Kötü hava koşullarında uçak bir anda sallanmaya hatta en kötü durumda düşüyormuş gibi aşağı yukarı hareket ederek şiddetli bir şekilde sarsılır. Bu tür atmosferik türbülanslar ürkütücü olduğu kadar yolcuları yaralayabilir ve uçaklara da zarar verebilir. İşin en kötü tarafı da şu, türbülanslar tamamen açık havada da meydana gelebiliyor ve bu yüzden pilotlar bile tahmin edemiyorlar. Uzmanlar bu tür problemlerin gelecekte hava trafiğini tehdit edebileceği konusunda uyardılar. Reading Üniversitesi'nden Paul Williams daha birkaç yıl önce iklim değişimi yüzünden transatlantik uçuşlarının önemli ölçüde uzayacağını ve uçuşların daha sarsıntılı geçeceğini öncelemişti. Bilim insanları şimdi türbülans tahminlerini biraz daha kesinleştirmek için çalıştılar. İklim simülasyonlarıyla Atlantik'in on iki kilometre üzerinde atmosferik türbülansların ne sıklıkta ve ne şiddette yaşandığı hesaplanmış. Bunun için de endüstri devrinden önceki karbondioksit miktarının iki katı dikkate alınmış ki bu değere bu yüzyılın sonunda ulaşılabileceği düşünülmekte. Simülasyonlara göre kış aylarında transatlantik rotası üzerindeki hafif türbülanslar yüzde 56, orta şiddetli türbülanslar ise yüzde 94 artacak. Ve en kötüsü de şu: Yolcuları kabinde sağ sola savurabilen şiddetli türbülanslar ise yüzde yüz kırk dokuz artacak ki bu sık yolculuk eden deneyimli yolcular için bile alarm niteliğinde. Türbülans artışındaki başlıca neden kutupsal jet akımlarındaki değişimler. Bu kuvvetli rüzgar şeridi 40. ve 60. enlem derecesinde yani birçok uçuş rotasının bulunduğu bölgede yer almakta. Jet akımlarının kenarında ve çevresinde oluşan türbülanslar, rüzgar makasının havayı bir kez daha altüst etmeleriyle oluşur ki işte bu rüzgar makasları hem şiddetleniyor hem de daha istikrarsız bir hal alıyor diyor araştırmacılar. Bu da asıl jet akımlarının altındaki uçuş seviyelerinde bile havanın hareketlenebileceği anlamına geliyor. Williams ve ekibi özellikle de Atlantik üzerindeki uçuş rotalarını incelemişler ama diğer rotaların da etkilenebileceğini düşünüyorlar.


15 Mart'ta, 90'dan fazla ülkede iklim için gençlik grevleri yapılacak. İsveçli genç Greta Thunberg'in 2018'de başlattığı grevden ilham alan küresel okul grevi, sosyal medyada örgütlenen gençler tarafından tüm dünyada hızlıca sahiplenildi. Gençler iklim değişikliğine karşı harekete geçmemenin kuşaklararası bir haksızlık olduğunu ve liderlerin adım atmayarak gençlerin geleceğinden çaldığını ifade ediyor. Z kuşağının başını çektiği İklim için Okul Grevi Hareketi, dünyanın en büyük eylemlerinden birini gerçekleştirmek için son iki aydır örgütleniyor. İklim eylemsizliğine karşı başlatılan bu grevlere binlerce gencin katılması bekleniyor. Bir dizi protestoyu izleyen bir grup olan FridaysforFuture okul grevleri son iki hafta içinde kar topu gibi büyümeye başladı. Son güncellemeye göre 92 ülkede 1029 yerde eylem yapılacak. Özellikle Avrupa ve ABD'de yaygınlaşan okul grevlerine Türkiye'den de katılım olacak. FridaysforFuture'un yayımladığı interaktif haritaya göz atabilirsiniz. Türkiye'den Atlas Sarrafoğlu'nun Bebek Parkı'nda yapacağı grev hem gazetelerde hem de sosyal medyada dikkat çekiyor. Sarrafoğlu Bugün değilse ne zaman etkinliği ile akranlarını 15 Mart'ta saat 12:00'de yapacağı greve davet etti. Diğer bir dikkat çekici grev ise Ayvalık'ta olacak. Sosyal medyadan video yayımlayan 13 yaşındaki Ege Edman "Karar vericiler sessiz kalıyor bu yüzden ben ve arkadaşlarım sesimizi duyurmak için okul grevi yapıyoruz. 15 Mart'ta Ayvalık'ta Cumhuriyet Meydanı'nda saat 12:00'de okul grevi yapacaklar. Karbon ayak izini en aza indir. Paris Anlaşması'nı ve IPCC raporunu takip edin. Paris Anlaşması'nda açıkça belirtilen hakkaniyet ve iklim adaletine odaklanın. Çünkü hiçbir manifesto bundan daha radikal olamaz. - Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu Başkanı tüm sendikaları okul grevine destek vermeye çağırdı. - Avrupa Birliği Komisyonu, Greta'nın Brüksel'de konuşma yaptığı gün iklim mücadelesine milyarlarca Euro bütçe ayırdı. - Bilim insanları İngiltere, Belçika'da ve Almanya'da imza kampanyaları açıp okul grevlerine destek veriyor. - Greta'nın TED Talks konuşması, sadece iki hafta içinde 1.2 milyon kişi tarafından izlendi. - Financial Times: Greta Thunberg: Climate Change Popstar (Bu makale, Şubat 2019'da sosyal medyada en çok paylaşılan haber olmuştu.) - South China Morning Post: Striking for the future: From Australia to Japan to India, youths will skip school on March 15 to protest against climate change - New York Post: Becoming Greta: 'Invisible Girl' to Global Climate Activist, With Bumps Along the Way - Guardian: Greta Thunberg, schoolgirl climate change warrior: 'Some people can let things go. I can't - Washington Post: How a 7th-grader's strike against climate change exploded into a movement - Reuters: Swedish student Greta's climate "school strike" goes global


Amerika Birleşik Devletleri'nin güneybatısındaki çölde yaşanan yoğun sıcak hava dalgaları ikonik saguaro kaktüsünün ölümüne neden oldu. 2023 Temmuz'u dünyanın tüm sıcaklık rekorlarını kırdığı ay oldu. Bilim insanlarına göre bu artışlar, dünya çapında artık her 5-15 yılda bir gerçekleşmesi beklenebilecek sıcak hava dalgaları üretecek. Küresel sıcaklıklar sanayi öncesi seviyelerin 2 C üzerine çıkarsa, her 2-5 yılda bir gerçekleşebilir. El Nino sıcaklığı, Tonga'da volkanik patlama ve hepsinden önemlisi atmosferdeki sera gazı konsantrasyonlarının artması, yaşadığımız sıcaklıklarda önemli rol oynadı. Genel olarak, ortalama küresel sıcaklık, Temmuz'da sanayi dönemi öncesi ortalamanın 1,54 üzerindeydi. Bu yılki rekorun gelecek yıl muhtemelen daha da sıcak olarak kırılması bekleniyor. İklim bilimcisi Zeke Hausfather, Uzun vadeli bir ısınma eğiliminin zirvesinde, özellikle aşırı bir dönemdeyiz ve görünüm biraz korkutucu" diyor. Sıcaklık bölgesel olmaktan çıktı. Avrupa'da artan sıcakla ilgili hastaneye yatışlar çok arttı ve Çin'deki tarımsal kayıplara neden oldu. yani etkisi çok yönlü.


Sudaki farmasötik maddelerin ekosistemler ve insanlar için zararlı olduğu, daha önceki araştırmalarla zaten kanıtlanmıştı. Ancak sularda ne kadar aktif etki maddesinin bulunduğu pek bilinmiyor. Var olan araştırmalar, farklı analiz yöntemleri yüzünden hemen hemen hiç karşılaştırılmıyor. Farmasötik maddelerle kirlenmenin küresel tablosunu çıkarmak isteyen 127 bilim insanı, 61 etki maddesiyle ilgili verileri bir araya getirerek, türünün en kapsamlı araştırmasını gerçekleştirdi. Araştırma çerçevesinde Amazon ve Mississippi'den Thames ve Tuna'ya, Mekong ve Ganj'a kadar, yaklaşık 471 milyon insanı etkileyen toplam 258 nehir incelendi. Bu tür çalışmanın daha önce hiç yapılmadığı 36 ülke de dahil olmak üzere, 104 ülkedeki 1.052 bölgeden örnekler alındı. PNAS dergisinde yayımlanan sonuçlar gerçekten de endişe verici: Tüm dünya sularında ilaç kalıntıları bulunuyor. Örnek alınan bölgelerin dörtte birinden fazlasında potansiyel zehirli birikimler tespit edildi. En çok da epilepsi tedavisinde kullanılan karbamazepin ve diyabet tedavisinde kullanılan metformin maddesi ve kafein saptandı. Dünya genelinde ayrıca nikotin, parasetamol ve yaşam biçimine de ışık tutan antidepresan ve antihismatik ilaç kalıntıları da bulunanlar arasında. Yüksek tansiyon için beta blokerler, sülfametoksazol ve siprofloksasin antibiyotikleri ve bir anti-alerjik ilaçlar, zarar verebilecek kadar yüksek yoğunluklarda bulundu. Sonuçlar, kirlenmenin sosyoekonomik koşullara göre değiştiğini gösteriyor. Örneğin Güney Afrika, Güney Amerika ve Güney Asya'nın bazı bölgelerinde atık ve atık su altyapısı bulunmadığından, ilaç endüstrisinin atıkları filtre edilmeden nehirlere akıyor. Ayrıca yüksek gelirli ülkelerde daha fazla diyabet ilacı ve antidepresan, düşük ve orta gelirli ülkelerde ise daha fazla ağrı kesici ve genellikle daha kolay bulunabilen antibiyotik tespit edildi. En yüksek ilaç seviyeleri Pakistan'ın Lahor kentinde kaydedilirken, burayı sırasıyla La Paz, Bolivya ve Addis Abeba, Etiyopya takip ediyor. Hiçbir kirleticiye rastlanmayan bölgeler İzlanda ve Venezuela'nın Amazon bölgesindeki Yanomami köyü olarak kayda geçti.


Romanya Baia Mare altın madeninde 30 Ocak 2000'de aşırı yağışlar sonucunda baraj taşıp yırtılınca yaklaşık 100.000 m siyanürlü akışkan Tizsa ve Tuna Nehirlerine boşalmıştır. Macaristan ve eski Yugoslavya'ya doğru yaklaşık 400 km boyunca bulunan su kaynakları zehirlenmiş ve binlerce balık ölmüştür. Rusya Sibirya'daki Krasnoyarsk Krai'deki, 180.000'den fazla kişinin yaşadığı en büyük Arktik şehirlerinden biri Norilsk'te, 20. yüzyılın başında keşfedilen 1.8 milyar tondan fazla nikel, paladyum, kobalt ve bakır yatakları işletilmektedir. 1930'lardan beri şehir, Dünyanın en büyük madenciliği ve metalurjik kompleksidir. Ancak, madencilikten kaynaklı Dünya'nın en kirli on şehrinden birisidir. Sadece hava kirliliği değil, su ve toprak da ziyadesiyle kirlidir. Yıllık 4 milyon ton bakır, kurşun, kadmiyum, nikel, arsenik, sülfür ve diğer zehirli kimyasallar havaya salınmaktadır. Kar siyah, bazen sarı veya beyaz, hatta pembe yağmaktadır. Asit yağmurları Almanya büyüklüğünde bir alanı kaplamaktadır. Havadaki yoğun sülfür dioksit yüzünden 32 km yarıçapında bir alanda sebze yetişmemektedir. Bugün yılda yaklaşık 500 ton bakır ve nikel oksit, 2 milyon ton kükürt dioksit havaya salınmaktadır. Bölgeden geçen nehir, milyonlarca m3 atık malzemeyle kirlenmiş durumdadır. Kentteki yetişkinlerin sadece %4'ü sağlıklıdır. Atıksular buzul nehirlerini kırmızıya çevirirken bacalardan salınan dumanlarla kükürt dioksit kirliliği şehrin üzerine yağıyor. Bölgede patlayan tank, Dünyanın en büyük petrol sızıntısını oluştururken 6,5 milyon galon dizel yakıt Karadeniz'e akan sulara karışmıştır. Dünya'daki resmi veriler altın madenlerinin yol açtığı felaketlerin başında siyanür sızıntısının geldiğini gösteriyor. 1971-2015 yılları arasında kayıtlara geçen 16 altın madeni kaynaklı felaketin 7'si siyanürlü suyla bağlantılıdır. Ayrıca söz konusu 16 felaketin 6'sı İliç altın madenini de işleten Kanadalı şirketlerin işlettiği madenlerde yaşanmıştır. 1971 ve 2000'de Romanya; 1984 ve 2000'de Papua Yeni Gine; 1995'de Guyana; 1995, 1998, 2014 ve 2015'de Kanada; 1996'da Filipinler; 1998'de Kırgızistan; 2003'de Honduras; 2004'de Gana; 2005'de Laos; 2009'da ABD; 2015'de Arjantin'de altın madeni kaynaklı felaketler olmuştur. Ülkemizde 7.5.2011 tarihinde Kütahya Gümüş madeni atık barajı orta bendinin, Şebinkarahisar'da 2021 yılında bir madene ait atık barajının çöktüğü bilinmektedir. Eğimli yamaç üzerinde bulunan İliç atık barajında da Romanya Baia Mare'deki gibi aşırı yağışta suyla dolarak yıkılması ya da sızıntı olasıdır. Nitekim, İliç altın madeni işletmesinde, 21 Haziran 2022 tarihinde Yığın Liç sahasına siyanür içerikli solüsyon taşıyan boru hatlarında meydana gelen arıza nedeniyle yaklaşık 20 m3 solüsyonunun aktığı, Erzincan Valiliğince açıklanmış; maden şirketince yapılan açıklamada ise solüsyon döküntüsünün içerisindeki toplam siyanür miktarının yaklaşık 8 kg olduğu belirtilmiştir. Erzincan İliç ilçesi, Çöpler ve Sabırlı köyü civarında, ÇED izni verilen 1.746 hektar altın madeni kompleksinde açık ocak madencilik faaliyetleri ile oksitli ve sülfitli cevher çıkarılmaktadır. Oksitli cevher yığın liçi ve Adsorpsiyon-Desorpsiyon-Geri-kazanım tesisinde, sülfitli cevher Basınçlı Oksidasyon ünitesinde zenginleştirilerek dore altın+gümüş ve bakır keki üretimi gerçekleştirildiği ÇED raporunda belirtilmektedir. Sülfitli cevherin zenginleştirilmesi neticesinde ortaya çıkan atıklar ''Atık Barajı''nda depolanmaktadır. 2014 yılında nihai ÇED projesi kapsamında Atık barajının 5 aşamada inşa edilmesi ve toplam kapasitesinin 36,7 Mton olması planlanmıştır. Atık barajı hali hazırda 2. aşama 1205 metre kotunda olup, 2018 yılında atık depolanmaya başlanmıştır. 2019 Kasım ayı sonu itibariyle 1.805.142 ton atık depolanmıştır. 2021 yılı kapasite artırımıyla Atık barajı 7 aşamalı olarak, 75 metre daha yükseltilerek 1.280 metre kotuna çıkarılması, kapasitesinin de 52,4 Mton'a yükseltilmesi planlanmaktadır. Havuzdaki suyun havaya püskürtülmesi işi evaporatör kullanımı, su yönetimi ve saha yüzey suyu yönetimi için endüstriyel atık su arıtma tesisi kurulumu seçeneklerinin de değerlendirildiği belirtilmektedir. Maden sahası Türkiye'de en tehlikeli diri faylarından biri olan Malatya Fayının Kemaliye Gümüşçeşme köyünde çatallandığı doğu kolu üzerinde, Divriği Fayı ile Salihli-Bağıştaş Fayı ucunda yer alır. Maden alanın güneyi ters fay ile sınırlanmıştır. 27 Ocak 2003'de maden bölgesine yakın Pülümür'de 6.5 büyüklüğünde, Kemaliye Gümüşçeşme'de 9 Mayıs 2020'de 4 büyüklüğünde deprem olmuştur. Yörede sık sık depremler olmaktadır. Altın madenciliğinde siyanürlü proses atıkları ya doğrudan ya da kimyasal arıtma işleminden sonra atık barajlarında biriktirilir ve atık barajlarında siyanürün doğal bozunması beklenir. İliç atık barajı yaklaşık 30 derece eğimli bir yamaç üzerinde kurulmuş olup, kapasite artırımıyla 75 metre daha yükseltilecek olması sızdırmazlık bakımından risk taşımakta, büyüklüğü 6,5-7 ve üzeri bir depremde atık barajının yıkılması söz konusu olabilecektir. Aşırı yağış ya da depremle yıkılması durumunda, siyanürlü ve kimyasal atıklı, atık çamuru hemen bitişiğindeki Karasu Nehri, İliç ve Bağıştaş Barajına karışacak, buradan sırasıyla Keban, Karakaya, Atatürk, Birecik ve Karkamış barajları hatta, Suriye ve Irak'a kadar sucul canlı yaşamı olumsuz etkilenecektir. Tarihin en önemli nehirlerinden biri olan Fırat ve Fırat'ın Karasu kolu belki de tümüyle canlılık vasfını yitirecektir. Atık barajının yıkılma riski bulunmaktadır. Dünya'da birçok siyanürlü maden atık barajı yıkılması olmuş ve çevre felaketine yol açmıştır. Fırat Nehri'nde olası bir çevre felaketi durumunda, sınıraşan sular hukukuna göre de uluslararası bir sorun teşkil edebilecektir. Depolanacak katılaştırılmış atık bünyesinde ağır metallerden demir, altın, gümüş, arsenik, bakır, kurşun, pirit, kalkopirit gibi sülfürlü mineraller bulunduğu bilinmektedir. Bu mineraller asit maden drenajına yol açacak ve toprak, bitki ve hayvanlara, insan sağlığına zararı olacaktır. Yer altı ve yüzey sularına karışacak, Karasu Nehri suyu kirlenecek canlı yaşamını tehdit edecektir. Pasa içindeki bu sülfürlü elementler yağmur suyu ile yıkanarak tabanda asidik bir su oluşturacak; kaynak ve dere sularının ağır metalce kirlenmesine yol açacak; tarım topraklarını kirletecek, çevre ve insan sağlığını tehdit edecektir. Yasalar ve kurallar olmasına karşın, siyanür kullanımıyla ilgili riskler her zaman ve her an mevcuttur ve kaza ihtimali vardır. Siyanür ya da tehlikeli maddeler aynı oranda denetlenememektedir. Yakın tarihte yaşanan facialar çok sayıda insan ve diğer canlı türlerinin hayatına mal olmuştur. Dolayısıyla İliç altın madeni atık barajında bir sızıntı ya da bendin yıkılmasında 52,4 Mton atık çevre felaketine yol açacaktır. Altın madeni atıklarının depolandığı tesislerin kurulacağı alanın jeolojik, hidrojeolojik, jeokimyasal, hidrokimyasal ve mühendislik jeolojisi çalışmasının, tesisin kurulacağı alandaki kayaçların geçirimlilik ve iletimlilik özellikleri sağlıklı belirlenmiş midir; bilinmemektedir. Atık barajı bendi çekirdeğini sıkıştırılmış kil oluşturur. Kum, çakıl ve kayadan oluşan dolgu malzemesi gövdenin iç ve dış yüzeyini kaplar. Maden Atıkları Yönetmeliğine göre, atık barajı tabanında sızdırmazlık 50 cm düşük geçirimli doğal kil malzeme üzerinde jeosentetik kil tabakası, üzerinde 2 mm kalınlığında çift taraflı pürüzlü yüksek yoğunluklu polietilen jeomembran ve onun üzerinde jeokompozit tabakası ile sağlanacağı belirtilmektedir. Eğimli bir yamaçta bulunan atık barajında sızıntıyı engellemenin, atık barajı yapım tekniği ve kullanılan malzeme dikkate alındığında güç gibidir. Bunun güvenirliliği tartışmalıdır. Nihai baraj gövde yüksekliği, yüz yılda bir tekrarlanma olasılığı olan fırtınalardan kaynaklanacak yüzey sularını tutabilecek bir hacim ilave edilerek hesaplanır. İliç atık barajı için bu hesaplanmış mıdır; bilinmemektedir. Atık barajları ulaşımı zor, yüksek eğimli, hakim rüzgarlara açık, hassas eko sisteme sahip, fay hattı üzerinde bulunan ve kaynak suları içeren sahalarda inşa edilmemelidir. Ancak İliç atık barajı, bu risklerin bulunduğu alanda inşa edilmiştir. İliç altın madeni atık barajının olası yıkılması durumunda bir çevre felaketinin yaşanmaması için gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir. Madenin Ülkemizdeki en önemli su havzası içinde bulunması, yöreye dair özellikler, Fırat Nehri'nin sınıraşan sular kategorisinde ve uluslararası bir öneme sahip olması, tarımsal sulamada kullanılan Atatürk Barajı gibi üzerinde kurulu birçok barajların bulunması yönüyle, madenden kaynaklı doğabilecek bir çevre felaketinin vereceği zararların boyutları düşünüldüğünde, bu bakımdan Kemaliye-İliç ve Divriği havzası madencilik faaliyeti yapılamayacak yerlerden biri olup, kamu yararı, sağlıklı ve dengeli bir çevre, canlı varlığı, yaşam, ekolojik ve kültürel alanların korunması adına madencilik faaliyetlerine son verilmesi daha akılcı olacaktır. İliç altın madeni bir Baia Mare, bir Norilsk olmasın. E. Atabey. 2010. Türkiye'de antropojenik unsurlar ve çevresel etkileri. MTA Yerbilimleri ve Kültür Serisi-7. Ankara. M. Karadeniz. 1996.Cevher zenginleştirme tesis artıkları, çevreye etkileri önlemler. İstanbul Ofset Basım Yayın San. Tic. A. Ş., İstanbul.


Bir tehlikenin varlığı ya da düşüncesinin kişide yarattığı duygu korkudur; kaynağı ise bilgisizliktir. Siyanür denilince özellikle altın madenciliğinde hemen aklımıza zehirli bir madde olan siyanür gelir; sonrasında endişe ve korkuya kapılırız. İliç Çöpler altın madeninde 21 Haziran 2022 tarihinde gerçekleşen siyanür sızıntısı da bu korkularımızı arttırdı. Siyanür zehirliliğinde türünün bilinmesi gerekiyor. Siyanür zehirlenmesi dendiğinde akla ilk gelen hidrojen siyanürdür. Siyanür, organizmalarda birikmeyen, maruz kalındığında o anlık öldürücü etkisi olan bir zehirdir. Erzincan İliç ilçesi Çöpler altın madeninde gerçekleşen siyanür sızıntısı olayını, önce bir vatandaşın olay yerinden çekmiş olduğu videoyu yayımlanmasıyla, sonra Erzincan Valiliğinin ''Yığın Liç sahasına siyanür içerikli solüsyon taşıyan boru hatlarında meydana gelen arıza nedeniyle yaklaşık 20 m3 solüsyonunun aktığı, solüsyonla kirlenen alanın hipoklorit kullanılarak nötralize edildiği, kirlenen toprağın liç sahasına taşındığı, yapılan tespitte bölgedeki mevsimsel akış gösteren hiçbir dereye akış olmadığı, Fırat havzasına gözlemsel olarak ulaşmadığı tespit edildiği, kirlendiği iddia edilen alanın 27 farklı noktasından numune alındığı'', 27 Haziran 2022 tarihinde de maden şirketince ''maden sahasında gerçekleşen solüsyon döküntüsünün içerisindeki toplam siyanür miktarı yaklaşık 8 kg olduğu'' şeklindeki açıklamalarıyla ne olduğunu anlamaya çalıştık, devamında 27 Haziran 2022 tarihinde de altın madeni işletmesinin faaliyetlerinin Bakanlıkça durdurulduğunu öğrendik. Geçen zaman süresince maden sahasından ve siyanür felaketi şeklindeki basın yoluyla bize aktarılan bilgiler bilimsel ve teknik boyutundan uzak kalmıştır. Olayın olduğu andan itibaren, yakın çevrede bulunan Erzincan, Sivas, Elazığ ve Malatya'daki üniversitelerin bilim insanlarından oluşturulacak bir ekip tarafından olay yeri saha incelemeleri, toprak, su ve havadan bir takım ölçümler, örneklemeler ve analizler hemen yapılmalıydı. Olayın üzerinden bu kadar zaman geçmesine karşın durumun ne olduğunu hala bilemiyoruz. Oysaki, sahadan ve olay yerinden alınacak örneklerin analizleri anında ya da bir, iki günde sonuçlanabilir ve kamuoyuna bilimsel temelli, açıklamalar yapılabilirdi. Maalesef bu olmadı, çelişkili bilgiler içinde biz yine zararın boyutlarını öğrenemedik. Altın madenciliğinde siyanürün ne anlama geldiğini, ''Eşref Atabey ve Mehmet Karadeniz-Altın Madenciliğinde kullanılan siyanürü anlamak'' başlığı altında,16 Eylül 2019 tarihli Herkese Bilim Teknoloji Dergisinde açıklamıştık. Altın madenciliğinde siyanür: Dünyada yılda tüketilen yaklaşık 1,5 milyon ton siyanürün %18'i madencilik sektöründe, geri kalan %82'si ise sanayinin farklı alanlarında kullanılır. Altın madenciliğinde, cevherin altın içeriği tonda üç gramdan az ise yığın, daha fazla olduğunda tank liçi yöntemi kullanılmaktadır. Sülfürlü metalik minerallerin köpüklü yüzdürmeyle ayrılmasında, çözeltide, çökmesi istenen mineralin bastırılarak çöktürülmesinde de siyanür kullanılabilmektedir. 2021 yılı kapasite artırımı öncesinde Çöpler altın madeninde yılda 6.500 ton sodyum siyanür kullanılacağı belirtilmiştir. Ortamın asiditesi 9 civarında iken hidrojen siyanür ve siyanür iyonu derişimi eşittir. Ortamın pH'ı azalırken buna paralel olarak siyanür iyonu derişimi azalmakta, pH 7'nin altına düştüğünde ortamda sadece hidrojen siyanür görülmektedir. Buna karşın pH yükselirken de hidrojen siyanür varlığında azalma izlenmekte, pH 11'in üzerinde ise ortamda hidrojen siyanür yok gibidir. Seyreltik siyanür çözeltisinde ve oksijen varlığında, altın, siyanür iyonu ile tepkimeye girer. Bunun için, ortam pH'ının yüksek olması, hidrojen siyanür bulunmaması gerekir. Çünkü hidrojen siyanür oluşması, siyanür kaybı demektir. Madenci bunu istemez, çünkü bu durumda altını elde edemez. Zenginleştirilecek olan cevherin mineralojik yapısı ve kimyasal bileşimine bağlı olarak, ortamda hem serbest siyanür hem de altın siyanür bulunması dışında çinko, nikel, bakır, demir, kobalt, kadmiyum ve cıva gibi ağır metallerin siyanür bileşiklerinin oluşması doğaldır. Çözeltiye alma sırasında sorun teşkil eden bu bileşikler, proses tamamlandıktan sonra artığa dahil olup, atıldıklarında toksik özellikleri dolayısıyla potansiyel tehlike oluştururlar. Madencilikte siyanürün olası çevresel etkilerini bertaraf için; artıkların atılması öncesinde siyanürü geri kazanma, artıktaki siyanürlü bileşiklerin parçalandığı ya da pasifize edildiği kimyasal ya da biyolojik bozundurma ve bir de doğal bozundurma olmaktadır. Siyanürün en önemli etkisi aslında toprakta hareketsiz duran ağır metalleri, yani kurşun, cıva, antimon ve çinkoyu hareketli hale getirmesidir. Bu ağır metaller toprakta hareketsiz iken, bitki kökleri tarafından alınamıyor; ama hareketli hale geçince, bitki kökleri tarafından alınıyor ve bitkinin bünyesine geçiyor. Siyanür, yüksek derişimlerde toprak mikroorganizmaları için toksiktir ve toprak yoluyla yer altı suyuna geçebilir. İliç altın madeni siyanür sızıntısı: İliç Çöpler altın madeninden sızıntı siyanürün olası zararları hava, su ve toprak yoluyla olacaktır. Anında havaya karışmayla zararı olabilecektir. Nitekim olay anında siyanür bulaşığını temizlemekle görevlendirilen bir işçinin hidrojen siyanürün buharlaşmasıyla zehirlenme belirtisi, şiddetli baş ağrısı çektiği bilinmektedir. İkincisi, siyanür içeren söz konusu solüsyonun dere suyuna, drenaj ağı vasıtasıyla hemen yanındaki Karasu Nehri üzerindeki İliç ve Bağıştaş Barajlarına karışması sonucu siyanür, su içinde ''siyanojen klorür'' gazına dönüşmüş olabilir. Suda oldukça yüksek oranda çözünen siyanojen klorür gazı çok zehirlidir. Siyanojen klorür gazı sucul hayvanlara, balıkların toplu ölümlerine neden olur. Zaman zaman göl, akarsu gibi yüzeysel sularda toplu balık ölümlerinin ana nedenlerinden biri bu olabilir. Üçüncüsü, sızıntı siyanür bileşikleri ağır metalleri, yani kadmiyum, arsenik, kurşun, cıva, antimon ve çinko gibi elementleri hareketli hale getirmiş olabilir. Bu ağır metaller toprakta hareketsiz iken, bitki kökleri tarafından alınamayan; ancak siyanür sızıntısıyla hareketli hale geçerek, bitki kökleri tarafından alınarak bitkinin bünyesine geçmiş olabilir. Sızıntı alanında, siyanürün nötreştirilmesi için hipoklorit döküldüğü belirtilmektedir. Bu hatalı bir yöntemdir. Hipoklorit dökmeyle pH bazik hale getirilmiş, böylece siyanürün solüsyonda kalması sağlanmış, böylece yakınındaki dere suyuna ve oradan Karasu Nehri İliç Barajına karışması daha kolay olmuştur. Önce 20 m3 siyanürlü solüsyondan, daha sonra solüsyonda 8 kilogram siyanürden bahsedilmiştir. Eğer böyleyse Karasu Nehri'ne, toprağa ve yer altı suyuna karışması muhtemel ve insan ve hayvan sağlığı, sucul canlılar, toprak mikroorganizmaları için toksik etkisi olasıdır. İliç Çöpler altın madeninden sızan siyanürün etkisini anlamak, zararlarını öğrenmek için geç kalınmıştır. Çünkü suda siyanürün çözünürlüğü; asitliği, gaz basıncı ve sıcaklığa göre değişkendir. Siyanür bulaşığı tespit edilemeyecektir. Ancak bundan sonra toprakta, suda, bitkilerde örnekleme yapılıp, ağır metaller yönüyle madenden kaynaklı kirliliğin boyutları değerlendirilmelidir. Böyle bir siyanür sızıntısının gerçekleşmesi de madenin güvenli olmadığına işarettir. Atık havuzu 75 metre yükseltilerek kapasite arttırımına gidileceği ÇED raporundan anlaşılmaktadır. Maden sahası aktif fayların bulunduğu bölgedir. 6, 6,5 ya da 7 büyüklüğündeki bir depremde atık havuzunun yıkılması olasıdır. Böyle bir durumda Fırat havzasında bulunan sırasıyla İliç, Bağıştaş, Keban, Karakaya, Atatürk, Birecik ve Karkamış barajları su kirliliği tehlikesi altında bulunmakta ve dolayısıyla canlı ve insan sağlığı için risk oluşturmaktadır. Siyanür; serbest siyanür, hidrojen siyanür ya da hidrosiyanik asit şeklinde olur. Hidrojen siyanür, renksiz bir gazdır. Keskin ve bayıltıcı, bademe benzer kokusu vardır. Canlılar için bilinen zehirlerin en tehlikeli olanı hidrojen siyanür gazıdır. Hidrojen siyanür havada 1-3 yılda yarılanır. Su yüzeyinde bulunan siyanür de hidrojen siyanür formuna dönüşür ve buharlaşır. Siyanür; hava yoluyla, içme suları, toprağa temas eden cilt yoluyla, siyanür bulaşmış yiyeceklerin tüketilmesiyle vücuda alınabilir. Siyanür, kısa sürede beyin ve kalbi etkileyerek koma ve ölüme neden olabilir. Düşük düzeyde siyanüre uzun süre maruz kalma sonucunda solunum güçlükleri, kalp ağrısı, kusma, kan değişiklikleri, baş ağrısı ve triod bezinde büyüme ortaya çıkabildiği tıbben belirtilmektedir. Ortam havası m3'ünde; 20-40 mg düzeyindeki siyanüre maruziyet insana etkisinin hafif olacağı, 50-60 mg olduğunda kişinin 20 dakika ile 1 saat dayanabildiği, 120-150 miligramın 0,5-1 saat aralığında,150 miligramın yarım saat, 200 miligramın 10 dakikadan sonra, 300 miligramın ise anında ölüme neden olacağı belirtilmektedir. Solunarak değil de ağızdan alınan en düşük ölümcül dozun, vücut ağırlığının kg başına 0,54 mg olarak belirtilirken, öldürücü seviyenin ortalama tahmini değeri ise 1,4 mg olarak verilmektedir. 1870-1871 yılları arasındaki Fransa-Prusya Savaşı'nda siyanür kullanılmıştır. Bu savaş sırasında Fransa başkanı III. Napolyon, askerlerine silahlarının uçlarındaki süngüleri bu zehire batırmaları talimatını vermiştir. Öte yandan Roma İmparatoru Nero'nun da siyanür içeren bir vişne suyu karışımını zehir olarak kullandığı ileri sürülmektedir. Birinci Dünya Savaşı sırasında, Fransız ve Avusturya birlikleri siyanür kullanırken; İkinci Dünya Savaşı sırasında da Nazi Almanyası milyonlarca insanı öldürmek için kemirgen öldürücü bir ürün olan Zyklon B'yi kullanmış. 1980'lerde, İran-Irak savaşında siyanür kullanılmış. 1995 yılında Aum Shinrikyo isimli bir Japon tarikatı metroya siyanür yerleştirmiştir. Hidrojen siyanür ve karbon monoksit gibi kanın kırmızı renkli maddesi olan ve havanın oksijenini akciğerlerden hücrelere taşıyan hemoglobinin demirine karşı oksijenden daha fazla etkileşimi vardır. Bundan dolayı eser miktardaki hidrojen siyanür oksijenin büyük bir kısmını hemoglobinden uzaklaştırarak onun yerine geçebilir. Dolayısıyla dokular oksijensiz kaldığından öldürücü etki yaratmaktadır. Aynı şekilde serbest siyanür iyonları metal siyanür kompleksleri ve siyanür türevleri az ya da çok yukarıda belirtilen etkilere neden olduklarından tehlikeli ve zehirli maddeler olarak kabul edilirler. Siyanürün vücuda girdiğinde Rhodanese adı verilen savunma aracı devreye sokulduğu, en fazla karaciğerde bulunan Rhodanese, siyanür iyonuyla tepkimeye girerek, ona sülfür verdiği; hızla ve kolaylıkla tiyo-siyanat denen, zararlılığı azaltılmış bir bileşiğe dönüştüğü ve oluşan bileşiğin idrar yoluyla vücuttan atıldığı tıbben belirtilmektedir. Ancak, tiyo-siyanat vücutta iyot alımını engelleyen bir madde olup, guatr nedenlerinden biridir. Bazı yiyeceklerde ve sigara dumanında da tiyo-siyanat bulunur. Piyasada siyanürün ticareti yasaklanmıştır. ''Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik''te 29 Kasım 2019 tarihli yapılan değişiklikle halka, piyasa ve internet ortamında siyanür bileşiklerini içeren maddelerin satışı yasaklanmıştır. Eşref Atabey ve Mehmet Karadeniz, 16 Eylül 2019. Herkese Bilim Teknoloji ''Altın madenciliğinde kullanılan siyanürü anlamak'' . Karadeniz, M. 1996.Cevher zenginleştirme tesis artıkları, çevreye etkileri önlemler. İstanbul Ofset Basım Yayın San. Tic. A. Ş., İstanbul. Atabey, E. 2010. Türkiye'de antropojenik unsurlar ve çevresel etkileri. MTA Yerbilimleri ve Kültür Serisi-7. Ankara. Atabey, E. 2015. Elementler ve sağlığa etkileri. Hacettepe Üniversitesi Mezotelyoma ve Medikal Jeoloji Uygulama ve Araştırm Merkezi yayın No: 1. Ankara. Rouse, J. V. 1990. Cyanide and the environment. Supplement to Mining Journal. Mudder, T.I. ve Botz, M. 2004. Cyanide and society: A critical review. The European Journal of Mineral Processing and Environmental Protectation.V.4. No.1. Simeonova, F. P. Ve Fishbein, L. 2004. Hydrogen cyanide and cyanides: Human health aspects. Scott, J.S. and Ingles, J.C. 1981. Removal of cyanide from gold mill effluent. Canadian Mineral Processors 13th Annual Meeting, ottowa, Ontario, 20-22.


İlk Türk Arktik Bilimsel Seferi, İTÜ Kutup Araştırmaları Uygulama-Araştırma Merkezi liderliğinde gerçekleştirildi. Sefer, dünyada küresel iklim değişikliğinin en fazla etkilediği noktalardan Kuzey Kutbu'nu kapsaması açısından önemliydi. 11-26 Temmuz tarihlerinde gerçekleşen sefere Türkiye İş Bankası bu sefere sponsor olurken, gerçekleştirilen toplantıda İTÜ Rektörü Prof. Dr. Mehmet Karaca ile İTÜ Kutup Araştırmaları Uygulama-Araştırma Merkezi Müdürü ve Arktik Bilim Seferi Lideri Doç. Dr. Burcu Özsoy ve sefer ekibi hazır bulundu. İTÜ'nün bilimsel altyapısı ve öncü misyonu ile iklim değişikliğinin etkilerini gözlemleyerek, gelecek nesillere temiz bir dünya bırakma umuduyla çalışmalarımızı sürdürüyoruz diyen İTÜ Rektörü Prof. Dr. Mehmet Karaca, araştırmacıların Arktik bölgede yaşanan iklim değişikliğini görmek ve bu değişimin ekosistem üzerindeki etkilerini incelemek üzere örneklemeler ve gözlemler yapmak üzere yola çıktıklarını belirtti. Bilim seferine liderlik yapan ve daha önce HBT'de kendisiyle bir söyleşi de gerçekleştirdiğimiz İTÜ Denizcilik Fakültesi Öğretim Üyesi ve İTÜ PolReC Müdürü Doç. Dr. Burcu Özsoy ise dünyanın sürdürülebilir geleceği için Arktik'teki araştırmaların büyük önem taşıdığının altını çizdi. Türk bayrağını Arktik'te dalgalandırma onuruna eriştikleri için duydukları mutluluğu dile getiren Özsoy, bilim seferi sırasındaki gözlemlerini ve araştırma sonuçlarını da paylaştı. Arktik'te yaptıkları bilimsel çalışmaları bilimsel yayınlarla taçlandırıp bu çalışmaların sürdürebilirliğini sağlama amacında olduklarını belirten Özsoy, alınan veri ve toplanan örneklerin, bilimsel olarak incelenmesine hemen başlanacak olsa da hem laboratuvar incelemeleri hem de bilimsel yayınların basımının uzun zaman aldığını da sözlerine ekledi. Yaklaşık 14 milyon km yüzölçümü olan bir okyanus olan Arktik; Rusya, ABD, Kanada, Danimarka, Norveç ve İzlanda'yla çerçeveleniyor. Kışın neredeyse tamamen donarak yazın 3 milyon km kadar deniz buzu kalıyor. Yaptığımız söyleşide, Arktik'te 2000'li yıllardan beri deniz buzunda hızlı bir azalış gözlemlediklerini söyleyen Özsoy, normalde 17 milyon km 'lik bir deniz buzu alanına sahip olan Arktik Okyanusu'nun şu anda 13 milyon km 'lere kadar indiğini ifade etti. Türkiye'nin yüzölçümüne göre kıyasladığımızda şu an Arktik'te beş Türkiye büyüklüğünde bir alanın yok olması demek bu. Özsoy, Deniz taşımacılığı açısından önemli yollar açıldı evet ama dünyanın iklimini dengede tutan okyanus akıntılarıdır. Ve bu akıntılarda yavaşlama söz konusu ifadelerini kullandı. Arktik Bölge stratejik de bir öneme sahip. Çünkü Arktik Okyanusu'nda halihazırda petrol, doğalgaz ve kaya gazı arama ve çıkarma faaliyetleri yürütülüyor. Hal böyle olunca da uzlaşmazlıklar da beraberinde geliyor. Yaşanabilecek olası sorunları çözmek için Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi ile kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölgelerin belirlenmesi ve uyuşmazlıkların çözülmesi amaçlanıyor. Bununla birlikte BMDHS, söz konusu uyuşmazlıkların çözümü konusunda her zaman başarılı ve nihai sonuçlar da veremiyor. Arktik'te özellikle Rusya Federasyonu'nun kıta sahanlığı üzerindeki iddiaları nedeniyle tam bir uzlaşı sağlanamıyor. Bu bağlamda Arktik, Türkiye için yeni bir bilimsel keşif alanı. Daha önce Antarktika'ya birkaç kez giden gelen ekip, Arktik'e ilk seferini gerçekleştirmiş durumda. Türkiye yıllar önce Arktik Okyanusu'na kıyı ülkelerle Kuzey Kutup dairesi içinde kalan ülkelerin danışman olduğu Arktik Konsey'e gözlemci statüsüyle başvuruda bulunmuş ancak Türkiye'nin Arktik konularında yeterli girişimleri olmaması sebebiyle beklemeye alınmıştı. Bu sefer bu süreci hızlandırmak için de büyük bir adım.


Açıklamalar, ayrıntılar, karşılaştırmalar ve öneriler bu yazımızda. Dünya'da 1 dakikada 350 bin Twit atılıyor. Facebook'a bir fotoğraf koyup her gün 5 dakika internette kalan ya da WhsApp'tan iki video yollayan bir kişi, yılda, 20 kg kadar seragazı salınmasına katkıda bulunuyor. Bir kişi için az olan bu miktar, bunu her gün 1 milyar kişi yaptığında ise, bu, yılda 20 milyon ton sera gazı ediyor. Bu, 20 tonluk 1 milyon kamyon yükü demek. Bu ise, 40 metre aralıklarla 40.000 km'lik dünya çevresini dolaşacak kadar uzun bir konvoy demek! Türkiye'de günde yaklaşık 7,5 saat internette geçiriliyor. Sosyal medyada ise günde 3 saat. Sosyal medyayı kullanan kişi sayısı yaklaşık 12 milyon /10,11/. Sosyal medyada 5 dakika bulunmak yılda ortalama olarak 20 kg CO2 salınmasıyla sonuçlanıyor. Sosyal medyada geçen 180 dakika sonucu, Türkiye'de 1 kişinin yılda atmosfere salınmasına neden olacağı CO2 miktarı 720 kg. Bu 12 milyon kişi için: 8,64 milyon ton CO2. Çizelge 1'de internette yapılan bazı işlemler bir kaç örnekle gösteriliyor. Ayrıca internete bağlı olmayan bir TV ile ve otomobil kullanıldığında atmosfere salınan sera gazları miktarlarıyla karşılaştırılıyor. Görüldüğü gibi, günde 5 dakika Facebook'ta kalmakla (yılda 20 kg), günde 1 saat internete bağlı olmayan 100 Watt gücünde TV izlemekle (17 kg) ya da 133 km otomobil kullanmakla (20 kg) atmosfere salınacak sera gazları miktarları kabaca aynı. Ancak TV gitgide online'dan izleniyor ve internet kullanımı TV kullanımını geçmek üzere . Türkiye'de sosyal medya yoluyla 1 kişinin atmosfere salınmasına neden olduğu CO2 miktarı ise 720 kg ile epey fazla. Yılda 8,64 milyon ton CO2. Kuşkusuz bu ortalama değerler büyük değişimler gösterebilir. Özellikle internette çok kişinin izlediği film ve diziler, bu miktarları çok artırabilir. Dünya'da toplam olarak kullanılan elektrik ve salınan sera gazları (CO2) miktarını hesaplarsak: 2021 yılında dünyada üretilen toplam 27 000 TeraWhatSaat elektriğin yaklaşık olarak % 4'ü internette harcandı. Bu, 1 080 TWh elektrik kullanımı demektir. Akkuyu büyüklüğünde 1200 MW kurulu gücünde bir nükleer reaktör yılda yaklaşık olarak 9 TWh elektrik üretiyor. Bu demektir ki 2021, yılında her biri Akkuyu reaktörü gücünde, 120 reaktör eşdeğerindeki elektrik santralinin ürettiği elektrik, dünyada internet için kullanıldı. 2030'da dünyada internetin kullanacağı elektriğin dünyada kullanılacak tüm elektriğin % 10 kadar olacağı ve sera gazlarının da çok daha fazla olacağı kestiriliyor. Sadece internet yoluyla değil, her birimiz enerji , araç ve elektrik kullanırken atmosfere seragazı salınmasına katkıda bulunuyoruz. Bunun yanı sıra ulaşım ve kendimize gereken maddelerin üretimi ve tüketimi sırasında bizler için kullanılan enerji sonucu atmosfere sera gazları salınıyor. Tüm bu yollarla ortaya çıkan toplam sera gazı miktarı Almanya'da kişi başına yılda kabaca 12 ton CO 2E. Türkiye'de bu miktar bunun yarısı kadar. Bu 12 ton içinde, besinlerin üretiminin en başından, tüketiminin en sonuna kadar geçen sürede, tüm işlemler sonunda kişi başına düşen sera gazı miktarı, yapılan araştırmalara göre, 2 ton CO2 kadar. Dijital yaşamın 12 ton içindeki payı ise, Almanya'da 849 kg CO2 (Şekil 6). Fransız Thinktanks Shift araştırma projesi'nde, 2018 yılında Video izlenmesiyle, atmosferere 300 milyon CO2 miktarında sera gazı salındığı sonucuna varılıyor. Bu ise, tüm İspanya'nın atmosfere saldığı sera gazı kadar çok! Araştırmacılara göre, Dünya Veri trafiğinin % 80'i video izlenmesinden oluşuyor/3/. Öte yandan Netflix, 2020 yılında atmosphere 1,1 milyon ton CO2 saldığını ve bunun yarısının da film ve dizilerin yapımı sırasında ortaya çıktığını açıkladı /4/. Netflix'te 'Stranger Thıngs' 64 milyon kişi izlemiş ve bu yolla atmosfere salınan sera gazı miktarının 56.700 Alman otomobil sürücüsünün 1 yılda atmosfere salacağı sera gazı miktarında denk geleceği hesaplanmış . Neden bu kadar çok video izleniyor sorusuna ise verilen yanıt: a. kendimiz istiyoruz, b.istemediğimiz halde bize ya reklamlarla ya da tanıdıklarla yollandığından izliyoruz deniliyor. Video izlenmesinde kullanılan baz istasyonu sistemiyle bu sistemdeki kablo cinslerine göre de seragazı salınımı farklı oluyor. En az CO2 salınmasını cam lifli kablolar sağlıyor. Dünyada internete bağlı 30 milyar alet ve sistem var. İnternet'te kullanılan bu çok çeşitli aletlerin, iletişim sistemlerinin yapımı, taşınması, kullanımı için aşırı miktarda enerji ve elektrik gerekiyor. Veri merkezlerinin, web sunucularının ve milyarlarca veri trafiğini iletirken ısınan sayısız kablonun, büyük bilgisayarların veri merkezlerinde sürekli soğutulması için elektrik gerekiyor. İnternet ağı, veri merkezleri ve serverler günün en yoğun kullanım durumu için tasarlanmış olduklarından, her an emre amade bekletiliyorlar. Bu nedenle gereğinden fazla elektrik kullanıyorlar. İnternet için gereken elektrik miktarı 2000 yılından beri, her 5 yılda bir, iki katına yükseldiği görülüyor ve daha da ne kadar artacağı belli değil. Dünya nüfus artımı sonucu her gün internete giren kişi ve işlem sayısının, oyunların, videoların, filmlerin, dizilerin gitgide artması, internet için gereken elektriğin ve dolaylı olarak da sera gazı miktarının artmasını hızlandırıyor. Yakın gelecekte IOT sistemi devreye girip, örneğin dünyanın bir yerindeki yük kamyonu, dünyanın başka bir yerindekiyle ya da iş merkeziyle doğrudan iletişim kurduğunda, benzer milyarlarca yeni işlem için çok daha fazla elektrik gerekecek ve çok daha fazla sera gazı atmosfere ulaşacağı kesindir. 2030 yılında internetin kullanacağı elektriğin, dünyada kullanılacak miktarın %20'sine yükseleceği kestririliyor. Şekil 5'de bir veri merkezi görülüyor. Cep telefonlarına yüklenen Apps'lar sürekli çoğalırken ya da yenilenirken milyarlarca kişi daha fazla elektrik kullanıp CO2 salınımına neden oluyor. Benzer durum gitgide artan Twitt ve yenilenen Facebook, İnstagram ve başka çok çeşitli portallar için de geçerli. Bunlara, gitgide artan filmler, diziler , milyarlarca chad, yazışma ve yorumlar da eklenirse, bunları harekete geçirmek ve çalıştırmak için gereken elektriğin ve salınan CO2 miktarının büyüklüğü kestirilebilir. Almanya'da 2021 yılında internet ile ilgili kullanılan tüm sistemler, veri merkezleri web sunucular ve diğer aletler için toplam olarak 46,7 TWh elektrik kullanılmış ve bu elektriğin üretilmesi sırasında 22 milyon ton CO2 sera gazı atmosfere salınmıştır (Almanya'da 50.000 veri merkezi var). 2021 yılında üretilen toplam elektrik 490 TWh ve her türlü enerji kaynağından atmosfere salınan CO2 sera gazı miktarı 228 milyon ton. Almanya internetinin neden olduğu 22 milyon ton CO2 içinde % 48 PC ve ilgili sabit aletlerin, % 25 hesap merkezlerinin, % 18 iletişim ağlarının ve % 9 da iletişim sistemlerinde en sondaki aletlerin payları bulunuyor. Şekil 6'de dijital yaşamın seragazları salınımındaki ayrıntıları görülüyor. En büyük katkı TV'nin gerek üretimi gerekse kullanımından geliyor: kişi başına 350 kg CO2 salınıyor. Veri merkezleri de kişi başına düşen 213 kg CO2 ile epey katkıda bulunuyorlar. Seragazları, madenlerin çıkarılması, işlenmesi ve yarı iletkenlerin üretilmesi sırasında salınıyor.Şekil 6'deki değerler ortalama yaklaşık değerler olup aletlerin tipik kullanım sürelerine göre hesaplanmıştır. Örneğin düz ekran büyük bir TV'nin üretimi sırasında 1000 kg ve bir laptop'un üretiminde ise 250 kg CO2 sera gazı salındığı açıklanıyor. Aletlerin kullanımı sırasında salınan seragazları ise, aletlerin kullandığı elektrik miktarına ve kullanan kişinin kullanma süresine, alışkanlığına göre değişim gösteriyor. Benzer durum Veri Merkezlerinde web sunucularında/Serverlerde verilerimizin depolanma miktar ve süresine bağlı olarak değişiyor. Gitgide artan internet alışverişlerinde de satın alınacakları gidip aramak ve ayrıca trafiğe girip vakit yitirmek, park yeri aramak yerine bunları internet üzerinden yapmanın çok daha az sera gazıyla sonuçlanacağı da kestirilebilir. İnternetin gitgide TV'nin yerini almakta olduğu görülüyor. - Epostalarının sayısını ve her bir epostasındaki ekleri, resimleri, videoları azaltmak, büyük dosyaları küçülterek yollamak - Eposta ekleri yerine web bağlantılarını yazmak - Gelen her zincir epostasını, resimleri, videoları çok kişiye yollamamak , seçici olmak - Önemli olmayan epostalarını silmek, posta kutularını boşaltmak ya da kendi PC ya da USB'de depolamak - Sürekli gelen ve okunmayan haber ileti kanallarından çıkmak - Akıllı telefonların optimizasyon olanağını kullanarak arka planda çalışan programları yok etmek - Sık sık yeni alet satın almamak, bunların pillerini yenileyerek ya da onarımla kullanmaya devam etmek - Desktop bilgisayar yerine örneğin laptop kullanmak. Bir laptopun, yapımında % 75 daha az malzeme ve kullanımında ise %70 daha az elektrik gerekiyor. - Sadece internette arama ve epostalarına bakmak için PC, laptop yerine tablet ve kitap okumak için ise e-kitap okuyucu kullanmak hem elektrik üretimini hem de CO2 salınımını azaltacak. - Çocuklarımıza evde ve okullarda interneti bilinçli kullanmayı öğretmek, önermek, internette oyun oynamaları yerine onları, oyun alanlarında oynamalarına özendirmek. Bu, ayrıca hem arkadaşlığı pekiştirecek hem de gitgide artan obezite eğilimini de azaltacaktır. - Video toplantılarında, çok gerekmiyorsa, videoyu kapatmak - Video filmlerde çözünürlük kalitesini düşürmek - İnternete çok gerekmiyorsa girmemek, akıllı telefonları daha az kullanmak, daha az resim ve video yollamak. Artık yaşamımızın bir parçası olan, bizlere büyük olanak sağlayan interneti bırakmamız söz konusu değil. Ancak, gitgide artan internet işlemlerimizi, yukarıdaki açıklamalarımızın ve önerilerin ışığında daha bilinçli olarak kullanmak, hem elektrik gereksinimini, hem de atmosfere salınan sera gazı miktarını azaltacaktır. Bugün dünyada elektrik daha çok fosil yakıtlardan üretiliyor. Güneş ve rüzgar kaynaklı elektrik oranı, dünyada ilk kez 2021'de % 10'u geçti. Umarız bu oran daha da artar. Ancak Güneş ve rüzgar enerjileri de sütten çıkmış ak kaşık değiller. Örneğin güneş panellerinin her 25 yılda bir hurdaya çıkması sonucu, bunların geri dönüşümlerinin yapılması, içlerindeki zehirli maddelerin ayrıştırılmaları, geri kazanımları ve yeni panellerle değiştirilmeleri gerekiyor. Bunların yapımı ve geri dönüşümleri için de elektrik gerekiyor. Geri dönüşümlerin her ülkede tam olarak yapılamayacağı ve doğaya karşı korunmasız çöplüklerde hurda panel dağlarının yükseleceği, içlerindeki kurşun, antimon ve kadmiyum gibi zararlı maddelerin zamanla eko sistemi bozacağı kestirilebilir. Tek çözüm daha az enerji kullanmaktır. Bunun yolu ise, daha önceki yazılarımızda da vurguladığımız gibi, nüfus planlamasıyla, nüfus artımını frenlemek, konfor ve savurganlığı azaltmaktır ama bunlar hem ülkelerin politikalarıyla, hem de her birimizin yaşam tarzıyla ilgili olduğundan ulaşılması çok zor hedeflerdir /1-11/. Bu yazımızda CO2, CO2 eşdeğerindeki toplam seragazları anlamındadır.


Işık kirliliği tüm dünyada artamaya devam ediyor. Dünya nüfusunun %80'den fazlası az veya çok kirlenmiş bir gökyüzü altında yaşıyor. ABD ve Avrupa'da bu oran %99 civarında. Sonuç, Thiene Işık Kirliliği Bilimi ve Teknoloji Enstitüsü'nden Fabio Falchi yönetiminde çalışan uluslararası ekibe ait. Araştırmacılar kentlerden uzaya yansıyan ışığı ölçen NASA uydusu NPP'nin verilerini değerlendirmiş. Araştırmanın odağında ışığın yaklaşık olarak 21.000 noktada ölçüldüğü G20 devletleri vardı. İnsanlığın üçte biri ve Avrupalıların %60'ı, sokakların, meydanların, yapıların ve anıtların aydınlatılması yüzünden galaksilerinin görkemli parlaklığını göremiyor. Avrupa'da iyice karanlıkta kalan birkaç bölge kalmış geriye. Bunlar daha çok İskoçya, Norveç ve İsveç'te bulunuyor. Dünya genelinde ise ışık kirliliğinden en az etkilenen bölgeler Çad ve Madagaskar gibi Afrika ülkeleri. Singapur ve bazı Körfez ülkelerinde ise karanlık gece deneyimi neredeyse tamamen yok olmuş. Işık kirliliği sadece profesyonel ve amatör astronomları rahatsız etmekle de kalmıyor. Gece etkin olan bazı hayvanlar ve fotosentez için gece ve gündüz farkına ihtiyaç duyan bitkiler de ışık kirliliğinden olumsuz etkilemekte. Yapay ışık bitkilerin büyümesini engelleyerek birçok hayvan türünün yiyeceksiz kalmasına neden olabilecek. Yıldızları görünmez kılan mavimsi ışık veren LED ampul kullanımının hatalı olduğunu söyleyen bilim insanları, turuncumsu ışık veren LED ampullerin kullanılmasını öneriyorlar.


Gezegenin oluşumundan bu yana gerçekleşen beş büyük kitlesel yok oluş dalgasının sonucunda, var olan türlerin %95'inin yok olduğu gerçeğiyle karşı karşıyayız. Bu yok oluşlarda göktaşı yağmuru, volkanik patlama ve doğal iklim değişiklikleri gibi insan dışı faktörlerin etkili olduğunu görüyoruz. Son iki yüzyılda ise biyolojik çeşitliliğin karşısında yeni bir tehlike beliriyor: İnsan! Türlerin yok oluş hızı, endüstriyelleşmeyle birlikte -geçmişe oranla- 100 ile 1000 kat arasında artmış durumda. Özellikle son 50 yılda etkilerini gözle görünür bir şekilde artıran insan kaynaklı iklim değişikliği, doğal yaşamı fazlasıyla tehdit ediyor. Biyolojik Çeşitlilik Merkezi , tükenme baskısı altında olan bitki ve hayvanların %99'unun, bu canlıların habitat kaybına neden olan insan aktiviteleri yüzünden risk altında olduğunu ve bu şekilde devam edersek yaklaşık 20 bin türün yakın bir gelecekte yok olabileceğini savunuyor. Bugün birçok tür, insan kaynaklı olumsuz etkilere karşı direnç gösteriyor. Ancak bazıları o kadar da şanslı değil. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği Siyah gergedan , Pirene keçisi , Karayip keşiş foku ve Javan kaplanı gibi türlerin soyunun, insan kaynaklı faaliyetler sebebiyle tükendiğini ifade ediyor. Tehdit devam ediyor. Kuzey beyaz gergedanı türünün son erkek temsilcisi olan Sudan isimli gergedanın Mart ayında yaşamını yitirmesi üzerine uzmanlar, bu türden geriye yalnızca iki dişi kaldığını ve türün geleceğinin Sudan'dan alınan spermlere bağlı olduğunu açıkladı. Kuzey beyaz gergedanlar, iklim değişikliği sebebiyle yok olma tehdidi altında olan türlerin ne ilki ne de sonuncusu. Konuyla ilgili olarak James Cook Üniversitesi , East Anglia Üniversitesi ve Doğal Hayatı Koruma Vakfı ortaklığında bir çalışma yapıldı. Söz konusu çalışmada iklim değişikliğine bağlı olarak yaşanan ısınmanın türler üzerinde yarattığı baskı incelendi. Amazonlardan Himalayalara kadar tehlike altındaki 80 bin türün bulunduğu 35 'öncelikli bölge' üzerine odaklanılan çalışmada Amazonlar, Güney Afrika'daki Miombo Ormanları ve Güney Batı Avustralya bölgeleri iklim değişikliğinden en çok etkilenecek bölgeler olarak belirlendi. Araştırmacılardan East Anglia Üniversitesi Profesörü Rachel Warren, üzerinde çalıştıkları 80 bin türün yarısının, 4,5 derecelik küresel ısınma artışına bağlı olarak yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu ancak küresel ısınma 2 derece barajında tutulabilirse bu oranın %25'in altına düşürülebileceğini ifade etti. The Guardian gazetesine konuşan Tropik Çevre ve Sürdürülebilirlik Bilimi Merkezi Direktörü William Laurance ise çalışmanın sunduğu verilerin bitki türleri açısından da pek iç açıcı olmadığını, söz konusu sıcaklık artışının 1,5 derece altında tutulmazsa özellikle Guyana ve Amazonlardaki bitki türlerinin geleceğinin endişe verici olduğunu söyledi. Çalışmada odaklanılan 35 bölgeden ikisi, Türkiye'deki biyoçeşitliliği de doğrudan etkiliyor; birisi Rusya'nın güneyinden başlayıp Doğu Anadolu topraklarının yarısını kaplayan Büyük Karadeniz Havzası, diğeri ise Akdeniz bölgesinin tamamı. Raporda Akdeniz bölgesindeki 2 derecelik ısınmanın, bölgede yaşayan türlerin yaklaşık olarak %30'unu stres altına sokacağı ifade ediliyor. Genel bir bilgi vermek gerekirse Türkiye'deki biyoçeşitlilik, bulunduğu biyocoğrafik bölgenin değişkenlik gösteren iklim ve coğrafik özellikleri sayesinde zenginlik gösteriyor. Avrupa-Sibirya, İran-Turan ve Akdeniz biyocoğrafik bölgelerinde yer alan Türkiye, 9600'dan fazla bitki, 450'den fazla kuş, 350'den fazla balık, 150'den fazla memeli ve 100'ün üzerinde sürüngen-amfibi türünden oluşan zengin bir flora ve faunaya ev sahipliği yapıyor. Ancak iklim değişikliği, avlanma ve doğal yaşam alanı tahribatı gibi insan kaynaklı faktörler, endemik türler de dahil olmak üzere birçok canlıyı yok olma tehdidiyle karşı karşıya bırakıyor. Özellikle bu coğrafyada yuva edinen deniz kaplumbağası , Anadolu yaban koyunu , saz kedisi , ceylan , kelaynak , orfoz , huş tavuğu , toy ve turna gibi canlılar bu baskıyı yakından hissediyor. Balta değmemiş ormanlardan beton yığınlarına çevirdiğimiz şehirlere kadar yaşadığımız gezegenin sınırlarını zorlayıp biyoçeşitliliği stres altına sokan bir hastalıkla karşı karşıyayız. Endüstriyel tarım sistemi, yenilenemez enerji kaynaklarının kullanımı, betonlaştırma ve doğal yaşam alanı tahribatlarının neden olduğu hastalık, altıncı büyük yok oluş dalgasını da beraberinde getiriyor. İnsan kaynaklı iklim değişikliği adı verilen bu hastalık, gezegenin atmosferindeki karbondioksit ve metan gibi gazlardan oluşan bir çeşit 'battaniye' etkisinden kaynaklanıyor. Bu etki, ısıyı atmosferde hapsederek yaşadığımız gezegenin ısınmasına ve ekosistemin sağlık göstergesi olan zengin biyoçeşitliliğin baskı altına girmesine neden oluyor. Bir başka deyişle, freni boşalmışçasına yokuş aşağı giden iklim değişikliği yüzünden tüm ekosistemi, nesilleri tükenme tehdidi altında olan kuzey beyaz gergedanlarıyla aynı kaderi paylaşmaya mahkum ediyoruz. Bunda hepimizin payı var. Çünkü ekolojik ayak izimiz gün geçtikçe artıyor. Öyle ki, bu ayak izi 1960'lı yıllardan bu yana hızını ikiye katlayarak gezegenimizin kaldırabileceği kapasitenin üstüne çıkmış durumda. Ekolojik ayak izimizi düşürmeden bu şekilde devam edersek 2030 yılına kadar 'bir Dünya'ya daha' ihtiyaç duyacağız. Kötü haberse yaşayabileceğimiz başka bir Dünya'nın daha olmaması. Türlerin yarısını tehdit eden bu ısınmaya dur demek için ekolojik ayak izimizi düşürmemiz gerekiyor. Sağlıklı bir gezegen için bireysel ve devlet nezdinde atılabilecek çok basit ve temiz adımlar var. Bu adımları atmak için çok da geç kalmış sayılmayız. Fakat yarın çok geç olacak. Bu yazı HBT'nin 113. sayısında yayınlanmıştır.


Güney İtalya'da yıllardan bu yana dünya genelindeki en tehlikeli bitki zararlısı yayılıyor. Zeytin ağaçlarına bulaşan Xylella fastidiosa bakterisi, İtalya'nın en önemli zeytinyağı bölgesine inanılmaz zararlar veriyor. Viyana Ziraat Üniversitesi araştırmacıları bu yüzden dirençli zeytin türleri yetiştirmek istiyorlar. Xylella fastidiosa aslında Latin Amerika kökenlidir. Araştırmacılar bakterinin bir süs bitkisiyle birlikte Güney İtalya'ya taşındığını düşünüyorlar. Söz konusu bakteri bir bitkiye bulaştıktan sonra su iletim kanallarına yerleşerek, bitkinin kurumasına yol açıyor. Güney İtalya'nın sıcak ikliminde yayılmak için uygun koşulları bulan bakteri, Puglia'da milyonlarca ağaca zarar verdi. Bakteri, Philaenus spumarius olarak bilinen yaprak bitleriyle, bir ağaçtan diğerine bulaşmakta. Araştırmacılara göre, iklim ısındıkça bu bitlerin Avrupa'da çoğalıp, yayılmaları kolaylaşacaktır. Xylella fastidiosa on önemli bitki patojenlerinden biri olarak sınıflandırılmaktadır ve Avrupa'da karantina gerektirecek bir organizma olarak kabul edilir. Halihazırda bakteriye karşı uygulanabilecek etkili bir ilaç bulunmuyor. Ayrıca bakteri aralarında kaktüs, büyük çekirdekli meyve ağaçları ve narenciye ağaçlarının da yer aldığı 600 diğer ağaca da bulaşabiliyor. Yaprak bitleriyle mücadele kısa vadede yararlı olduğu için Viyanalı araştırmacılar biyoteknolojik yöntemlerin yardımıyla dirençli bitki türleri yetiştirmek istiyorlar. Bunun için de bitkilerin doku kültürlerini oluşturduktan sonra bunlara gama ve X- ışınları gibi farklı kimyasal mutasyon etkisine maruz bıraktılar. Bunun dışında genleri örneğin gen makası CRISPR- Cas ile isteğe göre etkilemek istiyorlar. Çünkü bakteri belli başlı moleküllerle bitkiye yapışıyor. Bu moleküller bloke edildiğine bakterinin de şansı kalmayacak. Eskiden bitkinin dirençli kılınması için bitkinin güçlendirilmesi gerektiği sanılıyordu, oysa bugün bitkiden bir şeyler alarak bakteriyle, iletişime geçmesini önlüyoruz diyor araştırmacılar. Puglia'daki bir araştırma enstitüsünün uzmanlarıyla birlikte çalışan Avusturyalı araştırmacılar, ilk sonuçların beş yıl içinde alınabileceğini düşünüyorlar. Aslında bu bitki yetiştiriciliği için kısa bir süre sayılır. Geleneksel yollarla yeni türlerin yetiştirilmesi üç misli uzun sürüyor. Gerçi Akdeniz bölgesinde yetişen bin zeytin türünden bazılarının Xylella fastidiosa bakterisine karşı dirençli olduğu tespit edilmiş, ama en dayanıklı türler aynı zamanda daha az lezzetliler, tadı iyi olan türler ise daha az dirençli diyor araştırmacılar. Bu yüzden söz konusu bakteriye karşı dirençli olmak kriter değil. Yani araştırmacıların önünde zorlu bir süreç var.


Bilim insanları, insan eliyle yaratılan sera gazı salımlarını kontrol altına almak için pek çok yönteme başvuruyor. Bunlardan bir de jeo-mühendislik müdahaleleri. Ancak bu müdahalenin geri tepmesi, yarardan çok zarar vermesi de bir olasılık. Jeo-mühendislik Dünya'nın doğal sistemlerini değiştirmek için çok büyük çabalar gerektiren bir yöntem. Hedef, emisyonların ısıtma etkisine karşı koyarak zaman kazanmak ve bu sırada emisyonları azaltmak. Jeo-mühendislik müdahalelerinin en dikkat çeken yöntemi, uçaklarla Dünya atmosferinin üst katmanlarına bol miktarda yansıtıcı parçacıklar serpmek. Bu parçacıkların güneşten gelen radyasyonun bir kısmının Yeryüzü'ne erişimini engelleyeceği düşünülüyor. Yale Environment 360 makalesinde de açıklandığı gibi güneşin radyasyonunu engelleme girişimi yanardağ patlamalarının yarattığı sonucu taklit edecek. Environment 360 makalesinde öne sürülen yöntemlerden biri Gulfstream uçaklarını kullanarak 1 milyon ton sülfürü alt atmosfere enjekte etmek. Bu şekilde sera gazı emisyonlarının ısıtma etkisinin yarısının engellenebileceği düşünülüyor. Uçuşlar onlarca yıl sürebilir. Ancak atmosferdeki CO2 yoğunluğunun sabitlenmesinden sonra durdurulabilir. Eğer böyle bir çaba başarıyla sonuçlanırsa dünya üzerindeki yaşamın artan sıcaklıklardan etkilenmesinin önü alınabilir. Ancak 22 Ocak 2018 tarihinde Nature Ecology& Evolution dergisinde yayımlanan bir makale güneşe jeo-mühendislik müdahalesinin, bir takım nedenlere bağlı olarak aniden kesilmesi durumunda felakete varan sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor. Eğer böyle bir durum gerçekleşirse, biriken sera gazı emisyonları birden bire sıcaklıklarda ani artışlar yaratabilir. Sonuçta hayvanlar ve bitkisel yaşam hayatta kalmakta zorluk çeker. Bilim insanlarının öngördüğü senaryoda geniş çaplı bir jeo-mühendislik projesi 2020 yılında başlatılıyor ve 50 yıl sonra aniden sonlandırılıyor. Sonlandırmaya yol açan etmenler küresel bir savaş veya müdahaleyi başlatan hükümetlerin projeyi sürdürme yönünde siyasi iradelerini yitirmeleri olabilir. Böylesine hızlı yükselen sıcaklıklarla karşılaştığınız zaman canlı organizmalar iki seçenek ile karşı karşıya kalır: Ya değişen koşullara uyum sağlayacaklar, -ki bu gerçekçi bir seçenek gibi görünmüyor- ya da daha serin bölgelere göç edecekler. Kuzey yarıkürede bu kuzeye doğru kaçmak anlamına gelir. Bilim insanları hayvan ve bitkilerin aşırı sıcaktan kaçmak için yılda 10.4 kilometre hızla göçmeleri gerektiğini hesaplıyor. Tüm türler bu hıza ayak uyduramayabilir. Trisos'a göre hayatta kalma şansı en yüksek olanlar böcekler. Suda ve karada yaşayanlarla, çok sayıda memeli bu kadar hızlı hareket edemez. Ayrıca en büyük zorluğa bitkilerin maruz kalacağı da tahmin ediliyor. Bütün bunlar jeo-mühendisliğin yalnızca çözümün kendisi değil, bir parçası olduğunu ve zaman kazandırmaktan başka işe yaramadığını gösteriyor. Bilim insanlarına göre tek çözüm sera gazı emisyonlarını kesmek. Bu yazı HBT'nin 100. sayısında yayınlanmıştır.


Kağıt üretiminin yan ürünlerinden araba çatısı ve akü yapıldı. İsveçli araştırmacılar dünyanın ilk ağaç kökenli karbon fiberden oluşan model arabasını üretti. Bu teknoloji metal ve diğer kompozitler için hafif ve yenilenebilir bir alternatif niteliğinde. Aklınıza ilk olarak yan panelleri ahşap olan station wagon araçlar geldiyse doğru yoldayız. Ancak bu sefer ahşap estetik için değil hafiflik ve yenilenebilir materyaller için kullanılıyor. İsveçli araştırmacıların ürettikleri model arabanın çatısı ve pil sistemleri ağaç kökenli karbon fiberden oluşuyor. Kullanılan karbon fiber bileşimin ana maddesini lignin oluşturuyor. Lignin maddesi kuru ortamlarda yetişen ağaçların neredeyse tamamında bulunuyor. Ayrıca lignin, Dünya üzerinde en çok bulunan ikinci doğal polimer olma özelliğini de taşıyor. Kraliyet Teknoloji Enstitüsü Kimya Mühendisi Profesörü Göran Lindbergh, kullandıkları hafif materyal ile elektrikli araçların en büyük sorunu olan ağırlık sorununu çözebileceklerini belirtti. Ayrıca elektrikli araçların hafiflemesi ve lignin temelli piller sayesinde araçların menzilinin oldukça artacağının üstünde durdu.


Alternatif enerji arayışlarına bu kez Meksika'dan bir çözüm geldi. Dünyanın ilk kaktüs biyogaz tesisi, Nopalimex, Meksika'da inşa edildi. Şirket hint inciri kaktüslerinden biyogaz elde etmek için sindireçten yararlanıyor. Sindirecin günde 8 tonluk üretimi Ziracuara kentinin toplu taşıma filosuna yakıt sağlayacak. Hem ucuz hem de bitkisel bu yöntemle ilgili olarak açıklama yapan yetkililer sistemi, Meyveler veya hint incirleri püre yapılır, gübreyle karıştırılır, ardından ayrıştırılır, metan üretilir. Yakıt ve yakacak olarak kullanılan bu gaz 300 ev için yeterlidir ve kaloriferlere göre yüzde 50 daha ucuzdur diye açıklıyor. Kaktüs enerjisinin şehirdeki araç filosunun yakıtını en azından yüzde 40 düşürmesi bekleniyor. Kaktüsten enerji üretme fikrinin ortaya çıkışı da ilginç. Patlamış mısır ve kaktüs cipsi üreten Nopalimex şirketinin yöneticilerinin aklına, şirket için elektrik faturasını düşürmenin yollarını ararken bu fikir gelişmiş. Şili'de hint inciri biyogaz tesisinin sahibi Rodrigo Wayland Morales ise Renewable Energy World internet sitesi'ne ekinlerde muazzam potansiyel gördüğünü söyledi. Morales aynı zamanda; Meksika, Hindistan, Şili, Brezilya, Ekvator ve Kolombiya'nın farklı etaplarında tamamlanan kaktüs biyogaz projelerine sahip.


Bir projenin çevreye etkilerini anlatan ÇED raporundan önce gerekçesinin ve fizibilitesinin ortaya konması gerekir. Öncelikle projenin gerekçesi olan İstanbul Boğazının gemi trafiğini taşımak için yetersiz ve riskli olduğu savı geçerli değildir. Son yıllardaki Boğaz trafiği izleme ve düzenleme rejimi içinde kaza istatistikleri kazaların tamamının gemi arızalarından ileri geldiğini, İstanbul Boğazının coğrafi yapısı ve akıntılarının kaza nedeni olmadığını göstermektedir. Kanal İstanbul projesinin fizibilitesi de kamuoyu ile paylaşılmamıştır. Oluşacak arazi rantı gelirlerinin devlet kontrolünde proje bütçesine aktarılması öngörülmediğine göre kanal yapılırsa fınansmanı geçiş bedellerinin ve kamu bütçesinden fonların yüklenici firmalara aktarılması ile sağlanacaktır. Kanal yapılırsa İstanbul megapolünün yeni bir eksende yeni göçlerle kontrolsüz büyümesi söz konusudur. İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi'nin 2009da oybirliği ile kabul ettiği 1/100 000 ölçekli Çevre Düzenleme Plan ve Raporu yeni eksenlerde kontrolsüz büyüme konusunda uyarmakta, kanal için önerilen güzergah etrafındaki bölgeleri, şehrin gelişme stratejisi dışında bırakarak, su havzaları, tarım ve orman bölgeleri olarak korunmasını öngörmektedir. Kanal projesi, bağlantıları ve Karadeniz kıyısı dolgu alanı ile toplam 25500 hektar (255 kilometrekare) alanda Sazlıdere Barajı, yaklaşık %60 oranda tarım arazisi, ormanlık alanlar, mera ve çayırlar ortadan kalkacaktır. Şehrin su kaynaklarını besleyen yeraltı suları boşalacak ya da tuzlanacaktır. Kanal, Boğaz'daki gibi Marmara'dan kuzeye giden bir alt akıntı taşıyamayacak, Karadeniz'in kirli suyunu Marmara'ya akıtarak Marmara'da oksijen döngüsünü bozacaktır. Hafriyat toprağından Karadeniz'e dolgu yapılması ve Küçükçekmece Gölü dibinden taranacak balçığın Marmara'ya etkisi büyük kirlilik ve ekolojik tahribata neden olacaktır. Ayrıca Kanal'ın Marmara ağzında oluşturacağı değişiklikler zaten deprem etkilerine açık zayıf zeminli bu bölgede heyelan, kanal ağzının tıkanması ve deniz basması olaylarına yol açarak olası Marmara depreminin tahribatını artıracaktır. İstanbul şehrini ve çevresini böyle büyük riskler altına atan bu proje Yarımburgaz Mağarası gibi insanlık tarihinin en önemli miraslarını da gömmüş olacaktır. Sağlam gerekçe ve fizibilitesi kamuoyuna sunulmamış olan projenin ÇED raporu da uzmanlarca doğrulanabilir öngörü, çözüm ve önlemler sunmamaktadır. Çünkü Kanal İstanbul birçok açıdan önlenemeyecek ve düzeltilemeyecek tahribata yol açacaktır. Bu rapor çeşitli alanlarda uzman bilim insanlarınca daha önce de kamuoyuna sunulmuş durum tespitlerini ve uyarıları bağlantılı bir özet olarak kamuoyuna sunmaktadır.


Karadeniz yaşam alanının %40'ını kaybediyor. Yaşama elverişli bölge 1955 yılında 140 metre derinliğe kadar devam ederken, bugün 90 metre derinlikte bitiyor. Buna göre Karadeniz'deki su organizmalarının yaşam alan %40'tan fazla küçülmüş. Karadeniz'i Marmara ve Ege'ye bağlayan boğazdan az miktarda tuzlu su girerken, başta Tuna olmak üzere Avrupa'nın diğer dört büyük ırmağından bol miktarda tatlı su akar. Bunun sonucunda Karadeniz'de son derece istikrarlı bir su tabakalanması oluşur: Üstte bol oksijenli az tuzlu tatlı su, altında ise daha yoğun olan tuzlu dip suyu yer alır. Diğer denizlerde rüzgar ve kış aylarındaki düşük yüzey suyu sıcaklıkları bu bölgelerin düzenli olarak karışmasını sağlarken Karadeniz'de bu hemen hemen hiç yaşanmaz. Bunun sonucu olarak da alttaki su tabakasında çok az oksijen vardır yani neredeyse bir ölüm bölgesidir. Bu ortama uyum sağlamış birkaç tür dışında organizmaların büyük bir kısmı bol oksijenli yüzey suyunda yaşar. Karadeniz'deki oksijenli, dolayısıyla da yaşanabilir alan çok kısıtlıdır. Bu havzanın neredeyse tamamen kapalı olması nedeniyle hem yatay, süreli tabakalanma nedeniyle dikey olarak da böyledir diyor Liege Üniversitesi'nden Arthur Capet. Araştırmacı bu bölge sınırının nerede bulunduğunu ve nasıl değiştiğini inceledi. Bu amaçta ekibiyle birlikte, 1955 yılından bu yana düzenli olarak farklı derinliklerdeki oksijen miktarını, tuzluluk oranını ve sıcaklığı ölçen yüzer dubaların verilerini değerlendirdi. Ve ortaya çıkan sonuç korkunç: Yaşama elverişli bölge 1955 yılında 140 metre derinliğe kadar devam ederken bugün 90 metre derinlikte bitiyor. Buna göre Karadeniz'deki su organizmalarının yaşam alan yüzde kırktan fazla küçülmüş. Dahası, derin sulara çok az oksijenin ulaştığı zamanlar da azalmış. Eskiden yüzeydeki soğuk su yılda bir kez derin sulara ulaşırken artık sadece iki yılda bir ulaşıyor. Bu durum ekolojik ve ekonomik sonuçlar yaratacaktır. Çünkü fitoplanktondan yırtıcılara kadar, tüm ekosistem bu tabakada oluşmakta. Peki ama yaşam alanı niçin küçülüyor? Araştırmacılara göre burada iki faktör rol oynuyor. Sovyetler Birliği'nin bitimine kadar ırmaklardan aşırı derecede gübrelenmiş su akıyordu Karadeniz'e. Bu besleyici madde fazlalığı yosunların çoğalmasına neden olarak derin sularda daha fazla oksijen tüketimine yol açmış. Yeni yönetmelikler sayesinde besleyici madde taşıyan su 1990 yılında kısıtlanmıştı bu yüzden de Karadeniz'deki durum düzelmiş olmalıydı. Fakat bu arada ikinci suçlu kendisini fazlasıyla hissettirince düzelme yaşanmadı. İklim değişimi yüzünden, hava ve yüzey suyu sıcaklığı son on yıllarda ısındı ve rüzgarlar da eskisi kadar serin esmiyor diyor araştırmacılar. Buna bağlı olarak da üstteki sıcak ve az tuzlu su tabakası ve soğuk ve tuzlu derin su arasındaki seviye farkı artıyor ve bunun sonucunda da kışın bile karışım yaşanmıyor. Capet, bu fenomenin daha da kötüleşebileceğini söylüyor: Gerçi şimdilik tüm sonuçları tahmin edemiyoruz ama ne olursa olsun bizler değişen bir sistemin tanıklarıyız.


- Salınan sera gazının cinsi. Karbondioksit en bilinen ve en yaygın kötücül sera gazıdır, ancak tek değildir. Sığırların çıkarttığı metan gazı daha güçlü bir sera gazıdır. Farklı gazların yarattığı farklı sera etkilerini tek bir çatı altında toplamak için bu gazlar karbondioksit eşdeğerine dönüştürülür. - Salınan gazın miktarı. - Salınan gazın yeri. Dolayısıyla yüksek irtifada uçan uçakların saldığı sera gazı, aynı gazın deniz seviyesinde salınmasına göre 1.9 kez daha büyüktür. Karbon ayak izini ölçerken beşikten-mezara yaklaşımı benimsenir. Başka bir deyişle bir ürünün ayak izi, üretim, nakliye, kullanım ve çöpe atılma evrelerinin tümünü kapsar. Karbon ayak izinin ölçülmesinin nedeni çevre kirliliğini azaltma hedefi ne ulaşmanın bir yolu olmasıdır. Bir kişinin karbon ayak izini azaltması Dünya'nın daha yaşanılabilir bir yer haline gelmesi için küçük, fakat bir araya geldiğinde büyük adımdır. Kopenhag Kriterleri'nde en önemli hedeflerden biri sanayileşmiş ülkelerin sera gazı emisyonlarını azaltmalarıdır. Ancak bu kararlara karşı çıkanlar riskler şöyle sıralıyor: sera gazı kesintilerini gerçekleştirmek için harcanacak milyarlarca dolar ekonomiyi olumsuz etkileyebilir veya üretim az gelişmiş ülkelere kayabilir. Bu durumda karbon ayak izini azaltan daha gelişmiş teknolojilere yatırım yapmak sanayileşmiş ülkeler için daha akıllıca bir adımdır.


Hane halkı için, -özellikle ABD'de- karbon salımına en büyük katkı ulaşımdan gelir; toplamın % 30'u ulaşıma aittir. Otomobillerin pek çoğu petrol bazlı yakıtlarla çalıştığı için yakıtı daha verimli tüketen bir araç karbon ayak izinin küçülmesinde çok önemli bir rol oynar. Yüksek gelirliler için bir diğer kirlilik kaynağı da uzun seyahatlerdir. Özellikle uçak yolculukları başlı başına bir karbon canavarıdır. İş hayatında tele-konferans yöntemine geçerek uçak yolculuklarını azaltmak mümkün. Hane halkları da yaşadığı iklime bağlı olarak bazı önlemler alabilir. Soğuk iklimlerde daha iyi yalıtım, evi ısıtmak için tüketilen yakıtta büyük ekonomi sağlayabilir. Fakat gereksiz ışıkları söndürmek, LED ampullere geçmek veya enerjiyi ekonomik kullanan ev eşyalarını tercih etmek, elektriğin kömür santrallerinde üretildiği bölgelerde işe yarar. Eğer elektrik enerjisinin büyük bir kısmı yenilenebilir kaynaklardan veya nükleer santrallerden sağlanıyorsa elektrik tasarrufu karbon ayak izinde dikkate değer bir fark yaratmaz. Aslında çevre dostu bir evde oturmak istiyorsanız elektriğinizi yenilenebilir bir enerji tedarikçisinden satın almanız önerilir. Karbon ayak izini azaltabileceğiniz en öncelikli alan mutfaktır. Tarım sera gazı salımlarının yaklaşık dörtte birini oluşturur. Özetle süt ve et ürünleri en fazla iz bıraktığınız yiyeceklerdir. Et tüketimini kısarak veya tümüyle son vererek dramatik bir fark yaratabilirsiniz. Özellikle en ciddi katkı biftekten gelir, zira sığırlar çok güçlü bir sera gazı olan metan bombalarıdır. Kaldı ki hane halklarının satın aldıkları yiyeceklerin üçte biri çöpe atılıyor, çünkü yüksek gelir grupları genellikle ihtiyaçlarından fazla kalori tüketirler. Başka bir önlem de az miktarda yiyecek satın alıp, küçük miktarlarda pişirmek ve pişirdiğinizi hemen tüketmektir. Öte yandan yerel veya organik yiyecekler önemli bir fark yaratmaz. Nakliye tarım faaliyetleri sonucu salınan karbon gazının çok küçük bir bölümünü oluşturur ve organik yiyecekler genellikle daha az miktarlarda ürün verdiği için daha fazla toprağın işlenmesi anlamına gelir; bu da karbon salımının artması demektir. Herkes bu önlemleri alabilir. Ayrıca bütün bunların maliyeti, karbon yoğun eylemlerden daha düşüktür. Hükümetler küresel ısınmayı durdurmak için daha agresif önlemler alıncaya kadar bireysel girişimler büyük fark yaratabilir. Bu yazı HBT'nin 76. sayısında yayınlanmıştır.


Yeni bir araştırmaya göre 2100 yılı itibariyle insanoğlunun atmosfere saldığı karbondioksit miktarı altıncı bir kitlesel yok oluşa neden olacak seviyeye ulaşacak. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden jeofizikçi Daniel Rothman'ın liderliğinde yürütülen çalışmaya göre beklenen yok oluşlar kısa zamanda beklenmiyor; sürecin tamamlanması 10,000 yıl alabilir. Ancak her ne kadar karbondioksit seviyesi yükselişte olsa da önümüzdeki yıllarda atılacak adımlar ve karbondioksiti düşürme çabaları ile bu tip felaketlerin de önüne geçilebilir. Gezegenimiz, 4.5 milyar yıllık yaşamı boyunca inişli çıkışlı birçok döneme tanıklık etti. Hatta sadece son yarım milyar yılda bile 5 büyük kitlesel yok oluşla Yeryüzü'ndeki yaşam silinip süpürüldü. Bu yok oluşları Ordovisyen- Silüryen, Geç Devoniyen, Permiyen, Triyas-Jura ve dinozorların yok olduğu Kretase- Tertiyer kitlesel yok oluşları şeklinde sıralayabiliriz. Bunların en büyüğü denizdeki yaşamın %95'inin ve karadaki yaşamın %70'ini beraberinde götüren Permiyen kitlesel yok oluşudur. Ancak tüm bu kitlesel yok oluşlara baktığımız zaman tek bir ortak nokta görüyoruz: Küresel karbon döngüsünün bozulmuş olması. Bu bozulma iki şekilde meydana gelir: Karbon dioksitin, okyanusları asidik hale getirmesiyle doğrudan ve gezegenin yaşanılamaz derecelere kadar ısınmasıyla dolaylı yoldan. Bilim insanları 2 faktörün bu konuda etkili olduğunu söylüyorlar: ilki artış hızı, ikincisi bu artışın ne kadar sürdüğü. Bu değerleri hesaplamak için kayaç örneklerini inceleyen araştırmacılar 540 milyon yılı temsil eden 31 farklı jeolojik zaman dilimini karbon izotoplarını kullanarak araştırdı. Tabii kimi zamanların kayaç örnekleri karbondioksit miktarını hesaplamak için diğerlerine oranla daha kısıtlı olduğu için bu inceleme kendi içinde zorlukları barındırıyordu. Geçmişte okyanuslara salınan 310 gigatonluk karbondioksitin kitlesel yok oluşu tetiklediğini belirten araştırmacılar, günümüzdeki karbondioksit artış hızıyla birlikte içinde bulunduğumuz yüzyılın sonlarına doğru 300 gigaton karbonun okyanuslara ekleneceğini ön görüyorlar. Kritik değere ulaşıldığı zaman sonunda kitlesel yok oluşlar barındıran önemli bir dönemde olacağız. Ancak bu yok oluş hemen gerçekleşmeyecek, sonuçların görülmesi belirsiz olmakla beraber ortalama 10,000 yıllık bir süre alacak. Kesin olan şu ki karbon salımı konusunda insanoğlu kendini dizginleyebilirse, büyük bir yok oluşun önüne geçebiliriz. Hala geç kalmış sayılmayız. Bu yazı HBT'nin 85. sayısında yayınlanmıştır.


Günümüzde insanların yüzde 82'si protein ihtiyaçlarını bitkilerle gideriyor. Amerikan Küresel Değişim Araştırma Programı'na göre artan karbondioksit artışı bitkilerdeki biyokimyasal dengeleri değişiyor, dolayısıyla da besleyici madde içeriklerini. Bilim insanları gerçi mekanizmanın tam olarak ne şekilde işlediğini bilemiyorlarsa da yüksek karbondioksitin etkisinde kalan tarlalardan alınan sonuçlar aynı. Aynı miktardaki bitkiler protein içeriklerinin önemli kısmını kaybediyor. Hesaplara göre yüzyılın ortalarına dek pirinç protein içeriğinin yüzde 7,6'sını, buğday yüzde 8'ini, patates yüzde 6,4'ünü, arpa ise yüzde 14'ten fazlasını kaybedecek. Protein eksikliği özellikle de proteinin daha çok bitkilerden alındığı yoksul ülkelerde kendini gösterecek. Mesela Afrika'da Sahra Çölü'nün güneyindeki bölge ve pirincin standart menüye dahil olduğu Güney Asya ülkeleri en fazla etkilenecek olanlar. Sadece Hindistan'da fazladan 53 milyon kişi protein eksikliği tehdidiyle karşı karşıya. Fakat karbondioksit artışı diğer besleyici maddeler üzerinde de etkili oluyor. Myer'in diğer bir araştırması (2) yararlı bitkilerdeki demir içeriğinin de azalacağını göstermişti. Bu da birçok insanda demir eksikliğini doğurabilir. Araştırmacı daha eski bir çalışmasında da çinko için benzer bir bağlantıyı ortaya koymuştu. (3). Uzmanların önerisi şu: Dünya genelindeki karbondioksit emisyonlarının ivedilikle düşürülmesi gerekiyor. Diğer bir seçenek de bitkileri besleyici maddelerle zenginleştirmek ya da karbondioksite bu kadar duyarlı olmayan bitkiler yetiştirmek. (3) Effect of increased concentrations of atmospheric carbon dioxide on the global threat of zinc deficiency: a modelling stud, The Lancet, Ekim 2015, Sayı 3.


Karbondioksit salımını kesmenin yanı sıra, havadaki sera gazlarını ayıklamak da atmosfer sıcaklığını güvenli bir düzeyde tutmaya yarayabilir. Güvenli düzey, sanayi devriminden önceki döneme göre sıcaklık artışının 1.5 C'yi geçmemesidir. Peki ama bu karbonu ne yapacağız? Bugünkü yaygın görüş yeraltına gömme yönünde. Bunun için en uygun yöntem kurumuş petrol ve gaz kuyularına sera gazların enjekte etmek. Bu yaklaşım önceden denendi ve işe yaradı. Ancak insanların bu çözümü kabul edip etmeyecekleri konusu belirsiz. Yeni Zelanda'dan enerji uzmanı Steve Goldthorpe farklı bir radikal yöntem öneriyor: Karbondioksiti derin okyanus çukurlarına taşımak ve burada sonsuza dek sıvı göl halinde kalmasını sağlamak. Goldthorpe'a göre buradaki kritik nokta şu: Karbondioksit bir kez 3000 metre derinliğe ulaştığı zaman yoğunluğu suyunkini aştığı için dibe çöker ve burada kalır. Karbondioksit gölleri bazı koşullarda kendiliğinden de oluşur. Japonya'nın Yokosuka kentindeki Deniz-Kara Bilim ve Teknoloji Ajansı'ndan Fumio Inagaki, 2006 yılında Doğu Çin Denizi'nde böyle bir karbondioksit gölünün bulunduğunu açıklamıştı. Bu gölün üzeri çökelti tabakasıyla örtülüydü (PNAS, doi.org/czf9t4). Stanford'daki Carnegie Bilim Enstitüsü'nden Ken Caldeira da 2008'de benzer bir öneriyle öne çıkmıştı (Elements, doi.org/brm6wp). Ne var ki bu öneri kabul görmedi çünkü karbondioksit suyla reaksiyona girerek karbonik aside dönüşür. Bu da deniz canlıları için zararlıdır. Caldeira böyle bir derin-deniz karbondioksit gölünün fiziksel engellerle sınırlandırılabileceğini ileri sürüyor. Örneğin sıvıyı hapsetmek için plastik duvarlar çekilebilir. Ancak daha büyük bir sorunun da bu gölün nerede yer alacağına karar vermek olduğuna dikkat çeken Caldeira, İnsanlar büyük bir olasılıkla karbonu enerji santrallerinin yakınlarına depolamak isteyebilir. Oysa derin-deniz çukurları doğaları gereği bu santrallerin çok uzağında bulunur. Dolayısıyla karbondioksiti gemilerle taşımak çok pahalıya mal olabilir diyor. Bu yazı HBT'nin 79. sayısında yayınlanmıştır.


Dünyanın çekirdeğindeki kayıp elementin bulunduğu düşünülüyor. Bilim insanlarının uzun süredir aradığı element, Japonlar tarafından bulundu. Uzmanlar, demir ve nikelden sonra dünyanın çekirdeğindeki önemli bir oranı oluşturan elementin büyük ihtimalle "silikon" olduğunu açıkladılar. Tohoku Üniversitesi'nden Eiji Ohtani, silisyumun önemli bir element olduğunu ve iç çekirdekteki ağırlığın %5'inin demir-nikel alaşımında çözünmüş silisyum olabileceğini söyledi. İç çekirdeğin ağırlığının %85'i demir, %10'u ise nikel. Çekirdeğin doğrudan incelenmesi mümkün olmadığı için, uzmanlar bir deney gerçekleştirdi. Hazırladıkları demir ve nikel alaşımı silisyum ile karıştırıp, basınç ve sıcaklığa tabi tuttular. Karışım, sismik veriler ile örtüştü. Bilinmeyen %5'in sadece silikondan ibaret olmayabileceğini belirten Ohtani ve ekibi deneylerini sürdürecek. Bu keşif ile, 4,5 milyar yaşındaki dünyamızın oluşum sürecini daha iyi anlayacağımız düşünülüyor.


- Kazdağarı'ndaki orman ekosistemlerinin içinde ve yakınındaki yerleşmelerde yaşayanların, - İstanbul'daki Sarayın, - çok sonraları da yerli ve yabancı orman ürünü tüccarları ile kaçakçıların, - Cumhuriyet dönemindeyse devlet orman işletmelerinin 1970'li yıllarda o işletmelerde çalışanlardan birisi de benim ne yazık ki...- Neyse, bu yararsız yazıklanmaları bir kenara bırakıp söylemek istediklerimi söyleyeyim. - ne Kazdağları'nı yurt edinmiş Türkmenlerin yüzlerce yıldır sürdüregeldikleri özgün yaşama kültüründen artık eser kalmadığı, - ne de doğru dürüst bir ormancılık yapmak gibi zorlu bir işten kaçınıp ulusal parkçılık kolaycılığıyla yöre halkının içiçe yaşadıkları Kazdağları'ndan soyutlanması - Kazdağları'nda neler oluyor? Çoğunuzun bildiklerini anımsatmamı hoş görürsünüz umarım. - Ulusal parkçılığın turizmcilik, ekoturizm olduğu sanılıyor. - Kazdağları verilen, kimleri de işletmeye açılan yüzlerce madencilik izniyle delik deşik ediliyor; Kazdağları'nın ekolojik bütünlüğü yeni ağaçlandırmalarla hiçbir zaman onarılamayacak biçimde bozuluyor. - Önceki yıllarda yapılan yıkımlar yetmiyormuşçasına suç dosyası oldukça kabarık bir yabancı altıncı şirketi ile bu şirketin ülkemizdeki taşeronu bir kuruluş Kazdağları'ndaki yaşama birliğini göz göre, üstelik de yasal bir izinle alt üst edebiliyor; - Altın ve gümüş madenciliği için izin verilen arazideki yaşama birliğini oluşturan varlıklardan orman ekosistemleri ağaçları değil !- temel görevi bu ekosistemleri korumak olan ilgili devlet orman işletmesi tarafından yok ediliyor. Bu da bana Ruhi Su'nun -sevgi ve saygıyla anıyorum!- Irmak başlıklı şiirini bir kez daha anımsatıyor: - Kimileri Kazdağları'ndaki yıkımın boyutlarını hala çoğunlukla kesilen, kesilecek ağaç sayısıyla ölçüyor; doğal olarak ilgili şirket de siyasal iktidarın çokça yaptığı gibi, bağışlayın, kaç ağaç diktiğini öne sürerek, kedinin pisliğini örtmesi deyimini çağrıştırırcasına çabalara giriyor. - Anayasanın 135. Maddesine göre Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu sayılan TMMOB Orman Mühendisleri Odası'nın ne yazık ki orman mühendisi diplomalı Genel Başkanı, 4 Ağustos 2018 günü; açıklamasını yapabiliyor. Ben de ununu elemiş, eleğini asmak üzere olan bir orman mühendisi olarak bundan çok utanıyorum. - Onbinlerce yurttaş Kazdağları'nda daha fazla yıkım yapılmasın istiyor; bu isteğini dişini tırnağına takarak siyasal iktidara anlatmaya çabalıyor. Ne var ki siyasal iktidar, üç maymunları oynamayı yeğliyor. Öyle ki termik santrallerin baca filtre takılmasını bir kez daha erteleyen yasayı; - Çevre ve Şehircilik Bakanı Kasım 2019'da, 2020 yılı bütçe görüşmelerinin yapıldığı Meclis Plan ve Bütçe Komisyonu'nda şu açıklamayı yapıyor: - Birkaç özverili yurttaşımız yıkım yerinin yakınında aylardır Su ve Vicdan Nöbeti Çadırlarında yatıp kalkıp, kim bilir ne türden olumsuzluklara yoksunluklara göğüs geriyor. Ülkemizdeki belki de en masum eylemlerden birisini yapıyorlar; ne izinsiz ağaç kesiyor ve avlanıyor, ne orman yangını çıkarıyor, ne tarla açıyor, ne bina yapıp yerleşiyor, ne suları kirletiyor, ne de... - Çanakkale Orman Bölge Müdürlüğü ile Çanakkale İl Hıfzısıhha Kurulu Su ve Vicdan Nöbetçilerine para cezası kesiyor. Ne yazık ki ben ve benim gibiler üzülmek ve kızmaktan başka hiçbir şey yapamıyor. Ne Orman Bölge Müdürlüğü'nün ne de ile Çanakkale İl Hıfzısıhha Kurul'unun 13 Nisan 2020 tarihinde oybirliğiyle aldığı karara dayanarak verilen cezaların gerekçelerini anlamlı buluyorum. Gülünç ötesi, yanı sıra, çok acıtıcı bir işlem bence. - Anayasamızın artık herkesin bilmesi gereken 56. Maddesini, bilmeyenler için anımsatıyorum: Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir. - Yine Anayasamızın 34. Maddesinde; Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir. - Anayasamızın 169. Maddesindeki şu kural, kimleri bağlıyor? Devlet, ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır... Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir. Sözgelimi, devlet adına Orman Genel Müdürlüğü'nü, Çanakkale Orman Bölge Müdürlüğü'nü bağlamıyor mu? Bağlıyorsa eğer, bu kuruluşların Anayasanın bu kurallarını gerektiğince yerine getirdiği söylenebilir mi? Bence söylenemez. - Oysa Orman Genel Müdürlüğü'nün 3234 sayılı kuruluş yasasının 2. Maddesinde sayılan görevleri arasında; - Fırsat bulmuşken 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 2006 yılında yeniden düzenlenen Çevrenin korunmasına, iyileştirilmesine ve kirliliğinin önlenmesine ilişkin genel ilkelerin açıklandığı 3. Maddesini de anımsatayım: - a) Başta idare, meslek odaları, birlikler ve sivil toplum kuruluşları olmak üzere herkes, çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesi ile görevli olup bu konuda alınacak tedbirlere ve belirlenen esaslara uymakla yükümlüdürler. - b) Çevrenin korunması, çevrenin bozulmasının önlenmesi ve kirliliğin giderilmesi alanlarındaki her türlü faaliyette; Bakanlık ve yerel yönetimler, gerekli hallerde meslek odaları, birlikler ve sivil toplum kuruluşları ile işbirliği yaparlar. Tutarlı bir hukuk devletimi yönetiminin ne yapması gerekir sizce; olsa olsa 2872 sayılı yasanın bu kuralları doğrultusunda özverili çabalar içinde olan yurttaşlarını ödüllendirmesi değil mi; değilmiş! Çanakkale İl Hıfzasıhha Kurulu'nun belki de Çanakkale Orman Bölge Müdürlüğü'nün yönlendirmesiyle aldığı karara dayanılarak, Su ve Vicdan Nöbetçisi özverili yurttaşlarımıza ceza verilmesi de bu gerçeği bir kez daha açıklıkla ortaya koyuyor bence. Neden mi; orman ekosistemleriyle kaplı devlet ormanı sayılan arazilerdeki yaşama birliğini korumaya çalıştıkları için! - ülkemizdeki egemen üretim ilişkilerinin - bu ilişkilerinin temel dinamiklerinin, - dolayısıyla devletin sınıfsal niteliğinin, ne olduğunu bildiğimi sanıyorum. Ancak yine de fena halde üzülüyor, kızıyor, kaygılanıyorum. - Kimler ne yapıyor? - 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 16. Maddesinin birinci fıkrasının 2010 yılında, biz gece ansızın; biçiminde yeniden düzenlenmesinden; ilgili yönetmeliklerin bu doğrultuda değiştirilmesinden haberi bile olamıyor; oluyorsa da hiç dert edinmiyor. - 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. Maddesine, yine 2010 yılında getirilen; Bence bu nedenledir ki doğal süreçlere, ortamlar ile varlıklara özveriyle sahip çıkan yurttaşlarımız çevreci olarak adlandırılıp kolayca kamuoyuna aykırı azınlıklar marjinaller?- olarak yansıtılabiliyor. Görünüşe bakılırsa, kimileri böyle bir konumda görülmekten hoşnut olabiliyor. Yalnızca koronalı değil, bol yasalı ama hukuksuzluk günlerinde bu içerikte bir tartışma kimleri, ne denli ilgilendirebilir, kestiremiyorum doğrusu. Ama siyasal iktidarın, yurttaşlarımızın anayasal görevlerini yapmalarını, anayasal haklarını kullanmalarını da engellemeye kalkışmasının koronanın yol açtığı sorunlardan çok daha önemli olduğunu düşünüyorum. Bir de orman, deniz, göl, otlak, akarsu, kıyı, bozkır, dağ, yayla vb ekosistemleri koruma ile demokrasiyi gerçekten demokrasi yapma savaşımının birbirinden ayrılmaması gerektiğini düşünüyorum. Ancak, çoğunlukla ayrılıyor. Ayrıldığı içindir ki, yıllardır verilen özverili onca emeğe karşın yerel düzeydeki rastlantısal kazanımlar kalıcı olamıyor, gerektiğince yaygınlaşamıyor. Öte yandan, adım gibi biliyorum; çoğu okur bu değinimi yine fazla politik bulacak. Doğrudur; bu değinim de fena halde politiktir ? Öyle olmasını zorunlu görüyorum, çünkü. Gönlüm isterdi ki, daha yetkin politik bir değini yazabilseydim. Açıktır k bunu inat için söylemiyorum. Bu düşüncelerle Kazdağları'nda Su ve Vicdan Nöbeti tutan yurttaşlarımıza içtenlikle teşekkür ediyor, sevgi ve saygılarımı sunuyorum. Bu yurttaşlarımız yalnızca Anayasal görevlerini yapmaya, haklarını kullanmaya çalışıyor; ne ekosistemlerini yağmalıyor ne de yabanıl yaşama zarar veriyor ama ceza alıyorlar. İşte buna katlanamıyorum !


Kentleşmenin iklim değişikliği üzerindeki etkisi giderek tehlikeli boyutlara ulaşıyor. Öyle ki uzmanlara göre iklimlerin değişmesine yol açan en önemli etmen kentleşme. Yeryüzü'nün % 2'inden daha az bir kısmını kaplamasına karşın, kentler dünyanın enerjisinin % 78'ini tüketir; tüm karbondioksitin % 60'ını üretir; sera gazları salımı kırsal bölgelere oranla çok yüksektir. Bütün bunlar enerji üretimi, trafik, sanayi ve biyo-kütle kullanımına bağlı olarak ortaya çıkar. Isınmayı tetikleyen en önemli neden yol ve bina inşaatlarındaki plansız artış ve bunların ortalama sıcaklığı yükseltmesidir. Kentsel ısı adası etkisi olarak bilinen bu olgu koyu renklerin, metal yüzeylerin ve asfaltın güneşten gelen sıcaklığı yakalayıp hapsetmesidir. Kentsel ısı adası etkisi, özellikle kalkınmakta olan ülke kentlerini etkiler, çünkü bu kentlerdeki ekosistem kaçınılmaz olarak büyük hasar görür. İklim değişikliği etkisi ile kentleşme etkisini birbirinden ayırmayı başaran bilim insanları, bazı bölgelerde kentleşmeye bağlı olarak ortaya çıkan sıcaklık artışlarının ve aşırı hava olaylarının ikiye katlanmış atmosferik karbondioksit etkisine eşit olduğunu ileri sürüyor. Böylece kırsal ve kentsel bölgeler arasındaki sıcaklık farkı giderek büyüyor. Aynı zamanda kentler ve kasabalar iklim değişikliğinden en fazla etkilenen yerleşim alanlarıdır. Dünyanın dört bir yanındaki kentlerde yaşayan yüz milyonlarca insan yükselen deniz seviyesinin, artan yağışların, iç kısımlardaki sellerin, sık ve şiddetli fırtınaların, aşırı sıcak ve soğuğun insafına kalmış durumdadır. Aslında nüfusu 10 milyonun üzerinde olan kıyı kentlerinin pek çoğu şimdiden tehdit altında. İklim değişikliği altyapıyı da olumsuz yönde etkileyebilir, kentsel hizmetlere ulaşımı engelleyebilir ve kentlerdeki yaşam kalitesini bozabilir. Ayrıca yaşamsal öneme sahip ekonomik ve sosyal altyapıların pek çoğu, resmi kurumlar ve değerli tarihi eserler hep kentlerde bulunur. En fazla etkilenen kesim kentlerde yaşayan yoksullardır. Özellikle kalkınmakta olan ülkelerin gecekondu mahallelerinde yaşayanlar, -ki çoğu dere yataklarında, heyelan tehdidi altındaki eğimli arazilerde, hava ve su kirliliğinin en yüksek olduğu bölgelerde, altyapısı depreme dayanıksız mahallerde oturur- iklim değişikliğinin yarattığı olumsuzluklar nedeniyle büyük zarar görürler. Oysa titizlikle planlandığı, yönetildiği ve kapasitesi artırıldığı zaman kentler inovasyon ve verimliliğin tavan yaptığı yerlerdir. Yerel yetkililerin bilinçli yönetimleriyle birlikte iklim değişikliğinin nedenleri azaltılabilir ve olası etkilerinden uygun önlemlerle kurtulmak mümkündür.


Ülkemiz, yüksek teknoloji ürünü ihracatını artırmak için, ileri teknoloji kimyasallarının ülkemizde üretimini teşvik etmelidir. İlk büyük sanayileşme çağının ana üretim alanı, maden kömürü ve demir-çeliğe dayanıyordu. gerekli enerji kömürün yakılmasıyla sağlanıyor, buhar gücüyle tekstil fabrikaları çalıştırılıyordu. Üretilen çelik demiryolu, gemi, tren ardından kamyon otobüs ve araç gibi her çeşit kara taşıtları yapımında kullanılmaya başlamasıyla sanayileşme hız kazandı. Yeni enerji kaynağı olarak petrol ve ürünlerine ihtiyaç arttı. Petrol önem kazandı ve başlıca enerji kaynağı olarak kömürün önüne geçti. Petrol ürünleri de yeni petrokimya ve polimer sanayisinin başlıca maddesi oldular. İnşaat sektörü, yol, liman, köprü, havaalanı, tünel yapımı, sanayi ürünlerinin üretimini, taşınmasını ticaretini artırdı. Sanayinin ihtiyaç duyduğu hammadde işgücü ve yeni pazarlar sömürgeciliği geliştirdi. İlk sanayileşen İngiltere ve Batı Avrupa ülkeleri, sonra da kuzey Amerika ülkeleri zenginleştiler. 20 yüzyılda bilim ve teknolojideki hızlı gelişme sanayinin yönünü ve yelpazesini de değiştirdi. Özellikle 20. yüzyılın 2. yarısından itibaren geliştirilen, ileri teknoloji iletişim, haberleşme ve enerji teknolojisi ise başlıca elektronik sanayisini geliştirdi. Tıbbi ve görüntüleme teknikleri, bilgisayar teknolojisinin ana maddesi yarı iletkenlerdir; tüm bu yeni ileri teknoloji ürünleri özellikle silisyum elementine dayanmaktadır. Bu nedenle ileri teknolojide başarılı olmak silisyum ve bazı bileşiklerinin kullanılmasını zorunludur. Bu alanda öncü ülkeler ABD ve Almanya gibi batının eski sanayi ülkeleri yanında hızla zenginleşen Japonya, Tayvan, Singapur, G. Kore ve hatta Çin gibi uzak doğu Asya ülkeleri hep silisyum ve bileşiklerini üretmekteler. Silisyum yer kabuğunda oksijenden sonra en çok bulunan element olup, yerkabuğunun yaklaşık dörtte birini oluşturmasına rağmen ileri teknoloji çağı başlayıncaya kadar önemsiz bir elementti. Yay çeliği üretimi için çeliğin silisyum içermesi istenir. Doğada silikatlar halinde veya kum ve kayalarda silisyum dioksit halinde bulunan silisyum bileşiklerinin cam, kuvarz üretimi ve inşaat malzemesi, adsorbant, kiselgur gibi sıradan kullanımı dışında, özelikle saf silisyum elementinin önemli bir kullanım alanı da yoktu. 20. yüzyılın ikinci yarısından sonra özellikle transistör ve ışın alıcı dedektörlerin geliştirilmesiyle, yarı iletkenlerin de önemi her geçen gün arttı. Bilgisayar teknolojisi ve fotovoltaik güneş panellerinin yaygınlaşmasıyla saf silisyum elementinin kullanımı da hızla arttı. İleri teknoloji merkezleri tüm dünyada bu alanda öncü ABD'deki silicon valley ile aynı ismi aldılar. Silisyuma ek diğer ileri teknoloji ürünlerinin üretimini destekleyecek grafit, karbon ve allatroplarını üretimi çalışmalarına başlamalıdır. Geleceğin ve ileri teknolojinin, özellikle nanoteknolojinin ana maddelerinden olan ve birçok yeni kullanım alanı bulunan titan elementi ve özellikle nano-kristalize titan dioksit, altın ve altın nano-küre üretim setleri, metalik sodyum ve ileri teknolojik borbileşikleri üretimi planlanmalı veya teşvik edilmelidir. Bu üretimler ülkemizin katma değeri yüksek ileri teknoloji üretiminin gelişmesine yardımcı olacaktır. Ülkemiz, gecikmeli başladığı sanayileşmede oldukça mesafe aldı, sanayi ürünlerinin genel ihracatı içindeki payı %90 seviyesine ulaştı. Ancak sanayi üretimi için daha çok yarı sanayi ürünü ithal etmek zorunda kalmaktadır. İhracatı da doygunluğa gelmekte, daha hızlı artmamakta. Bu durgunluktan ancak kimya sanayisini yeniden planlama ve yeni yönelmelerle çıkabilir. Zira kimya sanayi diğer tüm imalat sanayi kolları, hatta inşaat sektörü ve tarım-hayvancılık alanları için de sürükleyici ve destekleyici sanayi alanıdır. Kimya sanayisinin gelişimi tüm üretim alanlarını geliştirir. Almanya'yı uzun yıllardır ihracat şampiyonu ve AB lideri yapan kimya sanayisindeki başarısıdır. Günümüzde kimya sanayimizi yeterince geliştiremediğimizden ülkemizde kimya ticareti yılda enerjiden sonra en çok dış ticaret açığı veren üretim sektörüdür. Kimya sanayimizin toplam ihracatı 10-11 milyar $, ithalatı ise 30 milyar $ kadardır. (2012 yılı kimya sanayi şurası raporu verileri). Kimya İhracatçılar birliği verilerine göre kimya sanayisi ihracatının geliri kg başına 98 Cent'tir. Almanya'nın ise kg başı geliri 3 Euro'dur. Kimya Stratejisinin genel amacını ve dolayısıyla stratejik hedefleri gerçekleştirmek üzere, kimya sektörünün güçlü ve zayıf yönleri ile sahip olduğu fırsatlar ve karşı karşıya kaldığı tehditler göz önünde bulundurularak, kimya sanayi sektörel planı hedefleri saptanmıştır. 2010 yılında kimya sanayi 123 milyar $ değerinde 126 milyon ton üretim yaptı. Aynı yıl 66 milyar $'lık ithalat, 13 milyar $ ihracat yaptı, ithalatı karşılama oranı %20 oldu. İhracatın içinde en büyük paya sahip kalemi ambalaj ürünleri ve plastik borular oluştururken, ithalatta en büyük kalemi yine petrokimya ürünleri, plastik hammaddeleri oluşturmaktadır. Kimyasal madde olarak Etibor üretimi borik asit ve sodyum borat tonaj olarak en büyük paya sahip olup, yaygın inanışın aksine işlenmeden satılan bir ton bile bor yoktur. Katma değeri daha yüksek ürün satışı daha düşüktür. Yukarıda saydığımız ileri teknoloji ürünlerini ülkemizde üretebildiğimiz takdirde ülkemizin fotovoltaik güneş panelleri başta olmak üzere diğer enerji teknoloji gibi ileri teknoloji üretimleri hızla artacaktır. Ancak bu üretimlerin yatırımları pahalı olup dış yatırımın gelmesi zor olduğundan bu alanlara yatırım için devlet desteği ve yerli teknoloji gelişimi şarttır. Ülkemizin bilim potansiyeli, ülkemiz kimyacılarının en başarılı bilimciler olduğunu gösteriyor.


Kuzey yarımkürede yılın bu zamanında genelde kaloriferler çalışırken, güney yarımkürede klima cihazları devrede. Bu klima cihazları sadece ABD'de, ülkede bir yıl içinde üretilen enerjinin yüzde altısını tüketiyor. Bilim bu yüzden on yıllardan bu yana daha çevreci alternatifler üzerinde çalışıyor. Bugüne kadar yansıtıcı soğutma sistemleri gelecek için uygun görülen bir çözümdü. Bu sistemde çatılar, duvarlar ve pencereler hem güneş ışığını hem de sıcaklığını yansıtan özel bir malzemeyle kaplanıyor. Ancak bu sistemde şöyle bir sorun var. Bu folyolar yaz aylarında iç mekanlarda önemli ölçüde serinlik yaratıyorlar ama bu etki kışın da devam ettiği için, yılın soğuk aylarında ısınma masrafı artıyor. Geçmişte yansıtıcı soğutma sistemleri üzerine çok sayıda araştırma yapılmasına rağmen bu sorun görmezden gelindi. Singapur Teknik Üniversitesi'nden Long Yi, ekibi ve ikinci bir uluslararası araştırma topluluğuyla bu sorunu gideren yeni bir sistem geliştirdi. Yeni modülasyonlu pasif yansıtıcı soğutma sistemleri dışarısı soğuduğunda otomatik olarak kapanabiliyor. Keachao Tang yeni teknolojiyi evlerin çatısına uygulayarak tanıttı. Long Yi'nin de dahil olduğu bu ekip, bu ilkeye göre pencere geliştirdi. Pencereler yapıların en zor kısımlarıdır, güneş ışığını yansıtıp kendilerini soğutmakla kalmayıp, ışığı geçirgen de olmaları gerekiyor. Başarıya giden anahtar camın en üst tabakasına uygulanan, tungsten katkılı vanadyum oksitti. Sistemin en iyi tarafı pasif olarak çalışıyor olması. Elektrik enerjisine gerek duymadan tamamen otomatik olarak yaz modundan, kış moduna geçiyor. Deneylerde mod değişim ayarı 27 derece olarak belirlendi. Dışarısı 27 dereceden soğuksa, cam tekrar daha fazla ışığın girmesini sağlayarak, enerji kaybını önlüyor. Çatı kaplamaları 22 dereceden itibaren reaksiyon gösteriyorlar. Bu da bu teknolojinin Orta Avrupa gibi önemli mevsim farklılıkları yaşayan bölgelere de uygulamanın yolunu açmış oldu. Oysa yansıtıcı soğutma sistemleri bugüne dek sadece tropikal bölgeler için uygundu. Bununla birlikte teknolojinin ne zaman piyasaya çıkacağını araştırmacılar henüz bilemiyorlar. Ancak tahminler bu tür teknolojinin 10 yıl içinde seri üretime hazır olabileceği yönde. Yeni geliştirilen pencerelerin maliyeti bildik yalıtımlı örneklerinden daha masraflı olmayacak ama yeni teknolojiyle yüzde 15'e kadar enerji tasarruf edilebilecek, hem de dünya genelinde, yani kış mevsimini yaşayan bölgelerde de.


Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi , koronavirüs salgınının Çin'de hava kirliliğinin azaltılmasına yardımcı olduğunu belirtti. NASA, havadaki azot dioksit (NO2) gazının azaldığını gösteren grafikleri yayınladı. Azot dioksit gazı arabalar, elektrik santraller ve fabrikalar tarafından havaya salınıyor. NASA bilim insanlarının anlattığına göre hava önce, koronavirüsün çıktığı Vuhan şehri ve etrafında temizlendi. Bu eğilimin Şubat sonunda tüm ülkeye yayıldığı ifade edildi. Çin'de milyonlarca insanın karantinaya alındığını kaydeden NASA, bunun insan ırkının tarihinde en büyük eylem olduğunu belirtti. NASA'nın Goddard Uzay Uçuşları Merkezi'nde çalışan hava kalitesi araştırmacısı Fei Liu, Belirli bir olayın ardından geniş bir alanda azot dioksit seviyesinde böylesi keskin bir düşüş yaşandığına ilk kez tanık oldum diye konuştu. Daha önce Çin'de, 2008 krizi ve Pekin'deki Yaz Olimpiyatları sırasında hava kirliliğinde önemli düşüş kaydedilmişti. Ancak bu düşüş sadece Pekin için geçerliydi, Olimpiyat oyunları biter bitmez hava kirliliği oranı tekrar yükselmişti.


Koronavirüs salgını nedeniyle alınan önlemler dünya çapında hava kirliliği ve CO2 salımında büyük bir düşüş yarattı. BBC'ye konuşan New York'taki araştırmacılar, kent çapında karbonmonoksit salımının geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 50 azaldığını söyledi. Karbonmonoksitin büyük bir kısmı otomobillerden kaynaklanıyor. Kent genelinde trafik seviyesi de bir yıl önceye göre yüzde 35 azaldı. Metan gazı ve nitrojen dioksit salımında da düşüş görülüyor. Öte yandan pandeminin sonlanmasıyla birlikte salımın hızlı bir şekilde yükselmesinden endişeleniliyor. New York'ta hava kirliliğini inceleyen Columbia Üniversitesi'nden Prof. Roisin Commane, Bu gördüğüm en temiz hava. Mart ayında kirlilik genelde iki katı olurdu diyor. Hava kalitesi Çin ve İtalya'da da benzer bir şekilde arttı. Bilim insanları, CO2 salımının 2008'deki ekonomik krizden bu yana en düşük seviyesine gelmiş olabileceğini belirtiyor. İnsanların evden çalıştığı için işe gitmek zorunda kalmaması ve uçak yolculuklarının da azalması nedeniyle pek çok ülkede benzer eğilimler ortaya çıkacağı tahmin ediliyor. 2008-09 ekonomik krizinde de karbon salımı önce azalmış, ardından ekonomik destek paketlerinin açıklanmasıyla birlikte fosil yakıt tüketimi artmış ve karbon salımında yüzde 5'lik bir yükselme yaşanmıştı.


Güney Afrika'nın 3.7 milyon nüfuslu en büyük kentlerinden Cape Town dünyada suyu bitmek üzere olan ilk kent. Uzmanlara göre sonuncusu da olmayacak. Dünyanın pek çok bölgesinde iklim değişikliğine bağlı olarak değişen yağış rejimleri büyük kentleri susuz bırakacak. Birkaç yıldır süren kuraklığa bağlı olarak Cape Town'a su sağlayan su rezervuarlarının dörtte üçünün boşaldığı belirtiliyor. 3.7 milyon insanı barındıran kentte yaşayanlara tuvaletlere su sağlayan muslukları kapatmaları, onun yerine su tanklarını kullanılmış suyla doldurmaları tavsiye ediliyor. Başbakan Helen Zille, kendisinin de ancak üç günde bir duş yaptığını söyleyerek vatandaşlarından günde yalnızca 50 litre temiz su harcamalarını rica etti. Bu miktar güney Afrikalıların tipik olarak bir günde kullandıkları suyun beşte birine eşit. Global Environmental Change isimli dergide yer alan bir makaleye göre dünyada en büyük 500 kentin dörtte biri susuz kalma tehdidi altında: Buradalarda su talebi su arzını hayli hayli aşıyor. Brezilya'nın 12 milyon nüfuslu Sao Paulo kenti birkaç yıl önce tehlikeli biçimde susuzluğun sınırına dayanmıştı. Hindistan'da 21 kent 2030 yılında tamamen susuz kalma riski taşıyor. Susuz kalma tehlikesi yalnızca gelişmekte olan ülkeleri tehdit etmiyor. Örneğin Kaliforniyalılar uzun süreden beri kuraklıkla savaşıyorlar. Ne var ki daha zengin ülkeler su ihtiyacını karşılamak için çeşitli ve farklı alanlara yatırım yapma şansına sahipler diye konuşan Berkeley'deki Kaliforniya Üniversitesi'nden Mühendislik bölümü öğretim üyesi David Sedlak, İşler iyice sarpa sarınca en azından deniz suyunu tuzundan arındıracak desalinasyon tesisleri kurabilirler. Zengin ülklelerdeki kentlerin bu sorunu erteleme şansı, gelişmekte olan ülkelerden daha fazla. Başka bir deyişle zengin kentlerin şiddetli kuraklığa daha uzun süre dayanmaları için yedekte su kaynakları var. Bu süre içinde kendilerine yeni bir altyapı inşa edebilirler. Los Angeles Times gazetesine göre Cape Town meselesinde ulusal yönetim altyapıya yeterli yatırımı yapmadığı için sorun bu boyutlara ulaştı. Cape Town'da şimdi neler olacak. Eğer şehir şebekesi beklenildiği üzere Nisan ayında susuz kalırsa kent sakinleri kentte dağılmış bulunan 200 dağıtım noktasından su sağlayacak. Burada kendilerine kuponlar dağıtılacak ve günde ancak 25 litre su alabilecekler.