Donna Strickland fizik alanında Nobel almaya hak kazanan 3. bilim kadını. En son 55 yıl önce Maria Goeppert-Mayer bu ödüle layık görülmüştü. Ödülü paylaşan Arthur Ashkin ise 96 yaşında ve böylece en yaşlı Nobel Ödüllü bilim insanı oldu. 2018 Nobel Fizik Ödülü lazer fiziği alanında çığır açıcı buluşlara verildi. Ödülün yarısı 96 yaşındaki Amerikalı Arthur Ashkin'e biyolojik sistemlerde kullanılan optik cımbız buluşu için layık görülürken, diğer yarısı da yüksel-yoğunluklu, ultra-kısa optik puls adı verilen buluşları nedeniyle Fransız Gerard Mourou ile Kanadalı Donna Strickland arasında paylaştırıldı. Arthur Ashkin parçacıkları, atomları, virüsleri ve diğer canlı hücreleri lazer ışını parmakları ile kavrayan optik cımbızı icat etti. Bu yeni buluş Ashkin'in bir bilim kurgu rüyasını yaşama geçirmesini sağladı. Bu buluş 1987 yılında gerçekleşmişti. O tarihte Ashkin, yaşamakta olan bakteriyi cımbızı ile en ufak bir hasar vermeden kavramayı başarmıştı. Gerard Mourou ve Donna Strickland en kısa ve en yoğun lazer pulslarının yolunu açtı. Bunların devrim yaratan makaleleri 1985 yılında yayımlandığı zaman bilim dünyasında büyük heyecan yaratmıştı. CPA adı verilen teknik yüksek-yoğunluklu lazerlerde standart haline geldi. Çok geniş bir uygulama alanı bulan bu teknik göz ameliyatlarında yaygın olarak kullanılıyor.


2019 Nobel Fizik Ödülü, evrenin evrimini ve Dünya'nın evrendeki yerini anlamaya katkı sunan çalışmalara verildi. Ödülü, evren bilimindeki teorik çalışmalarıyla James Peebles ve güneş tipi bir yıldızın yörüngesinde bir gezegen keşfeden gökbilimciler Michel Mayor ve Didier Queloz paylaştı. Nobel Kurulu, Princeton Üniversitesi'nden evren bilimci James Peebles tarafından geliştirilen teorik çerçevenin, Büyük Patlama'dan günümüze, evrenin tarihine dair kavrayışımızın temelini oluşturduğunu ifade etti. Peebles, Büyük Patlama'dan sonra ortaya çıkan kozmik mikrodalga arkaplan ışınımına dair teorik temellerin hazırlanmasına ve evrenin evrimini konusunda mevcut Standart Model'in kurulmasına katkı sundu. Söz konusu modelde, karanlık madde olarak adlandırılan gizemli madde, evrenin oluşumunda kilit bir rol oynuyor. 1995 yılında, İsviçre'deki Cenevre Üniversitesi'nden gökbilimci Michel Mayor ve öğrencisi Didier Queloz, ilk kez Güneş benzeri bir yıldızının yörüngesinde bir gezegeni keşfederek, astronomi çalışmalarında yeni ve yoğun ilgi çeken bir alana ilk adımı attılar. Mayor ve Queloz, ötegezegenin yerçekimini tespit ederek bu keşfi yapmışlardı. Sonrasında bu yöntem, şimdi bilinen 4.000'den fazla ötegezegeni incelemek için kullanıldı. 9 milyon İsveç kronu (910.000 ABD Doları) değerinde ödülün yarısını Peebles alırken, diğer yarısını Mayor ve Queloz paylaştı.


Yıllardır ertelenen planların ardından özel sektörce finanse edilen mekiklerle yapılan kısa uçuşlarla uzay turizmi 2021'de başladı. Bu yıl üç şirket ultra zengin yolcularını uzaya taşıdı. Sahibi olduğu Virgin Galactic'in uzay uçağı SpaceShipTwo ile Richard Branson 90 dakikalık bir yörünge altı uçuş gerçekleştirdi. Kısa bir süre sonra Amazon'un kurucusu Jeff Bezos, kendi şirketi olan Blue Origin'in New Shepard roketiyle 11 dakikalık bir uzay yolculuğu yaptı. New Shepard'ın ikinci uçuşunda Star Trek'ten Kaptan Kirk, aktör William Shatner da yolcular arasında yer aldı. Elon Musk'ın kurucusu olduğu SpaceX, mürettabatı içinde resmi eğitim almış bir astronot olmayan bir uzay aracını ilk kez yörüngeye gönderme başarısını elde etti. Diğerlerinden çok daha uzun süren bu yolculukta milyarder Jared Isaacman tarafından yönetilen mekik, dört yolcusu ile üç gün boyunca Dünya'nın etrafında döndü. Bu yolculukların tümünün bir milyarder tarafından finanse edilmesinin bir nedeni var. İlk uçuşun ardından Ağustos ayında Virgin Galactic, SpaceShipTwo gezileri için bilet başına 450.000 dolar, yörüngeye uçuş için ise yaklaşık 50 milyon dolar talep ediyordu. Sektördeki rekabetin bu maliyetleri düşüreceği tahmin edilse de önümüzdeki on yılda uzay turizmi milyarderler ve belki milyonerler için bir seçenek olacak. 2021'de üç farklı uzay görevi kapsamında keşif araçları Mars'a ulaştı. Bunlardan ilki, Birleşik Arap Emirlikleri'nin Mars yörüngesine yerleşen Hope uydusuydu. Bu uydu, BAE'nin yürüttüğü ilk gezegenler arası görev oldu. Sistemlerinden bazıları Dünya'da test edilememiş olsa da, yörüngeye giriş sorunsuz gerçekleşti. Hemen ardından, Çin'in Tianwen-1 misyonu Mars yörüngesine ulaştı. Tianwen-1, yörünge aracı, yüzey iniş aracı ve keşif aracı ile iddialı bir uzay görevi. Zhurong keşif aracını Mars'a indiren Çin, Sovyetler Birliği ve ABD'nin ardında bunu başaran üçüncü ülke oldu. Bu yılın üçüncü Mars göreviyle de NASA'nın Perseverance keşif aracı Mars'a ulaştı. NASA'nın bir sonraki Mars görevi ile Dünya'ya getirilmesi planlanan kaya örneklerini de toplayan Perseverance, kızıl gezegendeki çalışmalarına devam ediyor. Perseverance, suyla temas ile şekli değişmiş gibi görünen volkanik kayalar buldu ve bir zamanlar iniş alanını kaplayan bir gölün varlığına işaret etti. Zhurong, Mars yüzeyinden birçok fotoğraf çekerken, Hope, Mars'ın aurorasını görüntüledi ve atmosferde beklenmedik yapılar tespit etti. Bu görevlerin teknolojik ve bilimsel olarak birbirlerini tamamladıkları ve gelecekteki Mars misyonlarının geliştirilmesine yardımcı olacakları belirtiliyor. Bu yıl Mars'ı ziyaret eden tüm araçlar arasında belki de en büyük atılım Ingenuity helikopteriydi. NASA'nın Perseverance keşif aracıyla kızıl gezegene inen helikopter, başka bir gezegende uçurulan ilk araç oldu. İlk hafta içinde beş başarılı uçuş gerçekleştiren Ingenuity, aslında bu uçuşlarla sonlanması planlanmış görevine devam etti. Öncekilerden daha da iddialı 17 uçuş yapan araç ve Perseverance'ın Jezero kraterini keşfetme görevinde ona eşlik etti. Başlangıçta bir teknoloji denemesiyle sınırlı olan Ingenuity, herhangi bir bilimsel görevi yoktu. Mars'ta uçabileceğini kanıtlamasından sonra helikopter, keşif için en iyi yerleri belirlemede Perseverance'a yardımcı olmaya devam ediyor. Yapımına 25 yıl önce başlanan ve yörüngeye gönderilmesi birçok kez ertelenen James Webb Uzay Teleskopu'nun 22 Aralık'ta fırlatılması planlanıyor. Çalışmaya başlaması büyük merakla beklenen JWUT, evrenin ilk yıldızlarının oluştuğu döneme geri dönmemizi sağlayacak bir zaman makinesi olarak tasarlandı. Yaşam barındırma potansiyeli olan gezegenlerin atmosferleri hakkında çok daha net bilgiler vermesi de beklenen uzay teleskopunun, altın kaplama devasa aynasıyla evrene ve evrendeki konumumuza bakışımızı değiştirebileceği belirtiliyor. JWST'nin hikayesi 1995'te başladı. 1990'da fırlatılan Hubble Uzay Teleskobu, gözlemlediği küçük bir alanda yer teleskoplarıyla görülemeyen 3000 galaksi tespit etmişti ve bu keşifler arasında şimdiye dek görüntülenmiş en eski yıldızlar da bulunuyordu. Uzayda uzun mesafeler kat ettikçe ışığın dalga boyunu değişir ve görünür spektrumdan kızılötesine geçer. Bu "kızıla kayma" durumu, Hubble'ın keşfettiği bazı galaksilerde oldukça aşırıydı ve bunların 10 milyar yıldan daha yaşlı olduklarını gösteriyordu. Bu keşif bizi 13,8 milyar yıl önceki Büyük Patlama'nın yakınlarına kadar götürdü. Bu kadar eski galaksilerin, özellikle de bu sayılarda tespit edilebilir olacağına pek ihtimal vermeyen astronomlar, evrene daha yakından bakmak için kolları sıvadılar. Sonradan, NASA'nın eski yöneticilerinden James Webb'in adını alacak olan "Yeni Nesil Uzay Teleskopu" projesi böylece başlamış oldu ve şu anda ABD, Avrupa ve Kanada uzay ajanslarının ortak projesi olarak yürütülüyor. Hubble çarpıcı görseller yakalamasıyla öne çıkarken, JWST öncelikli olarak en eski yıldızlardan gelen kızılötesi ışığı görmek için tasarlandı. 2013'te emekliye ayrılan Herschel Uzay Teleskopu gibi kızılötesi teleskoplarımız da evreni gözlemledi ancak araştırmacılar JWST'nin kapasitesinin mevcut veya geçmişteki kızılötesi teleskoplardan 100 ila 1000 kat daha yüksek olduğunu belirtiyor. Galileo'nun teleskopundan modern gözlemevlerine geçişe benzetilen bu sıçrama ile 400 yılda yapılacak keşiflerin 10 yıla sığabileceği ifade ediliyor. JWUT aynı zamanda tarihteki en büyük uzay teleskobu olma özelliğini de taşıyor. 6,5 metrelik aynası bir roketin içine sığamayacak büyüklükte olduğundan, teleskop uzaya ulaştığında açılacak 18 altıgen parça halinde katlanmış olarak fırlatılacak. Her ayna parçası, aynanın kızılötesi ışığı yansıtma ve odaklama özelliklerinin önemli ölçüde artıran ince bir altın tabakasıyla kaplı. Teleskopun başlangıçta 500 milyon dolar olacağı tahmin edilen maliyeti, 25 yıldır süren çalışmalarda 9,7 milyar dolara çıktı. Teleskopun uzaydaki kurulumunun 2022'nin ortalarında tamamlanarak ilk yıldızların bilinmeyen yaşamlarına ve diğer yıldızların yörüngesinde dönen Dünya benzeri gezegenlere zamanda geriye bakmaya başlaması planlanıyor.


Dünya, Cuma günü 21. yüzyılın en uzun 'Kanlı Ay' tutulmasına tanıklık edecek. 1 saat 43 dakika sürecek olan bu Ay tutulması içinde bulunduğumuz yüzyılın en uzun kanlı Ay tutulması. Dünya'nın Güneş ile Ay arasına gireceği tutulma sırasında yerkürenin gölgesi, 1 saat 43 dakika boyunca Ay'ın görünen yüzünü tamamıyla örtecek. Ay, tutulma sırasında 'Kanlı Ay' olarak adlandırılan kızıl bir görünüme bürünecek. Kuzey Amerika dışında dünyanın büyük bölümünden izlenebilecek tutulma, Ocak ayındaki 'Süper Mavi Kanlı Ay' tutulmasından 27 dakika daha uzun sürecek. Batı Afrika, Avrupa, Ortadoğu ve Hindistan'ın bazı kesimlerinde Ay tutulması çok net şekilde izlenebilecek. Tutulma sırasında Dünya ve Mars gezegenleri de birbirine en yakın konuma gelecek. Böylece Mars'ın gökyüzünde oldukça parlak görünmesi bekleniyor. Saat 22:30 sularında başlayacak tutulma sırasında Dünya'nın gölgesinde kalacak olan Ay'ın ışığı azalarak kızılımsı bir görünüme kavuşacak. Dünya'nın uydusu Ay, konumu ve büyüklüğü nedeniyle Dünya yörüngesindeki dönüşü boyunca farklı gök olaylarına sahne oluyor. Dünya, Ay ile Güneş arasından geçiyor ve Güneş ışığının bir kısmı Ay'ın yüzeyine düşüyor. Böylece ortaya kırmızı bir Ay görüntüsü çıkıyor. Güneş tutulmalarından farklı olarak, Ay tutulmalarını gözlemlemek için özel bir ekipmana ihtiyacınız yok. Tutulmayı çıplak gözle, teleskoplarla veya dürbünle izleyebilirsiniz. Ay tutulmasının süresini belirleyen şey, Ay'ın Dünya'nın gölgesinden geçerkenki konumu. Dünyanın gölgesinin en karanlık kısmına umbra adı veriliyor. Umbrayı, Dünya'dan Güneş'e zıt yönde uzanan bir koni olarak düşünebilirsiniz. Eğer Ay, bu koninin merkezinden geçerse, tutulma daha uzun sürer. Yarınki tutulmada, Ay koninin merkezinden geçecek ve bu nedenle Ocak ayındaki tutulmadan biraz daha uzun. Ek olarak, Ay kendi yörüngesinde, Dünya'dan daha uzak bir noktada olacak. Bu, Ay'ın gökyüzünde normalden daha küçük görüneceği ve Dünya'nın gölgesinden geçmesinin daha uzun süreceği anlamına geliyor. NASA'nın, Ay hakkında bilgi toplamak ve yüksek çözünürlüklü fotoğraf almak için 9 yıldır Ay'ın yörüngesinde tuttuğu Lunar Reconnaissance Orbiter uydusu, güneş enerjisiyle çalışan pilleri zarar görmesin diye, tutulma sırasında kapatılacak. Kuzey Amerika'dan da görülebilen bir sonraki tam Ay tutulması 21 Ocak 2019'da gerçekleşecek. Bu tutulma 1 saat 2 dakika sürecek. Önümüzdeki yıl ayrıca, 16 Temmuz 2019'da kısmi bir tutulma gerçekleşecek. Bu tarih aynı zamanda ilk Ay iniş misyonu Apollo 11 lansmanının 50. yıldönümü.


ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi , insanlığın yeniden Ay'a gidişine yönelik planının ilk adımı olarak şimdiye kadarki en güçlü roketi Artemis'i bugün başarıyla fırlattı. Artemis, Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden yerel saatle 01:47'de (TSİ 09.47) fırlatıldı. NASA'dan fırlatılış anında yapılan yayında "Yeniden hep birlikte Ay ve ötesine dönüyoruz" denildi. Amerikalı astronot Neil Armstrong, 20 Temmuz 1969'da Eagle uzay aracından çıkıp "İnsan için küçük ama insanlık için büyük bir adım" diyerek Ay'ın yüzeyine ayak basmıştı. 1969-1972 arasında 6 Apollo misyonu boyunca 12 astronot Ay'da yürümüştü. SLS-Orion uzay aracıyla yürütülen Artemis programı ise NASA'nın gerçekten de Ay ve daha sonra Mars'a gidişi hedeflediği uzun vadeli bir uzay keşif projesinin ilk adımını oluşturuyor. Uzay aracı Ay'ın etrafında mürettebatsız 6 haftalık bir test uçuşu gerçekleştirip Dünya'ya dönecek. "Artemis1" olarak adlandırılan SLS-Orion uzay aracının ilk seferi, NASA astronotlarını taşıyacak kadar güvenilir olup olmadığının da bir denemesi olmuş olacak. Artemis aslında Ağustos ayının sonunda fırlatılacaktı fakat teknik bazı aksaklıklar nedeniyle uzaya gönderilmesi üç kez ertelendi. Eylül başındaki ikinci deneme yakıt sızıntısı, ay sonuna doğru planlanan üçüncü deneme ise Ian Kasırgası nedeniyle geciktirildi. Dünyanın en güçlü ve karmaşık roketi olarak tanıtılan Uzay Fırlatma Sistemi SLS Orion, NASA'nın, 1960'lar ve 70'lerdeki Apollo ay programı sırasında uçurulan Saturn V'den bu yana inşa ettiği en büyük yeni dikey fırlatma sistemi. Orion, Ay ve çevresinde 42 günlük insansız bir misyonu tamamlamak üzere gönderildi ve bu sürenin sonunda San Diego açıklarında Büyük Okyanus'a inerek ilk görevini tamamlayacak. Öncelikli hedef, 50 yıl aradan sonra insanı yeniden Ay yüzeyine götürmek. Orion'un ilk seferi Artemis 1 bu kez mürettebatsız. Fakat her şey yolunda giderse astronotlar 2025'ten itibaren daha karmaşık görevler için gemiyi kullanacaklar.


2012 yılında NASA'nın Curiosity isimli gezgin Mars robotu Kızıl Gezegen'e inmişti. 6 yıl sonra ise InSight da başarıyla iniş yaptı. Amerikan hükümeti bu başarıyı kilometre taşı olarak kabul etti. Mayıs ayında uzaya fırlatılan InSight, Pazartesi günü, 485 milyon kilometrelik yolculuğun sonunda Mars ekvatorunun kuzeyindeki Elysium Planitia düzlüğüne indi. Robot Mars atmosferine girdiğinde, frenleyici roketler ve bir paraşütle son derece karmaşık bir manevrayla inişe geçirildi. 360 kg ağırlığındaki robot, 7 aylık yolculuğunu saatte 10.000 kilometre hız yaparak tamamladı ve Mars atmosferine girdikten 8 dakika sonra, 160 milyon km geride kalan Dünya'ya sinyaller yolladı. InSight, Pasadena'daki kontrol merkezinden komuta edildi. Komşu gezegene yapılan yumuşak iniş, uzay yolculuğunun en zor girişimlerinden biri sayılıyor. Sonuçta bugüne dek gerçekleştirilen Mars misyonlarının sadece %40'ı başarılı olmuş. Tercih edilen iniş yeri, büyük ölçüde düz bir alan, yani büyük taş ve kayalıklar barındırmıyor. Halen etkin olan Curiosity ise 500 kilometre mesafede bunuyor. Ancak InSight, gezgin komşusunun aksine indiği yerde kalacak. Üzerinde çok sayıda bilimsel enstrüman barındıran robot özellikle gezegenin yapısı ve yüzeyinin altındaki dinamik hakkında bilgi toplayacak. InSight güvenli bir şekilde yerine yerleştikten sonra çevresinde, birlikte getirdiği ölçüm aletleri için uygun yerler arama işine başlayacak. Bir robot kolun bunları en iyi pozisyona getirmesi bekleniyor. Bu enstrümanlarından biri olan ve Mars köstebeği olarak isimlendirilen bir araç ise Mars toprağını kazacak. Resmi adı HP3 olan Mars köstebeği, Alman Hava ve Uzay Yolculukları Merkezi tarafından geliştirildi. 40 cm uzunluğundaki sivri alet 5 m derinliğe kadar inerek, Elysium Planitia'nın altında kalan bölgedeki sıcaklık akımını ölçecek.


Elon Musk'ın CEO'su olduğu SpaceX, 60 Starlink uydusunu daha Dünya'nın yakın yörüngesine fırlatmak için hazırlanmıştı. Falcon 9 roketi, NASA'nın Kennedy Space Center'da bulunan Launch Complex 39A'dan (39A Fırlatma Kompleksi) kalkış gerçekleştirilecekti. Ancak bu fırlatma işlemi ne yazık ki gerçekleştirilemedi. YouTube'dan da canlı olarak yayınlanan fırlatma, kötü hava koşulları sebebiyle ertelendi. Şu an için ertelenen bu fırlatmanın tekrar gerçekleştirileceği tarih ise belli değil. SpaceX, şu ana kadar Starlink projesi kapsamında Dünya'nın yörüngesine 700'den fazla uydu gönderdi. Dünya'nın yörüngesine gönderilen bu uydulardan 650 kadarı aktif olarak çalışıyor ve Dünya'daki bazı bölgelere internet erişimi sağlıyor. Kötü hava koşulları sebebiyle iptal edilen bu fırlatma görevi, şirketin şu ana kadar yaptığı 13., bu ay içerisindeki 2. fırlatma göreviydi. Şirketin uydudan internet sağladığı Starlink servisi, bazı SpaceX mühendisleri ve Elon Musk'ın kendisi tarafından bir süredir test ediliyor. Daha geniş ölçekli bir test aşaması ise bu sene içerisinde gerçekleştirilecek. Beta testlerine seçilen kullanıcılar, internete erişmek için küçük bir terminal kullanacak. Peki, SpaceX'in Starlink servisinde daha geniş ölçekli, kullanımlar ne zaman başlayacak? Şirket, ABD ve komşusu Kanada'da temel internet servislerini bu senenin sonunda sağlamayı planlıyor. Bunun, küresel ölçekte ise 2021 yılında gerçekleşmesi bekleniyor. SpaceX, toplamda 40 binden fazla uydu göndermeyi planlıyor.


Kanada ve Hindistan'daki araştırmacılar, Hindistan'daki dev bir teleskop yardımıyla SDSSJ0826+5630 adlı galaksiden gelen sinyali yakaladı. Radyo dalgasının gökbilimcilerin geçmişe bakmalarını ve 13.7 milyar yaşında olduğu düşünülen erken evreni anlamalarını sağlayabileceği belirtildi. Bir uzaylıdan gelmediği belirtilen sinyalin, bu kadar uzun bir mesafeden alınan türünün ilk örneği olduğu ifade edildi. McGill Üniversitesi'nde araştırma yapan Kozmolog Arnab Chakraborty, tespit edilen sinyal hakkında Bir galaksi farklı türde radyo sinyalleri yayar. Şimdiye kadar, bu özel sinyali yalnızca yakındaki bir galaksiden yakalamak mümkündü. Bu da bilgimizi Dünya'ya daha yakın galaksilerle sınırlıyordu. Yakalanan sinyal, Dünya'dan çok daha uzak mesafelerdeki galaksilerin yapılarını anlamamıza yardımcı olacak" dedi. Arnab Chakraborty ayrıca, yakalan sinyal için "Bu, zamanda 8,8 milyar yıllık bir geçmişe bakmaya karşılık geliyor" ifadesinde bulundu.


Dünyada, Almanya'da ve Türkiye'de elektrik üretiminde sorunlar, enerji krizi ve iklim, AB'de anlaşmazlık, rüzgar ve güneşten elektrik tüm dünyada artarken, fosil yakıtlardan da azalmıyor, artıyor... Dünyada gitgide artan nüfus (2050 yılında 9-10 milyar), konforlu yaşam ve savurganlık, daha fazla elektrik üretiminin kaynağı olurken, Rusya/Ukrayna savaşıyla başlayan enerji krizi de sürüyor. İklimin fosil yakıtlı elektrik santrallerinden salınan CO2 ve diğer sera gazlarıyla daha da bozulması ise kaçınılmaz görünüyor. Dünyada 2021'de güneş enerjisinden elektrik üretimi %23 büyürken, rüzgarda büyüme %14 kadar. Ancak kömür enerjisinden elektrik üretimi de %9 büyüdü. 2021 yılında dünya toplam elektrik üretimi 27.000 TeraWattSaat oldu . Bunda, yine fosil yakıtlar %61 oranla başı çektiler. Düşük karbonlu yakıtlar ise %35'te kaldı. Almanya'da son 3 nükleer reaktör de 15 Nisan 2023'de kapatıldı. Avrupa Birliği'nde ise "Nükleer enerji yeşil mi, değil mi?" anlaşmazlığı sürüyor. Dünyada birçok ülke, nükleere yeşil ışık yakarken, büyük reaktörlerin yanısıra küçük reaktörler de artarak ilgi görüyor. Yaptığımız hesaplar, Almanya'da kapatılan son 3 reaktörün ürettiği elektriği rüzgar santralleriyle üretmek gerekirse, yeni 3.700 adet rüzgar santrali kurmak gerekecek. Bu açığı güneş enerjisiyle kapatmak gerekirse ve eğer herbiri 300 Watt güçte paneller kullanılırsa, toplam 115 milyon güneş panelinin yerleştirileceği, yeni güneş tarlaları gerekiyor. Öte yandan iklimi CO2 ile bozmaya devam eden fosil yakıtlardan elektrik üretimi de Almanya'da azalmıyor, artıyor. Çünkü rüzgar ve güneş her an gerektiği kadar bulunmuyor ve istenildiği kadar da çok depolanamıyor, ayrıca enerji krizi nedeniyle de sorunlar gitgide büyüyor! Hem iklimi fosil yakıtlardan salınan sera gazlarıyla (CO2) daha fazla bozmamak, hem de Rusya/Ukrayna savaşıyla ortaya çıkan, enerji dar boğazına çözüm bulmak amacıyla bir süredir toplanan Avrupa Birliği'nin enerji kurulları, nükleer enerjinin desteklenmesi konusunda anlaşamıyorlar. AB ülkelerinin bir bölümü, Fransa başta olmak üzere CO2 salmayan nükleer enerjinin de, yenilenebilir enerjiler gibi yeşil enerji olarak desteklenmesi gerektiğini ileri sürerlerken, diğerleri, Almanya başta olarak, bunu kesinlikle kabul etmiyor. Şubat 2023'teki toplantıda Fransa ve 10 AB ülkesi nükleer enerjiyle ilgili işbirliği yapma kararı aldılar. Bu ülkeler; Fransa, Hollanda, Polonya, Finlandiya, Bulgaristan, Çekya, Macaristan, Romanya, Hırvatistan, Slovenya ve Slovakya. Bu ülkelerin amacı, mevcut santrallerin iyileştirilmesinde ve yapılacak nükleer santral projelerinde özellikle araştırma ve güvenlik konularında yakın işbirliği yapmak. İleri hedefleri ise Avrupa'yı kömür ve petrolden bağımsız duruma getirmek ve elektriksiz bırakmamak. Fransa, nükleer enerjiyle üretilebilecek hidrojeni yeşil enerji olarak görürken, Almanya bunu kesinlikle kabul etmiyor. Her şeyden önce nükleer santraller, iklimi bozan CO2 gazını güneş santrallerinden bile daha az saldıklarından, en baştaki gerekçeleri nükleer santrallere CO2 salmıyor gözüyle bakılması. Şekil 1 ve Çizelge 1'de ilgili enerji kaynaklarından üretilen GigaWattSaat elektrik başına, kaç ton CO2 salındığı gösteriliyor . Soldan sağa ve yukarıdan aşağıya: linyit, taş kömürü, petrol, doğalgaz, biyokütle, nükleer, hidroelektrik ve rüzgar. Şekil 2: İki reaktörlü, 2 bacalı ve deniz suyu ile soğutulduğu için, büyük soğutma kuleleri olmayan bir nükleer santral görülüyor. Öte yandan, Şekil 3'ten görüldüğü gibi en fazla malzeme kullanan elektrik santrali güneş santrali, en az kullanan ise nükleer santral. Şekil 3: Hangi elektrik santrali, ürettiği TeraWattSaat elektrik miktarı başına, hangi cins malzemeden 'kaç ton' kullanıyor? Renklere göre; çimento, beton, cam, çelik ve diğerleri. Aşağıdaki Şekil 4: Çeşitli kaynaklardan üretilen MWh elektrik miktarı başına, m2 olarak gereken arazi . Örneğin hidrolik güç için MWh başına 33 m2 medyan değer, 25 ile 40 m2 arasında değişebiliyor. 2 kişilik bir aile, 1 yılda ortalama 3.500 kWh elektrik kullandığında, 3 milyon ailenin elektriği için gerekecek hidrolik/baraj arazi alanı 1 milyon m2 (1.000m x 1.000m kare alanlı bir baraj gibi düşünülebilir). Bu alanın içinde bir elektrik santralinin yapımı için gereken minerallerin topraktan çıkarılmasıyla ilgili alan da var. Örneğin santralde 100 ton demir kullanıldıysa, bu miktar demirin kaç m2'lik araziden çıkarılmış olduğu da hesaba katılmış (100 ton demir, kaç ton demir cevherinden elde edilmiş ve bu miktar cevher, kaç m2 araziden çıkarılmış). Solda: Enerji kaynaklarının TeraWhatSaat elektrik üretimi başına ölüm sayıları, sağda ise bu kaynakların saldıkları sera gazları miktarları ton olarak gösteriliyor. Nükleer enerji yenilenebilir olmamakla birlikte, %90 gibi çok büyük bir oranda tekrarlanabilir bir enerji. Kullanılmış uranyumlu yakıt elemanları nükleer santrallerde birkaç yıl havuzlarda bekletildikten sonra içlerindeki uranyum ve plütonyumun büyük bir bölümü ilgili tesislerde geri alınıp tekrar kullanılabiliyor. Nükleere karşı olan ve nükleeri kesinlikle yeşil enerji olarak görmeyen AB ülkeleri; Almanya, İspanya, Avusturya, Portekiz, Danimarka ve Lüksemburg. Bu ülkeler, nükleer santrallerin inşaat sürelerinin 15 yıl kadar uzun olduğunu ve fiyatlarının da rüzgar ve güneş santrallerine göre iki, üç kat daha fazla olduğunu belirtiyorlar. Diğerleri ise, rüzgar ve güneşin her zaman olmamasını, bunlardan elektrik üretme veriminin çok düşük olduğunu belirtiyorlar. Ayrıca, ileride her ülkede ortaya çıkacak milyonlarca hurda panelin ve onbinlerce rüzgar santrali malzemelerinin %100 geri dönüşümlerinin hiçbir şekilde yapılamayacaklarını, hatta az gelişmiş ülkelerde milyonlarca güneş panelinin geri dönüşümlerinin hiç yapılamadan bunların ve diğer malzemelerin çöplüklere atılacağını, bunların içlerindeki zehirli kimyasal maddelerle büyük bir doğa kirlenmesinin beklenmesi gerektiğini ileri sürüyorlar. Almanya yenilenebilir enerjiler yasasına göre (EEG 2023) 2030 yılına kadar elektrik üretiminin %80'i YE'den elde edilecek. Ancak Rusya/Ukrayna savaşıyla başlayan dünya enerji krizi bu hedefe ulaşılmanın çok zor olduğuna işaret ediyor. Hatta 2022'de bazı kömür santrallerinin işletilmesine izin verilirken, iklimin bozulması gözardı edildi. Bu karar, hem de Yeşiller Partisi'nin bulunduğu hükümetçe alındı. Aslında Almanya, yeniden yapılacak olursa en azından 30-40 milyar Avro'ya mal olacak 3 nükleer santralini çok daha uzun yıllar işletebilecekken, bunlar, sadece atom enerjisi karşıtlığı sonucu, özellikle hükümetteki Yeşiller Partisi'nin ısrarıyla kapatıldı! Kaldı ki, Almanya'daki nükleer santraller en ileri güvenlik önlemleriyle donatılmış olup, son 60 yıldır hiçbir önemli radyoaktivite kazası da olmadan işletildiler (Bu konudaki ayrıntılı bilgiler FMO'na verdiğimiz 50 sayfalık teknik raporda bulunuyor /6/). 11 Mart 2011 günü Japonya'daki büyük deprem ve Tsunami sonucu oluşan Fukuşima Nükleer Santrali'ndeki kazadan hemen sonra Almanya hükümetinin ve parlamentonun aldığı kararla 2022 yılı sonuna kadar nükleer santralleri sırayla kapatma kararı alındığı biliniyor. 24.02.2022'de başlayan Rusya/Ukrayna savaşı ve enerji krizi nedeniyle Almanya'daki son 3 reaktörün işletilme süreleri özel bir yasayla 15 Nisan 2023 gününe kadar uzatıldı ve bu tarihte kapatıldı. Bu 3 reaktör: Isar 2, Emsland und Neckarwestheim 2 santralleridir. Her biri 1400 MW (toplam olarak 4.200 MW) kurulu elektrik gücünde olan bu 3 reaktör yılda toplam olarak 33,2 MilyarkWh elektrik üretiyor ve yaklaşık olarak 9 milyon haneye elektrik sağlıyor (yılda hane başına ortalama 3.500 kWh hesabıyla). Modern bir rüzgar santralini 5 MW kurulu gücünde ele aldığımızda, bu santralin kuramsal olarak 5 MWx24 saat/gün x 365 gün/yıl=43,8 milyon kWattSaat elektrik üretebilmesi yerine, Almanya'da sadece 9 Milyon kWh kadar elektrik üretebiliyor. Bu yol ile de rüzgar enerjisinin verimi ya da kapasite faktörünün sadece 9/43,8=%20 kadar olduğu görülüyor. Rüzgar enerjisinin %20'lik verimi, nükleer santralin %90'lık verimine göre çok düşüktür. 33.200 MilyonkWh/9 MilyonkWh=3.690 adet ya da yaklaşık olarak 3.700 adet rüzgar santrali gerekecektir. Almanya'da bir rüzgar santrali bir yerleşim yerinden (en az 6 evlik bir yer, bir yerleşim yeri sayılıyor), en az 1.000 metre uzakta olmalıdır. Buna göre her bir nükleer santralinin ürettiği elektriği karşılayabilmek için kurulması gerekecek rüzgar santrallerinin kaplayacağı alan 100 km2 kadar hesaplanıyor. Buradan 3 reaktörün üretmesi gereken elektriğin karşılanabilmesi için toplam olarak 300 km2 alan gerekecektir. (Kare olarak düşünülürse: 17,3 km x 17,3 km büyüklüğünde ya da yaklaşık olarak 42.000 adet futbol alanını kaplayacak kadar çok büyük bir alan). 1 futbol alanı: 105 m x 68 m=7.140 m2). Almanya'da 2022 yılında 66 GigaWatt kurulu güçle ve yaklaşık 2,6 milyon fotovoltaik sistemiyle 62 Milyar kWh elektrik üretildi (2022'de güneşten toplam üretilen elektrik 574 Milyar kWhx %10,8, Şekil 7). Bu sistemlerden üretilen elektriğin %70 kadarı binaların çatılarındadır. Almanya'da güneş enerjisinden elektrik üretiminde verim epey düşük olup yılda ortalama olarak %11 kadardır (= 62 MilyarkWh/ 66 GWx24h/günx 365 gün/yıl=%11). Öte yandan ortalama bir güneş paneli 300 Watt olarak hesaplanırsa, son 3 nükleer reaktörün 1 yılda ürettikleri toplam elektriği güneş enerjisiyle karşılayabilmek için: 33.200 Milyon kWh / 300 Watt x 0,11 x 24h x 365 gün/yıl=115 milyon adet güneş paneli gerekecektir (1,15 milyon panelli 100 adet güneş çiftliği!). Almanya'da son 15 yıldır nükleer santraller gitgide kapatılırken, rüzgar ve güneş santrallerinin arttığı biliniyor. 2021 yılında elektrik enerjisi üretimi yelpazesinde rüzgar enerjisi 115 MilyarkWh ile başa geçti. Rüzgar santralleri kurulu gücü karada 56 GigaWatt , denizde de 7,8 GW olmak üzere toplam 63,8 GW oldu. Bu toplam kurulu güce karşın rüzgardan üretilen elektrik miktarı, toplam elektrik üretiminin %25'i kadarıdır. Öte yandan rüzgarın her zaman esmemesi ve diğer nedenlerle net verim çok düşüktür: 115 milyarkWh / 63.800 MW x 24h/g x 365g/yıl=%20. Almanya 7 yıl sonra 2030 yılında bugün, karada ulaşılan 56 GW rüzgar kurulu gücünden biraz daha fazla ek kurulu güçle (59 GW), toplam olarak 115 GW rüzgar kurulu gücüne (yukarıdaki 115 Milyar kWh ile karıştırılmamalı) ulaşmayı hedefliyor. Tüm Almanya yüzeyini kapsayacak rüzgar santralleri sayısının en fazla 30-35 bin kadar olacağı kestiriliyor. 2030 yılında rüzgar santrallerinden toplam 300 Milyar kWh elektrik üretilebileceği öngörülüyor. Bunun ise çok zor olacağını ilgili uzmanlar belirterek, ileride elektrik miktarı sunumunda boşluk doğacağı vurgulanıyor. Buna göre, Almanya'da 2023'den 2029 yılı sonuna kadar günde yaklaşık 4 MW gücünde 6 adet rüzgar santrali kurulması gerekiyor. Bu hesapta, eski hurdaya çıkarılması gereken santraller de bulunuyor. Ayrıca hem onay sürelerinin uzun olması (7 yıldan 3-4 yıla indirilmesine rağmen) hem de yargı yoluyla engellenmeleri sonucu, bu hedefe ulaşmaları çok zor görünüyor. Öte yandan elektrik alım, satım borsasında elektik fiyatı zaman zaman iyice düşünce, rüzgar santrallerini işletenler zarar ettiklerinden, bunları durduruyorlar. Örneğin, Almanya Paderborn'dan J. Lackmann geçen yıl yılbaşından önceki haftalarda 60 adet rüzgar santralini durdurmak zorunda kaldı. Nedeni, elektrik borsalarında fiyatın aşırı düşmesi sonucu işletmenin daha fazla zarar etmemesiydi. Ayrıca bazı günlerde rüzgar santrallerinin yanı sıra, fosil ve güneş kaynaklı santrallerden de üretilen toplam elektriğin çok fazla olması nedeniyle, rüzgar santrallerini durdurup gerektiğinde de çalıştırmak diğerlerine göre sorunsuz ve çok daha kolay olduğundan, öncelikle rüzgar santralleri durduruluyorlar ve bunları işletenler ayrıca zarar ediyorlar. Şekil 7: Almanya'da brüt elektrik üretim oranlarının 10 yıl ara ile karşılaştırılması. . Şekil 8: Almanya'da 2021 ve 2022'nin ilk yarılarında elektrik üretim oranlarının karşılaştırılması (Yenilenebilir enerjiler bu sürede %41,8'den %46,4'e yükselirken, fosil yakıtlar da toplamda, 1 yıl sonrasında, artım göstermişlerdir). Şekil 9: Avrupa Birliği'nde güneş ve rüzgar enerjilerinde 2020 hedeflerini aşan ülkeler , bu hedeflere ulaşan ülkeler , bu hedeflerin altında kalan ülkeler ülke yazıları renkleriyle gösteriliyor. Şekil 10: Dünyada sera gazlarının yayınlandığı sektörlere göre kaynakları. (Sera gazları: %72 CO2, metan %18, kükürt dioksit %9). Türkiye elektrik enerjisi tüketimi 2018 yılında bir önceki yıla göre %2,2 artarak 304,2 milyar kWh, elektrik üretimi ise bir önceki yıla göre %2,2 oranında artarak 304,8 milyar kWh olarak gerçekleşmiştir. Elektrik tüketiminin 2023 yılında baz senaryoya göre yıllık ortalama %4,8 artışla 375,8 TWh'e ulaşması beklenmektedir. 2018 yılında elektrik üretimimizin, %37,3'ü kömürden, %29,8'i doğal gazdan, %19,8'i hidrolik enerjiden, %6,6'sı rüzgardan, %2,6'sı güneşten, %2,5'i jeotermal enerjiden, ve %1,4'ü diğer kaynaklardan elde edilmiştir. 2019 yılı Eylül ayı sonu itibarıyla ülkemiz kurulu gücü 90.720 MW'a ulaşmıştır. 2019 yılı Eylül ayı sonu itibarıyla kurulu gücümüzün kaynaklara göre dağılımı; %31,4'ü hidrolik enerji, %28,6'sı doğal gaz, %22,4'ü kömür, %8,1'i rüzgar, %6,2'si güneş, %1,6'sı jeotermal ve %1,7'si ise diğer kaynaklar şeklindedir. Yazarın notu: Kurulu güçler, santrallerin verimlerine göre, farklı elektrik ürettiği için birbirleriyle karşılaştırılmamalıdır. Ayrıca Ülkemizde elektrik enerjisi üretim santrali sayısı, 2019 yılı Eylül ayı sonu itibarıyla 8.069'a yükselmiştir. Mevcut santrallerin 669 adedi hidroelektrik, 68 adedi kömür, 262 adedi rüzgar, 52 adedi jeotermal, 330 adedi doğal gaz, 6.435 adedi güneş, 253 adedi ise diğer kaynaklı santrallerdir. Güneşli gün ve saatleri çok daha bol Türkiye'de güneş ve rüzgar enerjilerinden elektrik üretimi Almanya'dakinin sadece üçte biri kadardır (Çizelge 2 son sütun). Almanya'da yenilenebilir enerjiler toplamda 210 Milyar kWh (toplam elektrik üretiminin %46) iken Türkiye'de bu miktar 110 Milyar kWh (%36) kadardır. Türkiye'de YE'nin içinde de büyük miktarda hidrolik/su kaynaklı enerji, eskiden beri bulunduğundan, güneş ve rüzgarın birlikte payı, toplam elektrik üretiminin ancak %13 kadarıdır. AB ülkeleri, başta belirttiğimiz gibi nükleer enerjinin yeşil olup olmadığı konusunda ikiye ayrılıp anlaşamazlarken, iklimin hem artan enerji gereksinimi, hem de Rusya/Ukrayna savaşı sonucu doğalgaz darlığıyla, kömür yakıtların artarak kullanılmasından doğan CO2 ile bozulması sonucu tam olarak ne yapacaklarını bilemiyorlar. Her ülke kendi çıkarı için en uygun yolu sürdürürken, iklimin bozulması gözardı ediliyor gibi görünüyor. Hatta nükleer enerjinin katkısıyla üretilen hidrojen enerjisini AB ülkelerinin bir çoğu yeşil hidrojen olarak görürlerken Almanya ve bazı diğer ülkeler buna karşı çıkıyorlar. Ancak son gelen (14 Mart 2023) haberlere göre Alman hükümetinin buna artık karşı çıkmayacağı belirtiliyor. Almanya 2022 yılında toplam 580 Milyar kWh kadar elektrik üretirken, bu miktarın 2030 yılında 750 Milyar kWh olabileceği kestiriliyor. Bu miktarın ise YE'lerle karşılanamayacağı biliniyor. Tüm Almanya yüzeyini kapsayacak rüzgar santralleri sayısının en fazla 30-35 bin kadar olacağı öngörülüyor. Bugün Almanya'da rüzgar santrallerinin toplam kurulu gücü 110 GigaWatt. 2030 yılında rüzgar santrallerinden toplam 300 Milyar kWh elektrik üretilebileceği öngörülüyor. Türkiye'de rüzgar ve güneş enerjilerinden elektrik üretimi son yıllarda epey artmış olmasına rağmen Almanya ile karşılaştırılırsa artım çok azdır. 2021 yılında Türkiye'nin rüzgardan ürettiği elektrik 31 TWh (Toplam elektrik üretiminin %9) iken Almanya'da 112 TWh (Almanya toplam elektrik üretiminin %23) olmuştur (Bkz.Çizelge 2). Bu nedenlerle, Türkiye, güneş ve rüzgar enerjilerinden elektrik üretmeye ağırlık vermelidir. Ancak her yıl hurdaya çıkacak, içlerinde zehirli maddeler bulunan güneş panellerinin, ayrıca rüzgar pervane ve diğer malzemelerinin de geri dönüşümleri için hazırlıklar yapılmalı, bunlar çöplüklere atılmamalı ve ekosistem daha da bozulmamalıdır. Tüm dünyada ise artan nüfus, konfor ve savurganlık sonucu sunulması gereken elektrik miktarı da gitgide artıyor. Öte yandan ileride birkaç Everest Dağı kadar yükselecek hurda güneş panelleri ve rüzgar santralleri malzemelerinin %100 geri dönüşümlerinin de yapılamayacağı açık olduğundan doğanın hem bu malzeme atıklarıyla hem de bunların içlerindeki zehirli kimyasallarla gitgide kirleneceği, ne yazık ki, beklenebilir. Not: MegaWatt olarak 'Kurulu Güç' bir elektrik santralinin en fazla üretebileceği elektrik miktarının bir ölçüsüdür. Bu nedenle aynı MW kurulu güçteki farklı kaynaklı enerji santrallerinden yıl sonunda farklı MegaWattSaat elektrik üretilebiliyor. Örneğin 1000 MW kurulu güçteki bir nükleer santral %90 verimle , yıl sonunda ortalama 900 MW net kurulu güç karşılığında elektrik üretirken, bir güneş santrali Almanya'da ortalama %11 verimle ancak 110 MW karsılığında net elektrik üretebiliyor. Bunun nedeni güneşin geceleri olmayışı ve bazı kapalı havalarda yeryüzüne daha az enerji aktarabilmesidir. Santrallerin bakım, onarım çalışmaları ya da başka nedenlerle durdurulması da, yıl boyunca, üretebilecekleri elektrik miktarını etkiliyor. Enerji birimi ise: WattSaniye = Güç x Saniye . 1 WattSaniye (1Ws): 1 saniyede üretilen ya da tüketilen 1 Joule'lük enerji, elektrikte, 1 Ws'dir. 1 Joule: Örneğin 100 gramlık çiko lata paketini yerden 1 m yukarıya kaldırmak için gereken enerji. 1 WattSaat (1 Wh) = Güç x Saat . 1 kWh = 1000 Wh, 1 MWh= 1 Milyon Wh, 1 GWh=1 Milyar Wh, 1 TWh= 1 Trilyon Wh= 1 Milyar kWh . Örneğin 1 milyar 100 Watt'lık ampulü 10 saat yakabilmek için 1 milyar kWh'lık enerji gerekecek.


James Webb Uzay Teleskobu, ölmekte olan bir yıldızın etrafındaki parlak hidrojen halelerinden oluşan Halka Bulutsusu'nun karmaşık görüntülerini yakaladı. Kuzey yarımkürede her yaz görülebilen Perseid meteor yağmuru, 12 Ağustos Cumartesi ve 13 Ağustos Pazar günleri zirveye ulaştı. Bu ateş topları Avusturya'nın Herrnleis kentinde yakalandı. Virgin Galactic şirketi uzay turizmi işine resmen katıldı. Şirket, 10 Ağustos'ta ilk Olimpiyat sporcusu Jon Goodwin ile ilk anne-kız ikilisi Keisha Schahaff ve Anastatia Mayers'ı termosfere uçurdu ve geri getirdi. Bu, kadınların çoğunlukta olduğu ilk uzay uçuşu. Hubble Uzay Teleskobu, 44 milyon ışık yılı uzaklıktaki merceksi veya mercek şeklindeki bir galaksinin bu görüntüsünü yakaladı. Bu hayalet yıldız sistemi, yakın evrende bilinen her galaksinin kozmik sayımı sırasında gözlemlendi. Hindistan'ın ay misyonunda Pragyan gezgini ve Vikram iniş aracı olmak üzere iki robot yer alıyor. 30 Ağustos'ta Hindistan Uzay Araştırma Örgütü, Pragyan'ın Vikram'ın ay yüzeyindeki fotoğrafını "Gülümseyin lütfen!" başlığıyla paylaştı. 25 Ağustos'ta Super Heavy Booster 9 roketinin başarılı motor testiyle SpaceX , yeniden kullanılabilen devasa bir uzay aracı olan Starship'i yörüngeye göndermeye bir adım daha yaklaştı. Elon Musk, daha önce Twitter olarak bilinen X'teki bir gönderisinde "Yeni Starship lansmanı yakında" diye yazdı. Endonezya'nın Bali kentindeki Serangan Limanı üzerinde gösterilen nadir mavi bir süper ay , 30 Ağustos akşamı gökyüzünü süsledi.


Bu yazıda, Akkuyu Nükleer Güç Santralı örneğiyle Türkiye'de bu konudaki teknik ve politik durum inceleniyor ve Almanya'daki durumla karşılaştırıp sonuçlar çıkarılıyor. Bu örnek, Türkiye'de ileride yapılması düşünülen diğer NGS'ler için de genişletilip benzer sonuçlar çıkarılabilir. Yazımız, bu konudaki 'olup bitenleri ve bugünkü durumu', dışarıdan bir gözlemcinin bakışıyla, olduğu gibi yansıtmaya çalışıyor. Akkuyu'da her biri 1200 MW'lık 4 reaktörlü, toplam 4800 MegaWatt gücündeki bir nükleer santralın yapımı bugünkü hükümetçe kararlaştırılmış ve ilgili sözleşme, hatta TBMM'nin onayıyla 2010'da yasalaşarak, santralın yapım hazırlıklarına 2011'de başlanmıştır /1,2/. - Hükümetlerin konuya yaklaşımı yönünden durumun incelenmesi - Nükleer karşıtların, muhalefetin ve halkın konuya yaklaşımı yönünden durumun incelenmesi Akkuyu'da bir nükleer santral yapımı Özal hükümetlerinden beri neredeyse son 40 yıldır zaman zaman gündeme gelmiş olmasına karşın, güvenliği en üst düzeydeki tek reaktörlü modern bir nükleer santral için, bugünkü fiyatlarla, gerekli olan 8-10 milyar dolarlık yatırım bütçeye büyük bir yük getireceğinden bundan vazgeçildiği biliniyor. Türkiye'de 2010'da, su, kömür, doğal gaz ve diğer kaynaklarla elektrik enerjisi üretimini sağlayan toplam kurulu güç yaklaşık olarak 50.000 MW'tır. Kasım 2020'de ise kurulu güç yaklaşık olarak 92.000 MW /11/. 1200 MWe gücünde tek reaktörün toplam kurulu güçteki payı % 1 bile değildir. Not: Her ne kadar 1,2 GW (1200 MW) güçteki reaktörün toplam kurulu güçteki payı hesapla 1,2 GW/90GW= %1,33 bulunursa da, gerçekte bu değer tutturulamaz. Çünkü Akkuyu'daki 4 reaktörün birlikte, yıl boyunca aynı kapasitede (% 80 verimle) ya da randımanla çalışması beklenemeyeceğinden 1 reaktörün toplam elektrik üretimine katkısı yılda % 1' in altında kalacaktır. Bilindiği gibi, elektrik üretiminde belirleyici olan kurulu güçten çok, o kurulu güç ile kaç kWh ya da MWh elektrik üretilebileceğidir. Bu durum güneş enerjisi santrallarıyla nükleer santrallar karşılaştırmasında daha da belirgin görülür /8, 9/. Örneğin, 2018 yılında yaklaşık 88 GW kurulu güçle üretilebilen elektrik miktarı kuramsal olarak: 88GW x 365gün/yıl x 24h/gün= 771 TWh olması gerekirken, sadece 305 TWh elektrik üretilmiştir. Buradan çeşitli santrallardan oluşan tüm kurulu güçlerin ortalama kapasitesi ya da verimi olarak sadece 305/771= % 39,5 dur. Elektrik üretimine en azından %10 kadar bir katkı için dahi en az 10 nükleer reaktörün yapımı gerekir ki bu da 80-100 milyar dolar gibi yüksek bir döviz miktarını 5-10 yıl içinde gerektirecektir. Bu ise, bütçeyi ve dolayısiyle ekonomiyi altüst edeceğinden, böyle büyük bir yatırımı daha önceki hükümetler gibi şimdiki hükümetin de yapmak istemediği açıktır. Bu nedenle, önce Özal zamanının 'yap, işlet, devret' ve son yılların da da sadece 'yap, işlet, bize elektrik sat, maliyetini elektrik satımından çıkar' şeklindeki modelle, ülkenin ekonomisini altüst etmeden, yabancı bir şirkete, sanki otomobil fabrikası kurdurur gibi, bütçeye yük olmayacak, bir nükleer santral kurdurulması yolu seçilmiştir. Bu çeşit bir modelle, yapılabilecek nükleer santrallar için ise batılı şirketler yapım ve işletme sırasında riske girip, zarar etmek istemediklerinden ilgi göstermemişler, proje için teklif vermemişler ya da tekliflerini sonradan geri çekmişlerdir. Daha sonra 2010 yılında, Akkuyu'da her biri 1200 MW'lık 4 reaktörlü bir nükleer santral yapımına sadece Rus şirketi ilgi göstererek teklif vermiş ve bununla ilgili yapılan sözleşme hatta TBMM'den geçirilerek yasalaştırılmıştır. Böylelikle bugünkü ve ilerideki hükümetlerin bu yaptırımı 'yasayla güvenceye alınarak', nükleer karşıtların projeyi yargı yoluyla ileride engellemeleri önceden önlenmiştir denilebilir. Bir nükleer santral yapımı projesiyle ilgili sözleşmesinin yasalaştırılmasının dünyada bir benzeri var mıdır? bilmiyoruz ama batılı gelişmiş ülkelerde böyle bir uygulama bulunmuyor. Yasa çıkmadan önce muhalefetin ve nükleer karşıtların bu yasayı engellemekle ilgili sesleri ise hiç duyulmamıştır. Bu nedenle nükleer santral yapmakta kararlı olan hükümetin elini bu yasa iyice güçlendirmiştir. Rus şirketi 4 reaktörlü Akkuyu nükleer santralı için 20 milyar USD yatırım yapacağını 2010'da açıklamıştır. Reaktör başına 5 milyar USD ile ise güvenliği en üst düzeyde olan batıdaki 3.kuşak tipte bir nükleer santral yapılamayacağı, Finlandiya deneyimiyle, açıktır /3,4/. Çünkü Finlandiya'da yapımı 18 yıldır süren ve çeşitli sistemleri onaylanmadığından ancak 2022'de işletmeye açılması planlanan modern bir nükleer santralın 10 milyar USD'yi geçen maliyeti göz önüne alındığında, benzer güvenlikte bir santralı eğer Rus şirketi Akkuyu'da kuracak olursa, bu maliyete ek olarak ilerideki işletme giderlerinin yanı sıra, Türk hükümetinin elektriğin kW/saat fiyatına koyduğu üst sınırı da hesaba katmak durumunda olduğundan, zarar etmemek için santraldaki sistemleri Finlandiya'dakinden çok daha ucuza getirmek, kaliteyi ve dolayısıyla santralın güvenliğini düşürmek zorunda kalacağı, ne yazık ki, beklenir. Türkiye'deki, yetkili kurumların, muhalefetin ve nükleer karşıtların uzmanlarının Rus santral projesini hem teknik hem de mali yönden derinlemesine incelediklerini, Finlandiya'daki yeni nükleer santralla karşılaştırmalar yaparak aradaki maliyet farkının nereden kaynaklandığını gösteren bir teknik rapor hazırlandığıyla ilgili, eleştiren kurumların raporları dahil, hiç bir teknik raporda görmüyoruz. Çünkü santralın kaça çıkacağı Türkiye'yi değil Rus şirketini ilgilendirir denebilir. Ancak düşük maliyetle yapılacak santralda ileride ortaya çıkabilecek kazalardan zarar görecek hem halkımız hem de santralın çevresi olacak ve ortaya 3.sınıf güvenlikte bir nükleer santral çıkacaktır. Eğer güvenliği düşük böyle bir santral yapılırsa, bunun faturasını ilerde olabilecek küçük, büyük kazalarla Türkiye halkı, ne yazık ki, çok daha fazlasıyla ödeyecektir. Türkiye'de hükümetlerin nükleer santral yapımını ön görmelerinin önemli bir nedeni, özellikle sanayi için ve akşamları büyük kentlerde gereken enerji miktarını, elektriksel gücü ve verimi yenilenebilir enerjilere oranla, çok daha yüksek nükleer santrallarla bir çırpıda kapatma planı olsa gerekir. Akkuyu'da 4 reaktörlü toplam 4800 MW kurulu güçlü bir NGS'nın gece gündüz yıl boyunca % 80 verimle sağlayacağı 4800 MW'lık elektriksel güç (4800x0,80=3840 MW), ancak Türkiye'de 2020'de bulunan en büyük güçteki 50 MW'lık güneş santralının yıllık en yüksek verimi olan 0,18 göz önüne alındığında : 3840 MW/ 50 MW x 0,18= 426 adet güneş enerjisi santrallarıyla sağlanabilir /5,7/ . Güneşi az Almanya'da 2011 yılında bu verim sadece % 9-11 kadardır. Geceleri güneş enerjisinden ve rüzgarsız günlerde de rüzgar enerjisinden yararlanılamayacağından, günün belirli saatlerinde büyük enerji gereksinimini karşılamak amacıyla nükleer ve/veya fosil yakıtlı santralların devreye girmesi zorunlu olmaktadır. Öte yandan yenilenebilir enerji kaynaklarından, ülke yüzeyindeki çok sayıdaki noktada üretilen elektrik enerjisinin dağıtımı ve bunların belirli noktalarda toplanıp özel bilgisayar programlarıyla enerjiye gerek duyulan yerlere gecikmeden ulaştırılabilmesiyle ilgili yeni elektrik ağlarının , bilgisayarlı sistemlerin kurulması da gerekiyor. Tüm bu projeler ise büyük çapta teknik çalışmaları ve sonunda büyük yatırımları gerektiriyor. Cari açık ve bütçe dengesiyle uğraşan hükümetlerin milyarlarca doları bulacak yenilenebilir enerjiyle ilgili yatırımları neden ön görmediği buradan anlaşılabilir. Kuşkusuz, yenilenebilir güneş ve rüzgar enerjilerine önem verilmeli, ilgili santrallar artırılmalı ve gerekli yatırımlar yapılmalı, bunlarla enerji üretimine önemli bir katkı sağlanmalıdır. Ancak bunlar yapılsa bile sanayinin ve geceleri kentlerin büyük enerji gereksinimlerinin, güneş ve rüzgar enerjisiyle kapatılamayacağı gerçeğini de görmek gerekiyor. Örneğin Almanya'da nükleer santralların kapatılmasından doğan açık, yenilenebilir enerjilerle kapatılamayacağından her biri 1000 MW dolayında bir dizi yeni kömür santrallarının planlanmasına ve yapımına başlanmıştır. Bunların ise filtrasyona rağmen çevreye bacadan saldığı ağır metaller ve kömür tozundaki radyoaktif maddelerin insan sağlığına zararlı olmasının yanı sıra salınan CO2 'den de iklimin olumsuz etkilendiği biliniyor. İleride Almanya'da (2035) kömür santralları da kapatılınca, enerji eksikliği doğduğunda, Almanya'nın AB elektrik şebekesinden elektrik çekmesi, bunun ise başta Fransa'dan kaynaklanan nükleer santral kaynaklı elektrik olması açıktır. Türkiye'deki nükleer karşıtlar, Nükleer Karşıtlar Platformu adıyla çeşitli aktivitelerde bulunuyorlar. Bu platformu destekleyen sayıları 100' ü geçen, dernek, mühendislik odaları ve sivil toplum kuruluşları olduğu medyadaki haberlerden kestirilebilir. NKP'nin zaman zaman nükleer santrallara karşı toplantılar, sempozyumlar, gösteriler yaptığını kendi yayınlarından ve medyadan öğreniyoruz. Medya haberlerinden görebildiğimiz kadarıyla, toplantıları, daha çok kendi katılımcılarıyla ve ilgi duyan az sayıda kişilerle yapılıyor. Gösterilerinde kuşkusuz daha çok kişi bulunuyor ve imza kampanyalarıyla 10 bin kişinin desteğini de sağladıklarını açıklıyorlar. Ancak tüm bu çalışmaları, uğraşları, nükleer enerjiye karşı görünen gazetelerde bile manşete çıkamıyor, orta ya da son sayfalarda resimli haberler olarak yayımlanıyor. Çok izlenen TV programlarında da nükleer karşıtların aktiviteleri pek yer bulamıyor. Muhalefet partilerinin gündeminde ise nükleer enerjiye pek rastlanmıyor. Sadece, Akkuyu sözleşmesi TBMM'de yasalaştıktan sonra, CHP'nin Anayasa Mahkemesine başvurduğunu, yasanın iptalini istediğini ve Anayasa Mahkemesinin de bunu 31 Mayıs 2012 günü reddettiğini medyadan öğreniyoruz. Halkın büyük çoğunluğunun gazete bile okumadığı, gazetelerin trajlarının bu nedenle batı dünyasına oranla çok aşağılarda kaldığı bilinirken, diğer teknik konularda olduğu gibi, nükleer enerji konusunda da halkın büyük bir bölümünden kitlesel bir katkı beklenemez ki zaten bugüne kadar bu, gerçekleşmedi. Almanya'da ortalama öğrenim ve yaşam düzeyi yüksek olan halk, sivil toplum örgütlerinin öncülüğünde son YY' dır nükleer santrallara karşı çok çeşitli ve büyük katılımlarla toplantılar, gösteriler yaptı. Son 40 yıldır, yeşiller partisi 'Atom Enerjisine Hayır' kampanyalarıyla, ülke çapında yüzbinlerin katılımıyla halk, örneğin el ele tutuşarak 100 km'yi aşan kuyruklar oluşturdu. TV'de açık oturumlarla, söyleşilerle nükleer enerji konusunda halk bilgilendirildi. Nükleer enerji karşıtları, diğer partilerde ve sivil kuruluş örgütlerinde çığ gibi büyüdü ve sonunda Mart 2011' deki Fukuşima reaktörlerindeki patlamaların TV'lerdeki görüntüleri nükleer enerjiye karşı görüşleri ateşledi. Büyük oy kaybedeceğini anlayan fizik doktoralı Sn. Merkel nükleer enerji konusunda yanılmışım! diyerek 180 derece dönüşle nükleer enerjiden çıkılacağını kazadan sonra halka duyurdu. Aslında Almanya'daki nükleer santrallar dünyanın en güvenli santrallarıydı, nükleer santralların çalıştırıldığı son 50 yıldır çevreyi, insanları etkileyen önemli bir kaza da Almanya'da olmamıştı. Fukuşima'daki gibi bir Tsunami de beklenmiyordu ve reaktörlerin dizelle çalışan ivedi soğutma sistemleri çok daha farklı projelendirilip uygun yerlere yerleştirilmişlerdi. Fukuşima kazası olmasaydı Almanya'daki nükleer santralların işletme süreleri daha da uzatılacaktı. Kısacası Almanya'da nükleer enerjiye karşı olanların sayısının çığ gibi büyümesi sonucu, nükleer santralların durdurulmasını, oy kaybedeceklerini açıkça gören partiler ve politikacılar kabul etmek zorunda kalmışlardır. Benzer bir durum ise Türkiye'de yoktur. Türkiye'de nükleer santrallara karşı, Almanya'daki yeşiller partisi gibi zaman zaman % 20 oy potansiyelini aşan bir parti Türkiye'de bulunmuyor. Almanya'daki durumun aksine, Türkiye'de nükleer santrallara karşı tabandan gelen ve büyük halk kitlelerini harekete geçiren bir direniş olmadığı gibi böyle bir direniş tavanda da, özellikle muhalefet partilerinde, sivil toplum kuruluşlarında da bulunmuyor. Zaman zaman nükleer karşıtların sınırlı etkinlikleriyle, nükleer santral yapımını Türkiye'de durdurmayı ummak, bu nedenlerle, gerçekçi değildir. Bu durumda, tüm sivil kuruluş örgütlerine, muhalefet partilerine önerimiz, Anayasa Mahkemesinin de uygun gördüğü yasayla, yapımı artık kesinleşen ve yapımına başlanan Akkuyu nükleer santralını durdurmakla ilgili bizce boşa harcanacak çaba yerine, artık çevreyi ve halkı koruyucu yönde çaba gösterilerek güvenliği en üst düzeydeki bir nükleer santral yapımına katkıda bulunulmalı, güvenli sistemlerin kurulmasının ve kalite kontrollerinin yapılmasının /4,5,6,7/ kamuoyuna ve yetkililere sürekli duyurulmasıdır, vakit daha çok geçmeden. Kalitesi düşük ve kazalara yol açabilecek bir nükleer santral yapılıp işletildiğinde, bundan ileride zarar görecek olanlar, ummak istemediğimiz kazanın büyüklüğüne göre, ülkenin büyük bir bölümünde yaşayan insanlarımız ve doğamız olacaktır. Bu nedenle yapımına başlanan Akkuyu nükleer santralının güvenliğinin en üst düzeyde olabilmesi için başta denetleyici kurum olan Nükleer Enerji Düzenleme Kurumu 'nun /10/, Enerji ve Tabii Kaynaklar, Çevre Bakanlığının, muhalefet partilerinin, üniversitelerin ve sivil toplum kuruluşlarının bu konuda gereken duyarlığı göstererek, en üst düzeyde güvenliği sağlanacak olan bir NGS yapılması ve işletilmesi için katkıda bulunmaları beklenir. /3/ Finlandiya'daki yeni nükleer santral yapımıyla ilgili IAEA / STUK Raporu: Regulatory and Modernization Experiences on Finnish NPP I&C-area To be presented at IAEA 23rd TWG-NPPIC Meetingon 24-26 May 2011 in Vienna. Sadece "Santral madem yapılıyor bari güvenli olsun" demek bence saflık olur. Elbette güvenli yapıyoruz diyeceklerdir. Daha somut öneriler olsa belki etkisi olabilir. örneğin muhalefet ve sivil toplum örgütleri IAEA gibi bağımsız uluslararası uzman kurumların incelemesinde ısrar edebilir. Kontrol ve onaylama sözleşmeye göre zaten bizde ve gerekirse IAEA, TÜV gibi bilirkişiler standartları kontrol için usulen devreye katılabilir. Rus şirketinin, Rus Standartları ve yaptıkları önceki reaktörleri örnek göstereceği ve bizim yetkililerin de santrallar bir an önce devreye alınsın diyerek bunu kabul edecekleri beklenir. Zaten sözleşmeye göre herhangi bir itiraz ya da reddetme hakkımız bulunmuyor. Ayrıca örneğin IAEA' nın bir kaç ziyaretle yapacağı bu gibi kontrol ve onaylamalarından bir yarar beklenmemeli. Bir dizi yazı ve ilgili Teknik raporumuzda /Bkz 4,5,6,7/ ayrıntılarıyla açıkladığım gibi, ancak her bir önemli parçanın fabrikalarında ve NGS'da kurulduğunda, monte edildiklerinde, yerinde kalite kontrolları ve testleri ilgili Uluslararası Standartlara göre uzun süreli olarak yapılabilirse bir işe yarayacakır. Bu durumda bile, kontrollar olumsuz sonuçlanırsa, belki milyonlarca usd'yi bulacak ilgili parçaların yenilenmesini ise, Rus şirketinin de bizim hükümetin de kabul etmesi beklenmemeli. Çünkü bu durumda hem fiyat çok artacak hem de NGS'nın işletmeye açılması ertelenecek, çok uzun sürecektir (Finlandiya'daki son santral gibi 20 yılı bile bulabilir, zaten Akkuyu projesine başlanalı 10 yılı geçti !.). Not: Üniversitelerden, muhalefet partilerinden, meslek odaları ve diğer sivil toplum kuruluşlarından oluşabilecek bir uzmanlar kurulunun yapılmakta olan reaktörlerin tekniğini, güvenilirliğini enine boyuna incelemeleri ve bir teknik rapor yazabilmelerini ummak gerçekçi değil. Çünkü bunun için böyle bir kurulda görev alacak kişilerin, reaktörlerin iç yapısının teknolojisinde, Almanya'daki nükleer TÜV bölümündeki' elemanları gibi, bilgi ve deneyim sahibi olan gerçek nükleer uzmanlar gerekir ki, bunlar zaten bizde bulunmuyor. Ayrıca bu kuruldakilere hem ilgili teknik bilgilerin, dokümanların önceden verilmesi hem de nükleer sistem parçalarının yapıldığı ilgili fabrikalarda ve yapılmakta olan NGS'da inceleme yapabilme izninin de verilmesi gerekir. Tüm bunlar sağlansa dahi ileride fiyat ve süre artımı olabileceğinden, böyle bir kurulun çalışmasının, sonunda kabul görmeyerek boşa gideceği açıktır. Bizce kaliteli, güvenli bir NGS için tek çıkar yol yetkililerin devreye katacakları nükleer TÜV uzmanlarıyla denetimi baştan sona sağlatmaları için çaba göstermeliyiz. Bu konunun ayrıntıları, öneriler çeşitli yazılarımızda ve yukarıdaki yazımızın sonunda bulunuyor /4-7/. İzlenecek, alışılmış doğru yol ise, ilgili şirketin yapacağı nükleer santralın projesini tüm teknolojik özellikleriyle hazırlayıp açıklaması (20-30 kalın klasör) ve bunun uzmanlar düzeyinde incelenip tartışılması; bilirkişilerin çalıştığı uluslararası saygın kurumlardan projeyle ilgili teknik değerlendirme raporlarının alınması ve ancak bundan sonra santralın projesi ve güvenliğinin ölçüsü bilirkişi raporlarıyla desteklenerek halka sunulmasıdır. Santralı yapacak şirket ön bilgilendirme toplantılarıyla çevredeki halka ve sivil toplum kuruluşlarına bu yolu izleyeceğini önceden açıklamalı, santralla ilgili genel bilgi vermelidir. Bu yolun, hükümetin yapımına kararlı olduğu Akkuyu ve diğer santrallar için izleneceği, Türkiye'de güvenliği en üst düzeyde ve Finlandiya'da yapımı bitmek üzere olan 3. kuşak modern nükleer santralların benzerlerinin yaptırılacağı beklenir. Açıklanan CED raporu bu konuda olumlu bir başlangıç olmakla birlikte bununla kalınmamalı, yukardaki yol izlenmelidir. Nükleer santral yapımına karşı çıkan sivil toplum örgütlerine de önerimiz, hükümet nükleer santral yaptırmada kararlı olduğuna ve sanırız hiçbir güç ve olay da hükümeti bu kararından vazgeçiremediğine göre, akıntıya karşı kürek çekmek yerine, güvenliği düşük düzeydeki santrallara karşı çıkarak, Yapılırsa güvenliği en yüksek standartta santral olsun denilerek, halkı ileride olabilecek kazalara karşı şimdiden korumaya katkıda bulunmak olmalıdır ve sağduyu da bunu gerektirir. Yoksa, istenildiği kadar direnilsin, sonunda güvenliği düşük santrallar kurulmasını eminiz nükleer santral karşıtları da hiç istemezler ama umarız iş işten geçmiş olmaz! IAEA: Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu, GRS: Almanya Reaktör Güvenlik Kurumu, TÜV: Almanya Teknik Gözetim/Denetim Kurumu . Not: 2014 yılında yazılan yukarıdaki yazılar güncellenerek, bugünkü duruma uyum sağlanmıştır. Enerji birimi: WattSaniye = Güç x Saniye . 1 WattSaniye (1Ws): 1 saniyede üretilen ya da tüketilen 1 Joule'lük enerji, elektrikte, 1 Ws'dir. 1 Joule: Örneğin 100 gramlık çikolata paketini yerden 1m yukarıya kaldırmak için gereken enerji. 1 WattSaat (1 Wh) = Güç x Saat . 1 kWh = 1000 Wh, 1 MWh= 1 Milyon Wh, 1 GWh= 1 Milyar Wh, 1 TWh= 1 Trilyon Wh= 1 Milyar kWh . Örneğin 1 milyar 100 Watt'lık ampulü 10 saat yakabilmek için 1 milyar kWh'lık enerji gerekecek.


Emekli olmadan önce Londra'daki Southwark Koleji'nde Matematik ve Fizik Bölümü Öğretim Üyesi olan Allen Esterson ve Hofstra Üniversitesi'nden Emeritus Profesör David C. Cassidy'nin, bilim tarihi kitaplarıyla tanınan Ruth Lewin Sime'nin katkılarıyla yazdığı bu kitap, Albert ve çocukları için bilimsel kariyerinden vazgeçen bir bilim insanının, Mileva'nın hikayesini irdeliyor: Albert ile eşi arasındaki muamma çözüldü mü? sorusu bile tek başına, kitabı okunmaya değer kılıyor. Bu muammayı çözebilmek için hummalı bir çalışma yapıldı. El yazması mektuplar, okul transkriptleri ve bu gizi çözmeye yönelik çeşitli tarihi belgeler incelendi. Çiftin eski okul kayıtlarından ikisi arasında yazılan mektuplara kadar her detayı inceleyen, dikkatli ve kapsamlı bir araştırmanın eseri olan bu kitapta, Einstein'ın gölgesinde yaşamanın nasıl bir şey olduğuna yönelik psikolojik izler de buluyoruz: Tam anlamıyla bir adanmışlık ve bir kadının gururunu yansıtan derin sessizlik. Tulane Üniversitesi Tarih Profesörü ve aynı zamanda Einstein: Yaşamı ve Evreni isimli kitabın da yazarı olan Walter Isaacson da Einstein'ın ilk eşinin, teorilerine yaptığı katkılar konusunun tartışmalı olduğunu kabul ediyor. Titiz ve derinlemesine olduğunu ifade ettiği bu son kitabın ise efsanelerden ve komplo teorilerinden sıyrılarak Mileva Einstein-Maric'in ilginç ve ilham verici gerçek hikayesine odaklandığını söylüyor. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden tarih profesörü Diana L. Kormos-Buchwald ise kitabı, derinlemesine araştırılmış bir kaynak olarak nitelendiriyor. Kormos-Buchwald, Mileva ile kocası Albert arasındaki bilimsel ilişkiye dair şehir efsanelerinin arttığı bir ortamda, bu kitabın çok gerekli bir aydınlatıcı olduğunu savunuyor. Kitapta sunulan belgelerle başarı/başarısızlıklarının ve mücadele ettikleri çevrenin açıkça gösterilmiş olduğunu ifade ediyor. 1875 yılında Titel, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu sınırları içinde doğan Mileva, o dönemde bilim dalında yüksek öğrenime devam eden cesur ve zeki birkaç kadından biriydi; O ve Albert'in yolu, Zürih Politeknik'te kesişecekti. Ne yazık ki Mileva bilim kariyerinde bir dizi başarısızlığa uğradı - başarısız sınavlar, yoluna taş koyan doktora tez danışmanı ve Einstein'dan evlilik dışı hamileliği... Ardından o ve Albert 1903'te evlendi ve iki oğulları oldu, ancak evlilik yürümeyecekti. Mileva, kocasının itibarsız ortak yazarı veya ücretsiz asistanı mı yoksa yoldaşı mıydı? Kocasının gizli işbirlikçisi olduğuna inanmak, birçok insana cazip gelse de Einstein'ın Karısı eserinin yazarları gerçek kanıtlara bakıyor ve önemli tarihsel bağlamlar sunuluyor. Anlattıkları hikaye, bilimin o dönemde kadınlara karşı hiç de hoş davranmadığının ve çeşitli engellerle mücadele eden cesur ve kararlı bir genç kadının hikayesidir. Aslında kitap Maric'in yanı sıra kadınların yirminci yüzyılın başında bilim dünyasına girmek için verdiği mücadeleyi de anlatıyor. Başarının cinsiyete dayalı değil, fırsat eşitliği, teşvik ortamı ve eğitime dayandığını ve kadınların bu konuda yaşadığı zorlukları da yansıtıyor. Mileva'nın hayatını araştırmak için 50 yılını harcayan Ljubljana Üniversitesi'nde eski bir fizik profesörü olan Dord Krstic de buna katılıyor. İyi bir araştırmanın eseri olan Mileva & Albert Einstein: Their Love and Scientific Collaboration isimli kitabında o zamanlarda kadınlara yönelik yaygın önyargı göz önüne alındığında, bir kadınla birlikte yayımlanan bir yayının daha az ağırlık taşıyabileceğini ve aslında Mileva'nın olabilecek bazı çalışmaların yalnızca Albert Einstein imzasıyla yayımlandığını öne sürüyor. Einstein'ın Karısı kitabına dönecek olursak kitabın temelini ikili arasındaki mektuplar oluşturuyor. 1899-1903 yılları arasında Albert'in Mileva'ya attığı 43, Mileva'nın Albert'e gönderdiği mektuplarınsa 10 tanesi korunabilmiş. Bu mektuplarda yer alan ifadeler, Mileva'nın metodik ve dayanışmacı olduğunu, ayrıca Albert'in enerjisini çalışmasına kanalize etmesine yardım ettiğini açıkça gösteriyor. Mektupları ve sayısız ifadelerinden, Mileva Maric ve Albert Einstein'ın okul günlerinden 1914'e kadar yakın işbirliği içinde oldukları anlaşılıyor. Albert mektuplarında, izafi hareket üzerine yaptığımız çalışma gibi ortak çalışmaya işaret eden ifadelere de tekrar tekrar yer veriyor. Araları bozulmadan önceki dönemdeki işbirlikleri sevgiye ve karşılıklı saygıya dayanıyordu; olağandışı işler üretmelerine izin veren de buydu belki. Albert'in yeteneğini tanıyan ilk kişi Mileva'ydı. O olmasaydı, Albert asla başaramazdı. Mileva, Albert için kendi tutkularını bıraktı, onunla çalışmaktan mutluluk duyarak başarısına katkıda bulundu. Bir kez başladıktan sonra, çalışmalarını Albert'in adıyla imzalama işlemi tersine çevrilemez bir hal aldı. Erkek egemen bir bilim topluluğunda Mileva sessiz kaldı. Belki de sadece ona olan aşkından ve Albert'in mutluluğunu kendi mutluluğu olarak kabul etmesinden. Çünkü Albert için başarı demek mutluluk demekti. Mileva, Albert için mutsuzluğu göze alacaktı.


Daha önceki yazılarımızda, nükleer enerjiyi 2023 yılında tümüyle bırakarak, Yenilenebilir Enerjilere ağırlık veren Almanya'daki elektrik üretimiyle ilgili gelişmeleri ele almıştık /1,2,3/. Bugünkü yazımıza birincil enerji üretim ve tüketimini de katarak, Almanya'daki büyük enerji sorunlarını ve çözüm çabalarını, bugünün yeni verileriyle özetlemeye çalışacağız. Umarız bunlar, Türkiye'de bu konudaki benzer sorunlara ve çabalara ışık tutabilir. Son yıllarda güneş ve rüzgardan elektrik üretiminde büyük atılım sağlandı, sağlanıyor, özellikle Çin ve Almanya bunlarda başı çekiyor. Ülkemizde de rüzgardan elektrik üretiminde epey artım var, güneşten elektrik üretiminde de artım bekleniyor. Hepimiz bu tükenmeyen kaynaklardan enerji üretiminin daha da artmasını diliyoruz. Çoğumuz, özellikle güneş ve rüzgardan üretilecek enerjilerle yakın bir zamanda olmasa da ileride, kömür, doğal gaz, petrol ve nükleer enerji kaynaklarının yerini, alacağı inancını taşıyoruz. Daha önceki yazılarımızda bu konulardaki gelişmeleri ve ileriye dönük kestirimleri ilgili bilimsel araştırmalara dayanarak Almanya, Türkiye ve dünya için ayrıntılarıyla ve ilgili grafiklerle açıklamıştık. 2040'lı yıllarda dünyada YE'lerle elektrik üretimin toplam üretimin ancak %30 kadarını karşılayabileceğini, kalanının ise yine, kömür, doğal gaz ve nükleerden sağlanabileceğini belirtmiştik /1/. Bunun nedeninin ise, artan nüfus, konforlu yaşam ve savurganlık sonucu git gide artan enerji gereksinimi olduğunu da belirtmiştik. Aşağıda, bu konudaki gelişmelere yakından bakacağız. Kömür, doğalgaz, petrol, nükleer yakıtlar ve YE'ler, birincil enerjiler olarak bilindiği gibi yerine göre, evlerin ısıtılması, endüstrinin, elektrik santrallerinin, taşıt araçlarının çalıştırılması gibi daha bir çok yerde kullanılıyor. Almanya'da tüketilen birincil enerjinin, ancak üçte biri ülkede üretilebiliyor (Toplam üretilen miktar bugün yaklaşık olarak sadece 4000 Petajoule iken, tüketilen miktar 13500 Petajoule). Bkz. Şekil 1: Almanya'daki son kömür ocağı da 2018 sonu kapatıldı. Artık kömürlü elektrik santralleri dış alım kömürle işletiliyor. Almanya'da 2018'de birincil enerji tüketiminde Yenilenebilir Enerjilerin topam payı Şekil 2'de görüldüğü gibi %14. Bunda en büyük pay biyokütlenin olup %7,4. Biyokütle, sadece odun, gübre, tezek ve diğer bitkisel atıklar gibi bitki yakmak olmayıp, kolza ve mısır yetiştirilerek bunlardan biyogaz, biyodizel, biyoetanol gibi yakıtlar üretilerek de bunların kullanımını içeriyor. Not: Her ne kadar biyokütlenin doğrudan ya da dolaylı olarak yakılmasıyla havaya CO2 ulaşıyorsa da, ulaşan miktar havadan son yıllarda alınan miktar kadar olduğundan atmosferdeki CO2 dengesi bozulmuyor. Fosil yakıtlardan örneğin linyitte ise, milyonlarca yıl boyunca havadan alınan CO2'ten bitkide biriken karbon, linyitte yakıldığında, açığa çıkan CO2 bir anda atmosfere aktarılarak denge bozuluyor ve havadaki bugünkü CO2 derişimi, linyit yakıldıkça artıyor. Birincil enerjilerin kullanımında, rüzgarın toplam YE'deki payı: %3,2, güneşin ise :%1,5. Su ve çöp enerjilerinin payları ise çok daha az. Aşağıdaki çizelgede görüldüğü gibi endüstrinin, birincil enerjilerin kullanımındaki payı yaklaşık olarak Almanya'da üretilen enerji kadar olup (4000 Petajoule), toplam tüketimin üçte biri kadardır. Endüstri ise YE'lerin sadece %3,2'lik çok az bir bölümünü kullanabiliyor (2017'de saddece 130 Petajoule). Almanya'da tüketilen elektrik enerjisinin yaklaşık olarak tümü, ülkede üretilebiliyor. 2018'de üretilen toplam elektrik enerjisi 541 TWh (=1948 Petajoule) olup buna katkıda bulunan birincil enerji kaynakları (Bkz. Şekil 3): YE: %40,2, Linyit: %24,1, Taşkömürü: %14, Nükleer: %13,3. Böylelikle Almanya'da 2018'de ilk kez YE'den elektrik üretiminde %40'lık payla rekor kırıldı! Elektrik enerjisi üretiminde güneş enerjisinin YE'e katkısı %8,5, rüzgarın ise %20,2 oldu. Arta kalanı: biyokütle, su ve diğerleri. Endüstride ise Yenilenebilir Enerjiler sürekli olmadığından ancak %3 kadar kullanılabiliyor. Halbuki endüstri birincil enerjilerin %30'nu kullanıyor ve bunun gece gündüz sürmesi gerek. Örneğin çelik ve aluminyum endüstrisinde 2500 dereceye varan sıcaklık için kesintisiz enerji gerek. Güneş ve rüzgarın olmadığı saatlerde kömür ve nükleer santrallerin devreye alınması gerekiyor. Buna da şirketler şu nedenlerle karşı çıkıyor: İkide bir gelen "çalıştır / durdur!" emirleri makinelerin yıpranmasına neden oluyor ve emre amade beklemek istemiyorlar. İklimi daha fazla etkilememek için havaya salınan CO2 miktarını azaltmak amacıyla kömürlü santrallerin en geç 2038 yılına kadar tümüyle kapatılması Almanya ilgili uzlaşma kurulunun yeni önerisi (26.01.2019). Bu henüz hükümette görüşülüp kabul edilmedi. Tüm kömürlü santraller kapatılırsa elektriğin kWh-fiyatının 0,50 EuroCent kadar artacağı da ileri sürülüyor. Öte yandan kömürlü yeni elektrik santralleri ise son yıllarda yapım halinde /1/. Bunlar da ileride kapatılırsa, doğalgaz ve biyogazla çalışanların yapılması gerekiyor. 2011'den beri rüzgar ve güneş santralleri için yılda 10 milyar Avro'yu geçen yatırımlar yapılarak büyük çaba harcandı, harcanıyor. Bunlar daha çok, halkın elektrik faturalarına yansıtılıyor. Özellikle rüzgarı bol kuzey Almanya ve deniz, rüzgar kuleleri parklarıyla doldu. Çok rüzgarlı havalarda üretilen çok fazla elektrik, güney Almanya'ya yüksek gerilim hatları henüz yapılmamış olduğundan iletilemiyor ve kullanılamıyor. Kuzeyden güneye rüzgar kaynaklı elektriğin aktarımı için yeni şebekenin bütçe bulunarak kurulması gerekiyor. Çevre halkı ise yüksek gerilim hatlarının yanı başından geçmesini istemediği gibi rüzgar kulelerinin görünüm ve gürültüsünü de istemiyor. İmza toplanarak, yargı yoluyla bunlar engelleniyor. 2023'te nükleer santraller tümüyle devreden çıkacağından bunların ürettikleri enerjiyi üretmede YE'ler yeterli olamayacağından özellikle endüstinin gerek duyduğu enerji yine fosil yakıtlı santrallerden karşılanabilecek. Almanya ileride olabilecek enerji açığını AB şebekesinden sağlayabilecek ancak bunun da garantisi yok. Çünkü komşu ülkelerin, kendileri için gereken enerjiyi her zaman Almanya'ya vermeyecekleri biliniyor. Ayrıca AB şebekesindeki elektriğın ise büyük bölümü, Almanya'nın karşı olduğu, Fransa gibi ülkelerdeki nükleer santrallerden gelecek. Gerek kömür ocaklarının kapatılması gerekse kömürlü santrallerin kapatılmasından ekonomik olarak etkilenen personelin ve çevre halkının ise işyerlerinin kapanması sonucu önümüzdeki 20 yılda 50 milyar Avro'yu geçen ödemeleri de devletin yapması isteniyor. Almanya'da YE'lerle elektrik üretiminde büyük yatırımlarla sağlanan atılıma ve toplam elektrik üretiminin %40'lık bölümüne ulaşılmasına rağmen birincil enerjilerin tüketiminde rüzgar ve güneş kaynakları %5'in altında kalırken, diğer YE'lerle birlikte toplam tüketimdeki pay %14 kadar. Endüstride ise YE'lerin kullanım payı daha da az: %3,2. Bu nedenle bugün ve yakın bir zamanda fosil kaynakların, nükleer enerjiyle birlikte payı %80 dolayında 2023 yılına kadar sürecek, daha sonra 2038 yılına kadar yine kömür, doğal gaz ve petrol santralleri enerji tüketiminin büyük bir bölümünü karşılayabilecek. Yukarıda özetlediğimiz çok çeşitli sorunlarla ilgili 2011 den beri uğraşılagelen çözüm çabaları sürüyor ve bunların nasıl çözümleneceğini ancak zaman gösterecek. Özellikle 2023 yılında nükleer santraller tümüyle durdurulunca, durum daha iyi anlaşılabilecek, eksik elektriğin nereden sağlanacağı belirlenecek. Politik ve teknik önlemlerin neler olacağı daha belirgin olarak ortaya çıkacak. İleride biyokütleden sağlanacak enerjinin gerektiği kadar artırılmasında da sorunlar bekleniyor: Kolza ve mısır tarlaları gitgide büyük alanlar kapladıkça, artan nüfusu besleyebilecek tarım için çok daha az tarla kalacak. Dünyada ise Şekil 4'den görüldüğü gibi 2040 yılında rüzgar ve güneş enerjilerinin, toplam elektrik üretiminin ancak %26 kadarını karşılayabileceği, arta kalanın, su (barajlardan: %17), fosil ve nükleer yakıtlardan (%54) sağlanabileceği kestiriliyor /1,4/. Bunun nedeninin ise, 9 miyara varacak nüfus, konforlu yaşam ve savurganlık sonucu gitgide artan enerji gereksinimi olduğunu önceki yazılarımızda belirtmiştik. Çözümlerin ise, devletlerin doğayı ve iklimi koruyucu politikalarında, nüfus planlanmalarında, halkların bilim ve teknolojiye dayanan temel eğitimlerinde, bizlerin de daha bilinçli, tutumlu ve daha az savurgan yaşamamızda olduğu zamanla daha açık görülecek. Umarız iş işten geçmeden bunlar gerçekleşebilir ve hep birlikte enerji sorununa çözümler getirilebilir. - https://www.herkesebilimteknoloji.com/haberler/surdurulebilirlik/dunya-komur-nukleeri-birakamiyor - https://www.herkesebilimteknoloji.com/haberler/surdurulebilirlik/nukleer-enerjiden-cikan-almanyada-ruzgar-gunes-enerjilerinden-elektrik-uretiminde-buyuk-atilim-ulkemizdeki-durumla-karsilastirma - https://www.herkesebilimteknoloji.com/haberler/surdurulebilirlik/gunes-enerjisi-panellerinin-cevreye-verdigi-zararlar-tartisiliyor - EIA International Energy Outlook 2017 - https://www.iea.org/weo2017/ - https://climatechangedispatch.com/1600-new-coal-power-plants-being-built-around-the-world/


Astrobiyolog Prof. Dr. Betül Kaçar, NASA'nın evrende dünya dışında yaşam arama çalışmalarına yön verecek 12 araştırma grubundan oluşan bir ekibin lideri oldu. 2020 başında NASA'da başka bir ekibe dahil edilmiş olan Prof. Dr. Kaçar bununla yetinmeyerek kendi ekibini kurup tekrar NASA'ya başvurdu. 5 yıl sürmesi planlanan projede çalışacak olan Prof. Dr. Kaçar, projeyi İlk 2 milyar yılın biyolojisini araştıracak, yaşamın neden nitrojen kullandığını soracak, cevapları hem laboratuvarda hem arazide, deneysel sistemlerle araştıracağız. Öğrendiklerimizi evrendeki yaşanabilirliği anlamak için uygulayıp NASA'nın çalışmalarına destek olacağız sözleriyle anlattı. Bu pozisyona seçilen en genç insan olma mutluluğunu yaşadığını belirten Prof. Dr. Kaçar, 10 sene önce NASA astrobiyoloji enstitüsünde ziyaretçi araştırmacı olarak başlayan çalışmalarıma bir merkez kurma ve yönetme onuru ile devam ediyorum. Uzayda yaşamı bulmak için önce gezegenimizdeki yaşamı anlamalıyız dedi.


Dünya insanlı Mars yolculuğuna hazırlanıyor, ama NASA endişeli... Mars görevinin üç yıl sürmesi bekleniyor. Ve karavan kadar bir alanda 4-6 kişinin bir arada yaşaması, psikolojik ve fizyolojik sorunları da beraberinde getirebilir. Tıbbi destek ihtiyacı ise mesafeden dolayı 20 dakika sonra gelebilir. Bazı durumlarda bu süre ölümcül olabilir. Mars görevlerinde astronotları bekleyen olası sorun ve çözümlere göz atıyoruz. Mars görevleri, bilimkurgu filmlerinde gözüktüğü gibi kolay değil. En azından ortaya çıkacak sorunlar, birkaç dakikada rahatça çözülebilecek gibi gözükmüyor. Çünkü gerçek hayatta, bırakın Mars'tan bir astronotu geri getirmeyi, sadece Mars'a gitmek bile başlı başına tehlikelerle dolu. Houston'daki NASA İnsan Araştırma Programı'ndan Leticia Vega, planlanan Mars görevinin, karavan büyüklüğündeki bir alanda dört ila altı kişinin üç yıl boyunca birlikte yaşaması anlamında geldiğini söylüyor. Orada geçirilecek altı ila dokuz aylık bir süre ve geri dönüş de cabası. Öncelikle Dünya'nın koruyucu yerçekimi ve manyetik alanlarının dışına çıkıldığında mikro yerçekimi ve radyasyon büyük bir endişe haline geliyor. Mikro yerçekimi, kafada sıvı birikmesine yol açıyor, bu da görme sorunlarına neden olabilir ve gezegenler arası boşlukta seyahat eden astronotlar için büyük sorun. Araştırmacılar, söz konusu radyasyonun, astronotlar için ne kadar zararlı olduğunu tam olarak bilmese de laboratuvar deneyleri astronotlarda kanser ve diğer hastalık risklerinin artabileceğini gösteriyor. Görevin uzunluğu da tehlikeleri beraberinde getiriyor: NASA'nın Houston'daki Johnson Uzay Merkezi'ndeki acil tıp doktoru Erik Antonsen, Mars'ın yanında Ay'a gidiş kamp gezisi gibidir diyor. Gezegenler arası mobil bir evde sıkışan insanlar arasında ortaya çıkabilecek sosyal ve psikolojik sorunları bir kenara koyarsak üç yıl gibi sürenin, kısa süreli Apollo görevlerine göre hastalık veya yaralanmalar için uzun bir süre olduğunun altını çiziyor. Bu tehlikelere rağmen ABD, Rusya, Çin ve diğer uluslar, astronotlarını Kızıl Gezegen'e göndermek niyetinde. NASA, 2030'larda Mars'a kesin olarak insan göndermeyi planlıyor. Bu tarihi göz önünde bulunduran araştırmacılar, Mars'a bir gezi yapmak için bir dizi tıbbi cihaz ve ilaçlar geliştiriyor. Geliştirilen ilk yardım ekipmanları, daha ilk aşamalarında ve bazı durumlar için pratikliği kanıtlanmış değil. Araştırmacılar, Mars'a ilk seyahat edenleri güvenli ve sağlıklı tutmak için yaklaşık on yıl içinde hazır olacağını umdukları yapay yerçekimi giysileri, anti-radyasyon ilaçları ve minyatür tıbbi araçlar geliştiriyor. 1. Sahte yerçekimi ekipmanı: Sorun şu ki vücudun kendi ağırlığını çekmesi gerekmediğinde kaslar ve kemikler zayıflamaya başlıyor. Uzay uçuşları tarihinde bu büyük bir sorundu. Sözgelimi Sovyet Soyuz 9 ekibi, Haziran 1970'te 18 günlük bir rekorla uzaydan geri döndüğünde, bir kozmonot o kadar zayıftı ki iniş kapsülünden çıktığında kendi kaskını bile taşıyamamıştı. Bugün, Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki astronotlar her gün birkaç saat egzersiz yaparak güçlerini korumaya çalışıyor. Ancak mikro yerçekimindeki yaşamla ilgili diğer problemler halen çözülemedi. Dünya'daki yerçekiminin -normalde- vücudun altında tuttuğu vücut sıvıları, uzayda kafaya doğru ilerliyor ve kafa içi basıncını arttırıyor. 2013'te uzay istasyonunda beş aylık bir görevi tamamlayan NASA astronotu Thomas Marshburn, Bir sandalyeye oturup başınızı dizlerinizin arasına sokmak gibi bir histi tanımlaması yapıyordu. Araştırmacılar, astronotların yaklaşık yarısında yaşanan ve uzayda geliştiği düşünülen görme problemlerinin, gözlerin arkasına sürekli yüksek basınç olmasına bağlıyor. Marshburn, kendisinin de yaşadığı bu sorun için Dizüstü bilgisayardaki şifreyi bile okumakta zorlandım diyordu. Ağırlık, iç kulakta yerçekimini algılayan vestibüler organların dengede ve motor kontrolünde rol oynuyor. Marshburn, Dünya'ya döndükten sonra, Düz bir çizgide kolayca yürüyebildim, ancak bir köşeyi dönebilmek birkaç gün sürdü ifadelerini kullanıyordu. Çözüm ise astronotların düz yürüdüğünden ve Mars'ta ne yaptıklarını görebildiklerinden emin olmak için yapay bir yerçekimi ekipmanı kullanmaları olabilir. Böyle bir portatif ekipman daha düşük bir gövde negatif basıncı sağlayabiliyor; vücudun alt yarısına vakum basıncı uygulayarak yapay yerçekimi yaratabiliyor. Bu sayede kişinin ayaklarını zemine ve vücut sıvılarını bacaklara doğru çekmeye yardımcı oluyor. Bir deneyde, kafa içi basıncı ölçmek için tıbbi cihazları yerleştirilmiş 10 gönüllünün alt bedenleri, bir LBNP odası içinde yere sabitlendi. Katılımcılar kafa içi basınçlarının uzaydaki gibi olması için uzandı. Dünya'daki bir insan, ayakta durduktan sonra uzandığında, kafa içi basıncı 0 tordan yaklaşık 15 mmHg'ye yükselir. Çalışmayı Journal of Physiology'de açıklayan araştırmacılar ise cihazın vakum basıncını yavaşça artırdıkça katılımcıların ortalama kafa içi basıncının 15'ten 9,4 mmHg'ye düştüğünü gözlemledi. Kaliforniya Üniversitesi'nden uzay fizyoloğu Alan Hargens, Şu an bedeni ne kadar korumamız gerektiğini gerçekten bilmiyoruz, diyor. Ancak Hargens'in ekibi günlük aktivite sırasında giyilebilecek prototip bir LBNP kıyafeti üretti. Hargens, Bu düşük vücut negatif basınç cihazları yapay yerçekiminin ilk halleridir diye belirtiyor. 2. Radyasyon koruması: Mikro yerçekiminde yaşam, herhangi bir Mars ekibi için büyük sorun olabilir. Ancak en azından astronotlara tanıdık bir zorluktan bahsediyoruz. Diğer yandan, derin uzay radyasyonuna kronik maruziyet daha önce hiçbir astronotun karşılaşmadığı bir tehlike. Güneş Sistemi, neredeyse ışık hızında hareket eden galaktik kozmik ışınlar adı verilen yüklü parçacıklarla dolu. Bu parçacıklar, denk geldiği hücreleri öldürebiliyor veya DNA'da mutasyonlar oluşturabiliyor. Uzay istasyonundaki astronotlar, tıpkı Dünya'daki insanlar gibi, Dünya'nın manyetik alanı sayesinde bu olumsuz etkileşimlerinden büyük ölçüde korunuyor. Ancak Mars yolculuğu yapan bir ekip tamamen savunmasız olacak. Kızıl Gezegen'e giderken astronotların günde neredeyse iki milisevert radyasyon alması bekleniyor; kabaca altı günde bir tam vücut tomografisine maruz kalmaya eşdeğer. Bugüne kadar derin uzay radyasyonuna maruz kalanlar sadece Ay'a gidenler olsa da bu duruma iki haftadan daha az bir süre maruz kaldılar. Houston'daki Baylor Tıp Fakültesi'nden uzay tıbbı araştırmacısı Emmanuel Urquieta, bir Mars görevinde, Bu tür maruziyetler olduğunda insanlara ne olacağını tam olarak bilmiyoruz, diyor. Hayvan ve insan dokusu üzerinde yapılan testlerde, uzay radyasyonunu taklit etmek için tasarlanmış parçacık ışınlarının kalp ve kan damarı dokusunu bozduğu gözlemleniyor. Bu da 2018 tarihli bir rapora göre, Mars ekibinin kardiyovasküler hastalıklar için daha yüksek risk altında olabileceğini düşündürüyor. Benzer şekilde, radyasyona maruz kalan kemirgenler üstünde yapılan gözlemler, böylesi bir kozmik radyasyon durumunda bilişsel işlevin de bozulduğunu gösteriyor. Radyasyonun biyolojik etkilerini inceleyen Brookhaven Ulusal Laboratuvarı araştırmacısı Peter Guida, Önlem almak için en büyük ve en umut verici alan antioksidanlar, diyor. Zira yüksek enerji yüklü parçacıklar, vücuttaki su moleküllerini reaktif oksijen türleri adı verilen toksik bileşiklere bölerek hasara neden olabiliyor. Vücudu antioksidanlarla hazırlamak ise bu reaktif oksijen türlerinin bazılarını nötralize etmeye ve etkilerini azaltmaya yardımcı olabiliyor. Seçenekler arasında A ve E vitaminleri ile bazı besin takviyelerinde de bulunan bir bileşen olan selenometiyonin var. Guida, Bütün bunlar radyasyonun olumsuz etkilerini azalttığını çeşitli seviyelerde gösterdi diye belirtiyor. Arkansas Üniversitesi Tıp Bilimleri Bölümü'nden radyasyon biyoloğu Marjan Boerma ise antioksidanların kendi başlarına yeterli koruma sağlamayabileceği konusunda uyarıyor. Boerma ve meslektaşları, aspirin ve gama-tokotrienol adı verilen bir E vitamini formu da dahil olmak üzere diğer anti-enflamatuarların, yüksek enerjili parçacıkların neden olabileceği hücre hasarını azaltmaya yardımcı olup olmadığını test ediyor. 3. Kendi kendini iyileştiren astronotlar: Yapay yerçekimi önlemleri ve antioksidanlar, astronotların günlük rutininin bir parçası olabilir. Ancak Mars'a gidecek astronotlara, acil bir durumda anında müdahale edilemeyeceği için beklenmedik hastalık ve yaralanmalarla kendileri uğraşmak zorunda kalabilir. Yapay zeka da kesin çözüm değil. Ancak bilgisayar kullanımı astronotların kendilerini iyileştirmelerini sağlayabilir. VisualDx'in yöneticilerinden dermatolog Art Papier ve meslektaşları, internet olmadan bir dizüstü bilgisayarda çalışabilen çevrimdışı bir yazılım üzerine çalışıyor. Yazılımın, olası tüm hastalık teşhislerini hesaba katması gerekmiyor. Bunun yerine, astronotların cilt döküntüsü veya böbrek taşı gibi gerçekleşme ihtimali daha yüksek tıbbi koşullara odaklanılıyor. Houston'daki KBR Inc.'den uzay uçuşu fizyoloğu ve uzay tıbbı uzmanı Douglas Ebert ve meslektaşları, Özerk Tıp Görevlisi Desteği adı verilen bir araç geliştiriyor. Yazılımın ilk sürümü, acemi bir göz muayenesinin nasıl yapılacağını veya bir solunum tüpünün nasıl takılacağını öğretmek için çeşitli resim ve videoları kullanıyor. Araştırmacılar, birkaç tıbbi prosedürün nasıl gerçekleştirilebileceğini, doktor olmayan 30 kişiyle birlikte AMOS prototipini kullanarak test ettiler. Katılımcıların yaklaşık %80'i göz muayenelerini ve ultrasonları doğru bir şekilde gerçekleştirdi. Yaklaşık %70'i doğru bir şekilde damar yoluna enjeksiyon yerleştirdi. Daha zor bir görev olan bir solunum tüpü yerleştirmek konusunda ise katılımcıların ancak yarısı başarılı olabildi. Nisan ayında ise uzay istasyonundaki astronotlar, zemin kontrolünden yardım almadan böbrek ve mesane ultrason taramaları yapmak için bir yazılımı başarıyla kullandı. Tıbbi muayeneler söz konusu olduğunda Dünya ile anlık iletişim mümkün olmadığı için uzay aracına uyacak minyatür tıbbi cihazların geliştirilmesi gerekiyor. Astronotların kullanacakları tıbbi kitlerin hafif ve kompakt olması gerekiyor. Entegre Tıbbi Modeli geliştirildi. Araştırmacılar, astronotların cinsiyetleri ile önceden var olan koşullar gibi görev ayrıntılarını sisteme ekliyor. Model daha sonra, belirli ekiplerin kabızlıktan kalp krizine kadar sahip olabilecekleri risklerini ölçmek için binlerce görev simülasyonu yürütüyor. Ebert ve meslektaşları, NASA'nın 2022 için planladığı mürettebatlı Ay uçuşu görevinde kullanılacak bir ön ilk yardım paketleme listesi oluşturmak için bu sistemi zaten kullanmıştı. Bu üç haftalık yolculuk için ilk yardım çantası oldukça basit: sırt ağrısı için ilaç, hareketsizlik hastalığı önleyici ve benzerleri. Ancak üç yıllık Mars yolculuğu bambaşka çözümler gerektiriyor. Uzay tıbbı araştırmacıları, farklı vücut parçalarını pratik olarak görüntüleyebilecek bir cihaz üzerinde çalışıyor. Butterfly iQ adlı yeni bir ultrason cihazı bu yetiye sahip. Bu cihazın en önemli avantajı ise standart ultrason makinelerine göre 15 kat daha hafif olması ve bir mobil uygulama sayesinde görüntüleri bir mobil cihaza aktarabilmesi. Bir diğer portatif araç ise kan testi aracı. Parmak ucundan alınacak kan örneklerinde farklı hastalıkların kimyasal belirtilerini tespit etmek için kredi kartı büyüklüğünde yongalar geliştiren 1Drop Diagnostics şirketi, astronotlar için taşınabilir kan testleri üzerinde çalışıyor. . Ebert, Mars yolculuğunda bunların da yeterli olmayabileceğini söylüyor. Ancak araştırmacıların, ekipmanlarını küçültmek ve Mars astronotlarının destansı yolculuklarından sağ çıkabilmesi için en iyi şansı verecek tıbbi malzeme kitini oluşturma yolunda en az on yılları olduğunu hatırlatıyor.


Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki bir astronot tarafından 17 Eylül 2022'de çekilen Antalya'nın bu gece fotoğrafı, şehrin kentsel yapılarını, doğal manzaralarını ve canlı kıyı ışıklarını gözler önüne seriyor. Kentsel altyapı ve doğal alanlar, Akdeniz kıyısında geceleri keskin bir tezat oluşturuyor. Uluslararası Uzay İstasyonu, Türkiye'nin Akdeniz kıyı kenti Antalya'nın bu büyüleyici gece fotoğrafını çekti. Astronotlar tarafından çekilen gece fotoğrafları, Dünya'nın gece yüksek çözünürlüklü ve serbestçe erişilebilen görüntülerinin kaynağıdır ve görüntüler genellikle ışık kirliliği ve kentleşme araştırmalarında kullanılır. Fotoğraflar, sokak düzenleri, banliyö alanları ve ışıksız alanlar gibi şehirlerin ince ayrıntılarını gösterebilir. Türkiye'nin güney kıyısında yer alan Antalya bu manzaradaki en büyük şehir. Görüntü, iyi aydınlatılmış kentsel altyapıyı, beşgen Zeytinpark ve çevredeki dağ ormanları gibi aydınlatılmamış parklar ve doğal alanlar ile karşılaştırır. Aydınlatma modelleriyle tanımlanabilen insan yapımı yapılar arasında bir havaalanı, otoyollar, yollar ve nakliye limanları bulunur. Toros Dağları, Antalya'yı kuzey ve kuzeybatıda sınırlar ve bu görüntüde, baştan sona küçük yerleşim yerlerinin bulunduğu geniş karanlık alanlar olarak tanınabilir. Aksu Nehri boyunca tarım, Antalya ile Serik arasındaki karanlık alanı oluşturur. Toros Dağları'ndan akan Aksu Nehri, halka su sağlamakta ve domates, biber ve hıyar gibi bahçecilik bitkilerinin sulanmasını sağlar. Beyaz, mavi-yeşil ve mor tonlardaki parlak ışıklar, Antalya ile Serik arasındaki sahili kaplıyor. Bu ışıklar, tatil köyleri ve plajlar gibi popüler turistik yerlerle ilişkilidir. Parlak LED ışıklar sıcak tonlu, yüksek basınçlı sodyum aydınlatmanın yerini aldığından, beyaz ve mavi tonlar eski şehirlerde genellikle sarı tonlarla kontrast oluşturur. Astronot fotoğrafçılığı, dünya çapında çevresel etkiler ve insanlarla ilgili değişiklikler üzerine çeşitli araştırmalar için şehir ışıklarındaki spektral değişiklikleri izlemek için kullanılır. Astronot fotoğrafı ISS067-E-372979, 17 Eylül 2022'de 180 milimetre odak uzaklığı kullanan bir Nikon D5 dijital fotoğraf makinesiyle çekildi. ISS Mürettebatı Dünya Gözlem Tesisi ve Yer Bilimleri ve Uzaktan Algılama Birimi, Johnson Uzay Merkezi tarafından sağlanıyor. Görüntü, Expedition 67 ekibinin bir üyesi tarafından çekildi. Kontrastı iyileştirmek için görüntü kırpıldı ve iyileştirildi ve mercek kusurları kaldırıldı. Uluslararası Uzay İstasyonu Programı, ISS Ulusal Laboratuvarı'nın bir parçası olarak laboratuvarı, astronotların, bilim insanları ve halk için en büyük değeri olacak fotoğraflarını çekmelerine yardımcı olmak ve bu görüntüleri internette ücretsiz olarak sunmak için destekliyor. Altyazı Sara Schmidt, GeoControl Systems, NASA -JSC'de JETS Sözleşmesi.


NASA'nın 20 Haziran 2019'da bir uyduyla uzaya fırlattığı 'Deep Space Atomic Clock' atom saati, dünyanın yörüngesindeki ilk yılında uzaydaki diğer tüm saatlerden daha iyi performans gösterdi. Kısaca DSAC olarak isimlendirilen atom saati, GPS uydularındaki saatlerinden en az 10 kat daha sağlam; bu da onu gelecekteki uzay navigasyon sistemleri için güvenli bir saat yapıyor. Uzay sondaları güneş sistemi için yön bulabilmek için dünyadaki antenlerin sinyallerini dinliyor ve bunları geri gönderiyorlar. Dünyadaki buzdolabı büyüklüğündeki son derece dakik atom saatleri ise bu gidiş-dönüş sürelerini ölçerek, bir uzay aracının yerini belirliyorlar. DSAC atom saatine sahip bir uzay gemisi gelecekte, dünyadan bir sinyalin ne kadar zaman içinde geleceğini ve konumunu ne kadar süre içinde hesaplayabileceğini ölçebilecek. Uzay navigasyonunun dünyadan ayrılması, bir gün diğer gezegenlerde kendinden tahrikli uzay gemilerini veya GPS benzeri navigasyon sistemlerini mümkün kılabilecek. Jet Propulsion Laboratuvarı fizikçisi Eric Burd, DSAC'ın çok dayanıklı olduğunu çünkü nötr atomlar yerine elektrik yüklü atomlar ve iyonlar kullanarak zamanı tuttuğunu söylüyor. İyonların elektrik alanlarında doldurulması, bu atomların bulundukları kabın duvarlarına çarpmasını engelliyor. Bu tür etkileşimler GPS uydu saatlerindeki nötr atomların ritimlerini kaybetmelerine neden olur. Araştırmacılar, DSAC'ı yerdeki ABD deniz gözlemevinin hidrojen mazer 'ana saati' ile karşılaştırarak, uzay saatinin bir gün içindeki yaklaşık 26 pikosaniye veya saniyenin trilyonda biri kadar sürüklendiğini buldular. DSAC araştırma direktörü Todd Ely, NASA'nın Jet Propulsion Laboratuvarı'nda şu anda uzay navigasyonu için kullanılan dünya bazlı atomik saatlerle karşılaştırılabilir olduğunu da söylüyor.


Evrenin en geniş kapsamlı 3D haritasını oluşturacak. Karanlık madde ve karanlık enerjiye dair anlayışımızı geliştirecek. Avrupa Uzay Ajansı'na ait Öklid Teleskopu, evrenin son 10 milyar yıllık evrimini keşfetmek üzere yola çıktı. Avrupa Uzay Ajansı'nın 1 milyar avroluk projesi olan Öklid Teleskobu, geçtiğimiz günlerde SpaceX'in Falcon 9 roketiyle Cape Canaveral'dan fırlatıldı. Teleskobu taşıyan sonda, 1,5 milyon kilometre yol kat edecek. Bu yolculuğun bir ay civarında sürmesi bekleniyor. Evrenin en büyük ve en doğru 3 boyutlu haritasını çıkarmayı hedefleyen teleskop, kainatın %95'ini oluşturduğu düşünülen karanlık maddenin ve karanlık enerjinin gizlerini ortaya çıkarmayı amaçlıyor. Gökyüzünün üçte birinden fazlasını ve milyarlarca galaksiyi gözlemleyecek olan teleskop, ismini, geometrisinin kurucusu İskenderiyeli Öklid'den alıyor. Projeye 2.000'den fazla Avrupalı bilim insanı katkı sağlamış durumda. Lancaster Üniversitesi'nde görevli astrofizikçi Prof. Isobel Hook, karanlık maddeyi, Bilimdeki en büyük sorulardan biri olarak nitelendirerek kökenimizi anlamak için evrenin yapısının ortaya çıkarılması gerektiğine vurgu yapıyor. Ayrıca Karanlık enerjinin sabit olduğunu doğrulayabiliriz, diyen Hook, Ancak sabit olmayabilir de ve bunun olmadığına dair işaretler de var; bu çok büyük bir keşif olacak, diye ekliyor. Teleskop, 1,2 metre çapında ve iki temel bilimsel aygıt taşıyor: Birisi optik kamera ve bir diğeri ise yakın kızılötesi spektrometre ve fotometre . University College London'daki bir ekip tarafından geliştirilen Vis kamera, Öklid görevinin merkezinde yer alıyor ve evreni bir günde, Hubble Uzay Teleskobu'nun 25 yılda yaptığından daha fazla gözlemleyebilme yetisine sahip. Altı yıl sürmesi planlanan görev, karanlık maddenin galaksilerin etrafında nasıl kümelendiğini tam olarak haritalandırmayı ve evren boyunca uzanan kozmik madde ağının temellerini ortaya koymayı amaçlıyor. Bu da evrenin genişlemesine dair vizyonumuzu geliştirecek bir amaç olarak karşımıza çıkıyor. İşin en zor kısmı; karanlık madde ve karanlık enerjinin görünmez olması. Ancak gökbilimciler, karanlık maddenin varlığını uyguladıkları yerçekimsel güçlerden anlayabiliyor. Karanlık maddeyi ortaya çıkarmanın bir yolu, görünmez maddenin kütlesinin uzay-zamanı büktüğü zayıf kütleçekimsel mercekleme olarak biliniyor. Söz konusu etki, ışığın bükülmesine ve şekillerinde ince bozulmalar yaşanmasına neden oluyor. Bilim insanları, galaksilerin farklı zaman ve mesafelerdeki bozulmalarını analiz ederek karanlık maddenin nerede gizlendiğini ve karanlık enerjinin, kozmik ağın evrimini nasıl şekillendirdiğini anlayabiliyor. Elde edilen verilerle birlikte Öklid projesinde görevli bilim insanları, karanlık enerjinin doğası hakkında daha fazla bilgi edinmek amacıyla milyonlarca galaksiye olan mesafeleri ölçecek ve uzayda nasıl dağıldıklarına bakacak. Teleskobun hassas ölçümlerinin, yıllar içinde bilim insanlarının birçok karanlık madde ve karanlık enerji teorisinden hangisinin gerçekliği en etkili şekilde tanımladığını bulmasına yardımcı olması bekleniyor. Bu arada teleskobun daha önce 2022'de bir Rus Soyuz roketiyle kalkışı planlanmıştı. Buna karşın Rusya'nın Ukrayna'yı işgali, ESA ile Rus uzay ajansı ROSCOSMOS arasındaki iş birliğinin sonunu getirmişti. - Kozmik ağın yapısı ve tarihi nedir?


Avrupa'nın uzaydaki lazer iletişim ağı olan Avrupa Veri Aktarma Sistemi'nin parçası olacak ikinci uydu fırlatıldı. Diğer uzay araçlarından gelen fotoğraf ve verileri hızlı bir şekilde Dünya'ya ulaştıracak olan EDRS-C uydusu, Fransız Guyanası'ndaki uzay üssünden ateşlenen bir Ariane-5 roketi ile yörüngeye gönderildi. EDRS-C, 2016 yılında yörüngeye yerleştirilen EDRS-A uydusuyla birlikte çalışacak. Avrupa'nın uzay internetini oluşturan ilk uydu Orta Afrika üzerine yerleştirilmişti, ikincisinin adresi ise bu noktanın biraz daha doğusu olacak. Avrupa Uzay Ajansı ve Airbus ortaklığı ile kurulan iletişim sistemi, ağırlıklı olarak Avrupa Birliği'nin Sentinel-1 ve Sentinel-2 Dünya gözlem uyduları tarafından kullanılıyor. Bu uydular gezegenimizin fotoğraflarını çekiyor. Bu tür uyduların, çektikleri görüntüleri Dünya'ya gönderebilmesi için bir radyo alıcı çanağının üzerinden geçene kadar beklemesi gerekir ve bu, bir saatten fazla sürebilen gecikmelere sebep olabilir. Sentinel ile EDRS uyduları, bu gecikmeyi kısaltmak amacıyla 1,8 Gigabit hızında lazer bağlantı ile birbirlerine bağlı olacak şekilde geliştirildi. Doğal afetler gibi acil durumlarda uzaydan çekilen görüntülerin hızlı bir şekilde alınması önemli. ESA telekomünikasyon direktörü Magali Vaissiere, Sentinel uydularından elde edilen bir görüntünün 15 dakika sonra kullanıma hazır olmasının mümkün olduğunu ifade ediyor. Sistemin üçüncü uydusu olacak EDRS-D'nin 2025'ten önce, Asya-Pasifik bölgesi üzerinde yörüngeye yerleştirilmesi planlanıyor.


Asya Pasific/Space web sitesindeki, Sydney çıkışlı bir habere göre, OECD üyesi ülkelerden kendi uzay ajansı olmayan son 2 ülkeden biri olarak gösterilen Avustralya da kendi uzay ajansını kurma kararı aldı. Niye OECD ülkesi Türkiye bu listede yok, belli değil. Olasıdır ki, 24 Şubat 2017'de Hükümetçe TBMM başkanlığına sunulan Türkiye Uzay Ajansı kurulması tasarısı nedeni ile Ülkemiz, Uzay Ajansına sahip ülkelerden bir olarak düşünülmüş olmalıdır. Aslında, başlangıçta, Avustralya'nın, ABD ve SSCB'den sonra kendi bu yönde ilk adımı atanlardan olarak biliniyor: Kendi roket fırlatma olanakları ile kendi uydusunu ilk inşa edip uzaya gönderen ilk ülkelerden biri Avustralya olmuştu. Habere göre, bu ülkenin Silah Araştırmaları Kurumu uydusu, 29 Kasım 1967'de uzaydaki yerini almıştı. Ancak, daha sonra, astronomi alanında (hem optik, hem de radyo astronomi alanlarında, bkz. Şekil 1) önemli atılımlar gerçekleştiren bu ülke, uydu ve diğer uzay teknolojileri alanlarında fazla gelişme göstermedi. Avustralya'nın bir Japon roketi ile gönderilen son mikro uydusu da 2007'de öldükten sonra, bu alandaki çalışmalara tümüyle ara verildiği biliniyor. Kongreye katılan Avustralya Macquarie University astrofizikçisi Lee Spitter'e göre de "Avustralya Uzay Ajansı'ının kurulması, Avutralya'da halen var olan uzay sektörü için çok önemli bir adımdır ve çabalara güçlü bir destek olacaktır" diyor. Dr. Lee, "Çünkü, ülkenin uzay sanayi ve uzay araştırmaları, bir bakıma, bir dizi küçük şirketin, üniversite araştırma gruplarının ve savunma sanayi birimlerinin kendi çabalarına terk edilmişti" diye devam ediyor. İncelemelere göre, Avustralya, haberleşme, uzaktan algılama ve astronomi araştırmaları alanlarında, yoğun şekilde, yabancılarca inşa edilmiş ve işletilmekte olan uydulara ve bilimsel ekipmana bağımlıdır. 330 milyar dolar olarak hesaplanan küresel uzay ekonomisi cirosundaki ülke payı da binde 8 (% 0,8)'dir. Ülkemizdeki Uzay Ajansı kurulması çabaları için de benzeri bir tarihçeden bahsedebiliriz. Bildiğim kadarı ile bu yoldaki ilk resmi-kurumsal çabalar, TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi bünyesinde önce bir Uzay Bilimleri Bölümü kurulması ve bu bölümün sekreterya görevi altında da TUBITAK Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Komitesi oluşturulması (1992) çabalarına kadar gider. UBITEK, ülkemizde bu alanda çalışmaları olan Üniversiteler , Bakanlıklar ve diğer devlet kurumları gibi 25 kadar kurumdan gelen temsilcilerin oluşturduğu bir genel kurulda seçilen Yönetim Kurulu ve Bilimsel Sekreterya gibi birimlerden oluşmuştur. UBİTEK , çalışma alanlarının geliştirilmesi için uluslararası uzmanların da katıldığı raporlar hazırlatmış ve bu raporlar ışığında çalışmalarını 1998'e kadar sürdürdü. Bu arada, TUBİTAK Başkanlığına bir Türkiye'nin Uzay Bilim ve Teknolojileri Politikası dokümanı hazırlanıp iletildi (Şekil 2). Daha sonra, Ankara'da Türk Hava Kuvvetleri öncülüğünde Türkiye'de Uzay Faaliyetlerinin Koordinasyonu başlıklı bir kongre toplanmış ve sunulan tebliğler ve hazırlanan raporlar kalın bir cilt olarak basılmıştı. Daha sonra, Hava Kuvvetleri bünyesinde kurulan Uzay Şubesi, çeşitli devlet kurumları ile toplantılar yaparak bir yasa tasarısı hazırladılar. 2004'te DPT ve Başbakanlığa sunulan bu tasarı da kanunlaşamadan kaldı. Daha yakın bir dönemde, 2013'te Ulaştırma Bakanlığı bünyesinde Havacılık ve Uzay Genel Müdürlüğü kuruldu. Bu müdürlük temsilcileri, Malatya Ulusal Astronomi Toplantısına katıldılar. Sonrasında, Türkiye'nin Avrupa Güney Gözlemevi kurumu ile işbirliği ve üyelik görüşmeleri yapıldığı bildirildi. Ancak, bu çalışmalar da Uzay Ajansı kurulması yönünde kesin bir sonuca ulaşamadı; bu müdürlük, bakanlığın iç kurumu ve kadro kaynağı olarak kaldı. 2016'da ise, nasıl hazırlandığı anlaşılamayan bir uzay yasası taslağı ortaya çıktı. Bazı toplantılardan sonra revize edilerek TBMM'ye ulaştı.. Taslak, ABD'deki NASA ve Pentagon uzay çalışmaları ayrımına benzer şekilde, askeri çalışmaları dışarda bırakan sivil bir kurumu hedefliyordu. Ancak, 24 Şubat 2017'de Başbakan Binali Yıldırım imzası ile Meclis'e sevk edildiği bilinen Türkiye Uzay Ajansı Kurulması ve Uzaya Yönelik Faaliyetlerin Düzenlenmesi hakkındaki taslağın, taslak hakkındaki muhalefet eleştirilerinin de göz önüne alınması ile bir an önce yasalaştığını ve TUA'nın çalışmalarına başladığı haberini duymayı bekliyoruz. Bu kuruluşun çalışmalarının, ülkemizin orta gelir tuzağından kurtulma çabalarına da önemli katkılar verebileceği unutulmamalıdır. Türkiye Uzay Ajansı'nın kısa süre içinde kurulacağı haberinin basına yansıması sonrasında, bazı TV tartışmalarında, heyecanlı yorumlar yapılmış, hatta olası bir Bayrak Uzay Projesi olarak, 2023'de Mars'a uydu göndermenin oldukça ulaşılabilir bir hedef olabileceği, yazarınız tarafından ileri sürülmüştü. Bu öneride, Hindistan'ın 2015'te, hem de ilk seferinde, Mars yörüngesine başarılı bir şekilde ve 200 M$ gibi düşük bir maliyetle, bir gözlem uydusu yerleştirebilmesi ve dünya uzay kamuoyundan ses getiren olumlu yorumlar almış olması, hem de Birleşik Arap Emirlikleri Uzay Kurumu'nun 2020'de Mars'a bir uydu gönderme projesi üzerinde çalışmalar yaptığının öğrenilmesi etkili olmuştu. Şu anda, adı geçen Türkiye Uzay Kurumu taslağının yasalaşması hakkındaki belirsizlikler sürdüğünden, Avustralya Uzay Ajansı kurulması girişimi haberlerinin, yasalaşma yönündeki çabalara katkıda bulunmasını umut ediyoruz. Kısaca özetlemek gerekirse, UBITEK; şu 3 ana konuda Devlet Planlama Teşkilatı ile koordinasyon halinde ülkemizde uzay alanında birikim sağlamaya veya var olan birikimi koordine etmeye çalışmıştı: Astronomi , Uzaktan Algılama ve Uzay Elektroniği. Bu alanlarda, yerli ve yabancı uzmanlar ve Birleşmiş Milletler, ESA, NASA ve diğer bazı uluslararası kuruluşlarla işbirliği halinde yapılan eğitim çalışmaları, özellikle uzaktan algılama konusunda, Bakanlıklarımızda ve bazı Valiliklerimizde kurduğu uydu görüntüleri değerlendirme birimleri kurma ve uzman yetiştirme gibi alanlarda yoğunlaşmıştı. Astronomi Grubu'ndan ayrılan bir grup, daha sonra, kendinden önceki birikimin de katkısı ile TUBITAK Ulusal Gözlemevi 'un kuruluşunu (1997) gerçekleştirmiştir. MAM'da kurulan milimetrik Radyo Teleskop ise daha sonra bu konuda uzmanlaşma kararı veren Erciyes Üniversitesi'ne (1998) devredildi. Uzay Elektroniği konusunda Ukrayna Uzay Ajansı ve Utah State Univ. Space Dynamics grubu yapılan işbirliği ve uydu/yer istasyonu yapma-kurma programları, daha sonra tarafımızdan tam anlaşılamayan nedenlerle iptal edilerek, ilk Türk gözlem uydusunun, İngiltere'de Surrey Üniversitesi ile işbirliği halinde, TUBITAK Ankara Bilişim Enstitüsünce yaptırılması tercih edilmişti. Komisyon'a muhalefet partilerince sunulan başlıca eleştiriler arasında (1) kurumun yeterli idari ve diğer özerklikten yoksun olması, (2) liyakate verilecek önemin sağlanmasına yönelik mekanizmaların eksikliği ve (3) eğitim ayağının ihmal edilmiş görünmesi sayılmaktadır.


Ay'a insansız uzay kapsülü gönderen İsrail; Sovyetler Birliği, ABD ve Çin'den sonra Dünya'nın tek uydusunun yüzeyine kontrollü iniş yapmayı başaran dördüncü ülke olmaya çok yakın. Çamaşır makinesi büyüklüğündeki Beresheet isimli kapsülün, dün itibariyle gerçekleşen fırlatma anından 34 dakika sonra roketten ayrıldığı ve yoluna başarıyla devam ettiği belirtildi. Beresheet, 11 Nisan'da Ay'ın karanlık yüzüne inmeden önce Dünya'nın yörüngesinde iki ay kadar (6,5 milyon kilometre mesafe kat ederek) dolaşacak. Kontrollü iniş, İsrail Uzay Ajansı mühendislerinin yanı sıra NASA ve Weizmann Enstitüsü'nün yetkilileri tarafından da takip edilecek. Beresheet'in Ay'ın yüzerinde manyetizma ve jeoloji çalışmaları yapacağı ve fotoğraflar çekeceği belirtildi. İlk defa hükümet fonlu değil de özel sektör destekli ve tamamı bağışlardan oluşturulan bir girişimin Ay'a araç indireceği belirtilirken projenin maliyeti 100 milyon dolar olarak açıklandı. İsrail'in uzay aracının ismi olan Beresheet ise Türkçede başlangıç anlamına geliyor.