Birçok konuda bilgi sahibi olmasıyla dünya çapında ün kazanan son kişiyle ilgili bu değişkenlik - bilgi dağarcığımız genişledikçe bu bilgilerin bir noktada insan beyninin alma kapasitesini aştığı görüşüyle birlikte- giderek daha da yaygın bir duruma dönüştü. Londra Doğa Tarihi Müzesi paleoantropoloji uzmanlarından Chris Stringer, Durum öyle ise, bu çok uzun bir süre önce meydana geldi. İnsanların Afrika'dan göç etmelerinden bile önce yaşadıkları çevrenin çeşitliliği düşünülürse, bir insanın yaşamını sürdürebilmesi için gerekli tüm bilgilere sahip olabileceği konusunda oldukça kuşkuluyum, diyor. Benzer deneysel bir sınır günümüzde de geçerli olmakla birlikte, günümüz dünyasında işlemden geçirilecek ham bilgi miktarının herhangi bir kişinin gücünü fazlasıyla aştığı söylenebilir. İnsan beyninde 100 trilyon sinaps aracılığıyla birbirlerine son derece çapraşık biçimlerde bağlanmış yaklaşık 100 milyar sinir hücresi bulunuyor. Salk Enstitüsü'nün 2015 yılında yaptığı bir değerlendirmeye göre, bu miktar petabaytlarla -milyonlarca gigabaytla- ölçülebilecek bir bilgi depolama gücüne eşit. Bunu İsviçre'deki Avrupa Nükleer Araştırmalar Merkezi tarafından geliştirilen Büyük Hadron Çarpıştırıcısı ile kıyaslayacak olursak, bugüne dek yapılmış en büyük ve en karmaşık deneysel yapı olarak bilinen bu yapı yalnızca bir yılda yaklaşık 30 petabaytlık veri pompalıyor. Bu tür karşılaştırmalar, doğal olarak, son derece basit ve yüzeysel girişimler. Bilginin yaratılması verilerin özümsenmesinden çok daha kapsamlı bir süreç ve insan beyni petabaytlık boş bir bellek çubuğu değil. Öyle olsaydı, yükleme hızının çok yavaş olmasının yarattığı düşkırıklığıyla, onu aldığınız mağazaya geri verirdiniz. İşte insan beyninin ne denli bilgiye sahip olabileceği konusu gündeme geldiğinde, böyle bir sorunla karşılaşırsınız: bugüne dek hiç bir beyin bilgiyle dolma noktasına gelmedi. İnsanların yaşam süreleri bilgi işlem sınırına ulaşmalarından önce bitiyor. Birden çok dilde yetkin olan Alexander Arguelles'i ele alalım. Şimdiden 50'yi aşkın dilde yetkinlik kazanmış olan Arguelles, Bana zaman konusunda sınırsız bir özgürlük tanıyın... bir olasılıkla 100 dilde uzmanlık kazanabilirim, diyor. Ancak, bu durum yaşamındaki tüm başka şeylerden ödün vermesi anlamına da geliyor. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden Cesar Hidalgo, bir kişinin yaşamı boyunca gerçekçi bir biçimde belleğinde depolayabileceği veri miktarını belirtmek için kişibayt terimini üretti. Buna göre, kilden hoş bir çanak yapmanız için gerekli olan bilgi miktarı 1 kişibaytın altında. Gelgelelim, içinde füze güdüm sistemi olan bir F-22 savaş uçağı yapabilmeniz için binlerce kişibaytlık bir bilgiye sahip olmanız gerekiyor. Aristo bu işe girişecek olsaydı, nereden başlayacağını bilemezdi. Beynimizin düşük bant genişliğinin moralimizi bozmasına ve yelkenleri indirmemize neden olmasına izin vermemeliyiz. İnsanın edinebileceği bilgilerin miktarında ve karmaşıklığında zaman içinde bir artış söz konusu ise, bu bilgileri edinmemize olanak sağlayan konuşma dili, yazı dili, baskı makinesi ve şimdilerde internet gibi araçlarda da hızlı bir gelişme söz konusu. Böyle bir bilgi bolluğu karşısında kişinin gelişimiyle ilgili tek engelin, beynin depolayabildiği bilginin miktarından çok, niteliği olduğu söylenebilir.


Bir zamanlar dünyamızda en yaygın memeli olan mamutlar, buz devrinin kötü koşullarına da uyum sağlamışlardı. Fakat buz devri sona erdiğinde dev mamutların da sonu gelmişti. Yaklaşık olarak 6000 yıl önce son mamutlar da tükendi. Bu buz devri hayvanlarının niçin yok oldukları hala tartışmalı bir konu. Bazı teorilere göre yok oluştan değişen iklim ve buna bağlı olarak beslenme biçiminde de yaşanan değişim sorumluydu. Fakat hastalık ve avcılık da tartışılan konular arasında. Ayrıca mamutların yaşam biçimleri hakkında da pek bir şey bilinmiyor. Mesela nasıl geliştikleri, ne yedikleri ve yaşam alanlarının büyüklüğü gibi. Şimdi bu sorulardan bazılarına yanıtlar geldi. Alaska Üniversitesi'nden Matthew Wooler ve ekibi ilk kez tüylü mamutun yaşam yolculuğunu canlandırdılar: Sürü içindeki doğumundan erken ölümüne dek. Bu yaklaşık olarak 17.000 yıl ince ölen mamutun perm toprağında korunagelen fildişleriyle mümkün oldu. Günümüzdeki fillerde olduğu gibi mamutun dişi de yavaş yavaş, tabaka tabaka üst üste binerek yeni fildişi olarak büyüyordu. Bu tabakalardaki izotop oranları, mamutun o tarihlerde nerede bulunduğunu ve hangi çevre koşullarında yaşadığını yansıtır. Araştırma çerçevesinde 2,40 metre uzunluğundaki mamut fildişindeki stronsiyum izotopu 87Sr ve 86Sr'nin oranlarının belirlenebilmesi için yüksek çözünürlüklü analiz yöntemlerinden yararlanıldı. Araştırmacılar buldukları 340.000 veri noktası sayesinde tüylü mamutun neredeyse her hafta bulunduğu yeri tespit edebildiler. DNA analizlerinden hayvanın erkek olduğu biliniyordu. Verilere göre mamut, Orta Alaska'daki Yukon nehri havzasında doğmuş. Genç hayvan daha sonra sürüsüyle birlikte Orta Alaska ovalarında dolaşmış. Küçük mamutun sürüsü tıpkı günümüzdeki fillerde olduğu gibi yavrulu küçük bir mamut grubundan oluşuyordu. Sürünün göç alanı, Kuzey Kutup Dairesi'nden Alaska Körfezi kıyısından güneye doğru uzanıyordu. Mamut on altı yaşına geldiğinde bu bölgeyi terk etmiş. Tıpkı fillerde olduğu gibi; filler cinsel olgunluğa ulaştıklarında sürüden ayrılıyor ve genç gruplara katılıyorlar. Yetişkin mamutun yaşam alanı, Alaska'nın ortasından, Brooks sıradağlarının kuzey tarafında kadar uzanıyordu. Bu sıradağ 68.enlemden Alaska'dan geçiyordu; Batıda Bering Denizinden, doğudaki Beaufort Denizine kadar. Buna göre mamut yaşamı boyuncu olağanüstü bir yolculuk yapıyor: Mesafe dünyamızın çevresinin iki katı kadar. 26 yaşına geldiğinde tüylü mamut göç davranışını yeniden değiştiriyor. Ölümünden bir buçuk yıl kadar önce uzun yolculuklarına son vererek Brooks sıradağlarının kuzeyindeki küçük bir bölgede yaşamış. Azot 15'in izotop değerlerine göre yetersiz beslenen mamut, açlık çekiyordu. Araştırmacılar mamutun kışın sonunda büyük bir olasılıkla açlıktan öldüğünü düşünüyorlar.


Tyrannosaurus rex, Tebeşir devrine ait en iyi incelenmiş dinozor Kuzey Amerika'da gün ışığına çıkarılan çok sayıda fosil buluntular sayesinde, T.rex'in çok hareketli ve dayanıklı olduğu biliniyor. Özel çene yapısı ona en kalın kemikleri bile kolayca kırabilecek kadar güçlü bir ısırma yetisi vermişti. Bu dinozorların en büyük örnekleri 13 metre uzunluğunda ve 9 ton ağırlığındaydı. Bu yırtıcı dinozor hakkında çok şey bilinmesine rağmen o devirdeki sayıları hakkında kesin bir yanıt bulunmuyordu. Fosil buluntularla bunu bilmek pek mümkün değil, çünkü bunlar popülasyonun sadece küçük bir kısmını yansıtıyorlar. Kaliforniya Üniversitesi'nde Charles Marshall ile çalışan kaç T.rex bulunduğunu açıklayabilecek yeni bir yöntem arayışına girdi. Bunun için de biyologların günümüzdeki popülasyon yoğunluğunu tahmin ettikleri bir yöntemden Damuth yasasından- yararlandı. Amerikalı çevrebilimci tarafından geliştirilen bu formüle göre bir türün ortalama popülasyon yoğunluğu, beden kütlesi arttıkça tahmin edilebilir bir şekilde azalmasını şart koşar. Mesela belirli bir bölgede farelerden daha az fil vardır. Bir hayvan ne kadar küçükse ve metabolizması ne kadar yavaş işliyorsa, aynı alanda bu hayvan çok sayıda ve uzun süre hayatta kalabilir. Eğer bir hayvan etçilse ve et beslenme zincirinin en üstünde yer alıyorsa, bu hayvan, düşük trofik seviyedeki otçuldan daha fazla alana ihtiyaç duyar. Bu formül ve T.rex hakkında bilinenlerden yola çıkan araştırmacılar, hesaplamalarıyla bu tahminlerde bulundular: Yetişkinliğe yeni ermiş ortalama bir T.rex 5,2 ton ağırlığındaydı ama daha sonra hızla büyüyerek yaşam alanının en irisi haline geliyordu. T.rex'in fizyolojisi henüz tam olarak bilinmiyor ama beden sıcaklığını en azından kısmen ayarlayabildiği tahmin ediliyor. Fizyolojisi açısından, T.rex olasılıkla sıcakkanlı yırtıcı memeliler ve komodo ejderhaları gibi soğukkanlı etobur sürüngenler arasında yer alıyordu. Araştırmacılar Damuth formülüne karşılık gelen değerlerini ele alarak, yaşam alanlarında kaç tane T.rex'in yaşayabileceğini belirlemişler. Sonuca göre kilometre başına sadece 0,0091 hayvan yaşıyordu ki bu 110 kilometrelik bir alanda bir T.rex demek. Günümüzdeki yırtıcılarla karşılaştırıldığında, T.rex'in nüfus yoğunluğu, kaplanlarınkinin yüzde 16'sı ve aslanlarınkinin sadece yüzde 7'si kadardı. 2,3 milyon kilometrelik yaşam alanına göre hesaplandığında, Tebeşir devri Kuzey Amerika'sında yaklaşık olarak 20.000 T.rex'in yaşadığı tahmin ediliyor. Bununla birlikte araştırmacılar T.rex'in sadece kabaca tahmin edilebilen fizyolojisi nedeniyle sonucun kesin olmadığı sonucun 1.300 328.000 arasında değişebileceğine de dikkat çekiyor. T.rex fosillerinin bulunduğu tüm bölgeler ele alındığında ise sayısı çok daha yüksek çıkıyor. Kalıntılara göre bu tür 68 milyon yıl öncesinden yaklaşık olarak 66 milyon yıl öncesine kadar 2,4 milyon yıl yaşamış olmalı. Bu, ortalama 19 yıllık bir jenerasyon süresiyle kombine edildiğinde yaklaşık olarak 127.000 jenerasyon çıkıyor ortaya. Bu da Tebeşir devrinin sonlarında dünya genelinde 2,5 milyar T.rex'in yaşamış olduğu anlamına geliyor. Fakat fizyolojideki belirsizler yüzünden bu sayı 140 milyon ila 42 milyar yıl arasında da değişebilir diyor araştırmacılar. Her ne kadar hesaplamalar henüz kesin bir sonuç vermese de uzmanlar, Damuth yasasının soyları tükenmiş hayvanlarda kullanılabileceğini söylüyorlar. Mesela fosil arşivinde, belli coğrafyalara uyum sağlamış, ne kadar kısa ömürlü türlerin eksik olduğunu hesaplayabiliriz diyor araştırmacılar.


Paris'te bir hayvanat bahçesi, mantar gibi görünen fakat bir hayvan gibi davranan tek hücreli, gizemli bir canlıyı sergilemeye başladı. Hayvanat bahçesinin bağlı bulunduğu Paris Doğa Tarihi Müzesi müdürü, bu canlının bitki olmadığından emin olduklarını fakat bir mantar mı yoksa hayvan mı söyleyemediklerini belirtti. 'Blob' adı verilen organizma beyne sahip olmadığı halde sorun çözme becerisine sahip ; gözleri, ağzı ya da bir midesi olmasa da yiyeceklerini tespit edip tüketebiliyor. Yaklaşık 720 farklı cinsiyette olabilen bu canlı, parçalara ayrıldığında kendini hızlıca iyileştirebiliyor. Organizmaya ismi, 1958 yılında yayınlanan korku filmi The Blob'a atfen verildi. Film, önüne çıkan her şeyi yok eden bir yaratığı konu alıyor. Sıra dışı özelliklere sahip olan blob, protistler gubuna dahil olan cıvık mantarların bir türü. Protistler hayvan, bitki ya da mantar olarak değerlendirilemeyen tek hücreli canlılardır. Cıvık mantarlar ise, mantarlara benzer özellikler taşıyan protist türleridir ve 1000'e yakın türü tespit edilmiş durumda. Cıvık mantarlar, bir araya gelmiş tek hücrelilerden oluşan organizmalar topluluğudur. Parçalara ayrılmaları durumunda kısa sürede tekrar bir araya gelirler. Birbiriyle karşılaşan cıvık mantarlar birleşip tek bir organizma topluluğu haline gelebilir. Bilim insanları, 1958 yapımı The Blob filmine cıvık mantarların ilham verdiğini düşünüyor.


Biz bitkileri bir tür ev eşyası gibi görürüz, oysa bitkiler de yaşam alanları için savaşır, yiyecek arar, avlanır ve kendini savunur. En az hayvanlar kadar canlıdırlar ve belli durumlarda belli davranış biçimleri sergilerler. Jack C Schultz'a göre bitkiler, sadece çok yavaş hareket eden hayvanlardır. 40 yılını bitkiler ile böcekler arasındaki ilişkiyi incelemeye adamış olan Schultz, Missouri Üniversitesi'nde botanik profesörü. Schultz, yapraklı kuzenlerimiz hakkındaki algımıza dikkat çekiyor: Biz bitkileri bir tür ev eşyası gibi görürüz, oysa bitkiler de yaşam alanları için savaşır, yiyecek arar, avlanır ve kendini savunur. En az hayvanlar kadar canlıdırlar ve belli durumlarda belli davranış biçimleri sergilerler. Büyümekte olan bir bitkiyi filme almak ve hızlı çekimde izlemek gerekir; o zaman bitkinin de tıpkı bir hayvan gibi davrandığını görürsünüz diyor Lyon Üniversitesi'nden botanikçi Olivier Hamant. Schultz'a göre, bitkiler bir amaç doğrultusunda hareket eder, bu da onların çevrelerinde neler olup bittiğinin farkında olduğu anlamına gelir. Çevreye doğru tepkiyi verebilmek için şartlara göre değişen, gelişmiş duyu organları vardır. Tel Aviv Üniversitesi'nden Daniel Chamovitz ise bitkilerin duyu organlarının bizimkilerden pek de farklı olmadığına dikkat çeker. Chamovitz, 2012'de yazmış olduğu What a Plant Knows kitabında bitkilerin dünyayı nasıl algıladığını son derece ciddi bilimsel araştırmalara dayanarak anlatır. Chamovitz'in, ilk başta kitabının nasıl karşılanacağı konusunda çekinceleri vardır. Zira bitkilerin görme, koku alma, hissetme ve hatta bilme ile ilgili yetileri hakkında anlattıkları, akıllara 1973'te yayınlanmış olan popüler bir kitabı getirebilirdi. The Secret Life of Plants başlıklı bu kitap, flower power kuşağınca çok tutulmuştu ama bilimsel veriler içermekten uzaktı. Nitekim bitkilerin klasik müziğe pozitif tepki verdiği iddiası, tamamen temelsiz çıkmıştır. 1970'lerden bu yana bitkilerde algı araştırmalarında epey yol alındı. Artık bitkilerin de duyguları vardır iddiasını kanıtlamak yerine, bir bitkinin çevresini niçin ve nasıl algıladığı sorusuna cevap aranıyor. Schultz'un meslektaşları Heidi Appel ve Rex Cocroft ise bitkilerin işitme duyusunu araştırıyorlar. Araştırmalarının amacının bitkilerin niçin sesten etkilendiğini bulmak olduğunu belirtiyor, Appel. Bitki için çevredeki sesin bir Beethoven senfonisi olup olmadığı fark etmez, ama karnı aç bir tırtılın yaklaşma sesi bitki için bambaşka bir hikayedir. Appel ve Cocroft'un deneyleri, tırtılların çıkardığı çiğneme sesine karşı bitkilerin de yapraklarını kimyasal koruyucularla kapladığını gösterdi. Bitkilerin ekolojik anlam taşıyan bir sese ekolojik anlam taşıyan bir yanıtla karşılık verdiğini bulduk diyor Cocroft. Ekolojik anlam, buradaki anahtar kelime. Zürih'teki İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü'nden De Moraes ve arkadaşlarının gösterdiği gibi, bazı bitkiler yaklaşan böcekleri sadece işitmekle kalmıyor aynı zamanda bu böceklerin kokusunu ya da çevredeki başka bitkilerin bu böceklere karşı salgıladığı uçucu sinyalleri de algılayabiliyor. Nitekim araştırmacılar, 2006'da bağbozan adlı yabani sarmaşığın tırmanabileceği potansiyel bir bitkiyi koklayarak bulduğunu gösterdi. Bağbozan sarmaşığı, havada kıvrılarak ev sahibi bitkinin gövdesine sarılır ve onun besinlerini emerek tüketir. Aslında - kavram olarak - bu bitkileri bizden ayırt eden fazla bir şey yok. Onlar da tıpkı bizim gibi koku alıyor, işitiyor ve uygun bir davranışla yanıt veriyor. Ama elbette arada önemli bir fark da var. Hayvanlarda ve bitkilerde koku algılama mekanizmasının birbirine ne kadar benzediğini bilmiyoruz, çünkü bitkilerdeki mekanizmalar hakkında bilgimiz eksik. Bitkilerde açık seçik duyu organlarının olmaması, bitkinin duyu mekanizmasını anlamayı zorlaştırıyor. Aslında bu alanda nispeten ileri araştırmalar da yok değil. Örneğin bitkilerin görmek için kullandıkları foto- reseptör araştırmaları gibi. Ama, yetersiz. İşte Appel ve Cocroft, bir bitkinin sese tepki veren kısımlarının hangisi olduğunu bulmayı umuyorlar. Bitkinin sese tepki veren kısmı, bütün bitki hücrelerinde bulunan mekano-reseptör proteinleri olabilir. Bunlar, ses dalgalarının oluşturduğuna benzer mikro- deformasyonları elektriksel ya da kimyasal sinyallere dönüştürebilirler. Araştırmacılar, tam teşekkül etmemiş mekano-reseptörlü bitkilerin böceklerin çıkardığı sese yine de tepki verip vermediğini test ediyorlar. Anlaşılan bitkilerin ille de kulak gibi bir fazlalığa ihtiyacı yok. Bitkilerle paylaştığımız diğer bir yetenek ise, iç algıdır; yani altıncı his dediğimiz ve bedenimizin şu ya da bu parçasının nerede olduğunu bilmemizi, bunlar arasında denge kurmamızı sağlayan yetenek. Bu duyu, hayvanlarda öz olarak tek bir organa bağlı değildir; kaslarla beyinde bulunan mekano-reseptörler arasındaki geri-bildirim döngüsüne bağlıdır, dolayısıyla bitkilerle karşılaştırma daha kolay olur. Her ne kadar moleküler detaylar biraz farklı olsa da, bitkilerin de çevredeki değişiklikleri fark eden ve uygun tepkiyi veren mekano-reseptörleri vardır. Gerçekten de 2015'te yayınlanan bir araştırma, daha derin benzerliklere işaret ediyor, kas dokusunda anahtar bir bileşen olan aktin'in bitkilerin iç algısında oynadığı role dikkat çekiyor. Hamant'a göre, bitki dokusundaki aktin elyafının adeta bir kas gibi davrandığına dair bulgular vardır. Bu yazı HBT'nin 63. sayısında yayınlanmıştır.


Bitkilerde duyu organları konusunda yapılan araştırmalar ilerledikçe, araştırmacılar, hayvanlarla derin paralelliklere işaret eden ve tekrarlayan kalıplar bulmaya başlamıştır. Örneğin 2014'te Lozan Üniversitesi'nden bir ekip, Arabidopsis bitkisine saldıran tırtılın, elektriksel aktivite dalgasını tetiklediğini gösterdi. Aslında bitkilerin elektrik sinyalleri vermesi yeni bir fikir değildir, daha 1874'te fizyolog John Burden-Sanderson, sinek yiyen Venüs bitkisinin faaliyetini açıklayan bir mekanizma olarak bundan söz etmişti. Burada asıl şaşırtıcı olan, adına glutamat reseptörleri denen moleküllerin oynadığı roldür. Glutamat, bizim merkezi sinir sistemimizdeki en önemli nöro-transmitter'dir. Ve bitkilerde de aynı rolü oynar - tek bir farkla ki, bitkilerin merkezi sinir sistemleri yoktur. Prag, Karl Üniversitesi'nden Fatima Cvrckova Moleküler biyoloji ve genom bilimi , bitkilerle hayvanların birbirine çok benzeyen ve şaşırtıcı biçimde sınırlı sayıda moleküler yapı taşı içeren bir setten oluştuğunu gösteriyor diyor. Elektriksel iletişim, iki farklı biçimde evrilmiştir, her aşamada da bundan bir buçuk milyar yıl kadar önce hayvanlarla bitkilerin arasındaki ayrılmaya götüren yapı taşları setini kullanmıştır. Evrim, iletişim için belli sayıda potansiyel mekanizmaya yol açtı, farklı yollardan da gidilse, varılan nokta hep aynı diyor Chamovitz. Bu tür benzerliklerin varlığını fark etmek ve görünenin aksine bitkilerin içinde bulundukları dünyayı duyumsadıklarını tespit etmek, bitki zekası konusunda ciddi iddiaların ortaya konmasına yol açmış; hatta başlı başına yeni bir disiplin doğurmuştur. Bitki Nöro-Biyolojisi adı verilen bu yeni disiplinin doğmasındaki anahtar faktörlerden biri, bitkilerin gönderdiği elektrik sinyalleridir. Günümüzün bitki araştırmacıları, geleneksel olarak bitki dışı kabul edilen bellek, öğrenme ve problem çözme gibi alanlarda araştırmalar yapmaktadırlar. Bu düşünce biçimi, İsviçre'de kanun koyucunun bitkilerin onurunu koruma amaçlı ana esaslar geliştirmesine dahi yol açmıştır. Halen pek çok kişi, bitki zekası ve bitki nörobiyolojisi gibi terimleri bir mecaz olarak görüyor olsa bile, bu terimlere yönelik çok sayıda eleştiri de vardır. Chamovitz de, eleştirenler arasında yer alıyor. Bitkilerin akıllı olduğunu mu düşünüyorum? Bitkilerin karmaşık olduğunu düşünüyorum diyor Chamovitz. Ve ilave ediyor: karmaşıklık ile zekayı birbirine karıştırmamak lazım. Dolayısıyla, bitkileri antropomorfik terimlerle tasvir etmek düşüncelerimizi paylaşmak için işe yarasa da, bunun sınırları vardır. Buradaki tehlike, sonunda bitkileri hayvanların altında bir versiyon olarak görmektir ki, bu da gerçeği hiç anlamamak olur. Biz bitki bilimciler, bitki araştırmalarının sonuçlarını kamuoyuna sunarken, bitki ve hayvan yaşam tarzları arasındaki benzerliklerle farklılıklardan söz etmeyi severiz diyor Fatima Cvrckova. Ne ki, hayvan temelli mecazlar kullanmanın, bir takım sorunları da beraberinde getirdiğini düşünüyor. Bitkiler, ne yapmaya ihtiyaçları varsa, tam da onu yapmak için olağanüstü donanımlılardır. Belki bir sinir sistemleri, beyinleri ya da karmaşıklıkla ilişkilendirilen başka özellikleri yoktur, ama başka becerileri vardır. Örneğin Arabidopsis gibi bitkiler, gözleri olmadığı halde, en az 11 tip foto-reseptöre sahiptir. Oysa insanda yalnızca dört foto-reseptör vardır. Bunun anlamı, bu bitkilerin görme becerisinin bizimkinden bir anlamda daha karmaşık olduğudur. Bitkilerin öncelikleri farklıdır ve duyu organı sistemleri de bunu yansıtır. Dolayısıyla bitkiler her ne kadar hayvanlarla aynı zorluklarla karşı karşıya olsalar da, duyu organı ihtiyaçları aradaki farka göre biçimlenmiştir. Bitkilerin kökünün olması - yani hareket edememeleri - çevrelerine bizden daha hakim oldukları anlamına gelmelidir diyor Chamovitz. Bitkilerin dünyayı nasıl algıladığını tam anlamıyla değerlendirebilmek için, bilim insanlarının ve halkın, bitkilerin ne olduğunu kavramaları gerekir. Hamant, bir tehlikeye işaret ediyor: Biz bitki araştırmacıları, bitkileri hayvanlarla mukayeseye devam edecek olursak, bitkilerin değerini gözden kaçıracağız. Bitkilerin sırf insanın besin kaynağı ve biyo-yakıttan ibaret olmadığını, aslında başlı başına hayranlık uyandırıcı, ilginç, egzotik canlılar olduğunu anlamamızı istiyorum diyor Fatima Cvrckova. Böyle bir tutum herkesin yararına olacaktır. Genetik, elektro-fizyoloji ve transpozonların keşfi, bitki araştırmaları ile başlamış olan çalışmalara sadece birkaç örnektir. Ve hepsi de, bütün olarak biyoloji bilimi için devrim niteliğinde olmuştur. Diğer taraftan, bitkilerle ortak özelliklerimizin olduğunun farkına varmak, bizlerin sandığımızdan çok daha bitkimsi olduğumuzu ve aynı şekilde bitkilerin de normal olarak varsaydığımızdan çok daha fazla hayvansı olduğunu kabul etmemiz için bir fırsattır. Belki de sandığımızdan daha mekanik bir yapıya sahibizdir diyor Chamovitz. Bitkilerle aramızdaki benzerliklerin bize bitkilerin şaşırtıcı karmaşıklığını kavratması ve yeryüzündeki bütün yaşam biçimlerini birbirine bağlayan ortak etkenleri görmemizi sağlaması gerektiğini vurguluyor. Bu yazı HBT'nin 64. sayısında yayınlanmıştır.


Kalıtımımızdaki 3 bin bölge diğer memelilerden farklı. Son araştırmalar, bu bölgelerden yarısının beyin gelişimi üzerinde etkili olduğunu gösteriyor. Bilim insanları bu bölgelerin en azından, dolaylı olarak insanın öğrenme yetisinden sorumlu olabileceğini düşünüyorlar. Kısaca HARs olarak isimlendirilen Human Accelerated Regions bölgeleri, insan genomundaki parçalardır ve tüm omurgalılarda bulunuyor. Fakat insanda farklı biçimlenmiş olması bu kalıtım bölgelerindeki evrimin kısa bir zaman öncesine kadar etkin olduğunun kanıtı. Harvard Üniversitesi'nde Christopher Walsh yönetiminde çalışan ekip, bu bölgeleri ayrıntılı bir şekilde inceleyebilmek için inovatif bir teknoloji geliştirdi. Buna özellikle de insan ve farenin hücrelerinde HARs'ların etkisinin test edilmesi de dahil. Sonuçlara göre sinir hücrelerindeki HARs'ların yarısı etkin ya da sinir sisteminin gelişiminde etkililer. Bilim insanları örneğin, hücre tipine ve organizmaya göre farklı davranan, HARs tarafından ayarlanan PPP1R17 genini tespit ettiler. Söz konusu gen, nörolojik gelişimi yavaşlatıyor ki bu özellik insanı diğer primatlardan farklı kılıyor. Araştırma beyin araştırmalarındaki karmaşık verilerin daha iyi anlaşılmasına yardımcı olması açısından önemli. Bizi insan yapan tek bir gen yok. Veriler beyindeki evrimin düzinelerce kalıtım bölgesinde değişime yol açtığını gösteriyor.


İnsanlık tarihinin başlarında çok çeşitli öncü ve ilkel insan türleri vardı, ama sadece Homo sapiens hayatta kalarak, gezegenimizdeki tek insan türü olmaya başardı. Peki ama niçin? Atalarımızı bu kadar başarılı kılan neydi ve öncülerinden, çağdaşlarından farkı neydi? Bu soru şimdiye dek sadece ana başlıklarıyla açıklanabildiği gibi tipik insani özelliklerin genetik temeli de kısmen karanlıkta kalmıştı. Ancak bilindiği kadarıyla evrim düz bir çizgide ilerlemedi. Türümüzü belirleyen anatomik özellikler, tek bir paketle ve tek bir yerde değil, kademeli olarak tüm Afrika'yı içine alan bir mozaik içinde ortaya çıktı. Fosiller örneğin çeşitli ilkel insanların, kısmen de olsa modern insanın anatomisine sahip olduklarını gösteriyor. Hatta Homo sapiens için eşsiz sayılan davranış özellikleri ve zihinsel yetiler bile Neandertal gibi yakın atalarımızda da tespit edildi. Bunlara örneğin kaya sanatı, takı veya ölü gömme ritülelleri de dahil. İlk insan çeşitliliği antropologları şaşırttığı gibi tam tersi olarak bazı Homo sapines fosillerinde de arkaik özellikler görüldü. Barselona Üniversitesi'nden Alejandro Andirko ve ekibi kalıtım karşılaştırmalarıyla Homo sapiens'in genetik evrimini, bizi insan yapan ve bizi diğer hominidlerden ayıran genlerin ne zaman geliştiğini araştırdı. Araştırmacılar bunun için günümüzde dünya genelinde yaşayan insanlarda yer alan, 4,4 milyon nokta mutasyonunu kapsayan gen varyantlarını içeren veri bankalarını incelediler. Bu gen varyantları arasından araştırmacılar High-Frequency gen varyantlarına odaklandılar. Bu gen bölgeleri sadece Homo sapiens'de görülen mutasyonlarla dikkat çeker. Andirko ve ekibi karşılaştırmalı analizler ve özel bir algoritma yardımıyla, bu gen varyantlarının ne zaman ortaya çıktığını ve bunun Homo sapiens evriminin kronolojik temel taşlarıyla ne şekilde ilişkili olduğunu belirledi. Sonuç şöyle: Atalarımız iki kez genetik değişim aşaması geçirmiş. Birincisi 300.000 yıl kadar önce diğeri ise 90.000-40.000 yıl önce. Ekip ayrıntılı analizlerle bu gen varyantlarından bazılarını belirleyerek hangi fonksiyonları ve organları etkilediğini öğrenebildi. Bunların arasında kemik dışında, kaslar ve hormon metabolizması ve beyin gibi diğer anatomik özellikler de yer alıyor. Yeni genleri içeren ilk pik 300.000 yıl kadar önce, yani Homo sapiens'in, Homo'nun diğer temsilcilerinden ayrıldığı bir tarihte yaşanmış. Atalarımız da o tarihlerde, her şeyden önce çıkıntılı bir çene olmaksızın düz bir yüzle birlikte modern insanın diğer anatomik özelliklerini de kazanmışlar. Bu açıdan bakıldığında 2017 yılında Fas'taki Jebel Irhoud buluntu yerinde gün ışığına çıkarılan fosil, en eski Homo sapiens. Aynı tarihte ortaya çıkan gen varyantları, gelişmekte olan Homo sapiens'e yeni yetenekler ve davranış biçimleri kazandırmış olabilir. Bununla ilgili kanıtları araştırmacılar, beyindeki ağları tetikleyen gen varyantlarında buldular. Bu şekilde kazanılan yeni yetenekler sayesinde atalarımız, çevre koşullarına daha iyi uyum sağlamış olabilir diyor araştırmacılar. Çok sayıda yeni gen varyantlarıyla kendini gösteren ikinci evre, 90.000-40.000 yıl önce yaşanmış. Bu evre Homo sapiens'in Afrika'ya terk ederek diğer kıtalarda yerleşmesine denk geliyor. Gen varyantlarının fonksiyonel analizlerinden anlaşıldığı üzere atalarımız özellikle de yeni zihinsel ve eşgüdümsel yetenekler geliştirmişler. Yaklaşık olarak 50.00 yıl önce ortaya çıkan bazı mutasyonlar, beynin iki yarım küresini birbirine bağlayan korpus kallozumun önemli ölçüde büyümesine neden olmuş. Aşağı yukarı aynı tarihte, beyincikteki boz beyin maddesinin hacmini artıran gen varyantları da ortaya çıkmış. Uzun süredir düşünülenin aksine, beyincik sadece hareket kontrolü ve koordinasyonundan sorumlu değil, aynı zamanda dikkatten, karar vermeye kadar birçok üst beyin fonksiyonunda da önemli bir rol oynuyor. Araştırmacılara göre sonuçlar, genetik yenilikler, Homo sapiens'in evriminin nasıl ve ne zaman şekillendiğini gösteriyor. Bununla birlikte modern insanın ortaya çıkışının sadece bir veya birkaç genin sonucu olmadığı da bir gerçek. Bunun yerine birçok küçük değişiklik ve bunların belirli zamanlarda birikmesi bizi günümüzde olduğunuz insan haline getirmiş.


Araştırmacılar Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki Bonobo maymunlarının diğer gruplardan evlat edindiklerini gözlemlediler. Hiçbir akrabalık bağı bulunmayan iki yavruyu evlatlık edinen iki dişi maymun, yavruların bakımlarını üstlenerek, yemeklerini de onlarla paylaşıyor. Kyoto Üniversitesi ve Durham Üniversitesi bilim insanları bu bakımın, Bonobo maymunlarında yavrularla olan güçlü bağların ve kendi grupları dışındaki bireylere gösterdikleri hoşgörünün bir kanıtı olduğunu söylüyorlar. Yabani hayvanlarda dişiler genelde akraba oldukları yetimleri ya da yavru bakımını geliştirmek için başka yetimleri evlat edinirler. Bu açıdan bakıldığında hayvanlarda evlatlık edinme daha çok dişinin kendi çıkarına olduğu söylenebilir diyor Durham Üniversitesi'nden Marie-Laura Poiret. Fakat Kongo'da izlenen Bonobo maymunları ve evlat edinilen yavrular arasında herhangi bir akrabalık bağı olmadığı gibi iki dişi maymunun da kendi yavruları vardı. Bu yüzden Bonobo maymunlarda görülen bu davranış şaşırtıcı bulundu. 'Bu davranış belki insanın evlat edinme isteğine de açıklık getirebilir' diyor Poiret. İnsanlarda evlatlık edinme başkalarına özverili davranmak olarak anımlanabileceği gibi, hiçbir bağı olmayan bir insana duygulara bağlı olarak ilgilenme isteği olarak açıklanabilir. Bonobo maymunları ve şempanzeler insanın en yakın akrabaları. Bonobolar sadece Kongo nehrinin güneyindeki sık ormanlık bölgede yaşıyorlar ve özellikle de avcılar ve Bonobo eti ticareti nedeniyle büyük bir tehdit altındalar. Dünya Doğayı Koruma Birliğine göre bölgede 15.000 20.000 Bonobo yaşıyor.


Afrika'nın yağmur ormanlarında yaşayan avcı- toplayıcı topluluklar, gezegenin en küçük yapılı insanları arasında yer alıyor. Yetişkin bir erkeğin boyu nadiren 1.50 metreyi buluyor. Bu da dünya ortalamasından 25 cm kısa oldukları anlamına geliyor. Bölge dışında yaşayan insanların Pigme adını taktığı Afrikalı avcı-toplayıcı topluluklar, Orta Afrika'nın sık ağaçlıklı ormanlarında yaşıyor. Yaşamlarını yabani meyve ve ot toplayarak, balıkçılık yaparak, maymun ve antilop avlayarak sürdürüyorlar. Bu insanların en belirgin özellikleri görece olarak küçük bir cüsseye sahip olmaları. Pigme adı, eski Yunancada cüce anlamına gelen bir sözcükten türetilmiştir. Bazı antropologlar bu grubun bu kadar kısa boylu ve ufak tefek olmalarının kendilerine büyük bir avantaj kazandırdığını düşünüyor. Özetle, bu sıcak ve nemli ortamda, ter dökerek kendini soğutması gereken cüssenin küçük olması biyolojik avantaj sağlıyor. Fakat diğer bilim insanları aynı fikirde değil. Onlara göre kısa boylu olmaları tamamen bir tesadüf. Afrika yağmur ormanlarında yaşayan insanlar çok uzun süredir, başta hepatit B ve C gibi çeşitli enfeksiyon hastalıklarıyla mücadele etmek zorunda kalmıştı. Bu insanları korumak üzere evrilen genler, düşük düzeyli büyüme hormonları ile ilgiliydi. Bu tartışmaya son noktayı koymak için Paris'teki Pasteur Enstitüsü'nden bilim insanları 300 Afrikalı avcı toplayıcıdan alınan kan ve tükürük örneklerinden oluşturulan DNA veri tabanından yararlandılar. Bu 300 avcı-toplayıcı Afrikalı, Kamerun, Gabon ve Uganda'da yaşıyordu. Ayrıca yağmur ormanlarının dışında yaşayan ve tarımla uğraşan 300 Afrikalıdan daha örnekler alındı. Bütün bu veriler bir bilgisayar algoritmasından geçirildi. Algoritma DNA'ların şans eseri mi oluştuğunu, yoksa doğal seçilim sonucu mu oluştuğunu kesin olarak anlıyordu. Ortaya çıkan sonuç, beklemedikleri kadar ayrıntılı bilgiler içeriyordu: Avcı-toplayıcı popülasyonların hemen hemen hepsinin DNA'sının 8. kromozomunda doğal seçilim izini taşıyan bir işaret vardı. Oysa tarımla uğraşanlarda böyle bir işaret yoktu. TRPS1 adı verilen geni düzenleyen genetik bölge, iskelet gelişiminde çok önemli bir rol oynuyordu. Araştırmayı yürütenler doğal seçilimin, bu grupta kısa boylu olanları kayırdığı sonucuna vardılar. İleri araştırmalar boy ile ilgili olmayan genlerde de doğal seçilimin izlerine rastladılar. Bu genler çeşitli virüslere karşı koruma sağlayan proteinlerden sorumluydu. Aynı TRPS1'de olduğu gibi bu genler de avcı-toplayıcılarda belirginken, tarımla uğraşanlarda yoktu. Çalışma Current Biology isimli bilim dergisinde yayımlandı. Bu bulgulara göre ufak tefek olmak ve virüslere karşı sağlam bir koruma kalkanına sahip olmak, Afrika'nın yağmur ormanlarında yaşayan avcı-toplayıcıları için çok kritik bir uyumdu. Pasteur Enstitüsü'nden araştırma lideri genetikçi Lluis Quintana-Murci bu çalışmanın ilerde bu spesifik popülasyon için daha etkili ilaçlar geliştirilmesine yardımcı olacağını düşünüyor. Santa Barbara'daki Kalifornia Üniversitesi'nden antropolog Thomas Kraft bu çalışmanın ortaya çıkarttıklarını şöyle yorumluyor: İnsanların boyu ve virüslere dayanıklılık, evrimin birbirinden bağımsız olarak yürüttüğü iki ayrı hedefidir. Kraft ileri çalışmalarla bu evrimsel baskının modern avcı-toplatıcı topluluklarda hala etkili olup olmadığını araştırmayı planlıyor. Londra'daki Francis Crick Enstitüsü'nden popülasyon genetikçisi Pontus Skoglund, bu spesifik uyum yeteneğinin nerede ve ne zaman ortaya çıktığı ile ilgili daha fazla bilgi edinmek istediğini dile getiriyor. Bugün avcı-toplayıcı yaşam tarzını benimseyen çok fazla insan yok diye konuşan Skoglund, Bu araştırmalar geçmişte olan önemli süreçlerle ilgili yararlı bilgiler sunacak diyor.


45.000 yıl kadar önce Avrupa'da büyük bir değişim yaşandı: 250.000 yıldır bu coğrafyada hakim olan Neandertal iyice azalmaya başladı ve onun yerini Afrika ve Yakındoğu'dan göçen Homo Sapiens aldı. Fakat türümüzün Avrupa'ya tam olarak ne zaman geldiği ve yayıldığı buluntuların yetersizliği nedeniyle bilinmiyordu. Bugüne kadarki en eski Homo sapiens kalıntısı, Romanya'daki Pestera cu Oase mağarasında bulunan 41.000 yıllık çene kemiğiydi. Erkeğe ait olan kalıntının DNA'sından ise büyük büyük dedesinin bir Neandertal olduğu da anlaşılmıştı. Hublin'in meslektaşı Helen Fewlass, hayvan ve insan kemik kalıntılarının yaşını radyo karbon tarihlendirme sistemiyle belirledi. Kalıntılar 45.820 43.650 yıllık. Hatta bazı aletlerin yaşı 47.000 yıl öncesine kadar uzanıyor. Böylece araştırmacılar Avrupa'daki en eski Homo sapiens kalıntılarını bulmuş oldular. Atalarımızın 45.000 yıl önce Avrupa'ya geldiği artık kesin. Yani Romanya'daki mağara buluntularının kanıtladığından çok daha önceleri. Homo sapiens'in Avrupa'da sanılandan daha önce var oluşu diğer bir soruya da yanıt getirdi: Bulunan taş aletler hangi insan türüne ait? Kimilerinin Neandertal insanına ait olduğu biliniyordu. Bacho-Kiro Mağarası'ndaki buluntuların özelliği, kemik aletlerin ve kişisel takıların çeşitliliği ve bolluğu Araştırmacılar aşı boyasıyla renklendirilmiş aletler, fildişinden yapılma bir boncuk ve üzeri kazıma bezeklerle süslenmiş mağara ayısı dişleri buldu. Bu aletlerin işleniş biçimi Neandertallerin Üst Paleolitik dönemi ve Homo sapiens'in İlk Neolitik dönemi arasındaki geçiş evresi buluntularına çok benziyordu. Fakat Bacho-Kiro Mağarası'ndaki aletler Neandertaller tarafından değil Homo sapiens'ler tarafından üretilmişti ki bu da atalarımızın bu modern kreasyonlarının büyük bir kısmından sorumlu olduklarını kanıtlıyor. New York Üniversitesi'nden Shara Bailey bu buluntular ve Neandertal buluntu yerindeki kalıntılar arasındaki benzerlikler iki popülasyon arasındaki etkileşimle ortaya çıkmış olmalı. Yani son Neandertaller bu tekniği Homo sapiens'ten çalmışlardı diyor. Bilindiği kadarıyla Doğu Avrupa'da bu iki insan türü binlerce yıl boyu ilişki içinde yaşamışlardı. Bu yüzden birbirlerini kültürel olarak da etkiledikleri düşünülebilir. Bu da Neandertallerin kaybolmalarından kısa bir süre önce niçin yeni teknikler geliştirdiklerini de açıklıyor.


Esneme, maymundan kuşlara kadar birçok canlıyla paylaştığımız bir davranış. İnsanların ve birçok diğer canlının bazen derin soluk alabilmek için niçin ister istemez esnemek zorunda kaldığı konusunda biyologlar arasında görüş ayrılığı var. Esneme genelde yorgunluğun veya can sıkıntısının işaretidir. Bir teze göre esneme sayesinde kan dolaşımına daha fazla oksijen pompalanır. Fakat birçok araştırmadan öğrendiğimiz gibi esnemek bulaşıcıdır da ve bu açıdan bir gruba ait olmak anlamında da yorumlanabilir. Yeni bir teze göreyse esnemek beynin kan dolaşımını iyileştirdiği gibi aynı zamanda serinletiyor da. Çünkü düşük sıcaklıklarda beynin daha iyi çalıştığı düşünülüyor. Andrew C. Gallup ile çalışan ekip 2011'de bu tahminle ilgili kanıtlar sunmuştu. Küçük beyinli ve beyin kabuğunda daha az nörona sahip hayvan türleri ortalama olarak daha çok beyin hücresine sahip primat gibi türlere kıyasla daha kısa esniyor. Yine ortalama 6 saniyenin üzerindeki esneme süresiyle insan, en uzun esneyen canlıların başında geliyor. İnsanı 6 saniyeyle fil takip ediyor. Farelerin esneme süresi ise 1,5 saniyeden kısa. Araştırmacılara göre beden boyu ve anatominin, ölçülen farklılıklarla bir ilgisi bulunuyor. Daha büyük bir beynin serinlemek için daha fazla temiz havaya ihtiyacı var diyor araştırmacılar.


İnsanoğlu en yakın akrabalarına kıyasla niçin çok daha büyük bir beyne sahip? Bu sorunun yanıtını bulmak için karmaşık düşünce organımızın büyümesine yine aynı karmaşıklıkta bir genetiğin neden olduğunu düşünebiliriz. Ama olay gerçekte çok daha basit. Beynimizin büyük olmasından ARHGAP11B isimli tek bir gen sorumlu. Max-Planck Moleküler Hücre Biyolojisi Enstitüsü bilim insanları, heyecan verici bir keşif yaptı: Bu gendeki tek bir baz çiftinin değişmesi daha büyük bir beynin gerekliliği olan daha fazla beyin kök hücresinin oluşmasına yol açmış. Evrim sürecinde belli başlı genler, beynin gelişimi sırasında daha fazla sinir hücresi oluşturacak şekilde değişmiş ve büyük beyin genişlemeye başlamış. Bu durum insanlara konuşma veya düşünce gibi daha yüksek bilişsel yetiler kazandırmış. Wieland Huttner ve ekibi daha önceleri de beynimizin büyümesinden ARHGAP11B geninin sorumlu olduğunu göstermişti. Araştırmacılar, bu genin sadece insanda ve Denisova ve Neandertal gibi soyları tükenmiş olan en yakın akrabalarımızda bulunduğunu kanıtlamışlar. Bu gen beyin kök hücrelerini çoğalmaları için uyararak, daha fazla sinir hücresi oluşturmalarını sağlıyor. İnsana özgü ARHGAP11B geni her yerde bulunan ARHGAP11A geninin beş milyon yıl kadar önce, iki evrim çizgisinin birbirinden ayrılmasından sonra kısmen kopyalanması sonucunda oluşmuş: Bunlardan biri modern insanın, Neandertal ve Denisova insanının, diğeriyse şempanzeninkiydi. Fakat beynin hızla büyümesi daha sonra yaklaşık 1,5 milyon yıl önce başlamış. Peki bu süreçte ARHGAP11B genin nasıl katkısı oldu? Bu gen sadece insana özgü olmakla kalmayıp, ARHGAP11A geninde bulunmayan ve yalnızca insanda bulunan 47 aminoasidin bir sekansını da sahip. Bu özel sekans ARHGAP11B-DNA'sının ARHGAP11B proteinine çevrilmesi sırasında kodonun kayması sonucunda oluşur. Bu, ARHGAP11B'nin mesajcı-RNA'sında, ARHGAP11A'dan 55 daha az nükleotide sahip olmasıyla ilgilidir. Eksik olan 55 nükleotidin beş milyon yıl önceki kısmi gen kopyalanması sırasında kaybolduğuna dayanan eski tahminin aksine, Huttner ve ekibi, bu 55 nükleotidin ARHGAP11B geninde bulunduğunu ve ARHGAP11B'nin mesajcı-RNA'sının oluşumu sırasında ARHGAP11B'den çıkarıldığını tespit etmiş. Bunun nedeni minik bir ayrıntıda gizli: ARHGAP11A'dan farklı olarak ARHGAP11B-DNA'sının belli bir bölgesinde tek bir baz çifti değişmiş. Bu çok küçük bir değişim sayılır, sonuçta insan kalıtımında üç milyarı aşkın baz çifti var. C bir G'ye dönüşmüş ve bu değişim eninde sonunda çok büyük sonuçlar doğurmuş. Bu değişim sayesinde 55 nükleotidin, ARHGAP11B'nin mesajcı RNA'sından çıkaran ve insana özgü sekansının, ARHGAP11B proteinindeki 47 aminoasitle oluşmasını sağlayan bir sinyal oluşmuş. İşte bu değişim çok daha sonra, tahminlere göre insana giden çizgide yaklaşık 1,5 milyon - 500.000 yıl önce meydana gelmiş. Beyin kök hücrelerinin çoğalışını incelemek isteyen araştırmacılar ARHGAP11B'nin beş milyon yıl önceki varyantını geliştirmişler. Bu şekilde bu gen varyantının G yerine C'nin bulunduğu istisnası dışında modern insandaki gen varyantıyla özdeş olduğu görülmüş. Ve sonuç: İlkel ARHGAP11 B proteininde, beyin kök hücrelerinin çoğalmasını sağlayan, insana özgü sekansta bulunan 47 aminoasit eksik. Bununla birlikte tek bir baz çiftindeki değişimin beyin kök hücrelerinin farklı davranışına ve büyük beynin önemli ölçüde büyümesine neden olmuş olması araştırmacılar için bile sürpriz olmuş.


Penguenler, büyük çoğunlukla Güney Yarımküre'de yaşayan kuşlardır; onları bilmeyen olmasa gerek. Belgesellerde buz üstünde kayarken veya neredeyse donma noktasında olan denizlerde yüzerken görürüz onları. Gene de, dünyanın en soğuk iklimlerinden birinde yaşamalarına rağmen, vücudu buz tutmuş penguenlere pek rastlamayız. Journal of Physical Chemistry C'de yayınlanan bir çalışma, penguenlerin tüylerinin neden buz tutmadığını açıklıyor ve tüylerden ilham alarak nasıl buz tutmayan malzemeler geliştirilebileceğini gösteriyor. Humboldt penguenlerinden alınan tüy örnekleri yüksek çözünürlüklü elektron mikroskopu yardımıyla incelendiği çalışma, gözümüzle gördüğümüz tüyden en küçük parçasına kadar tüylerin hiyerarşik bir yapıda örgütlenerek suyun buz tutmasını engellediğini ortaya koyuyor. Tüylere daha yakından bakıldığı zaman, onların aslında bir sürü daha küçük tüyden oluştuğu ve bu ufak tüylerin hem engebeli yüzeyi nedeniyle suyla iyi temas etmediği hem de hapsettikleri küçük hava kabarcıkları sayesinde suyun donmasını engellediğini belirtiyor araştırmacılar. Elektron mikroskobu ile daha ince detaylara bakıldığında ise, bu ufak tüylerin çok sayıda küçük engebeler içerdiği gözlemleniyor. Bu küçük engebeler, minik hava kabarcıklarını tutup ısı yalıtımı sağlamakla birlikte, su damlacıklarının tüy yüzeyinde tutunamamasına sebep oluyor. Bu sayede su, tutunacak bir yüzey bulamadığı için tüyler üzerinde donmuyor. Tüylerin yapısından ilham alarak, buz tutmayan malzemeler geliştirmek de mümkün. Polyimid adı verilen bir malzemeden geliştirilen nanofiberler, aralarındaki mesafeye bağlı olarak suyun yüzeyde tutunmasına izin vermeyebiliyor. Fiberler arasındaki uzaklığı değiştirerek geliştirilen malzemenin buz tutmama özelliğine sahip olduğu da araştırmada belirtilen sonuçlardan. Çalışma, günlük hayatta buz oluşumunun istenmediği pek çok yerde kullanılabilecek yeni malzemelerin geliştirilmesinde öncü rol oynayabilir. - Wang, S., ve digerleri. J. Phys. Chem. C, DOI: 10.1021/acs.jpcc.5b12298


Çağdaş kimyanın kurucusu Antoine Laurent Lavoisier, Parisli zengin bir ailenin oğluydu. Aile geleneklerini izleyerek hukuk eğitimi gördü; ama kafa sında hukukun üstünlüğünden ziyade matematik, gökbilim ve botanik bilimleri vardı. 1764'te Paris sokaklarının aydınlatılmasına yönelik bir projeyle birinci oldu ve Fransız Bilim Akademisi'nden altın madalya kazandı. İlk araştırmasını 1765'te yayınlayan Lavoisier, 1768'de 25 yaşında kimya alanında yaptığı çalışmalarla Fransız Bilim Akademisinin bir üyesi olmayı başardı. 18. yüzyılda kimya, henüz simyanın etkisi altındaydı. Ne var ki, kimyacıların da belirli bir amaçları yoktu ve bu alanda önemli bir gelişme sağlanamamıştı. Lavoisier, kimyayı yeni baştan düzenlemeye karar verdi. 1773 yıllarında tuttuğu bir defterinde sözünü ettiği gibi, 'fizikte ve kimyada bir devrim getirmesi kaçınılmaz olan, bir dizi deneye' girişti ve sonunda başarıya ulaştı. Lavoisier'nin kimyaya en ünlü katkısı, yanan maddenin oksijenle birleştiği yanma olayının doğasını sergilemesi (1775) oldu. Lavoisier'nin yeni sistemi, yeni kimyasal elementler kavramına dayanıyordu. Bu elementler, daha yalın maddelere ayrıştırılmamış maddeler olarak tanımlandı. Böylece Lavoisier, daha önce kabul edilen dört ya da daha az maddeye karşılık, 55 element bulunduğunu kabul ediyordu. C. L. Berthollet, A. F. De Fourcroy ve L. B. Guyton de Morveau adlı üç arkadaşıyla birlikte, bu elementlerden oluşan birçok bileşik için yeni bir terimleme yaptı . Oksijen ve hidrojeni gerçeğe uygun biçimde tanımlayarak ikisini modern isimleriyle kimyaya kazandıran, element ve bileşik arasında farkı açıklayan, Kimya Bilimine Giriş adlı kitabıyla kimya bilimine sağlamlık, açıklık ve bir yöntem kazandırıp onu modern çağa taşıyan, Avrupa'da kimya biliminin mimarı olan, bugün bilinen 110 elementin 20'sini belirleyen Lavoisier'in önerdiği ve çok geçmeden kabul edilen yeni sistem, kimya alanında çeşitli çalışmaların başlatılmasına yol açtı. Nitelik ve nicelik olarak çözümlenecek binlerce madde vardı ve sonuçlar, Lavoisier'nin terimleriyle yazılacaktı. Bundan yaklaşık yirmi yıl sonra Dalton'un atom kuramının ortaya konuşu, söz konusu sonuçların daha da kesin bir biçimde dile getirilmesine olanak sağladı ve modern kimya sağlam temellere oturtuldu. Lavoisier'in bilim dünyasında tanınması yanma olayına ilişkin yapmış olduğu çalışma ile gerçekleşmiştir. Bugün modern kimyanın sahip olduğu pek çok kural ve düzen Lavoisier tarafından geliştirilmiştir. Filojiston kuramı ilk defa Johann-Joackin Becher (1635-1682) tarafından ortaya atılmış, Georg-Ernst Stahl (1660-1734) tarafından geliştirilmiş ve oksijenin bulunuşuna kadar, yaklaşık çeyrek yüzyıl kimyada etkin olmuştur. Bu kurama göre, yanma olayında nesne filojiston denen fakat ne olduğu bilinmeyen bir madde açığa çıkarmaktaydı. Her ne kadar çoğunluk tarafından kabul edilse de bazı bilim adamları tarafından havanın gerekliliği öne sürülerek bu kurama karşı çıkılmaktaydı. Bu yorulmak bilmez araştırmacı, yalnızca kimya ile de yetinmedi. Bilimsel olarak ilgi duyduğu konular arasında en önde geleni, soluk alıp verme süreciydi. Lavoisier, solunum sırasında oksijen alınıp, karbondioksit verildiğini belirledi. Nefes almanın karbon ve hidrojenin yavaş yanmasıyla meydana geldiği ve bunun mum veya gaz lambasındaki yanmanın benzeri olduğunu ortaya çıkaran Lavoisier, kullandığı kalorimetrelerle kimyevi reaksiyonların ısısını ölçtü. Bunlarla da kalmadı ve calx adlı kızarıklıkların da hava-metal birleşimiyle oluştuğunu keşfetti. Calxların oluşuğu reaksiyonlar sırasında sonradan oksijen ismini verdiği bir gaz çıktığını tespit etti. Daha önce oksijeni keşfederek ona yetkin gaz adını veren ünlü kimyager Priestley'le Paris'te buluştu. Ondan sonra cıva üzerindeki deneyleri sırasında buldu; bu yetkin gazın özelliklerini dinledikten sonra, Priestley'in deneylerini sürdürdü. Ancak Lavoisier, yanmadan sonra oluşan cıva oksidi tarttıktan sonra Priestley'den bir adım daha ileri giderek cıva oksidi daha fazla ısıttı. Kora dönüşen kırmızı oksidin giderek yok olmaya yüz tuttuğunu, geriye cıva taneciğiyle bir miktar elastik akacı kaldığını saptadı. Elde kalan bu madde, Priestley'in yetkin gaz diye isimlendirdiği maddeydi. Kapta kalan bu maddenin ağırlığının, civanın ilk aşamada ısıtılmasından azalan hava ağırlığıyla eşit olduğunu belirledi. Cavendish, deneylerinde asitlerin metal üzerindeki etkisi neticesinde yanıcı bir gaz elde etmiş, bunu philogiston sanmıştı. Bu açıdan oksijeni ilk keşfeden Lavoisier değildi; ama bu gazın gerçek önemini ilk kavrayan kişi oydu. Lavoisier, ulaştığı sonucu Bilim Akademisi'ne bir bildiriyle sunduğunda da Priestley ve Cavendish'in katkılarından tek kelime dahi söz etmedi. Lavoisier, ayrıca bir maddenin mutlaka katı, sıvı ve gaz hallerinden birinde olduğunu ilk ortaya atan kişiydi. Deneylerinde havayı analiz ederek azotla oksijeni ayırdı. Gelişmiş laboratuvarında hidrojeni yakmayı başaran Lavoisier, bunun neticesinde de su elde etti. Kimyasal İsimlendirme Metodu'nu geliştirdi. Aslına bakılırsa, bu konuda Lavoisier, ne yeni kimyasal bir nesne, ne de yeni kimyasal bir olgu keşfetmişti. Yaptığı, başkalarının bulduğu nesne ve olguları açıklamak, kimyasal bileşime açıklık getiren bir kuram oluşturmak, kimyasal nesneleri adlandırmada yeni ve işler bir sistem kurmaktı. Ancak, 1789'da yayımlanan Kimyanın Temelleri adlı yapıtı, kendi alanında, Newton'un Principia'sı oldu. Newton modern fiziğin temelini atarken, o da kimyanın temelini atmış oluyordu. 1) Havanın, suyun ve başka birçok maddenin element değil, farklı elementlerden oluşan bileşikler olduklarını hem analiz hem de sentez yoluyla birçok deneyde gösterdi. Böylece ilkçağlardan beri süregelen, hava, su, toprak ve ateşin elementler olduğunu ileri süren dört element teorisini kesin olarak ortadan kaldırıyordu. Aynı zamanda kalsinasyon olgusunun metalin filojiston çıkarması değil fakat oksijenle birleşmesi olduğunu deneylerle göstererek filojiston teorisinin de sonunu getirdi. 2) Lavoisier eserinde, kimya kavramları ve terimleri sözlüğü oluşturarak modern kimya dilinin temellerini attı. Oksijen, hidrojen, azot gibi isimleri bu eserinde ilk kez önerdi. Kitabında yeni kimyanın temel taşları olarak gördüğü maddelerin listesini verdi. Basit maddelerin tablosu başlığı altında, 33 basit maddenin eski isimlerinin karşısında kendi önerdiği yeni isimlerini de veriyordu. 3) Kütlenin Korunumu Kanunu: Lavoisier deney sonuçlarının titiz gözlemlerine dayanarak kimyasal tepkimelerde kütlenin korunumu yasasını ileri sürdü. Böylece kimyayı hem fiziksel hem de matematiksel bir bilim haline getirmiş oluyordu. Önerdiği bu kanun kimyanın gelişiminin büyük bir ivme kazanmasına yol açtı. Lavoisier ürünlerin ağırlığının, reaksiyona giren maddelerin ağırlığına eşit olması gerektiğini söylüyordu. Yani kimyasal değişim sırasında madde yoktan var edilemeyeceği gibi varken de yok edilemezdi! Lavoisier, bu konudaki çalışmalarıyla Kütlenin Korunumu Yasası'nı deneysel olarak kanıtladı. Hava dolu bir tüpte yakılan fosforun kütlesinden meydana gelen artışın tüketilen hava miktarına eşit olduğunu buldu. Aynı deneyin tersini de gerçekleştirdi ve kapalı bir kap içindeki HgO'nun ısıtılmasıyla kabın içindeki hava kütlesinde meydana gelen artışın, tepkimeye giren maddelerin kütlesindeki azalmaya eşit olduğunu belirledi. Bu yazı HBT'nin 96. sayısında yayınlanmıştır.


Lavoisier, toplumsal ve ekonomik koşulların düzeltilmesi konusunda da çalışmalar yaptı, tarımdaki gelişmelere bilimsel yönden katkıları oldu. Yaptığı çalışmalar arasında metrik sistemin oluşturulması, Fransa'nın jeolojik haritasının çıkarılması, tarımda verimlilik gibi pek çok konu yer almaktadır. Lavoisier'nin bilimsel çalışmaları, Fransız Devrimi'yle, daha olgunlaşamadan sona erdi. Fransız Devrimi sırasında aktif şekilde siyasetin içinde yer almıştı. Hükümetin özel bir komisyonunda görev alarak siyasi çalışmalara katılan Lavoisier, seçildiği komitelerde devrin sosyal şartlarını ve tarım sahalarını inceledi. Fransa'nın jeolojik haritasının çıkarılmasına ve tarımda verimin arttırılması için uğraştı. Bu dönemlerde, sonradan çok yaygınlaşacak olan yaşlılık sigortası ve vergi reformu gibi projelere imza attı. Ülkesinin savunmasına yönelik çalışmalarda da yer alarak barutun üretimini üstlendi. Lavoisier'in çalıştığı kurum olan Ferme Generale , 1789 Fransız Devrimi öncesinde hükümet adına vergi toplayan özel bir kuruluştu. Dönemin en geniş laboratuvarlarından birine sahip olan Lavoisier, bu laboratuvarını 1768'de satın aldığı Ferme Generale hisselerini satarak kurmuştu. Ancak Ferme Generale, o dönemde halk tarafından sevilmeyen bir kurumdu. Fakirlerden zorla vergi topluyordu. Fransız Devrimi gerçekleştiğinde Lavoisier, liberal ve reform yanlısı kişilerin arasında yer almıştı. Etats-Generaux toplandığında yedek halk temsilcisi seçilerek Meclis tüzüğünü hazırladı ve Paris Komünü'ne de seçilip, 1789 Derneği'ne katıldı. Lavoisier, sahip olduğu hisselerden dolayı halk arasında sevilmese de, aynı kurumla başka bir işe daha girişti. Lavoisier'in girişimiyle Paris'in etrafındaki surlar yeniden inşa edildi ve duvarın masrafları Ferme Generale'nin aracılığıyla halktan toplanan vergilerle karşılandı. Aslında, tüccarların kent vergilerini ödemeden mallarını kent içine getirip satmalarını önlemek için Paris'i çevreleyen bir duvar örülmesine onay vermiş oluyordu. Bu yüzden halk bu duvarı hiç sevmemiş, devrim başladığı gün ilk yıkılanlardan biri de bu duvar olmuştu. Bütün bunlar, halkın Lavoisier'den nefret etmesine sebep oldu. Lavoisier, ateşli bir devlet savunucusuydu. 1789 devrimi başladığında Barut Komisyonu'nun sorumlu bir yöneticisiydi ve barutun bir kısmı Bastille düşmeden az önce burada depolanmıştı. Bunu, bilerek, yani gelen yurtseverleri havaya uçurmak için yaptığı ileri sürüldü. Memuriyetleri arasında Kral 16. Louis'nin Maliye bakanı Necker'in yardımcılığı da vardı. Lavoisier'in, hayatına mal olacak önemli diğer olay, akademinin açtığı bir yarışmaya katılan genç Jean Paul Marat'nın kitabını geri çevirmesidir. Marat, devrim öncesi yıllarda bilim konusunda ün yapmak istiyordu. 1780 de Ateş Üzerine Fiziksel Araştırmalar başlıklı bir kitap yazdı. Burada, kapalı bir kap içinde mumun alevinin, sıcak hava üzerine baskı yapacağı için söneceğini, ateşin sıcak bir sıvı olduğunu ileri sürüyordu. Ama insanlar bu kitapçığını hiç önemsemedi. Marat, Jurnal de Paris'te Bilimler Akademisi'nin görüşlerine onay verdiği şeklinde bir yalan haber yayınlattı. O dönem akademi başkanı Lavoisier idi. Lavoisier, bunu hemen yalanladı. Marat'nın görüşlerinin eski filojiston kuramının kılık değiştirmiş bir biçimi olduğunu, Akademinin de bunu onaylamadığını; ayrıca, Jurnal de Paris'e kitapçığını benimsetmek için Marat'nın ahlak dışı bir yol izlediğini yazdı. Kitabı geri çevrilen Marat, ihtilal zamanında devrimin en önemli isimlerinden biri oldu ve Lavoisier'den intikamını, onu idama götüren yolu açarak aldı. Bir yandan basın Lavoisier aleyhine yayınlar yaparken, diğer yandan da o sırada Fransa Ulusal Meclisi üyesi olan Jean Paul Marat, Lavoisier'in mahkemeye çıkarılması ve idam edilmesi için çalışmalarda bulundu. Marat, bu sıralarda Halkın Dostu adıyla bir gazete çıkardı. Aristokratlara ve ılımlılara şiddetle saldırıyordu. Tabii ki, Lavoisier de bu saldırıdan payını alıyordu. Lavoisier'nin sonunu getiren, bir ölçüde Jean-Paul Marat'nın kini oldu: En Yakın Lamba Direğinde İpe çekilmesi... Marat'nın Lavoisier için isteği buydu. Devrimin ardından Ferme Generale 1791'de kapatıldı. Barut çalışmalarına son verilen Lavoisier, barut fabrikalarındaki görevinden alındı ve laboratuvarından çıkarıldı. 1793 yılı Kasım ayında Ferme Generale'in yöneticileri, aralarında Lavoisier ve kayınpederinin de bulunduğu 31 kişiyle birlikte tutuklanarak hapse atıldı. 8 Mayıs 1794'te berber, arabacı, kuyumcu, manav ve kasap gibi çeşitli mesleklerden kişilerin oluşturduğu bir jüri karşısında Devrim Mahkemesine çıkarıldı. Mahkeme başkanı, avukat Coffinhal idi. En başından başlayarak sanıkların başkanın sorularına verdiği yanıtlar alaycı gülümsemelerle karşılandı. Mahkemede çok aykırı bir hava esmekteydi. Savcı, davasına tutuklulara bir dizi suçlamada bulunarak başladı. Biraz daha soru sorulduktan sonra savcı, tutukluları devleti düzenli olarak soymakla ve bir süredir Fransa'yı kasıp kavuran bütün kötülüklerin failleri olmakla suçlayan konuşmasını yaptı. Savunmanın eli kolu bağlıydı. Sanıkları güçlü bir biçimde savunma cesareti gösteremediler, bunu yapsalardı büyük bir olasılıkla kendilerini hemen müvekkillerinin yanında sanık sandalyesinde bulurlardı. Ellerinden gelen, ancak Lavoiseier'nin bilime katkıları gibi hafifletici nedenler ortaya atabilmek oldu, ama bunlar da ilgisiz bulundu. Coffinhal utanç verici düşüncesini işte bu noktada söyledi: Cumhuriyet'in bilim adamlarına hiç gereksinimi yok! Ağzı bağlanan beceriksiz savunmanın, yerlerine oturmadan önce kararlarını vermiş yargıç ve jüri üzerinde hiçbir etkisi olmadı. Mahkeme sonunda 8 kişi beraat etti. Seyirciler arasında coşku sahneleri yaşandı. Sevinçli kalabalık, mahkumları, cellat Sanson'a teslim edildikleri Conciergerie hapisanesine kadar izledi. Aynı günün akşamında Paris Devrim Meydanı'na götürülerek tek tek giyotinle idam edildiler. Matematikçi Joseph Langrange'den aktarıldığına göre, Lavoisier, boynunun vurulmasını beklerken kitap okumaktaydı. Cellat, onu giyotine götürmek için yanına geldiğinde Lavoisier, nerede kaldığını unutmamak için kitabın arasına bir kitap ayracı koymuştu. İdamın yolunu hazırlayan Marat'ın sonunu merak ediyorsanız, kısa bir süre sonra bir suikasta kurban gitti. Lavoisier'yi giyotine gönderen yargıcın sonu ne oldu diye sorarsanız: Robespier'in düşmesinden birkaç gün sonra Coffinhal de idam edildi. 1) Ashall F. Olağanüstü Buluşlar. Ankara, Tübitak Popüler Bilim Kitapları. 1998:129-136. 4) Yıldırım C. Bilim Tarihi. 12.Basım. İstanbul, Remzi Kitabevi, 2009:259-260. Bu yazı HBT'nin 97. sayısında yayınlanmıştır.


Kuyrukları kesilen süs köpekleri, kulakları kalkık Dobermanlar... Yeni bir araştırma, köpeklere yapılan bu tip cerrahi müdahalelerin köpeklerin algısına ve kişiliğine de etki ettiği yönünde bizi uyarıyor. Aşağıdaki iki fotoğraf, cerrahi müdahale ile kulağı ve kuyruğu kesilmiş bir Doberman ile doğal bırakılmış Doberman arasındaki farkı net bir şekilde gözler önüne seriyor. Eğer Dobermanlar doğdukları gibi bırakılsa ikinci fotoğrafa benzer bir hayvan ortaya çıkar. Bugün Dobermanlar doğum sonrasında iki cerrahi operasyon geçiriyor; kuyrukları kesilip kısaltılıyor, kulaklarının sallanan parçaları alınıyor ve dik durmaları için sert tabakalara bağlanıyor. Bazı ülkelerde kozmetik amaçlı cerrahi operasyonlar kısıtlanıp yasaklansa da diğer ülkelerde bolca örneklerini görmekteyiz. Örneğin kozmetik kuyruk kısaltmak Avustralya'da ve Avrupa'nın çoğu yerinde yasak, ancak Kuzey Amerika'da işler biraz farklı. Amerikan Veteriner Hekimleri Birliği ve Kanada Veteriner Hekimleri Birliği bu uygulamalara karşı olduklarını şöyle gerekçelendiriyorlar: Bu uygulamaların tıbbi gerekçesi yoktur, hayvanın yararına değildir. Bunlar, ağrı ve sıkıntıya neden olur ve ayrıca her cerrahi uygulamada olduğu gibi bunlarda da anestezi, kan kaybı ve enfeksiyon riski mevcuttur. Buna karşın kısıtlamalar yok denecek kadar az. 2014 yılı itibariyle sadece 2 eyalette, Maryland ve Pensilvanya, hayvanın yaşı ve anestezi tipine bağlı olarak kuyruk kısaltmaya karşı kısıtlamaya gidildi. Kulak kesme ve kuyruk kısaltmanın sağlık sorunlarına ek olarak köpeğin sosyal yaşantısını da olumsuz etkilediği biliniyor. Köpek-köpek iletişiminde kuyrukların çok önemli olduğunu bildiren çok sayıda araştırma mevcut. Charles Darwin de yukarı doğru olan bir kuyruğun aşağı doğru olandan başka bir anlam ifade ettiğini dile getirmişti. Köpeğin uzun kuyruklusu da itaat etmeye daha meyilli. Ya da kuyruğunu sağa doğru sallayan bir köpeğin sola doğru sallayan köpekten daha pozitif bir yaklaşıma sahip olduğu söylenebilir. Kısa bir kuyruk ise pek fazla bilgi vermiyor. Kuyrukların iletişimdeki rolleriyle ilgili daha çok şey söylenebilir. Ancak bundan daha önemli olan, bu cerrahi uygulamaların köpeğin karakter ve davranışlarından bağımsız olarak onları algılayışımızı da değiştirmesi. Amazon'un yapay zeka uygulaması MTurk - asıl adı mechanical Turk olan robot ismini 18. yy'da yapılan aldatmacalı bir satranç mekanizmasından alıyor - yardımıyla yapılan bir deneyde kullanıcılara köpek fotoğrafları gösterilip sorular soruldu. Fotoğraflarda Doberman, Minyatür Schnauzer, Boxer ve Brüksel Griffonu köpek cinslerinin doğal halleri ve kulakları kesilip kuyrukları kısaltılmış hallerini içeren 2 farklı fotoğrafı gösterildi. Akraba oldukları söylendi ve niçin birbirlerinden farklı göründükleri soruldu. Katılımcıların %58'i Bazı köpeklerin kulaklarına ve kuyruklarına doğduktan sonra cerrahi olarak müdahale edilmiş diyerek doğru cevabı verdiler. Köpek sahipleri tabii ki doğru cevabı verenlerin çoğunu oluşturuyordu. Diğer taraftan %40'ı bu köpeklerin kulakları ve kuyruklarının doğal olduklarını bilmiyordu bile; köpeklerin genetik olarak kulakları kesik ve kuyrukları kısa olarak doğmuş olduklarını sanıyorlardı. Aslında bu uygulamalar sadece köpeğe etki etmekle kalmıyor, bizim köpeğin özelliklerini algılamamızı da değiştiriyor. Örneğin kozmetik operasyon geçirmiş köpekler daha saldırgan görünürken, doğal haline bırakılmış köpekler çok daha dost canlısı görünüyor. Ancak araştırmada kullanılan 4 köpek cinsine bakacak olursak, operasyon geçirip geçirmemeleri çekici olmalarını etkilemiyor. Boxer, Doberman ve Minyatür Schnauzer çekicilik bakımından operasyon geçirseler de geçirmeseler de aynılar. Aynısını Brüksel Griffon'u için söylemek zor çünkü operasyon geçirmiş hali daha çekici geliyor insanlara. Sonuç olarak, eğer insanların çoğu köpeklerin cerrahi operasyon geçirdiğini bilmiyor ve bu köpekleri doğal hallerinden daha çekici bulmuyorsa, neden hala ameliyatlar devam ediyor? 2008 yılında Amerikan Veteriner Hekimler Birliği ırkları tanımlayan standartlardan kozmetik müdahalenin çıkartılmasını önermişti. Ancak bu öneriye çok az sayıda insanın kulak verdiği görülüyor.


İnsan anatomisinin tümüyle araştırıldığını sananlar, yanılırlar. Nitekim özellikle son yıllarda, bedenimizde gözden kaçan ya da yeni gelişen yapılar keşfedildi. Bunlar gizli kalmış bağlantı kanallarından, kol atar damara kadar çeşitli yapılar. Basel Üniversitesi'nde Szilvia Mezey ile çalışan araştırmacılar, şimdi çiğneme kaslarımızda yeni bir anatomik yapı keşfettiler. Çenemizi hareket ettiren kas demetleri arasında Musculus masseter en bilinenidir. Elmacık kemiğinden başlayan bu kas, yanaktan altçeneye kadar uzanır. Parmaklarımızı yanağımızın arkasına yerleştirip, dişlerimizi birbirine bastırdığımızda, gerildiğini hissedebiliriz. Anatomi kitaplarında masseter kasının iki tabakadan oluştuğu anlatılır. Aslında 1995 yılında Henry Gray tarafından yayımlanan Gray's Anatomy isimli temel anatomi kitabında çiğneme kasının üç tabakadan oluştuğu belirtiliyordu. Ayrıca 2003 yılında yayımlanan bir araştırmada da üst tabakanın iki bölümden oluştuğundan söz ediliyordu. Bu tartışmalı anlatımlar nedeniyle araştırmacılar masseter kaslarını ayrıntılı bir şekilde yeniden incelediler. Bu amaçta, formaldehit içinde korunan 30 insan çenesi parçalanarak, doku örnekleri analiz edildi ve 16 ölüye ait bilgisayar tomografi görüntüleri incelendi. Araştırmacılar kasları hareket halinde görebilmek için, manyetik rezonans görüntüleme yönteminden yararlanarak da bir katılımcının kas anatomisini kaydettiler. Sürpriz sonucuna göre, masseter kaslarının en alt tabakasının iki bölümden oluştuğu görüldü. Yani bilinen bölüm dışında daha altta bir bölüm daha var. Araştırmacılara göre gözlemlenen yapılar, masseter kasının bağımsız, daha önce gözden kaçan bir parçası. Analizler öte yandan yeni keşfedilen kas kısmının ne gibi işlevleri olduğunu da ortaya koydu: Uzantılarının bulunduğu yer, bu tabakanın altçenenin istikrarını sağladığını açıklıyor. Daha da önemlisi, tüm massater kasları arasında koronoid kısım, altçeneyi geri çekebilen tek kas. 'O olmasaydı altçenemizi öne ve arkaya doğru hareket ettiremezdik 'diyor araştırmacılar.


Çin'deki Panda Üreme ve Yetiştirme Merkezi sakinlerinden Ya Li isimli panda ikiz yavru dünyaya getirdi. Xinhua ajansının haberine göre, Çin'in güneybatısındaki Sichuan eyaletinin merkezi Chengdu'daki Panda Üreme ve Yetiştirme Merkezi'nde bulunan Ya Li adlı panda, dünya genelinde bu yılın ilk ikizini doğurdu. Dünyaya gelen dişi panda yavruları 144 gram ve 113 gram ağırlığında ve sağlık durumlarının da iyi olduğu yetkililer tarafından verilen bilgiler arasında. Ya Li de 2009 yılında kardeşi Wen Li ile dünyaya dişi olarak gelmişti. Çin, 2006'dan bu yana yetiştirme merkezlerinde suni yollarla büyütülen pandaları vahşi yaşama salıyor. Böylelikle pandaların vahşi doğaya uyum sağlaması hedefleniyor. Tabiata salınan pandalar GPS'li tasmalarıyla takip ediliyor. Doğal ortamlarının bozulması ve doğum oranlarının azalması nedeniyle pandaların nesli tehdit altında. Dünyada sadece bin 600 panda kaldığı sanılıyor. Bu pandaların büyük bir kısmı da Çin'deki yetiştirme çiftliklerinde bulunuyor.


İster markete veya işe veyahut da bir yakınımıza giden yol olsun, yön duygumuz sayesinde gitmek istediğimiz yerlere sorunsuzca ulaşabiliyoruz. Bu konuda bize zihinsel haritalar yardımcı olur, yani beyindeki yer hücreleri tarafından oluşturulan tanıdık çevrenin görüntüleri. Yer işaretleriyle birlikte bu haritalar, içgüdüsel olarak belirli rotaları tercih etmemizi sağlarlar. Yön bulma yetisi insandan insana değişir. Bazı insanlar az bildikleri çevrede bile kolayca yol bulurken, diğerleri çabucak kaybolabilir. Gerçi araştırmalar yön bulma yetisinin kalıtsal olduğunu ve cinsiyete göre değiştiğini gösteriyor ama bunlar yine de farklılıkları açıklamak için yetersiz. Lyon Üniversitesi'nden Antoine Coutrot bunun izlerini çocukluk döneminde aradılar. Bunun için de 38 farklı ülkeden Alzheimer'in erken tanısına yönelik bir çevrimiçi oyuna katılan 397.162 kişinin verileri değerlendirildi. Katılımcılar Sea Hero Quest uygulamasında, adalarla ve buzdağlarıyla dolu sanal bir okyanus dünyasındaki labirentte yollarını bulmak zorundaydılar. Oyuncular gidecekleri hedeflerin bulunduğu bir haritayı aldıktan sonra, yön kararları ve yer işaretlerini kullanarak yollarını bulmaya çalıştılar. Sonuçlar ve özgeçmişle ilişkin bilgiler, katılımcıların onayıyla, bilimsel değerlendirme için bir veri bankasına kaydedildi. Bu kayıtlar araştırma ekibine, yüksek performans gösteren katılımcıları daha az başarılı olanlardan ayıran faktörleri aramalarına izin verdi. Sonuçlara göre bir insanın yetişkinlik döneminde ne kadar iyi yön bulacağı, çocukluğunda yaşadığı çevreye bağlı. Çocuklukları köyde geçenler, testlerde şehirde yaşayanlara kıyasla daha başarılı oldular. Bu tüm ülkeler ve tüm kültürler için geçerli. Anlaşıldığı üzere şehir dışında büyümek yön bulma yetisi üzerinde olumlu bir etki yapıyor. Ayrıntılı incelemeler çocuklukta yaşanan çevre yapısının da önemli olduğunu ortaya koydu. İçinde yaşanan çevrenin mekansal motifi ne kadar karmaşık ve çeşitliyse, yön duygusu o kadar iyi gelişiyor. 'Kırsal çevrenin düzensiz yapısı ve şehrin dolambaçlı tarihi sokakları, olumlu etki yapıyor' diyor araştırmacılar. Düzensiz bir çevrede açıların çeşitliliği ve geçitlerin sayısı belirleyici oluyor. Doksan derecelik dönemeçlerden ne kadar çok sapılması gerekiyorsa, öğrenme etkisi o kadar büyük oluyor. Öte yandan bir ABD şehri gibi geniş ve cetvelle çizilmiş gibi düzenli sokakları olan bir yerde büyümek, zihni daha az zorladığı için beyin antremansız kalıyor.


Bilgi içermeyen, protein üretmeyen çöp DNA, bireyler arası farklılık oluşumunda etkili olduğu anlaşıldı. Uzun bir süre kalıtımızdaki sadece 22.000 genin, yani proteinlerin yapı taşlarını içerenlerin işlevsel olduğu sanılıyordu. DNA'nın geriye kalanıysa Çöp DNA olarak kabul ediliyordu. Ancak on yıl önce, insan kalıtımında aslında bilinenden daha fazla genin bulunduğu ortaya çıktı. Ve artık en azından bu DNA parçalarından bazılarının hücrelerdeki süreçleri çalıştırdıkları biliniyor. Protein üretimiyle ilgili bilgiler taşımasalar da bunlar da DNA'nın kimyasal kardeşi olarak bilinen RNA moleküllerini üretiyorlar. Zamanla git gide daha fazla gen bulunmaya başlandı: Protein üretmeyen, bu açıdan bilgi üretmediği için kodlamayan RNA'lar . Günümüzde bu tür 60.000 gen biliniyor ki bunlar protein üretenlerden çok daha fazlalar. Aleksandra E.Kornienko ve ekibi, farklı insan dokularını incelediklerinde her seferinde daha fazla uzun kodlamayan RNA bulduğunu söylüyor Genome Biology dergisinde. Araştırmacılar bu şekilde aynı RNA'nın her insanda temsil edilmediği fikrine ulaştılar. Bu tahmini kontrol etmek için de sağlıklı katılımcıların akyuvarlarını incelediler. Anlaşıldığı üzere kodlamayan parçalarda, bilgi içeren kodlayan- parçalara kıyasla daha fazla bireylerarası farklılıklar söz konusu. Bazı insanlarda RNA'lar tamamen eksikken, bazılarında ise on misli daha az üretiliyor. Kodlamayan RNA bizi protein kodlayan DNA'ya kıyasla daha fazla farklılaştırıyor diyorlar. Peki ama kodlamayan moleküllerin ne gibi işlevleri var? Bu konu tam olarak açıklanamıyorsa da kodlamayan RNA'ların da etkili olduğu bazı örnekler var. Mesela kadınlarda ikinci X kromozomunu devre dışı bırakan var. Ayrıca bazıları farklı hücre tiplerinin gelişiminde gerekliyken, diğerleri de hastalıkların ortaya çıkışında etkililer. Her ne kadar henüz ilk işlevler öğrenilmiş olsa da, büyük bir olasılıkla moleküllerden birçoğunun organizma üzerinde etkili olacağı tahmin edilmekte. Neredeyse her hafta yeni işlevler öğreniyoruz. Ancak 60.000'den hepsinin işlevsel olup olmadığını bilemiyoruz. Çoğu işlevsel olsa da bazıları yine çöp kalacaktır diyor bilim insanları. Ayrıca bireyler arasındaki farklılıkların tam olarak ne anlama geldiği de şimdilik kesin çözülmüş değil. Çok fazla kodlamayan RNA üreten insanlar, bazı hastalıklara karşı daha dirençli veya daha duyarlı olabilir. Bu tür sorulara yanıt bulabilmek için önce hangi kalıtım parçalarının sağlıklı insanlarda çeşitlilik gösterdiğinin ve hangilerinin sabit olduğunun bulunması gerekiyor. Tahminlere göre, sağlıklı insanlarda hangi RNA'ların sabit olduğu saptanabilecek. Ve bu bilgiler bazı hastalıkların tanısında kullanılabilecek. Ancak sabit olmayan parçaları bulmak daha zor diyor uzmanlar.


Pfizer/BioNtech tarafından geliştirilen koronavirüs aşısının temel aldığı mRNA teknolojisini geliştiren Macar asıllı bilim insanı Katalin Kariko, "İnsanların keşfimizi keşfetmeleri uzun zaman aldı. Aşıyı bir paket çikolata kaplı fıstıkla kutladım. Ama asıl kutlamayı yazın bu sıkıntılar sona erince; virüsü, aşıyı unuttuğumuz zaman yapacağım" dedi. Dr. Özlem Türeci ve Prof. Uğur Şahin'in kurucusu olduğu BioNTech'te yedi yıldır kıdemli başkan yardımcısı olan 65 yaşındaki biyokimya uzmanı Kariko, CNN Televizyonu'na konuk oldu. "Benim için sürpriz olmadı. Zaten yeterince deneme yapmıştık. İnsanlar başta bize inanmadılar. mRNA'nın bir tedavi şekli olabileceğini düşünmediler. Pennsylvania Üniversitesi'ndeki meslektaşım Drew Weissman'la birlikte RNA'nın bir bileşenini değiştirdiğimiz, birçok tedavide kullanılabilecek bu metodu geliştirdik" dedi. Kariko ve Weissman'la 2005'te mRNA'nın sentetik formüllerini ürettiklerini ve bunların patentini aldıkları belirtiliyor. ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nden onay alma aşamasındaki aşılarında aynı teknoloji kullanan Moderna'nın kurucularından Derek Rossi, "Bana Nobel Tıp Ödülü'nü kim almalı diye sorsalar bu insanları en başa koyardım. Bu temel keşifleri dünyaya katkıda bulunan tıbbi buluşlar arasına girecek" dedi. İngiltere'de yayımlanan Guardian gazetesine göre Kariko ve ailesi 1985'te Macaristan'dan ABD'ye göç etti. Kariyerine 1970'li yıllarda başlayan Kariko, Philadelphia'daki Temple Üniversitesi'nden davet aldığını, kocası ve kızıyla birlikte ABD'ye gidebilmek için arabalarını satmak zorunda kaldıklarını söyledi. Kariko bin 200 dolara karşılık gelen bu parayı çalınmaması için kızının oyuncak ayısının içine sakladıklarını anlattı. Katalin Kariko, G7 adlı Macar haber sitesine de "Yeni dairemize taşınmıştık. O zaman kızın iki yaşındaydı. Her şey iyiydi, mutluyduk. Ama gitmeliydik" dedi. Kariko, bir süredir yürüttüğü mRNA çalışmalarına Pennsylvania Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde devam etti. Ama o dönem mRNA araştırmalarına duyulan ilgi azalmıştı. Kariko'nun bu teknolojinin hastalıklara karşı kullanılabileceği fikri fazla radikal ve finansal açıdan çok riskli bulunmuştu. Kaynak bulabilmek için yaptığı başvurular geri çevrildi. 1995'te "rütbe tenziline" uğradı ve üniversitede daha düşük bir seviyedeki göreve atandı. Bu sırada Kariko'ya kanser teşhisi kondu. Katalin Kariko "Normalde insanlar 'artık yeter' deyip her şeyi bırakır. Başka bir yere gitmeyi, başka bir şey yapmayı düşündüm. Hatta yeterince zeki olmadığımı düşündüm" diyor. Kariko her şeye rağmen yoluna devam ettiğimi ve Weissman'la birlikte bu yöntemi geliştirdiklerini söylüyor.


Her birey hayatının bir döneminde öğrenme konusunda bir noktada güçlük çekmiştir: Sınavlar yüzünden uykusuz geçen geceler, kısa zamanda çok fazla şey öğrenmeye çalışmak... 20. yüzyılın en önemli bilim insanlarından birisi olan Nobel Ödüllü Richard Feynman, büyük bir bilim insanı olmasının yanı sıra öğrenmeye olan merakı ve tutkusu ile tanınan bir deha ve aynı zamanda da bir öğretmendir. Feynman, sık sık röportajlarında dile getirdiği gibi bizim gibi bir insandı ve bazı zamanlarda öğrenmekte güçlük çekiyordu. Fakat Feynman, küçüklüğünden beri her şeye çözüm bulmaya çalışan bir dahi olduğu için etkili ve hızlı öğrenme konusunda da her büyük deha gibi kendine has bir çözüm bulmuştu. Feynman'ın konuları derinlemesine ve içselleştirerek öğrenmek için geliştirdiği bu yöntem, sadece öğrenmeye değil, bilginin kalıcı olmasına da katkıda bulunuyor. Gelin, hep birlikte Feynman Tekniği olarak bilinen ve 4 tekrarlanabilir adımdan oluşan basit süreci inceleyelim. - Adım: Konuyu Belirleyin Boş bir kağıt alın. Öğrenmek istediğiniz konunun başlığını en üste yazın ve o konu hakkında çalışmaya başlayın. Öğrendiklerinizi not edin. - Adım: Konuyu Bilmeyen Birine Anlatır gibi Anlatın. Basit İfadeler Kullanın. - Adım: Zorlandığınız Kısımları Not Alın ve Tekrar Çalışın Düzeltme öğrenme sürecinin en önemli parçalarından biridir. Bir engelle karşılaşırsanız notlarınıza geri dönün. Konu ile ilgili zayıf yönleri ve eksiklikleri belirledikten sonra bunları giderin. Bunu her yaptığınızda 2. adıma tekrar dönerek konuyu basitleştirerek tekrar etmeyi unutmayın! - Adım: Konuyu Basitleştirin ve Analojiler Kullanın Einstein'ın Bir şeyi 6 yaşında bir çocuğa anlatamıyorsanız, siz de anlamamışsınız demektir sözünden de anlayabileceğimiz gibi karmaşık bir jargon kullanıp kafa karıştırıcı açıklamalar yapmak yerine, dilimizi basitleştirmek ve benzerlikler kurmak anlamayı kolaylaştıracaktır. Bu adımda benzerlikler kurmanız çok çok önemli; çünkü zihinsel yeteneğimiz, soyut kavramları sembolize edere anlamaya daha yatkındır. Öğrenmek istediğiniz şeyleri okumadan önce bu tekniği uygularsanız hem öğrenme süreciniz daha keyifli hale gelebilir hem de daha etkili öğrenebilirsiniz. Yazımı Feynman'ın şu sözüyle bitirmek istiyorum: Her insana cennetin kapılarını açan anahtar verilir. Aynı anahtar cehennemin kapılarını da açar. Bu, bilimde de böyledir.


Beynimizdeki kimyasal kokteyl, ruh halimiz ve davranışlarımız üzerinde etkili. Ama tam tersi, belli başlı davranış biçimleri de uyarı maddelerinin salgılanmasına yol açabiliyor. Bunlardan en iyi bilineni oksitoksin. Bu hormon insanda ve hayvanda sosyal etkileşimlerle ilişkilendiriliyor. Amerika'da gerçekleştirilen son bir araştırma birçok yaşlı insanda oksitosin hormonunun daha fazla salgılandığını ve daha yüksek oksitoksin seviyesinin ise yaşlıların hayatlarından daha fazla memnun olmalarını sağladığını gösterdi. Araştırmaya yaşları 18 ila 99 arasında değişen 103 kişi katıldı. Deneyler sırasında katılımcılara bir video ile kanser hastası çocuklar gösterildi ve katılımcılara bu çocuklara bağış yapma imkanı da verildi. Sonuçlara göre en fazla oksitosin salgılayan katılımcılar daha fazla bağış yaptıkları gibi daha birçok yardımsever davranış biçimleri sergilediler. Araştırmacılar ayrıca oksitosin hormonunun ilerleyen yaşla birlikte daha fazla salgılandığını tespit ettiler ve yüksek oksitosin seviyesinin ise yaşamdan memnun olma üzerinde pozitif etki yaptığını gördüler. Sonuçta yaşlı insanlar daha yüksek bir oksitosin seviyesine sahipler ve genelde gençlere kıyasla daha yardımsever oldukları gibi daha mutlular. Araştırmacılar, insanları yardımsever kılan veya bağış yapmalarını sağlayanın sadece oksitosin olmayabileceğini ve bundan sonraki çalışmalarda diğer faktörleri araştıracaklarını söylüyorlar. Oksitosinin kesin etkisi bilimsel olarak tartışmalı. Hormonun anne ve çocuk arasındaki iletişimde önemli bir rol oynadığı biliniyor. Sancıların ortaya çıkmasını sağlayan hormon, süt üretimini uyarıyor ve böylece bebek ve anne arasındaki bağı güçlendiriyor. Ayrıca stres ve kaygıyı azaltabildiği gibi insanların empati kurmasına da yardımcı oluyor. Cinsel uyarım için de önemli olan hormon insanlar arasındaki güveni de artırıyor diyor uzmanlar.


Peynir ve bira, özel mantar kültürlerinin yardımıyla oluşan gıda ürünleri. Bira, Saccharomyces cerevisiae mayasıyla fermente olurken, peynirde türüne göre farkı bakteriler ve küf mantarı birlikte çalışarak ürünün olgunlaşmasını sağlarlar. İki gıda ürünü de bin yıllardan bu yana tüketilmekte. Biraya benzer en eski içecek 13.000 yıl kadar önce Yakın Doğu'da üretilmişti. En eski peynir ise Taklamakan çölünde bulunan 4000 yıllık mumyada tespit edildi. Ancak Avrupa'da bira ve peynirin tam olarak ne zaman üretilip, tüketilmeye başlandığı pek bilinmiyordu. Avusturya'daki Halstatt köyündeki tuz madeninde yeni bulgular ortaya çıktı. Burada insanlar İ.Ö.1500 yılından beri tuz madeninden kaya tuzu çıkarıyorlar. Tuz en hassas malzemeleri bile konserve edebildiği ve bozulmasını önlediği için, tuz kubbesinin prehistorik geçitleri Tunç ve Demir Çağı'na ait buluntuları iyi bir şekilde koruyabilir. Uluslararası bir araştırma ekibi şimdi eski Tuz madeninin geçitlerine, prehistorik işçiler tarafından bırakılan dışkıları inceledi. Araştırmacılar dışkının içinde hangi yiyecek artıklarının bulunduğunu ve bağırsaklarda ve yiyeceklerde hangi mikroorganizmaların bulunduğunu araştırdılar. Örnekler çok iyi korunmuştu; insana ve bağırsak bakterilerine ait DNA'nın dışında yiyeceklere ait proteinleri bile içeriyordu. Analizler sonucunda dışkı örneklerinde yoğun miktarda Penicillium roqueforti ve Saccharomyces cerevisiae mantarlarına ait proteinler tespit edildi. Penicillium roqueforti mantarı rokfor peynirinin üretiminde kullanılıyor ve kültüre alınıyordu. Saccharomyces cerevisiae mantarı ise bira, şarap ve diğer alkollü içeceklerin üretimi için önemliydi. Ayrıntılı analizler sonucunda bu mantarların Demir Çağı'nda da bira ve rokfor peynirin içerikleri olduğu anlaşıldı. Son bulgular ilk kez Avrupa'da insanların Demir Çağı'ndan itibaren rokfor peyniri ve bira tükettiklerinin kanıtı olarak kabul ediliyor. DNA analizleri sonucunda fermantasyonun iki mantar türüyle de tesadüfen değil gerçekleşmediği, mantarların bilinçli olarak üretildiği anlaşıldı. Peynirde özel bir ayıklanma süreci tespit edildi; uzmanlara göre bu da peynir üretimi sürecinde oluşuyordu. Kalıntılar bira ve rokforun doğrudan doğruya tuz madeninde üretildiğini gösteriyor. Sonuçta 8 derecelik sabit sıcaklık, havadaki yüksek tuz oranı ve nem olgunlaşmakta olan peynir ve bira için en iyi koşulları sunuyordu.


Denisova insanı, Neandertal ile birlikte, modern insanın soyu tükenmiş en yakın akrabası olarak bilinir. Kalıntılar çok az olduğu için bilgiler de haliyle sınırlı. Ama Denisova ve Neandertal insanının son ortak atasının 440.000 390.000 yıl önce yaşamış olduğuna dair güçlü tezler var. AyrıcaNeandertaller gibi Denisovalıların da genlerinin günümüzdeki Sibirya yerlilerinde, Doğu ve Güneydoğu Asyalılarda, Avustralyalılarda ve Amerikalılarda yaşamaya devam ettiği biliniyor. Bu da modern insan Asya'da ve Okyanusya'da Denisovalılarla melezleştiğini gösteriyor. Avusturyalı ve Alman bilim insanları eksik verileri zenginleştirmek için 2010 yılında Sibirya'da Altay dağlarının kuzeybatısındaki Denisova mağarasında bulunan 3800 hayvan ve insan kemiğini karmaşık bir genetik yöntemle incelediler. Bu analizler sırasında sonradan bulunan 5 yeni kemik kalıntısının da insana ait olduğu anlaşıldı. Bulgular Nature Ecology & Evolution dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar bu kadar eski bir tabakada insan kemiği bulmanın şaşırtıcı olduğunu belirtiyorlar. Şimdiye kadar bu tarihe ait genlerin analiz edilmesi pek mümkün olmamıştı. Üç örneğin mitokondriyal DNA'sı Denisovalıya, bir tanesi ise Neandertal insanına ait. Sonuncu parça 130.000 ila 150.000 yıllık ve bu nedenle de diğer üç Denisova kalıntısından çok daha yeni. Bu iki insan arasında gen alışverişinin olduğu zaten biliniyordu, yeni analizler bu sonucu daha da kuvvetlendirmiş oldu. 200.000 ila 50.000 yıl önce bu bölgede Denisovalılar ve Neandertaller birlikte yaşamış olmalılar diyor araştırmacılar. Üç Denisova insanı mağarada 200.000 yıl önce, iklimin günümüzdeki kadar sıcak olduğu buzullar arası dönemde yaşamış. O zamanlar bölgede ormanlar ve stepler vardı.. Mağarada Sibirya geyiği, kızılgeyik ve soyu tükenmiş dev geyiğe ait kalıntılar da bulundu. Kurtlara ve Asya yaban köpeğine ait çok sayıda kalıntı, mağarada yırtıcı hayvanların da yaşadıklarını hatta insanlarla, barınma için rekabet ettiklerini de gösteriyor. Bu tarihe ait dört taş aletle hayvan postları işleniyordu. Araştırmacılar bu aletlerin Kuzey veya Orta Asya'da bulunanlardan çok Yakındoğu'daki örneklerine benzediğini söylüyorlar. Bugüne kadar bulunan en eski Denisova DNA'sı, daha çok Güneydoğu Asya adalarında ve Yeni Gine'de yaşayan insanlarda bulunuyor. Bu nedenle bu insanların genel olarak oldukça erken bir tarihte Asya'nın büyük bir kısmında ve Tibet platosunun yüksekliklerine kadar bölgede yaşamış oldukları düşünülebilir. Bu da ancak insanların yeni çevreleriyle uyum sağlayabilmesi sayesinde mümkün olmuş. Genetik parmak izlerini okumaya yardım eden yeni ileri teknolojik yöntemler sayesinde, arkeolojik kazılara kıyasla daha fazla insan fosili bulabiliyoruz. Bu gelişmenin paleolitik çağ arkeolojisinde teknolojik bir atılım olduğunu söyleyebiliriz diyor araştırmacılar.


Karşılaştırmalı kalıtım analizleri, özellikle Tibetlilerin, Okyanusya yerlilerinin, Avustralyalıların ve bazı Güneydoğu Asyalıların kalıtımlarında Denisova genleri taşıdıklarını gösteriyor olsa da çağdaş Güneydoğu Asyalıların, Denisova insanının genetik izini kanıtlayacak fosiller bulunmamıştı. Kopenhagen Üniversitesi'nden Fabrice Demeter ekibiyle birlikte Denisova insanını Güneydoğu Asya'daki varlığını kanıtlayacak bir buluntuyu ortaya çıkardı. Söz konusu buluntu, 2018 yılında keşfedilen Ngu Hao 2 mağarasındaki kazılarla gün ışığına çıkarılan azı dişi fosili. Aynı tabakada bulunan birçok hayvan dişinden farklı olarak bu dişin biçimi, bir insana ya da ilkel insana ait olduğunu düşündürüyor. Toprak analizleri ve aynı tabakada bulunan hayvan fosillerinin tarihlendirilmesi, fosil dişin 131.000 164.000 yaşında olması gerektiğini gösteriyor. Diş tacının özelliklerine göre diş Homo sapiens'e ait değil. Araştırmacılar bunun yerine Homo erectus, Neandertal ve Asya'daki diğer insan türleriyle benzerlikler tespit ettiler. Mineden dentine geçiş ise bu insan türleriyle örtüşmedi. Demeter ve ekibi, bunun yerine Tibet'te bulunan Denisova çenesiyle benzerlik buldu. Protein analizleri söz konusu dişin Homo soyundan bir kıza ait olduğu gösterse de Neandertal veya Denisova insanına ait sekanslar bulunmadığı için proteinler sınıflandırmaya yardımcı olmadı. Fakat araştırmacılar buna rağmen bu azı dişinin bir Denisova kızına ait olabileceğini düşünüyorlar. Nitekim diş kökünün biçimi ve aşınma izlerinin azlığı, azı dişinin henüz çeneden çıkmadığı ve bu nedenle yaşı 3,5 ila 8 arasında değişen bir kız çocuğuna ait olduğunu gösteriyor. Sonuçların kanıtlanması birçok açıdan önem taşıyor. İlk olarak Denisova insanının Güneydoğu Asya'ya kadar gelmiş olduğunun bir kanıtı olacak. Diğer taraftan Denisovalıların Sibirya, Tibet platosu ve Güneydoğu Asya'nın tropikal ormanları gibi farklı iklimlere uyum sağlayabildiğini gösteriyor. Son olarak buluntu Güneydoğu Asya'nın insan evriminin çok renkli bir bölgesi olduğunu da ortaya koyuyor. Denisova insanıyla birlikte Orta ve Geç Pleistosen'de burada en az beş ilkel insan türü yaşıyordu: Homo erectus, Denisova/Neandertal, Homo floresiensis, Homo luzonensis ve Homo sapiens. Ayrıca bunların dışında henüz sınıflandırılamamış bazı ilkel Homo temsilcileri de var.


Paleontologlar 2000'li yılların başlarında Newfounland'de ilginç bir görüntü ile karşılaştılar. İki metre uzunluğunda, 571 milyon yaşında olduğu hesaplanan hem yaprak hem de dal görünümünde organizmaların bulunduğu bir fosil yatağı keşfettiler. Bilim insanları rangeomorph adı verilen bu gizemli ve soyu tükenmiş yaratıkları daha önceden de bulmuştu ama ne oldukları konusunda bilgileri yoktu. Newfoundland Memorial Üniversitesi'nde jeoloji dalı öğretim üyesi Jack Matthews, 50 yıldır rangeomorp'lar bilim insanlarını şaşırtmaya devam ediyor. Hiçbirimiz bu organizmaların nasıl yaşadığını 'yaşam ağacı'nın neresinde yer aldıklarını kesin olarak bilmiyor. Bazıları bunların ilkel hayvanlar olduğuna inanıyor, ama bu konuda görüş birliği de yok diyor. İlk kez 1930 yılında bir Alman jeolog tarafından Namibya'da keşfedilen rangeomorph'lar daha sonraki yıllarda Rusya, Avustralya ve İngiltere'de de boy gösterdiler. Bunların 635 milyon ile 541 milyon yıl önce Ediyakaran Dönemi'nde yaşadığı tahmin ediliyor. Bilim insanlarına göre bunlar toplu halde, deniz tabanına demir atmış gibi bulunuyorlardı. Rangeomorph'lar karmaşık bir yapıya sahipti. Sap şeklindeki gövdeden fraktal yapıda dallanma oluşturuyorlardı; denizanası gibi jöle kıvamındaydılar ve akıntıların etkisiyle dalgalanıyorlardı. Bilim insanları bunları nasıl sınıflandıracağını bilemese de, çoğu bunları bitki kategorisine sokmak istemiyor, çünkü güneş ışığının erişemeyeceği derinliklerde, fotosentez yapamayacakları bir ortamda yaşıyorlardı. Bu da yosun veya su bitkisi oldukları olasılığını ortadan kaldırıyordu. Bu fosiller ile ilgili en belirgin özellik Dünya'da daha önce görülmeyen bir boyuta ulaşmış olmalarıydı. Kimilerinin boyu 2 metreye ulaşırken, kimilerinin genişliğinin üç santim ile sınırlı kalıyordu. Rangeomorph'ların yok olmalarından sonra Yeryüzü, Kambriyen döneminde farklı ve iri hayvanlarla tanıştı. Bu dönemde Yeryüzü jeokimyasının köklü bir değişim geçirmesi, denizlerde oksijen düzeyinde de büyük artışlara yol açmış olabilir. Bu koşullar büyük ve farklı hayvanların nasıl ortaya çıktığını açıklayabilir. Hoyal Cuthill ve Cambridge Üniversitesi'nden paleontolog Simon Conway Morris bu olasılıkları daha iyi değerlendirmek için çeşitli randeomorph fosilini incelediler. Nature Ecology ve Evolution dergisinde sonuçları yayımlanan bu incelemede, Newfoundland'de keşfedilen Avalofractus abaculus adı verilen türün fosilinin bilgisayarlı tomografisi çekildi. Yaratığın üç boyutlu yapısı en ince ayrıntılarına kadar incelendi. Ve karşılaştırma yapmak için iki diğer türün de fotografik ölçümleri kullanıldı. Fakat diğer uzmanlar bu yaratıklar için kesin bir hükme varmakta tereddüt ediyorlar. Los Angeles'teki Kaliforniya Üniversitesi'nden evrimsel biyolog David Jacobs, Bu yaratıkları yalnızca beslenme düzenlerine bakıp sınıflandırmak doğru olmaz. Başka modellerin de geliştirilmesi ve incelenmesi gerekir diyor. Eğer Hoyal Cuthill ve Morris'in bulgularının doğru olduğu kanıtlanırsa, gezegenimizdeki canlı evrimindeki kritik bir dönem daha netlik kazanmış olacak. Hoyal Cuthill, Bu sonuçlar daha büyük organizmaların ortaya çıkış sürecindeki eksik halkayı tamamlıyor olabilir diyor. Bu yazı HBT'nin 76. sayısında yayınlanmıştır.


Omurgalıların ve sirkesineklerin uyudukları bilinmektedir. Fakat karmaşık bir beyne salip olmayan daha basit canlılar için bugüne kadar bir açıklama getirilmemişti. Bu sorunun yanıtını bulmak isteyen Kaliforniya Teknik Üniversitesi'nden Ravi Nath, ilk kez çok eski bir hayvan grubu olan Sölenterleri inceledi. Deneylerde Cassiopea altsınıfına dahil denizanası kullanıldı. Bu denizanalarının da diğer tüm sölenterler gibi ne kanları, ne beyinleri ne de kalpleri vardır. Bunlar denizde yüzmek yerine, sırtüstü olarak deniz dibine yatıyor ve gırtlaklarına besleyici madde pompalıyorlar. Denizanaları geceleri, gündüze göre çok daha az pompalıyorlar (dakikada 58 yerine sadece 39 tepi). Anlaşıldığı üzere düşük etkinlikle bir dinlenme evresi yaşıyorlar ki bu da uykunun ilk kriteridir. Cassiopeia'nın diğer tipik uyku özelliğiyse şu: Dinlenme evresindeki bir sölenterin altındaki zemini çekince normalden daha geç tepki veriyor. Denizanası suda uyanıp, yeniden zemine doğru yüzmeden önce birkaç saniye tepkisiz kalıyor diyor bilim insanları. Son deney uykusuzlukla ilgiliydi. Araştırmacılar denizanasını gece boyu bir su şokuyla rahatsız edince, denizanasında, tıpkı bir gece uykusuz kalan insanda görülen davranışları izlemişler. Gündüz normalden daha az etkin olan hayvanlar zaman zaman da dinlenmişler. Uykularını aldıktan sonra her şey normale dönmüş. Araştırmacıların deneylerden çıkardıkları sonuca göre, sölenterler gerçek anlamda uyuyorlar. Ve sonuç beyinsiz bir hayvanın uyuduğunu gösteren ilk kanıt. Bu da uykunun çok eskilere uzandığı ve merkezi sinir sisteminden önce ortaya çıktığı anlamına geliyor. Uyku, çok hücreli hayvanların en ilkel zamanlarından itibaren ortaya çıkmış olabilir diyor bilim insanları. Bu yazı HBT'nin 80. sayısında yayınlanmıştır.


Güney Kutbu denizinden alınan tortul karot örneği, bir milyon yıllık kalıtım içeriyor. İster havada, ev tozunda, toprakta ya da derin denizlerdeki tortullarda olsun, kalıtım molekülü DNA sadece canlıların içinde değil, çevrede de bulunur. Nitekim bir organizma kepek döktüğünde, dışkıladığında, idrar veya tükürük salgıladığında veyahut ta bir cesedin bozulması sırasında hücre kalıntıları, dolayısıyla da kalıtımının izleri çevreye yayılıyor. Çevredeki DNA'nın analiziyle bölgede hangi organizmaların yaşadığını veya yaşamış olduğunu öğrenmek mümkün. Özellikle de deniz tortullarının DNA analizi çok değerli bilgiler verebilir. Çünkü ulaşılması zor olan ve henüz araştırılmamış olan ekosistemlere bir bakış açısı sunar. Bununla birlikte tortul DNA'sının analiz edilmesi zordur, çünkü daha çok eser miktarda bulunur ve metaryal zincirleri genelde çevresel etkiler nedeniyle önemli ölçüde bozulmuştur. Tasmanya Üniversitesi'nden Linda Armbrecht ve ekibi Güney Kutup denizinin birkaç noktasından derin deniz tortulu karot örneği alarak, çevresel DNA aradılar. Araştırmacılar bu tür deniz tortullarında kalıtım malzemesinin uzun süre korunabileceğini tahmin ediyorlardı. Sıfır derecelik sıcaklık, düşük oksijen oranı ve UV ışınının hiç bulunmaması DNA'yı indirgeyen reaksiyonları engelliyor. Araştırmacılar gercekten de elleri boş dönmedi. Bakteri, arkea ve ökaryotik hücreler olarak sınıflandırılabilecek neredeyse 300.000 DNA parçası buldular. En büyük grubu yüzde 20'lik oranla sınıflandırılamayan ökaryotlar oluşturuyor, bunları ise diatomalar takip ediyor. Araştırmacıların belirttiği gibi özellikle de son buzul çağında biriken tortullarda, DNA içerikleri yüzde 50 kadar artmış. Bilim insanları tortul DNA'sının yaşını da belirleyebildiler ki bu da sürpriz sonuç oldu. Çünkü Güney Amerika'nın güney ucu ile Batı Antarktika'nın kuzey ucu arasındaki Scotia Denizi'nden alınan örnekte, 750.000 ila bir milyon yıl yaşında olan ökaryotik DNA dizileri bulundu. Bu şimdiye kadarki en eski deniz tortulu DNA'sı diyor araştırmacılar. Daha önceki en eski tortul DNA'sı 400.000 yıllık mağara tortulundan ve 650.000 yıllık perm toprağı birikimlerinden ayrıştırılmıştı. Son olarak DNA sayesinde tespit edilen organizmalar arasında DNA'ları 540.000 yıllık olan diatomalar da yer alıyor. Bunlar deniz tortullarından izole edilmiş dünyanın en eski diatoma kalıtımını temsil ediyorlar. Bazı örneklerde 2,5 milyon yıllık olabilecek ökaryotik DNA da saptandı. Ancak araştırmacılar bu sonuca temkinli yaklaşıyorlar, çünkü DNA'nın bir milyon yıldan daha uzun süre yaşayabileceğine pek ihtimal verilmiyor. Bu yüzden örneğin daha yeni olabileceği tahmin ediliyor. Deniz tortullarında alınan örnekler geçmişteki ekosistemlere ve değişimlerine yeni bakış açıları sunması açısından önemli. Örneğin, araştırma Kutup denizlerindeki birincil üreticilerin buz devrinin sıcak dönemlerinde çoğaldığını gösterdi. Bu tür bir değişim yaklaşık olarak 14.500 yıl önce gerçekleşmiş. Bu ilginç ve önemli bir değişim, çünkü dünya genelinde deniz seviyesi hızlı bir şekilde yükseldiği gibi Güney Kutbu'nda da önemli buz kaybına yol açmış. Bu gelişmeler de doğal ısınmayla bağlantılı. Bu tür bilgiler sayesinde Güney Kutbu çevresindeki deniz canlılarının halihazırdaki ve gelecekteki iklim değişimine ne şekilde reaksiyon gösterecekleri öncelenebilir.


Her damla deniz suyunda sayısız virüs bulunuyor ve bunlardan birçoğu hiç bilinmiyor bile. Araştırmacılar ilk kez ne kadar virüsün bulunduğunu belirlediler. Cell dergisinde yayımlanan araştırma yazısına göre 200.000 yeni virüs popülasyonu tespit edilmiş durumda, yani bugüne dek bilinenden yüz misli fazla virüs bulunuyor denizlerde. Virüsler ve genleri Tropikal Kuşak'tan Kuzey Kutbuna, derin denizlerden yüzeylere kadar olan seksen örnek bölgesinde bulunmuş. Virüsler insanlar için genelde zararsızlar. Fakat virüsler balina, yengeç ve özellikle de bakterilere bulaşabildiğinden ekolojik rolleri küçümsenecek gibi değil. Aynı şey iklim için de geçerli. Okyanuslar insanlar tarafından salınan karbondioksitin yarısını soğuruyorlar. Daha önceki araştırmalar da virüslerin karbondioksiti derin sulara taşıdıklarını ve uzun vadede atmosferden uzaklaştırdığını göstermişti. Yeni bulgu bu yüzden iklim değişimiyle mücadelede de yardımcı olabilecek. Araştırmacıları özellikle de Kuzey Kutbu sularında çok fazla çeşitli virüsün bulunması şaşırttı. Buna göre mikroskobik tür çeşitliliğinin merkezi özellikle soğuk olan bölgeler. 80 örnek bölge okyanusların sadece bir kısmını temsil ettiği için hem genetik hem de coğrafi açıdan yeni sürprizler beklenebilir. Nitekim Hint Okyanusu'nun batısı ve Pasifik Okyanusu'nun doğusu daha hiç araştırılmadı.


Kaz ile devekuşu arasındaki Genyornis nevtoni'nin de avlana avlana kökü kurutulmuş.. 50.000 yıl önce Avustralya'ya yerleşen ilk insanlar dev dromornis kuşlarının yok olmasına sebep olmuşlar. Genyornis nevtoni türü dromornis kuşuna ait kavun büyüklüğündeki yumurta kalıntılarını inceleyen Amerikalı bilim insanları, yumurtaların ısıtıldıktan sonra tüketildiklerini söylüyor. Yeni bilgiler, böylece dev kuşların yalnızca iklim değişimi yüzünden tükenmediklerini açıklamış oldu diyor araştırmacılar Nature Communications dergisinde. Kısmen kararmış olan kabuklar, yüksek sıcaklığa maruz kaldıklarını gösteriyor diyor, araştırmayı yöneten Gifford Miller . Genyornis newtoni, iki metre büyüklüğünde bir kaz ve bir devekuşu karışımı gibi görünüyordu. Araştırma çerçevesinde Avustralya'daki 200 buluntu yerinde gün ışığına çıkarılan 54.000-44.000 yıllık kabuklar incelenmiş. Söz konusu kuş türü Avustralya'daki prehistorik mega faunasına dahildi. Çok büyük ve çok ağır hayvanlar arasında örneğin dev kangurular veya küçük bir otomobil büyüklüğündeki kaplumbağalar da bulunuyordu. Bugüne kadar ilk Avustralyalıların mega fauna grubuna giren hayvanları avladıkları veya yumurtalarını yedikleri bilimsel olarak kanıtlanmamıştı. Nitekim Avustralya'daki buluntular, diğer kıtalardakinden daha eskidir ve Avustralya'daki koşullar da bozunma sürecini hızlandırıyor. Bilim insanları daha önceleri de aynı bölgede belli başlı hayvanların avcılık yüzünden tükendiğini gösteren kalıntılar bulmuştu. Mesela Yeni Zelanda'nın ilk sakinleri de Moa olarak bilinen ve üç metreye kadar büyüyen kuşları iki yüz yıl içinde tüketmişlerdi. Mamut soyunun tükenişini de birçok araştırmacı insanlara bağlıyor.


Palmiye yengeci , karada yaşayan birçok yırtıcı hayvana kıyasla daha güçlü kıskaçlara sahip. Kıskaçlar hem silah hem de alet görevini görüyor. Kıskaçlarıyla hindistan cevizini bile kırabildiğinden hindistan cevizi hırsızı olarak da bilinen palmiye yengeci, karada yaşayan en büyük yengeç. Ağırlığı 4 kiloya kadar çıkabilen bu yengeç 28 kilo ağırlığı bile taşıyabiliyor. Pasifik ve Hint Okyanusu'nda yaygın olarak görülen bu yengeç Japonya'nın güney bölgelerinde de yaşar. Okinawa adasında farklı yaşlardaki 29 palmiye yengecinin kıskaç gücünün test edildiği bir araştırmada, ağırlıkları 33 ve 2120 gram arasında, göğüs uzunlukları ise 16,2 - 64,5 mm arasında değişen yengeçlerin uyguladıkları kuvvetin 29,4 ila 1765,2 Newton arasında değiştiği görüldü. Bu değerlerin hayvanların beden ağırlıklarıyla ilişkili olduğunu ifade eden araştırmacılar, dört kiloluk bir palmiye yengecinin uygulayabileceği 3300 Newton kuvvetin, bu yengeci en kuvvetli kıskaçlara sahip kabuklularından biri yaptığını ve timsahlar dışında karada yaşayan başka hiçbir yırtıcı hayvanın bundan daha kuvvetli ısıramayacağını belirtiyor. günümüzdeki boyutlarına ulaşabildiği düşünülüyor. Daha büyük ve kuvvetli olan sol kıskaçlar hem kendilerini daha iyi savunmalarına hem de diğer hayvanlardan, hindistan cevizine kadar hemen her şeyi yiyebilmelerine imkan veriyor. Palmiye yengeçlerinin nasıl bu kadar kuvvetli olduğu bir soru işareti. Birçok hayvana kıyasla daha büyük olarak 8 mikrometre uzunluğunda sarkomerlere sahip olsalar da, uyguladıkları kıskaç kuvvetinin açıklanabilmesi için sarkomerlerinin yaklaşık 14 mikrometre olması gerekir. Bu nedenle araştırmacılar, kas liflerinin kalınlığı ve yapısı gibi farklı etkenlerin söz konusu olduğunu düşünüyor.


MIT'den psikolog Joshua Hartshorne ve meslektaşları, yeni bir dilin kurallarını ve yapısını öğrenebilme sürecinin 17-18 yaşlarına kadar sürdüğünü belirtiyor. Daha önce yapılan araştırmalar, bir dilin gramer kurallarını öğrenme yetisinin çok erken yıllarda geliştiğini, 5 yaşında ise sona erdiğini gösteriyordu. Ancak bu doğru olsaydı, başka bir ülkeye taşınıp o ülkenin dilini öğrenmeye çalışan çocuklar akıcı bir dille konuşmayı başaramazlardı. Ancak Hartshorne ve ekibinin 2 Mayıs'ta Cognition sitesinde yayınladığı araştırma sonuçlarına göre bu doğru değil. Araştırmacılar, 10-12 yaşları arasında İngilizce konuşulan bir ülkeye taşınan ve İngilizce öğrenmeye başlayan çocukların, doğuştan itibaren hem İngilizce hem de başka bir dil konuşan çocuklarla aynı seviyeye gelecek şekilde dillerini geliştirebildiklerini gördü. Ancak iki grupta da yalnızca İngilizce konuşanlarda görülen dilbilgisi akıcılığı bir miktar eksikti. 10-12 yaşlarından sonra İngilizce'ye yeni başlayanların, doğuştan başlayanlara kıyasla dilbilgisi akıcılığında daha geri olduğu, bunun sebebinin ise 17 yaşlarındayken dilbilgisi öğrenme yetilerinin düşüşe geçmesi ve aynı seviyeye erişecek zamanlarının kalmaması olduğu belirtildi. Ayrıca, her ne kadar insanlar hayatlarının ilk 10 ya da 20 yılında daha fazla şey öğreniyor olsa da, İngilizce'yi anadili ya da ikinci dili olarak konuşan insanların 30 yaşına kadar da az da olsa öğrenmeyi sürdürdüğü gözlemlendi. Araştırmanın başlarında, dilbilgisini öğrenmenin zaman çizelgesini ortaya çıkarmak için az sayıda araştırma başına 250 kadar tek dilli ve çift dilli katılımcı bulundu. On binlerce katılımcıya ulaşabilmek için Hartshorne, Facebook üzerinden arkadaşları ile bağlantı kurdu ve internet üzerinden bir İngilizce dilbilgisi testi yapmalarını istedi. Bu test, katılımcının verdiği cevaplara göre anadilini ya da İngilizce lehçesini ölçüyordu. Gönüllüler testi tamamladıktan sonra nerede yaşadıkları, doğuştan itibaren kaç dil konuştukları, İngilizce'yi öğrenmeye kaç yaşında başladıkları ve İngilizce konuşulan bir ülkede kaç yıl geçirdikleri konularında bir anket doldurdular. Hartshorne'un umduğu gibi test Facebook ve diğer sosyal medya siteleri üzerinden yayılarak İngilizce ana dili olan ve olmayan 669.498 kişiye ulaştı. Amaç, İngilizce konuşma tecrübeleri farklı olan kişilerin dilbilgisi öğrenme yetilerinin kaç yaşlarında zirveye ulaştığına odaklanmıştı. Dil öğrenimi üzerine çalışan araştırmacılar bu yeni araştırmayı kafa karıştırıcı buluyor. San Diego'daki Kaliforniya Üniversitesi'nden psikolinguist David Barner, bu verilerin güçlü olmakla birlikte kesinlik içermediğini söylüyor. Örneğin Hartshorne'un ekibi dil yetilerinin tek bir zaman çizelgesinde geliştiğini söyleyemiyor. Doğru kelime sıralaması ya da birbiriyle uyumlu kullanılabilen nesneler ya da fiiller gibi dilbilgisinin farklı unsurları farklı hızlarda öğreniliyor olabilir. Washington'daki Georgetown Üniversitesi'nden psikolinguist Elissa Newport da araştırmanın 7 yaşından küçük çocukları test etmediğini, bu nedenle İngilizce öğrenmenin gerçekte ne kadar sürdüğünü yeterli derecede ölçemediğini söylüyor. Newport kendi araştırması da dahil birçok araştırmaya göre anadili öğrenmenin 7 yaşına kadar sürdüğünü, ikinci dili öğrenmenin ise 5 yaşlarında başlayanlar için daha uzun sürebildiğini belirtiyor. Austin'deki Teksas Üniversitesi'nden dilbilimci David Birdsong ise aynı anda iki dil konuşarak büyüyen çocukların dilbilgisi algılama yetilerinde henüz çözülememiş bazı sorunlar içerdiğini ileri sürüyor. Yapılan yeni araştırmada doğuştan iki dilli olan kişilerin, yalnızca İngilizce konuşan kişilerde görülen dilbilgisi seviyesine erişemediği gözlendi. Birdsong'a göre bu da iki dilli kişilerin bir dili konuşurken diğeriyle ilgili bilgileri kafalarından tamamen silemedikIerini gösteriyor. Tek bir kişinin iki farklı dili konuşması, dillerin birbiriyle etkileşim içinde olmasına bağlı olarak bu iki dille ilgili öğrenebileceklerine sınır getirebiliyor. Ancak bu, iki dili de akıcı olarak konuşmalarına engel değil.