Çarşamba, yani bugün, Aya robotik bir uzay aracı indirdi. Hindistan'ın uzay aracı ayın güney kutbu yakınına indi. Bu bölge, kraterlerde buz şeklinde su içerdiği düşünüldüğü için birçok ülkenin gıpta ettiği bir bölge. Mürettebatsız Chandrayaan-3 uzay aracının başarılı inişi, Ay'a 39 günlük bir yolculuğun ardından gerçekleşti. Hindistan, kalıcı bir insan varlığı oluşturma planları açısından kritik öneme sahip olan ve buz şeklinde su depolarının bulunduğuna inanılan Ay'ın güney kutbu yakınına iniş yapan ilk ülke oldu. Chandrayaan-3 misyonunun başarıyla iniş yapması, uzayda hırsları büyüyen bir ülke için bir zaferdi, 1 milyardan fazla Hintli ülke bu başarılı inişi sevinçle kutladı. 2019 yılında da benzer bir görev, bir yazılım sorunu nedeniyle son dakikada başarısızlıkla sonuçlanmıştı. Japonya'nın bu haftanın sonlarında Ay'a küçük bir uzay aracı fırlatarak iniş yapma yeteneğini test etmesi planlanıyor. Ve bu yılın sonuna doğru, NASA ile sözleşmeli olarak çalışan iki özel Amerikan şirketinin, uzay ajansının Artemis programının bir parçası olarak robotik uzay aracını ay yüzeyine uçurması da planlanıyor. Nihayetinde NASA, 1972'deki son Apollo görevinden bu yana ilk kez insanları Ay'a geri göndermeyi planlıyor. Bu seferki amaç, Ay üzerinde ve çevresinde kalıcı bir insan varlığı oluşturmak ve Ay'ın kaynaklarını sürdürülebilirliğe yardımcı olmak için kullanmak. NASA ayrıca bu çabayı desteklemek için Ay'ın etrafında Gateway adı verilen küçük bir uzay istasyonu kurmayı planlıyor. Analistler, Hindistan'ın uzay programını ekonomisini ve büyüyen teknoloji sektörünü güçlendirmenin bir yolu olarak kullanıldığını söylüyor. Ayrıca uzayda büyük hedefleri olan ve halihazırda Ay'a inmiş olan Çin'le yarışa kalkıyor. Hindistan ayrıca 2019'da bir uyduyu füzeyle vurarak askeri uzay yeteneklerini de genişletti ve düşmanların uzay varlıklarını hedef alma yeteneğini gösterdi. Hindistan, uzaydaki faaliyetleri düzenleyen yasal bir çerçeve olan Artemis Anlaşmaları olarak bilinen uzay araştırmaları konusunda bir anlaşma imzalayarak kendisini ABD ile uyumlu hale getirdi. Şimdiye kadar yaklaşık 30 ülke, uzay görevlerinde ABD ile ortak olmalarına izin veren ve bilimsel keşiflerin kamuya açık olarak paylaşılması ve ulusların Ay'da rahatsız edilmeden çalışabilecekleri "güvenlik bölgeleri" oluşturulması gibi bir dizi kurala uymalarını zorunlu kılan bir anlaşma imzaladı. Amerika Birleşik Devletleri ayrıca 2030 yılına kadar astronot göndermeyi planlayan Çin'le de uzay yarışına girdi. NASA ilk insanlı inişin 2025 için planlandığını ancak son zamanlarda NASA yetkilileri bunun muhtemelen 2026'ya sarkacağını söyledi. NASA'nın Keşif Sistemleri Geliştirme Misyonu Direktörlüğü yönetici yardımcısı Jim Free, bu ayın başlarında NASA'nın "farklı bir görevi uçurabileceğini" söyledi. Bu, iniş yapmadan Ayın etrafında bir yolculuk anlamına gelebilir, ancak ayrıntılı bir bilgi vermedi. NASA, 2024 sonuna kadar ay çevresinde bir göreve dört astronotu gönderme yolunda hala ilerliyor. Artemis II olarak bilinen bu görev, geçen yıl Orion uzay aracının içinde hiç kimse olmadan Ay çevresinde başarılı bir uçuşunun ardından gerçekleşti. Ay'ın güney kutbu yakınında su bulunması fikri, dünya çapında suyu toplamaya hevesli bilim adamlarının ve uzay ajanslarının ilgisini çekti. Su açıkça insanın hayatta kalması için hayati öneme sahip ve herhangi bir Ay yerleşimi için önemli bir bileşen olacak. Ancak kendisini oluşturan parçalara bölündüğünde roket yakıtı olarak da kullanılabilir. Hindistan, ayın toprağının ve kayalarının bileşimini inceleyecek bir geziciyi ay yüzeyine yerleştirmeyi planlıyor.


Önemli biyolojik süreçleri anlamak için proteinlerin, hücrelerin nerelerinde ne miktarda bulunduklarının bilinmesi gerekiyor. Fakat bu o kadar kolay değil. Proteinler hem bildik ışıklı mikroskoplarla görünmeyecek kadar küçükler hem de farklı proteinleri birbirinden ayırmak çok zor. Avusturyalı bilim insanları şimdi kızılötesi spektroskopi, atom kuvvet mikroskopu ve makineye dayalı öğrenme kombinasyonu ile hücredeki proteinleri tespit etmenin ve nanometreye kadar doğru bir şekilde yerlerini belirlemeye başardılar. Proteinler, işlevleri kadar çeşitlidirler. Sadece hücre içindeki oranları değil bulundukları yer de hücresel süreçleri çalıştırır. Uzmanlar bunu gözlemlemek için hücrenin içini flüoresan boyar maddelerle görünür kıldılar. Bu tür işaretlemelerle proteinleri bozabiliyor. Avusturyalı araştırmacılar tarafından geliştirilen yeni protein mikroskopu bu tür işaretçilere gerek duymuyor. Bunun yerine farklı proteinlerin, kızılötesi alanda farklı dalga boylarını soğurdukları gerçeğinden yararlanılıyor. Proteinlerin nerelerde bulunduklarıyla ilgili bilgiler de edinebilmek için bilim insanları, atom kuvvet mikroskopundan yararlandılar. Bir protein kızılötesi ışın yaydığında, bölgesel bir ısına meydana geliyor ve örnek burada biraz genişliyor. Bu da atom kuvvet mikroskopuyla ölçülebiliyor. Araştırmacılar yeni yöntemi endüstride örneğin özellikle de biyoyakıt için gerekli olan selülaz üretiminde önemli bir rol oynayan, Trihoderma reesei mantarında test etmişler. Yeni yöntemle her hifteki selülaz dağılımını herhangi bir işaretçiye gerek duymadan ölçebildiler. Bu daha önce mümkün değildi. Yöntem aynı zamanda suyun içindeki mikroorganizmalarda da kullanılabiliyor.


Küresel ısınma sadece sıcaklıkları artırarak, olağanüstü sıcaklık dalgalarına neden olmakla kalmayıp, kış ve ilkbahar aylarında anormal soğuklara da yol açıyor. Bunun nedeni Kuzey Kutbu ve orta enlemler arasındaki zayıf sıcaklık farkı bu da kutup havasının bize daha sık ulaşmasına izin veriyor. Kutup rüzgarlarındaki bu zayıflama, örneğin Ocak ve Şubat aylarındaki aşırı soğuğa yol açmıştı ve hala soğuk hava iletiyor. Finlandiya'da Oulu Üniversitesi'nden Hannah Balley ve ekibi, bu tür soğuk hava dalgalarıyla birlikte niçin şiddetli dolu ve kar yağışlarının geldiğini inceledi. Örnek olarak Batı Avrupa'nın yarısını don ve karla kaplayan Şubat 2018'in soğuk hava dalgısı ele alındı. Doğudan gelen Canavar olarak adlandırılan bu olay, altyapı arızaları yüzünden günde bir milyar Avroluk zarara yol açmıştı. Nemin ve dolayısıyla da muazzam miktardaki kar için gerekli olan hammaddenin nereden geldiğini öğrenmek isteyen araştırmacılar, o zamanlar toplanan örneklerde ağır hidrojen izotopu döteryumun oranını incelediler. Meteorolojik veriler ve hava akımlarının verileriyle birlikte nemin kaynağını belirleyebildiler. Sonuca göre: ilkbahardaki soğuk hava dalgasıyla gelen karlar, Arktik Okyanusu'n Norveç ve Rusya arasında kalan Barents Denizi'nden gelmiş. Sadece Doğudan gelen Canavar zamanında Barents Denizi'nden Avrupa'ya 140 gigatondan fazla nem gelmişti. Analizlere göre o tarihte düşen karların yüzde 88'i Kuzey Kutup denizinden gelen su buharı akımına aitti. Uydu görüntülerinde de Barents Denizi'nin buzsuz kısımları üzerinde biriken yoğun bulutların, güneye doğru ilerlediği izlendi. Ve bu olay bir seferlik değildi. Kuzey Kutbu'ndan kar getiren sadece hava akımları değil, Barents Denizi'nde değişen buz örtüsü de bundan sorumlu tutuluyor. Çünkü Kuzey Kutup denizinin bu kısmı iklim değişimi yüzünden olağanüstü miktarda deniz buzu kaybetti. Kuzey Kutbundaki toplam kış deniz buzu kaybının yüzde 95'i Barents Denizi'nde meydana gelmiş. Bu gelişme yüzünden Barents Denizi'nde daha fazla sıcak su açığa çıktığı için daha fazla su buharlaşmakta. 'Deniz buzu bir tür kapak görevini görür. Bu kapak eksik olduğunda atmosfere çok daha fazla su buharı ulaşıyor' diyor araştırmacılar. Hesaplara göre kaybolan her metrekare deniz buzundan sonra o bölgede 70 kilo su buharı açığa çıkıyor. Bu da Kuzey Kutbu deniz buzunun gelecekte daha fazla kayıp vereceği ve dolayısıyla da Avrupa'ya daha fazla kar geleceği anlamına geliyor. Gerçi meteorolojik veriler Avrupa'ya düşen toplam kar miktarının azaldığını gösteriyor ama öte yandan Mart ayında düşen kar miktarı on yılda bir 16 milimetre artmış. Tüm bunlar iklim değişiminin tek yönlü işlemediğini göstermekte. Artan sıcaklıklara rağmen ilkbaharda kar yağışları artabilir diyor bilim insanları.


Biz insanlar bedenimize oranla çok büyük bir beyne sahibiz. Büyük beyin kabuğu bizim türümüzde, başka hiçbir primatta olmadığı kadar gelişmiş durumda. Büyük beyin kabuğu ve küçük beyindeki hacim artışı zekamızın temeli. Bu da doğal olarak insan beyninin nasıl geliştiği sorusunu beraberinde getiriyor. Bilim insanları uzun süredir, birkaç milyon yıldır etkin olan gen varyantları sayesinde atalarımızın daha büyük bir beyne sahip olduklarını tahmin ediyorlardı. Bu varyantlardan biri insana özgü ARHGAP11B geni. Bu gen embriyodaki öncü sinir hücrelerini, daha fazla üremeleri için tetikliyor. Araştırmacılar söz konusu geni farelerin, gelinciklerin ve maymunların embriyolarına aşıladıklarında bu hayvanların beyinleri de büyüdü ve daha fazla sinir hücresine sahip oldular. Fakat bugüne kadar beyindeki büyümenin yetişkinliğe kadar devam edip etmediği ve bu gelişmenin söz konusu geni taşıyanlarını daha zeki yapıp, yapmadığı bilinmiyordu. Dresden Max-Planck Moleküler Hücre Biyolojisi ve Genetik Enstitüsü'nde Lei Xing ve ekibi fare embriyolarına ARGHGAP11B genini aşıladıktan sonra bu genin beyin hacminin artışı ve nöronların çoğalışı üzerinde ne şekilde etkili olduğunu incelediler. İnsan geni taşıyan farelerde gerçekten de kalıcı olarak daha kalın ve daha büyük bir neokorteks geliştiği tespit edildi. Özellikle de büyük beyin kabuğunun en üst tabakasındaki nöronlarda önemli artış oldu. Araştırmacılar ikinci bir adımda farelerin zekasını test ettiler. Klasik labirent testi dışında, korku ve zihinsel esneklikle ilgili testler de yapıldı. Zihinsel esneklik testinde fareler çeşitli içecek şişelerine giden yoldaki motiflerin zamanla neye göre değiştiğini akılda tutmak zorundaydılar. Bu testle hipokampüsten önce neokortekse dayanan uzun vadeli bellek kontrol edilir. Araştırmacılar ARHGAP11B genini taşıyan farelerin daha büyük beyinleri sayesinde su şişesini ararken daha az hata yaptıklarını gördüler. Bu da 11B farelerinin daha esnek bir belleğe sahip oldukları ve yeni koşullara ve kurallara daha iyi uyum sağladıkları anlamına geliyor. Bu farelerde uzamsal öğrenme pek değişmezken, büyük beyinde, öğrenilenlerin işlenmesinde iyileşme görüldü. Ayrıca 11B fareleri testler sırasında diğerleri kadar korkmadılar. Araştırmacılara göre insana özgü gen varyantı ARHGAP11B'nin beyin gelişimi ve bilişsel yetiler üzerinde çok önemli bir rolü var.


Kimeralar, iki türün hücrelerini ve kalıtımlarını taşıyan melez canlılar. Doğada sadece istisna durumlarda mümkün olanı, insanoğlu 1970'li yıllardan bu yana laboratuvarda başarmak istiyor. Bugüne dek insan hücrelerine veya organlarına sahip fare, koyun, inek veya domuz üretilmişti. Hatta hayvanlara insanın beyin hücreleri bile aktarıldı. 2012 yılında ise primatlarla embriyonik kimera üretmeye izin veren bir teknik geliştirildi. Ama özellikle de insan-maymun melezi son derece tartışmalı. Hatta bazı ülkelerde yasak. Bu yöntemin yasak olmadığı Çin'de Tao Tan yönetiminde çalışan ekip, makak ve insandan oluşan bir kimera embriyosu elde etti. Çalışmanın temeli, döllenmeden altı gün sonra 25 insan pluripotent kök hücresinin enjekte edildiği, maymun embriyolarının erken evreleri olan blastosistlere uzanıyordu. Araştırmacılar kök hücrelerin gelişimlerini ve çoğalmalarını takip edebilmek için flüoresan genlerle işaretlediler. Bu 132 melez embriyoda büyüyen insan hücrelerinin ertesi gün etkin oldukları tespit edildi. Melez canlılar daha sonraki günlerde büyümeye devam ettiler. İçlerindeki insan hücreleri de gelişmeye devam ederek, embriyonik dokuların farklılaşmasının ilk aşamalarında rol oynadılar. Bazı durumlarda bu gelişme her iki tipte de hücre karışımlarıyla sonuçlansa da bazı durumlarda araştırmacıların açıkladığı gibi, insan hücreleri de gruplar halinde toplandı. Daha ayrıntılı analizler sonucunda ise melez embriyolardaki hücrelerin, saf maymun veya saf insan embriyolarındakilere kıyasla daha yavaş büyüdükleri görüldü. Araştırmacılar aynı zamanda iki türün hücreleri arasında yeni etkileşimler tespit ettiler. 'Tamamen yeni olan veya kimeralarda çok daha yoğun olan hücrelerarası iletişim yolları tespit ettik. Bu sinyaller bu tür kimerik embriyodaki insan ve maymun hücrelerinin eşsiz gelişim yollarını biçimlendiriyor gibi' diyor Salk Biyoloji Araştırmaları Enstitüsü'nden Juan Carlos Izpisua Belmonte. Bir embriyonun gastrulaya dönüştüğü ve uterusta yuvalandığı zaman olan 13.günde, embriyonun yaklaşık olarak yüzde 7,8'ini insan hücreleri oluşturuyordu. Bununla birlikte kimerik embriyolar, kontrol grubundakilere kıyasla daha yavaş gelişti ve 19'cu güne kadar sadece üç tanesi hayatta kalabildi. Araştırmacılar daha sonra etik nedenlerden dolayı deneyi sonlandırdılar. Bilim insanları buna rağmen kimeraları önemli bir gelişme olarak görüyorlar. Çünkü bu evreye kadar yaşanan başarılı gelişim, insan ve maymundan oluşan bu tür kimerik embriyoların üretilebilir olduğunu kanıtlamış oldu. Ekibin açıklamasına göre bu tür kimeralardan, insana nakledilecek organların hayvanlarda yetiştirilmesinde yardımcı olacak bilgiler edinilebilecek. Ayrıca bu tür kimeralar, uygun hayvan modellerinin bulunmadığı hastalıkların araştırılmasına da yardımcı olabilecek. Fakat ne var ki bu tür kimeraların kullanımı etik açıdan son derece tartışmalı. Çünkü hayvan bedenlerinde insan dokularının veya organlarının yetiştirildiği diğer deneylerden farklı olarak, bu melez embriyolardaki insan hücre dizilerinin gelişimini kontrol etmek zor. Bu nedenle kısmen insan beynine veya cinsel organları, insan-hayvan karışı üreme hücreleri üreten canlılar oluşabilir. Dahası kimerik insan-maymun embriyoların uterusa aktarılmasından sonra ne şekilde gelişecekleri de bilinmiyor henüz.


İster Australopithecus afarensis, Ardipithecus veyahut da Homo habilis olsun, insanın doğum yerinin ve en yakın atalarının geliştiği yerin Afrika olduğu çok uzun süreden beri bilinmekte. Ancak son yıllarda Doğu Akdeniz bölgesinde de, Afrika'dakiler kadar eski olan fosiller ve ayak izleri bulunmaya başlandı. Bunların arasında Yunanistan ve Bulgaristan'da bulunan, 7,2 milyon yıllık öncü insan Graecopithecus freybergi'ye ait fosil ve ayak izleri de var. Son olarak Girit'te bulunan 50'ye yakın ayak izinin de henüz bilinmeyen bir öncü insana ait olabileceği düşünülüyor. İzlerin morfolojisi şimdiye dek homininler için eşsiz kabul edilen özellikler taşıyor. Mesela ön ayak bunyonu, bitişik ve büyük bir baş parmak ve bunu küçülerek takip eden diğer parmaklar. Gerçi dar topuk veya ayak kemerinin eksikliği gibi bazı ilkel özellikler de var ama yine de kombinasyon hem görünüş hem de yaşı açısından bir öncü insana ait. Olasılıkla bu insan Afrikalı Australopithecus'tan bile daha yaşlı. Ancak Trachilos buluntu yerindeki ayak izlerinin yaşını saptamak , tabaka silsilesinin eksik olması nedeniyle hayli zordu. Araştırmacılar bu yüzden stratigrafiyi ve mikrofosilleri yeniden inceleyerek, kimyasal, mineral ve izotop açısından inceleyerek tarihlendirdiler. Sonuçlara göre izler 6.05 ila 6,06 milyon yıl önce meydana gelmiş. Girit'te sahil kumuna ayak izini bırakan primat, Australopithecus aferansis'ten birkaç milyon yıl önce yaşamış olabilir. Çünkü Girit'teki ayak izleri, Laetoli'de Australopithecus'a ait olduğu kabul edilen ayak izlerinden, 2,5 milyon yıl kadar daha eskiler. Girit'te bulunan izler belki de öncü insana ait en eski izler olabilir diyor araştırmacılar. Çünkü bu izler Kenya'dan bilinen Orrorin tugenensis hominini ile aynı yaştalar. Bu homininin üst baldır kemiğinden iki ayak üzerinde yürümeye başladığı ve öncü insan olabileceği tespit edilmişti. Fakat ayak izleri bulunmamıştı. Girit'teki ayak izlerinin yaşı ve öncü insan kökeni doğru ise bu öncü insanın evrimi için yeni bir bakış açısı sunacak. Çünkü bu durumda insanın tek doğum yeri Afrika olmayabilir. Bu paralel gelişmenin olası tetikleyicisi araştırmacılara göre Sahra bölgesinde yaşanan iklim değişimi. Buna göre Avrupalı primatlar, 6,25 milyon yıl önceki nemli iklim evresinde Afrika'ya göç etmiş olabilirler. Ancak daha sonra Sahra'da kuraklık başlayınca, Afrikalı öncü insan Orrorin tugenensis ve Avrupalı öncü insan arasında bir bariyer oluşturarak, farklı gelişmelerine yol açmıştı diye tahmin ediyor araştırmacılar. Ancak bu hipotezle ilgili belirgin kanıtlar henüz bulunmuş değil.


Yaratılış Sütunları denen bu soğuk ve yoğun hidrojen ve toz bulutu dünyadan 6 bin 500 ışık yılı uzaklıkta. Her büyük teleskop bu sütunları en az birer kere fotoğrafladı. Bugüne kadar en ünlüsü de Hubble'ın 1995 ve 2014 yıllarında çektiği fotoğraflardı. James Webb ise bize yeni ve yine büyüleyici bir perspektif sunuyor. Sütunlar Kartal Nebulası'nda yer alıyor. Burası, yıldızların oluşmaya devam ettiği aktif bir bölge. Webb, kızılötesi sensörleri sayesinde sütunlardaki toz bulutlarının bulanıklaştıran etkisini bertaraf ederek bölgede oluşan yeni yıldızları daha iyi inceleyebiliyor. Kartal Nebulası'ndaki bu sütunlar, etraftaki dev yıldızların yoğun morötesi ışıklarıyla şekil alıyor ve aydınlanıyor. Fakat bu radyasyon aynı zamanda sütunları dağıtıcı bir etkiye sahip. Hatta şu an sihirli bir şekilde o noktada belirseniz, muhtemelen ortada artık sütun kalmadığını görürdünüz. Sütunlardan yansıyan ışığın buraya ulaşması 6 bin 500 yıl sürdüğü için Dünya'dan baktığımızda hala sütunların 6 bin 500 yıl önceki halini görebiliyoruz.


Leğen kemiğinin cinsiyetlere göre gelişiminin kökenine inmek, fosillerde bu iskelet parçasının genelde iyi korunagelmemiş olması nedeniyle zor. Bu nedenle leğen kemiğindeki farklılaşmanın iki ayak üzerinde dik yürümeye geçilirken mi yoksa daha sonra beynin büyümesine bağlı olarak mı geliştiği bilinmiyordu. Calgary Üniversitesi'nden bir grup bilim insanı, insan ve şempanzede leğen kemiklerini incelediler. İnsanın en yakın akrabası olan şempanzelerde doğum, bebeğin daha küçük olması nedeniyle daha kolay gerçekleşir. Ancak leğen kemiklerinin 3D analizleri sayesinde şempanzelerin dişilerinde ve erkeklerinde de tıpkı insanda olduğu gibi farklı boylarda olduğu görüldü. Araştırmacılar bu nedenle farklılığın iki türün ortak atasında, dolayısıyla da soyları tükenmiş olan tüm insan türlerinde var olduğu sonucuna vardılar. Yani, Neandertal kadınının da leğen kemiği erkeğine göre daha genişti. Leğen kemiğindeki farklılık asında tüm memelilerde var. Leğen kemiği, özellikle de doğum kanalının boyutuna oranla daha büyük yavru dünyaya getiren dişi yarasa ve bazı dişi primatlarda daha geniş. Hatta kedi veya keseli sıçanlar gibi çok küçük yavrular dünyaya getiren bazı türlerde bile leğen kemiği arasındaki fark insandakine benziyor. İnsan iki ayak üzerinde dik yürümeye ve daha büyük bir beyne sahip olduğunda kadınlarda leğen kemiği de daha fazla gelişmiş olabilir.


Amerikalı bilim insanları, mükemmel dengesiyle hayran bırakan bir robot geliştirdiler. Yeni robot, 75 cm boyunda, yürüyen robot ve drondan oluşan bir hibrit. Kaliforniya Teknik Enstitüsü'nden Kyunam Kim tarafından geliştirilen LEONARDO robotu iki ayak üzerinde yürümek dışında, merdiven çıkabiliyor ve engelleri aşabiliyor. Hatta devrilmeden kaykay üzerinde yol alabildiği gibi dengesini kaybetmeden ip üzerinde bile yürüyebiliyor. Hafifçe ittirildiğine dengesini bulabiliyor. Kollarında dört küçük pervane bulunuyor, bunlarla daha hızlı gidebildiği gibi, eğimli yollarda ve engellerde dengesini koruyabiliyor. Pervaneler yeterli güç aldığında, robot onların yardımıyla havalanıp uçabiliyor da. Yürüme ve uçmayı birleştiren yapılar kuşlarda, böceklerde ve yarasalarda görülmesine karşın, LEONARDO bu kombinasyona sahip ilk robot olma özelliğini taşıyor. Yeni robot henüz çok hızlı ve zarif hareket etmiyor ve saniyede sadece 20 cm yol alabiliyor. Araştırmacılar prototiplerinde karbon liflerinden tasarlanan bacaklar kullandılar; her bacak üç küçük servo motorla hareket ediyor ve ayak parmakları için de kavrayıcı lastikler kullandı. Robot sakin olduğu zaman topuğu çalışmıyor, sadece parmakların üzerinde yürüyor. Pervaneler normal yürüyüş sırasında çalıştığı için robot göreceli olarak çok enerji harcıyor. Tüm olumsuzları iyileştirilen robotun ileride normal yürüyen robotların zorlandıkları alanda kullanılabileceğini düşünülüyor. Mesela yüksek gerilim hatlarında işe yarayabilir.


İster yaralanmanın ya da hastalığın bir sonucu olsun, birçok insan kronik ağrılardan şikayetçi. Tahminlere göre iki kişiden biri hayatının herhangi bir döneminde kronik ağrı çekebiliyor. Şu sıralar en ağır durumlarda genelde sadece opiod ağrı kesiciler işe yarıyor. Fakat bu ağrı kesicilerin önemli yan etkileri var: Bağımlılık yapan bu maddeler en kötü durumda da ağrı belleğini tetikleyebilirler. Bu yüzden kronik ağrıların tedavisi için etkili bir maddenin bulunması acil bir gereklilik. Kaliforniya Üniversitesi'nden Ana Moreno ve ekibi alternatif bir tedavi yöntemini araştırdılar: Gen tedavisi. Bu tedavinin temeli, kişilerde ağrı hissini yok eden ender bir mutasyona uzanıyor. Mutasyon, sırt omuriliğinde yer alan ve ağrıyı aktaran nöronlardaki bir sodyum kanalını (NaV1.7) etkisizleştiriyor. NaV1.7 olmayınca kişiler örneğin elini kızgın bir nesneye bile değdirseler acı hissetmiyorlar. Daha fazla NaV1.7 proteinin bulunmasına yol açan diğer bir mutasyon ise daha fazla acı/ağrı hissedilmesine yol açıyor. Bu gene odaklanarak ağrı fenotipini değiştirebileceklerini düşünüyor araştırmacılar. Uzmanlar söz konusu mutasyondan yararlanabilmek için gen makası CRISPR/Cas9'dan yararlandılar. CRISPR/Cas9'a dayanan genetik tedaviler kural olarak, hatalı genleri ya da gen parçalarını keserek, yerine işlevsel DNA parçalarını koyarak kalıcı etkiler sunuyor. Fakat ağrı tedavisinde kalıcı bir ağrı hissi kaybı istenmediği için, Cas9 enzimini DNA'yı kesmek yerine sadece genlerin okunmasını engelleyecek şekilde bağlanmasını sağlayacak bir teknolojiden yararlanıldı. Araştırmacılar farelerle gerçekleştirdikleri deneylerde başarılı sonuçlar elde ettiler. Genetik tedaviden geçirilen fareler patileri çok kızgın bir nesneye değdiğinde belirgin bir reaksiyon göstermediler. Bu da NaV1.7'nin bloke edilmesiyle ağrının dindiğini kanıtlıyor. Araştırmacılar aynı başarılı sonucu diğer bir tedavi yöntemiyle de elde ettiler: Genom düzenleme tekniği. Bu teknikte çinko parmak proteinleri genlerin okunmasını engelliyorlar. Moreno ve arkadaşları sonuçları klinik ortamda da uygulayabilmek için bir firma kurmuşlar. Bu kuruluş farelerde denenmiş olan tedavi yöntemlerin insanda kullanılabilecek kadar iyileştirmek için çalışacak. Daha sonra ise primatlarda test edecek. Tahminlere göre klinik çalışmalar birkaç yıl içinde başlayacak.


Dinozorların beşiği ile ilgili bilgiler hala eksik. Paleontologların buldukları ait bazı fosil dinozor yumurtaları ve embriyolar bu ilkel sürüngenlerin yumurtladıklarını kanıtlamıştı. Hatta yavruların ortak yuvalarda yumurtadan çıktıklarını ve dinozorların kuluçkaya yattıklarını da. Fakat sonuncusu, yumurtalarda daha yüksek bir sıcaklık yansıtan, izotop analizlerine dayanıyordu. Yunnan Üniversitesi'nde Shundong Bi ile çalışan paleontologlar ilk kez kuluçkaya yatmış bir dinozor fosili buldular. Güney Çin'in Ganzhou kentinde bulunan yuva fosili üzerinde yetişkin bir dinozor kalıntısı bulundu. Fosil yuva yaklaşık olarak 70 milyon yıllık, yani son Tebeşir devrine ait. Araştırmacılar kemiklerin yardımıyla yırtıcı dinozorun Oviraptor cinsine ait olduğunu tespit ettiler. Dinozor fosilinin kafası eksik olsa da yumurtaların üzerine kıvrılmış bir şekilde duran iskeletin büyük bir kısmı sağlam. Yuvada en az 24 yumurta bulunuyor ancak bazıları kırılmış. Yirmi dört yumurta içinde henüz yumurtadan çıkmamış embriyolar konserve olmuş. Araştırmacılar ilk defa böyle bir kalıntıyla karşı karşıya olduklarını söylüyorlar. Yuvalar üzerinde bulunan daha önceki yetişkin dinozor fosillerinin altındaki yumurtalar genelde kırık veya boştu. Bu yüzden yetişkin hayvanın gerçekten de yumurtaların sahibi olup olmadığı belirlenememişti. Fosil yumurtaların içindeki embriyoların yumurtadan çıkabilecek kadar olgunlaşmış olmaları, dinozorun uzun bir süre kuluçkaya yattığını gösteriyor. Dinozorun kesin ölüm nedeni bilinmiyorsa da fosiller, dinozorun günümüzdeki kuşlar gibi gerçek bir kuluçka davranışını sergilemesi açısından önemli diyor araştırmacılar. Ayrıca yumurtaların analizleri de gerçek bir kuluçkaya işaret ediyor. Nitekim fosil embriyoların içindeki oksijen izotop oranı, embriyoların sadece çevrenin sıcaklığıyla değil, 30 38 derecelik yüksek bir sıcaklıkta geliştiklerini göstermiş ki bu da kuluçkaya işaret ediyor diyor araştırmacılar. Fakat burada ilginç olan nokta şu: Yumurtalar farklı gelişim evrelerindeler. Bunlar aynı zamanda yumurtadan çıkmayacaktı. Farklı zamanlarda gelişme günümüzde sadece çok ender kuş gruplarında görülür. Anlaşıldığı üzere Oviroptorlardaki bu gelişme türü diğer kuşlardan ve diğer dinozor gruplarından bağımsız olarak gelişmiş.


Amerikalı bilim insanları bir yıl önce kurbağa hücreleriyle ürettikleri bir mini robotu tanıtmışlardı. Programlanabilen bu organizmanın şimdi yeni nesli geliştirildi: Yeni nesil mini robotlar yürüyebiliyor ve hatta bir tür az gelişmiş bir beyne bile sahipler. Harvard Üniversitesi biyoloğu Michael Levin yönetiminde çalışan ekip tarafından geliştirilen yeni hayvan makineleri Xenobots 2.0 olarak isimlendirildi. Birinci nesil için ekip, Afrika pençeli kurbağasının cilt ve kalp kası hücrelerinden yararlanmıştı. Yeni nesilde kurbağanın doğal gelişim evresinin yapım süreci şu şekilde işledi: Xenobot 2.0 makineleri kendi kendilerine farklılaşan ve küre biçiminde bir gövde olarak bir araya gelen kök hücrelerinden oluşuyor. Hücreler küreciklerin dış yüzeyinde minik kirpiğe benzer uzantılar üretiyorlar. Bunlar insan bedeninde de var; örneğin akciğerdeki görevleri, solunum yollarından yabancı maddeleri dışarı atmak. Ancak Xenobot'larda üstlendikleri görev farklı: Hareketleri mini robotlara deney tüpünde yürümeye izin veriyor. Araştırmacıların amacı, çevreyi korumak ve çevre tıbbına hizmet edebilmek. Küçük robotlar ekosistemdeki zararlıları tespit ederek yok edecekler. Elbette iş henüz oraya gelmedi ama ilk testleri başarıyla geçtiler. Mini robotlar deney tüpünde dağıtılmış demir oksit parçacıklarını küçük küme halinde bir araya getirdiler. 'Hücresel kolektifin esnekliği çok şaşırtıcı' diyor araştırmacılar. Normal kurbağa kalıtımına ait hücreler kullanılmış olmasına rağmen, yeni beden kurbağanınkinden tamamen farklı bir şekilde gelişti. Kurbağa embriyosundaki hücreler birlikte bir iribaş oluşturmak için çalışırlar. Bu kontekst olmadan hücreler genetik yazılımlarını örneğin kirpiksi uzantılarına yeni işlevler verebilirler. Yeni nesil mini robotların bir öncekinden farkı, normalde sadece gerçek canlılarda görülen yetenekler. Mesela hücre kürecikleri yaralanmadan sonra yenilenebiliyorlar. Aynı zamanda bilgileri ortak alabilme yetisine de sahipler. Veyahut da çevrenin görünüşünü kaydedebiliyorlar. Yani çevre koşullarını algılayarak zararlıları tespit etmenin ilk aşamasındalar. Ancak mini robotların pratikte kullanılabilmesi için henüz zaman var tabii. Yeni yetilere sahip robotlar tasarlamak için araştırmacıların hücrelerin davranışlarını taklit eden süper bilgisayara ihtiyaçları var. Bunun için gerekli koşullar da sensor yetileri ve hücreleri doğada bağımsız kılacak bir metabolizma. Xenobot'lar enerji iletimi olmadan sadece on gün hayatta kalabiliyorlar, besleyici madde içinde ise birkaç ay kadar.


Sadece birkaç milimetre büyüklüğünde ve içi boş olmasına rağmen, ritmik olarak atan mini organ, insan embriyosunda gelişen bir kalbe çok benziyor. Viyana Moleküler Biyoteknoloji Enstitüsü'nden Sasha Mendjan 'Elimizdeki var olan, insan embriyosunda embriyoda birinci ayın sonunda gelişen sol karıncık. Bu açıdan bakıldığında küçük bir pompa diyebiliriz' diyor araştırmacı. Daha önceki çalışmalarda olduğu gibi mini kalp talimatlara göre üretmek yerine, insan kök hücreerine kendi kendilerine mini kalp olarak gelişmelerini öğretmişler. Araştırmacılar bunun için hücrelere, doğru zamanda ve doğru miktarda gelişim sinyalleri yani küçük proteinleri tıpkı insan embriyosundaki zamanda gerçekleştiği gibi aynı miktarda aktarıyorlar. Yedi gün sonra böylece ilk organ yapısı seçilebiliyor, iki hafta sonra da sol kalp odacığı hazır oluyor. 'Bunu biraz daha geliştirerek, ikinci odacığı da elde etmek mümkün' diyor uzmanlar. Yeni ilaç arayışı sırasında laboratuvarda her gün binlerce kalp organoidi üretiliyor. Bu minik kalplerle bilim insanları, kalp bozuklukların nasıl oluştuğunu öğrenmek ve yeni ilaçları test etmek istiyorlar. Bu alanda ilk deneyleri Mendjan ve ekibi yaptı. Laboratuvarda üretilen bir kalbi deney tüpünde yaralayarak, önemli bir onarım ayarı harekete geçirdiler. Bu şekilde fibroblastların bu bozukluğu onarmak için protein verdikleri görüldü. Bu önemli, çünkü aynı süreç kalp enfarktüsünde de işliyor. Kalp bu durumda da çok sayıda ölü hücre bulunması halinde, bozuklukları onarmaya çalışıyor. Bu süreç daha iyi anlaşıldığında örneğin kalp enfarktüsü ilaçları geliştirebiliriz diyor Mendjan.


Nörodejeneratif bir hastalık olan Alzheimer'de, beyinde hatalı katlanmış amyloid beta proteinlerden oluşan plaklar birikir. Bunlar beyin metabolizmasını etkileyerek nöronların ölmesine yol açarlar. Bu yüzden birçok tedavinin hedefi, plakları çözmektir. Fakat ne var ki şimdiye kadar ki antikor tedavileri farklı sonuç verdiği gibi sık sık beklenmedik sonuçlar da verebiliyor. Virginia Üniversitesi'nde Sandro Da Mesquita ile çalışan ekip, terapilerin niçin etkili olmadığını buldu. Araştırmacıların fare deneylerinde gösterdikleri gibi, meningeal lenf damarları olarak bilinen beynin drenaj sistemi, hastalığın seyrinde ve tedavilerin etkinliğinde çok önemli bir rol oynuyor. Lenf damarları gider borusu gibidir. Alzheimer ve Parkinson gibi diğer nörodejeneratif hastalıklar ve frontotemporal demans, beyindeki protein agregasyonu ile tanımlanır. Bu agregasyonlar kırıldığında, gider tıkalı olduğu için topakların gideceği yer olmaz ve bu durumda da tedavi pek işe yaramaz. Sorunu gidermek için önce giderin açılması gerekiyor. Kipnis bu yüzden şimdiye kadarki ilaç araştırmalarından alınan çelişkili sonuçların, incelenen hastaların lenf sistemlerindeki farklılıklarla ilgili olabileceğini düşünüyordu. Lenf damarlarında sorun olmayan hastalarda tedavi işe yararken drenaj sistemi tıkalı olan hastalarda tedavi etkisiz kalmış. Bu tezi kontrol etmek isteyen araştırmacılar, genetik değişimden geçirilerek beyinde amyloid birikimi için duyarlı hale getirilen farelerle deneyler yaptılar. Bu hayvanların bir kısmında, Alzheimer hastalığında katkıları olan ve mikrogliya olarak bilinen belli başlı bağışıklık hücreleri incelendi. Sonuca göre hasarlı bir lenf sistemine sahip olan farelerde mikrogliya, nörodejenerasyonun gelişimini tetikleyecek durumdaydı. Fakat insandaki, meningeal lenf sistemindeki benzer hasarlar doğrudan doğruya tespit edilemiyor. Araştırmacılar yine de bu tür hasarların insanda da rol oynayıp, oynamadığını öğrenmek için ölmüş Alzheimer hastalarının beyinlerindeki mikrogliya gen ekspresyonunu, farelerinkilerle karşılaştırdılar. Ve bu şekilde hasarlı meningeal lenf damarlarına sahip farelerde görülen işaret, insanda da saptandı. Bu da sonuçların insan için de geçerli olduğu anlamına geliyor. Araştırmanın ikinci bir aşamasında lenf damarları hasarlı olan farelere, Alzheimer tedavisinde kullanılan ilaçlar verildi. Kontrol grubundakilere ise ayrıca lenf damarlarının yenilenmesini sağlayan etki maddesi de verildi. Bu şekilde tedavinin birinci grupta beklenen sonucu vermemesine rağmen ikinci grupta çok daha iyi sonuç alındı. Uzmanlar araştırma sonuçlarının Alzheimer tedavisinde yardımcı olacağını söylüyorlar.


Paleontologlar Meksika'da daha önce bilinmeyen bir dinozor türü buldular. Otçul Tlatolophus galorum, oldukça iyi korunagelen kafatası (%80) sayesinde belirlenebildi. Kuzey Meksika'daki Coahuila eyaletindeki kazılarda bulunan kafatasının üzerinde 1,32 metrelik bir tepeliği de bulunuyor. Tlatolophus adı Aztek dili olan Nahuatl'daki Tlahtolli ve Yunancadaki Lophus sözcüklerinden türetildi. Dinozorun tepeliği biçim olarak Mezoamerika'daki halklar tarafından iletişim ve bilgi temsil eden bir sembole benziyor. Tepeliğin iletişim fonksiyonu da var: 'Burun ve soluk borusu arasındaki bağlantıyı sağlayan iç geçitler sayesinde entegre trompet görevini görmüş' diyor uzmanlar. T. galorum'un kuyruğu ilk olarak 2013'te bulunmuş, daha sonra ise kafatasının yüzde sekseni, 1,3 metre uzunluğundaki tepeliği ve uyluk kemiği de dahil olmak üzere çeşitli kemikleri gün ışığına çıkarılmıştı. Meksika Ulusal Özerk Üniversitesi'nden çalışmanın yazarı Angel Ramirez-Velasco, 'fosilin kuyruğunu bulduktan sonra yerin altını kazmaya devam ettik. Uyluk kemiği, kürek kemiği ve diğer uzuvlara ait kemikleri bulduktan sonra onun farklı bir tür olduğunu keşfettik' diye anlatıyor. Yeni dinozor türünün düşük frekanslı sesleri duyma kapasitesine sahip kulakları var bu yüzden barışçıl ama konuşkan bir dinozor olduğu tahmin ediliyor. Son derece iyi korunagelen dinozor 72 veya 73 milyon yıl önce, tortularla dolu bir su kütlesi olduğu düşünülen bir yerde ölmüş. Bu şekilde bedeni çamurla kaplanarak, günümüzde dek korunagelmiş.


Son bir araştırma, uzmanların migrenin biyolojik temelini ve alt tiplerini daha daha iyi anlamalarına yardımcı olduğu gibi, dünya genelinde bir milyardan fazla kişiyi etkileyen bu hastalık için yeni tedavilerin geliştirilebilmesi için de umut oldu. Migrenle ilgili bu en büyük kalıtım araştırmasıyla, migren için bilinen genetik risk faktörleri en az üç kat arttı. Tanımlanan 123 genetik bölge arasında, yakın zamanda geliştirilen migren ilaçlarının hedef genlerini içeren ikisi bulunmaktadır. Araştırma aralarında 102.000 kişinin migren hastası olduğu 873.000 Avrupalı, Amerikalı ve Avustralyalı katılımcıyla gerçekleştirildi. Migren dünya genelinde bir milyardan fazla kişide görülen bir beyin hastalığı. Kesin nedeni bilinmemekle birlikte, hem beyinde hem de kafanın kan damarlarında hastalık mekanizmaları olan bir nörovasküler bozukluk olduğu sanılıyor. Spesifik risk genleri hakkında daha fazla bilgi edinmek isteyen International Headache Genetics Consortium araştırmacıları, genel migreni olanlarda geniş bir genetik veri kümesi topladılar. Sonuçlar, migrenin alt tiplerinin hem ortak risk faktörlerine hem de bir alt tipe özgü görünen risk faktörlerine sahip olduğunu gösteriyor. Araştırmacılara göre auralı migrene özgü görünen üç risk varyantı ve aurasız migrene özgü görünen iki risk varyantı dikkat çekiyor. Sonuçlar öte yandan migrenin hem nöronal hem de vasküler genetik faktörlere bağlı olarak ortaya çıktığını destekleyerek, migrenin gerçekten de bir nörovasküler bozukluk olduğu görüşünü güçlendirmiş oldu. Yeni tanımlanan bölgelerden biri, migren ataklarında yer alan ve yakın zamanda piyasaya sürülen CGPR inhibitörü migren ilaçları tarafından bloke edilen bir molekül olan kalsitonin geniyle ilişkili peptidi kodlayan genleri içeriyor. Başka bir risk bölgesi, migrene özgü yeni ilaçlar için de bir hedef olan serotonin 1F reseptörünü kodlayan HTR1F genini kapsıyor. Araştırmayı yöneten Helsinki Üniversitesi araştırmacısı Matti Pirinen, 'bu iki yeni ilişki, yeni gen bölgeleri arasında başka potansiyel ilaç hedefleri olabileceğini düşündürüyor ki bu da gelecekteki genetik çalışmalara yol gösteriyor' diye konuştu.


Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesi'nin DART misyonu çerçevesinde fırlattığı uzay aracı Dimorphos adlı asteroit ile çarpıştı. DART görevi çerçevesinde NASA, büyük asteroitlerin Dünya'ya çarpmasını engellemenin mümkün olup olmadığını belirlemeyi hedefliyor. Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesi'nin , büyük asteroitlerin Dünya'ya çarpmasını engellemenin mümkün olup olmadığını tespit etmek üzere Kasım 2021'de başlattığı Çift Asteroit Yönlendirme Testi görevinde beklenen gün geldi. Görev çerçevesinde fırlatılan uzay aracı TSİ 02.15 sıralarında Dünya'dan 11 milyon kilometre uzaktaki Dimorphos adlı bir asteroide çarptı. James Webb teleskobu dahil birçok teleskop tarafından takip edilen çarpışmanın, astreodin hızının değişip değişmediğini tespit ederek, büyük asteroitlerin Dünya'ya çarpmasını engellemenin mümkün olup olmadığını belirlemenin önünü açması bekleniyor.


Neandertal soyunun niçin tükendiği ve modern insanla birlikte niçin kalıcı olamadığı hala tam olarak açıklanmış değil. Neandertal insanının yok oluş tarihi yeteneklerinin değerlendirilmesinde etkili. Homo Sapiens'in yakın akrabası olan bu insan türünün yayılımıyla ilgili ipuçları uluslararası bir araştırma ekibi tarafından sunuldu. PNAS dergisindeki araştırma yazısına göre Neandertal, Kuzey Avrupa'da sanılandan çok daha önce tükenmiş. Kıtanın kuzeyinde bulunan ve son Neandertallere ait olan kemiklerin ayrıntılı analizlerine göre kemikler daha önceki incelemelerle elde edilen tarihlere göre 20.00 yıl daha eskiler. Araştırmacılar Belçika'daki Spy mağarasındaki kemikleri bildik radyokarbon yöntemiyle tarihlendirdiler. Ve örnek malzemeyi çok iyi hazırladılar. Çünkü daha önceki incelemelerde kemiklerin yabancı DNA ile kirlendiğini düşünmüşlerdi. Mesela bir Neandertale ait bir kürek kemiğinin gen dizilimi, 28.000 yıllık bu kemiğin sığır DNA'sıyla kirlendiği anlaşılmıştı. C14 tarihlendirmesi olarak da bilinen Radyokarbon tarihlendirme yöntemi, karbon izotopu C14 oranının atmosferde büyük oranda sabit kalmasına dayanıyor. Aynı şey canlı organizmalar için de geçerli. Fakat bitki veya hayvan öldüğü zaman metabolizma tarafından yeni C14 üretilmez ve izotopun C12'ye oranı radyoaktif bozunma yüzünden azalır. C14'ün yarılanma değeri yaklaşık olarak 5.730 yıldır. Örnekteki C12/C14 oranları Neandertalde organik kolajen kalıntılarında tespit ediliyor. Elbette yabancı maddenin sızma tehlikesi her zaman vardır. Araştırmacılar bu yüzden örneğin gerçekten de sadece Neandertal kolajeni olup olmadığını büyük bir titizlikle incelerken kolajenin karakteristik yapı taşları olan aminoasitleri aradılar. Yeni ölçümlere göre kemikler 40.600 44.200 yıllık. Oysa daha önceleri 24.000 yıl daha yeni olarak tarihlendirilmişti. Araştırmacılar ayrıca Belçika'nın diğer buluntu yerlerindeki kemikleri de inceleyerek benzer sonuçlar elde ettiler. Tarihlendirme arkeolojide çok önemli, çünkü güvenilir bir kronoloji çerçevesi olmadan Neandertal ve Homo sapiens arasındaki ilişkiyi doğru tanımlayamıyoruz diyor araştırmacılar. Mesela Neandertal insanına ait olduğu söylenen bazı aletler, aslında daha gelişkin akrabasına ait olmalı. Araştırmacılar bu buluntuların yeni veriler ışığında yeniden kontrol edilmesini öneriyorlar.


On yıllardır araştırmacılar, modern insanların Avrupa'daki Neandertal'le ilk ne zaman karşılaştıklarını ve ilk ilişkilerini merak edip duruyorlardı. Şimdi, antik genomlarla ilgili iki yeni çalışma, Avrupa'ya ayak basan ilk modernlerin kimliklerine ve son Neandertallerle ilişkilerine yeni bir bakış sunuyor. Bulgaristan'ın Bacho Kiro mağarasında yapılan bir araştırma, yaklaşık 45.000 yıl öncesine tarihlenen modern insanların, bugün soyu tükenmiş kuzenlerimizle altı nesil veya daha önce, 160 ila 180 yıl kadar melezleştiğini ortaya çıkardı. Ancak, Avrupa'nın bilinen en eski modern insanı olabilecek koyu tenli, koyu saçlı, kahverengi gözlü bir kadın üzerinde yapılan başka bir çalışma, atalarının Neandertallerle yakın zamanda hiçbir teması olmadığını ortaya çıkardı. Yani ilişki bazı yelerde hem var bazı yerlerde de yok.


Eykosapentenoik asit ve dokosaheksaenoik asit gibi Omega 3 yağ asitlerinin iyileştirici etkileri hakkında uzun bir süredir yazılıp çiziliyor. Bu doymamış yağlar özellikle yağlı balıklarda ve bazı fındık türü yemişlerde bulunuyor ve her şeyden önce iltihap önleyici bir etkiye sahipler. Örneğin kalp-dolaşım hastalıklarını önledikleri gibi beyin gelişimini de destekliyorlar. Buna karşın birçok bitkide bulunan Omega 6 yağ asitleri, iltihapları tetiklediği gibi aşırı bağışıklık reaksiyonuna da yol açıyor. Amerikan Ulusal Yaşlılık Enstitüsü'nden Christopher Ramsden ve ekibi Omega 3 yağ asitlerinin baş ağrısı ve migren üzerindeki rolünü inceleyerek, uygun beslenmeyle tekrarlanan nöbetlerin engellenip, engellenmeyeceğini öğrenmeye çalıştı. Araştırma çerçevesinde 182 migren hastası üç gruba ayrıldı. Birinci gruba günde 1,5 gram Omega yağ asidi içeren bir diyet verildi. Bu yağ asitleri özel yağlar, somon ve diğer balıklarla alınıyor. İkinci grup bol miktarda Omega 3 ile birlikte az miktarda Omega 6 da aldı. Kontrol grubu görevini gören üçüncü grup ise endüstri ülkelerinde birçok insanın beslenme şekline göre yani bol Omega 6 ağırlıklı beslendi. Her grup kendilerine verilen diyeti 16 hafta uygularken, baş ağrısı günlüğü de tuttu. Ayrıca araştırmanın başlangıcında ve sonunda kan örnekleri de alınıp, analiz edildi. Sonuçlara göre bol Omega 3 yağlarıyla beslenen grupta çok daha az baş ağrısı meydana geldi. Aylık migren nöbetleri 16,3 günden dört ila beş güne düştü. Ama en iyi iyileşme bol miktarda Omega 3 ve az miktarda Omega 6 alanlarda görülmüş. Ayrıca baş ağrısı nöbetlerinin süresi bir saat kadar azaldı ve katılımcılar daha az ağrı kesici aldılar. Bilim insanlarının açıkladıkları gibi, beslenmenin olumlu etkisi, özel antikor tedavilerinin veya botoks enjeksiyonlarının başarabileceği kadar. Gözlemlenen iyileşmenin biyokimyasal temelini, bedendeki omega yağ asitlerinin özümlenmesine bağlıyorlar. EPA ve DHA'dan oluşan çok sayıda oksilipinlerin ağrı kesici etkileri var. Her şeyden önce DHA tarafından üretilen 17-hidroksi-dokosaheksaenoik asit, çok sayıda ağrı kesici uyarı maddesinin öncüsü olarak kabul ediliyor ve araştırmalarda da benzer etki göstermiş. Buna karşın Omega 6 yağ asitleri bedende daha çok ağrı tetikleyici etki yapan ürünler olarak indirgeniyor. Bilim insanlarına göre beslenme biçimini değiştirmek migreni hatta diğer bazı kronik ağrıların azaltılmasında etkili olabiliyor. 'Araştırmamız balıkta bulunan Omega 3 yağ asitlerine dayanıyor. Yani takviye edici gıdalarda aynı etkinin ortaya çıkıp çıkmayacağını bilmiyoruz' diyor araştırmacılar.


Kalıtımın deşifre edilmesini sağlayan yöntemler git gide daha iyi ve daha hızlı hale geliyor. Konstanz Üniversitesi'nde Axel Meyer tarafından geliştirilen yeni bir yöntem de genetikte yeni kapılar açtı. Bu yöntemle Omurgalı Genom Projesi genom dizilimi için bir standart oluşturulacağı gibi diğer araştırmacıların da projeye katılımının kolaylaştırılması hedefleniyor. Bu yöntemle şimdiye kadar aralarında çiklit balığı ve gagalı memelinin de yer aldığı 16 hayvan türünün kalıtımı çözüldü. Nature dergisinde yayımlanan yöntemin geliştirilmesi, evrim biyoloğu Axel Meyer'ın açıklamasına göre 5 yıl sürdü. Yöntemin dünya genelinde erişilebilir hale getirilmesi bekleniyor. Meyer 'Bizim için önemKali olan en iyi teknolojiyi bulmak değil, dizilim için en iyi teknolojiyi bulmaktı' diyor. Yöntemde üç işlem bir araya getirildi: kısa kalıtım parçalarının kesin bir şekilde dizilimi, uzun kalıtım parçalarının biraz daha az güvenilir olanı ve aynı kromozomdaki farklı parçaların dizilimi. Araştırmacılar uzun kalıtım parçalarıyla dürbünden bakar gibi yaparak, genetik ortama bakıyor ve gen bölümlerini sınıflandırıyorlar. Bundan sonra ise iki diğer tekniğin yardımıyla tüm gen sekansı ortaya çıkıyor.


NASA'nın 2,7 milyar dolar değerindeki Perseverance gezgini, Mars'ın Jezero Krateri'ne başarıyla iniş yaptı. Yolculuğu yaklaşık yedi ay sürdü. Plütonyumla çalışan 1.025 kilogramlık gezici, en az bir Mars yılı -yaklaşık iki Dünya yılı- orada kalarak geçmişe dair yaşam izi arayacak. 30 Temmuz 2020'de fırlatılan Perseverance, yalnızca on günlük bir süre içinde Mars'a ulaşan üçüncü uzay aracı oldu. Diğerleri Tianwen-1 gezicisi ve Hope yörünge aracıydı. Gelecekte Dünya'ya geri getirilmek üzere kaya örnekleri toplamaya çalışacak ilk Mars gezicisi olma niteliği taşıyan Perseverance, kendisini gerçek bir saha jeoloğu yapan cihazlarla dolu. Aracın başarıyla iniş yaptığı Jezero Krateri ise kenarında bulunduğu düşünülen karbonat minerallerini barındırdığından, geçmiş yaşam izleri aramak için en uygun yerlerden biri.


Petrol; benzin, dizel ve diğer yakıtlar için önemli bir hammadde. Aynı zamanda kimya endüstrisi için de önemli. Bu karışım şimdiye dek fosil kaynaklardaki doymuş hidrokarbon zincirlerinden elde ediliyordu. Bu yüzden yanma sırasında milyonlarca yıl önce bağlanmış olan karbondioksit açığa çıkarak, atmosferdeki karbondioksit artışına katkıda bulunuyor. Oysa petrol ve türevlerinin biyolojik yollardan elde edilmesi halinde durum farklı olur. O zaman yanma sırasında, sadece organizmaların daha önce çevreden aldıkları kadar karbondioksit açığa çıkar. Bu tür yakıtlar bu nedenle CO2 nötr olur. Biyolojik yollar hangileri peki? Örneğin bitki kalıntılarını sentetik yakıtlara dönüştürebilen bazı bakteriler var. Ayrıca genetik değişimden geçirildikten sonra dizel üreten mikroplar da var. Fakat bugüne kadar, doğal olarak petrolün bütün alkan spektrumunu üreten bir canlı bilinmiyordu. Bu durum Japon deniz araştırmaları ajansı JAMSTEC'in Arktik okyanusta, doğal olarak petrol üretebilen, tek hücreli bir deniz algı bulmalarından sonra değişti. Dicrateria rotunda türü alg, Sibirya'nın kuzey kıyısındaki Chukchi Denizi'nden alınan su örneklerinde bulundu. Daha ilk incelemelerde bu kamçılı fitoplanktonun hücrelerinde, yağla dolu boşluklar fark edildi. Ekip bu yağ keseciklerinin bileşimini, gaz kromotografı kitle spektrometresiyle analiz edince ilginç bir şeyle karşılaştı: Söz konusu yağ, dallanmamış doymuş hidrokarbonlardan yani alkanların bir karışımından oluşuyordu. Burada dikkat çekici olan husus; düz zincirli alkanların 10 ila 38 karbon atomlu tüm zincir uzunluklarının mevcut olması. Bu şu anlama geliyor: Bu küçük deniz algı, petrolü ve halihazırda kullanılan diğer yakıtları oluşturan tüm alkanları üretiyor. Buna göre on ila on beş karbon atomlu zincirler benzin, 16 ila 20 karbon atomlu zincirler dizel, 21'in üzerinde karbon atomlu zincirler ise kalorifer yakıtı ve fuel oil olarak kabul edilir. Bilim insanlarına göre söz konusu araştırma, bir organizmanın, petrolün hidrokarbon karışımını üretebildiğini gösteren ilk kanıt. İş bu kadarla da kalmıyor. Araştırmacıların dediğine göre Dicrateria bakterisinin diğer on türü de biyolojik petrol üretebiliyor. Bu algler Atlantik ve Pasifikten orta enlemlere kadar olan yerlerde bulunuyor. Deneylerden anlaşıldığı üzere, bu alglerin ürettiği biyolojik petrol çevre koşullarına göre değişiyor. Tek hücreli algler ışıklı ve zengin besleyici maddenin bulunduğu ortamda her miligram kuru madde başına 12,5 ila 79,4 nanogram petrol üretirken, bu verim karanlıkta ve azot eksikliğinde önemli oranda artıyor. Alkan içeriği karanlıkta 5,6 kat artarken, azot eksikliğinde 48 kat arttı. Söz konusu alg, petrol ve türevlerinin biyolojik olarak elde etmenin yolunu açabilir. Bununla birlikte alg hücrelerindeki sentez yollarının ve fizyolojik işlevlerinin araştırılması için yeni çalışmaların yapılması gerekiyor.


Avustralyalı bilim insanları, plastik yemeyi seven bir solucan türünün geri dönüşüm alanında çığır açabileceğini söylüyor. Zophoas morio, daha çok bilinen adıyla süper solucanların, plastiğin hammaddesi olan polistirenden oluşan bir rejimle hayatta kalabildiği belirlendi. Bilim insanları, bu solucan türünün bağırsağındaki bir enzim sayesinde plastiği sindirebildiğini düşünüyor. Araştırmayı yürüten isimlerden Dr. Chris Rinke bu bulgunun geridönüşüm alanında çığır açabileceğini söylüyor. Rinke, "Süper solucanlar küçük birer geridönüşüm tesisi gibiler. Polistireni ağızlarında öğüttükten sonra bağırsaklarındaki bakterilere sunabiliyorlar," dedi. Queensland Üniversitesi'nden bilim insanları bu araştırma kapsamında üç farklı tür solucana üç hafta boyunca farkı bir beslenme rejimi uyguladılar ve polistirenle beslenen türün kilo aldığı gözlendi. Araştırma ekibi, süper solucanın bağırsağındaki enzimler sayesinde polistiren ve stiren hammaddelerini sindirebildiğini gördü.


Gök bilimciler, Samanyolu galaksisinin dışında keşfedilen ilk gezegen olma ihtimali taşıyan bir gök cismine rastladı. Satürn gezegeninin boyutlarına yakın olduğu belirtilen olası yeni gezegen, Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi'nin Chandra X-Ray Teleskobu ile tespit edildi. Bugüne kadar Güneş Sistemi dışında 5000'e yakın gezegen bulundu. Ancak bunların tümü Samanyolu galaksisi içerisinde yer alıyor. Söz konusu gezegen ise Samanyolu galaksisinden 28 milyon ışık yılı uzaklıktaki Messier 51 galaksisinde yer alıyor. Galaksi dışı yeni gezegen olasılığı, bu gök cisminin kendisine eşlik eden bir yıldız önünden geçerken onun ışığının bir kısmını engellemesi ile oluşan kararmanın teleskoplarla gözlenmesi sonucu tespit edildi. Harvard & Smithsonian Astrofizik Enstitüsü'nden Rosanne Di Stefano ve ekibi, Chandra X- ışını teleskopunu kullanarak yakındaki üç galaksideki en parlak X-ışını kaynaklarını araştırdı. Ve astronomlar gerçekten de aradıklarını bulduar: yaklaşık olarak 28 milyon ışık yılı uzaklıktaki spiral galaksi M51'de, dikkat çekici bir tutulmada, M51-ULS-, X-ışını ikilisini tespit ettiler. Tutulma yaklaşık olarak üç saat sürdü. Bu tutulmanın gerçekten de yalnızca X-ışını kaynağının kendisinden mi, yoksa bir toz bulutunun geçişinden mi kaynaklanan radyasyon dalgalanmalarıyla mı ilgili olduğunu öğrenmek için araştırmacılar ışık eğrisinin özelliklerini daha yakından analiz ettiler. Sonuçlara göre tutulmanın nedeni gerçekten de bir gezegen. Hesaplamalara göre gezegenin büyüklüğü aşağı yukarı Satürn büyüklüğünde olmalı. Söz konusu gezegen adayının, yörüngede dönen iki yıldızı çevreleyen dairesel bir yörüngede hareket ettiği sanılıyor. Bu durum kanıtlandığı taktirde, ilk kez bir galaksiötesi gezegen ya da Ekstro- Gezegen bulunmuş olacak. Ve 28 milyon ışık yılı uzaklıkta yer alan gezegen Samanyolu'muzun dışında en uzakta yer alan gezegen olarak kabul edilecek.


İnsanlar birbirleriyle bakışlarıyla, baş hareketiyle, tokalaşmayla veya öpüşerek selamlaşıyorlar. Hem birbirlerine rastladıklarında hem de ayrılırken. Bu tür bir iletişimi araştırmacılar şimdi şempanzelerde de gözlemlediler. Bu davranış şempanze ve insanın son ortak atasında yaklaşık olarak altı ila yedi milyon yıl önce gelişmiş olmalı. Oysa şimdiye dek selamlama sinyalleriyle iletişim kuranların sadece insanlar olduğunu kabul ediyordu. Hayvanat bahçelerindeki şempanzeler ile cüce şempanze olarak da bilinen bonoboları arasında gerçekleşen 1.242 etkileşim analiz edildi. Bunlar genelde birlikte oynamak ya da tüy temizliğiyle ilgiliydi. Bonobolar etkileşimlerinden önce yüzde 90 özel sinyaller veriyorlar; örneğin bakışlar, elle dokunma veya kafayla dokunma gibi. Bu tür davranış şempanzelerin birbirleri etkileşimlerinde de yüzde 69 oranında izlendi. Vedalaşırken daha fazla iletişim söz konusu. Bonobolar olayların yüzde 92'sinde, şempanzeler ise yüzde 86'sında vedalaşma hareketleri yapmışlar. Maymunlar selamlama için 12 saniyelerini ayırırken, vedalaşmak için 15 saniye ayırıyorlar. Selamlaşmanın ve vedalaşmanın uzunluğu yakınlık derecesine göre değişiyor. İki Bonobo birbirlerine ne kadar yakınsalar selamlaşma da o denli kısa oluyor. 'Bu insanlarda da böyle' diyor araştırmacılar. Oysa şempanzelerde yakınlık derecesi rol oynamıyor. Bilim insanları bunu şempanze gruplarındaki hiyerarşiye bağlıyorlar. Bununla birlikte araştırmanın zayıf bir noktası da var: Sonuçlar sadece hayvanat bahçesinde yaşayan maymunlar için geçerli. Hayvanat bahçesindeki maymunlar birbirlerine daha yakın yaşıyorlar ve yiyecek aramak zorunda olmadıkları için de bol bol boş vakitleri var. Bu durumun sosyal ilişkilerdeki karmaşıklık üzerinde etkili olabileceğini düşünen araştırmacılar, sonuçların doğal ortamda yaşayan maymunlarla da kanıtlanması gerektiğini söylüyorlar.


Yapılan yeni bir araştırmaya göre, Sibirya'da 24 bin yıldır donmuş halde olan çok hücreli bir organizma yeniden hayata döndü. Bilim insanları "bdelloid rotifer" olarak bilinen suda yaşayan çok hücreli ufak organizmalardan olan canlıyı Rus Kuzey Kutbu'nda yer alan Alayeza Nehri'nden çıkardı. Bdelloid rotifer, çözüldükten sonra, kriptobiyoz olarak bilinen canlanma ile binlerce yılın ardından sonra eşeysiz olarak çoğalabildi. Önceki araştırmalar ise bu hayvanların donduktan sonra 10 yıla kadar hayatta kalınabileceğini söylüyordu. Ancak Pazartesi günü Current Biology'de yayımlanan bu yeni çalışma bdelloid rotiferdeki kriptobiyozun, süresiz olmasa da binlerce yıl sonra da sürebileceğini ortaya çıkardı. Rusya'nın Fizikokimyasal ve Biyolojik Sorunlar Enstitüsü'nden Stas Malavin, Press Association'a yaptığı açıklamada, "Anafikir, çok hücreli bir organizmanın binlerce yıl boyunca dondurulup saklanabilmesi ve daha sonra hayata geri dönebilmesidir. Ki bu da birçok kurgu yazarının hayalidir" diye konuştu. Malavin, sonucu daha iyi anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu söyledi. Bilim insanları, araştırmada süreci incelemek için bir laboratuvarda onlarca bdelloid rotiferi dondurup çözdüler. Karbon 14 metoduna göre bdelloid rotifer örneğinin yaşı 23 bin 960 ile 24 bin 485 yıl arasında tespit edildi. Bdelloid rotiferler, dünya çapında tatlı su ortamlarında bulunan bir rotifer sınıfı. Bu hayvanlar, çok zor koşullara karşı dayanıklılıklarıyla biliniyor. New York Times'ın aktardığına göre bdelloid rotiferler düşük oksijene, yüksek asitliliğe ve yıllarca susuz kalmaya dayanabildiği gibi, dünyanın radyoaktif direnci en yüksek hayvanlarından da birisi. Öte yandan bir nematod solucan ile bazı bitki ve yosunların binlerce yıl sonra hayata geri dönebildiğine yönelik de bazı raporlar var.


İki araştırma grubu aynı anda döllenme olmadan ürettikleri ilk öncü embriyo ile ilgili sonuçlarını Nature dergisinde yayımladı. Araştırmacılar farklı yöntemlerle benzer sonuçlar elde ettiler: İki grup da deney tüpünde blastosist embriyo benzeri yapılar üretti. Blastosistler embriyo gelişiminin erken evresinde oluşur. Memelilerde bir yumurta hücresinin döllenmesinden sonraki beş ile altı gün içinde ve bir dizi hücre bölünmesinin ardından oluşur. Birkaç gün sonra da ana rahminin mukozasına yerleşirler ve hamilelik başlar. Laboratuvarda üretilen blastosist benzeri yapılar bugüne dek sadece farelerden biliniyordu. Avusturyalı araştırmacı Nicolas Rivron, üç yıl kadar önce sperma ve yumurta olmaksızın ilk yapay öncü fare embriyosunu ürettiğini açıklamıştı. Son iki araştırmadan birinde embriyoya ait kök hücreleri diğerinde ise yeniden programlanan cilt hücreleri kullanıldış. İki araştırmada da öncü embriyolar, 6 ila 8 gün içinde üç boyutlu hücre kültürleri olarak büyüdüler. Bu halleriyle biçim, büyüklük ve hücre sayısı açısından doğal blastosistlere çok benziyorlardı. Hatta moleküler durumları ve iç farklılaşması da benzerdi. İkinci bir adımda blastosistler, ana rahmine yerleşmeleri için uyarıldı. Deney tüplerinde gerçekleştirilen deneylerde, kısmen blastosistlere benzer bir gelişme gösterdiler. Blastosist gelişimindeki başarı oranı düşük de olsa, araştırmacılar yöntemin işliyor olmasından dolayı memnunlar. Yeni gelişme sayesinde kısırlığın bazı nedenleri, kalıtsal hastalıklar ve erken embriyo evresinde zehirli maddelerin ve virüslerin etkileri incelenebilecek. 'Yeni tedaviler geliştirmek için de insana ait blastosistlere ihtiyacımız olmayacak' diyor Monash Üniversitesi'nden Jose Polo.


Tahminlere göre erkeklerin üçte biri 30 yaşından sonra kelleşme sorunu yaşıyor. Ve bu oran yaş ilerledikçe büyüyor. Kadınlarda ise 70 yaşından sonra aşırı saç dökülmesi yüzde 40 oranında görülüyor. Son bir araştırmaya göre korona pandemisi saç dökülme riskini arttırdı. Araştırmaya göre hastanede tedavi gören Covid 19 hastalarının dörtte birinde altı ay sonra saç dökülmesi görülüyor. Bu olumsuz gelişmenin hastalığın ve tedavinin şoku ve stresine bağlı olduğu düşünülüyor. Stres ve saç dökülmesinin genel olarak ne şekilde bağlantılı olduğunu Harvard Üniversitesi kök hücre biyoloğu Ya Chieh Hsu ve ekibi inceledi. Araştırmacılar bu amaçta bazı deney farelerinin böbreküstü bezlerini aldılar. Bunlar normalde stres hormonu kortikosteronu üretiyorlar. Farelerin tüylerinin normal hemcinslerine kıyasla üç misli hızlı büyüdüğü görüldü. Fakat böbreküstü bezleri olmayan fareler, kortikosteronla beslediklerinde tüylerin büyümesi normale döndü. Stres hormonunun önemi, ayrıca işlemden geçirilmeyen farelerin 9 hafta boyu stres altında bırakılmasının ardından da ortaya çıktı. Bu farelerde kortikosteron değerleri artarken, tüylerin büyümesi yavaşladı. İkinci bir adımda bu süreçte kimyasal olarak nelerin yaşandığı incelendi. Bu konuda saç foliküllerindeki kök hücreler önemli bir rol oynuyorlar. Bunlar saç köklerinin etrafındaki ciltte yer alıyorlar. Kanda bulunan bol kortikosteron ile kök hücreler işlevlerini yerine getiremiyor ve yeni kıl hücreleri üretmiyorlar. Oysa stres hormonu olmadığı zaman etkinleşiyor ve tüyler yeniden uzamaya başlıyorlar. Bundan GAS6 (growth arrest-specific 6) proteini sorumlu. Stres hormonu kortikosteron, normalde kök hücrelerinin bölünmesini etkinleştiren bu proteininin üretimini engelliyor. Diğer sözle, GAS6'nın yardımıyla strese bağlı saç büyüme engeli ortadan kaldırıyor. Dermatolog Rui Yi aynı dergideki ikinci bir yazıda sonuçların strese bağlı saç dökülmesinin tedavisinde yardımcı olabileceğini söylüyor. Fakat bazı sorunların giderilmesi gerekiyor. Kortikosteronun insandaki karşılığı kortizol ama bu hormonun. GAS6k ile benzer bir reaksiyon yapıp yapmadığı bilinmiyor. Ayrıca farelerde kılların büyümesindeki normal durgunluk evresi insana kıyasla daha uzun. Bu yüzden bir anti-stres proteinin işe yarayıp, yaramayacağı bilinmiyor.


Anılarımız, yaşadıklarımızın bir tür fotoğraf albümü olarak kabul edilir. Bir kez belleğe kaydedilenler de değişmez olarak biliniyordu. Fakat artık bunun pek de doğru olmadığı anlaşıldı. Bilince yapılan her çağrı, hafızanın içeriğini değiştirebiliyor. Ayrıca beynimizin, bize söylenenlerle, yaşadıklarımızı karıştırması da pek ender bir durum değil. Duke Üniversitesi araştırmacıları katılımcılara 70 farklı video klip izlettiler. Bir gün sonra aynı videolar yeniden izletilirken, beyin etkinlikleri fonksiyonel manyetik rezonans tomografisiyle kaydedildi. Videoların yarısı hiçbir uyarı verilmeden en önemli anlarında kesildi. Üçüncü gün ise sıra asıl teste geldi. Katılımcılardan akıllarında ne kadar video kaldıysa bunları hatırlamaları ve anlatmaları istendi. Videoların bir kısmı çok iyi hatırlanırken, diğerleri pek doğru hatırlanmadı. Özellikle de haber verilmeden kesilen ve değiştirilen videolar çok kötü veya yanlış hatırlandı. Araştırmacılar bu durumun sürprizle ilgili olduğunu düşünüyorlar. Çünkü bir olay beklentilerimizle uyuşmuyorsa, anılarımızın depolanmasından, hatırlanmasından ve değişmesinden sorumlu beyin bölgesi olan hipokampüsün reaksiyonu değişiyor. Sürprizler tüm beynimizi etkiliyor ve birden fazla nöromodülatör sistemi harekete geçiriyor. Beklenmeyenler, anıların güncellenmesini destekleyen ve hipokampüsün mevcut hafıza içeriğinin unutulmasına ve değiştirilmesine neden olan koşullar yaratıyor. Burada dikkat çekici olan şu: Yanlış hatırlanan anılar benzer bellek içeriklerini de bozuyorlar. Mesela bir beysbol videosunda beklenmedik bir değişim yaşandığında, spor videolarıyla ilgili diğer anılar da değişiyor. Araştırmacılara göre bu belleğimizin ne kadar esnek ve uyumlu olduğunu gösteriyor. Aslında bu iyi bir şey, sonuçta ancak bu sayede yeni bilgiler öğrenebiliyor ve yanlışlarımızı düzeltebiliyoruz. Ama öte yandan da anılarımızı yanlış hatırlamamıza neden oluyor.


Tavukların de benzer şekilde yaşadıklarından yola çıkan Anglia Ruskin Üniversitesi davranış bilimcisi Claudia Wascher, deneylerini İngiltere'deki bir çiftlikte gerçekleştirdi. Aynı deneyler kapsamında Viyana Üniversitesi'nden meslektaşları da kargalarla ilgili deneylerini Yukarı Avusturya'daki bir köyde yaptılar. Amaç hayvanların öğrenme yetilerinin ve davranış esnekliğinin incelenmesiydi. Hayvanlara ilk önce belli renkte bir kapağı olan bir kabın içindeki ödülü bulmaları öğretildi. Öğrenme kriterlerinin yüzde80'ini yerine getirdiklerinde sistem değiştirilerek, farklı bir renge geçildi. Hayvanlardan birçoğunun ikinci aşamada daha fazla tura ihtiyacı olduğu tespit edildi. Çünkü şimdiye kadar öğrendiklerini bırakıp yeni bir şeyi öğrenmek zorundaydılar. Ama tavuklar buna rağmen kargalar kadar başarılı oldular. İkinci bir test dürtü kontrolüyle ilgiliydi. Ödül bu sefer iti tarafı açık olan opak bir silindirin ortasına yerleştirildi. Kuşlar ilk başta yandaki açıklıklardan ödüle ulaşmayı öğrenmek zorundaydılar. İkinci aşamada içi görünen bir silindir kullanıldı. Burada hayvanların doğrudan doğruya saydam silindirde görünen ödüle mi yöneldikleri yoksa yanlarındaki açıklıktan birini mi kullandıklarına bakıldı. Bu deneyle kargaların daha başarılı oldukları saptandı. Ancak araştırmacılar yorumlamada dikkatli olmaya çalışıyorlar. Birinci neden testlerde çok az sayıda hayvanın kullanılmasıydı. İkinci neden ise hayvanların saydam malzemeleriyle yaşadıkları deneyimler. Tavuklar daha önce saydam malzemeli deneylere katılmazken, kargalar daha önce bu malzemeyle çalışmışlardı. Ayrıca tavukların ve kargaların kendi grupları içinde farklı başarılar gösteren hayvanlar vardı. Bu saptamalar, bilişsel araştırmalarda sadece farklı türlerin değil aynı tür içindeki hayvanların da birbirleriyle karşılaştırılması gerektiğini gösteriyor.


Kalıtımımızın yüzde 98'i proteinlerin yapı planını taşımaz. Bu kotlamayan bölgelerin işlevsiz olduğu sanıldığı için de bunlar Junk yani çöp olarak tanımlanıyor. Oysa artık Junk DNA'nın da önemli görevleri olduğu biliniyor. Mesela genlerin ayarlanmasında. Hatta evrimimiz sürecinde, kotlamayan DNA bölgelerinde değişimler meydana gelerek, bizi insan olarak gelişmemizi sağlamış olabilirler. Bununla ilgili kanıtları Lund Üniversitesi'nde Pia Johansson ile çalışan ekip buldu. Araştırmacılar insan kalıtımını en yakın akrabalarımız olan şempanzelerle karşılaştırdılar. Evrim sürecinde şempanzeyle yollarını ayıran insanın ön beyni hem büyüdü hem de daha karmaşık hale gelerek, yeni bir bilişsel işlev düzlemi oluşturdu. Bu değişim insanın soy çizgisindeki genetik değişimlerle tetiklenmişse de bu evrimsel süreçten gerçekte hangi genetik değişimlerin sorumlu olduğu tam olarak anlaşılmamıştı. Protein kotlayan genler insan ve şempanzede birbirine o kadar çok benziyorlar ki büyük bilişsel farklılıkları açıklamak için yeterli olmuyor. Söz konusu farklılıkları bulabilmek isteyen araştırmacılar, canlı insan ve şempanze yerine, laboratuvarda üretilmiş kök hücreleri kullandılar. Cilt hücrelerinin yeniden programlanmasıyla elde edilen bu kök hücrelerden ise insan ve şempanze beyin hücreleri üretilerek, karşılaştırıldı. Bu şekilde insan ve şempanzenin DNA'nın bir kısmından farklı şekilde yararlandığı anlaşılmış. Bu kısım daha önce pek dikkate alınmayan Junk DNA. Anlaşıldığı üzere kotlamayan DNA kısmı, beyin gelişimi için belli başlı genlerin ayarlanmasında devreye giriyorlar. Junk DNA şempanzede insana kıyasla çok daha uzun. Bu uzun versiyon şempanzedeki ZNF558 genini devre dışı bırakıyor. İnsanda etkin olan bu gen özellikle de beynin gelişiminde önemli bir rol üstleniyor. İnsana ait hücrelerde bu gen devre dışı bırakıldığında, hücreler şempanzedeki kök hücrelerine benzer bir şekilde gelişmişler. Sonuçlar, hangi genetik faktörlerin bizi insanlaştırdığını göstermesi açısından önem taşıyor. Junk DNA ile ilgili yeni bulgular öte yandan, niçin bazı kalıtsal psikiyatrik hastalıkların sadece insanda ortaya çıktığını da açıklıyor. Demek ki DNA'mızın sadece yüzde ikilik bölümüyle uğraşmak yerine tümüyle çalışmalıyız diyor araştırmacılar.


Heinrich-Heine Üniversitesi'nden, Joana Xavier ve ekibi 1089 bakteri grubunun kalıtımında, birçok bakteride görülen ve temel metabolizma fonksiyonlarını kotlayan genleri aradılar. Araştırmacılar çalışmalarında anaerob bakterilere odaklandılar. Bakteriler dünyada henüz oksijen yokken oluştular. Günümüzdeki anaerob bakterilere benzer bir şekilde atalarının da enerjiyi, fermantasyon, sülfat indirgeme ve metan üretimi gibi alternatif metabolizma yollarıyla elde etmiş olacakları tahmin ediliyordu. Karşılaştırmalı gen analizinin sonuçları bunu kanıtladı: 146 protein ailesinin genleri günümüzdeki anaerob bakterilerin hemen hemen hepsinde bulunuyor. Bu genler neredeyse evrensel ve prokaryotlarda nesilden nesle en fazla aktarılanlar. Bu genler tarafından kotlanan proteinlerin yarısı gen ve protein sentezinde ve diğer fonksiyonel yapılarda katkıları var diğer yarısı ise metabolizma aparatına aitler. Bu proteinler neredeyse tüm bir metabolik çekirdek ağı oluşturuyorlar. Günümüz bakterilerin ortak atası, evrim süresinde kaybolan genlerin tüm yaşamsal önem taşıyan hücresel fonksiyonlarını yerine getirebiliyordu. Buna göre ilkel bakteri 57 önemli biyomolekülü üretebiliyordu: 20 aminoasit, dört DNA bazı, sekiz evrensel kofaktör, öncü yağ olarak gliserin trifosfat ve 20 yüklü transfer RNA'sı. Bu verilerin yardımıyla araştırmacılar, bakteri atasının yaşam biçimini canlandırmaya başardılar. Bu ilk bakterinin hücrelerinin enerjilerini ve besleyici maddeleri, indirgeyici asetil-koenzim A metabolizma yoluyla kazandıkları anlaşıldı.. Sonuçlar öte yandan ilkel bakterinin çubuk biçiminde olduğunu ve bir olasılıkla deniz diplerindeki hidrotermal kanallarda yaşadığını gösteriyor. Buradaki volkanik kanallardaki mineralli su, bu ilkel hücrelere hayatta kalabilecek koşulları sunuyordu. Araştırmacılar ilkel bakterilerin günümüzdeki en yakın akrabalarıyla da ilgili bilgiler da edindiler. Buna göne, modern Clostridiumlar bakteri atasının en yakın akrabaları. Sporlar sayesinde ilk hücreler eski dünyanın elverişsiz ortamında daha iyi hayatta kalabiliyorlardı.


Nature Communications dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmada, ilk kez tümörde ve hasarlı sinir liflerinde bulunan Schwann hücrelerince üretilen sinyal molekülü tanımlandı. İlk bakışta, tümörün bir büyüme faktörüyle ateşlenmesi çelişkili gibi gelse de bu nöroblastomda mantıklı. Çocukluk döneminde en sık görülen bu tümör, kontrolsüz olarak büyüyen henüz olgunlaşmamış sinir hücrelerinden oluşuyor. Kötü huylu nöroblastomların aksine iyi huylu olanlarda çok sayıda Schwann hücreleri bulunuyor. Yani normalde sinir hücrelerini koruyan ve onarabilen hücreler. Araştırmanın sonuçları nöroblastomdaki Schwann hücrelerinin tümör hücrelerinin olgunlaşmasını tetikleyerek, önlenmeyen büyümelerini durdurduklarını gösteriyor. Bunun gerçekleşmesi için Schwann hücreleri her şeyden önce Epidermal Growth Factor Like 8 (EGFL8) sinyal molekülünü üretiyorlar. Araştırma ekibi, EGFL8'in nöroblastom hücrelerinin olgunlaşmasını tetiklediğini fark etti. Bu proteinin varlığı daha önce de biliniyordu ancak işlevi bilinmiyordu. Sonuçlar öte yandan yüksek EGFL8 ekspresyonun yani genetik bilginin bir protein molekülüne dönüştürülmesinin, nöroblastomlarda hastaların daha uzun sağ kalımı ile ilişkili olduğunu da gösterdi. Hücre kültürlerinde, Schwann hücreleri ve bu hücreler tarafından açığa çıkarılan sinyal moleküllerinin anti tümör etkisini agresif nöroblastomlarda da ortaya çıkardıkları görüldü. 'Böylece iyi huylu nöroblastomlarda doğal olarak işleyen bir süreçten, kötü huyluları durdurmak için yararlanabildik' diyor araştırmacılar. EGFL8 dışında, şimdiye kadar henüz tanımlanmayan Schwann hücresi moleküllerinin de kanser tedavisinde yardımcı olabileceği düşünülüyor. Diğer önemli bir sonuç da şu: İyi huylu nöroblastomlardaki Schwann hücreleri, hasarlı çevresel sinirlerin iyileştirilmesini destekleyen Schwann hücrelerinin hücresel statüsünü benzer bir statüye sahip olduğu. EGFL8 sinir hücrelerinin uzantı oluşumunu uyardığı için, hasarlı sinir liflerinin tedavisi için çok önemli olabilir. Araştırmacılar EGFL8 ve Schwann hücreleri tarafından üretilen diğer faktörlerin sinir hasarlarının ve agresif nöroblastom tedavisinde kullanılabileceğini düşünüyorlar.


Tuz aslında yaşamsal önem taşır bizim için, bu yüzden de tuzlu yemeği isteği duyarız. Fakat artık biliniyor ki aşırı miktarda sodyum klorit sağlığımıza zarar veriyor. Kimi insanlarda tansiyonu yükseltirken, kalp hastalıklarını tetikleyebiliyor, hatta belleğe bile zarar verebiliyor. Araştırmalar şimdi de aşırı tuz tüketiminin bağışıklık sistemini de etkilediğini gösterdi. Bu etkinin ne olduğunu Max-Dellbrüc Moleküler Tıp Merkezi'nden Sabrina Geisberger inceledi. Araştırmacılar daha önceleri kandaki yüksek sodyum yoğunluğunun, obur hücrelerinin öncüleri olan monositlerin etkinliği ve işlevi üzerinde etkili olduğunu bulmuşlardı. Fakat hücrelerde tam olarak nelerin yaşandığını öğrenememişlerdi. Bu sorunun yanıtını bulmak isteyen araştırmacılar, yüksek tuz oranına sahip besleyici madde içinde bırakılan, savunma hücrelerinin metabolizmasını incelediler. Sadece üç saat sonra ölçülebilir değişimler meydana geldi: Solunum zinciri aksayınca, hücreler daha az adenozin trifosfat üretmiş ve daha az oksijen yaktılar. Adenozin trifosfat tüm hücrelerin evrensel enerji tedarikçisidir ve protein sentezlerinin ve diğer moleküllerin temelini oluşturur. Adenozin trifosfat hücrelerin enerji santralları olarak bilinen mitokondrilerde üretilir. Deneylerden anlaşıldığı üzere aşırı tuz mitokondrilerdeki ATP üretimini önemli ölçüde bozuyor. Tuza bağlı enerji eksikliği monositlerin olgunlaşmasını, dolayısıyla da bunlar tarafından oluşturulan obur hücrelerinin işlevini değiştiriyor. Aynı etkinin insanda da ortaya çıkıp çıkmadığını araştırmacılar klinik deneylerle kontrol ettiler. Araştırma çerçevesinde katılımcılara iki hafta süreyle normal tuz tüketimine ilave olarak altı gram sofra tuzu tablet şeklinde verildi. Araştırmanın ikinci bölümünde ise katılımcılar aşağı yukarı on gram tuz içeren, yani günlük önerilen miktardan çok daha fazla tuz içeren pizza yediler. Daha sonra ise katılımcıların kanlarındaki monositlerin durumu analiz edildi. Buna göre tuzun mitokondriler üzerindeki etkisi sadece uzun vadeli fazla tuz tüketimiyle değil, bir seferlik pizza yemekle bile görülüyor. Pizza tüketiminden sadece üç saat sonra monositlerde önemli ölçüde enerji eksikliği tespit edildi. Ancak bu etki kalıcı olmak yerine, sekiz saat sonra yeniden kayboldu. Yani mitokondrilerin etkinliği uzun vadede bozulmuyor. Araştırmadan öğrendiğimiz en önemli şey, sodyum iyon gibi bu kadar küçük bir molekülün solunum zincirinin ana enzimini belirgin bir şekilde engelliyor olması. İyonlar mitokondriye aktığında, bunu farklı fizyolojik koşullar altında yaparlar ve elektron taşıma zincirindeki ana noktayı düzenlerler. Anlaşıldığı üzere bu hücrenin çok temel bir düzenleyici mekanizması gibi görünüyor. Bundan sonra bu mekanizmanın diğer hücre tiplerinde de tuzdan etkilenip, etkilenmediğinin öğrenilmesi gerekiyor. Çünkü mitkondriler sadece savunma hücrelerinde değil, kırmızı kan kürecikleri haricinde tüm beden hücrelerinde bulunuyor. Özellikle kas, sinir, duyu ve yumurta hücreleri gibi çok enerji harcanan yerlerde daha fazladırlar. Sonuçlar aşırı tuz tüketiminin savunma sistemini olumsuz etkileyebildiğini gösteriyor. Gerçi savunma sisteminin obur hücreleri aşırı tuz alımında da bakterileri karşı hala etkin oluyorlar ama aynı zamanda da pro- inflamatuar etkileri de artıyor. Bu da damarlardaki, eklemlerdeki veya bağışıklık hastalıklarındaki iltihapları tetikleyebilir diyor araştırmacılar.


Hamilelikte kan basıncının yükselmesi doktorları endişelendirir. Çünkü 140/90 üzerindeki kan değerleri gebelik zehirlenmesi işareti olabilir; bu hem anne hem de bebek için yaşamı tehdit eden sonuçlar doğurabilir. Gebelik zehirlenmesini bu kadar tehlikeli yapan, semptomların görülmesinden önce anlaşılamıyor olması. Yüksek kan basıncı dışında, idrarda hafif protein birikimi, ayaklarda şişme, hızlı kilo alma, görme bozuklukları ve karaciğer bozuklukları da görülmekte. Anne için sağlık sorunları yaratmaması için doğumun erkene alınması gerekiyor ve bu da bebek için riskli olabiliyor. Gebelik zehirlenmesinin tedavisi yok. Bu yüzden dünya genelinde Aspirin'in etkin maddesi olan asetilsalisilik asit, hamilelere düşük dozda verilmekte. Amerikalı bilim insanları, semptomların ortaya çıkmasından önce gebelik zehirlenmesi riskini önceleyebilen bir yöntem geliştirdiler. Mirvie firmasından Morten Rasmussen yönetiminde çalışan ekip, 1800'den fazla hamile kadından alınan kan örneklerinden hücresiz RNA toplayarak, analiz etti. Analiz, sağlıklı bir hamilelik sırasında gen ifadesindeki değişikler ve ayrıca olağandışı değişimler hakkında bilgi verdi. Araştırmacılar bu bilgilerden olası bir gebe zehirlenmesi erken tanı yöntemi geliştirmek için yararlandılar. Gebelerden tek sefer alınan kan örneği dahi yeterli oluyor. Yeni kan testi sayesinde gebelik zehirlenmesine bağlı hastalıklar ve ölüm riski önemli ölçüde düşürülebilecek.


66 milyon yıl önce dinozorların birçoğu dünya sahnesinden silinirken sadece kuşa benzer türler hayatta kalabilmişti. Bunların uzak akrabaları hala etrafımızda uçmaya devam ediyorlar. Öte yandan bu yok oluş Memeliler Çağı'nın da başlangıcı oldu. O zamana kadar göreceli olarak az olan memeliler, toplu yok oluştan sonra farklı türlerle yayılmaya başladılar. Colorado Üniversitesi'nden Madelaine Atteberry liderliğindeki uluslararası araştırma ekibi, memeli türlerindeki çeşitlenmenin sanılandan çok daha hızlı gerçekleştiğini ortaya koydu. Araştırma kapsamında, günümüzdeki atların, ineklerin ve fillerin de dahil olduğu toynaklıların ataları olduğu sanılan, erken ilkel toynaklıların diş ve altçene kalıntılarını incelendi. Ve bu analizler sırasında üç yeni tür keşfedildi. Dinozorların yok oluşundan sadece birkaç yüz bin yıl sonra yaşamış olan bu üç tür, Miniconus jeanninae, Conacodon hettingeri ve Beornus honeyi olarak isimlendirildi. Sonuncusu J.R.R. Tolkien'in Küçük Hobbit! Romanındaki Boern figüründen esinlenilerek adlandırıldı. Bu figür bazen bir insan, bazen de bir ayı gibi görünür. Ancak Beornus honeyi'nin ayıyla bir alakası yok. En fazla bir kedi büyüklüğünde olduğu sanılan hayvanın ismi, aşınmış görünen azı dişlerine göre verildi. Diğer iki memeli de biraz daha küçüktü. Diş fosili analizlerine göre bu üç memelinin hepçil olduğu düşünülüyor. Dişler hem bitki hem de eti parçalayacak biçimde gelişmişti. Ama yine de sadece bitkiyle beslenmiş olmaları da mümkün. Dinozorlar dünya sahnesinden silindiklerinde memeliler çeşitli yiyeceklere ve ortamlara erişme imkanına kavuşarak, diş anatomilerini de hızlı çeşitlendirerek, daha büyük bir bedene doğru evrildiler. Yeni memeli türlerinin ortaya çıkışından anlaşıldığı üzere, memeliler kitlesel yok oluştan yararlanmasını bilmişlerdi. Fosillerin buluntu yeri olan Wyoming eyaletindeki Rock Mointains dağlarındaki Great Divide Basin havzasında 420'yi aşkın memeli fosili bulundu. Şimdiye kadar bunların sadece küçük bir kısmı incelenebildiğinden, daha başka türlerin de bulunabileceği sanılıyor.


İster aile bireyleri, ister iş arkadaşları ya da yakın arkadaşlar olsun, tanıdık yüzlerin algılanması sosyal yaşamımız için son derece önemli. Beynimizin tanıdık yüzleri nasıl algıladığı bugüne dek tartışmalıydı. Çünkü bunun için tanımakla kalmayıp, tanıdık yüzü bellekle de karşılaştırması gerekiyor. Bu yüz tanıma bölgelerinin, beyin bölgeleriyle bağlanmasıyla mümkün olabilirdi. Bazı sinir bilimciler 1960'lı yıllarda tanıyan ve aynı zamanda kaydeden özel nöronların varlığından söz etmişlerdi. Bu her nöronun sadece tek bir yüzden sorumlu oldukları anlamına geliyordu. Bu teoriye göre örneğin bir tanesi büyükannemizin yüzüne tepki gösterirken, diğeri sadece çocuğumuzun ya da en yakın arkadaşımızın yüzüne reaksiyon gösteriyor. Ne var ki bu uzmanlaşmış beyin hücrelerinin varlığı bugüne dek kanıtlanamamıştı. Fakat Rockefeller Üniversitesi'nden Sofia Landi ve ekibi, kısa bir süre önce küçük bir nöron grubu keşfetti. Bu hücreler sadece bireyin kişisel olarak tanıdığı yüzlere reaksiyon gösteriyorlar. Yani aynı zamanda yüz tanımadan ve anılardan sorumlu sinir hücreleri. Araştırma çerçevesinde hemcinslerinin, insanların ve objelerin resimlerine bakan makak maymunlarının beyin etkinlikleri manyetik rezonans tomografisiyle incelendi. Bazı resimlerdeki maymunları veya insanları daha önceden tanıyan maymunlar için diğerleri yabancıydı. Daha önceki araştırmalardan yüz tanımanın makaklarda tıpkı insanlarda olduğu gibi işlediği biliniyor. Bu şekilde daha önce bilinen yüz tanıma merkezinin, maymunların tanıdık olsun veya olmasın her yüz gördüklerinde etkinleştiği saptandı. Ancak aynı şey şakak loplarının ucundaki küçük bir alan için geçerli değil. Temporal bölgedeki hücreler makakların sadece tanıdık yüz görmeleri halinde etkinleşti. 'Az da olsa tanıdık insan yüzleri gördüklerinde de etkinleşti' diyor araştırmacılar. Diğer testlerle temporal bölgedeki hücrelerin, tanıdık yüzleri bağlantılı bölgelerin yardımı olmadan çabucak algıladıkları görüldü. Temporal bölge hücreleri bilgilere karşı çok çabuk reaksiyon gösteriyorlar ki bu da tanıdık yüzlerin niçin bu kadar hızlı algılandığını açıklıyor. Aynı zamanda da nöronların bilgileri bellek bölgeleriyle karşılaştırması gerektiği teorisini de geçersiz kılıyor. Bilim insanlarına göre bu yüzden yepyeni bir beyin hücresi türüyle karşı karşıyayız. Bu nöronlar yüz tanıma ve hatırlamayı birleştiriyorlar. Bu hücreler hem görülenleri algılıyor hem de bellek hücresi gibi işliyorlar.


Hayvanlar farklı türlerde zehir kullanırlar. Bazıları zehri derilerinden atarken, diğerleri dikenleriyle aşılar veya diken benzeri çıkıntılarını zıpkın gibi fırlatır. En yaygın ve en iyi araştırılmış olanı ise oral sistem, yani zehrin ısırılarak aktarıldığı. Yılanlarda olduğu gibi. Yılanların zehir bezleri türlere göre farklı toksik proteinlere sahip bir kokteyl içerir. Bu proteinlerin görevi avı etkisiz hale getirerek, kaçmasını önlemektir. Yılan zehri çok kez incelenmiştir. Ancak somut bileşimi evrimsel olarak hızla değiştiğinden bu tür analizler, oral zehir sistemlerinin kökenleri hakkında fazla bilgi vermezler. Okinawa Bilim ve Teknoloji Enstitüsü'nde Agneesh Barua ve ekibi zehir sistemiyle bağlantılı olan ama zehir kotlamayan genleri analiz ettiler. Araştırmacılar Asya'da yaygın olarak görülen bir çukur engereği olan Tayvan Habu yılanının kalıtımında, gerçek zehir genleriyle etkileşime giren yaklaşık olarak 3000 gen tanımladılar. Barua ve ekibinin keşfettiği gibi bu işbirliği yapan genler öncelikle proteinlerin katlanmasını ve değiştirilmesini ayarlıyorlar. Barua ' Zehirler karmaşık protein karışımlarıdır. Bu nedenle proteinlerin etkili bir şekilde işlev görebilmeleri için doğru şekilde katlanmasını sağlayan sağlam bir sisteme ihtiyacımız var' diyor. Bu genetik zehir ağının evrimsel kökenlerine inebilmek için araştırmacılar 2. adımda, aralarında insan, köpek, tavuk, kertenkele ve kurbağaların da bulunduğu farklı türlerin kalıtımlarını analiz ettiler. Karşılaştırmaları, dokulardaki gen ekpresyonunun belirgin benzerlikler yansıttığını gösterdi. Özellikle de yılanların zehir bezleri ve memelilerin tükürük bezleri arasında büyük benzerlik söz konusu. Anlaşıldığı üzere bu bezler soyların yüz milyonlarca yıl önce ayrılmasından bu yana korunmuş eski bir işlevsel çekirdeğe sahip. Bu da zehir bezlerinin erken tükürük bezlerinden evrimleştiği teorisini destekleyen ilk sağlam kanıt olarak görülüyor. Yılanlarda bundan sonraki milyonlarca yıl içinde çok sayıda zehir gelişti. Bunlardan birçoğu düşük miktarlarda tükürükte bulunan maddelere uzanıyor. Modifikasyon ve çeşitlenmeden sorumlu genler sayesinde bunlar etkili ve yoğun zehirlere dönüşmüş. Benzer bir süreç memelilerin bezlerinde de görülüyor. Mesela fareler tükürüğe benzer basit bir zehir üretiyorlar. Analizler, tükürük bezlerinin evrim sürecinde zehir bezlerine dönüşebileceğini gösteriyor. Fareler belli başlı ekolojik koşullarda daha iyi üreme şansına kavuşmalarını sağlamak için tükürüklerinde daha fazla zehirli protein üretmeye başlarlarsa, birkaç bin yıl sonra zehirli fareler gelişebilir diyor araştırmacılar.


Uzmanlar şişmanlık, diyabet, otobağışıklık hastalığı gibi riskleri olan, hamilelik sırasında komplikasyonlar yaşayan ve ailelerinde yüksek tansiyon olan kadınların düzenli olarak tansiyonlarını ölçtürmelerini öneriliyor. Bergen Üniversitesi'nden Ester Kringeland ve ekibi, kadınlarda yüksek tansiyonun erkeklere kıyasla daha yüksek kalp enfarktüsü, inme vb hastalık riskleri oluşturduğuna dayanan araştırmaları dikkate aldı. Genç ve orta yaştaki kadınların tansiyonu, erkeklere kıyasla daha düşüktür. Bununla birlikte sonuç değerler şimdiye kadar her iki cinsiyet için aynı olmuştur. Araştırma çerçevesinde 130 -139 mmHg/diyastolik 80-89 mmHg sistolik yüksek derecede normal kan basıncı değerlerinin etkisi incelendi. Araştırma 6382 erkek ve 5948 kadının verilerini kapsıyordu. Bu kişilerde yüksek tansiyon 41 yaşında teşhis edilmiş ve bundan sonraki gözlem süresi Hordaland Health Study araştırması çerçevesinde 16 yıl sürmüş. Hafif yükselmiş bir kan basıncı bile orta yaşlı kadınlarda iki kat akut koroner hastalık riskiyle ilişkilendirilmiş. Bu bağlantı, diğer faktörlerin etkisi de hesaba katılmasına rağmen erkeklerde ortaya çıkmamış. Sonuçlar, kadınlarda yüksek tansiyonun kalp krizi ve dengesiz anjina pektoris gibi risk faktörlerini erkeklere kıyasla daha fazla arttırdığını kanıtlıyor. Genç kadınların tansiyonları daha düşüktür ama otuz yaşından sonra kan basıncı erkeklere kıyasla daha hızlı yükselmeye başlıyor. Ancak yüksek tansiyon değerlerindeki üst sınır erkekler ve kadınlar için aynı olduğundan, kadınlardaki tanı ancak tansiyonun çok fazla yükselmesinden sonra gerçekleşiyor. Uzmanlar 120/80 mmHg'nin altındaki kan basıncı değerlerinin optimal olduğunu söylüyorlar. Normal: 120-129/80-84 mmHg, yüksek normal: 130-139/85-89 mmHg olarak kabul ediliyor. Bunun üzerinde hipertansiyon başlıyor. Teşhis, doktor tarafından seri değerlere göre veya 24 saatlik ölçümlerle yapılır.


Amerikalı bilim insanlarına göre sıcaklıkların kaydedilmesinden bu yana 2015 yılı açık arayla en sıcak yıl oldu. Amerikan Hava ve Deniz Araştırmaları Dairesi , dünya genelindeki ortalama sıcaklığın, 20.yy'daki ortalama sıcaklığın 0,9 derece üzerinde seyrettiğini açıkladı. Bugüne kadar yaşayan sıcaklık rekorunda (2014) bu oran 0,16 dereceydi. 19.yy'ın sonlarında sıcaklıkların kaydedilmeye başlamasından bu yana dünyamız hiç bu kadar sıcak olmamıştı, diyor NOAA. Dahası, Aralık ayı dahil olmak üzere on iki ayın onunda bu kadar çok sıcaklık rekoru kırılmadığını ekliyor. Orta Amerika ve Güney Amerika'nın kuzeyi özellikle çok sıcak geçse de Avrupa, Doğu ve Güney Afrika, Batı Asya ve Sibirya'nın uzak bölgelerinde de sıcak rekorları kaydedilmiş. NOAA'nın raporu 1997 yılından bu yana on sekiz yılın on altısında küresel olarak rekor sıcaklıklar ölçüldüğünü gösteriyor. Aynı rapora göre okyanusların üzerindeki sıcaklık geçen yıl 20.yy'daki ortalama sıcaklığı 0,74 oranında geçti. 2015 yılında kırılan sıcaklık rekoru gibi haberler, iklim değişiminin varlığını göstermekte. Araştırmacılar, sıcaklıklarda zaman zaman düşmeler gözlemlense de, genel eğilimin belirgin bir artış olduğunu belirtiyor. 2015 Aralık ayında Paris'te gerçekleştirilen iklim değişimi konferansına katılan 195 devlet ilk kez iklim değişimiyle mücadele edebilmeleri için gelişmekte olan ülkelere maddi ve teknik yardım yapılması konusunda ortak görüş bildirdi. İklim değişimine karşı yapılan mücadeleler beş yılda bir kontrol edilecek.


2015 yılında, küresel temiz enerji üretimi ve yatırımları açısından gerçek bir sıçrama yaşandı. Bu yazımızda bu önemli gelişmeyi ve gelecek için öngörüleri inceliyoruz. 2015 yılı sonunda küresel yenilenebilir enerji üretim kapasitesi bir önceki yıla göre %8.7 artışla 1849 gigawatt'a çıktı. Bu artışın en önemli bileşenleri, kurulu kapasitesi %17 artan ve 433 GW güce ulaşan rüzgar enerjisi santralleri ve bir yılda %28 gibi müthiş bir artışla 227 GW gücünde üretim kapasitesine ulaşan güneş enerjisi santralleri idi. Yine 2015 yılında küresel temiz enerji yatırımları 286 milyar dolara ulaşarak, kömür ve doğal gazla çalışan santrallere yapılan 130 milyar dolarlık yatırımların iki katını geçtiler. Ayrıca, yine ilk kez 2015'te, gelişmekte olan ülkeler, temiz enerjilerde, gelişmiş ülkeleri 130 milyara karşın 156 milyar dolar yatırım yaparak geçmeyi başardılar. Toplam küresel temiz enerji yatırımların %36'sını yaparak başı çeken ülke ise yıllık yatırımlarını %17 artırarak 103 milyar dolara çıkaran Çin oldu. Yatırım artışında Çin'in ardından gelen ülkeler ise Şili, Hindistan ve Güney Afrika. Türkiye ise geçen yıl temiz enerji yatırımı 1 milyar doları bulan ülkeler kulübüne girmeyi başardı. Önemli bir diğer gelişme de, ekonomik durgunluk yaşayan Avrupa Birliği'nin yatırımlarını %21 azaltarak 49 milyar dolara indirmesi oldu. ABD ise %19 artışla 2015 de 44 milyar dolar temiz enerji yatırımı gerçekleştirdi. Temiz enerji yatırımlarının artışının birinci nedeni maliyetlerin hızla düşerek fosil enerjilerle rekabet edecek düzeylere inmesi. Nükleer ve termik santrallerin ürettiği elektriğin MegaWatt-Saati 100 dolarlarda iken GES'ler için bu, 2015 başında, 200 dolar/MWh idi. Söz konusu Güneş Enerjisi Santrallerinin ürettiği elektrik beş yıl önce ise 500 dolar/MWh'ya geliyordu. Bu maliyetin 2025'ten önce 100 dolar/MWh'ya inmesine kesin gözüyle bakılmakta. Yenilenebilir enerji maliyetlerinin düşüşü bir yandan pazarın büyümesi diğer yandan da giderek hızlanan teknolojik gelişmelerden kaynaklanmakta. Temiz enerji üretim sistemlerinin verimleri artmakta, akıllı elektrik şebekeleri , temiz enerjilerin diğer enerji kaynakları ile interasyonunu sağlayan yazılım ve donanımlar, enerji depolama sistemleri de gelişmelerini sürdürmekteler. Bu arada, ülkemizin geliştirilmelerine öncelik verdiği kömür ile çalışan santrallerin, CO2 salınımı ve çevre kirletmelerini sınırlamak için uygulamaları gereken karbon filtreleme ve karbon saklama teknolojilerinin, enerji üretim maliyetlerini %70'e kadar artıracaklarını da eklemeyi unutmayalım! Temiz enerji yatırımlarında geçen yıl gerçekleşen sıçramanın bir diğer önemli nedeni de, pek çok ülkenin bu konudaki politikalarını ve hedeflerini güncellemeleridir. 2015'te Paris'te gerçekleştirilen COP21 iklim zirvesi toplantısında 173 ülke temiz enerjiler için yol haritalarını açıklamışlardır. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun, 'Herkes için sürdürülebilir gelişme ve enerji hedefleri'nin kabulü de önemli bir faktördür. Ayrıca birçok ülkenin önemli bölge ve şehirleri, çok iddialı %100 temiz enerji politikaları uygulamaktadırlar. Üstelik bu gelişmeler fosil enerji kaynaklarının fiyatlarının şimdiye kadar görülmedik derecede ucuz ve onlara verilen devlet desteklerinin artarak sürdüğü bir ortamda gerçekleşiyor. 2014'te fosil enerjilere, küresel olarak 490 milyar sübvansiyon verilmiş iken, yenilenebilir enerjiler için ancak bu miktarın dörtte biri civarında,135 milyar dolarlık destek sağlanmıştır. Temiz enerjiler 2014'te küresel tüketimin yalnızca %19.2'sini karşılıyor idi. Fosil enerjiler bunun %78.3'ünü, nükleer enerji ise sadece %2.5 ini karşılamakta idi. 2015'te ise temiz enerjiler küresel elektrik enerjisi üretiminin %23.7'sini karşılamalarına rağmen taşımacılıkta ve ısıtma & soğutmada çok az ölçüde kullanılmakta idiler. Bütün bu sorun ve engellere rağmen temiz enerji üretiminin sağladığı iş gücü geçen yıl %5 artarak 8.1 milyon kişiyi bulmuştur. Bunun 2.8 milyonu GES'ler dalındadır. Ülkemizde elektrik enerjisi üretim kaynaklarının dağılımı ise şöyle olmuştur: Doğalgaz: %35, Kömür: %30, Hidrolik: %25, Rüzgar: %5, Diğerleri : %5. Bu sayılar dünya ortalamalarının ne kadar gerisinde olduğumuzu ve alınacak ne kadar yolumuz olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, 2016 REN21 raporunda belirtildiği gibi (Kaynak 1), 2015'te Türkiye, jeotermal ısıtma kapasitesinde Çin'in arkasından dünya ikincisi, Güneş enerjisi ile su ısıtma sistemlerinde, Çin, ABD ve Almanyanın ardından dünya dördüncüsüdür. Ayrıca ülkemiz, tüm dünya ülkeleri arasında, 2015'te enerji üretim yatırımı ve kapasite artımında, jeotermalde birinci, güneş enerjisi ile su ısıtmada ikinci ve hidroelelektrik enerjide üçüncü durumdadır. RES ve GES'lere büyük yatırım yapan Almanya, 2015'te elektrik tüketiminin %30'unun temiz enerjiden sağlamakta ve hava şartlarına bağlı olarak bu oran bazı günler birkaç saat boyunca %100 bulmaktadır. RES şampiyonu Danimarka, geçen yıl, bir gün boyunca tüm enerji gereksiniminin %140'ını rüzgar enerjisinden sağlamış ve %40 fazlasını komşu ülkelere satmıştır. Temiz enerjiler konusunda en gayretli ülkelerden Portekiz ise, hidroelektrik ve rüzgar enerjisi kaynakları sayesinde, tam dört gün boyunca enerji gereksiniminin %100'ünü temiz enerji kaynaklarından sağlamıştır! - http://www.ren21.net/wp-content/uploads/2016/06/GSR_2016_Full_Report.pdf - http://www.lefigaro.fr/conjoncture/2016/03/26/20002-20160326ARTFIG00005-qui-sont-les-nouveaux-champions-du-monde-des-energies-renouvelables.php - http://www.clubic.com/mag/maison-connectee/actualite-806004-portugal-fonctionne-energie-renouvelable-4-jours.html