Doğarız. Ölürüz. Bu iki olayı birbirinden ayıran süreye zaman deriz. Bu süreç kuşkusuz insan deneyiminin en temel özelliğidir; buna karşın onun tam olarak ne olduğunu söyleyemeyiz. Daha da kötüsü, fizik yasaları bize bu konuda yardımcı olamaz. Zamanın varlığı inkar edilemez ancak bunu nasıl deneyimlediğimizin fazla bir anlamı yoktur. Teksas Üniversitesi'nden Nobel Ödüllü fizikçi Steven Weinberg zaman ile ilgili çok eskilerden süregelen bir deyişi; zaman doğada her şeyin bir kerede olmasını engeller diye anımsatıyor. Biz ölümlüler için zaman; güneşin ve mevsimlerin geçişi, yaşlandıkça derimizin buruşmasıdır; anın geri döndürülemez biçimde ileriye doğru hareket etmesi ve kaçınılmaz şekilde geçmiş haline gelen bir gelecektir. Uzaydan farklı olarak zamanın, doğal bir düzeni vardır. Eğer A, B'yi etkiliyorsa, B her zaman daha ilerdedir. Bizim algıladığımız şekliyle zaman ise yaşamlarımızı düzene sokan akan bir varlıktır. Einstein'in, evrenine ilişkin bildiğimiz en geniş ölçekli teori olan izafiyet teorisinde tek bir nesnel metronom tıkırtısı yoktur. Zaman uzayla birlikte yumuşak, dört boyutlu uzay-zaman içine katlanır; geçişi ne kadar hızlı hareket ettiğinize ya da etrafı çevreleyen yer çekim alanının gücüne bağlıdır. Yine de, uzayın ve zamanın dört boyutunda, zaman nasılsa özel kalır. Deutsch bu durumu da Eğer size güneş sistemi gibi bir uzay bölgesinde neler olduğunu söylesem, başka bir zaman diliminde aynı bölgede neyin olacağını öngörebiliriz. Fakat aynı zaman diliminde başka bir uzayda neyin olacağını öngöremeyiz diyor Deutsch. Modern fiziğin diğer bir ayağı olan kuantum mekaniği, bu zaman görüşünü, göreliliğe tamamen karşıt bir resim oluşturarak, ayrı bir şey olarak güçlendirir. Burada, zaman içinde kapsüllenen tüm olayları görmenizi sağlayan nesnel bir "tanrı gözü" zamanı vardır ve gelecek de buna dahildir. Fakat gerçekliği hesaplanabilir tüm kuantum mekanik gözlenebilir şeyler buna bağlıdır ancak zamanın kendisi gözlenebilir değildir bu yüzden hesaplanamaz. Hatta, hatasız bir şekilde ölçülemez bile: kuantum belirsizlik prensibi, zaman içinde birbirine çok yakın iki olayın sırasını ayırt etmeyi imkansız kılar. Weinberg bunu, Sebepten önce gelen etkiye engellemek giderek zorlaşır diyor. Neticede, Kuantum teorisi, izafiyet ve kendi akıp giden zamanınız arasında sıkışıp kalmış durumdayız. Deutsch her üç görüş de birbirleri ile çelişkili olmalarının ötesinde aynı zamanda sorunlular da diyor. Aslında daha parlak bir teori umudu var: Hem kuantum teorisi ve izafiyeti birleştirecek, hem de hatta zamanın gerçek doğasını aydınlatacak. Evren içinde olan herkese geçip giden zamanın bir yansılmasını sağlamak için doğal olarak evrimleştiğini gösterdiler. 2013 yılında yapılan deneyler, zamanın bir illüzyon şeklinde açığa çıktığı saptamasına belli bir destek sağladı. Eğer doğruysa, bazı zorluklara yanıtlar vermeye başlayabiliriz. Deutsch, Bizim algımız çok iri taneli bir ölçekte. Birlikte kalan ve dolaşan şeylerin çeşitliliğini görmüyoruz diyor. Bu hala spekülatif ve zamana ilişkin genel bir fizik teorisi olmaktan çok uzak. Fakat belki de bu konuya kafayı çok fazla takmamalıyız. Zamanı anlayışımızın miktarı, bizim hakkımızdaki gerçeği değiştirmeyecektir bu sınırlıdır. Şimdi en iyi sonucu almanın zamanı.


BBC, 2019 yılının esin kaynağı olan ve etkili çalışmalarıyla tanınan 100 Kadın listesini belirledi. 100 Kadın çalışması bu yıl, "Kadınların yöneteceği bir dünya nasıl olurdu?" sorusuna odaklanıyor. Listede, Suriye'nin yeniden inşasını planlayan mimardan, NASA'da Mars helikopteri proje müdürüne kadar alanında uzman birçok kadın, 2030'da bizi nasıl bir yaşamın beklediğine dair öngörülerini paylaşacak. 2019 yılı 100 Kadın listesinde mafyaya karşı, futbolda kadın düşmanlığına karşı verdikleri mücadele ile örnek olan isimler de var. Listede yer alan isimler arasında Türkiye'den Prof. Dr. Zehra Sayers de bulunuyor. Moleküler biyoloji ve biyofizik profesörü Zehra Sayers, Sabancı Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi'nde öğretim üyesi. Sayers, 8 Ortadoğu ülkesinden bilim insanını bir araya getirerek Ortadoğu Senkrotron Işınımı Deneysel Bilim ve Uygulamaları Laboratuvarı'nın kuruluş çalışmalarında yer aldı. Bölgede türünün ilk örneği olan ve "Ortadoğu'nun CERN'i" olarak anılan laboratuvar Mayıs 2017'de Ürdün'de açıldı. Sayers, 2002'den 2018'e kadar laboratuvarın Bilimsel Danışma Komitesi Başkanı olarak görev yaptı. Sayers, bu çalışması nedeniyle dört ekip arkadaşı ile birlikte ABD Bilimde İlerleme Derneği tarafından 2019 yılı 'Bilimde Diplomasi Ödülü'ne layık görüldü. 1974'te Boğaziçi Üniversitesi Fizik bölümünden mezun olan Sayers, daha sonra Londra Üniversitesi'nde Biyofizik alanında doktora yaptı. Zehra Sayers, aynı zamanda Stanford Senkrotron Radyasyon Laboratuvarı eleştirmeni, Türk Hızlandırıcı Merkezi Projesi Bilimsel Danışmanlık Komitesi ve EMBL Hamburg Proje Değerlendirme Paneli üyesi. Sayers'in akademik kariyeri boyunca yapmış olduğu bilimsel çalışmaları, İsveç Doğa Bilimleri Araştırma Konseyi, TÜBİTAK, Avrupa Moleküler Biyoloji Organizasyonu , UNESCO, Jülich Araştırma Merkezi gibi kurumlarca desteklendi.


Toplumsal farkındalık yaratmak amacıyla 1 Aralık günü, 1988 yılından beri Dünya AIDS Günü olarak kabul edildi. Küresel sağlık kampanyası olan Dünya AIDS Günü'nün 30. yılında Dünya Sağlık Örgütü'nün belirlediği slogan Durumunu Bil olarak tanımlandı. İlk tanımlandığı 1980'li yıllardan günümüze, din, dil, ırk, cinsiyet ve ülke ayrımı yapmadan hızla yayılmakta ve ülke ekonomilerine büyük yük getiren HIV /AIDS için henüz etkili bir aşı yok. En etkili mücadele yolu ise virüsün bulaşma yollarını bilmek ve önlem almak. 2017 yılı sonu itibariyle yaklaşık 36.7 milyon HIV ile yaşayan insan olduğu, bunlardan 21.7 milyonunun tedavi aldığı bildiriliyor. İnfekte olan 35.1 milyon erişkinin 18.2 milyonu kadın, 1.8 milyonu ise 15 yaş altı çocuklar. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2017 yılında 940.000 kişi HIV/AIDS nedeniyle yaşamını yitirdi. UNAIDS 2017 verilerine göre Orta Doğu, Kuzey Afrika, Doğu Avrupa ve Orta Asya'da yeni infeksiyon sayısı hızla artıyor. Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Hastalıkları Önleme ve Kontrol Merkezi , HIV taşıyıcılarının olabildiğince erken saptanmasının teşvik edilmesini ve bunu sağlayıcı düzenlemelerin yapılmasını öneriyor. 2030 yılına kadar tüm dünyanın sorunu olan AIDS salgının kontrol altına alınması ve hatta sonlandırılması hedefleniyor. Salgının önlenebilmesi için, erken tanı ve tedavi en önemli etken. Erken tanı ve erken tedavi, ölüm oranlarını azaltıyor, yaşam beklentisini uzatıyor ve bulaşma oranını etkin bir biçimde düşürerek HIV epidemisinin seyrini ve HIV'i önlemeye yönelik çabaları olumlu etkiliyor. Bunun yanı sıra, HIV ile infekte olmanın bir kusur olarak algılanmasına bağlı damgalanma ve dışlanmanın önlenmesi ve farkındalığın artırılması için girişimlerde bulunmak gerekiyor. 1996 yılından beri bu girişimler sayesinde HIV infeksiyonları %47 oranında azaldı. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de HIV/AIDS'in yayılımının sınırlandırılması, hatta durdurulması, öncelikle toplumun bulaşma ve korunma yolları konusunda farkındalığının artırılmasıyla mümkün olacak. Son yıllarda bildirilen HIV/AIDS'li sayılarındaki artış, bu konuda farkındalığın artırılmasına yönelik çabaların güçlendirilmesi ve ulusal stratejilerin bu eğilimi tersine çevirecek önlemlerin zamanında ve etkin bir biçimde alınmasını sağlayacak doğrultuda gözden geçirilmesi zorunluluğuna işaret ediyor. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı verilerine göre, ilk vakanın görüldüğü 1985 yılından 31 Aralık 2017 tarihine kadar toplam 17.884 vaka bildirildi (15 Mart 2018 tarihi itibari ile doğrulama testi pozitif sonuçlanarak bildirimi yapılan vakaları içermektedir). Ülkemizde HIV epidemisine yönelik veriler incelendiğinde kayıt altına alınmış HIV ile yaşayan birey sayısının hızla artmakta olduğu görülüyor. Bununla birlikte gerçek infekte kişi sayısı ile ilgili şu an için kesin bir tahmin yapma olanağı yok. HIV/AIDS'le mücadelede en önemli araçlardan biri farkındalık ve kendi durumunu bilmek. Bulaşma yolları, korunma konularında bilgilenmenin yanı sıra yeni infekte olan kişilerin erken dönemde tanı konarak tedavi altına alınmaları ve başkalarına bulaştırmama konusunda eğitilmeleri infeksiyonun yayılmasının önlenmesinde büyük bir katkı sağlıyor.


Uluslararası bir araştırma ekibi fötüsten, yüz yaşına kadar olan kişilerin 100.000'i aşkın beyin görüntüsünü kaydetti. Bu verilerle anne karnındaki beynin gelişimi yaşlılığa kadar izlenebilecek. Yeni bilgilerin gelecekte hastalıklı değişimlerin, daha erken teşhis edilmesine yardımcı olabileceği sanılıyor. Ebeveynler çocuklarının boy, kilo ve baş çevresini kaydeden çocuk doktorları tarafından yapılan düzenli kontrolleri bilirler. Veriler çocukların yaşıtlarıyla karşılaştırılarak, büyüme bozuklukları tespit edilebiliyor. Büyüme çizelgeleri 200 yılı aşkın bir süredir pediatrinin temelini oluşturuyordu. Ancak şimdiye dek beyin için analog referans tabloları bulunmuyordu. Cambridge Üniversitesi sinir bilimcisi Richard Bethlehem ekibiyle birlikte, beyindeki tipik ve atipik gelişim ve yaşlanma süreçlerini bulmaya yarayan en büyük veri tabanını oluşturdu. Nature dergisinde yayımlanan araştırma yazısına göre çalışmaya 100.000'den fazla kişinin, yaklaşık olarak 125.000 beyin taraması dahil edildi. Beyin taramaları 15 haftalık fetüslerden, yüz yaşındakilere kadar uzanıyor. Bu veriler ışığında araştırmacılar, başlıca sinir hücrelerini içeren gri beyin maddesinin hacminin, fetüste hamileliğin ortalarında hızla artmaya başladığını ve altıncı yaştan hemen önce zirveye ulaştığını gösterebildiler. Bundan sonra yavaş yavaş azalma söz konusu. Beynin iletişim kanalı sayılan beyaz madde ise 29. cu yaşa kadar hızla artarken, 50 yaşından itibaren azalmaya başlıyor. Ayrıca beynin büyüklüğü de ilerleyen yaşla birlikte doğal olarak küçülüyor. Ancak bu küçülme Alzheimer hastalarında çok daha hızlı gerçekleşiyor. Bedenin ve davranışların temel fonksiyonlarını kontrol eden, büyük beynin altında yer alan gri madde, 14 ila 15 yaşlarda en yüksek seviyeye ulaşıyor. Herkes için erişilebilir olan BrainChart web sayfasında araştırmacılar, beynin, cinsiyetten ve Alzheimer gibi hastalıklardan bağımsız olarak nasıl geliştiğini gösteriyorlar. Bu referans tabelalarının ise gelecekte kliniklerde rutin olarak kullanılabilir hale gelmesi umuluyor. Bununla birlikte işin oraya varması biraz zaman alacak, nitekim bu çalışmanın henüz başındayız. Veriler daha çok Avrupalı ve Kuzey Amerikalı kişilere ait, oysa analizler küresel verilere dayanmalı diyor uzmanlar.


Son yapılan bir araştırmaya göre, yüz yaşını devirenler, kendilerini yaşlanmanın etkilerinden koruyan, yaşlanmayı geciktirici ve henüz ne olduğu bilinmeyen bir unsur sayesinde o konuma geliyor. 100 yaşına dek yaşamayı başarabilmişseniz, uzun yaşamın gizlerini araştıran bilim insanlarının hedef kitlesini oluşturan özel bir grupta yer alıyorsunuz demektir. Bu konuda bugüne dek elde edilen verilerden yola çıkan uzmanlar yüz yaşını devirenlerin kendilerini yaşlanmanın etkilerinden koruyan yaşlanmayı geciktirici ve henüz ne olduğu bilinmeyen bir unsur sayesinde o konuma geldikleri sonucuna vardılar. Bu sonuca varmalarının nedeni, araştırmaların yüz yaşına dek yaşayanlarda hastalıklara yol açan genlerin yaşam süreleri ortalama düzeyde olanlarla eşit miktarda olduğunu ortaya koymasındandı. Gelgelelim, PLOS Genetics dergisinde yayımlanan bir araştırmada, Stanford Üniversitesi gelişimsel biyoloji ve genetik uzmanlarından Stuart Kim önderliğindeki bilim insanları kesin gözüyle bakılan bu görüşü sorguladılar. Kim, bu görüşün tersine, yüz yaşındakilerde belli başlı süreğen hastalıklara yol açan genlerin daha az olabileceğine tanık oldu. Bu durum 100 yaşını devirenlerin yaşlanmayı önleyici birtakım koruyucu unsurlara da sahip olmadıkları anlamına gelmese bile, Kim'in çalışması bu kişilerin yaşam süreleri daha kısa olanlar denli hastalanmadıklarını ortaya koyuyor. Kim ve arkadaşları uyguladıkları yeni bir tür genetik çözümleme sonucunda bu görüşe vardılar. Yaşlanmayla ilgili genleri inceleme girişimlerinin çoğunda yüz yaşındakilerin genomlarıyla, yaşam süreleri ortalama düzeyde olan kişilerin genomları karşılaştırılıp gen haritaları arasındaki farklılıklara bakılır. Bu farklılıklar yaşlanmanın olası hedeflerini belirler. Ne var ki, Kim bu farklılıkların ilgiyi başka yöne çekebileceğine dikkat çekiyor ve Yüz binlerce, şimdilerde de milyonlarca gen mutasyonlarını taradığınızda, onca gürültü arasından asıl sinyali seçebilmeniz çok güç diye ekliyor. Kim bu sinyali daha saf duruma getirmek amacıyla kıyaslama sürecini bir başka bilgi birimiyle katmanlandırdı. Hastalık genlerinin, bireyin yüz yaşını devirebilme olasılığını azaltabileceği savından yola çıkarak, çözümlemesinde yalnızca hastalıklara yol açtığı bilinen genlere odaklandı. Böylece yüz yaşına ulaşmayı olumsuz yönde etkileyen, gerçekten kötü olan unsurlar konusunda çok daha sağlıklı kestirimlerde bulunabilirdik, diyor Kim. - Alzheimer ile bağlantılı gen - Kalp hastalıkları ile bağlantılı alan - Kan grubunu A-B-O olarak belirleyen genler - Organ naklinde vücudun reddetmesini önlemek eşleştirilmesi gereken bağışıklık sisteminin HLA alanı. Bu dördünün uzun yaşamla ilintili oldukları biliniyor. Örneğin, Alzheimer ile bağlantılı ApoE geni yaşam süresini kısaltırken, kalp hastalıklarıyla ilintili gen türleri hücrenin yaşam süresini belirliyor ve O grubu kanın daha sağlıklı ve uzun bir yaşamla ilintilendiriliyor. Beşinci ilgi alanı ise daha önce uzun yaşamla arasında hiçbir ilinti kurulmamış olan bir alan ve Kim insanların daha uzun yaşamalarına nasıl bir katkıda bulunduğu konusunda pek bir şey bilinmediğini itiraf ediyor. Yaşlanma karşıtı bu etkinin hastalığa yol açan genlerden daha baskın olduğuna işaret eden önceki çalışmalar genelde daha dar kapsamlı araştırmalardı ve bir olasılıkla o karmaşanın içinden asıl sinyalin saptanmasına olanak tanıyacak güçte değillerdi. Kim ve arkadaşları yüz yaşındakilerin ikinci yüz yıla merdiven dayamalarının yaşlanma karşıtı genlerden çok daha fazlasını gerektirdiğini gözler önüne seriyorlar.


Her yıl düzenli kutlanan Tıp Bayramı sadece Türk Hekimleri için bir bayramdır, dünyada başka hiç bir ülke 14 Mart gününün anlamını bilmez ve kutlamaz. On dört Mart'ın ne anlama geldiğini anlatarak başlayalım önce... On dört Mart günü Tıphane-i Amire ve Cerrahhane-i Amire'nin açılış günüydü. Hekimbaşı Mustafa Behçet Efendi, bu iki kurumu 14 Mart 1827'de açtı. II Mahmut dönemine denk gelen bu tarih Türk Tıbbının da batıya açıldığı ilk gün olarak kabul edildi. Sonra yıllar geçti ve 1919 yılına gelindi. İstanbul işgal altındaydı, İstanbul'un her köşesinde İngiliz devriyeler boy gösteriyordu. Bitik ve uygar dünyanın dışına itilmiş Osmanlı'nın nasıl paramparça edileceği hesapları yapılıyordu. İçte tatlı su aydınları ve kendini kurtarmak için ülkeyi teslim etmeye hazır Osmanlı yönetimi, dışarıda ilk paylaşım savaşının galipleri, hasta adam Osmanlı'yı gömme hazırlığındaydılar. Refik Halit Karay, Refi Cevat, Ali Kemal, Rauf Ahmet gibi korkusundan sesini çıkaramayan gazeteci kılıklı tatlı su aydınları, Ferda, Alemdar, Sabah gibi tamamen işgalcilerin ve onlara teslim sarayın kontrolündeki gazetelerde İngilizlere methiyeler düzüyorlardı. Aydın Refi Cevat, Alemdar gazetesinde 6 Ocak 1919 tarihinde Siyasette hangi yol ?... İngiltere şimdiye kadar hiç iflas etmemişti, edemez. Çıkarlarımızı İngiltere'nin müttefikleriyle bize açacakları ana siyasette görüyoruz diye yazmıştı. Karmakarışık İstanbul'da Genç Tıbbiyeliler, 14 Mart 1919 gününü bir fırsat olarak gördüler. Tıphane-i Amire ve Cerrahhane-i Amire'nin açılış gününü kutlamak için bir toplantı düzenlediler. Bu toplantıya Kızıl Haç yetkilileri, İşgal kuvvetlerinin komutanları ve ileri gelenleri, Saray'dan temsilciler de katıldılar. Genç Tıbbiyeli Memduh Necdet, Türk, Rum, Ermeni ve Musevi tıbbiyeliler adına bir çok cesur bir konuşma yaptı. Genç Tıbbiyelilerin İstanbul'u teslim etmeye hiç niyetleri yoktu. Henüz tıbbiye üçüncü sınıfta öğrenci olan Hikmet Bey, arkadaşları ile beraber 14 Mart günü başka bir protesto gösterisi daha düzenledi. Mekteb-i Tıbbiye-i Şahanenin iki kulesi arasına büyük bir Türk Bayrağı astı. İşgal kuvvetleri bu olaya müdahale etti ve çıkan çatışmada Dr. Hikmet yaralandı. 14 Mart'ın Tıp Bayramı olarak kutlanmasının nedeni 14 Mart 1919'da yaşanan bu olaylardır. O nedenle 14 Mart sadece Tıbbiyeliler değil tüm TC yurttaşları için çok önemli bir gündür. Yukarıda sözünü ettiğim heyecanlı genç hekim adayı Hikmet tıbbiyelileri temsilen Sivas kongresine de katıldı. Dr. Hikmet beyin kongrede 9 Eylül 1919 gecesi Atatürk'e karşı unutulmaz bir konuşma yaptı. Tıbbiyeli Hikmet soyadı kanunundan sonra Boran soy ismini aldı. Cumhuriyetin ilerleyen yıllarında Mustafa Kemal Atatürk, Dr. Hikmet Boran'ı hatırlayarak, kendisinin bulunup milletvekilliği teklif edilmesini istemiştir. Ancak Hikmet Bey bulunamamış ve Atatürk'e onun öldüğü bilgisi iletilmiştir. Oysa Hikmet bey, Atatürk'ün öldüğü 1938 yılında da halen sağ idi ve Albay rütbesiyle bir askeri hastanede başhekimlik yapıyordu. Yaşamı boyunca Atatürk ile olan ilişkisini hiç kullanmamış ve hiç bir şey talep etmemiştir. Atatürk'ün ölümünden birkaç ay sonra Mazhar Müfit Kansu, sokakta Hikmet Bey'e rastlar ve aslında ölmediği böylece anlaşılır. Dr. Boran, ön planda olmak istemediği için Atatürk'ü çok sevdiği halde yurt gezilerinde yakın illere geleceğini öğrendiğinde hep izne ayrılmış ve yanına yaklaşmamayı tercih etmiştir. Bir İç Hastalıkları Uzmanı olan Dr. Reşit Galip, Cumhuriyet tarihine damgasını vuran çok önemli hekimlerden biriydi. Atatürk'ün masasında ona karşı çıkışı çok ünlüdür. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Dolmabahçe'de verdiği bir yemek sırasında Dr. Reşit Galip'in dönemin Milli Eğitim Bakanı Mahmut Esat'ı insafsızca eleştirmesinden rahatsız olmuş. Dr. Reşit Galip'e Yoruldunuz, biraz dinlenseniz iyi olacak, buyurun istirahat edin demiş. Mesaj son derece açıktır. Atatürk, masanın huzurunu bozan Dr. Galip'e açıkça masayı terk etmesini söylemektedir. Dr. Reşit Galip'in yanıtı da en az Gazi Mustafa Kemal'inki kadar nettir. Burası sizin değil, milletin sofrası, oturmak benim de hakkım. Aynı Mustafa Kemal, bu olaydan birkaç hafta sonra Dr. Reşit Galip'in bir radyo konuşmasını dinleyecek ve daha önce tartıştığı aynı sofrada onun kulağına eğilerek Yarın Milli Eğitim Bakanısınız diye fısıldayacaktır. Dr. Reşit Galip aynı zamanda başarılı bir iç hastalıkları uzmanı idi. Aşağıda alıntıladığım sözleri hekimlik mesleğine bakışını ve gerçek kişiliğini gözler önüne seriyor. Dr. Reşit Galip, yıllarca okullarımızda Türküm, Doğruyum, Çalışkanım diye başlayan andı da yazan kişidir. Türkiye Cumhuriyeti'nin uygarlaşması için gerekli adımlardan biri olan 1933 üniversite reformunu başlatan da Reşit Galip'tir. Bilim insanlarının bilimsel yayın yapmalarını veya kitap yazmalarını profesör ve üniversite öğretim üyesi olabilmenin ön koşulu haline getirmiştir. Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün onun hakkında söylediklerinde açık bir öykünme vardır. Atatürk'e yakınlığı ile bilinen daha bir çok başka hekim vardır. Bunlardan biri de Dr. Rasim Ferit Talay'dır. Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün İstanbul boğazındaki İngiliz gemilerini gördüğünde yaveri Cevad Abbas'a söylediği ünlü geldikleri gibi giderler sözünün üçüncü tanığı Dr. Rasim Ferid'dir. Gazi Mustafa Kemal ile Dr. Rasim Ferid arasındaki yakınlık 1910'lu yıllarda başlayıp ölümlerine kadar aralıksız sürmüştür. Dr. Rasim Ferid Talay, 1918 yılında yayın hayatına başlayan Minber isimli bir gazete bile çıkartmıştır. Atatürk'ün büyük nutkunda vatan haini olarak adlandırdığı Sultan Vahidettin, Damat Ferid'i yeniden Sadrazamlığa getiren görevlendirme yazısında, Kuvvay-i Milliyeyi kastederek, ... İsyan halinin devamı, daha korkunç hallere sebep olabileceğinden, bu kargaşalıkların bilinen tertipçileri ve teşvikçileri hakkında kanun hükümlerinin uygulanmasını ve bütün memlekette asayiş ve düzeni sağlayacak önlemlerin hızla ve kesinlikle alınmasını... buyuruyordu. Vahdettin'in Şeyhülislamı Dürrizade Abdullah Padişahın izni olmadan işgalcilere karşı duranları, asker ve para toplayanları tek tek veya topluca öldürmek, din gereği ve görevidir !. Milliyetçileri öldürenler gazi sayılır, bu yolda ölenler şehit... diye fetva veriyordu. Tıbbiyeli tarihinin en onurlu sayfası İstiklal Savaşı sırasında yazıldı. O zamanlar çok sayıda hekim işini gücünü bırakmış, dönemin siyasi otoritesinin ve egemen güçlerinin açıkça hain ilan ettiği Mustafa Kemal'in yanında saf tutmuştu. Gazi'yi Samsun'a götüren Bandırma vapurunda toplam 48 kişi vardı. Bu personelin 22'si kurmay heyeti, 25'i ise erbaş ve erdi. Kurmay heyetinin içinde toplam üç de hekim yer alıyordu. Bunlar Dr Albay İbrahim Tali , Dr. Binbaşı Refik ve Dr. Yüzbaşı Behçet beylerdi. Yunanlıların İzmir'i işgalinden sonra kurulan İzmir Müdafaa-i Hukuk-u Osmaniye cemiyetinin kurucuları arasında Dr. Hacı Hasanzade Ethem bey, Dr. Menekşeli Hüsnü Bey gibi tıp adamları da vardı. Bunların arasında kuşkusuz ki en popüler olanı Eczacıbaşı İlaç Sanayi'nin kurucusu Eczacı Süleyman Ferit beydir. Dr. Behçet Uz ise bu derneğin İstanbul temsilciliğini yürütmüştür. Tıbbiyeliler Türkiye Cumhuriyetinin kurulmasında ve çağdaşlaşmasında çok önemli bir rol oynamıştır. Günümüzde bu ülkenin tıbbiyelileri sıradan birer memura, emeği değersiz, güvencesiz, şiddet mağduru insanlar haline dönüşüyor, hekimler halkımıza paraya doymaz aç gözlüler olarak tanıtılıyor. Buna izin vermemeliyiz, hiç unutmamalıyız ki, biz Tıbbiyeliler çok onurlu bir geçmişten geliyoruz. 14 Mart Tıp Bayramı bütün hekimlere, sağlık çalışanlarına ve tüm Türkiye Cumhuriyeti yurttaşlarına kutlu olsun. - Atatürk ve Tıbbiyeliler. Prof. Dr. Metin ÖZATA - Atatürk'ün yaveri Cevat Abbas Gürer. Turgut GÜRER - Atatürk'ün Fikir Fedaisi: Dr. Reşit Galip. Yener ORUÇ - II Mahmut'tan Holdinglere Türk Basın Tarihi. HIFZI TOPUZ Bu yazı HBT'nin 51. sayısında yayınlanmıştır.


Vehbi Koç Ödülü'nün bu yılki sahibi insan beyniyle ilgili yaptığı çalışmaları nedeniyle Prof. Dr. Kamil Uğurbil oldu. Beynin nasıl çalıştığına yönelik manyetik rezonans kullanarak çığır açan yeni teknolojiler geliştiren Prof. Dr. Uğurbil'in araştırmaları Alzehimer, depresyon gibi pek çok hastalığın sebeplerinin anlaşılmasına ve çözümlerin üretilmesine olanak sağladı. Prof. Dr. Uğurbil, 15. Vehbi Koç Ödülü'nü Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ömer M. Koç'un elinden aldı. Uğurbil konuşmasında "bilim insanları toplumun ortalama inançları ile değişik konularla uğraşır; bilimde özgürlük çok önemlidir" dedi. Prof. Uğurbil ile ilk röportajı Herkese Bilim Dergisi'nin Cuma günkü 4. sayısında okuyabilirsiniz. Türkiye'nin ilk özel vakfı olarak 47 yıl önce kurulan Vehbi Koç Vakfı'nın her yıl sırasıyla kültür, eğitim ve sağlık alanında verdiği Vehbi Koç Ödülü'nün bu yılki sahibi, Koç Ailesi üyelerinin ve konukların katıldığı törende açıklandı. Vehbi Koç Vakfı Yönetim Kurulu; Prof. Dr. Turgay Dalkara'nın başkanlığını yaptığı Seçici Kurul'un önerdiği 3 aday arasından, 15. Vehbi Koç Ödülü'ne, sağlık alanındaki çalışmaları ile Prof. Dr. Kamil Uğurbil'i layık gördü. Beynin nasıl çalıştığına yönelik manyetik rezonans kullanarak çığır açan yeni teknolojiler geliştiren Prof. Dr. Uğurbil'in araştırmaları Alzehimer, depresyon gibi pek çok hastalığın sebeplerinin anlaşılmasına ve çözümlerin üretilmesine olanak sağladı. Prof. Dr. Uğurbil'in araştırmaları sonucunda ortaya çıkan bu teknolojiler, hastalıkların tanısının konması, tedavisinin planlanması ve tedaviye olan yanıtının izlenmesinde vazgeçilmez unsurlara dönüştü. Prof. Dr. Uğurbil, 15. Vehbi Koç Ödülü'nü Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ömer M. Koç'un elinden aldı. - Vehbi Koç Ödülü'nü alan Prof. Dr. Kamil Uğurbil hakkında törende kısa bir film de yayınlandı. 'Beynin sırrını çözen Türk' olarak tanınan Prof. Dr. Uğurbil çalışmalarını şöyle anlattı: Beynin sırrını çözemedik ancak beynin sırrıyla ilgilenen insanların çok kullandığı bir teknik geliştirdik. Fonksiyonel MR denilen tekniği geliştiren kişilerden biriyim. Sırf bana gelen ödül için değil de, aynı zamanda bilim insanlarına böyle bir ödül verdiğiniz için teşekkürler, bu bilimin gelişmesi için çok anlamlı bir destek. Prof. Dr. Kamil Uğurbil halen radyoloji, nörobilim ve tıp alanında 'McKnight Presidential Chairs' tarafından desteklenen bir profesör olarak Minnesota Üniversitesi Manyetik Rezonans Araştırma Merkezi'nin yöneticisi konumunda çalışmaktadır. Kamil Uğurbil'in sıra dışı bilimsel başarısı bilimsel yayınlarına yapılan 30.000'in üzerinde atıf ve 93 H indeksinde yansımasını bulmaktadır. Kabaca bir fikir vermesi bakımından, gurur kaynağımız Nobel ödülü ve VKV ödülü sahibi Profesör Dr. Aziz Sancar'ın atıf sayısı 33 000 ve H indeksinin 100 olduğunu belirtmek isteriz. Prof. Dr. Kamil Uğurbil'in insan sağlığına katkısı beyin gibi kalın bir kemik kutunun içinde incelemesi çok zor olan bir organımızı çığır açan manyetik rezonans teknolojilerini kullanarak yaşayan insanda anestezi olmadan görüntülenebilir ve fonksiyonları incelenebilir hale getirmesidir. Bu sayede insanı insan yapan en önemli organımız olan beyinin nasıl çalıştığını ve Alzheimer, depresyon gibi çeşitli hastalıklarda nelerin aksadığını giderek daha iyi anlayabiliyoruz. Uğurbil ülkemizde genç bilim insanları için önemli bir rol modeli olmasının yanı sıra genç bilimcilerimize merkezinde çalışma olanağı sağlamakta ve Bilkent Üniversitesi Ulusal Manyetik Rezonans Araştırma Merkezi'ne danışmanlık yapmaktadır. Prof. Dr. Kamil Uğurbil, Robert Koleji'nde lise eğitimini ve Columbia Üniversitesi'nde yüksek öğrenimini ve yine Columbia Üniversitesi'nde fizik/kimyasal-fizik alanında doktora eğitimini tamamladıktan sonra 1977 yılında AT&T Bell laboratuvarlarında bir dönem çalışmış; sonra da 1979 yılında Columbia Üniversitesine öğretim üyesi olarak dönmüştür. 1982 yılında Minnesota Üniversitesine taşınan Prof. Uğurbil'in manyetik rezonansla ilgili laboratuvarı CMRR adı altında disiplinler arası Dünya lideri bir araştırma merkezine dönüşmüştür. - Richard Ernst Ödülü - A.B.D. National Academy of Medicine Üyeliği - American Academy of Arts and Science Üyeliği - A.B.D. National Academy of Inventors Üyeliği - A.B.D. NIH Brain Research through Advancing Innovative Neurotechnologies Çalışma Grubu Üyeliği - Altın Madalya, International Society of Magnetic Resonance in Medicine - A.B.D. İnsan Beyini Konnektom Projesi Ana Araştırmacısı - National Instute of Mental Health Üyeliği - Fahri Doktora , Maastricht Üniversitesi, Hollanda - Fahri Doktora , Utrecht Üniversitesi, Hollanda - Irma T. Hirschl Career Scientist Ödülü - Hammett Ödülü, Özgün ve Seçkin Araştırma Alanında - Columbia Üniversitesi, Graduate Faculties Alumni Scholar 2002 yılından bu yana eğitim, sağlık ve kültür alanlarında verilen ve topluma değer katan, örnek olan hizmetleri tanıtmayı ve ödüllendirmeyi amaçlayan Vehbi Koç Ödülü, 100.000 dolarlık değeri ile Türkiye'de tesis edilmiş en büyük maddi ödül olma özelliğini taşıyor. - 2002 yılında kültür alanında yaptığı çalışmalardan dolayı Topkapı Sarayı Müzesi'ne, - 2003 yılında eğitim alanında yaptığı çalışmalardan dolayı Anne Çocuk Eğitim Vakfı'na , - 2004 yılında sağlık alanında Bilkent Üniversitesi Fen Fakültesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü'ne, - 2005 yılında kültür alanı edebiyat alt başlığında Fazıl Hüsnü Dağlarca'ya, - 2006 yılında eğitim alanında kariyeri süresince okul öncesi eğitime yaptığı katkılar dolayısı ile dönemin Sakarya Valisi Nuri Okutan'a, - 2007 yılında sağlık alanında DNA Onarımının Moleküler Mekanizmalarının Aydınlatılması ve Biyolojik Saatin Düzenlenmesinde dünya çapında çalışmaları bulunan Prof. Dr. Aziz Sancar'a, - 2008 yılında kültür alanında Marmara Bölgesi tarihöncesi arkeolojisi alanına yaptığı katkılarından dolayı Prof. Mehmet Özdoğan'a, - 2009 yılında eğitim alanında hayat boyu sürdürdüğü başarılı çalışmaları nedeniyleProf. Dr. Türkan Saylan'a, - 2010 yılında beyin ve damar hastalıkları konusunda uluslararası alanlarda elde ettiği başarılarla Prof. Dr. Turgay Dalkara'ya, - 2011 yılında Türkiye'nin en etkin ve etkili müzik yazarı, müzikolog ve müzik eleştirmeni olarak değerlendirilen Prof. Dr. Filiz Ali ile kendisinin kurduğu, genç müzisyenlere ufuk açmakla kalmayıp başarılı bir dönüşüm projesi olarak da yurt içinde ve dışında kendini kanıtlayan, 'Ayvalık Uluslararası Müzik Akademisi'ne , - 2012 yılında Siyaset bilimi alanında yüzlerce öğrenci ve akademisyen yetiştiren, Kadın ve Uluslararası Göç konularında öncü ve örnek çalışmaları ile başarılı bir eğitimci ve 'Hocaların Hocası' olarak değerlendirilen Prof. Dr. Nermin Abadan Unat'a, - 2013 yılında buluşları tıp dünyasının metabolik hastalıklara bakış açısını tamamen değiştiren Prof. Dr. Gökhan Hotamışlıgil'e, - 2014 yılında Osmanlı kent ve kültür mimarisini, Osmanlı'da şehir tarihini inceleyen ilk kadın tarihçiler arasında yer alan Prof. Dr. Zeynep Çelik'e, - 2015 yılında Hayatını bilime ve matematiğe adayan, gençlerin matematiğe karşı ilgisini artırmaya yönelik çalışmalarıyla topluma büyük katkı sağlayan Prof. Dr. Ali Nesin ve Matematik Köyü Projesi'ne verildi.


-Dünyada doğrulanmış vaka sayısı 71.441, hayatını kaybedenlerin sayısı 1.777. Dünyada ölenlerin sayısı SARS'tan ölenlerin sayısını geçti. Çin ana karasının dışında yaşamını yitirenlerin sayısı 5 olarak belirtildi. -Dünya Sağlık Örgütü bu yeni koronavirüsün yol açtığı hastalığın resmi adını COVID-19 olarak duyurdu. -WHO'nun son açıklamasına göre Hubei Eyaleti'nde hasta sayısında geçen hafta büyük sıçrama yaşandı. Hubei Eyaleti Sağlık Komisyonu, rakamın bu derece ani bir yükseliş göstermesinin nedenini teşhis yönteminde yapılan ani değişikliğe bağlıyor. Bundan böyle kesin teşhisler laboratuvar testleriyle değil, klinik tanı yöntemleriyle yeniden yapılacak. WHO ölüm oranlarında bir değişiklik olmadığını bildiriyor. -Çin dışında 25 ülkede 447 vaka tespit edildi. -Çin Sağlık yetkilileri 1.716 sağlık çalışanının enfeksiyon kaptığını ve 6'sının yaşamını yitirdiğini bildirdi. -Hubei Eyaleti'nde iki üst düzey yöneticisine hasta tespitinde yavaş davrandıkları gerekçesiyle işten el çektirildi. -Hubei Eyaleti'ndeki 5 milyon nüfuslu Xiaogan kentinde hasta sayısı Wuhan'dan sonra en yüksek sayıya ulaşmış durumda. Yetkililer kent sakinlerine evde kalmaları çağrısında bulundu. Sokağa çıkanlar gözaltına alınacak. -Japonya, geçen Perşembe günü ölümle sonuçlanan ilk koronavirüs vakasını bildirdi. Ölen kadın hastanın Hubei Eyaleti ile bir bağlantısının olmadığı açıklandı. -İngiliz haberalma örgütlerinin bildirdiğine göre Çin'de karantina koşullarına uymayanlar gözaltına alınıyor. -Kuzey Kore ilgili çelişkili bilgileri değerlendiren Amerikan Dışişleri Bakanlığı bu ülkede ciddi bir salgının başlamış olmasından kaygı duyduğunu açıkladı. -İçinde 3.700 kişi bulunan Yokohama sahilinde demirli Diamond Princess kruz gemisinde enfekte olanların sayısı 454'e tırmandı. Aralarındaki 300'den fazla Amerikalı, uçak ile tahliye edildi; 14'ünde hastalık tespit edildi. -Afrika'da ilk koronavirüs vakası Mısır'da tespit edildi. WHO yetkilileri virüsün yetersiz sağlık sistemlerine sahip Nijerya, Etiyopya, Sudan, Angola, Tanzanya, Gana ve Kenya'ya sıçramasından korkuyor. -Avrupa'da ilk ölüm Fransa'da meydana geldi. Sağlık yetkilileri Çinli bir turistin cumartesi günü hayatını kaybettiğini duyurdu. -Salgından sonra İngiltere'deki üniversitelerde Asyalı öğrencilere karşı yabancı düşmanlığını çağrıştıran ayırımcılık olayları görülüyor. -Amerikan Alerji ve Enfeksiyon hastalıkları Enstitüsü'nden Dr. Anthony Fauci, COVID-19'a karşı aşı çalışmalarının 1. fazının 2,5 ay içinde başlayacağını duyurdu. -Hong Kong'da tüm marketlerde tuvalet kağıdı sıkıntısı yaşanıyor. Öyle ki silahlı bir çete tuvalet kağıdı taşıyan aracı soyarak yüzlerce ruloyu gasp etmiş. Marketlerde ayrıca pirinç, makarna ve dezenfektan da bulunmuyor.


2018 Nobel Tıp Ödülü, kanser tedavisinde yepyeni bir yaklaşım geliştiren Amerikalı James P. Allison ve Japon Tasuku Honjo arasında paylaştırıldı. İkili, bağışıklık sistemi üzerinde fren olarak işlev gören proteinleri işlevsiz bırakarak kanser tedavisinde önemli başarılar elde etti. Her yıl milyonlarca insanın ölümüne yol açan kanser, insanlığın karşısındaki en büyük sağlık sorunudur. Bu yıl Nobel'e layık görülen iki bilim insanı kanser tedavisi için yepyeni bir yaklaşım geliştirdiler. Bu yenilik, tümör hücrelerine saldırmaları için doğamızda bulunan bağışıklık sisteminin uyarılmasına dayanıyor. James P. Allison bağışıklık sistemi üzerinde fren işlevi gören bilinen bir proteini incelerek işe başladı. Bu freni boşa almanın yaratacağı potansiyeli fark eden Allison, bağışıklık hücrelerini tümöre saldırmaları için özgür bıraktı. Böylece hastalarının tedavisinde yepyeni bir kavramın geliştirilmesine ön ayak oldu. Buna koşut olarak Tasuku Honjo bağışıklık hücreleri üzerinde bir protein keşfetti. Bu proteinin işlevini büyük bir hassasiyetle inceleyen Honjo, bunun aynı zamanda bir fren olarak çalıştığını, ancak çok farklı bir eylem mekanizmasına sahip olduğunu keşfetti. Buluşuna dayandırılan tedavilerin kanser ile mücadelede son derece yararlı olduğu ortaya çıktı. Allison ve Honjo bağışıklık sistemi üzerindeki frenleri boşa almak için farklı stratejilerin kanser tedavisinde nasıl kullanılacağını ortaya çıkarttılar. İkilinin keşifleri kanserle mücadelede bir dönüm noktası oluşturuyor.


Dünya genelinde Edinilmiş Bağışıklık Eksikliği Sendromu nedeniyle geçen yıl yaklaşık 770 bin kişi yaşamını yitirdi. Birleşmiş Milletler HIV/AIDS Ortak Programının yayımladığı rapora göre, HIV epidemisinin başlangıcından bu yana 74,9 milyon kişi HIV ile enfekte oldu, 32 milyon kişi ise AIDS ile ilişkili hastalıklar nedeni ile hayatını kaybetti. UNAIDS'in raporunda, geçen yıl dünyada 37,9 milyon kişinin HIV taşıdığı belirtildi. Bu sayı 2017'de yaklaşık 36,9 milyon, 2016'da ise 36,7 milyon kişiydi. Geçen yıl HIV taşıyanların yaklaşık 36,2 milyonunun yetişkin, 1,7 milyonunun ise 15 yaşından küçük çocuklar olduğu açıklandı. Raporda, 2018'de HIV taşıyanların yaklaşık yüzde 79'unun durumundan haberdar olduğu kaydedildi. 2018'de yaklaşık 1,7 milyon kişiye HIV bulaştığı ve AIDS nedeniyle 770 bin kişinin yaşamını yitirdiği kaydedildi. UNAIDS raporunda, 2018'de Doğu ve Güney Afrika'da 20,6 milyon kişinin AIDS hastalığına yol açan HIV taşıyıcısı olduğu kaydedildi. Bunu, ortalama 5 milyon kişiyle Batı ve Orta Afrika takip etti. Bu oranın, Asya ve Pasifik'te 5,9 milyon, Latin Amerika'da 1,9 milyon, Karayipler'de 340 bin, Doğu Avrupa ve Orta Asya'da 1,7 milyon, Batı ve Orta Avrupa ile Kuzey Amerika'da da ortalama 2,2 milyon ve Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da ortalama 240 bin olduğu bildirildi. Rapora göre, HIV kaynaklı hastalıkların yol açtığı ölüm oranı, 2004'teki 1,7 milyondan geçen yıl 770 milyona düştü. HIV kaynaklı ölüm oranı, 2010'dan bu yana ise yüzde 33 azaldı. Küresel çapta bu oranlardaki düşüş ise, dünyada HIV taşıyanların yüzde 54'üne ev sahipliği yapan Doğu ve Güney Afrika'da hastalıkla mücadelede katedilen yol ile sağlandı. Bölgedeki HIV nedenli ölüm oranı 2010'dan 2018'e kadar yüzde 44 azaldı. Sahra Altı Afrika bölgesinin dışında da HIV nedenli ölüm oranlarında yüzde 20 düşüş görüldü. UNAIDS raporuna göre, geçen yıl HIV testi ve tedavileri HIV virüsü taşıyan daha fazla insana ulaştı. Geçen yıl HIV ile yaşayan 24,5 milyon kişi antiretroviral tedaviye erişti. 2015 yılında 17,2 milyon kişi tedavi olurken, 2016'da bu sayı 19,4 milyon, 2017'de ise 21,7 milyondu. Raporda, HIV taşıyan yetişkinlerin yüzde 62'sinin, 15 yaş altı çocukların yüzde 54'ünün antiretroviral ilaçlara erişiminin sağlandığı kaydedilirken, HIV ile yaşayan hamile kadınların yüzde 82'sinin virüsün bebeğe bulaşmasını engellemek için antiretroviral tedavi aldığı bildirildi. AIDS'e yol açan HIV virüsü, bağışıklık sistemine zarar vererek hastalığa neden oluyor. Virüs, HIV taşıyıcısının kanı, spermi, vajinal akıntıları veya diğer vücut sıvılarının başka birine teması yoluyla bulaşıyor. HIV, cinsel ilişki, organ nakilleri, doğrudan kan teması ve anneden bebeğine olmak üzere dört yolla bulaşıyor. Dünya Sağlık Örgütü Türkiye ofisinden edinilen bilgiye göre, bugüne kadar 32 milyon insanın canına mal olan, küresel bir sağlık konusu olan HIV, kişilerin etkin önleyici tedbirlere, tanı, tedavi ve bakıma erişiminin artmasıyla onların uzun ve sağlıklı yaşamalarını mümkün kılan, yönetilebilir bir kronik sağlık durumu haline geldi. Antiretroviral ilaçların virüsü kontrol edilebildiğine ve başkalarına bulaşmasını önlemeye yardımcı olabildiğine dikkati çeken yetkililer, HIV'in aynı gün sonuçları öğrenilebilen hızlı tanı testleri ile teşhis edilebildiğinin ve bunun tedavi ve bakım süreçlerini kolaylaştırdığının altını çizdi.


Bu yıl her zamanki gibi ilk olarak Nobel Tıp Ödülü açıklandı. Ödül, ikisi Amerikalı, biri İngiliz üç bilim insanına, yaşamın en gerekli uyum süreçlerinden biri olan mekanizmayı keşiflerinden dolayı verildi. Keşif, hücrelerin oksijen mevcudiyetini nasıl algıladıkları ve nasıl uyum sağladıklarıyla ilgili. Hayvanların yiyecekleri yararlı enerjiye dönüştürmeleri için oksijene ihtiyacı vardır. Yüzyıllardır oksijeninin ne kadar önemli olduğu biliniyordu, ancak hücrelerin oksijen seviyelerindeki değişikliğe nasıl uyum sağladıkları bilinmiyordu. William G. Kaelin Jr., Sir Peter J. Ratcliffe ve Gregg L. Semenza, hücrelerin değişen oksijen mevcudiyetini nasıl algıladıklarını ve uyum sağladıklarını keşfetti. Bunun için değişen oksijen düzeylerine tepki veren gen faaliyetlerini düzenleyen moleküler mekanizmayı tanımladılar. Yeni ufuklar açan bu keşif, yaşamın en gerekli uyum süreçlerinden birini düzenleyen mekanizmaya açıklık getiriyor. Bu çerçevede oksijen düzeyinin hücresel metabolizma ve fizyolojik işlevleri nasıl etkilediği de gün yüzüne çıkmış oluyor. Buluş, ayrıca kansızlık, kanser ve pek çok hastalıkla mücadelede yeni stratejilerin geliştirilmesine yol açıyor. 02 formülü ile bilinen oksijen Dünya'nın atmosferinin beşte birini oluşturur. Oksijen hayvanlarda yaşamsal öneme sahiptir. Tüm hayvan hücrelerinde bulunan mitokondriya oksijenden yararlanarak yiyecekleri yararlı enerjiye dönüştürür. 1931 Nobel Tıp Ödülü sahibi Otto Warburg, bu dönüşümün enzimatik bir süreç olduğunu ortaya çıkartmıştı. Evrim sürecinde dokulara ve hücrelere yeterli miktarda oksijen sağlamak için mekanizmalar gelişti. Boynun iki tarafındaki kan damarlarının iki yanında buluna karotid cisimciği kandaki oksijen düzeyini algılayan özel hücreler içerir. 1938 Nobel Tıp Ödüllü Corneille Heymans, beyinle doğrudan iletişime geçen karotid cisminin solunum hızını nasıl kontrol ettiğini keşfetmişti. Düşük oksijen seviyesine başka fizyolojik uyumlar da söz konusudur. Hipoksi'ye hızlı uyumu kontrol altında tutan karotid cisminin yanı sıra başka fizyolojik uyum sistemleri daha vardır. Bunlardan biri de eritropoietin hormonu düzeyindeki artıştır. EPO böbreklerdeki hücreler tarafından üretilir ve alyuvar hücrelerinin oluşumunu kontrol eder. Sir Peter Ratcliffe de EPO geninin işlevini araştırdığında oksijen algılayan mekanizmanın yalnızca EPO üreten böbreklerde değil, tüm doku tiplerinde bulunduğunu keşfetmişti. Bu üç bilim insanı sayesinde farklı oksijen süreçlerinin temel fizyolojik süreçleri nasıl düzenlediği anlaşıldı. Oksijen düzeyini algılamaya bağlı olarak hücreler düşük oksijen düzeylerine nasıl uyum sağlayacağını öğrenir. Örneğin yoğun egzersiz sırasında kas hücrelerimiz ne yapılması gerektiğini bilir. Diğer uyum mekanizmaları da yeni kan damarlarının oluşumu ve yeni alyuvarların üretimidir. Ayrıca bağışıklık sistemimiz de değişen oksijen düzeylerine uyum sağlamayı başarır. Oksijen algılama pek çok hastalığın da merkezinde yer alır. Örneğin kronik böbrek yetersizliğine genellikle ciddi bir kansızlık eşlik eder. Bunun nedeni EPO ifadesindeki azalmadır. Oksijeni düzenleyen mekanizmalar ayrıca kanser tümörlerinin oluşumunda da önemli rol oynar. Dünyanın dört bir yanındaki akademik laboratuvarlarda oksijen düzeyini algılayan mekanizmaları bloke ederek veya faal hale getirerek hastalıklara müdahale edecek ilaçlar geliştirilebilecek.


İnsan bedeninin en karmaşık, en gizemli organı olan beyinle ilgili keşifler, her geçen yıl, adım adım beynin sırlarını açığa çıkarıyor. 2019'da öne çıkan beyin araştırmaları arasında, beynin ölüm düşüncesinden korunma mekanizması, Antarktika araştırmalarının beyni nasıl küçültebileceği ve yarısının yokluğunda bile beynin nasıl çalışmaya devam edebildiği yer alıyor. Yasemin Şaplakoğlu'nun Live Science için derlediği 2019'un öne çıkan 10 beyin keşfine göz atalım. Uykudayken hissedebileceğimiz birçok duygudan biri de öfke. Araştırmacılar, bizi kızdıran bir rüya görüp görmediğimizi beynin aktivitesini analiz ederek söyleyebileceklerini keşfetti. Duyguların ifade edilmesi ve sorun çözme becerisiyle ilişkili frontal loblarda alfa beyin dalgasındaki düzensizlik, kişinin öfke uyandıran bir rüya gördüğüne işaret ediyor. İçine kapanık olanlarımız da dahil sosyal canlılarız ve uzun süre yalnız kalmak beynimizi olumsuz etkileyebilir. Bir yıl boyunca Antarktika'da dünyadan izole bir şekilde yaşayan araştırmacıların, bu kıtaya gitmeden önce ve ülkelerine geri döndükten sonra yapılan beyin taramalarının karşılaştırıldığı bir çalışmada, geçen bir yılda beyinlerinin küçüldüğünü tespit edildi. Öğrenme ve bellekle bağlantılı hipokampus da beynin küçülen bölgeleri arasındaydı. Nöronların gelişimine katkısı olan ve beyinde yeni bağlantıların kurulması için olmazsa olmaz BDNF proteininin de Antarktika araştırmacılarında azaldığı görüldü. Beyinde kokuları işleme koyan ve koku alma soğanı olarak adlandırılan bölgeye sahip olmadan da koku almak mümkün mü? 2019'a kadar bu sorunun cevabı olumsuzdu. Araştırmacılar, normal bir şekilde koku alabilen 29 yaşında bir kadının beyin taramalarını incelerken, koku alma soğanına sahip olmadığını tesadüfen keşfetti. Sonrasında bu şekilde başka örnekler de tespit eden araştırmacılar, bu şaşırtıcı duruma neyin yol açtığını tam olarak bilmiyor, beynin başka bir kısmının koku alma soğanının rolünü üstlenmiş olabileceğini düşünüyor. Gezegenimizin etrafını saran görünmez manyetik alan, bazı hayvanların doğal navigasyon sistemidir. Ve şimdi, insanların da dünyanın manyetik alanını algılayabildiği ortaya çıktı. yapay manyetik alana sahip karanlık bir odadaki 34 kişinin beyinlerini gözlemleyen araştırmacılar, katılımcılardan 4'ünün manyetik alanda kuzeydoğudan kuzeybatıya doğru bir kaymaya güçlü bir tepki verdiğini tespit etti. Tersi yöndeki bir manyetik kaymada ise söz konusu tepki gözlemlenmedi. Ölüm, kaçınılmaz olduğunu bildiğimiz gerçek olsa da, beynimizin, bir gün öleceğimiz düşüncesini kavramamıza engel olduğu ortaya çıktı. 24 katılımcının yer aldığı araştırmada, katılımcıların yüzleri ölümle ilgili sözcüklerle yan yana gösterilerek beyinlerinin nasıl tepki verdiğini gözlemlendi. Sonuçlar, kişinin kendi ölümü fikri söz konusu olduğunda, diğer zamanlarda sorunsuz işleyen öngörü mekanizmasının bozulduğunu gösterdi. Bu duruma neyin sebep olduğu bilinmiyor ancak kimi teorisyenlere göre, kişinin nihayetinde ölecek olduğuna dair çok keskin bir farkındalığa sahip olmasının yol açabileceği olumsuzluklara karşı bir tür koruma mekanizması olabilir. Araştırmacılar, uyku sırasında beyindeki nöronların ritmik elektriksel aktivitesine omurilik sıvısının da dahil olduğunu keşfettiler. Sinirsel aktivite ile serebrospinal sıvı neden ve nasıl senkronize halde geldiği henüz bilinmiyor. Beyni ve omuriliği saran bu koruyucu sıvının, biz uykudayken beynimizdeki toksik proteinleri temizlediğini işaret eden çalışmalar mevcut. Epileptik nöbetleri azaltmak için beyinlerinin yarısı çocukken alınmış kişilerin durumunda görüldüğü gibi, beynin değişim ve uyum sağlama becerisi oldukça yüksek. Şu an 20'li ve 30'lu yaşlarında olan, beyinlerinin yarısı bebeklik veya çocukluk döneminde alınmış 6 kişinin beynini inceleyen araştırmacılar, kalan kısmın güçlenmesiyle beynin normal işleyişine devam edebildiğini tespit etti. Dijital cihazlarımızda depolanan bilgiler, 0 veya 1'den oluşan "bit"lerden meydana gelir. İnsan beyni bilgiyi farklı bir formatta kodlasa da, araştırmacılar, bir dizi hesaplama ve bilgisayar modeline dayanarak dil becerisiyle ilgili bilgilerimizi bit formatına uyarladılar. Çalışma sonucuna göre, anadili İngilizce olan bir yetişkin, dil ile ilgili ortalama 12,5 milyon bit (yaklaşık 1,5 megabayt) bilgiye sahip. Başka bir deyişle, dijital formata uyarlandığında, lisanımızla ilgili tüm bilgilerimiz bir diskete sığabilecek boyutta. Bilim insanları, ölümlerinden saatler sonra domuzların beynindeki dolaşımı ve hücresel aktiviteyi yeniden oluşturmayı başardı. Bu radikal deney, ölüm sonrası beynin ani ve geri döndürülemez bir hasara uğradığı düşüncesini tartışmaya açtı. Ölmüş domuzların beyin arterlerine bir tür yapay kanın pompalandığı çalışmada, yapılan müdahalelerin beynin hücre yapısını koruduğu, hücre ölümünü azalttığı ve bazı hücresel aktiviteleri eski haline getirdiği bildirildi. Araştırmacılar, bitkisel hayat veya koma halinde olan bazı hastalarda "saklı bilinç" belirtileri tespit etti. Aldıkları bir beyin hasarından sonra bilinçleri kapanan 100'den fazla hastanın beyin dalgalarının analiz edildiği çalışmada, yaralanmadan sonraki birkaç gün içinde hastalar ellerini hareket ettirmeleri söylendiğinde her 7 hastadan 1'inde sıra dışı bir beyin aktivitesi görüldü. Çalışma, saklı bilinç olarak adlandırılan bu aktivitenin tespit edildiğini hastaların iyileşme şansının daha yüksek olduğuna işaret ediyor.


2020 Nobel Tıp Ödülü sahiplerini buldu. 2020 Nobel Tıp Ödülü, Hepatit C virüsünü keşiflerinden dolayı Harvey J. Alter, Michael Houghton ve Charles M. Rice'a verildi. Nobel Komitesi Başkanı Thomas Perlmann, Stockholm'de yaptığı açıklamada, Amerikalı virologlar Alter ve Rice ile İngiliz bilim insanı Houghton'un "Hepatit C virüsünün keşfinden ötürü" 2020 Nobel Tıp Ödülü'ne layık görüldüğünü duyurdu. Bilim insanlarının keşfi sayesinde bugün virüs için çok hassas kan testlerinin mevcut olduğu ve bunların dünyanın birçok bölgesinde kan nakli sonrası hepatit vakalarını ortadan kaldırıldığı belirtildi. Bu yılki Nobel tıp ödülünün, tıbbi araştırmaların toplumlar ve ekonomiler için ne kadar önemli olduğunu ortaya koyan yeni tip koronavirüs (Covid-19) salgını nedeniyle ayrı bir anlam taşıdığı ifade ediliyor. Dünya Sağlık Örgütüne göre , dünyada 70 milyonun üzerinde hepatit vakası bulunuyor ve her yıl bu virüs nedeniyle 400 bin kişi hayatını kaybediyor. Hepatitin, karaciğer enflamasyonu ve kanserinin başlıca nedeni olduğu belirtiliyor. Nobel Tıp Ödülü, 2019'da hücre alanındaki çalışmalarıyla tıp dünyasına yaptıkları katkılardan ötürü ABD'li William G. Kaelin ve Gregg L. Semenza ile İngiliz Peter J. Ratcliffe'e verilmişti. 1901'den bu yana 111 Nobel Tıp Ödülü verildi. Ödülü kazananlardan 12'si kadındı. Nobel Tıp Ödülünün en genç kazananı, 1923 yılında insülinin keşfinden ötürü 32 yaşındaki Frederick G. Banting oldu. 1966 yılında "tümöre neden olan virüsleri" bularak Nobel Tıp Ödülü'nü alan 87 yaşındaki Peyton Rous ise ödülü alan en yaşlı bilim insanı olarak tarihe geçti.


MEF Okulları ve MEF Üniversitesi işbirliği ile bu yıl 26'ncısı düzenlenen Uluslararası Araştırma Projeleri Yarışmasının açılış töreni, UNESCO-L'OREAL Uluslararası Bilim Kadınları Ödülüne layık görülen ilk Türk bilim kadını Doç. Dr. Bilge Demirköz'ün katılımı ile geçtiğimiz gün UNIQ İstanbul'da gerçekleşti. Fizik, kimya ve biyoloji alanlarında finale kalan 13 farklı ülkeden 142 yetenekli lise öğrencisinin projeleri 25 Mayıs Perşembe gününe kadar UNIQ İstanbul'da sergilenecek ve ücretsiz olarak gezilebilecek. 79 farklı projenin arasında özellikle sağlık, sürdürülebilirlik, ekoloji, teknoloji ve alternatif enerji gibi farklı konu başlıkları dikkat çekiyor. 1991 yılından bu yana düzenlenen yarışma, günümüz sorunlarına bilimsel çözümler getirmeyi ve bilime meraklı öğrencileri desteklemeyi hedefliyor. Yarışmanın bu yılki açılış konuşmasını, Orta Doğu Teknik Üniversitesindeki çalışmalarıyla UNESCO-L'OREAL Uluslararası Bilim Kadınları Ödülüne bu yıl layık görülen, ODTÜ Fen Edebiyat Fakültesi Fizik Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Bilge Demirköz yaptı. Gençlere denemekten asla vazgeçmemeleri gerektiğini söyleyen Demirköz Biz bir kere deneyip başarısız olunca hemen pes ediyoruz. Aynı projeyi değil belki ama farklı varyasyonlarını tekrar tekrar denemeliyiz. Şu ana kadar bilim dünyasında denediklerimin sadece yüzde 10'unda başarılı oldum diye konuştu. Bahçeşehir Koleji öğrencileri Enis Getmez'in projesi felçli hastaların günlük hayatta yaşadığı problemleri çözmeyi hedefliyor. Çalışmayan kaslara elektrik akımı uygulayarak, felç hastalarının motor sinirlerinde impuls oluşturan ekip, kaslarda farklı boyutlarda ve devamlılıklarda kasılmalar gözlemledi. Bu kasılmalar felçli bölgedeki kan dolaşımını hızlandırarak hareket kabiliyetinin kısa bir süreliğine kazanılmasını sağladı. Bu çalışma bir gün felçli hastaların iyileşmesini sağlayabilir. Antalya Sınav Koleji öğrencileri Sel Aykota ve Gizem Sueda Nalbant'ın yürüttüğü projenin amacı görme engellilerin çevre algısını ve güvenliklerini arttırmak. Ekip sağ ve sol ele takılan iki bileklikten oluşan bir cihaz ve bir akıllı telefon uygulaması üretti. Kullanıcı uygulamaya gideceği adresi söylüyor. Bileklikler farklı şekillerde titreyerek hem kullanıcının gitmesi gereken yönü tarif ediyor hem de büyük küçük herhangi bir engelle karşılaştığında kullanıcıyı bilgilendiriyor. Özel Darüşşafaka Lisesinden Fatma Ezgi Şimşek büyük şehirlerdeki otopark sorununu çözmeyi amaçlıyor. Ezgi, sürücülerin en yakın otoparktaki boş park yerlerini görebildiği bir yazılım geliştirdi. Proje için bulut teknolojisinin yanı sıra otoparklara yerleştirebilecek ultrasonic mesafe sensörü de kullanılmış. Kullanıcılar bu sensörlerin aktardığı verilerle anlık olarak çevre otoparkların doluluk oranını görüntüleyebiliyor. Özel Enka Fen ve Teknoloji Lisesinden Buse Korkmaz ve Mehmet Emirhan Aşkın'ın yürüttüğü projenin amacı, ışkın bitkisinden elde edilen bir ekstreyle meme kanserini tedavi etmek. Kanser hücreleri üzerinde ekstreyi uygulayan ekip, zamanla kanserli hücrelerin büyük oranda öldüğünü gözlemledi. İzmir Özel Türk Fen Lisesi öğrencileri Aylin Gökmen ve Kerem Şahin de benzer bir çalışmayı Hindistan cevizi yağını kullanarak yaptı. Hindistan cevizi yağı anne sütünde de bulunan yağ asitlerini içeriyor. Bu yağı kanserli hücrelerde uygulayan ekip, yüzde yüz organik ve düşük maliyetli bir yöntemle kanserin tedavi edilebilir olduğunu göstermek istiyor. 26 Mayıs 2017 Cuma günü son erecek olan yarışmanın ödül töreni ise yine aynı tarihte MEF Okulları Ulus Kampüsünde gerçekleşecek. Törende katılan tüm öğrencilere, danışman öğretmenlere ve okul müdürlerine başarı belgeleri ve anı plaketleri sunulurken; derece alan öğrenciler ve projeyi yöneten danışman öğretmenlere de para ödülü verilecek.


22 Şubat 1997 - Çekirdek transferi ile bir hücreden klonlanan ilk memeli olan koyun Dolly'nin varlığı halka duyuruldu. Dolly üç annenin kullanılması sonucu 5 Temmuz 1996'da, Edinburgh Roslin Enstitüsü'nde dünyaya geldi. Bu annelerin üçünün de farklı görevleri vardı. Birinden yumurta hücresi, ikincisinden hücre çekirdeği elde edildi. Diğeri ise klonu doğuma kadar rahminde taşıdı. Bu teknik, Somatik Hücre Nükleer Transfer tekniği olarak adlandırılıyor. Yetişkin bir vücut hücresinden alınan hücre çekirdeği, döllenmemiş fakat gelişmekte olan ve çekirdeği çıkarılmış bir yumurta hücresine transfer ediliyor. Daha sonra bu melez hücre, bölünmesi için elektrik şoklarıyla uyarılıyor ve hücre bir embriyo olacak kadar bölünüp geliştiğinde, taşıyıcı bir anneye naklediliyor. Dolly bu şekilde üretilen ilk klondu. Ancak varlığı, doğumundan neredeyse 8 ay sonra (22 Şubat 1997) halka duyuruldu. Dolly medyada büyük ilgi çekti. İskoç bilim insanlarının Dolly ile oynarken çekilmiş görüntüleri TV'de yayınlandı. Daha sonra TIME dergisi klon koyunu gündemine taşıdı ve Dolly ile ilgili tüm detayları içeren bir rapor hazırladı. Science dergisi ise Dolly'yi yılın buluşu seçti. Çünkü Dolly, spesifik bir vücut bölgesinden alınan bir hücreyle, memelilerin yeniden yaratılabileceğini ve sağlıklı olarak klonlanabileceğini göstermiş oldu. Dolly tüm hayatını Edinburgh'teki Roslin Enstitüsü'nde geçirdi. Burada bir Galler dağ koçu ile çiftleştirildi ve 6 kuzu dünyaya getirdi. İsmi Bonnie olan ilk kuzu 1998 Nisan'ında doğdu. Bir sonraki yıl Dolly, isimleri Sally ve Rossie olan ikiz kuzuları ve bundan sonraki yıl da Lucy, Darcy ve Cotton üçüzlerini dünyaya getirdi. Dolly gibi bir Finn Dorset melez koyununun 11-12 yaşına kadar yaşaması bekleniyordu ancak Dolly yalnızca 6 yaşına kadar yaşayabildi. Henüz 4 yaşındayken Dolly'de artrit oluştu ve yürümesi aksamaya başladı. Buna, ilerleyen akciğer hastalığı da eklenince, 14 Şubat 2003'te ötenazi yapıldı. Otopsi sonuçları, Dolly'nin koyunlar arasında sıkça görülen bir çeşit akciğer kanserine yakalandığını gösterdi. Roslin bilim insanları bu durumun Dolly'nin bir klon olmasıyla ilgisi olmadığını düşünüyor. Ancak kapalı alanlarda tutulan koyunlar için bu tür akciğer hastalıkları daha tehlikelidir. Dolly de güvenlik nedeniyle içeride tutuluyordu. Diğer bir görüşe göre ise, Dolly öldüğünde 6 değil, zaten 12 yaşındaydı. Dolly'nin klonlandığı koyunun 6 yaşında olması, telomerlerinin kısa olmasına neden oldu. Telomer kısalığı yaşlılık belirtisidir. Ancak Roslin Enstitüsü yaptığı yoğun sağlık taramalarının ardından Dolly'de yaşlanmayla ilgili herhangi bir anormallik olmadığını belirtti. Dolly'nin başarılı bir klon olması, atlar ve boğalar dahil birçok büyük memeli hayvanın klonlanması için çalışmaların önünü açtı. Ancak bu klonlama girişimleri canlı embriyo vermedi. Canlı olan bazılarının gelişiminde ise anormallik gözlendi. Dolly'i klonlayan ekibin lideri olan Ian Wilmut, 2007 yılında, nükleer transfer tekniğinin insanlarda kullanılmasının iyi sonuç vermeyeceğini söyledi. Ancak geçtiğimiz Ocak ayında kamuoyuna duyurulan Zhong Zhong ve Hua Hua adlı Makak maymunları, bu görüşü değiştirdi. Dolly'de kullanılan teknikle doğan maymunlar, klonlanan ilk primat olma özelliğini taşıyor. İleri çalışmalar, korumaya alınan veya soyu tükenmiş canlıların gelecekte yeniden ekosisteme dahil edilmesinin önünü açabilir.


7 duyumuzdan biri olan işitme, insanların iletişimi ve gelişimi açısından taşıdığı önemle ayrı bir yere sahiptir. İşitme, çevresel sesleri fark etmemizi sağlar. İnsanlar arası iletişimdeki en önemli unsur olan konuşma da, işitme sayesinde gelişmektedir. Bu nedenle, işitme kaybı olan kişiler konuşma yetilerini tam olarak geliştirememekte, bu da zihinsel gelişimlerini, okul başarılarını ve sosyal ilişkilerini olumsuz olarak etkilemektedir. Bütün bu hususlar göz önüne alındığında, özellikle doğuştan gelen işitme kaybının erken tanısı ve rehabilitasyonu çok önem kazanmaktadır. İşitme kayıplarının pek çok nedeni olmakla birlikte, bebeklerde görülen işitme kaybının en sık görülen nedeni, genetik bozukluklardır. İşitme kaybına neden olan genler çekinik genler olduğu için, bir kişide işitme kaybı olması için hem anneden hem de babadan gelen iki çekinik gene sahip olması gerekmektedir. Sadece bir çekinik gen taşıyan ve bu nedenle işitme kaybı olmayan anne ve babanın işitme kayıplı çocuk dünyaya getirme olasılığı % 25'tir. Benzer çekinik gene sahip olma ihtimali, benzer gen havuzuna sahip olan akrabalarda daha fazladır. Bu yüzdendir ki, akraba evliliği sonucunda dünyaya gelen bebeklerin işitme kayıplı olma ihtimali daha yüksektir. Özellikle bazı coğrafi bölgelerimizde akraba evliliği oranının yüksek olması nedeniyle, kalıtımsal işitme kayıpları ülkemizde ne yazık ki yüksek oranda görülmektedir. Bu nedenle işitme kaybının erken tanı ve tedavisi daha da büyük önem arz etmektedir. Doğuştan gelen işitme kayıplarının erken tanısı için 2004 yılında ülkemizde uygulanmaya başlanan Ulusal Yenidoğan İşitme Taraması Programı başarıyla devam etmektedir. 2004 yılında 1-2 merkez olarak başlayan bu program sayesinde halihazırda doğumların % 90'ı taranmaktadır. Amaç bu oranı % 100'e getirmektir. İşitme kaybı tespit edilen bebeklerde işitme rehabilitasyonunun en kısa süre içinde sağlanması gereklidir. Bebeğin beynine sesin iletilmesi, beynin işitmeyle ilgili merkezlerinin gelişmesi için çok önemlidir. Beynin plastisitesinin yüksek olduğu ilk 3 yıl içerisinde beyne işitsel sinyaller gitmediği takdirde, daha sonra sinyal gönderildiğinde kişi sesleri duyabilse de anlamlandıramamaktadır. Bu nedenle işitmenin erken rehabilitasyonu çok önemlidir. İşitmenin rehabilitasyonu için ilk basamak işitme cihazlarıdır. İki taraflı işitme cihazı verilen bebeklerin konuşma gelişimleri takip edilir. Eğer bu gelişim yaşıtlarına paralel gidiyorsa, işitme cihazıyla devam edilir. Eğer işitme cihazlarından yeterli verim alınamazsa, o zaman ameliyatla kulağa koklear implant uygulanır. Yapısal nedenlerle koklear implant yapılması imkansız olan hastalarda da, beyin sapı implantı uygulanarak işitme sağlanabilir. Gerek işitme cihazı gerekse koklear/beyin sapı implantı kullanan işitme kayıplı kişilerin yeterli bir konuşma seviyesine ulaşabilmeleri için konuşma eğitimi alması gereklidir. Görüldüğü gibi, gelişen teknoloji sayesinde rehabilite edilemeyecek işitme kaybı sebebi neredeyse kalmamıştır. İşitme kayıplı kişilerin bu imkanlardan faydalanabilmeleri için, erken teşhis ve tedaviye ulaşabilmelerinin önemi daha da artmıştır. Bütün bu uğraşıların amacı, işitme kayıplı bireyleri, normal okula devam edebilen, kimseye muhtaç olmadan yaşayabilen ve ulusal verimliliğe katkı sağlayan bireyler haline getirmektir. Bu yazı HBT'nin 49. sayısında yayınlanmıştır.


Kırkların yaşamın en güzel yaşları olduğuna inananlardanım. Derler ki insan üç kez doğar; ilkinde annesinden, yirmilerinde seçimlerinden ve kırklarında hatalarından. Elli yaşıma girdiğimde öğrencilerime '50 yılda hayattan ne öğrendim?' konuşması hazırlayıp sunduğumda fark ettim ki 70-80 yaşların konuşmaları çok var ama 50 yaş konuşması yok. Belki 50 yaşındaki insanlar daha yaşayacaklarını kabul ediyor, gelecekte yaşanacak bu uzun yıllarla ilgili tahminlerde bulunmak istemiyorlar. Özellikle 40'lı yaşlarda gözler hep ufukta. Cerrahlar için de kırklı yaşlar önemli bir dönemdir. Aykut Erbengi Hocam, Cerrah ilk on yıl ameliyat yapmayı öğrenir, ikinci on yıl kimi ameliyat edeceğini öğrenir, üçüncü on yıl ise kimi ameliyat etmeyeceğini öğrenir derdi. İşte bu üçüncü cerrahi on yıl 40'lı yaşlarla başlar. Kadın ve erkek beyinlerinin farklı olduklarına dair yaygın bir kabulleniş vardır. Bu kabulleniş doğrultusunda, yöntem olarak incelenen bütünü parçalara ayırıp parçaların farklılıkları üzerinden analiz yapan Bacon-Descartes-Newton bilimsel yöntemi, bütün-parça ilişkisini de göz ardı ederek, beynin cinsiyetinin olduğunu öne sürer ve 'insan beynini', kadın beyni ve erkek beyni diye ikiye ayırır. Hipotezi bu paradigmaya göre kurguladığınızda sonuçlarınız da bu hipotezi destekler nitelikte olur. Ben de bu kültürün bir üyesi olarak bu kabullenişteydim, aşağıda değineceğim beyin-bilim gelişmelerini yaşayıncaya kadar. Meslek yaşantısında yaklaşık 20 binden fazla beyni bizzat görmüş bir kişi olarak sadece beyinden o kişinin cinsiyetini anlayamam. Mikroskop altındaki beyin dokusunun da incelenmesi sonucunda da cinsiyet ayrımı yapılamaz. Genetik analiz X ve Y kromozomları tayiniyle ancak bunu yapar, ama bu sadece karaciğer, mide ya da dalağın erkekliği ya da kadınlığı kadar önemli bir cinsiyet tayinidir. Beyin, yalın biyolojik organ olarak, muhtemelen kadın ya da erkek beyni diye farklılık göstermiyor. Beyni yarattığı zihin ile karıştıran ya da ayıramayan bilimsel yöntem nedeniyle bu hatayı yapıyor olabiliriz. Beynin yarattığı nörozihin bağlantısallık yapısında bir cinsiyet farklılığı vardır ancak bu insan olmanın ortak bütünlüğünün içinde silikleşebilecek, kültürün önemsediği ve yüklediği kadar keskin bir farklılıktır. Beynin bağlantısallık ağının kodladığı bir üst enformasyon paradigması olarak nörozihin esas olarak epigenetik yani kültürel faktörler ile belirlenir. Örneğin, öğretmenlik eğitimi almış bir erkeğin nörozihninin müzisyen bir erkek nörozihni ya da öğretmenlik eğitimi almış bir kadın meslektaşının nörozihni ile karşılaştırıldığında; hemcinsi olan müzisyenden daha çok benzer eğitimi aldığı kadın meslektaşının nörozihnine benzeyeceği bağlantısallık biliminin sonucudur. Beyni, bedenin fizyolojik dengesini sağlayan organ olarak tanımlayıp 'beyin nedir?' sorusuna biyolojik paradigma içinde yanıt aradığımızda biyolojik mekanizmalar üzerinden giden çok yanıt var. Bu genetik-biyolojik temelli bağlantısallık ağı, Bacon-Descartes-Newton kültürünün çocukları olan bizler için anlaşılması görece kolay olan, netlik hissi veren anlayış katmanı. Bu katmanda, Beynin yaşlanmasını nasıl önleriz? Hipertansiyon beyin kanamasına yol açar mı? Kolesterol yüksekliği ileri yaşlarda zekayı olumsuz etkiler mi? Beslenme yöntemlerinin hangisi beyni genç tutar? gibi sorular ve yanıtları var. Bu alan fizyoloji, moleküler biyoloji ve genetiğin esas tutulduğu, sorulara verilen yanıtların deterministik ilkelere göre verildiği; tümdengelim ve tümevarım bilimsel yöntemlerinin esas alındığı kavramların çizdiği bir harita çiziyor. Diğer yandan özellikle son 5 yılda beyin-bilim alanındaki gelişmeler beynin, bedenin homeostasis=fizyolojik denge halini sağlayan organ olmanın ötesinde zihin yaratan bir organ olduğu tanımını oluşturdu. Beynin enformasyon işleyen bağlantısallık yapısının ve özellikle bu ağsal yapının matematiği anlaşıldı. Beyin-bilimciler olarak 2010'lu yılların başlangıcında, 100 milyar nöron ve 100 trilyon bağlantısallık yapısı ile en etkin bilgi işleyen sistemin beyin olduğunu düşünüyorduk. Oysa bağlantısal bütünsellik adını verdiğimiz bilim yöntemi nörobilim alanının önderliğinde geliştikçe ve bu yöntem, yaşamın bağlantısal yapısına uygulanabilir hale gelip sonuçlar alındıkça en etkin bilgi işleme sisteminin insan beyni değil, yaşamın kendisi olduğunu anladık. Yani beyin, varlığın yaşam ağının bağlantısallığı içerisinde 'varoluşunu' sağlayan zihni oluşturarak, yaşantı yaratma sürecinin, yaşamın bağlantısallığıyla entegrasyon sürecinin bilgi işleme organı olarak tanımlanır oldu. Burada iki tür 'beyin sağlığından' bahsetmek zorunluluğu doğuyor. Bacon-Descartes-Newton Biliminin oluşturduğu, günümüz dünya uygarlığını esasta yaratan kültürünün 'biyolojik nitelikli beyin' sağlığı kavramı ile Bağlantısal Bütünsellik Biliminin oluşturduğu ve yakın geleceğin olası kültür seçeneklerinden-değişimlerinden biri olacağı görülen 'Yaşamdaşlık Kültürünün' 'bilgi işleyen ağsal yapılı bir sistem olarak beyin' sağlığı farklı nitelikler taşıyor. Var olan uygarlığımız insanlığın yaratabildiği en üst düzey nitelikleri taşır. Ben, insanın yaşam süresini neredeyse 30-40'lardan 80'li yaşlara ulaştıran, 7,5 milyar insanı dünyamız üzerinde besleyebilip yaşayabilmesini sağlayan 'Bacon-Descartes-Newton' kültürünün sonucu olarak var olan günümüzün yorgun uygarlığına takdirle ve şükranla bakıyorum. Ancak 'yaşamın insan için' olduğu kabullenişi üzerine inşa edilen, 'birlikte var olmayı değil de sahip olmayı' hedefleyen uygarlığımızın, dönüşüme gerek duyduğunu, en sabırlı öğretmen olan 'yaşam'ın yeni korona virüs salgını ile bize bunu anlatmaya çalıştığını düşünüyorum. 'Sahip olmak' uygarlığının dönüşüm dönemiyle kesişen ömürlerimizde, 40'lı yaşlılar, gelecekte yaşayacağımız yaşam biçimleri konusunda seçimler yapacak. Bu seçeneklerden biri bağlantısal bütünsellik bilimsel yönteminin kültürel sonucu olabilecek, yaşamdaşlıktır. Yaşamdaşlık anlayışında yaşam insan için değil, insan yaşam içindir ve yaşam hiyerarşik yapı içermeyen, iç içe var olan kodlama sistemlerinden oluşur. Yaşamın yapıtaşı atom değil enformasyondur ve yaşamın bütünlüğünü oluşturan enformasyon işleyen sistemler hep yeni ağlar oluşturarak yeni bilgi örüntüleri yani 'zeka' oluştururlar. Beyinde plastisite adını verdiğimiz bu yeni nörozihin ağları oluşumunun genetik düzeydeki adı mutasyon, genel anlamıyla enformatik terminolojide de autopoiesis 'dir. Rippon, Gina (2019) The Gendered Brain: The new neuroscience that shatters the myth of the female brain. The Bodley Head.


İlk bölümünü geçtiğimiz hafta sunduğum '40'lı yaşlardan itibaren erkeğin beyin sağlığı' konusunda düşünmeyi dört bölüme ayırmış ve ilk üç maddeyi anlatmıştım. Bu hafta ise 4. bölümden devam ediyorum. Aslında nörozihin, biyolojik anlamda beyni de kapsar. Hastalık tanımını da burada yeniden gözden geçirmek gerek. Bağlantısallık bilimine göre hastalık yaşantı üretememe ya da yaşamın akışına uyumlu yaşantı üretememe durumu olarak tarif edilmeli. Sözgelimi 2-3 yaşında, çevresiyle iletişimi sorunlu bir çocukta, sorun biyolojik nitelikte, beynin işitme sinirindeki yapısal bir hastalık olabilir, işitmenin sinir yolları sağlam ama otizm gibi bir bağlantısallık hastalığı olabilir ya da ailedeki şiddetli sorunlara karşı çocuğun geliştirdiği bir savunma olabilir. Birinci ilk gruba, diğerleri ikinci gruba örnektir. Yaşamın akışına uyumlu varoluşu üretememe, beynin yapısal bir sorununa bağlı olabilir. Örneğin bir anevrizma kanaması sonrasında gelişen beyin dokusu yıkımına bağlı konuşma yetisinin sözgelimi yaklaşık 100 kelimeye sınırlanması bozukluğu ve bunun sonucunda oluşan yaşantı oluşturma engeli daha kolay anlaşılır. Ama içinde bulunulan kültür ağında çoğu zaman kişinin ya da onun adına başkalarının yaptığı yanlış seçimlerin sonucunda sözcük dağarcığının 100 kelimeyle sınırlı kalması da nörozihnin bir bağlantısallık hastalığı olarak kabul edilmelidir. Sebepleri çok farklı da olsa konnektomun yapısal niteliği açısından benzer 'enformasyon işleme hastalıkları' olarak düşünülebilirler. İşte daha çok yaşam dediğimiz enformasyon ağı içindeki varoluş seçimlerine bağlı 'nörozihin=konnektom sağlığı' 40 yaşın, belki de, yaşam kalitesini belirleyen en önemli sağlık alanıdır. Ne demiştik 'İnsan üç kez doğar: İlkinde annesinden, yirmilerinde seçimlerinden ve kırkla- rında hatalarından'. Bunu düzeltelim, çünkü kırklı yaşlarda çağdaş insan artık daha çok kendi seçimlerini yapabilir hale gelmiştir: 'İnsan üç kez doğar: İlkinde annesinden , yirmilerinde kültürün kendisi için yaptığı seçimlerden ve kırklarında kendisinin yaptığı se- çimlerden '. Meslektaşlarım Ahmet Onur Keskin, Gülgün Uncu, Anıl Tanburoğlu, Demet Özbabalık Adapınar'ın 2016 yılındaki derlemeleri yaşlanma, yaşlılık, demans, Alzheimer hastalığı, Parkinson hastalığı, inme anahtar kelimeleri konusunda ve aşağıdaki özetle yazılmış. Yaşlanma, karmaşık bir biyo-psiko-sosyal süreçtir. Yaşlılıkta, nörodejeneratif hastalıkların ve inmenin insidansı artar. Yaşlının kognisyonunda eskisine göre fark edilen bir azalmanın, yaşlılığın normal bir sonucu mu yoksa Alzheimer hastalığı gibi bir nörodejeneratif hastalığın erken belirtisi mi olduğunu cevaplamak giderek daha önemli hale gelmektedir. Bu derlemenin amacı, yaşlılık ve yaşlılığın sinir sistemi üzerine olan etkilerini özetlemek ve yaşlılıkta belirgin olarak insidansı artan hastalıkları belirleyip, bu hastalıkları genel bir bakış açısıyla değerlendirmektir. Bu yazıda beyin sağlığı konusunda 'hap bilgi' arayışındakiler için Prof. Dr. Oğuz Tanrıdağ Hocanın güzel özetleyip sunduğu 4'ü genetik 16 risk faktörünü bulacaksınız. 1. Ailenizde Alzheimer hastalığı ya da herhangi bir türden bunama hastası varsa! 2. Alzheimer, demans ya da bunama ile ilgili yapılan genetik testlerde annenizden ya da babanızdan gelen 19. kromozomunuzun hastalık taşıdığını söyleyen tek APOE4 ya da her ikisinden gelen çift APOE4 gen parçacıklarınız varsa! 3. Ailenizde uzun yıllardan beri tedavi görmekte olan bir şizofreni ya da depresyon hastası varsa! 5. Bilinç kaybına neden olan tek, bilinç kaybına neden olmasa da birkaç kez kafa travması yaşamışsanız! 6. Uzun zamandır alkolle aranız iyi ise! 8. Şeker, tansiyon ve yüksek kolesterolünüz varsa! 9. Eğer kalp hastasıysanız ya da bir kalp atağı geçirmişseniz! 10. Bir beyin damar hastalığı geçirdiyseniz! 12. Kansızlık varsa ve kanınızda B12 vitamini düşükse! 13. En az haftada 2 kezden ortalama olarak da 30 dakikadan az egzersiz yapıyorsanız! 14. Tuz ve karbonhidrattan zengin besleniyorsanız! 15. Çalıştığınız işte ya da evde yeni şeyler öğrenmiyorsanız! 16. Okula gitmediyseniz ya da okulu bitirdikten sonra kitap sayfası açmamışsanız! Kırklı yaşlar ve sonrasının tatminkar geçebilmesinin nasıl mümkün olabileceğini bir nörobilimci gözüyle sunmaya ve sizleri bağlantısal bütünsellik bilimini ve yaşamdaşlık kültürünü seçmeniz için beyin ve nörozihin sağlığı üzerinden ikna etmeye çalıştım. İnsanoğlu aydınlanma ile 'birey' olmayı, ulus devlet ile 'yurttaş' olmayı, sonra vergi ödeyen 'vatandaş' olmayı, neoliberal kapitalizm ile 'global tüketici' olmayı öğrendi. Uygarlığımızın geldiği kavşak döneminde de seçeneklerden biri 'yaşamdaş' olmayı öğrenmesi. Yaşamdaşlığın; merak, iyilik ve yaratıcılık üçlüsü üzerinden Spinoza'nın anlamak ve bilmek sevincine uzanan akıcılığının (Balanüye, 2017); dönüşmek zorunda olan uygarlığımızın, sahip olmak için çok çalışkan ve çok zeki olmak düsturunun üzerine eklemlenmesini dilerim.


Metabolizmaya ciddi anlamda zarar vermek için yalnızca birkaç gün boyunca makarna ve peynir ağırlıklı bir beslenme düzeni uygulamak yeterli. . Araştırmacılar bedenin yağ oranı yüksek işlenmiş besinlerle beslenmesi durumunda iskelet kaslarının nasıl bir tepki verdiklerini anlamak amacıyla üniversite çağındaki 12 sağlıklı erkeğe, ilk başta kilo denetimli özel tasarlanmış bir beslenme düzeni uyguladı. Yağ ağırlıklı besinlerle beslenenlerin aldıkları kalorilerin %55'i yağlardan gelirken, alınan toplam kalorilerin yaklaşık %18'i doymuş yağlardan gelmekteydi... Araştırmayı yürüten Virginia Tech İnsanlarda Beslenme, Besin ve Beden Alıştırmaları Bölümü başkanı Mattew W. Hulver, tereyağı ağırlıklı peynirli makarna, mayonez ve tereyağ içeren jambonlu ve peynirli sandviçler ve mikrodalgada pişen yağlı yiyeceklerin yer aldığı Batılı bir beslenme düzeninde karar kıldı. Deneklere uygulanan yağlı beslenme düzenlerinin kalori miktarları kontrol grubunun aldığı kalori miktarlarına eşitti. Araştırmacılar belirli hedef genleri incelediklerinde metabolizmada son derece çarpıcı etkilerin meydana geldiğine tanık oldu. 5 günlük yağ ağırlıklı bir beslenmenin ardından bedenin belli bir öğüne verdiği tepki, temelde ya köreldi, ya da tümden yok oldu. Yağ ağırlıklı beslenme düzenine geçmeden önce normal besinlerle beslenen deneklerin oksidatif genlerinde, yemekten dört saat sonra büyük bir artış olduğu görülüyordu. Yağ ağırlıklı beslenmenin ardından bu tepki tümden yok oldu. Normal beslenme koşullarında, biyopsi örneği alınan kas, glikozu okside etmek suretiyle ondan bir enerji kaynağı olarak yararlanıyor. Bu etkinin 5 günde tümden ortadan kalktığı görüldü. Bulgular, insülin duyarlılığında kısa erimde genelde bir değişiklik olmamakla birlikte, bu türde bir beslenme düzeni uzun süre uygulanırsa, zamanla insülin direncine yol açabileceği görüldü. Hulver, beş günlük bir yağ tüketiminin metabolizmayı altüst etmeye yeterli olmasından yola çıkarak, Aşırı miktarda kalorinin tüketildiği bir döneme girildiğinde sürekli olarak yağ oranı yüksek besinlerle beslenen kişiler kilo almaya daha yatkın bir duruma mı geliyor olabilir dedi.


Aktif sigara içimine bağlı yılda 100 bin, pasif içime bağlı ise yılda 15 bin kişi hayatını kaybediyor. İçilen her bir sigara insan ömründen 12 dakika eksiltirken, kullanıcılarının yarısı hayatını sigaraya bağlı nedenlerden kaybeder. Sigara önlenebilir ölümlerin en büyük nedenidir. Sigaraya bağlı ölüm rakamlarla değerlendirildiğinde; her 6 saniyede 1 kişinin, yılda ortalama 6 milyon kişinin kaybı anlamına gelir. Ülkemizde aktif sigara içimine bağlı yılda 100.000, pasif içime bağlı ise yılda 15.000 ölüm yaşanmaktadır. İçilen her bir sigara insan ömründen 12 dakika eksiltirken, kullanıcılarının yarısı hayatını sigaraya bağlı nedenlerden kaybeder. Tütün epidemisi dünyanın karşı karşıya kaldığı en ciddi toplum sağlığı tehditlerinden biridir. Erken yaşta kaybedilen sigara kullanıcıları sağlık bakım harcamalarında artışa neden olurken, ekonomik gelişmeyi de duraklatır. Erken insan kaybı bugünü olduğu kadar geleceği de olumsuz şekillendirir. 2017 Sigarasız Dünya Günü için Dünya Sağlık Örgütü tarafından belirlenen ana tema da Bireylerin Sağlık ve Ekonomik İyiliğine Bir Tehdit Olarak Tütün Kullanımı olarak belirlenmiştir. Sigara içeriğinde 7.000 madde bulunur. Bunların 2.000'i zehirleyici, 70'i de kanser yapıcı özelliktedir. Nikotin ise tek başına içilen tütünün bağımlılık yapmasından sorumludur. Sonuç olarak, sigara etkili, bağımlılık yaratan, zehirli ve kanserojen bir maddedir. Sigara alışkanlığı edinmek için nikotin bağımlılığının doğal seyrini tamamlamak yeterlidir. Kişi ilk sigarayı içer. Tekrarlanan düzensiz kullanımlardan sonra nikotin kan düzeyinin korunabilmesi için günlük kullanıma başlar. Günde 1-2 sigaradan 15-20 adede çıkar. Sonunda 2-3 yıl içinde düzenli, günlük ve nikotin gereksinimine göre hayatın düzenlendiği alışkanlık başlar. Ülkemizde durum nasıl? Sigara içme alışkanlığı ortalama 13-19 yaşında başlar. 18-24 yaş aralığında düzenli tütün kullanımı gelişir ve >18 yaşa gelindiğinde her 3 kişiden 1'i her gün bir tütün ürünü kullanır. Ülkemizde 18 yaş altındaki bireylere sigara satışı yasaklanmış olsa da, aile ve arkadaş ortamından edinebilme, kullanımı kolaylaştırır. Türkiye genç nüfusa sahip bir ülke olarak sigara üreticilerinin de gözdesidir, çünkü bu firmaların kendilerini uzun süre besleyecek geniş bir tiryaki pazarına gereksinimleri vardır. Bir kez tütün deneyen her 4 kişiden 3'ünün yaşam boyu tütün bağımlısı olduğu düşünülürse, gençlerin neden hedef olduğu bir kez daha anlaşılır. Gençler için üretilen alternatif tütün kaynakları olan nargile ve e-sigarayı da vurgulamak gerekir. Nargile, sigara bağımlılığı oluşturulmasına aracılık eder, çünkü kullanıcısı nikotine maruz kalmakta ve bağımlılık süreci başlamaktadır. Benzer şekilde elektronik sigara da tütünlü sigara gibi görünen, hissedilen ve tat veren bir cihazdır. Duman görüntüsü veren kokusuz su buharı oluşturur. Tütün üretici firmaları e-sigara yayılımını sağlayarak yine nikotin bağımlılığını desteklemekte ve e-sigara kullanıcılarının izleyen yıllarda sigara kullanıcısına dönüşmesini sağlamaktadır. Ülkemizde e-sigara satışı yasaktır. Sigara tüm kanser ve kalp damar hastalığı ölümlerinin % 30'undan ve akciğer hastalığı ölümlerinin % 60'ından sorumludur. Her 10 akciğer kanserinden 9'u doğrudan sigarayla ilişkilidir. Sadece aktif içim değil, pasif içim de sigaranın yanan ucundan yayılan yan dumandaki kanserojen içeriğe bağlı olarak zarar verir. Pasif içiciler de en az sigara kullanıcıları kadar zarar görür. Benzer şekilde koroner kalp hastalığı ve akciğer kanserine neden olur. Bu duruma en çok maruz kalanlar ise bebek ve çocuklardır. Pasif sigara içimi her yıl 600.000 prematür ölümden sorumludur. Sigara içen her 10 kişiden 7'si sigarayı bırakmak ister. Fiziksel ve psikolojik bağımlılık yapan sigaradan arınmak zor gibi gelse de imkansız değildir. Her gün binlerce insan sigarayı bırakır. Bıraktıktan sonraki ilk yarım saatte kalp atım hızı düşer; 2 hafta içinde kalp krizi riski azalır; 6 ay içinde nefes darlığı ve öksürük yakınması azalır; 10 yıl içinde akciğer kanseri riski, sigara içen kişilerin yarısında geriler. Sigara bırakılması kişiyi maddi açıdan da kazançlı kılar. Ülkemizde 2009 yılında kabul edilen 4207 sayılı Tütün Kontrol Yasası ile birlikte sigara bağımlılığı hakkında farkındalık oluşturuldu ve tedavi yöntemlerine ulaşım da kolaylaştırıldı. Sigara paketlerine getirilen kısıtlamalar ve özellikle sigara vergisinin artırılması öncü hareketler oldu. Yazılı ve görsel basınla konu gündemde tutulurken, sigarayı bırakma konusunda istekli bireyler, ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı'nı arayarak bilgi alıp, sigara bırakma polikliniklerine yönlendiriliyorlar. Bu polikliniklerde sigara bırakılmasını kolaylaştıran ilaç desteği de ücretsiz olarak sağlanmaktadır. Sigarasız yaşamla ile sağlıklı yaşama ulaşmak için, sadece istemeniz yeterli... Bu yazı HBT'nin 46. sayısında yayınlanmıştır.


Türkiye Solunum Araştırmaları Derneği TÜSAD, sigara bağımlılığının küresel salgın alarmı verilen nadir sağlık sorunlarından biri olduğunu vurguladı. Prof. Dr. Şule Akçay tarafından yapılan açıklamada, ülkemizde de yaklaşık 14.5 milyon insanın sigara içtiği ve bırakma desteğine ihtiyaç duyduğu belirtildi. İçenlerin bırakması kadar gençlerin hiç başlamamasının da önemini vurgulayan Akçay, bu noktada e-sigara ve nargile tehdidine dikkat çekti. - Yapılan araştırmalara göre ülkemizdeki durum maalesef çok iç açıcı değil. Veriler, dünyada 1 milyar 100 milyon, ülkemizde de yaklaşık 14.5 milyon insanın sigara içtiğini gösteriyor. Bir başka deyişle ülkemizde 14.5 milyon insan sigarayı bırakma desteğine muhtaç. Zira her sigara içen kişi önünde sonunda bu bağımlılıktan gördüğü zarar nedeniyle sigarayı bırakmak isteyecek. Çünkü sigara, tüm organlara ve sistemlere zararlı olduğu ve ölümlere yol açtığı kanıtlanmış en önemli toplumsal zehirlenme olayı olarak kabul ediliyor. - TÜİK'in 2016 verilerine göre Türkiye'de 15 yaş üzeri nüfusun yüzde 26.5'i her gün bir tütün ürünü kullanıyor. Bu oran 2014'te yüzde 27,3, 2010'da ise yüzde 25.4'tü. Toplumumuzda erkeklerin tütün ürünü kullanımı 2014-16 arasında azalırken, kadınlarda bu oran artış gösteriyor. 35-44 yaş arası erkekler yüzde 50.6 ile en fazla tütün ürünü içen yaş grubunu oluşturuyor. Kadınlarda ise yine 35-44 yaş aralığı yüzde 19. ile en fazla tütün tüketen yaş grubu olarak saptanıyor. - Özetle ülkemizde nüfusun yaklaşık yüzde 30'u bir ya da birden fazla tütün ürünü kullanıyor. Bu bir alışkanlık değil, bağımlılık. Bardağa dolu tarafından bakarak nüfusumuzun yüzde 70'i bir tütün ürünü kullanmıyor diyebiliriz. Ancak yarattığı tahribat nedeniyle tütün ve tütün ürünleri ile mücadelemizi sürdürmemiz gerekiyor. - Sigara bağımlılığı, Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel salgın alarmı verilen nadir sağlık sorunlarından birisi. Tütün tüketimi 50'ye yakın hastalığa neden oluyor. Biz göğüs hastalıkları hekimleri olarak hangi hastalık ile uğraşsak, taşın altından sigara ve tütün ürünleri çıkıyor. O nedenle sağlık otoriteleri ve biz hekimler bu tütün ürünleri ile mücadele ediyoruz. Tütün kullanımı dünyada her yıl pasif içiciler dahil 7 milyon kişinin ölümüne ve yarım trilyon dolar tutarında ekonomik hasara neden oluyor. - Ülkemizde yürürlüğe giren yasalar sayesinde 2008 yılından bu yana önemli bir başarı elde edilmişken, son yıllarda endüstri manevraları ile tütün bağımlılığı yeniden artışa geçti. Elektronik sigara ve nargile gibi ürünler gençlerin tütün bağımlısı olmasına yol açıyor. Günümüzde tek başına sigara bağımlılığı ile değil, tüm tütün ve tütün ürünleri ile mücadele etmemiz gerekiyor. Tütün ürünlerinin bırakılması kadar gençlerimizin hiç başlamaması da önem taşıyor. Bugün e-sigara ve nargile özellikle gençler için çok büyük bir tehdit oluşturuyor. - Sigara bağımlılığı ülkemizde oluşturulan altyapı ile birinci basamakta görev yapan hekimlerden, yoğun tedavilerin uygulandığı sigara bırakma polikliniklerine kadar değişen geniş yelpazede tedavi edilebiliyor.Ülkemizde sigarayı bırakmak isteyenlerin profesyonel yardım alabilecekleri çok fazla sayıda merkez bulunuyor. Bu konuda profesyonel ve hekim kelimelerinin altını özellikle çiziyoruz. Çünkü profesyonel olmayan desteklerin de öne çıkarıldığını görüyoruz. Bunları kesinlikle önermiyoruz. Bu tür uygulamalar hem etkisiz hem de gerçek tedavilerin önüne geçtiği için kişide isteksizlik oluşturuyor. - Ülkemizde yaklaşık 520 sigara bırakma polikliniğimiz ve buralarda çalışan tütün kontrolü konusunda hem eğitim almış hem de sertifika almış hekimlerimiz var. Bu hizmetten yararlanmak için Alo 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı'na başvurmak yeterli. TÜSAD olarak, ülkemizin en köklü uzmanlık derneği olmanın yüklediği sorumlulukla, 9 Şubat'ı sigara içen bireyleri tütünsüz, sağlıklı bir yaşam için yeni bir başlangıç olarak kabul etmeleri için davet ediyoruz.


Koşu bandında spor yapmak, özellikle de kışın soğuk ve karanlık ortamında, insana çok daha çekici gelebilir. Ancak bu durumda fazladan yaklaşık bir buçuk kilometre koşmayı göze almalısınız. Koşu bandında yürüyüşü kolaylaştıran unsurlardan biri de, hava direncinin olmamasıdır-kişi olduğu yerde koşarken ters yönde etki yapan ve hızını kesen havayla boğuşmak zorunda kalmaz. Bu etkinin dengelenmesi ve kapalı alanda yapılan sporun biraz daha zorlayıcı olabilmesi için, kimi insanlar düzenli olarak koşu bandının eğimini yüzde 1 oranında arttırma yoluna giderler. Bu oran, 1996 yılında yapılan ve açık alanda 1.6 km hızla 7 dakika koşarken harcanan enerji miktarının aynı sürenin yüzde bir eğimli bir koşu bandında koşarak geçirilmesi sırasında harcanan enerjiye eşit olduğunu ortaya koyan bir araştırma sonucunda elde edildi. İnsanların birçoğu koşu bandında koşmanın açık havada koşmaktan daha kolay olmadığını, tam tersine daha zorlayıcı olduğunu düşünüyor. Koşmanın biyomekaniğini araştıran Harvard Tıp Fakültesi uzmanlarından Irene Davis de çalışmalarında benzer bir etkiye tanık oldu. Davis'in araştırması, açık havada insanı zorlamayan koşu hızlarına koşu bandında ulaşmanın çok daha zorlayıcı olduğunu ortaya koyuyor. Davis, koşu bandının daha zorlayıcı olmasının nedenini bant üzerinde koşmanın kişiyi sürekli olarak aynı hızda kalmak zorunda bırakmasına bağlıyor ve bunun insanın doğasına aykırı ve çok daha yorucu bir durum olduğuna dikkat çekiyor. Batı İskoçya Üniversitesi'nden Chris Easton'a göre, koşu bandında spor yapmanın bir zorluğu da görsel birtakım unsurların eksik olması. Easton, Koşu bandında spor yaparken yüzünüz çoğu zaman bir duvara ya da pencereye dönük olur. Dahası, açık havada ve yeşilliklerin bol olduğu bir alanda koşarken insan ruhsal açıdan kendisine iyi gelebilecek birtakım hoş görüntülerle de karşılaşabilir diyor. Açık havada yapılan egzersizlerle, kapalı alanda yapılanların karşılaştırıldığı çeşitli araştırmalar gözden geçirildiğinde, temiz havanın bol olduğu açık alanlarda spor yapanların kendilerini çok daha iyi hissettikleri ve bundan daha çok keyif aldıkları görülüyor. Davis, tüm bunlara karşın yine de koşu bandını yeğleyenlere, egzersiz süresince hızlarını kendilerinin ayarlamalarını öneriyor. Koşu bandında yüzde birlik eğimi savunanlara da eğimi arada bir değiştirme önerisinde bulunuyor.


Geçmişi antik Roma dönemlerine dayanan adaçayı, uzun süredir bitkilerin koruyucusu olarak tanınıyor. Adaçayı, sağlığı güçlendirici ve hastalık önleyici özellikleri nedeniyle çay olarak içilmesinin yanı sıra geleneksel Avrupa ve Çin ilaçlarında kullanılıyor. Genellikle Akdeniz ve güneydoğu Avrupa bölgelerinde yetişen adaçayı, botanik olarak Lamiaceae ailesine ait bir bitki. Adaçayının ilaç olarak geleneksel kullanımı binlerce yıl öncesine dayanıyor. Adaçayının ilk olarak yılan ısırığı, şeytan kovma, doğurganlığı artırma gibi amaçlarla kullanıldığı biliniyor. Gerçi bugün artık büyü amaçlı kullanımına son verilmiş. Günümüzde adaçayının insan vücudu üzerindeki olumlu etkileri bilindiğinden Amerika'dan Orta Doğu'ya kadar birçok yemek tarifinde yerini almış bulunmakta. Acı bir tadı olduğundan genellikle ekşi yemeklerde ya da etle hazırlanan yiyeceklerde ana malzeme olarak kullanılıyor. Bilişsel kapasiteyi artırır: Yapılan araştırmalar, ister koklama ister tüketim yoluyla olsun az miktarda adaçayının bile hatırlama yetisine ve belleği geri kazandırmaya yardımcı olduğunu gösteriyor. Belirli bir konuya odaklanmayı da kolaylaştırıyor. Bu da okula giden gençlerin ya da zorlayıcı, zihnen yorucu işlerde çalışan kişilerin beslenme düzenlerine biraz adaçayı ilave etmelerinin ufak da olsa etkili bir katkısı olduğu anlamına geliyor. İltihabı tedavi eder: Adaçayı yaprağı çiğnemek, acı bir tat vereceğinden her zaman en harika tedavi yolu olarak görülmese de içerisindeki organik bileşenlerin sisteminize en etkili şekilde böyle geçer. Özellikle solunum veya sindirim sisteminizde iltihap sorunları yaşıyorsanız adaçayını demleyerek iltihaptan kurtulabilirsiniz. Adaçayının iltihap karşıtı özellikleri artrit ve gut hastalığının yanı sıra kalp hastalıklarına ve yüksek tansiyona da sebep olabilen kardiyovasküler sistemde iltihaplanma karşısında da etkilidir. Adaçayının bu faydalı etkilerinin kaynağı içerisinde bulunan flavonoidler ve fenolik asitlerdir. Antioksidan özellikleri gösterir: Kronik ve dejeneratif hastalıklar insanların karşılaştığı en tehlikeli hastalıklardandır. Bu sorunların çoğuna hücresel metabolizmanın tehlikeli yan ürünleri olan serbest radikaller sebep olmaktadır. Adaçayında bulunan rosmarinik asit, luteolin ve apigenin gibi antioksidan bileşenleri serbest radikallerin etkisizleştirilmesinde ve oksidatif stres yaratmasını önlemede yardımcı olur. Alzheimer hastalığını önler: Hafıza ve konsantrasyonu geliştirme özelliği bulunan adaçayı aynı zamanda Alzheimer hastalığı ve bunama gibi ortaya çıkabilecek bilişsel sorunlara karşı da koruma sağlar. Her ne kadar bu alanda yapılan araştırmalar henüz başlangıç aşamalarında olsa da, tedavide bitkisel alternatifler konusunda umut verici sonuçlar alınmasının da yolunu açıyor. Sinir yolaklarının adaçayı özü ve özellikle yağı tarafından uyarılması da ayrıca zihninizin zinde kalmasına yardımcı oluyor. Cilt kremleri: Adaçayında bulunan antimikrobik özellikler, bitkinin topikal krem şeklinde az miktarda kullanılmasıyla bile vücuda deri yoluyla saldıran bakterisel ve viral enteksiyonlara karşı etki sağlayabilir. Hastalıkların vücudumuza genellikle ağız ve burun yoluyla girdiğini düşünürüz ancak deri de yabancı maddelere maruz kalarak geçiş yolu sağlayabilir. İçerisinde adaçayı bulunan bir krem ya da antibakteriyel merhem, hastalıklara karşı fazladan koruma sağlayabilir. Bu krem egzama, sedef hastalığı ve sivilce gibi cilt şikayetlerine karşı da etkili olabilir. Kemik sağlığını iyileştirir: Adaçayının en çok göz ardı edilen özelliklerinden biri içerisinde çok yüksek seviyede bulunan K vitaminidir. Vücut için son derece önemli olan ve birçok besinde bulunmayan K vitamini, kemik yoğunluğunu artırır ve yaşlandıkça bütünlüğünü koruyamayan kemiklerimizi kırılmalara karşı korur. Diyabeti kontrol altında tutar: Adaçayının diğer sağlık konularındaki etkisi tartışmaya açık olsa bile konu diyabet olunca herkes hemfikir: Adaçayında, diyabeti kontrol altında tutmak üzere kullanılan reçeteli ilaçlarda bulunan bazı özler ve kimyasallar bulunuyor. Bu kimyasallar karaciğerde biriken glikozun salgılanmasını düzenler ve baskılanmasını sağlar. Şekerin büyük dalgalanmalar yaratmasını önleyerek tip 2 diyabetin başlamasının önünü keser, ya da en azından durum çoktan ortaya çıkmışsa kontrol altına alınabilmesini sağlar. Sindirime yardımcı olur: Adaçayında bulunan rosmarinik asit mide için iltihap karşıtı bir bileşim olarak spazmı önler. Bunun yanı sıra ishal ve gastrit gibi durumların yaşanma sıklığını da oldukça azaltır. Beslenme düzeninize adaçayı ekleyerek sindirim işlevinizi iyileştirebilir, bağırsaklarınızdaki iltihabı azaltabilirsiniz. Adaçayı her ne kadar yemeklerde ya da çay olarak kullanılsa da bu hiçbir yan etkisinin olmadığı anlamına gelmiyor. Adaçayında bulunan tüjon ve kafur yağları, ağız yoluyla belirli bir miktarda alındığı durumda sinir ya da organ hasarı gibi durumlara yol açabiliyor. Bunun dışında hamile kadınların normalde fazla miktarda adaçayı tüketmesi, fazla tüjon alımı sebebiyle rahim kasılmalarına yol açabilir. Aynı şekilde emziren kadınların yine tüjon içeriğine bağlı olarak öncelikle doktora başvurmaları öneriliyor. Adaçayının yan etkileri arasında hafif sindirim şikayetleri, deride kızarıklık, yüksek ya da düşük tansiyon ve diyabet hastalarında düşük kan şekeri seviyesi vardır. Aynı zamanda adaçayının bazı türlerinin östrojene benzer etkileri de olduğu düşünüldüğünden hormona duyarlı durumları olan kişilerin adaçayı kullanmaması öneriliyor. Adaçayı, yüksek miktarda tüketilmesi durumunda sakinleştiriciler, antikonvülsanlar ve diyabet ilaçları gibi çeşitli ilaçlarla da etkileşime girebilir. Çok fazla miktarda tüketilen adaçayı sara görülen kişilerin kullanmaması gerekmektedir.


Üzülsek mi korksak mı? Evimizde mi kalsak, afet bölgesine mi gitsek? Hangi kuruma bağış yapsak? Bir kez daha neye, kime üzülmemiz ya da koşmamız gerektiğini bilmediğimiz günler yaşıyoruz. Resmi olmasa da ulusal seferberlik halindeyiz aslında. Ancak diğer tüm vatandaşlarımız gibi o bölgede çalışanlarının da etkilenmesine rağmen ayağa kalkıp çok hızlı çalışmaya başlaması gereken bir grup var ki, onlar da yine sağlıkçılar. Üstelik sürecin sadece başında değil, sonrasında bölgenin yeniden yapılanmasına kadar her aşamada olayın içerisinde organize bir şekilde yer alması gereken bir grup. Bu yazıyı da daha önce bu konuda alınan kaynaklardan yararlanarak hazırlamaya çalıştım. Sonrasındaki süreçte herkesin aklında bulunmasını, şu an can pazarı yaşandığı için detay olarak algılanabilecek bazı ayrıntıların atlanmamasını umuyorum. Sağlık personeli kendi ve ailesinin güvenliğini sağladıktan sonra hemen çalıştığı birime giderek, hızlıca bir değerlendirme yapmalı ve olduğu birimin çalışıp çalışılamayacak durumda olduğunu üst mercilere bildirmelidir. Sağlam olan birimlerde ise ek yatak yaratılmaya çalışılmalıdır. Eğer kendi merkezlerinde personel sayısı yeterli ise olay yerlerine triaj ve ilk yardım ekibi gönderilebilir. Ancak sağlam birimlere çok sayıda yararlının da başvuracağı unutulmamalıdır. Acil işler ilk birkaç günde bitiyor ve sonrasında asıl zor olan kısım başlıyor demek yanlış olmaz; su ve besinlerin hijyen durumları, bozulmuş beslenme ve barınma problemleri ile koruyucu sağlık hekimlik hizmetleri devreye giriyor. Hem afetten etkilenmiş hem de yeni yerleşim yerlerinde ortaya çıkacak yeni hastalıkların, salgın boyutuna gelmeden engellenmesi önemlidir. Afete özgü bir aşı olmadığı gibi, rutin aşılarda acele etmeye gerek yoktur. Gelen ilaçların koordinasyonu Çok farklı odaktan gelen ilaçların envanterinin çıkarılması, bölgede ihtiyaç duyulmayanların ihtiyacı olan yerlere gönderilmesi gerekmektedir. Kronik hastalıkların takibi İlaçlarını almaları sağlanmalıdır. Alt yapının tekrar inşaatı beklenmeden rutin sağlık hizmetlerine geri dönmek gerekiyor. Risk grupları oluşturulmalı, bu gruplarda da gebeler, bebekler, kimsesiz kalmış çocuk ve yaşlılar önceliği oluşturmalıdır. Bozulan fiziksel, sosyal ve ekolojik denge ve nüfus değişikliği sonucu farklı bir çevre ortaya çıkar. Oluşan bu yeni çevreye uygun bir davranış şekli geliştirilmez ise epidemilerin ortaya çıkması kaçınılmazdır. Düzgün konut, temiz su sağlanması ve kanalizasyon gibi sağlık durumunu direkt olarak etkileyen alt yapının büyük hasar görmesi, sağlık durumunu etkileyecek en önemli sorundur. Depremden sonra yeniden oluşturulacak yerleşim planlarına, planlama aşamasında Sağlık Bakanlığı'nın katılımı sağlanmalıdır. Toksik kimyasallar: Kimyasal maddenin türü ve yayıldığı yere göre özel önlemler alınması gerekir. Radyoaktif maddeler: Nükleer enerji kullanan tesislerinin veya atık depolarının olduğu yerlerde afet durumunda büyük veya küçük ölçekli radyasyon kaçağı olabilir, kontrol edilmesi gerekir. Petrol ve petrol ürünleri: Borular, tanklar ve rafinerilerden çevreye sızması mümkün olabilir. Yayıldığı yere göre gerekli önlemlerin alınması gerekir. Vektör ve diğer hayvanların kontrolü: Vektör üreme yerlerinin kontrolü ve başıboş kalabilen hayvanların bakımı dikkat edilmesi gereken bir husustur. Enkazların kaldırılması: Ülkemizde maalesef, özen gösterilmeden, hızlıca yapılmaktadır. Ancak yapılması gereken, bunları bir merkezde toplamak ve ekonomiye geri kazandırmaktır. Çimento ve demir gibi inşaat malzemelerinin çevreye önemli bir zararı bulunmamaktadır, ancak badana ve boyada kullanılan maddeleri olabildiğince ayırmak gerekir. Bireylerin ruh sağlığı: Afetlerde ruh sağlığı önemlidir, çünkü afet anında, korku, kaygı, izolasyon gibi ruhsal rahatsızlıklar ortaya çıkabilir. Mağdurlara, erken dönemde psikiyatrist, psikolog ve sosyal gönüllülerden oluşan bir ekiple destek vermek gerekmektedir. Sağlık yönetimi, diğer sektörlerle iyi bir iletişim kurmayı gerektiriyor. Bu iletişim, afet öncesinde ne kadar iyi kurulmuşsa afet o kadar iyi yönetiliyor. Sahada çalışan sağlık personelinin bilgi ve tecrübesi ise tüm çabaya ışık tutuyor. Gözümüz, kulağımız, kalbimiz bölgede. Umarız tekrarlanmaz. Hepimize geçmiş olsun.


Bilim insanları yeni bir araştırmada mikrobiyom olarak adlandırılan ve bizlerle beraber yaşayan bu canlıların sağlığımız hakkında söyleyecek birkaç sözü olduğunu tespit etti. Aslına bakılırsa son 5 yıla kadar bilim insanları insan vücudunda yaşayan bakterilerin sadece çok küçük bir kısmı hakkında bilgi sahibi olabiliyordu. Çünkü mikrobiyomun %80'i laboratuvar şartlarında yetiştirilemiyor ve sadece insan vücudunda yaşayabildikleri için araştırma yapmak mümkün olmuyordu. Ancak DNA analizi yaygınlaştıktan sonra bilim camiası insanlardan alınan bakterileri tanımlayabildi ve araştırmalar hız kazandı. Şimdi ise yapılan araştırmalar pankreas ve yemek borusu kanserleri ile ağıziçi mikrobiyomu arasında bir bağlantı olduğunu gösteriyor. Açıkçası tüm insanlar temelde 5 ana bakteri grubunu paylaşıyor. Ancak bu 5 bakteri grubu insandan insana farklılık gösteriyor; oranlar kişiden kişiye değişiyor. Araştırmacılar da bu farklılığın kanser üzerinde etkili olup olmadığını merak etti. Sonuçlar ise şaşırtıcıydı. Örneğin ağızlarında Porphyromonas gingivalis isimli bakteriden zengin bir mikrobiyoma sahip olanlar, bu bakteriden fakir mikrobiyomu olanlara göre pankreas kanserine %60 daha yatkınlar. Aggregatibacter actinomycetemcomitans isimli bakteri ise pankreas kanseri riskini 2 katına çıkarıyor! Pankreas kanseri maalesef erken teşhisi çok zor olan ve bu yüzden oldukça ölümcül seyreden ciddi bir hastalıktır. Dolayısıyla erken tanıyı kolaylaştıracak bu tip yöntemler gelecek açısından umut vaat eden çalışmalardır. Belki bir gün sadece ağız mikrobiyomuna bakarak kanseri tanıyabileceğiz. Benzer bir etki yemek borusu kanserinde de görülmekte. Yemek borusu kanseri olan kişiler sağlıklı insanlara göre ağızlarında çok daha düşük seviyelerde Proteobakteri' ye sahipler. Bazı bakterilerin fazla olması kanser için yol göstericiyken bazılarının eksikliği tanıda yardımcı olabiliyor. Ancak her iki kanserde de tavuk-yumurta ilişkisi mevcut. Yani araştırmacılar bu bakterilerdeki değişimin mi kansere yol açtığını yoksa vücuttaki değişimlerin mi bu bakteriler üzerinde etkili olduğunu açığa kavuşturmak için ileri çalışmalara ihtiyaç duyduklarını söylüyorlar. Daha önce yapılan hayvan deneylerinde ağızdaki bakterilerin vücuda yayılabileceği ve vücudun çeşitli bölgelerindeki alıcılarla hücrelerde kanser oluşumuna neden olduğu görüldü. Ayrıca sigara ve alkol gibi diğer etkenler de bu durumun oluşmasında rol oynayabilir. Her ikisi de ağızdaki mikrobiyomu değiştirebildiği gibi yemek borusu ve pankreas kanserleri için başlı başına risk etkenidir. Örneğin sigara içicilerinin ağızlarındaki Proteobakteriler, içmeyenlere göre daha düşük seviyededir. Eğer sigara bırakılırsa yıllar içerinde bu bakteriler kendilerini yeniler ve sayılarını artırırlar. Dahası günde iki kadehten fazla alkol alanların ağızlarındaki Lactobacillus bakterileri daha düşük seviyede. Lactobacillus, probiyotiklerin de içerisinde bulunan yararlı ve bizlere arkadaş bir bakteridir. Araştırmalar bizlere neler gösterecek bilemiyoruz, ancak insan vücudunda keşfedilmeyi bekleyen gizemler olduğu aşikar.


Bakterilere karşı bakterilerle müdahale etmek mümkün. Kısa bir süre önce gerçekleştirilen bir meta analize göre probiyotik alımı, ağız florası üzerinde olumlu bir etki yaparak, anaerobik bozunma süreçleriyle ortaya çıkan kötü kokulu bileşiklerin üretimini kısıtlıyor. Tıp dilinde halitosis olarak isimlendirilen ağız kokusu, insanların aşağı yukarı üçte birinde görülür. Ağız kokusu yüzde 85-90 oranında dilin üzerindeki, diş taşı, diş eti veya dişlerin arasındaki bakterilerin etkinlikleriyle oluşur. Bu mikroplar yiyecek artıklarını ve diğer organik maddeleri indirgerken, kükürt içerikli bileşikler üretir. Yetersiz ağız temizliği, periodontitis ve sigara içimi ağız kokusunu tetikleyen faktörlerin başında gelir. Dilin ve dişlerin düzenli olarak fırçalanması veya profesyonel diş temizliği gibi önlemlerle ağız kokusu sadece geçici olarak yok edilebiliyor. Antibakteriyel gargara gibi kimyasal maddelerle de ağızdaki baterilerle mücadele etmek mümkün, ancak bunlar yararlı bakteri sayısını da azaltır. Son olarak gerçekleştirilen bir meta analiz sonucunda probiyotiğin daha kalıcı bir çözüm olabileceği ortaya çıktı. Fikir şöyleydi; Lactobacillus salivarius, L.reuteri veya Streptococcus salivarius, veyahut da Weissella cibaria gibi yararlı bakteriler sakız veya pastil şeklinde alınabilir. Bu bakteriler yoğurt, ekşi maya, turşu ve diğer fermente yiyeceklerde bulunur. Probiyotik ağız boşluğunda kötü kokulu bileşikleri üreten mikropları yok edecektir. Bunun gerçekten işleyip, işlemediğini Sichuan Üniversitesi'nde Nengwen Huang ile çalışan ekip inceledi. Araştırmacılar ilk önce yedi araştırmanın sonuçlarını değerlendirdiler. Bu araştırmaya katılanların bir kısmı ağız kokusuna karşı günde bir ila iki kez probiyotik bir ilaç alırken diğer bir kısmı da plasebo aldı. Probiyotiğin etkisi solukla dışarı verilen havadaki kükürt bileşiklerinin yoğunluğuna ve sübjektif kokuya göre belirlendi. Araştırmacılar ayrıca dil ve diş plaklarını da değerlendirdiler. Sonuca göre probiyotik alımı, ağız kokusuna karşı oldukça iyi bir etki yapıyor. Sübjektif olarak algılanabilir ağız kokusu, probiyotik grubunda hem kısa vadede hem de uzun vadede yüzde elli oranında azaldı. Dışarı verilen solukta, objektif olarak da ölçülebilen kötü kokulu kükürt bileşikleri de azaldı. Bu azalma özellikle de yüzde 73 oranında eksilen, hidrojen sülfürde kendini gösterdi. Sonuçlar probiyotik tedavinin, ağız kokusunu gidereceğini gösteriyor. Olumlu etki, probiyotiklerin ağız florası üzerinde olumlu etki yaparak, kötü kokulu kükürt bileşiklerini üreten indirgeme süreçlerini önlemesine dayanıyor. Probiyotikler her ne kadar uzun vadeli etki yapıyorsa da sonuçların doğrulanması için daha ayrıntılı ve randomize klinik çalışmalara ihtiyaç var.