Yüksek ateş, eklem ağrıları ve öksürük; çevremizde çok sayıda grip hastası var. Özellikle de soğuk geçen Ocak ve Mart aylarında grip virüsleri insanlara kolayca bulaşabiliyor. Tüm grip hastalıklarının yarısından fazlası bu dönemde ortaya çıkıyor. Peki ama neden? Kış aylarında kapalı mekanlarda daha fazla vakit geçiriyoruz; bu da bulaş riskini arttırıyor. Öte yandan virüsler soğuk burunda daha iyi çoğalabiliyorlar. Çünkü düşük sıcaklıklar bağışıklık yanıtımızı zayıflatıyorlar. Soğuk dışında başka çevre faktörlerinin de grip riskinde etkili olup olmadığını öğrenmek isteyen Alman bilim insanları, dört milyon kişiyi kapsayan ve 2010-2108 arasındaki yılları kapsayan bir kohort araştırması gerçekleştirdiler. Araştırmacılar bu zaman zarfında sıcaklık, yağış, UV-ışını ve ince toz yoğunluğu gibi çeşitli çevre koşullarının, grip vakalarıyla bağlantısını analiz ettiler. Sonuçlara göre soğuk hava gerçekten de gribin en büyük risk faktörü ama bunu hemen ardından ince toz yoğunluğu takip ediyor. En yüksek ince toz yoğunluğunun ölçüldüğü bölgelerde grip riski iki misli fazla. Araştırmada incelenen vakalarda, ince toza bağlı grip oranı 100.000 kişiden 300-500 arasında değişiyor. İnce toz partikülleri iltihap reaksiyonlarını harekete geçirerek solunum yollarında kronik hasarlara yol açarak enfeksiyonu tetikleyebiliyorlar. Bu etkinin ortaya çıkabilmesi için de bütün bir anayolun üzerinde bulunmak zorunda değiliz, nitekim iç mekanlarda da ısınma, yemek pişirme ve lazer yazıcı kullanım gibi etkinliklere ince toz ortaya çıkıyor. Dahası açık havadaki ince toz, virüs partiküllerini stabilize edebiliyor. Virüsler böylece toz partiküllerine ve havada asılı parçacıklara yapışıyorlar. Bu da onları UV ışığına karşı daha dirençli hale getirmekte. Oysa UV ışını normalde virüsleri etkisiz hale getirmektedir. Soğuk hava ve ince toz yoğunluğu dışında yağış miktarı da orta dereceli bir risk faktörü. Yağışlı havalar 100.000 vakadan 200'ünde sorumlu oluyorlar.


İnsan vücudunun yaklaşık %20'si proteinden oluşur. Vücut, proteini depolamadığı için her gün yeterli miktarda protein almak gerekir. Proteini bitkilerden ve hayvansal ürünlerden alabilirsiniz. Bazı insanlar proteinin hangi kaynaktan alındığının önemli olmadığını ileri sürerken, başkaları bitkisel proteinin hayvansal proteinden daha üstün olduğunu söyler. Bu yazıda, hayvansal proteinle bitkisel protein, birbirlerine göre üstünlükleri ve eksiklikleri açısından karşılaştırılıyor. Proteinler ve amino asitler vücuttaki neredeyse bütün metabolik süreçlerde kullanılır. Ancak farklı proteinler, içerdikleri amino asit tipleri açısından farklılık gösterebilir. Hayvansal proteinler ihtiyacımız olan amino asitleri dengeli biçimde içerirken, bazı bitkisel proteinlerde belirli amino asitler düşük oranda bulunur. Örneğin temel bitkisel proteinlerde metiyonin, triptofan, lisin ve izolesin düşük miktarda bulunur. İnsan vücudunun protein oluşturmak için kullandığı toplamda yaklaşık 20 amino asit bulunur. Esansiyel amino asitler vücudun kendi kendine üretemediği ve beslenme yoluyla alınması gereken amino asitlerdir ve 8 tanedir. Genellikle yaşamın yapı taşları olarak adlandırılırlar. Organların sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi için kritik bir öneme sahiptirler. 8 Esansiyel amino asit şunlardır: fenilanin, valin, lösin, izolosin, lisin, treonin, triptofan ve metiyonindir. Sağlıklı bir yaşam için vücudumuzun esansiyel amino asitlere tam ve doğru oranlarda ihtiyacı vardır. Et, balık, tavuk eti ve süt ürünleri gibi hayvansal proteinler vücudumuzda bulunan proteinlere benzer. Bunlar tam bir protein kaynağı olarak değerlendirilir, çünkü tüm esansiyel amino asitleri içerir. Oysa fasulye, mercimek ve fındık gibi bitkisel proteinler tam değildir; esansiyel amino asitlerin bir veya birkaçını içermezler. B12 vitamini: B12 vitamini genellikle balık, kırmızı et, kümes hayvanları eti ve süt ürünlerinde bulunur. Hayvansal ürün yemeyen birçok insanda B12 eksikliği görülmektedir. D vitamini: D vitamini yalnızca yağlı balıklarda, yumurtada ve süt ürünlerinde bulunur. Bazı bitkilerde de D vitamini bulunsa da hayvansal ürünlerde bulunan D vitamini vücudumuz tarafından daha kolay kullanılabilmektedir. DHA: Docosahexaenoic asit, yağlı balıklarda bulunan esansiyel bir omega-3 yağıdır. Beyin sağlığı için çok önemli olan bu bileşenin bitkisel kaynaklardan elde edilmesi çok zordur. Heme-demir: Heme-demir ette, özellikle de kırmızı ette bulunur. Bitkisel besinlerde bulunan non-heme demire göre vücudumuz tarafından daha kolay emilir. Çinko: Çinko özellikle hayvansal protein kaynaklarında bulunur. Ayrıca hayvansal protein kaynaklarından alınan çinkonun emilimi ve kullanımı daha kolaydır. Elbette bitkilerde bulunan, fakat hayvansal besinlerde eksik olan birçok besin maddesi de bulunur. Bu nedenle iki besin türünü de dengeli şekilde tüketmek, ihtiyacınız olan bütün besin maddelerini almak açısından daha faydalıdır. Kırmızı et yüksek kaliteli bir protein kaynağıdır. Ancak birçok araştırma, kırmızı et tüketiminin kalp hastalığı, beyin kanaması ve erken ölüm riskini artırdığını ortaya koyuyor. Ancak ileri araştırmalarda sorunun bütün kırmızı et türlerinden ziyade, işlenmiş kırmızı etten kaynaklandığı görüldü. Geniş katılımlı bir başka çalışmada ise işlenmiş kırmızı etin ölüm riskini artırdığı, işlenmemiş kırmızı etin ise bu konuda herhangi bir etkisinin olmadığı gözlendi. Bunun yanı sıra 20 araştırmanın sonuçlarının birleştirildiği bir meta analizde işlenmiş kırmızı etin kalp hastalıkları ve diyabet riskini artırdığı görüldü. Bu incelemede de işlenmemiş kırmızı etle ilgili herhangi bir bağlantı gözlemlenmedi. Vejetaryen beslenme düzenlerinin daha düşük kilonun yanı sıra düşük kolesterol ve tansiyon değerlerine yol açması gibi yararları olduğu biliniyor. Aynı zamanda bu kişilerin vejetaryen olmayan kişilere göre beyin kanaması, kanser ya da kalp hastalıklarından ölme riskinin de daha düşük olduğu gözlemlendi. Bitkisel protein ağırlıklı beslenme düzenlerinin daha sağlıklı bir yaşam sürdürmenize yol açması, yalnızca hayvansal proteinlerden uzak durmakla açıklanamaz. Unutulmaması gereken noktalardan biri de vejetaryen beslenme düzenine ayak uyduran kişilerin genel nüfusa oranla sağlık konusunda daha bilinçli olmasıdır. Yani vejetaryen beslenme düzenlerinin sağlığa daha faydalı olması, daha sağlıklı bir yaşam tarzından kaynaklanıyor olabilir. The Nurses' Health araştırmasında kümes hayvanı etinin, balığın ve düşük yağlı süt ürünlerinin kalp hastalıkları riskini azalttığı gözlemlendi. Düzenli olarak balık yiyen insanların kalp krizi, beyin kanaması ve kalp hastalığından ölme riskinin de daha az olduğu görüldü. 40.000'den fazla erkeğin katıldığı bir başka araştırmada haftada bir ya da daha fazla öğün balık yemenin kalp hastalığı riskini %15 oranında azalttığı görüldü. Bunun yanı sıra yumurta yemenin de kolesterol seviyelerinde düzelmeye yol açtığı ve kilo kaybına yardımcı olduğu gözlemlendi. Yapılan bir araştırmada kahvaltıda ekmek yerine yumurta yiyen deneklerin kendini daha tok hissettiği ve gün içerisinde daha az yediği görüldü. Son olarak, hayvansal proteinin yaşla birlikte ortaya çıkan kas kaybını azalttığı saptandı.


Yeni bir araştırma, tüm dünyada fast food olarak bilinen, büfe ve lokantalarda hemen tüketmek ya da paket yapılmak üzere satışa sunulan ekmek arası döner, hamburger, pizza gibi hazır yiyeceklerin, ftalatlar adıyla bilinen zararlı kimyasalları da içerdiğini ve insanların uzun vadede buna bağlı olarak sağlık sorunları yaşayabileceğini ortaya koyuyor. Northwell Health adlı New York merkezli çevresel bir sağlık ağının başkanı olan Dr. Kenneth Spaeth, plastik ürünlerde yaygın bir biçimde kullanılan ftalatlarla karşı karşıya kaldıkları miktarı azaltmak isteyenler için bir çözüm yolunun bu tür hazır yiyecekleri olabildiğince az miktarda tüketmek olduğuna dikkat çekiyor. Ftalatlarla ilgili bu son araştırmada yer almayan Spaeth, Öncelikle, başta obezlik olmak üzere, hazır yiyeceklerden kaçınmamızı gerektiren sağlıkla ilgili çok ciddi nedenler olduğunu düşünüyorum. Bu çalışmada hazır yiyeceklerle ilintili olarak ftalatlar konusunda elde edilen bulgular da bu yiyeceklerden kesinlikle kaçınmamızı gerektirecek ek bir neden oluşturuyor diyor. Environmental Health Studies dergisinde yayımlanan araştırma kapsamında George Washington Üniversitesi kamu sağlığı uzmanları, ulusal bir sağlık araştırmasına katılarak, bir önceki gün tükettikleri hazır yemek miktarının da aralarında yer aldığı, beslenme düzenleriyle ilgili soruları yanıtlayan 8800'ü aşkın kişiden elde edilen verileri incelediler. Uzmanlar ayrıca, katılımcılardan alınan idrar örneklerinin çözümlenmesi sonucunda iki ftalat türünden ortaya çıkan ürünleri de araştırdılar. Sonuçlara göre, bir önceki gün hazır yemekleri en çok tüketen kişilerde ftalat metabolitleri düzeyleri ötekilere kıyasla %24-40 oranında daha yüksek. Ftalatlarla karşı karşıya kalmanın erişkinlerde üremeyle ilgili sorunlar, çocuklarda daha düşük IQ düzeyi ve daha çok sayıda ciddi sağlık sorunlarıyla ilintili olduğunun daha önceki araştırmalarla kanıtlandığından yola çıkan Spaeth, bu verilerin son derece kaygı verici olduğuna dikkat çekiyor. Önceki araştırmaların ftalatların çok farklı kaynaklardan gelebileceğini ortaya koymasına ve ABD'de insanların %98'inde bu kimyasalların algılanabilir düzeylerine tanık olunmasına karşın, bu son bulguların hazır yemeklerin ftalatlar açısından ciddi bir kaynak. Araştırma hazır yemekleri tüketenlerin ftalatlarla karşı karşıya gelmelerine en çok katkıda bulunan yiyecekler -ekmek, makarna, pizza, dürüm, pilav ve eriştenin de aralarında yer aldığı- et ve tahıl ürünleri. Ftalatlar hazır yiyeceklerin bu kimyasalı içeren plastik ambalajlarda sunulması ya da PVC ile kaplı olması durumunda yiyeceklere karışabiliyor. Araştırmacılara göre hazır yemekler sunan büfe ve lokantalarda çalışanların kullandıkları plastik eldivenler de ftalatlar açısından bir kaynak oluşturabilir. Kozmetik ve kişisel bakım ürünlerinin yanı sıra işlenmiş yiyeceklerin de aralarında olduğu, tüketim ürünlerinin büyük bir çoğunluğu ftalatlar içerdiklerinden, bu kimyasallardan tümden uzak durmanın neredeyse olanaksız.


Şeker ve yağ beyni kandırıp açlık duygusunu körüklüyor. Besin değeri düşük abur cubur yiyecekler beynin açlık denetimiyle ilgili düzeneğini altüst ederek iştahın aşırı düzeyde açılmasına neden oluyor. Pek çok insan yıllardır aşırı kiloyla boğuşuyor. Özellikle de ekmek, makarna, asitli içecekler, kurabiye ve dondurmadan - hele hele de o badem ve çikolata parçacıklı olanından - uzak durma konusunda epey zorlanan birçok kişi var. Yaşamı sürdürmek için değil de, keyif almak için yemek hiç de yeni bir olgu değil. Ne var ki, bilim insanları, başta yağlı ve şekerli yiyecekler olmak üzere, kimi besinlerin gerçekte beynin kimyasını değiştirip insanlarda aşırı yeme dürtüsü uyandırdığını yeni yeni kavramaya başladılar. Bilim çevrelerinde bu türde bir açlık hedonik açlık gibi yeni türetilmiş terimlerle tanımlanıyor. Bu durum, biyolojik açıdan öyle bir gereksinim olmadığında bile duyulan güçlü bir açlık duygusu olarak tanımlanıyor ve hedonik açlığın son dönemlerde, tüm gelişmiş ülkelerde obezliğin tırmanmasına katkıda bulunan en önemli unsur olduğu görüşü yaygınlaştı. Hedonik açlık terimini 2007 yılında türeten Drexel Üniversitesi ruhbilim uzmanlarından Michael Lowe, Açlık ve kilo alma konusunun aydınlığa kavuşturulmasında şimdilerde daha çok haz odaklı yeni bir yaklaşımdan yararlanılıyor. İnsanların gereksinimlerinin çok ötesinde yemeleri en leziz yiyecekleri tüketmelerinden kaynaklanıyor olabilir. Bu yaklaşımın obezliğe çözüm getirilmesi konusunda şimdiden etkili olduğunu düşünüyorum" diyor. Lowe, kişinin aşırı yemesi, bedenin kalorileri yakma yeteneğinden yoksun olmasından mı, yoksa şiddetli bir arzudan mı kaynaklandığını belirlemek hasta için en uygun ilaçların ve davranışsal sağaltım yöntemlerinin seçilmesine yardımcı olur, diyor. Benzer biçimde, mide ve bağırsaklardaki hücreler yiyeceğin varlığını saptadıklarında kolesistokinin ve peptit YY gibi açlığı bastırmaya yarayan çeşitli hormonlar salgılarlar. Bu hormonlar ya hipotalamusa ulaşarak, ya da doğrudan akciğer-mide sınırını devinime geçirerek etkili olurlar. Oysa mide boş olduğunda ve kandaki şeker düzeyleri düştüğünde salgılanan girelin hormonu hipotalamusta tam tersi bir etki yaratarak açlık duygusunu körükler. Ne var ki, 1990'ların sonlarında beyin taramaları ve kemirgenler üzerinde yapılan deneyler haz almak için yeme sürecinin ardında yatan ikinci bir dirimsel yolağın ipuçlarını gözler önüne sermeye başladılar. Metabolik açlıkta etkili olan hormonların birçoğu görünürde bu ikinci yolağı da etkiliyor, ancak sonuçta beynin ödül devresi olarak bilinen tümden farklı bir bölgesini devinime geçiriyordu. Bu karmaşık sinirsel şeritler ağı genelde bağımlılık yaratan maddeler ve son dönemlerde de patolojik kumar bağlamında incelenmekteydi. Şimdilerde aşırı tatlı ya da yağlı besinler, beynin ödül devresini tıpkı kokain ya da patolojik kumar gibi ele geçirdi. Evrimsel geçmişimizin büyük bir bölümünde kalori açısından yoğun bu tür yiyecekler son derece enderdi ve özellikle dar zamanlarda insanlara yaşamda kalabilmeleri için gerekli besinleri sağlıyorlardı. O dönemlerde ulaşılabildiğinde tatlı ve yağlı yiyeceklerle beslenmek yaşamın sürdürülmesi açısından gerekliydi. Ucuz ve bol kalori içeren yiyeceklerle dolup taşan günümüz toplumunda bu içgüdü insanlarda ters bir tepki yarattığından artık insanlar kilo almamak için bu tür besinlerden kaçınmak zorunda kalıyorlar. Araştırmalara göre, beynin tatlı ve yağlı yiyecekleri görmek bile beynin ödül devresini devinime geçirmeye yetiyor. Bu yiyecekler dile değer değmez tat alıcıları beynin çeşitli bölgelerine sinyaller gönderiyor ve bunlar da dopamin adlı sinirsel kimyasalları devinime geçiriyorlar. Sonuçta yoğun bir haz duygusu uyanıyor. Lezzetli yiyeceklerin tüketilmesi sıklıkla beynin dopamine doymasına ve sonunda duyarlığını yitirerek bu kimyasalı algılayıp ona tepki veren hücresel alıcı sayısının azalmasına neden oluyor. Sonuçta, aşırı yiyenlerin beyinleri önceleri daha az miktarlarla ulaştıkları haz eşiğine ulaşmak için daha çok tatlı ve yağlı yiyeceklere gereksinim duymaya başlıyorlar. Bu kişiler, gerçekte, kendilerini mutlu hissetmek için aşırı yemek yemeyi sürdürüyor olabilirler. 2007-2011 yılları arasında yapılan bir dizi araştırma kapsamında İsveç Gothenburg Üniversitesi uzmanları midenin salgıladığı açlık hormonunun beynin ödül devresinde salgılanan dopamin miktarını arttırdığına tanık oldu. Bu hormonun sinir hücrelerine ilişmelerini önleyen ilaçlar obezlerde öncelikle aşırı yemeyi önlüyor. Normal koşullarda leptin ve ensülin, dopamin salımının bastırılmasına ve öğün sırasında haz duygusunun azalmasına neden olur. Gelgelelim, kemirgenler üzerinde yapılan araştırmalar bedende yağlı doku miktarı arttıkça beynin bu hormonlara tepki vermeyecek duruma geldiğini gösteriyor. Böylelikle, sürekli yemek, haz eşiğindeki yükselme sürerken bile beynin dopaminle dolmasına neden oluyor. Midenin, ya doku alınarak ya da organın sıkıştırılması suretiyle, küçültüldüğü bu uygulama, obezler için son bir çözüm olarak değerlendiriliyor. İşlemin uygulanmasını izleyen bir ay içinde hastalar genelde daha az açlık duyuyor ve şekerli yağlı yiyeceklerin albenisine artık kapılmıyor. Bu durum bir olasılıkla küçülen midenin artık eskisinden daha az miktarda hormon üretmesinden kaynaklanıyor. Son dönemlerde yapılan beyin taramaları bastırılan açlık duygusunun sinir devrelerindeki değişimlerin bir yansıması olduğunu ortaya koyuyor. Ameliyat sonrasında beynin ödül devresi albenili yiyeceklerle ilgili görüntü ve sözcüklere çok daha güçsüz bir tepki veriyor ve çok daha düşük miktarlarda dopamine yeniden duyarlı duruma gelerek tokluk duygusu yaratıyor. Kimi araştırmalar bariatrik cerrahi sonrasında açlığı körükleyici girelin hormonunun daha düşük düzeylerde salgılandığını, buna karşılık iştahı bastırıcı peptit YY düzeylerinde bir artış meydana geldiğini ortaya koyuyor. Uzmanlar uzun erimde bariatrik cerrahinin etkilerine benzer etkilere ilaçlarla da ulaşılabileceğine inanıyorlar. Bu arada kimi araştırmacılar elde edilen bulgulardan yola çıkarak obezliğin, kimi zaman birbirleriyle çakışan, en az iki farklı biçimi olduğunu öne sürüyorlar: metabolik ve hedonik. Birçok kişinin hedonik obezlikten yakındığını düşünen uzmanlar, haz duygusunun körüklediği açlığı bastırmak amacıyla Victoza adlı ilacı öneriyor. Obezlik, bedenin dengeli bir kiloda kalabilme yetisindeki bir bozukluktan kaynaklanıyorsa, hipotalamusu hedef alan ilaçların çok daha yararlı olacağı düşünülüyor. Dr. Lowe ise, davranışlarda değişiklik yaratan yaklaşımlara odaklanarak, bu kişilere öz denetimin öğretilebileceğini savunuyor. Bu yaklaşımda asıl sorunun yiyeceklerin kendisinden kaynaklandığı görüşü temel alınıyor. Lezzetli yiyecekler kimi insanların ödül devresinde öylesine yoğun bir tepki uyandırıyor ve bu kişilerin dirimsel yapısında öylesine çarpıcı bir değişiklik yaratıyor ki, kişinin istenci çevresindeki yiyeceklere karşı koymasına yetmiyor. Bu yüzden Lowe, besin ortamını yeniden oluşturmak gerektiğine inanıyor. Bu da yağlı, aşırı tatlı yiyeceklerin öncelikle eve sokulmaması ve bu tür yiyeceklerin sunulduğu ortamlardan olabildiğince uzak durulması anlamına geliyor.


Tehlikelerle dolu bir dünyada, olabilecek en kötü şeyi beklemenin hayatta kalma olasılığını ciddi oranda arttırmış olduğu da bir gerçek. Öyle ki, düşünce biçimimizdeki olumsuzluğa yatkınlığın evrilmiş bir davranış olduğu söylenebilir. Beyinlerimiz bu olumsuzluğa daha yatkın olma doğrultusunda işlemeyi sürdürüyor. Geniş kapsamlı ruhsal olgulardan elde edilen çeşitli türlerde kanıtlar kötünün genelde iyiden daha güçlü olduğuna işaret ediyor. Ne yazık ki, olumsuzluğa yatkınlık düşmanlardan korunmamız açısından etkili olmakla birlikte, doğuştan edindiğimiz bu özellik günümüz dünyasında sağlıklı kararlar alma konusunda görünürde pek de etkili olamıyor. Günümüzde bir hayvana yem olmamız çok daha düşük bir olasılık, ancak yaşam biçimleriyle ilgili sağlıksız kararlar yüzünden kronik hastalıklar giderek tüm dünyada ölümcül bir etki yaratıyorlar. Kişiye kalp hastalığı, kanser, solunum sistemi hastalığı, ya da şeker gibi ciddi bir hastalık tanısı konduğunda, bunun o kişinin davranış biçiminde değişikliğe gitmesini gerektirecek yeterince etkili bir neden olduğunu düşünebilirsiniz. Bilim insanları, 2012 yılında, 17 bin 276 kişi ile ilgili verilerin temel alındığı bir çalışma kapsamında bu konuyu ele aldılar. Araştırmanın odağını oluşturan ilk konu, ciddi bir hastalık tanısının konmasından önce ve sonra hastaların sergiledikleri davranış biçimleriydi. 12 yıllık bir zaman dilimini içeren verileri incelemeden geçiren araştırmacılar, insanların -kronik bir hastalık tanısı konduğunda bile- yaşam biçimleriyle ilgili davranışlarında çok ender olarak olumlu değişiklikler yaptıklarına tanık oldular. Duygusal zeka ve davranış değişikliği konularında uzman olan Dr. Richard Boyatzis ile meslektaşı Dr. Anthony Jack, 2013 yılında yaptıkları bir araştırmada, birbirlerinin karşıtı olan yaşam koçluğu ve akıl hocalığı yöntemlerini değerlendirdiler. Araştırmacılar denekleri iki gruba ayırdılar. Deneklerin her biriyle 'yaşam koçluğu' ve başarma gücü gibi konularla ilintili 30 dakikalık söyleşiler yapıldı. Ancak söyleşileri yürüten yaşam koçları bu süreçte birbirlerinin karşıtı iki yöntemden yararlandılar. Birinci gruba, deneklerin karşı karşıya geldikleri sorun ve güçlüklere odaklanan sorular soruldu ve çözümlerin belirlenmesi için de öncelikle sorun çözme yöntemleri vurgulandı. Bu yöntemde genelde başka insanların beklentileri, güçsüzlükleri, yükümlülükleri ve korkularıyla ilintili konular gündeme getirilmekteydi. İkinci gruba da, deneklerin gelecekle ilgili olumlu düşünceler beslemelerini sağlayacak, söz gelimi, 10 yıl içinde yaşamlarında ne gibi değişiklikler olmasını arzu ettikleri türünde sorular soruldu. Bu sorular deneklerin ileriye yönelik görüşlerini çok daha ayrıntılı bir biçimde ortaya koymaktaydı. Dr. Boyatzis, ikinci gruba uygulanan ve öngörü, umut, beklenti gibi kavramların vurgulandığı yaklaşımı Olumlu Duygusal Çekicilik temeline dayalı bir yaşam koçluğu ve akıl hocalığı olarak tanımlıyor ve bu yaklaşımın birinci gruba uygulanan Olumsuz Duygusal Çekicilik temeline dayalı yaklaşımın tümden karşıtı olduğunu belirtiyor. Dr. Boyatzis, Yaşamda ayakta kalabilmek için olumsuza, başarılı olmak için de olumluya odaklanmak gerekiyor diyor. Gelecekle ilgili olarak olumlu bir düşünceye sahip olmamızı sağlayan, ilgiyi olasılıklara ve beklentilere çekmeye çalışan yaşam koçluğu ve akıl hocalığı yöntemlerinin davranışsal değişiklikleri körüklediği ve umut edilen hedefe ulaşma olasılığını arttırdığı görülüyor. Ne var ki, bu durum sorunları tümden görmezden gelmek gerektiği anlamına gelmiyor. Tam tersine, zorlu bir iş ya da olanak konusunda düşünmeye başladığınızda öncelikle çıkış noktasının ne olacağına karar verin. İşe sorun ve tehlikeleri sıralayarak mı başlayacaksınız, yoksa bir an durup düşünecek ve olumsuzluk eğiliminize bilinçli bir biçimde meydan okuyup çok daha olumlu bir gelecek düşüncesiyle mi yola koyulacaksınız? Bilimsel araştırmalardan elde edilen kanıtlar, bir aslanla karşı karşıya kalmadığınız sürece, insanların öğrenip gelişmelerinde ve başarıya ulaşmalarında en etkili yaklaşımın bu olduğuna işaret ediyor.


Yararları saymakla bitmeyen soğan, bol miktarda C vitamini, sülfirik bileşimler, flavonoid ve bitki kökenli kimyasallar içerir. Güçlü bir antioksidan görevi gören soğan pek çok kanser türünün önlenmesinde, kalp sağlığının korunmasında, kan şekerinin düşürülmesinde, idrar yolları enfeksiyonlarının giderilmesinde ve daha pek çok sağlık sorununda yarar sağlar. Soğanda bulunan önemli flavonoidlerden biri de kuersetindir. Parkinson hastalığı, kardiyovasküler hastalıklar ve beyin kanaması riskini azalttığı düşünülen flavonoidler birçok meyve ve sebzedeki pigmentlerden sorumludur. Kuersetin, kanser riskini azalttığı düşünülen antioksidan gibi görev görür. Teksas'taki Beslenme ve Diyetetik Akademisi sözcüsü Angela Lemond, kuersetinin kalp sağlığına da faydalı olduğunu, ancak bu konuda ileri araştırma yapılması gerektiğini belirtti. Maryland Üniversitesi Tıp Merkezi uzmanları kuersetinin, idrar yolları enfeksiyonu belirtilerinin azaltılmasında, prostat sağlığının korunmasında ve tansiyonun düşürülmesinde de faydalı olduğuna dikkat çekiyor. Soğanda bulunan diğer bitki kökenli kimyasallar disülfür, trisülfür, cepaene ve vinyldithiin'dir. Amerikan Soğan Birliği'ne göre bu kimyasallar sağlığın korunmasına yardımcı olduğu gibi kanser ve mikropla mücadelede de etkindir. Phytotherapy Research dergisinde 2002 yılında yayınlanan bir rapora göre, yemeklerde yaygın olarak kullanıldığından soğan, insan beslenmesindeki en önemli antioksidan kaynağıdır. Soğana tat ve aroma veren de yüksek seviyedeki antioksidanlardır. Soğandaki sülfürler, önemli amino asitler içerir. Amino asitler, proteinin temel yapı taşıdır . Sülfür, vücudumuzda protein sentezine ve hücre yapılarının oluşmasına yardımcı olan en yaygın minerallerdir. Soğanın kalorisi (bir porsiyonda 45 kalori) ve sodyum oranı düşük olduğu gibi yağ ve kolesterol da içermez. Dahası soğanda lif ve folik asit, yani vücudun sağlıklı yeni hücreler oluşturmasına yardım eden B vitamini mevcuttur. Çiğ ya da pişmiş olarak tüketilebilse de, BBC'ye göre çiğ soğanda daha yüksek seviyede organik sülfür bileşenleri bulunuyor. Journal of Agricultural and Food Chemistry dergisinde 2005 yılında yayınlanan bir araştırmada, soğanın dış katmanında yüksek yoğunlukta flavonoid bulunduğu görüldü. Yani soğan soyarken üst katmanını olabildiğince az atmaya özen gösterin. Kalp sağlığı: Bilim insanları soğanın, tansiyonu ve kalp krizi riskini azaltmak gibi sağlığa birçok faydası olduğunu belirtiyor. Thrombosis Research dergisinde 2002 yılında yayınlanan bir araştırmaya göre sülfür doğal bir kan sulandırıcı görevi görüyor ve kan trombositlerinin bir araya toplanmasını engelliyor. Trombositler toplandığında kalp krizi veya beyin kanaması riski de artıyor. Tıp araştırmacıları yakın zamanda oksilipin adı verilen haberci moleküller ile yüksek kolesterol kontrolü arasında bir bağlantı keşfetti. Redox Biology dergisinde 2016 yılında yayınlanan bir araştırmada soğan tüketiminin oksilipin artışına sebep olduğu, bunun da kan yağı ve kolesterol seviyelerini düzenlediği bulundu. Ayrıca Maryland Üniversitesi Tıp Merkezi uzmanlarına göre soğanda bulunan kuersetin, atardamarda plak oluşumunu önler, bu da kalp krizi ve beyin kanaması riskini azaltır. Ancak bu araştırmaların çoğu hayvanlar üzerinde yapıldığından insanlardaki etkilerinin tam olarak görülebilmesi için ileri araştırmalara gerek duyuluyor. İltihap azaltıcı özellikleri: International Archives of Allergy and Applied Immunology dergisinde yayınlanan, 1990 tarihli bir araştırmaya göre soğanda bulunan sülfür, etkili bir iltihap karşıtı maddedir. American Journal of Physiology dergisinde yayınlanan 2013 tarihli bir araştırmaya göre ise kuersetin, solunum yolundaki kasları rahatlatır ve astım belirtilerini azaltır. Bağışıklık sistemi: Diyetisten Anne Mauney, soğanda bulunan polifenollerin antioksidan görevi gördüğünü, vücudu serbest radikallere karşı koruduğunu belirtmektedir. Serbest radikallerin yok edilmesi, bağışıklık sistemini güçlendirir. Maryland Üniversitesi Tıp Merkezi'ne göre soğanda bulunan kuersetin, vücudun histamin üretimini durdurarak alerjik reaksiyonları azaltır. Kanser: 2015 yılında yapılan bir meta analiz sonucunda soğan da dahil olmak üzere alyum sebzelerinin tüketiminin mide kanseri riskini azalttığı görüldü. George Mateljan Vakfı'nın Dünyanın En Sağlıklı Yiyecekleri listesine göre haftada bir ile yedi porsiyon arası soğan tüketilmesi kalın bağırsak kanseri, gırtlak kanseri ve yumurtalık kanseri riskini azaltıyor. Günde birkaç porsiyon soğan yemek ise ağız ve yemek borusu kanserine karşı koruyor. Kuersetin çok güçlü bir kanser karşıtı maddedir. Maryland Üniversitesi Tıp Merkezi'nde göre de kuersetin, göğüs, kalın bağırsak, yumurtalık, rahim içi ve akciğer tümörlerindeki kanser hücrelerini durduruyor olabilir. Hollanda'da yakın zamanda yapılan bir araştırmada, soğan yiyen insanların çay içen insanlardan iki kat, elma yiyen insanlardan da üç kattan fazla kuersetin aldığı görüldü. Sindirim: Soğanda bulunan lif, sindirim sisteminiz için faydalıdır ve düzenli olarak tuvalete çıkabilmenizi sağlar. Ayrıca soğandaki oligofruktoz diye bilinen çözünür lif de bağırsaklarınızda faydalı bakteri oluşumunu sağlar. Clinical Gastroenterology and Hepatology dergisinde yayınlanan 2005 tarihli bir araştırmada oligofruktozun ishali önlemede veya tedavi etmede de faydalı olduğu görüldü. Kan şekerini düzenleyici özelliği: Soğanda bulunan krom, kan şekerini düzenlemede yardımcı olur. Soğanda bulunan sülfür ise insülin üretimini arttırarak kan şekerinin azalmasını sağlar. Kırmızı soğan yiyen Tip 1 ve Tip 2 diyabet hastalarında glikoz seviyelerinin düştüğü ve saatlerce düşük kaldığı görüldü. Nutrition dergisinde yayınlanan 2014 tarihli bir meta analizde ise Tip 2 diyabet hastalarında dilimlenmiş soğan tüketmeleri sonrası karaciğer enzimlerinin normale döndüğü ve glisemi seviyelerinin azaldığı görüldü. Yetişkin kadınlarda kemik yoğunluğu: Menopause dergisinde yayınlanan 2009 tarihli bir araştırmaya göre soğan tüketimi, menopozda ve sonrasındaki kadınlarda kemik yoğunluğunu arttırıyor. Sık sık soğan yiyen kadınlarda kalça kırılması riskinin hiç soğan yemeyenlere göre %20 azaldığı görüldü. Soğan tüketimi genellikle ciddi sonuçlara sebep olmasa da bazı insanlar için zararlı olabilir. National Digestive Diseases Information Clearinghouse'a göre soğanda bulunan karbonhidratlar gaz ve şişkinlik yapabilir. Başka bir araştırmaya göre ise kronik mide yanması veya mide reflüsü görülen kişilerde, soğanın özellikle çiğ tüketilmesi mide yanmasının artmasına sebep olabilir. Journal of Allergy and Clinical Immunology dergisinde belirtildiği üzere nadiren görülse de bazı insanların soğana karşı gıda hassasiyeti veya alerji geliştirmiş olması da mümkündür. Soğana alerjisi olan kişilerde derinin soğana temas etmesi durumunda gözlerde kızarma ve kaşınma, deride kızarıklık meydana gelebilir. Gıda hassasiyeti bulunan insanlarda ise mide bulantısı, kusma ve diğer midesel rahatsızlıklar görülebilir. İnsanların tüketecekleri soğanın taze olduğundan emin olmaları gerekiyor. Soğan, uzun süre durabilen bir gıda olsa da bu bozulmayacakları anlamına gelmiyor. Dilimlenmiş veya doğranmış soğanlar daha çabuk bozulabiliyor. Daha sonra kullanmak üzere soğan doğradıysanız bu soğanları hava almayacak bir kap içinde buzdolabında bekletin. 2015 yılında yapılan bir araştırmada buzdolabında tutulmayan sarı soğanlarda E. coli ve salmonella bakterilerilerinin üreyip çoğaldığı görüldü. Buzdolabında tutulan soğanlarda ise hiçbir bakteri oluşumu gözlemlenmedi. Bu yazı HBT'nin 65. sayısında yayınlanmıştır.


Protein, insanların yanlış tanıdığı bir besin. Her öğünde bir miktar protein almanın sizi uzun süre tok tutarak çok fazla yemenizi veya sürekli atıştırmanızı önlediği doğru. Protein ayrıca hücrelerin sağlığı, kas sentezi ve gelişmesi için de çok önemli. Ancak Texas Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden beslenme ve metabolizma profesörü Douglas Paddon-Jones, vücudunuzun bir kerede kullanabildiği proteinin bir sınırı, tok hissetmek için ihtiyacınız olan proteinin de belli bir miktarı olduğuna dikkat çekiyor. Fiziksel aktiviteleriniz gerçekten çok fazla değilse, her öğünde 30 gram protein almanızın bir faydası olmaz diye konuşan Paddon-Jones, vücudumuzun fazla proteini daha sonra kullanmak üzere depolama becerisinin olmadığına dikkat çekiyor. İnsanların kahvaltıda protein almadığını veya çok az miktarda aldığını belirten Paddon-Jones, akşam yemeğine gelince gün içinde gerekli olan bütün proteinleri bir kerede alma hatasını yaptıklarını söylüyor. Asıl yapılması gereken, protein alımınızı gün içine orantılı olarak yaymak. Paddon-Jones ayrıca kahvaltıda daha çok protein alınmasını, gece ise vücudumuza enerji yüklenmenin bir faydası olmayacağından, protein alımının azaltılmasını öneriyor. Yumurta (Yumurta başına 6 gram protein): Alışkın olduğumuz bu kahvaltılık besin, önemli bir amino asit kaynağı olduğu kadar sabahları ihtiyacımız olan proteini de sağlar. Kolesterol konusunda da endişelenmenize gerek yok. Edinilen son bulgulara göre yumurtadaki kolesterol, her gün bir yumurta yeseniz bile endişelenmenizi gerektirecek düzeyde değil. Soya sütü (Bir bardakta 8 gram protein): Amerikan Beslenme ve Diyet Akademisi'nden diyetisyen Toby Smithson'a göre hayvansal gıda tüketiminizi azaltmak veya tamamen kesmek istiyorsanız soyayı tercih edebilirsiniz. Önemli bütün amino asitlerin bulunduğu bitkisel kaynaklardan biri olan soya bitkisinin sütünü sabahları kahvenize veya çayınıza katarak kolay ve keyifli bir protein alımı sağlayabilirsiniz. Kinoa (Bir kasede 8 gram protein): Antik çağların tahılı olarak görülen kinoa, önemli amino asitlerin eksiksiz bulunduğu nadir bitkisel kaynaklardan biridir. Journal of the Science of Food and Agriculture dergisinde yer alan bir araştırmaya göre kinoa, günümüzde yediğimiz popüler tahıllar olan buğday, mısır ve pirinçle kıyaslandığında protein bakımından çok daha faydalı. Kinoayı salatanıza karıştırarak veya çorbanıza katarak kolaylıkla tüketebilirsiniz. Badem yağı (Bir yemek kaşığında 3.5 gram protein): Smithson kabuklu yemişlerin ve yağlarının önemli bir protein kaynağı olduğunu ve öğle yemeği için son derece uygun olduğunu belirtiyor. Aynı görüşü paylaşan diğer uzmanlar, ayrıca badem yağındaki sağlıklı yağların da vücudumuza faydalı olduğunu ekliyor. Yapılan araştırmalar, kabuklu yemiş tüketiminin kalp hastalıkları, kanser ve Tip 2 diyabet riskini azalttığını gösteriyor. Ancak uzmanlar, önceden paketlenmiş ürünlerde bol şeker, tuz ve diğer katkı maddeleri bulunduğundan, ambalajlı paketlerdeki değil taze öğütülmüş yağları tercih etmenizi öneriyor. Fasulye (Bir kasede 15 gram protein): Michigan'daki Andrews Üniversitesi'nden beslenme uzmanı Winston Craig'e göre yediğiniz fasulye çeşidi ister börülce, bakla, nohut, barbunya veya Meksika fasulyesi olsun, hepsi önemli protein kaynaklarıdır. Vegan diyet üzerine araştırma yapmış olan Craig, fasulye çeşitlerinin tam tahılla karıştırılarak yenmesi durumunda, vücuda gereken protein amino asitlerin hiçbir et veya süt ürününe ihtiyaç duyulmadan karşılanabildiğini belirtiyor. Tofu (Bir kasede 20 gram protein): Soya sütünün kahvaltılarınızın sağlıklı bir protein kaynağı olması gibi tofu da ki kendisi soya sütünün kesilerek peynir yapılmış halidir- akşam yemekleriniz için önemli bir protein kaynağı görevi görür. Soyanın tümör ve kanser ile bağlantısı konusunda hala yanıtlanmamış sorular bulunsa da birçok uzmana göre soya, endişe edilecek değil zevkle yenecek bir besin. Balık (Yaklaşık 170 gram balıkta 34 gram protein): Sağlık konusunda aşırı titiz Amerikalılar için et, kümes hayvanları ve balık kelimeleri proteinle eş anlamlıdır. Yine de birçoğumuz kalkan veya somon balığı yemek yerine sığır eti veya tavuk yemeyi tercih ederiz. Balık ağırlıklı Akdeniz usulü beslenmenin birçok kronik hastalık riskini azalttığını göz önünde bulundurursak akşam yemeklerinde protein yüklü balıkları tercih etmemiz de sağlığımız için son derece faydalı olacaktır.


Sağlık teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte, eskiden tedavisi imkansız olarak nitelendirilen hastalıklar için artık çözüm var. Dünya Ekonomik Forumu'na bağlı Küresel Gelecek Konseyi'nin Sağlık ve Sağlık Hizmetlerinin Geleceği üzerine yayımladığı yeni rapor, sağlıktaki paradigma değişimini haber veriyor. Sağlık teknolojilerinde büyük bir paradigma değişimi yaşanıyor. Geldiğimiz noktada yapay zeka içeren kimi sağlık teknolojileri, doktorların hata payını azaltıyor. Kimindeyse kendini yenileyen vücut parçaları gibi bugüne kadar sadece bilim kurgu filmlerinde gördüğümüz teknolojilerin artık mümkün olduğunu görüyoruz. Örneğin 1970'lerin ünlü TV şovu Altı Milyon Dolarlık Adam'da ciddi yaralanmanın ardından vücudunun parçaları kendini yenileyen bir süper insan vardı. Bu da bize daha o günden tıbbın geleceğini göstermişti. Biyonik bir adam fikri, bugün bilim kurgu olarak anılmaya devam ediyor, ancak tıptaki hızlı teknolojik ilerlemeler şaşırtıcı sonuçlar veriyor. Dolayısıyla o TV şovundaki, Onu yeniden yapabiliriz, çünkü o teknolojiye sahibiz ifadesi artık bir zamanlar göründüğü kadar imkansız değil. Gen mühendisliğini kullanarak vücudun kanseri yenmesi, nakil için yapay organlar üretilmesi ve ihtiyacınıza tam olarak karşılık verebilecek haplar... Bunların hepsi Endüstri 4.0'ın fiziksel, dijital ve biyolojik unsurlar arasındaki çizgileri bulanıklaştırarak tıbbi tedavilerin nasıl radikal bir şekilde değiştireceğini gösteriyor. Yani büyük bir paradigma değişiminin içinde olduğumuzu gösteriyor. Dünya Ekonomik Forumu'na bağlı Küresel Gelecek Konseyi'nin Sağlık ve Sağlık Hizmetlerinin Geleceği üzerine yayımladığı yeni raporda, Endüstri 4.0 için genom ve genetik mühendisliği, sentetik biyoloji, nanoteknoloji, veri bilimi, yapay zeka ve robotik gibi alanlarda yıldırım hızında yaşanan gelişmelerin sağlığımızı ve tıbbı dönüştürdüğü belirtildi. Raporun bazı önemli kısımlarını özet olarak sunuyoruz. Dizimizdeki eklemlerin düzgün hareket etmesine yardımcı olan bağ dokusu yaş aldıkça harap olur ve maalesef yenilenemez, bu durumda sadece iki seçenek vardır: ağrı kesiciler veya eklemi değiştirmek için cerrahi bir işlem. İyi haber şu ki kök hücre teknolojisi sayesinde yakın gelecekte kıkırdak ve vücudun diğer kısımlarının yenilenmesi mümkün olabilir. Bu, çok sayıda insana yardımcı olabilir. Zira 2030 yılına kadar şiddetli kireçlenmenin yetişkin nüfusun % 25'inden fazlasını etkilemesi bekleniyor. Rejeneratif tıp, hasar görmüş veya hastalıklı hücreleri, organları veya dokuları yeniden büyütme, onarma veya değiştirme yöntemleri geliştiren tıp dalını ifade ediyor. Bu alanın geniş bir uygulama alanı var. Bu da rejeneratif tıp alanını, hasarlı doku ve organları tamamen iyileştirme potansiyeli olan çığır açıcı bir alan haline getiriyor. Bu alan aynı zamanda kriz sebebiyle hasar gören kalplerin onarımına yardımcı olabilir ve vücut dokularının veya nakil organlarının laboratuvarlarda yetiştirilebileceği anlamına geliyor. Düzenli ilaç kullanan hastalar doğru dozu doğru zamanda alıp almadıklarını hatırlamakta zorlanabilirler. Üretilen yeni akıllı haplar, mikro sensörleri sayesinde, vücuda alındığında kayıt yapıyor ve bu bilgi, akıllı telefonunuza gönderiliyor. Bu da doğal olarak hasta ve doktorların, ilacı gerektiği gibi kullanmalarını sağlıyor. Şizofreni ve diğer akıl hastalıklarının tedavisinde zaten bir yenilik olarak kullanılan bu teknoloji, Tıbbi Nesnelerin İnterneti olarak biliniyor. Yani, hayati verileri gerçek zamanlı olarak algılamak için bağlı cihazların ağını kullanan bir teknoloji. Bu konudaki diğer uygulamalar arasında teletıp var. Bir başka deyişle, telefon ve bilişim aracılığıyla sağlık hizmetlerinin artık uzaktan sağlanabilmesi. Hastalar, kan basıncını ölçmek, glikoz seviyelerini izlemek ve kan örneklerinden anlık durumlarını test etmek için cihazları kullanabiliyor ve sonuçları doktorlarına gerçek zamanlı olarak gönderebiliyorlar. IoMT sayesinde artık kişisel dijital cihazlar ile bağlı tıbbi cihazlar, implantlar ve diğer sensörler arasında iletişim kurmak mümkün. Melanom cilt kanserleri, çıplak gözle kolayca tanımlanamaz ve yüksek eğitimli klinisyenler bile bazen hata yapabilir. Annals of Oncology'de yayımlanan bir araştırmaya göre, cilt kanseri görüntüleri ve ilgili teşhisler kullanılarak eğitilen bir bilgisayar, bu konuda %87 başarı sağlayan doktorlara karşın % 95'lik bir başarılı tespit oranı elde etti. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, her yıl küresel olarak 2 ila 3 milyon melanom olmayan cilt kanseri ve 132.000 melanom cilt kanseri ortaya çıkıyor. WHO, tanımlanan her üç kanserden birinin cilt kanseri olduğunu söylerken Cilt Kanserigenom Vakfı istatistiklerine göre her beş kişiden biri, yaşamları boyunca cilt kanseri geliştiriyor. Raporda yer alan ifade göre, büyük miktarda bilgiyi eleme yeteneği sayesinde yapay zeka, sağlık uzmanlarına karar verme konusunda yardımcı olabilir ve kaçırmış olabilecekleri klinik nüansları gösterebilir. Kaliforniya merkezli bir şirket, akıllı telefonların, insanların bilişsel özellikleri ve ruh hali durumlarını tahmin edebilen dokunma, kaydırma ve tıklama davranışlarını analiz ederek zihinsel sağlık sorunlarını teşhis edebileceğini söylüyor. Telefonlar ayrıca uygulamalar aracılığıyla akıl hastalarına destek de sağlayabiliyor. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre dünya genelinde 300 milyondan fazla insan, depresyondan muzdarip ve her yıl yaklaşık 800.000 insan intihar nedeniyle ölüyor. Buna karşın depresyondan etkilenenlerin yarısından daha azı tedavi görüyor. Hatta bu rakam birçok ülkede % 10'dan daha az. Yapay zeka, depresyonu tespit etmenin yanı sıra onu hafifletmeye de yardımcı olabiliyor. Raporda, bilişsel davranışçı terapi ilkelerine göre tasarlanmış bir sohbet uygulaması olan Woebot'un kullanıldığı bir çalışma, depresyonun tedavisinde etkili olduğunu gösterdi. İmmünoterapi, kanser tedavisinde bir sonraki büyük atılım olarak gösteriliyor. Rapora göre bu teknoloji, onkolojinin temel taşı olacak ve etkileyici bir şekilde neredeyse tüm kanser türleri için geçerli olacak. Bu terapi yoluyla bağışıklık tepkisini uyararak veya baskılayarak hastalıkla savaşmak için vücudun kendi bağışıklık sistemi kullanılıyor. Bu sayede lenfoma ve lösemi, kanser hücreleri üzerindeki belirli proteinlere bağlanan antikorlar kullanılarak tedavi ediliyor. Bu da bağışıklık sisteminin bu hücreleri daha kolay tanımasını ve yok etmesini sağlıyor. Raporda, Hücre biyolojisi ve kanserinin anlaşılmasındaki ilerleme, bağışıklık sisteminde doğal olarak meydana gelen kanser hücrelerini immüno-gözetim adı verilen bir fenomenle ortadan kaldırma yeteneğini açıkça göstermiştir. ifadeleri kullanıldı. Kişilerin genetik ve biyolojik özelliklerini temel alan hassas veya kişiselleştirilmiş tıp, her bireyin çevresini ve yaşam tarzını göz önünde bulunduracak şekilde tasarlanarak aynı ilaçların aynı miktarlarda olduğu terapilerin anlayışının yerini alıyor. Bu, özellikle genetik yapısını büyük ölçüde değiştiren kanserlerin tedavisinde umut verici bir nitelik taşıyor. Genom haritalamasındaki hızlı ilerlemeler, tıbbi tedavilerin her hastanın genetik yapısına uyacak şekilde uyarlanabileceği anlamına geliyor. Raporda, Teknolojik gelişmeler genom haritalamasının süresini ve maliyetini (genom başına 1.000 dolardan az) önemli ölçüde azalttı. ifadeleri yer aldı. Genetik mutasyonlar, insanlarda 10.000'den fazla hastalığın nedeni olarak biliniyor. Bu nedenle de hatalı genetik bilgileri düzeltmek için kullanılan teknikler, daha önce tedavi edilemez olduğu düşünülen hastalıklarla başa çıkmanın önemli bir yolu olabilir. Kırmızı kan hücrelerinin içindeki genetik bir mutasyonun, kan hücrelerinin dolaşımını önlediği orak hücreli anemi, bu tür gen terapisiyle tedavi edilebilen bir hastalık olarak biliniyor. Bu yaklaşım, bir hastanın kök hücrelerini almayı, onları laboratuvarda genetik olarak değiştirmeyi ve daha sonra sağlıklı kan hücreleri oluşturmak için onları vücuda geri koymayı içeriyor. Gen terapisi, dünyada milyonlarca kişiyi etkileyen bu hastalığı tedavi edebilir. Öyle ki her yıl 300.000'den fazla bebek Sahra altı Afrika'da bu hastalıkla doğuyor. Raporda, Şu anda devam etmekte olan üçüncü faz klinik araştırmalar, gen terapisini klinik uygulamaya doğru ilerletmek için fayda/risk/maliyet oranlarının belirlenmesine yardımcı olmalıdır. ifadeleri kullanıldı. Bu yazı HBT Dergi 225. sayıda yayınlanmıştır.


Beyinle ilgili bazı önemli bilgileri, bir tür beyin hasarı olan, kaza geçirmiş, ya da beyni farklı özelliklerle doğmuş kişileri inceleyerek edindik. Örneğin, 1848 yılında, bir kaza sonucu beynine demir kazık girip çıkan demiryolu işçisi Phineas Gage(1), yaşadığı bu kaza sonrasında tek gözünü kaybetmiş ama hayatta kalmış. Hatta kazasının hemen sonrasında doktoruna, Size bayağı iş çıktı, bile demiş. Gage'in kafatası, kazaya sebep olan demir kazık ve yüzünün Gage hayattayken kalıbı çıkarılmış maskesi Harvard Üniversitesi Warren Anatomi Müzesi'nde sergilenmekte. Beyin biliminde en ünlü hastalardan biri haline gelen Gage'in, kazayı takip eden haftalarda tedavisini yapan John Martyn Harlow, beyin hasarı ile kişilik değişimi arasındaki bağlantıyı ilk bulan kişi olarak anılıyor. Bu tür kazalar geçiren ya da beyninde anomali ile doğanların yaşadıkları zorluklardan bilimin elde ettiği önemli bilgilere bir örnek de The Atlantic dergisinde geçtiğimiz haftalarda geçti (2). Yayınlanan bir makalesinde Sarah Zhang çok ender rastlanan, doğuştan gelen bir anomaliye sahip bir çocuktan bahsetmiş. Daha doğmadan önce, çocuğun beyninin olağandışı olduğu belliydi, hatta öyle ki, anne babası doğumdan itibaren uzmanlar eşliğinde olabilmesi için Alaska'nın ücra bir kasabasından Seattle'a gitti. Orada James Bennett nefes alma güçlüğü çeken, henüz birkaç günlük bu bebek ile tanıştı. Bebeğin kafası çok büyüktü. Beynindeki yapılarda bir gariplik vardı. Seattle Çocuk Hastanesi'nde çocuk genetiği alanında uzman olan Bennett, bunun sebebini anlamaya koyuldu. Bulduğu yanıt ise doktorların tahmin edemeyeceği kadar ilginçti. CSF1R adında tek bir gendeki mutasyon sebebiyle çocuğun beyninde, mikroglia denilen bir tür beyin hücresi beyninin hiçbir yerinde yoktu. Doktorlar ilk defa böyle bir şeye rastlıyordu. Mikroglialar, beynin hücrelerinin %10'unu oluşturur ancak nöron değildir ve o nedenle de bir miktar ihmal edilmişlerdir. Bu çocuğun durumu, mikrogliaların önemini açık bir şekilde ortaya koyuyor. Mikroglia olmadığında, çocuğun nöronları kafatasını dolduracak şekilde büyümüştü, ancak yanlış yerlere gitmiş, aralarında yanlış bağlantılar oluşmuştu. Bilim insanları mikrogliaların beynin gelişimini yönlendirmeye yaradığını anlamaya başladı. Çocuğun beyninin tamamı bu durumdan etkilenmişti, diyor Bennett. Bebeğin beyinciğinin bir kısmı değişik bir açıda duruyordu. Ventrikül denilen, normalde küçük, içi sıvı dolu boşluklardan oluşan yapılar fazla büyüktü. Ayrıca korpus kallosum denilen, beynin sağ ve sol loblarını birbirine bağlaması gereken sinir yumağı hiç oluşmamıştı. Bilim insanları, laboratuarlardaki petri kaplarında ve hayvanlarda, mikrogliaların gelişmekte olan nöronları nasıl doğru yerlere yönlendirdiğini, beyni oluşturan son derece organize katmanları yarattığını gözlemlemişti. Mikroglialar aynı zamanda nöronlar arasındaki bağlantıları budamakla da görevli. Bu çalışmada yer almayan, Kaliforniya Üniversitesi Davis Kampüsü'nde gelişim nörobiyoloğu olarak çalışan Stephen Noctor, Mikrogliaların fonksiyonlarını manipüle edince işler hemen bozuluyor, diyor. Bennet, CSF1R genini daha iyi anlamak üzere zebra balığı biyologları ile temasa geçmiş. Balıklarda, bu genin etkisiz hale getirilmesinin, insanlarda korpus kallosum nöronlarının gelişmesi için gerekli bir hücresel bir yolağı bozduğu bulunmuş. Kaliforniya Üniversitesi Irvine kampüsünde nörobiyolog Kim Green, mutasyon geçirmiş, mikrogliası olmayan farelerin beyninde genel anlamda benzer düzensizliklerin görüldüğünü bildiriyor. Bu fare modellerine bakınca bir insanda ortaya çıkacak durumu büyük ölçüde tahmin etmek mümkün. Ancak Green, hiç mikrogliası olmayan bir insan olabileceğini beklemiyormuş. Çocuğun beyni, bu genetik gizemlerin aydınlatılmasını sağladı. Ama sonuçta o da sadece bir çocuktu, çok hastaydı ve genç ailesi çok endişeliydi. Oğullarının durumunun bu kadar ciddi olmasının sebebi, biri annesinden diğeri babasından gelen iki bozuk CSF1R geni almasındanmış. Anne ve babasının ise aynı, nadir görülen mutasyonu taşımasının sebebi kuzen olmalarıymış. Tek ebeveynden geçen CSF1R mutasyonu, yetişkinlikte başlayan lökoensefalopati denilen, aksonal sferoid ve pigmentli glia içeren bir beyin hastalığına sebep oluyor. Bu hastalıkta hafıza kaybı ve 40'lı yaşlarda başlayan demans ortaya çıkıyor. Çocuğun DNA sekanslama sonuçları alındığında, Bennett anne babaya kendilerinde bulunan CSF1R mutasyonunu ve bu hastalığa yakalanma riskini de anlatması gerektiğini fark etmiş. Genç çiftin, yaşadıkları Alaska'da da bir genetik danışmanı ile görüşmelerini sağlamış. Bu hikayenin sonunda maalesef ne mucizevi bir tedavi var, ne de mutlu bir son. Çocuk Alaska'da muhtemelen bu durumundan kaynaklanan sebeplerle 10 aylıkken hayata gözlerini yumdu. Pediatrik genetikçinin çoğu zaman işinin insan bedeninin sınırlarını zorlayan son derece ender görülen hastalıkların teşhisi olduğunu söyleyen Bennet, Bir gün karşınıza öyle bir hasta çıkıyor ki kariyerinizin kalanını onu düşünerek geçirebiliyorsunuz, diyor. Bu çocuk da onlardan biri. Bu yazı HBT'nin 162. sayısında yayınlanmıştır.


Psikolojinin başucu kitabı olan DSM-5'in beşinci ve son baskısında herkesin aşina olduğu hastalıkların yanı sıra fazla anlaşılmamış ve daha nadir görülen ruhsal bozukluklara da yer veriliyor. Massachusetts Hastanesi Psikiyatri Bölümü danışman hekimi ve Harvard Tıp Fakültesi psikiyatri profesörü Dr. Theodore Stern'e göre bir ruhsal bozukluğun kesin ayrımının yapılabilmesi için, onu diğerlerinden ayıran özgün bulguları ve kanıtlanabilir tıbbi nedenleri olmalıdır. ABD'li milletvekili Anthony Weiner'in yüz kızartıcı bir seks skandalına adının karışmasından sonra dikkatler hiperseksüel bozukluka çevrildi. Hiperseksüel bozukluk, tekrarlayan ve yoğun cinsel fanteziler, arzular, davranışların en az altı ay boyunca devam etmesi olarak tanımlanabilir. Uzmanlar, kontrolsüz cinsel davranışlara neden olan hiperseksüel bozukluğun, özgün ve benzersiz bir ruhsal bozukluk olarak değerlendirilmesi gerektiğini söylüyorlar. Pedofili, fetişizm gibi sapkın davranışlar ise hali hazırda DSM rehberinde bulunuyor. Dr. Stern Çoğu kişi çevresindeki bazı insanları hiperseksüel olarak tanımlar. Ancak davranışların ne zaman ruhsal bozukluk seviyesinde olacağı hakkında araştırmalar devam ediyor dedi. DSM uzmanlarına göre cinsel fanteziler ve davranışlara aşırı zaman ayırmak, karşılaşılan stres dolu olaylar karşısında cinsel davranış ve düşüncelerde aşırı artış, hiperseksüel bozukluğun diğer bulguları arasında. Dahası bu bozukluğa sahip kişiler, cinsel dürtülerini kontrol etmek isteseler dahi başaramazlar ve kendilerine ya da diğer insanlara zarar vermek pahasına da olsa davranışlarını kısıtlamazlar. ABD'nin önde gelen sağlık kurumlarından Mayo Klinik'e göre çoğu kadın her ay adet döngüsünden birkaç gün önce başlayan ve duygudurum dalgalanmaları, hassas göğüsler, yeme arzusu, yorgunluk, alınganlık ve depresyon gibi çeşitli belirtiler veren Premenstrüel Sendroma aşinadır. Premenstrüel Disforik Bozukluk ise daha şiddetli ve DSM uzmanlarına göre ABD'de 2 milyon kadını etkileyen önemli bir bozukluktur. PMDB, kişiye aşırı hassaslık, gerginlik, sinirlilik, depresif ruh hali, umutsuzluk hissi, belirgin anksiyete getirir. Uzmanlara göre PMDB, DSM tanı kriterleri içinde yer almadıkça hekimler bu bozukluğu PMS veya başka bir bozukluk olarak algılayacaklar ve yanlış tedavi uygulayacaklar. Dr. Stern'e göre bu iki bozukluk arasına kesin bir çizgi çizmek gerekiyor. Ayrıca bu konudaki araştırmaların sayısı DSM'de yer alan diğer bozukluklara göre daha fazla. DSM-5 üzerinde çalışan uzmanlar davranışsal bağımlılıkları ve madde bağımlılıklarını da gruplandırdı. Tıkınırcasına Aşırı Yeme Bozukluğu da bunlardan biri. Uzmanlar BED'i aynı şartlar altında, aynı zaman aralığında, normal insanlardan daha fazla yeme durumu olarak tanımlıyor. Dahası bu bozukluğa sahip kişiler yemek yerken kontrollerini kaybettiklerini söylüyorlar. Bu durum akşam yemeğinde biraz fazla kaçırmaya benzemiyor; daha çok dürtüsel, içten gelen bir yeme isteği denebilir. Örneğin, bu bozukluğa sahip kişiler normal insanlara göre daha hızlı, rahatsızlık hissedene kadar ve aç olmasalar bile yemek yiyorlar. Aşırı yeme bozukluğu aşağı yukarı son 3 ayda haftada en az 1 kez yeme krizine tutulmakla kendisini belli eder. BED, bağırsakları isteğe bağlı temizleme, müshil kullanma gibi anoreksi ve bulimiaya ait özelliklere sahip olmadığı için bu bozukluklardan ayrılır. Araştırmacılar BED'in obeziteyle ilişkili olabileceği görüşünde ancak net bir yanıt verebilmek için araştırmalar sürüyor. Post travmatik stres bozukluğu DSM rehberlerinde ilk kez 1980 yılında yer aldı ve 1987 yılında çocuklarda görülen travmalar bölümüne aktarıldı. DSM-5 üzerinde çalışan araştırmacılar bir bozukluğun hastanın yaşına göre nasıl değişebileceği konusu üzerinde kafa yoruyorlar. DSM uzmanlarının dediğine göre ölüme veya ölüm tehlikesine, ciddi yaralanmaya veya yaralanma tehlikesine, cinsel saldırıya veya cinsel saldırı tehlikesine maruz kalan 6 yaş altındaki çocuklar bu bozukluğa sahip olabilir. Bu çocuklar doğrudan kendileri travmayı tecrübe edebilecekleri gibi travmayı yaşayan başka birisini, örneğin anne-babalarını da görüp, şahit olabilirler. Belirtiler; aniden gelen rahatsız edici, üzücü anılar; tekrarlayan ıstıraplı rüyalar ve travmatik olayı tekrar yaşadığını zanneden çocuğun gerçek dünyadan kopmasıyla seyreden disosiyatif tepkiler ile karakterizedir. Bu bozukluğa sahip çocuklar genelde travmayı hatırlatan olaylardan kaçınırlar ve sosyal olarak içe kapanık, odaklanma problemi yaşayan, aşırı öfke nöbeti sergileyen çocuklar haline gelirler. Mayo Klinik Psikiyatri bölümünden doçent Dr. Jeffrey P. Staab İleriki araştırmalar beyin ve sinir sisteminin olgunluk seviyesinin, travmaya karşı verilen yanıtları nasıl etkilediğini gösterecektir. Ama şimdilik travmaya maruz kalmış, tedaviye muhtaç çocukların tedavilerini göz ardı etmemeliyiz, çünkü elimizde korkunç olaylara verilen yaşa uygun tepkiyi açıklayacak bilgiler yok şeklinde konuştu. Şu ana kadar DSM'de genel öğrenme bozukluklarını konu alan bir bölüm bulunmamaktadır. Uzmanlar bu bozukluğa sahip kişilerin yaşları, eğitim fırsatları ve zeka kapasiteleriyle bağlantılı olmaksızın basit akademik becerileri öğrenmekte güçlük çektiğini vurguluyorlar. Bu bozukluk çocuklarda dil öğreniminde, okuma-yazmada veya matematikte ciddi zorluklar çıkarıyor. Bu bozukluk ortalama yeteneklere ve düşünme kapasitesine sahip bireylerde kendini göstermesi yönüyle diğer zeka geriliklerinden ayrılıyor. Son basılan DSM'de esrar kullanımı ve suiistimali ile ilgili birkaç bozukluk mevcut ancak yoksunluk bunların arasında değil. Alkol ve kokain gibi diğer maddelerden yoksunluk ise halihazırda DSM'de var olan durumlar. Bu konuda araştırmalarını sürdüren uzmanlar uzun süren esrar kullanmama döneminin gerçek bir yoksunluk olup olmadığına karar vermeye çalışıyorlar. Bu tartışmanın kalbinde yatan soru ise bağımlılık aslında nedir? Dr. Stern biraz politika, biraz felsefe diyerek bu soruya apayrı bir boyut kazandırıyor. Yoksunluk, vücuttan bir maddenin giderilmesiyle ortaya çıkan fiziksel değişimler veya uzaklaştırılan maddeyi arzulama, duygu durum değişimleri gibi psikolojik belirtilerin tümü olarak ifade edilebilir. Bu bozukluğa sahip insanlar, ağır ve uzun esrar kullanımının kesilmesiyle şu belirtilerin en az üçüne sahip olurlar: asabilik, öfke, sinirlilik veya kaygı, uykusuzluk, iştahsızlık, kilo kaybı ve huzursuzluk. Uzmanlara göre bu belirtiler sosyal, mesleki veya diğer işlevsel alanlarda bozulmaya neden olabilir. Televizyon programları istifçileri izlediğimiz penceremiz haline geldi ancak bu bozukluğu inceleyen bilim gelişme aşamasında. İstifleme bozukluğu hem obsesif kompulsif kişilik bozukluğuyla hem de obsesif kompulsif bozuklukla ilişkilidir. DSM'ye göre her iki tanının altında listelenir. Ancak uzmanlar istifleme bozukluğunun diğerlerinden farklı olarak ele alınması konusunda araştırma yapıyorlar. Bu bozukluğa sahip insanlar, değeri ne olursa olsun sahip olduğu şeylerden ayrılmakta çok zorlanırlar. Bu kimseler yaşadıkları yeri ve iş yerlerini kullanılmaz hale gelinceye dek sahip oldukları nesnelerle doldururlar. Dr. Staab Son yapılan fonksiyonel beyin görüntüleme yöntemleri istifleme bozukluğunun diğer OKB belirtilerinden farklı özellikte beyin aktivitesi oluşturduğunu göstermiştir. Tüm bu veriler ışığında OKB ve istifleme bozukluğunun ayrılması gerektiğini söyleyebiliriz diyor.


Birçok gelişmiş ülkede en sık görülen kardiyovasküler risk faktörü hipertansiyon. Türkiye'de de yaklaşık her 3 kişiden biri hipertansiyon hastası. Bu durumun sebebi ise gereğinden fazla olan tuz tüketimi. Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi ve Türk Kardiyoloji Derneği Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Adnan Abacı 17 Mayıs Dünya Hipertansiyon Günü dolayısıyla bu hastalık hakkında bazı genel bilgiler verdi. Büyük kan basıncının 140'ın üzerine, küçük kan basıncının 90'ın üzerine çıkması olarak tanımlanan hipertansiyon tüm yaş gruplarında görülmekle beraber, orta ve özellikle ileri yaş grubunun hastalığı. Aynı zamanda birçok gelişmiş ülkede en sık görülen kardiyovasküler risk faktörü. Buna rağmen hipertansiyon, dünyadaki düzeltilebilir ölüm sebepleri arasında, ama diğer risk faktörlerinden daha fazla ölüme sebebiyet veriyor. Diğer pek çok hastalıkta olduğu gibi hipertansiyonda da erken teşhisin önemini belirten Prof. Dr. Adnan Abacı Hipertansiyon, başka organlara zarar vermeye başladıktan sonra teşhis edilirse, bu geç kalmış bir teşhis olur. Hipertansiyonu belirti vermediği aşamalarda tedavi edip, bu hastalıkların meydana gelmesini engellemek gerekir. Bizim de amacımız zaten bu. Bu hastalıklar meydana geldikten sonra yapacağımız tansiyon teşhisinin faydası nispeten azalmış durumdadır. Esas faydamız böbrekler, kalp, beyin gibi başka organlar bozulmadan, inme geçirmeden tansiyonu tedavi etmektir. Bu aşamada tansiyonu tespit edebilmenin neredeyse tek yolu tansiyonu ölçmektir. Kan basıncımız normal olsa bile yaşımız ilerledikçe belli aralıklarla kan basıncını kontrol ettirmeli ve yükseliyorsa hekime başvurmalıyız diye konuştu. Hipertansiyonda genetik yatkınlık kadar çevresel faktörler de önem taşıyor. Genetik olarak hipertansiyona yatkınlık olsa bile, az tuz tüketimi, beslenme, kilo ve egzersize dikkat edilerek tansiyon hastası olmanın önüne geçilebiliyor veya daha ileri yaşlara ertelenebiliyor. Buna karşın genetik yapıda tansiyon olmasa bile, aşırı kilo, çok tuz tüketimi, yüksek şeker ve hareketsizlik sonucu hipertansiyon gelişebiliyor. Genetik yatkınlıkla çevresel faktörler bir araya geldiğinde hipertansiyon çok daha erken dönemlerde ortaya çıkıyor. Genetik faktörleri yok etmek mümkün değil ama genetik yatkınlığı olan kişiler çevresel faktörlere dikkat ederse hipertansiyon gelişimini önleyebiliyor veya geciktirebiliyor. Türkiye 'de yaklaşık her 3 kişiden birinin hipertansiyon hastası olmasının altında tüketmemiz gereken tuzun yaklaşık üç katını tüketiyor olmamız yatıyor. Hipertansiyonun tuzla çok yakından bağlantısı var. Hipertansiyona karşı önlem alınmadığı takdirde karşılaşılabilecek sonuçlar çoğu zaman uzun vadeli. Ani tansiyon yükselmeleri beyin kanamasına neden olabilirken, tansiyonun esas zararı yıllar içerisinde ortaya çıkıyor. Hipertansiyon; kalp-damar hastalıklarına, enfarktüse ve kalp yetmezliğine neden olabiliyor. Böbrek yetmezliğine yol açabiliyor. Kalp damarlarında darlığa sebep olduğu gibi beyin damarlarında da darlığa neden olarak damar tıkanması kaynaklı inmelerle sonuçlanabiliyor.


HIV virüsü hızla değişiyor ve bir enfeksiyonun ardından insan bedeninde sayısız virüs türleri oluşturuyor. İsveçli ve Alman bilim insanları çok sayıda hastadaki HIV virüsünün evrimini birkaç yıl boyu analiz etmişler. eLife dergisinde yayımlanan sonuçlar, yeni aşıların geliştirilmesinde yardımcı olacağı gibi, diğer organizmaların evrimi hakkında da bilgi verecek. Virüs türlerinin evrimini ve oluşumunu anlamak için araştırmacılar HIV hastalarındaki virüslerin kalıtımlarını yeni yöntemlerle analizler ettiler: hastalardaki her virüs varyantı bir motifi takip ediyor. Belli başlı kısımlarda diğerlerine kıyasla çok daha hızlı bir biçimde mutasyonlar meydana geliyor. Virüsün çoğalmayla ilgili önemli fonksiyonları içeren kalıtım bölgeleri daha az çeşitlilik gösteriyor ve neredeyse tüm varyantlar bu durumla örtüşüyor. Mutasyonların virüse daha az zarar verdikleri bölgelerde ise çeşitlilik sürekli artıyor ve bu durumda olan çok sayıda varyant var. Virüsler bir yılda DNA'da yüzde bir oranında değişim biriktiriyor. Mutasyonların çokluğu virüse, bağışıklık sisteminden kaçmalarına yardımcı oluyor ki bu da virüsün işlevselliğini artırıyor. Bilim insanları virüslerin kalıtımında en sık görülen DNA parçası üzerinde inceleme yapıyor. Bu bölümü tüm hastalardan alınan örneklerle karşılaştırdılar. Sürpriz bir şekilde, değişimlerin yüzde otuzunun yeniden mutasyon oldukları anlaşıldı. Bağışıklık sistemimiz virüsü bu bölümden uzaklaşmaya zorluyor. Fakat bağışıklık sisteminin baskısı sona erdiğinde virüsler yine bu bölüme geri dönüyor. Araştırma sonuçlarının HIV'ye karşı yeni aşıların geliştirilmesinde yardımcı olması bekleniyor.


Hızlı yemek yememenizi söyleyen annelerinizin şimdi en azından bu önerisini destekleyecek sağlam bir gerekçesi var: Japonya'da yapılan yeni bir araştırmada hızlı yemek yemenin bel genişliğinizi artırdığı ve metabolik sendroma zemin hazırladığı saptandı. Amerikan Kalp Birliği'ne göre hızlı yemek yiyen insanların obez olma riski yavaş yiyenlere oranla çok daha fazla. Ayrıca hızlı yemek yiyen kişilerin metabolik sendrom olarak da bilinen sağlık sorununa yakalanma riski de aynı şekilde çok yüksek. Metabolik sendrom, bir insanda karın bölgesinde yağlanma, yüksek kan şekeri, yüksek tansiyon, yüksek trigliserit ve düşük HDL gibi olumsuzluklardan en az üçünün görülmesi anlamına geliyor. Hiroşima Üniversitesi'nden Dr. Takayuki Yamaji'nin liderliğinde yürütülen söz konusu araştırma, hızlı yemek yemenin sağlık sorunlarına sebep olduğunu gösteren ilk araştırma değil. Daha önceki araştırmalarda da hızlı yemek yemenin obeziteye yol açtığına işaret ediliyordu, ancak hızlı yemek ile metabolik sendrom arasındaki ilişki ilk defa gözler önüne seriliyor. Yeni araştırmada yaş ortalaması 51 olan yaklaşık 1.100 kişi incelendi. Bütün katılımcılar araştırma başlangıcında sağlık muayenesine tabi tutulmuş, beslenme alışkanlıkları, yaşam tarzları ve hastalık geçmişleriyle ilgili soruları cevaplamışlardı. Araştırma başlangıcında hiçbir katılımcıda metabolik sendrom görülmemişken beş yıl sonra katılımcıların 84'ünde metabolik sendromun ortaya çıktığı görüldü. Katılımcılardan, başkalarına oranla yeme hızlarını değerlendirmeleri istendi. Katılımcıların % 6'sı yavaş yediklerini belirtirken %32'si hızlı yemek yediklerini itiraf etti. Geri kalan katılımcılar ise ortalama hızda -yani normal yeme hızı olarak görülen hızda- yemek yiyordu. Ayrıca erkeklerin kadınlardan daha hızlı yemek yediği de görüldü. Amerika'da yürütülen benzer bir araştırmada da 40 ve üstü yaşlardaki 9.000 katılımcının hiçbirinde araştırma başlangıcında metabolik sendrom görülmezken, sonraki üç yıl içerisinde yapılan incelemelerde hızlı yemek yiyen katılımcılarda, yavaş yiyenlere oranla metabolik sendrom görülme riskinin daha yüksek olduğu ortaya çıktı. Metabolik sendrom görülen katılımcıların genellikle bel genişliği daha fazlaydı ve HDL seviyeleri daha düşüktü. Hızlı yemek yemenin kalp sağlığını ve kişinin bel genişliğini etkilemesinin bir sebebi, hızlı yemek yerken kişinin doyma hissine erişememesi bu nedenle de daha fazla yiyip çok fazla kalori alması olabilir. Bunun sebebi, hızlı yemek yendiğinde iştahı düzenleyen ve tokluk hissi yaratan bağırsak hormonlarının işleyişinin bozulmasıdır. Bu durum kişinin gelecekte obeziteye yakalanmasına yol açabilir. Yapılan benzer araştırmalarda öğle yemeğini hızlı yiyen kişilerin, yavaş yiyenlere oranla çok daha erken acıktığı görülmüştü. Yamaji, araştırma sonuçlarında hızlı yemek yemenin aynı zamanda kan şekeri seviyelerinde de büyük oynamalara sebep olduğunun görüldüğünü söylüyor. Her ne kadar hızlı yemek yemek doğrudan diyabete sebep olmasa da vücudunuzu şeker hastalığına meyilli hale getiriyor. Ayrıca hızlı yemek yemenin sebep olduğu obezitenin de diyabetin en önemli sebeplerinden biri olduğunu unutmamak gerek. Yapılan geniş çaplı bir araştırmada diyabet hastası olan orta yaşlı erkek ve kadın katılımcılar arasında hızlı yemek yediğini söyleyenlerin insülin direnci riskinin daha yüksek olduğu gözlemlenmişti. İnsülin direnci zaman içinde diyabete dönüşebiliyor. Yemek yemenin diğer zararlarından biri de gastrit yani mide duvarını aşındıran, kimi zaman ülsere de de sebep olabilen enfeksiyondur. Güney Kore'de yapılan bir araştırmada 10.000'den fazla katılımcıda üst gastrointestinal endoskopi de dahil olmak üzere genel tarama yapılmış, hızlı yemek yediklerini söyleyen kişilerde gastrit tespit edilmişti. Bunun nedeni de şu: Hızlı yemek yiyen kişiler daha çabuk acıktığı için daha çok yemek yer. Bu da yiyeceklerin midede daha uzun süre kalmasına, yani mide duvarının mide asidine daha uzun süre maruz kalmasına neden olur. Öğünlerinize yeterli zaman ayırın. Yemeğe, günlük programınızda öncelikli bir yer ayırın. Her öğün için en az 20 dakikanız olsun zira vücudunuzun beyninize tokluk sinyali göndermesi en az bu kadar sürebilir. Bütün duyularınızı açın. Yemek yemeye başladığınızda yiyeceğinizin aromasını, tadını, kıvamını ve diğer duyusal özelliklerini algılamaya çalışın. Yemeğinizi yediğiniz süre boyunca bu algılarınızı açık tutun. Daha fazla çiğneyin. Yiyeceğinizden küçük ısırıklar alın ve hepsini uzun uzun çiğneyin. Böylece daha yavaş yemek yemenizin yanı sıra yiyeceğinizin midede daha kolay öğütülmesine ve besinlerin emilimine de yardımcı olursunuz. Yemek esnasında sohbet edin. Lokmalarınızın arasında sohbet etmek, öğünlerinizi yaymanın en keyifli yollarından biridir.


Bir önceki yazımda söz ettim, Sağlık Bakanlığı Kamu Hizmetleri Satış tarifesinde Homeopati tedavisinin bedeli kamuda 90 TL olarak belirlenmiş. Bu ve başka alternatif tedavi yöntemleri için Bakanlık ve Sosyal Güvenlik kurumu oldukça iyi paralar ödüyor. Bu paralar kimi yerde standart hasta muayenesinin 3 katını aşıyor. Bir hastalığın, hastalık belirtilerini sağlam bir insanda ortaya çıkarabilecek maddelerin çok düşük dozlarda hastaya verilmesiyle tedavi edilebileceği inancına dayanan bir alternatif tıp yöntemi. Şöyle diyorlar; Benzeri benzer ile tedavi ama seyrelterek. Suyunun suyunun suyu... Homeopatların hiç biri bu mekanizmalardan söz etmiyor. Hangi veriye ve bilgiye dayanarak bunu iddia ediyorlar belli değil. Bakın Sağlık Bakanlığın hasta başına 90 TL fiyat belirlediği bu yönteme dünya nasıl bakıyor. Independent web sayfasında yeni yer alan habere göre ABD yönetimi bilinen yöntemlerle etkinliği kanıtlanmadığı sürece bu yöntemin uygulanmasına izin verilmeyeceğini belirtiyor. Söylenen şu; bir çok homeopatik ürünün etkisi modern tıbbın yöntemleri ile değerlendirildiğinde işe yaramadığı görünüyor. Makalede Homeopati'nin etkin olduğu ile ilişkili bilimsel verilerin olmadığı belirtiliyor ve İngiltere Parlamentosunun Bilim ve Teknoloji Komitesinin kanıtı olmayan alternatif Tıp uygulamaları konusunda uyarılarda bulunduğu yazıyor. Aynı makalede İsviçre yönetiminin 5 yıllık çalışma sonrasında hiç bir iyileştirici etkisi gözlemlenmeyen Homeopati uygulamalarını sigorta kapsamından çıkardığı belirtiliyor. Sevgili Tevfik Uyar'ın da hazırlayıcılarından biri olduğu Yalansavar isimli sitede 2012 yılına ait bir habere rastladım. Kısaca özetleyeyim. Boiron Homeopati ilaçları üreten, 730 milyon dolar değeri ve 4000 çalışanı ile dünyanın en büyük Homeopatik ürün şirketi. Bu şirket bilinçli olarak tüketiciyi aldatıcı pazarlama yöntemleri izlediği iddiası ile mahkemeye veriliyor. Bu davada Boiron firması şikayetçi olanlarla anlaşma yolunu seçiyor ve iddialara karşı $5 milyon ödemeyi kabul ediyor. Dahası şirket ilaç kutularını ve pazarlama yöntemlerini değiştirme yükümlülüğü altına giriyor. Davada Boiron şirketi mahkemeye hiç bir bilimsel kanıt sunamıyor. Tanık kürsüsüne Boiron firması adına çıkan homeopat, hiç bir bilimsel kanıt olmadığını fakat 200 yıllık söylenceye dayalı deneyimler olduğunu itiraf ediyor. Bu kadar dar bir bütçe ile sağlık hizmeti vermeye çalışan sağlık bakanlığımızın Homeopati gibi etkinliği belirsiz uygulamalara kaynak ayırmasını anlamak mümkün değil... Bu yazı HBT'nin 65. sayısında yayınlanmıştır.


Rezene tıpta ve dünya mutfaklarında yaygın biçimde kullanılan bir bitki. Bitki ve tohumlarının en etkileyici özelliklerinden biri içerisinde bulunan antioksidanlar ve bitkisel bileşenlerdir. Soğan şeklinde kökü, tohumları ve dereotuna benzer yapraklarıyla ülkemizde, özellikle Akdeniz ikliminin hüküm sürdüğü bölgelerimizde yaygın olarak yetişir. İçerdiği esansiyel yağlarına bağlı olarak tohumlarının kendisine özgü bir kokusu ve tadı vardır. Rezene de rezene tohumu da besin maddeleriyle yüklüdür. 87 gram çiğ rezene ile 6 gram kurutulmuş rezene tohumunun besin maddeleri aşağıdaki gibidir. Taze rezene de rezene tohumu da düşük kalorili olmasına rağmen içerisinde birçok önemli besin maddesini barındırır. Taze rezenenin içerisinde bağışıklığı güçlendirici, doku yenileyici ve kolajen oluşumu için çok önemli olan suda çözülebilir bir vitamin olan C vitamininden yoğun oranda bulunur. C vitamini aynı zamanda serbest radikallerin verdiği hücresel zarara karşı da koruma sağlayan antioksidanlardır. Taze rezenenin de tohumunun da içerisinde manganez bulunur. Bu mineral, enzimlerin faaliyete geçmesi, metabolizma, hücre koruması, kemik gelişimi, kan şekerinin düzenlenmesi ve yaraların iyileşmesi için çok önemlidir. Manganezin yanı sıra kemik sağlığı için oldukça önemli olan potasyum, magnezyum ve kalsiyum da bulunur. Rezene ve rezene tohumunun en etkileyici özelliklerinden biri içerisinde bulunan antioksidanlar ve bitkisel bileşenlerdir. Bu bitkinin esansiyel yağının içerisinde polifenol antioksidanlar rozmarinik asit, klorojenik asit, kuversetin ve apijenin de olmak üzere 87 uçucu bileşen bulunuyor. Polifenol antioksidanlar, sağlığımız üzerinde güçlü etkileri olan iltihap önleyici maddelerdir. Bunun yanı sıra rezene tohumunda anetol, fenkon, metil kavikol ve limonen de dahil olmak üzere 28 bileşen bulunuyor. Hayvanlar üzerinde yapılan deneyler, anetolün kansere, mikroplara, virüslere ve iltihaba karşı etkili organik bir bileşen olduğunu ortaya koyuyor. Bitki özü limonen de aynı zamanda serbest radikallerle mücadelede oldukça etkili. Rezene tohumu yemeklerinize lezzet katmanın yanı sıra iştahınızın kesilmesine de yardımcı olabilir. Bitkinin iştah baskılayıcı etkisinin sebebi rezene esansiyel yağının ana bileşenlerinden anetol olabilir. Ancak 47 kadının katılımıyla yapılan bir araştırmada da 12 hafta boyunca her gün 300 mg rezene özü kullanan kadınların plasebo etkisi verilen kadınlara oranla az da olsa kilo aldığı gözlemlendi. Ayrıca bu kadınların iştahında da herhangi bir azalma görülmemişti. Bu araştırmaların tartışmalı sonuçlar vermesi ileri araştırmaların yapılmasını gerekli kılıyor. Lif açısından oldukça zengin olan rezene ve rezene tohumu tüketmek kalp sağlığına katkıda bulunabilir. 87 gram çiğ rezenede 3 gram lif bulunuyor, bu da günlük ihtiyacımızın %11'ini karşılayabiliyor. 22 araştırmayı kapsayan bir META çalışmada yoğun lif tüketiminin kalp hastalıkları riskini azalttığı gözlemlendi. Rezene ve tohumunda aynı zamanda magnezyum, potasyum ve kalsiyum gibi kalp sağlığında önemli rol oynayan besin maddeleri bulunur. Rezenenin süt salgısını artırma özelliğine sahip olduğu gözlemlendi. Yapılan araştırmalar anetolda bulunan diyanetol ve fotoanetol gibi bazı bileşenlerin sütü artırdığını ortaya koyuyor. Bakterilerle mücadele destek sağlar. Araştırmalar, rezene özünün E. coli, Staphylococcus aureus ve Candida albicans gibi zararlı bakterilerin gelişimini etkili bir şekilde engellediği gözlemlendi. İltihabı azaltabilir. Rezenede bulunan C vitamini ve kuversetin gibi antioksidanlar iltihabın ve iltihaba sebep olan bileşen seviyelerinin azalmasına yardımcı olabilir. Zihinsel faaliyetleri güçlendirir. Hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalarda rezene özünün yaşla bağlantılı hafıza gerilemelerini azaltabildiği gözlemlendi. Menopoz belirtilerini azaltabilir. 10 araştırma üzerine yapılan bir incelemede rezenenin menopozlu kadınlardaki sıcak basması, vajinada kaşıntı, kuruluk, seks ya da cinsel tatmin esnasında acı ve uykuda rahatsızlık gibi belirtileri azaltabildiği gözlemlendi. Bu araştırmaların çoğunun yoğun dozda rezene alımı ile yürütüldüğünü belirtmekte fayda var. Az miktarda rezene ya da rezene tohumu tüketiminin aynı faydaları sağlayıp sağlayamayacağı kesin olarak bilinmiyor. Her ne kadar rezene de rezene tohumu da ortalama miktarda tüketildiğinde herhangi bir tehlike teşkil etmese de rezene özü ya da takviyesi gibi daha yoğun kaynakların tüketilmesi durumunda dikkat edilmesi gereken bazı durumlar söz konusu. Örneğin rezenenin östrojenik özellikleri bulunuyor ve östrojen hormonu görevi görüyor. Her ne kadar bu durum menopoz belirtilerini azaltmada yardımcı olabilse de hamile kadınlar için tehlike teşkil edebilir. Bunun sebebi bitkinin östrojene benzer etkisinin fetüsün büyümesini ve gelişimini bozma riskinin bulunması. Yapılan bir araştırmada rezenenin bu özelliği sebebiyle yüksek dozda rezene kullanımının fetüs hücreleri üzerinde zehirli etki yaratabildiği gözlemlendi. Bu sebeple hamile kadınların rezene takviyesi alması ya da bitkinin esansiyel özünü tüketmesi önerilmiyor. Rezene östrojen hapları ve kanser ilaçları gibi bazı ilaçlarla da etkileşime girebildiğinden örneğin rezene takviyesi, esansiyel yağı ya da özü gibi yoğun dozajları kullanmadan önce mutlaka doktorunuza başvurun.


MÖ 6.000 yıllarında keşfedildiğinden bu yana hurmanın iyileştirici özellikleri olduğuna inanılıyor. Bilim bunu zaten kanıtlamış olsa da hurma genellikle lezzetli tadı için tercih ediliyor. Tarihe baktığmızda hurma ağacının günümüz Irak bölgesinden geldiğini görebiliriz. Ancak bundan çok daha uzun yıllar önce Mısırlıların hurmadan şarap yaptığı da biliniyor. Ticaretin gelişmesiyle Güneybatı Asya, İspanya, Kuzey Afrika ve daha sonra da Meksika ve Kaliforniya'ya ulaşan hurma, günümüzde Orta Asya mutfağının vazgeçilmezlerinden biri. Her ne kadar dünya üzerinde 30 farklı hurma çeşidi olsa da, bunlar genellikle yumuşak, orta kurulukta ve kuru olmak üzere üç türe ayrılıyor. Bu tür farklılıklarının sebebi ise glikoz, sakaroz ve fruktoz içerikleri. Hurma, vitamin ve mineral açısından çok önemli bir kaynaktır. Ayrıca kalsiyum, demir, fosfor, potasyum, magnezyum ve çinko açısından da zengindir. Lif içeriği bol olan bir besin arıyorsanız hurma tam size göre. Birçok önemli besin içeren ve dolayısıyla sağlık için oldukça faydalı olan hurma, boyut olarak küçük olduğundan bu besinlerden yeterli oranda alabilmek için fazla hurma tüketmek gerekiyor. Lif 6,7 gram. GD %27. Potasyum 696 mg. GD %29. Bakır 0,4 mg. GD %18. Manganez 0,3 mg. GD %15. Magnezyum 54 mg. GD %14. B6 vitamini 0,2 mg. GD 12. Not: Hurmanın şeker oranı, 100 gramda 66,5 gram gibi oldukça yüksektir. Meyve kaynaklı olsa bile şeker miktarının yüksekliği zarar verebilir. Kolesterolü düşürür: Hurmada kolesterol bulunmaz ve yağ içermez. Bu nedenle ne kadar yerseniz yiyin kolesterolü etkilemez; hatta kilo vermenize yardımcı olur. İltihap karşıtı etkileri: İltihap karşıtı özellikleriyle bilinen bir mineral olan magnezyum, hurmada bol miktarda bulunur. Yapılan bir araştırmada vücutta bulunan CRP , TNF , ve IL6 (interlökin 6) gibi iltihap belirtilerinin, vücuttaki magnezyum alımı arttırıldığında düşüşe geçtiği görüldü. Magnezyumun iltihap karşıtı etkisi ve bu araştırmanın sonucu ele alındığında magnezyumun kardiyovasküler hastalıklara, eklem yangısına, Alzheimer hastalığına ve iltihapla bağlantılı diğer sağlık sorunlarına karşı da faydalı olduğu görülüyor. Tansiyonu düşürür: Hurmada bol miktarda bulunan magnezyumun tansiyonu da düşürdüğü bilinir. Bunun dışında hurmada bulunan protein de vücutta birçok işleve yardımcı olur. Bunların arasında kalbin düzgün çalışmasına yardımcı olmak ve tansiyonun düşmesini sağlamak da vardır. Beyin kanaması riskini azaltır: 14 yıllık bir süre içerisinde yayınlanan 7 araştırmanın değerlendirilmesi sonucunda, kişinin günde tükettiği her 100 mg'lık magnezyum başına beyin kanaması riskinin %9 azaldığı görüldü. Bu araştırma American Journal of Clinical Nutrition dergisinde yayımlandı. Sağlıklı bir hamilelik dönemi: Bilim ve Teknik Üniversitesi'ndeki araştırmacılar tarafından yürütülen bir araştırmada hurmanın doğum sürecini nasıl etkilediği incelendi. 69 kadının 1 yıl 1 ay boyunca izlenmesinin ardından araştırmacılar, doğumdan önceki son 4 haftada hurma tüketilmesinin doğum sancılarını artırma ihtiyacını önemli derecede azalttığını tespit etti. Kemik sağlığı: Hurmada bol miktarda bulunan selenyum, manganez, bakır ve magnezyum, kemiklerin sağlıklı kalması ve osteoporoz gibi sorunların önlenmesinde oldukça faydalı. Sinir sistemini güçlendirir: Potasyum içeriği yüksek, fakat sodyum miktarı düşük olan hurma, sinir sisteminizi sağlıklı tutmaya yardımcı olur. Cildi besler: C ve D vitaminleri derinin esnekliğine katkıda bulunurken aynı zamanda cildinizin yumuşak kalmasını da sağlar. Ayrıca cilt sorunları yaşıyorsanız beslenmenize hurma katmanız uzun vadede yararlı olabilir. Yaşlanma karşıtı etkileri de olan hurma aynı zamanda vücudunuzdaki melanin birikimini de önler. Vitamin takviyesi: Hurmada B1, B2, B3 ve B5 vitaminlerinin yanı sıra A1 ve C vitaminleri de bulunur. Her gün birkaç hurma yerseniz besin takviyesi olarak hap kullanmanıza gerek kalmaz. Ayrıca yüksek oranda doğal glikoz içerdiğinden kendiniz daha enerjik hissetmenize yol açar.


Sevgili anneler ve babalar, Sağlıklı yaşamak, hepimizin arzu ettiği önemli olgulardandır. Fakat çevremizdeki sağlıklı ortam eksikliği ve hijyen şartlarına uyum göstermeyenlerin yanlışlıkları, zaman zaman çocuklarımızı, bizleri ve yakın temas halinde bulunduğumuz çalışma arkadaşlarımızı, öğrencilerimizi bulaşıcı hastalıklarla karşı karıya bırakıyor. Bunun farkında bile olmuyoruz ve herhangi bir rahatsızlıktan yakınmamız olmadan, ince bağırsaklarımızı kemiren parazitlerle yaşıyoruz. Halkımızın çoğunda görülen bu paraziti ve yaptığı zararları sizlerle paylaşacağım.. ENTEROBIUS VERMİCULARIS adlı bu bağırsak parazitine tüm dünyada ve yurdumuzda ılıman bölgelerde özellikle çocuklarda daha sık rastlanır. Halk arasında kıl kurdu olarak da bilinir. Dişileri 1,0 erkekleri 3 mm boyundadır. Larvaları beyaz ve kremsi renklidir. Bu parazitin kaynakları enfeksiyonlu insanlardır. Bulaşma: Bulaşma genellikle insandan insana yada otoenfeksiyon ile olur. Yani enfeksiyonlu şahıslardan etrafa saçılan olgun embriyonlu yumurtaların sindirim borusuna varması ile veya enfeksiyonlu yumurtaların bulaştığı çarşaf çamaşırlar ve bunların hareketi ile dağılan yumurtaların solunum yolu ile alınmasıyla dışarıdan enfeksiyona uğrayabiliyoruz. Ayrıca, perine bölgelerini kaşıyan kişilerin kirlenen tırnak ve parmaklarını ağız ve burunlarına sokmaları ile kendilerine bulaştırmaları da mümkündür. Bu parazitin yumurtaları oldukça dayanıklıdır, serin ve rutubetli fakat hava cereyanı olmayan yerlerde uzunca süre canlı kalırlar. Böylece tozlar içinde kalan yumurtalar hava sirkülasyonları ile gıdalara ve ağza gelebildikleri gibi solunum ile de vücuda girebilir. Bu yollardan herhangi biriyle vücuda giren yumurtalar bağırsaklarda açılır. Yumurtalardan çıkan erkek ve dişi parazitler çiftleştikten sonra, dişi parazitler anüsten dışarı çıkarak perianal bölgeye binlerce (ortalama 10.000) yumurta bırakır. Ve kısa süre içinde ölürler. 6 saat içinde yumurtadan larvalar çıkarak bulaşıcı özelliğini kazanır. Yeni parazitler tekrar bağırsağa göçer, olgun hale geldikten sonra yumurta bırakmak için yine makat bölgesine gelirler. Eğer hastalık tedavi edilmezse bu döngü devam eder. Geriye doğru bulaşma: Bir başka bulaşma şekli ise Retro enfeksiyondur. Bu tip bulaşmada hastanın anüs bölgesinde bulunan yumurtalardan kurtçuklar dışarı çıkar ve tekrar anüsten içeri girerek kalın bağırsaktan yukarı çıkarak olgunlaşır ve yumurtlayacak hale gelirler. O halde bu hastalık için enfeksiyon giriş kapıları insanlar için ağız, burun ve anüstür. Bu parazitin olgun şekilleri yuvarlak makara ipliğine benzer. Krem renginde olup 1-2 cm boyundadırlar. Ömürleri yaklaşık 1-2 ay kadardır ve konağı insandır. Erkek ve dişisi vardır. Dişileri bir yumurtlamada 7-14 bin yumurta yumurtlamaktadır. Bulaşmayı kolaylaştıran faktörler arasında en önemli faktör pislik ve insanlar arasındaki sıkı temastır. Ayrıca kanalizasyon suyu ile sulanan meyve ve sebzelerin iyi yıkanmadan tüketilmesi sonucunda da bulaşma olabilmektedir. Bu hastalığın evriminde vücut dışında bir gelişme olmadığından ev, aile, okul, yuva, kışla ve müessese enfeksiyonları şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Çocuk ve özellikle öksüz yuvalarında ve maden ocakları ve gemi tezgahları gibi yerlerde bulaşmalar kolay olmaktadır. Ayrıca bu parazit oyun ve ilkokul çocuklarında daha sık görülmektedir. Belirtileri: İşte anneler ve babalar, aşağıdaki belirtilerin öne çıktığı kişiler hakkında ilk düşünülmesi gereken hastalık etkeni ENTEROBİYAZİS'dir. Hastalık vücuttaki parazit sayısı ve konağın bağışık durumuna bağlı olarak hastalık bazen sessiz seyreder, bazen de aşağıdaki en bilinen belirtileri ile karşımıza çıkar. Sindirim sistemi rahatsızlıkları olarak, geceleri artan anüs veya vajinal bölgedeki kaşıntıları ile kendini belli eder. Ya da yürürken gayriihtiyari ellerini arkalarına götürüp popolarını kaşıyan erişkin ve çocuk sayısı ihmal edilmeyecek kadar fazladır. Yüzde solgunluğun yanı sıra, iştah bozuklukları, karın ağrıları, kilo kayıpları, burun kaşıntıları görülür. Özellikle karşılıklı konuşma esnasında ellerin farkında olmadan buruna götürülmesi, gece uyurken diş gıcırdatmaları ve ağızdan yastıklarına salya akması, burun kanamaları, uykusuzluk, asabiyet ve huzursuzluk, bazı çocuklarda ise gece korkuları, baş dönmeleri, kulak uğuldaması bu hastalığın en önemli belirtilerinden olup, aile büyükleri bu belirtileri mutlaka değerlendirmelidir. Parazitin vajinaya girmesi ile vajinitis ve deride kurdeşen tarzında döküntüler oluşabilir. Hastalara yapılan basit HEMOGRAM kan incelemelerinde Eozinofil sayılarındaki yükseklik hastalığın tanısına yardımcı olmaktadır. Bu tip hastalardan özel olarak kan alınıp IgE tetkikinin yapılması halinde bu değerinde yüksek çıkması beklenen sonuçlardandır. Bu hastalar çabuk yorulurlar, çünkü çoğunda da kansızlık hakimdir. Tanı: Böylesi önemli belirtilere neden olan bu parazitin tanısı da oldukça kolaydır. Bunun için hastanelerin mikrobiyoloji laboratuvarlarınca verilecek olan 3 adet selofanlı lam sayesinde tanı konulmaktadır. Bu hastalığın teşhisinde hastaların dışkılarının incelenmesinden olumlu sonuç alınamaz; işte bunun için verilen selofanlı lamı hastalar uyandıklarında yataklarından uzaklaşmadan bantın yapışkanlı kısmını anüslerine birkaç kez yapıştırıp çektikten sonra lamın üzerine tekrar yapıştırmalıdır. Bu işi 3 gün ayrı ayrı olarak yaptıktan sonra lamlar mikrobiyoloji laboratuvarına götürülerek incelemeye verilmelidir; sonuç olarak yapılan incelemeler neticesinde Enterobius vermicularis yumurtaları görüldü yazılı bir rapor verilirse, hem hastanın hem de o aile içinde yaşayan tüm fertlerin tedavi edilmesi gerekir. İlaçla tedavinin yanı sıra yatak çarşafları ve iç çamaşırlar sıcak suda kaynatılmalı ve kızgın ütü ile ütülenmelidir. Sağlıklı yaşamlar temennisiyle. Bu yazı HBT'nin 58. sayısında yayınlanmıştır.


Diyet yapan insanların en sık duyduğu öneri yağlı yiyecekleri azaltmalarıdır. Özellikle et, süt ürünleri ve peynirlerde bulunan doymuş yağ ve kolesterolün çok fazla tüketilmesi, damarların tıkanmasına yol açtığı için kalp krizine, beyin kanamasına ve obeziteye neden oluyor. Ancak sağlıksız bir beslenmenin tek suçlusu yağ olmayabilir. Yakın zamanda yapılan araştırmalara göre yağlı yiyecekleri kesmek kalp krizi riskini azaltmaya ya da erken yaşta ölümü engellemeye her zaman yetmiyor. Aksine bazı araştırmalarda çok düşük oranda yağ tüketen insanların genellikle daha erken yaşta öldüğü görüldü. Bunun sebebi ise yağ yerine tükettikleri şey olabilir: diyet yapmanın sağlığı ve ölüm oranını nasıl etkilediğini inceleyen en kapsamlı araştırmalardan birinde, başını McMaster Üniversitesi beslenme uzmanlarının çektiği bir grup bilim insanı, yağ oranını azaltmak yerine karbonhidrat oranını azaltmaları gerektiğini söylüyor. Lancet dergisinde yayınlanan bir diğer araştırmada ise, ekmek ve pirinç gibi karbonhidrat açısından zengin ürünleri tüketen insanların araştırma sırasında sağlık sorunlarından hayatını kaybetme riskinin, az karbonhidrat tüketenlere oranla %30 daha fazla olduğu görüldü. Araştırmanın sürdüğü yedi yıl boyunca yüksek yağlı beslenen kişilerin ise ölme riski %23 daha azdı. Araştırma sonuçlarına göre yazarlar, insanların beslenme düzenlerindeki yağa değil karbonhidrata daha çok dikkat etmeleri gerektiğini söylüyor. 18 farklı ülkeden 135.000 kişinin katıldığı araştırmada ortalama bir diyetin %61 oranında karbonhidrat, %23 oranında yağ ve %15 oranında protein içerdiği anlaşıldı. Çin, Güney Asya ve Afrika gibi bazı ülkelerde ise karbonhidrat oranı %63 ile %67 arasındaydı. Bu araştırmaya katılan insanların yarısından fazlası karbonhidrat açısından zengin yiyeceklerle besleniyordu. 1970'li yıllarda kolesterole odaklanıldığında yağlı yiyecekler ile kalp hastalıkları arasında bir bağlantı olduğu bulunmuş, doktorlar insanlara yağlı yiyeceklerden uzak durmalarını önermişti. Besin üreticileri de bu yolu izleyerek ürünlerindeki yağı azatmaya başladı; fakat azaltılan yağın yerine karbonhidrat koyuyorlardı. Şimdi ise bilim insanları karbonhidratın da en az yağ kadar zararlı olduğunu söylüyor. Bunun sebebi, karbonhidratın vücutta kolaylıkla glikoz olarak depolanması ve kan şekerini yükselterek kalp hastalıklarının habercisi olan obeziteye veya diyabete sebep olabilmeleri. Yağın kalp hastalıklarıyla bağlantısı üzerine yapılan ilk araştırmalar, dünyada yağ tüketiminin en yoğun olduğu Kuzey Amerika ve Avrupa'da yoğunlaşmıştı. Ancak günümüzde her topluluğa farklı bir beslenme düzeninin uygulanması doğru olabilir. Örneğin yağ tüketiminin çok görüldüğü Batı toplumlarında yağın azaltılması kalp hastalıkları riskini azaltabilir, fakat yağın yerini karbonhidratın almaması gerekir. Çok fazla karbonhidrat tüketilen başka bölgelerde ise yağa odaklanmak yerine karbonhidrat tüketiminin azaltılması gerekir. Beslenme uzmanları bu konuda şöyle konuşuyor: Gereğinden fazla karbonhidrat tüketen kişilerin de karbonhidratı azaltarak daha fazla yağ tüketmesi yarar sağlayabilir. Sağlıklı bir yaşam için ne oranda karbonhidrat ve yağ tüketilmesi gerektiğinin anlaşılması için ileri çalışmalar yapılması gerekiyor. Örneğin araştırmada düşük yağ içeren gıdalarla beslenen, insanlarla düşük karbonhidratla beslenen insanların ölüm oranları karşılaştırılmamıştı. Bu yazı HBT'nin 80. sayısında yayınlanmıştır.


İdrar ve dışkı rengi sağlığınız hakkında önemli ipuçları veriyor. Tüm yapmanız gereken tuvalet ihtiyacınızı giderdikten sonra sifonu çekmeden bir göz atmak. Araştırmacılara göre normal bir idrar saman renginde olmalıdır. Ancak pancar gibi yiyecekler doğal boyalardır ve idrar renginizi aniden kırmızıya çevirebilirler. Pancar dışında bazı ilaçlar ve vitamin takviyeleri de idrar renginizi değiştirebilir. Bunları hariç tutarsak hangi durumlarda doktora görüneceğinizi bilmeniz sağlığınız açısından erken teşhis niteliği taşıyacaktır. Pancarüri, pancar yedikten sonra gelen kırmızı idrara verilen isimdir. İdrara kırmızı rengi veren 'betalain' adlı pigment bazı çiçeklerde, meyvelerde, yapraklarda ve köklerde bulunur. Konsantre pancar kökü özütü, pancar kırmızısı veya gıda etiketlerindeki numara 162, dondurma gibi gıdalara pembe rengini verir. Her ne kadar betalain tipine, yenilen miktara, hazırlanma biçimine bağlı olarak idrarınızı kırmızı renge boyasa da sıcaklık, asit ve ışıkla yok edilebilir. Sindirim sisteminize ne kadar betalain gireceği, mide asidine ve mide boşalma hızına bağlıdır . Kana giren betalain pigmentleri 2 ile 8 saat arasında böbrekler vasıtasıyla dışarıya atılır. Kalıcı kırmızı idrar ise kan kaybı, enfeksiyon, prostat büyümesi, kanser, kist, böbrek taşı ve uzun süreli koşma sonrası görülebilir. Eğer kırmızıyı gördüyseniz ve pancar yememişseniz, doktorunuza görünseniz iyi olur. Açık saman rengi: Sağlıklısınız, yeterli miktarda su tüketiminiz var. Koyu sarı: Sağlıklısınız ama su içmelisiniz. Bal rengi: Susuz kalmışsınız, su için. Kahverengi: Karaciğer rahatsızlığı veya aşırı susuz kalma. Devam ederse doktora görünün. Pembe-Kırmızı: Yaban mersini veya pancar yediniz mi? Eğer yemediyseniz idrarınızda kan var. Bu hiçbir şey olmayabilir. Fakat böbrek hastalığı, tümör, idrar yolu enfeksiyonu, prostat sorunu hatta kurşun ve civa zehirlenmesi de olabilir. Doktorunuza danışın. Şurup rengi idrar, tıbbi müdahale gerektirir. Bu durum ciddi susuzluk belirtisi olabileceği gibi bilirubin yapıtaşlarının kana salıverildiği hepatitit veya siroz gibi karaciğer hastalığı belirtisi de olabilir. Bilirubin, kırmızı kan hücrelerinin yıkım ürünleridir ve dışkıya doğal rengini verir. Ayrıca idrar beta-karoten veya B vitamini alınca da (özellikle riboflavin, Vitamin B2 fazlası) açık turuncu ve sarı rengini alabilir. Bu takviyeler suda çözünür ve fazlası böbrekler aracılığıyla uzaklaştırılır. İdrar yolu enfeksiyonunda kullanılan fenazopiridin, tüberküloz ve Lejyoner hastalığı tedavisinde kullanılan rifampin, kan inceltici varfarin ve bazı müshiller de idrar rengini değiştirebilir. Mavi veya yeşil idrar ise çoğunlukla gıda renklendiricileri veya tanı amaçlı kullanılan metilen mavisi yüzünden oluşur. Ancak antihistaminikler, antiinflamatuvarlar, antibakteriyaller, antidepresanlar gibi ilaçlar da idrar rengini değiştirebilir. Hartnup sendromu ve mavi bebek bezi hastalığı gibi nadir kalıtımsal hastalıklar da mavi-yeşil idrara sebep olabilir. Eğer yeni doğan bebeğinizde bu tip belirtiler varsa doktorunuza danışın. Siz asla mor idrar görmezsiniz ancak bu durum hastane personeli için geçerli değildir. Sonda enfeksiyonu yaşayan hastalar mor idrar torbası sendromuna yakalanırlar. Sonda veya idrar torbası, idrarın yıkım ürünleri ve plastiğin tepkimeye girmesiyle mora boyanırlar. Sıklıkla idrarı köpüklü görebilirsiniz. Bu durum yüksek seviyede protein alımı sonrası idrarın hızlıca çıkmasıyla oluşur. Protein fazlası vücutta depo edilemez ve köpüğün oluşmasından sorumlu azot bileşenleri üre olarak atılır. Eğer köpüklü idrarınız devam ediyorsa, böbrekleriniz protein sızdırıyor olabilir, böbrek hastalığı açısından doktorunuza görünseniz iyi edersiniz. Normal dışkı rengi açık sarıdan siyaha kadar geniş bir yelpazeye sahiptir. Bu renk cümbüşü kırmızı kan hücrelerinin yıkım ürünü olan sarı bilirubinin, safra kesesi içinde başlayan yeşil yolculuğunun farklı oranlarda karışımıyla oluşur. Eğer mavi veya yeşil renklendiricili gıda tüketilmişse veya gıdaların yolculuğu hızlı gerçekleşmişse, ki dışkıda bir miktar safra bulunabilir, dışkı rengi yeşile dönebilir. Eğer dışkı sarı, yağlı ve çok kötü kokuluysa bu durum kötü emilim adına sinyal olabilir. Bu renge bir de yetişkinlerde kilo kaybı, çocuklarda gelişim geriliği eşlik ediyorsa giardia enfeksiyonu veya çölyak hastalığı gibi hastalıkları elemek için doktorunuza başvurun. Çok soluk renkli veya kil rengi dışkı ise bazı ishal önleyici ilaçlarla veya karaciğer, bağırsak, pankreas veya safra kesesini etkileyen hastalıklarla ilişkilendirilir. Dışkının bu renkli dünyasından siyah renge gelecek olursak, bu durum mide veya üst sindirim sisteminde kanamaya yol açan ciddi bir tıbbi durumdur. Ya da sadece demir takviyelerinin fazla alınmasıyla veya bol miktarda meyan kökü yenmesiyle de oluşabilir. Kırmızı dışkı da alt sindirim sistemini etkileyen ciddi bir kanamayı veya hemoroide ait olabileceği gibi aşırı tüketilen kırmızı gıda renklendiricilerine ait olabilir. Eğer idrarınızın veya dışkınızın rengini bilmiyorsanız, bir kez de olsa bakın. Eğer her zamankinin dışında, alışılmadık bir renk gördüyseniz ve farklı bir yiyecek tüketmediyseniz fotoğrafını çekin ve aile hekiminize gösterin.


Şu sözleri özellikle yaz aylarında sıkça duyarız: Günde 8 bardak su için! Kimilerinin bir türlü alışamadığı bu tavsiyenin bilimsel olarak dayanıksız olduğu ortaya çıktı. Aslında hiç kimse fikrin nereden geldiğinden emin değil. Aynı şekilde, Susamasanız bile için lafı da araştırmalarla çürütülüyor. Çünkü bilim insanlarına göre, beyniniz susadığınız zamanı ve ne kadar suyun vücudunuz için yeterli olduğunu, size 8 bardak su için diyenlerden daha iyi biliyor. Ya vücudunuzun o günkü ihtiyacı 8 değil de 6 veya 12 bardaksa? Beynin susuzluğa ve diğer duyumlara nasıl tepki verdiğini inceleyen Avustralya'daki Monash Üniversitesi'nden Profesör Michael Farrell da 8 bardak su için tavsiyesinin bir şehir efsanesi olduğunu belirtiyor. Farrell, bir kişinin aktif olmadığı soğuk bir günde, sekiz bardak suyun ihtiyaç fazlası olacağını ve bu durumda fazla suyun atılacağını söylüyor. Yani vücuda gereksiz bir yük. 8 bardak su kuralına karşı çıkan tam tersi durum ise sıcak bir günde egzersiz yapan bir kişinin sekiz bardaktan daha fazla suya ihtiyacı olacağı. Suyun hayatımız için ne kadar önemli olduğunu söylemeye gerek bile yok. İnsandan insana değişmekle birlikte vücudumuzun % 55-60'ı, kanımızın % 83'ü ve beynimizin % 70'inin tamamen su olduğunu biliyoruz. Su aynı zamanda sindirime de yardımcı oluyor; karaciğer ve böbreklerden toksinleri temizliyor, kandaki aşırı sodyumu uzaklaştırıyor, vücut sıcaklığını ve kan basıncını düzenliyor, cildi ve diğer dokuları koruyor ve eklemleri yağlı tutuyor. Kişi haftalarca yiyeceksiz yaşayabilirken nadiren birkaç günden fazla susuz yaşayabiliyor. Bırakın günleri, çalışmalara göre birkaç saatlik hafif dehidrasyon bile duygudurum, bilişsel işlev ve fiziksel performansı etkileyebiliyor. Hal böyleyken sürekli nefes alıp terleyerek ve tuvaletimizi yaparak su kaybediyoruz. Ancak su kaybı da insandan insana, günden güne değişkenlik gösteriyor. Ne kadar su içilmesi gerektiği konusunda kesin bir bilgi olmasa da ortalama bir yetişkin kadın günde yaklaşık 11,4 bardak, erkekse 15,6 bardak sıvı tüketmeli (bir bardak 220 gram). Ancak göz ardı edilen bir unsur var. ABD Ulusal Akademi Sağlık ve Tıp Anabilim Dalı'nın 2004 tarihli raporuna göre, insanlar ihtiyacı olan suyun yaklaşık %20'sini zaten yiyeceklerden alıyor; meyve ve sebzeleri düşünün. Sözgelimi domates ve karpuz, bu besinlerin %90'ından fazlası zaten sudur. Yiyeceklerden aldığımız suyu çıkaracak olursak ortalama bir kadının günde yaklaşık 9,1 bardak, bir erkeğinse yaklaşık 12,5 içmesi gerekiyor. Bu, Kanadalı diyetisyenlerin gıda dışı sıvı alımı için tavsiye ettiği miktarın neredeyse aynısı. Bununla birlikte, bu tahminler, farklı vücut büyüklük ve tipleri, ortam sıcaklığı ve aktivite seviyeleri dikkate alındığında insandan insana değişiklik gösteriyor. Ve başka etkenler de var. Mesela hamile olan veya emziren kadınların daha fazlasına ihtiyacı olduğu. Yani bir insan günde şu kadar su içmeli demek pek de bilimsel bir yaklaşım sayılmaz. Çözüm ise doğru dengeyi bulmak. Çünkü az su içmenin zararı olduğu kadar çok fazla su içmek ölümcül bile olabilir. Hiponatremi adı verilen su zehirlenmesi durumu, kanda sodyum azlığı demek. Bu durum nadir yaşanan bir durum olmakla birlikte hücrelerin şişmesine neden oluyor. Ancak sporculara bu tavsiyeyi veren Klinik Spor Hekimliği Dergisi'nde yayınlanan 2015 araştırmasına göre, en az 14 sporcunun bu sebeple öldüğü biliniyor. İyi haber şu ki, eğer yeterince su içtiyseniz vücudunuz size bunu söylüyor. Monash Üniversitesi profesörü Farrell'in önderliğindeki araştırmada, insanların bol su içip susuz hissetmediğinde, daha fazla su yutmanın daha fazla çaba gerektirdiğini buldular. Araştırmacılar, vücudun aşırı su alımına karşı tepkisini yutma engellemesi olarak nitelendiriyor. Farrell, Mesaj şu, doğal olanı yapın diyor. İstediğiniz zaman için ve bu davranışın güzelliği, su dengesini eşit bir seviyede tutmaya devam etmesidir. Ancak yine de uyarıyor, yaşlılar ve fazla efor sarf edenler susamasa bile yeterli miktarda su içmeli. California Üniversitesi sinirbilim bölümünden Christopher Zimmerman, kanımız tuzlanınca beyninizdeki susuzluk nöronları tarafından bir sinyal alarak susuzluk hissettiğimizi söylüyor. Zimmerman'a göre sağlıklı bir idrar ise saydam olanı. Bu, vücudun sağlıklı bir su seviyesinde olduğuna işaret. İdrar rengi sarı ve koyu tonlara doğru evrilmeye başladıysa dehidrasyon başladı demektir. Diğer belirtiler ise kuru veya mavi dudaklar, lekeli cilt, hızlı solunum, yorgunluk, ateş ve baş dönmesi. Zimmerman, normal şartlar altında beyninizin bedeninizle birlikte su seviyesi konusunda size tavsiye verenlerden daha bilge olduğunu söylüyor. Suya ihtiyacımız olduğunda beyin bizi zaten uyarıyor. Zimmerman ayrıca, her insanın susuzluk eşiğinin, ağrı eşiğine benzer şekilde farklı olduğunun da altını çiziyor. Bu yüzden aşırı sıcaklar veya yüksek efor sarf etmeden önce su içmenin mantıklı bir tercih olacağını söylüyor. Diğer şartlarda gereğinden fazla su içmemek gerek. Su içtiğimiz an yaşadığımız tatmin duygusunu da açıklayan Zimmerman, beynimizin sinyaller vasıtasıyla ne kadar su içtiğimizi izlediğini ve vücudumuzun ihtiyaç duyduğu miktarla eşleştirdiğini söylüyor. Bir başka deyişle beyin su içmeyi ödüllendiriyor. Bunu destekleyen bir bilimsel çalışma da var. Caltech'te biyoloji profesörü yardımcısı Yuki Oka ve lisansüstü öğrencisi Vineet Augustine tarafından yapılan bir çalışmaya göre, içme suyu beyni, insanların seks ve uyuşturucudan kumar oynamaya kadar her konuda kendilerini iyi hissetmelerini sağlayan kimyasal dopamin salgılamasını tetikliyor. Sonuç: İçme suyu sadece doyurmakla kalmıyor, tatmin de ediyor. Kar amacı gütmeyen Monell Chemical Senses Center'dan kıdemli yazar Paul Breslin, Susuzluk fizyolojik bir ihtiyaca işaret ediyor, ancak susuzluğun kesilmesi duyusal bilgilerin beyine entegre edilmesinin sonucudur, diyor.