Öncelikle mahallemizi tanıtalım. Güneş sistemimiz, Laniakea Süper Galaksi Kümesinin uç kısımlarından birinde bulunan Samanyolu galaksisinin Orion Kolu üzerinde bulunmakta. Merkezinde genç bir ana-kol yıldızı olan Güneş ile etrafında dönen gezegenler, bu gezegenlerin uyduları, cüce-gezegenler, göktaşları, kuyruklu yıldızlar gibi binlerce gök cismini barındıran bir mahalle burası. Ancak bu size mahallemizin çok kalabalık olduğu hissini vermesin, zira 7milyar kilometreden daha büyük bir genişliğe sahip olan güneş sistemimiz aslında oldukça ıssız. Dünyamızın da arasında bulunduğu 8 gezegen, bu uçsuz bucaksız boşlukta, bir merkezinde güneş bulunan eliptik bir yörüngede, aşağı yukarı aynı düzlemde ve aynı yönde dönüyorlar. Merkür:Güneşe en yakın gezegen olan Merkür aynı zamanda güneş sisteminin en küçük gezegeni. Dünyanın 18'de biri kadar büyüklükte, yani uydumuz ay kadar. Fakat yapısında bol miktarda demir elementi barındırdığı için aydan çok daha ağır. Güneş etrafında dönüşünü en kısa zamanda tamamlayan gezegen; Merkür'de bir güneş yılı 88 dünya gününe karşılık geliyor. Kendi ekseni etrafındaki dönüşü ise şaşırtıcı derecede yavaş: Merkür'de bir gün tam 59 dünya günü! Astrofizikçiler bu kadar yavaş dönüşün büyük bir astroitle çarpışma sonucu olabileceği görüşünde. Merkür'ün bir atmosferi olmadığı için gündüz güneşe bakan yüzeyde sıcaklık 450 C iken karanlıkta kalan yüzeyin sıcaklığı -170 C olur. Venüs: Kapı komşumuz Venüs güneşe ikinci en yakın gezegen. Dünyaya oranla bir güneş yılı daha kısa olmasına rağmen, Venüs'te bir gün tam 117 dünya günü sürüyor.Büyüklük olarak dünyaya çok yakın ölçeklerde olduğu için kardeş gezegen olarak da bilinen Venüs'ün belki de en ilginç yanı güneş etrafında dolaşırken bize göre ters yönde hareket etmesi. Venüs güneşe en yakın gezegen değil ama güneş sisteminin en sıcak gezegeni çünkü karbondioksitten oluşan bir atmosferi var ve sıcaklık gezegen yüzeyinde hapsolarak 470 C'ye kadar çıkıyor. Mars: Tüm gezegenler içinde en ünlüsü Mars bir diğer kapı komşumuz. Güneşe olan uzaklığı baz alındığında dördüncü sırada yer alıyor. Nam-ı diğer Kızıl Gezegen,rengini yüzeyinde bol miktarda bulunan demir oksitten alıyor. Yıllar boyunca Mars, uzayda bizden başka canlı hayat arayışı için bir umut kaynağıydı. Ancak özellikle son yıllardaki uzay araştırmaları, gönderilen gözlem araçları sayesinde artık orada hayat olmadığını biliyoruz. Büyük volkan kraterlere, sismik hareketler sonucu oluşmuş derin kanyonlara, ince bir atmosfere ve kutuplarında donmuş halde de olsa suya sahip Mars, yine de Dünyadan sonra hayat kurmak için düşünülen en güçlü aday. Sadece birkaç ufak problem var: aylarca süren toz fırtınaları, geceleri -150 C'ye düşen sıcaklık ve karbondioksitten oluşan atmosfer. Jüpiter: Burada artık yerkabuğuna sahip iç gezegenleri geride bırakıp gazdan oluşan dış gezegenlere doğru geliyoruz. Mars'tan dış gezegenlere doğru seyahat ederken, kalınca bir astroid kuşağını geçince ilk karşımıza çıkan, güneş sistemimizin 'abi'si Jüpiter. Jüpiter o kadar büyük ki, diğer tüm gezegenlerinin toplamının iki katı kütleye ve dünyadan 11 kat büyük bir yarıçapa sahip. Çoğunlukla hidrojen ve helyumdan oluşan bu gaz devinin ayrıca irili ufaklı bilinen 67 tane uydusu var! Bu uydulardan Europa'da ise dünyanın iki katı miktarında su olduğu bilinmekte. Jüpiterin bizim için diğer bir önemi de dünyanın koruması olması: Güçlü yerçekimi sayesinde dünyanın göktaşı bombardımanına uğramasını engeller. Satürn: Sıradaki gezegen, yine dev bir gaz gezegeni olan Satürn. Ünlü halkalarıyla belki de gezegenlerin en güzeli diyebiliriz. Satürnün 9 halkası oldukça ince, en kalın yeri 1 kilometre, en ince kısmı 10 metreye kadar düşüyor (Satürn'ün yarıçapının dünyanınkinden 9 kat büyük olduğunu düşününce çok çok ince!) ve çoğunlukla birkaç milimetreden birkaç metre büyüklüğüne kadar değişen buz parçalarından oluşuyor. Satürn, en büyük kütleli ikinci gezegen olmasına rağmen ortalama yoğunluğu en düşük gezegen, sudan daha düşük bir yoğunluğa sahip. Tıpkı Jüpiter gibi, Satürn de uydu zengini bir gezegen: bilinen 62 uyduya sahip. Bunlardan en büyüğü Titan, Merkür'den daha büyük ve yüzeyinde sıvı hidrokarbondan oluşmuş göllere, Nitrojen, Metan ve az miktarda Hidrojen'den oluşan bir atmosfere sahip. Uranüs: Güneş sistemimizin iyice dış bölgelerine doğru ilerledikçe karşımıza bir buz devi olan Uranüs çıkıyor. Uranüs eski çağ astronomlarının bilmediği bir gezegen, çünkü çıplak gözle çok zor görülüyor. Ancak teleskopun icadından sonra keşfedildi. Uranüsün ilginç bir özelliği eksen eğikliğinin 97.9 derece olması. Yani bir kutup doğrudan güneşe doğru bakarken diğer kutup tam tersi yönde karanlıkta kalıyor. Bu da Uranüste mevsimlerin çok uç noktalarda yaşanmasına neden olmakta. Güneşin etrafındaki turunu 84 yılda tamamlarken ekvator bölgelerinde 21 yıl yaz, 21 yıl kış mevsimi görülüyor ve kutuplarda da sırasıyla 42 yıl gündüz ve 42 yıl gece oluyor. Uranüs kendi ekseni etrafında dönerken Dünya'ya göre ters yönde dönüyor. Gezegen açık mavi görüntüsünü atmosferinin üst katmanını oluşturan su, amonyak ve buz halindeki metandan alıyor. Güneş sisteminde görülebilecek en düşük yüzey sıcaklığı ise bu gezegende; -224 C. Neptün: Güneş sistemimizin son gezegeni Neptün komşusu Uranüs'e oldukça benzemekte. Neptün, çıplak gözle görülemediğinden geç keşfedilmiş bir gezegen. Uranüs'ün yörüngesinin olması gerektiğinden çok küçük bir fark göstermesi üzerine astronomlar, o bölgede başka bir gezegenin olması gerektiği kanısına varmış ve gözlemler sonucunda Neptün'ü keşfetmişler. Güneş etrafındaki turunu 164 yıldan fazla bir zamanda tamamlıyor. Tüm dış gezegenler gibi Neptün'ün de halkaları var. Neptün'ün ilginç bir özelliği de kendi dönme ekseninin tersine yörüngede dönen tek uydu olan Triton'a sahip olması. Atmosferindeki metan tüm kırmızı ışığı soğurduğu için gezegen mavi görünüyor. Gezegen turumuzu burada sonlandırıyoruz. Elbette başta da söylediğimiz gibi güneş sistemimiz bu sekiz gezegenin dışında sayısız gök cismini barındırmakta, bir sonraki yazımızda da size onlardan bahsedeceğiz. Bilim ve teknoloji ilerledikçe, her geçen gün mahallemiz hakkında daha fazla bilgi elde ediyoruz. Son bir yıl içinde New Horizons uzay aracıyla eskiden gezegen olarak kabul edilen ama artık bilim insanlarınca cüce gezegen olarak tanımlanan, güneş sistemimizin en dış bölgesinde bulunan Pluto'yu inceleyebildik; Rosetta uzay aracıyla bir kuyruklu yıldıza ilk defa iniş yaptık. Dünya döndükçe, insanlık olarak bu keşiflerin heyecanını duymaya da devam edeceğiz.


Galaksiler, gaz bulutları ve galaksi kümeleri kozmosta rastlantısal bir dağılım göstermezler. Bunlar ağ benzeri büyük bir yapı oluştururlar ve bunların gaz zengini filamanları evrenin başlangıcından itibaren gelişmiştir. Bu kozmik ağlarda maddenin büyük bir kısmı barınır ve galaksilerin dağılımını belirler. Astronomlar bu yapının bazı kısımlarını modeller yardımıyla tasarladılar. Ancak şimdiye kadar düğüm noktaları ve tek bir filaman gibi minik kısımlar sınıflandırılabilmişti. Şimdi ise astronomlar ilk kez kozmik ağın bir kısmını doğrudan doğruya görüntülemeye başardılar. Lyon Astrofizik Araştırmaları Merkezi'nden Roland Bacon ve ekibi Avrupa'nın Çok Büyük Teleskopu'ndaki MUSE enstrümanıyla, uzaktaki bir gökyüzü parçasını 140 saat gözlemledi. Bu spektroskop, uyarlanabilir optiklerle birleştirildiğinde en uzaktaki cisimlerin görünebilir ışığındaki spektrumu yüksek çözünürlükle analiz edebiliyor. MUSE Extremely Deep Field ilk kez gökyüzünün 30 açısal saniye büyüklüğündeki bir bölümünü ve içinde bulunan Lyman alfa ışını gibi kaynaklarını gösteriyor. Bu ışın her şeyden önce evrenin başlangıcındaki gaz akımlarında ve galaksilerin kozmik filamanlarında bulunanlar gibi uyarılmış hidrojenden yayılır. Görüntüler Lyman alfa ışınına ait, topaklı ve ipliğimsi yapılar oluşturan en az 1200 kaynağı aydınlattı. Bu cisimlerin üçte birinden fazlası o kadar zayıf ışıyor ki bunlar Hubble'ın Ultra Deep Field alanında bile görünmez kalıyorlar. Araştırmacılara göre bu yapıların yaşı ilk patlamadan bir milyar yıl sonrasına kadar uzanıyor. Bu zayıf ışık kaynaklarının düzeni ve özellikleri, erken kozmik ağın bir kısmını oluşturduklarını açıklıyor. 'Bu çok önemli bir adım' diyen araştırmacılar görüntülerden yola çıkarak, zayıf ışığın büyük bir kısmının milyarlarca küçük ve zayıf kütleli galaksiler tarafından üretildiği sonucuna vardılar. Bunlar yaklaşık olarak on milyon güneş kütlesi kadarlar. 'Uzayın uzaklıklarında son derece zayıf Lyman alfa kaynaklarının bulunduğunu kanıtlayan bir gözlem oldu' diyor araştırmacılar.


39 yıl önce bugün Plüton'un uydusu Charon keşfedildi. Charon, 1978'de keşfedilen ve Plüton'un en büyük doğal uydusu. Ancak Plüton'a kıyasla çok da küçük olmadığı için, Plüton ile birlikte bir çift gezegen sistemi olarak nitelendiriliyor. Plüton'un diğer uyduları Nix ve Hydra 2005 yılında, Kerberos 2011 yılında ve Styx de 2012 yılında keşfedildi. Charon kimi zaman dış Güneş Sisteminde daha küçük bir gökcismi olan Chiron ile karıştırılıyor. 22 Haziran 1978 tarihinde gökbilimci James Christy tarafından keşfedilen Charon adını antik Yunan ve Roma mitolojisinde önemli bir figür olan Kharon'dan alır. İnanışa göre Kharon ölen insanların ruhlarını, ölüler ülkesine götürmek için Acheron ırmağında kayıkçılık yapar. Eğer ruh Kharon'a para vermezse, asla kayığa binip karşıya geçemez. Bu nedenle ölüler gömülürken ağzına ya da gözlerinin üzerine sikke yerleştirilirdi. Kharon'un adı Yunan mitolojisinde tanrı Hades ile anılırken, Roma mitolojisinde bunun karşılığı olan Plüton ile birlikte anılırdı. Bazı gökbilimciler Plüton-Charon gibi çift gezegen sistemlerine Dünya-Ay ikilisini de örnek gösteriyor. Ancak, Dünya ile Ay arasındaki kütle farkının büyüklüğü nedeniyle, bu görüş bilim insanları tarafından genel anlamda kabul görmüyor. Charon ve Plüton arasındaki mesafenin Güneş Sistemi'ndeki tüm gezegen-uydu sistemlerindeki mesafelere göre çok daha yakın olması, astronomlar tarafından yoğun bir ikili sistem olarak da değerlendirilmesine neden oluyor. Charon , aynı zamanda Neptün Ötesi Gökcismi olarak da nitelendiriliyor. Bunun nedeni Güneş Sistemi'nde ortalama yörüngesi Neptün'ün ortalama yörüngesinden büyük olan bütün gökcisimlerinin NÖC olarak sayılması. Charon'un gözlenmesi önemli bir bilimsel adımdı. Çünkü böylece Kepler'in gezegensel hareket yasalarından yararlanılarak, Plüton-Charon sisteminin kütlesinin hesaplanması olanaklı hale gelmişti. Charon'un kütleçekim etkisi hesaplanarak, Plüton'un gerçek kütlesi saptanmıştı. Charon'un keşfi uyarlamalı optik çalışmalarına da izin verdiği için Plüton'un gerçek çapının hesaplanmasında da önemli rol oynamıştı.


Nobel Ödülleri sahiplerini teker teker buluyor. Fizik ve kimyadan fizyoloji ve tıp alanına kadar birkaç dalda verilen Nobel Ödülleri; bilim ve teknoloji dünyasında bugünü anlamak ve geleceğe adım atan çalışmaları ödüllendirmek adına çok önemli. Nobel Ödülleri, çığır açıcı bilimsel çalışmaları ödüllendirirken geleceğin bilim insanlarını bugünden kazanmak/heveslendirmek gibi de bir avantaj sağlıyor. Anaokulundan üniversiteye nitelik açısından zengin ve bütünlüklü bir eğitim sunan Kültür Koleji, bu yıl da eğitim öğretime adapte ettikleri Nobel etkinliklerine devam ediyor. Daha anaokulundan bilim teknoloji merakı uyandırma gayretinde olan eğitim sistemlerinde Nobel Ödülleri'nin büyük bir önemi var. K12'de düzenlenen Nobel Haftası da bunun en önemli göstergesi. Daha önce kendisiyle görüştüğümüz Kültür Koleji (K12) Okullar Koordinatörü Biriz Kutoğlu, öğrencilerin merak duygusunu beslemek ve onları bilim ve teknoloji konusunda heveslendirmek için Nobel Ödülleri'ne ilişkin eğitim sistemlerini ve 2017'deki ödül törenine öğrencilerle birlikte yaptıkları çıkarmayı anlatmıştı. Bu hafta ise K12 Anadolu ve Fen Liseleri için Nobel Haftası etkinlikleri düzenleniyor. Etkinlikler kapsamında Stockholm ve Oslo'dan canlı yayınlar yapılıyor. Fizyoloji ve Tıp, Fizik, Kimya ve Barış dallarında verilen ödüller sınıflardan canlı yayınlanıyor. 2017'deki Ödül Töreni'ne katılan öğrenciler, deneyimlerini paylaşıyor. Kültür Koleji'nin Bilim Merkezi'nde Nobel değerlendirmesi, Radyo Kültür'de ise Nobel Özel yayını yapılıyor. Geleceğin bilim insanlarını bugünden yetiştirme amacı güden Kültür Koleji'nde ayrıca, 9. sınıfların tarih, fizik, kimya ve biyoloji derslerinde Nobel Ödülleri'nin hikayesi, Alfred Nobel'in vasiyeti, ilk Nobel Ödülü sahipleri ve Nobel Ödülü'nü kazananların nasıl seçildiği gibi konularda eğitimler veriliyor.


Herkes bu konuda konuştu ama Kütleçekimi Dalgaları konusunu, doğru olarak bizden dinlemelisiniz. Einstein'in 100 yıllık öngörüsünün 14 yıl için doğrulanması üzerine. Astronomlar, Einstein'ın 100 yıllık kuramının öngördüğü kütleçekimi dalgaları ilk kez doğrudan tespit edebildi. Kısaca LIGO olarak bilinen Lazer İnterferometre Kütleçekimi-Dalga Gözlemevi'nin 11 Şubat tarihinde yaptığı duyuru ve Physical Review Letters'da yayımlanan makale, 1.3 milyar yıl ötedeki iki karadeliğin çarpışmasıyla ortaya çıkan yeğin sinyali tanımlıyor. Bu keşif Einstein'ın Genel Görelilik Kuramı'nın bir diğer özelliğini doğrulamakla kalmıyor, aynı zamanda bilim adamlarının evreni gözlemesi ve incelemesi için yepyeni bir pencere açıyor. Einstein'in 100 sene önce teorik olarak öngördüğü kütleçekimi dalgaları ilk kez 11 Şubat tarihinde doğrulanmış oldu. LIGO projesinde çalışan bilim insanları merakla beklenen duyurularında, LIGO'nun ikiz dedektörlerinin Dünya'dan 1.3 milyar yıl ötedeki iki karadeliğin çarpışması sonucu oluşan kütleçekimi dalgalarının cıvıltısını duydular. Uluslararası fizikçilerden oluşan ekibin Einstein'in kütleçekimi dalgalarını varlığını kanıtlaması, son yüzyılın astrofizik dalındaki belki en büyük keşfi olarak değerlendiriliyor. Bu çok önemli bir gelişme; çünkü yalnızca evrenin nasıl çalıştığını açıklamakla kalmıyor, aynı zamanda evreni inceleyenlere yepyeni bir yol sunuyor. Kütleçekimi dalgalarının sinyali, LIGO'nun iki laboratuvarında çalışan fizikçiler tarafından geçen yıl 14 Eylül tarihinde tespit edilmişti. Ve bu tarihi olayın açıklaması 11 Şubat'ta yapıldı. Uzmanlar şimdiden bu keşfin Nobel ile ödüllendirileceğine kesin gözüyle bakıyor. Bu çalışma Physical Review Letters isimli önde gelen fizik dergisinde yayımlandı. Kütleçekimi dalgaları fizikçileri en çok heyecanlandıran olguların başında geliyor, çünkü bunlar Einstein'ın Genel Görelilik Kuramı'nın doğrulanmayı bekleyen son öngörüsüydü. Böylece bu keşif sayesinde kütlenin evreni nasıl şekillendirdiği de anlaşılmış olacak. Kütleçekimi dalgalarını uzayda ışık hızında yol alan ses dalgalarına benzetebiliriz diye konuşan Batı Avustralya Üniversitesi'nden kütleçekimi araştırmacısı David Blair, Bugüne dek insanlık evren karşısında sağırdı. Birdenbire onu nasıl dinlememiz gerektiğini öğrendik. Evren bizimle konuştu ve bizler ne dediğini anladık diye konuşuyor. X- ışınları ve radyo dalgalarının keşfi gibi önemli bilimsel gelişmeler sayesinde kütleçekimi dalgaları tespit edilebildi. Artık evreni görmek ve incelemek için yepyeni bir olanağa sahibiz. Kütleçekimi dalgalarının ne olduğunu anlamak için öncelikle Einstein'ın kuramına bir göz atmak gerekiyor. Kurama göre uzay-zamanın dokusunu evrende kütlesi olan her şey bükebilir. Karadeliklerin birleşmesi veya yıldız patlamaları gibi yıkıcı bir olay meydana geldiği zaman evrendeki bükülmeler dalga dalga yayılır. Bunlar havuza atılan bir taşın yaydığı dalgacıklara benzer. Bu dalgaların Yeryüzü'ne erişenleri çok küçük yaklaşık bir atomun çapının milyarda biri kadar- olduğu için bilim insanları yıllardan beri bunları bulmayı başaramamıştı. Dünya'ya ulaşabilen kütleçekimi dalgaları ancak LIGO sayesinde gözlenebildi. LIGO laboratuvarında, 4 km uzunluğunda boruların içinde aynalardan yansıyarak geri tepen lazer ışınlarının boyutlarındaki akıl almaz küçüklükteki değişiklikler ölçülebiliyor. 14 Eylül 2015'te LIGO'nun Louisiana'daki Livingstone Laboratuvarı'nda görece önemli bir değişiklik tespit edilmişti. Bu, sistemde bir kuş cıvıltısı olarak duyuldu. 7 milisaniye sonra 4.000 km ötede, LIGO'nun Washington Eyaleti'ndeki Hanford Laboratuvarı'nda aynı cıvıltı bir kez daha duyuldu. Bilim insanlarına göre bu sesin nedeni Dünya'dan geçen bir kütleçekimi dalgasıydı. Bu cıvıltıyı aşağıdaki videodan dinleyebilirsiniz. O tarihten sonra bilim insanları bu sinyalin başka bir şey tarafından yaratılmadığından emin olmak için çok yoğun bir çalışma sürdürdüler. 11 Şubat'ta nihayet beklenen açıklama geldi: Sinyalin nedeni kütleçekimi dalgasıydı ve bu keşfin istatistiksel olarak anlamlılığı 5.1 sigmaydı. Başka bir deyişle sonucun yanlış olma olasılığı 6 milyonda birdi. Bilim insanları bu sinyalin kaynağını tespit edebildiler. Sinyalin kaynağı 1.3 milyar yıl önce iki karadeliğin birleşmesi sonucu ortaya çıkan uzay-zaman dokusundaki bükülmeydi. Bu dalgalar evren boyunca yayılmış ve geçen yıl da bize ulaşmıştı. Kütleçekimi dalgaları ilk olarak 1970'li ve 80'li yıllarda Joseph Taylor Jr. ve ekibi tarafından açıklandı. Taylor ve Russell Hulse 1974 yılında bir nötron yıldızı ve yörüngesindeki pulsardan oluşan ikiliyi keşfetti. Taylor ve Joel M. Weisberg 1982 yılında pulsarın yörüngesinin zaman içinde kütleçekimi dalgaları şeklinde enerji yaydığı için daraldığını keşfetti. Pulsar ile ilgili bu spesifik kütleçekim dalgasını ölçme başarılarından dolayı Hulse ve Taylor 1993 Nobel Fizik Ödülü'ne layık görüldüler. LIGO'nun yeni keşfi ise kütleçekim dalgalarını doğrudan ilk kez gözleyen proje olarak farklı bir yerdedir. Bu keşif, kütleçekimi dalgalarının bize öğreteceklerinin daha başlangıcı. Kütleçekimi dalgalarını tespit edebilecek başka gözlemevlerinin ve dedektörlerinin de gelecek 5 yıl içinde devreye girmesi bekleniyor. Bunlar kütleçekimi radyasyonlarını daha hassas bir şekilde ölçebilecek. Halihazırda Evrenimizin geçmişinde neler olduğunu anlamak için radyo dalgalarını dinlediğimiz gibi, artık aynı sonucu kütleçekimi dalgalarını dinleyerek de elde edebileceğiz. İşin en heyecan verici kısmı ise, ne ile karşılaşabileceğimizi şimdiden öngöremiyor olmamız. LIGO bu kütleçekimi dalgalarını tespit etmek amacıyla 1980'li yıllarda M.I.T.'den fizik profesörü Reiner Weiss, CALTECH'ten Richard P. Feynman Kuramsal Fizik Profesörü Kip Thorne, yine CALTECH'ten fizik profesörü Ronald Drever öncülüğünde kuruldu. LIGO, birbirinden binlerce kilometre uzakta konumlandırılmış iki lazer interferometreden oluşur. Biri Louisiana Eyaleti'nde Livingstone'da, diğeri Washington Eyaleti'nde Hanford'dadır. LIGO, kütleçekimi dalgalarını tespit edebilmek için ışık ve uzayın fiziksel özelliklerinden yararlanır. Tesisin kuruluşu için gerekli olan mali kaynaklar Amerikan Bilim Vakfı tarafından karşılanmıştır. LIGO şu anda Caltech ve M.I.T. tarafından yönetiliyor. LIGO araştırmaları, ABD'deki ve 14 diğer ülkedeki üniversitelerden gelen 1000 kadar bilim insanının oluşturduğu LIGO Bilimsel İşbirliği tarafından yürütülüyor. LSC'ye katkıda bulunan 90'dan fazla üniversite ve araştırma enstitüsü dedektörleri geliştirdi ve verileri analiz etti. LSC dedektör ağı LIGO interferometrelerini ve GEO600 dedektörünü içerir. Kütleçekimi dalgaları evrende çok güçlü olayların neden olduğu uzay-zaman dokusundaki dalgalardır. Bu güçlü olaylara örnek olarak çarpışan karadelikleri, patlayan yıldızları, hatta evrenin kendi doğumunu sayabiliriz. Albert Einstein kütleçekimi dalgalarının varlığını Genel Görelilik Kuramı kapsamında 1916 yılında öngördü. Einstein'ın matematiğine göre hızlı ve devasa gökcisimleri uzay-zamanı öyle bir şekilde bozarlar ki, bu bozulan uzayın yarattığı dalgalar kaynağından uzaklaşarak yayılır. Bu dalgalar evrende ışık hızında yol alırlar; orijinal kaynakları ile ilgili bilgiyi de taşırlar. - http://www.nature.com/news/einstein-s-gravitational-waves-found-at-last-1.19361 - https://www.sciencedaily.com/releases/2016/02/160211103935.htm - http://www.sciencealert.com/live-update-big-gravitational-wave-announcement-is-happening-right-now - http://www.nytimes.com/2016/02/12/science/ligo-gravitational-waves-black-holes-einstein.html?_r=0 - http://news.discovery.com/space/galaxies/gravitational-waves-detected-for-first-time-160211.htm - http://news.discovery.com/space/gravitational-waves-vs-gravity-waves-know-the-difference-160208.htm - http://www.ligo.org/science/faq.php - http://www.bbc.com/news/science-environment-35553549


Kuzey Kore TV'leri, 3 Eylül 2017 günü, yer altında bir hidrojen bomba denemesi yapıldığını açıkladı. Bunun, gerçekten bir hidrojen bomba denemesi olup olmadığı tartışılıyor. Çünkü hidrojen bombasının yapımı ve planlandığı gibi patlatılması, bilinen atom bombası yapımına göre çok daha zor ve ileri bir teknoloji gerektiriyor; bunun ise Kuzey Kore'de bulunduğu sanılmıyor. 6,3 büyüklüğünde deprem oluşturan, Kuzey Kore'nin 100 km çevresinde, Güney Kore, Çin, Japonya'da, hatta ABD ve AB ülkelerinde sinyalleri alınan yüksek şiddetteki patlamanın, hidrojen bombasından değil de, büyük güçte bir atom bombası denemesinden kaynaklanmış olacağı düşünülüyor. Patlamadan 12 dakika sonra, 8200 km uzaklıktaki Bavyera'da bile depremin sinyalleri alındı. Eğer gerçekten de bu bir hidrojen bombası denemesiyse, o zaman Kuzey Kore'nin, ABD'ye karşı elini çok kuvvetlendirmiş olacağı ileri sürülüyor. Çünkü böyle bir bomba Hiroşima'ya atılandan 1000 kat daha etkili olabilir ve tek bir hidrojen bombası, sınıra 50 km uzaklıktaki Seul'e ve daha uzaktaki Tokyo'ya hatta Chicago'ya atıldığında bir anda canlı bırakmayabilir, her şeyi yok edebilir. Bilindiği gibi hidrojen bombasından çok daha güçsüz olan atom bombaları, II. Dünya Savaşı'nda Japonya'ya atıldığında, ilk anda 100.000 daha sonra da bombaların etkisiyle 130.000 kişi ölmüş, Hiroşima ve Nagazaki'de taş üstünde taş kalmamıştı. Atom bombalarından kurtulan uzaktakiler ise özellikle kan kanserine yakalanmışlardı. Hidrojen bombasında ortaya çıkan enerji, hidrojen gibi hafif atom çekirdeklerinin çok yüksek basınç ve milyonlarca derecedeki sıcaklık altında kaynaşmasından ortaya çıkıyor. Bu çeşit tepkimeler Güneş'te sürekli oluyor. Atom bombasında ortaya çıkan enerjiyse, uranyum ve plütonyum gibi ağır atom çekirdeklerinin bölünmesinden ortaya çıkıyor ve bunun kontrollü çalıştırılması nükleer santrallerde oluyor. Hidrojen bombasının çalıştırılabilmesi için gereken yüksek basınç ve sıcaklık ise, bomba kapsülünün ilk bölümüne konan atom bombasıyla sağlanabiliyor. Böylelikle hidrojen bombasında, atom bombası ateşleme fitili gibi kullanılıyor. Bunun, patladığı anda, ikinci bölümdeki hidrojen gibi hafif atom çekirdeklerini tepkimelerle kaynaştırıp, bir anda harekete geçirerek ortaya çıkacak devasa enerjiyle patlatılması çok üstün bir teknoloji gerektiriyor ki bu da hiç kolay değil ve Kuzey Kore'nin bunu başardığına bu nedenle inanılmıyor. Kapsülün atom bombası bölümünde, fisyona uğrayan ağır atom çekirdeklerinden ortaya çıkan çok sayıda nötron, kapsülün termonükleer bölümündeki lityumdan, trityum ve helyum üretiyor. Trityum ise çok yüksek sıcaklıkta döteron ile kaynaştığında çok büyük bir enerji açığa çıkıyor ve hidrojen bombasının devasa gücü bundan kaynaklanıyor. Hidrojen bombasını ilk kez 1 Kasım 1952 günü ABD, "Operation Ivy Mike" adıyla Pasifik okyanusundaki Mercan adalarında denedi. 1 yıl sonra Sovyetler, daha sonra Fransızlar, İngilizler ve Çinliler de denemeler yaptılar. Bunlar prototipler olup, gerçekten kullanılabilir bir hidrojen bombası bugüne kadar hiçbir yere atılmadı, savaşlarda kullanılmadı. Yeraltı patlamalarında daha çok hidrojen bombasının ilk bölümündeki atom bombasından çeşitli radyoaktif maddeler toprağa, biyolojik sisteme ve sızıntıyla ya da yarıklardan da atmosfere karışabilir. Bombanın gücüne ve atmosferik hareketlere göre radyoaktif maddeler çeşitli bölge ve ülkeleri etkileyebilir. Bombanın ikinci bölümündeki hafif atom çekirdeklerinin çevreye etkisi, atom bombasından çok daha azdır. Buna rağmen vücuda besinler yoluyla önemli bir etki 12,6 yıl yarılanma süreli trityumdan gelebilir. Çin yetkili kurumları, Kuzey Kore'de 03.09.2017 günü patlatılan bombadan kaynaklanan herhangi bir radyoaktif madde ölçülemediğini bildirdiler. Hidrojen bombasının havada patlatılması sonucu ortaya çıkacak radyoaktif maddelerin çeşitli bölgeleri ve çok uzaklardaki ülkeleri bile zamanla etkilemesi beklenir. Düştüğü kentte ise her şeyin son bulacağı açıktır. Bombanın hiçbir yere atılmayacağı umulur.


Carrington Olayı olarak bilinen 1859'daki güneş fırtınasının dünyaya önemli jeomanyetik etkileri olmuştu. Kuzey Işıkları'nı Küba gibi uzak bölgelerde görülebilir hale getiren bu güneş fırtınası telgraf hatlarını da etkilemiş, operatörler ekipmanlardan kıvılcımlar çıktığını bildirmişlerdi. O dönemde hayatı pek etkilemeyen bu olayın bugün gerçekleşmesi durumunda şehir merkezlerinde elektrik kesintileri olabilir, GPS ve uydu iletişimlerini riske atabilir. Bu nedenle, 100-200 yılda bir olabileceği belirtilen bu tür güneş fırtınaları için bir erken uyarı sistemine sahip olmak güç ünitelerinin korunması ve iletişimin sağlanmasına yönelik tedbirlerin alınabilmesi açısından önem taşıyor. Mevcut durumda, güneşteki rüzgar ve plazma hareketliliğini gözlemleyerek dünyayı etkileyebilecek bir güneş fırtınasından birkaç saat ila birkaç gün öncesinde haberdar olabiliyoruz fakat güneşin bütününün görüntüsüne sürekli olarak sahip değiliz ve görünmeyen kısımda oluşabilecek tehlikeler de var. Avrupa Uzay Ajansı tarafından planlaması yapılan, güneşin tamamının görüntüsünü kesintisiz olarak almaya yönelik uzay görevi bu durumu değiştirebilir. Lagrange görevi olarak adlandırılan proje, ismini uydunun konuşlanacağı 5. Lagrange noktasından alıyor. Güneş fırtınalarını gözlemlemekle görevlendirilecek uydunun bu fırtınalara karşı dayanaklı olması gerekiyor. Mevcut uzay araçlarının zorlu koşullarda kendilerini güvenli moda alarak faaliyetlerine ara verdiklerini belirten Kraft, planladıkları uydunun her durumda etkin halde olmasının gerekeceğini ve bu amaçla Carrington Olayı'ndakinden daha güçlü güneş fırtınalarına dayanmasını sağlayacak bir koruma sistemi geliştirmekte olduklarını ifade ediyor. Uzay aracının, zorlu koşullarda da görevine devam edebilmesi için görüntüde bozulmaya neden olan yüklü partikülleri tespit edip silmesi de gerekecek ve bu işlem için yapay zeka kullanılması planlanıyor. Henüz erken aşamalarında olan bu uzay görevi tasarısının, onaylanması durumunda uçuşun 2025'te gerçekleşmesi öngörülüyor. Faal durumdaki gözlem uydularından önemli bir kısmının birkaç yıl içinde ömrünü dolduracak olması Lagrange görevinin zamanlamasını daha da önemli hale getirmekte. Almanya ve İngiltere'nin de aralarında bulunduğu ülkelerin projeyi desteklendiğine dair açıklamalar olduğunu belirten Kraft, onayın verileceğine dair umutlu.


Son yıllarda gitgide artarak kullanılan LED ampullerin yaydığı ışığın zararlı olup olmadığı konusunda medyada çeşitli yayınlar yapılıyor. Bu konuda bize de sorular geliyor. Önce şunu belirtelim LED ampullerden yayılan ışınlar, güneş ışığındaki ışınlar gibi elektromanyetik dalgalar olup, bunların radyoaktif maddelerden yayılan çok daha girici gama ışınları gibi radyasyonlarla bir ilgisi yoktur. LED, Light Emitted Diode 'un baş harflerinden oluşur. Bu çeşit ampullerde kullanılan yarı iletken maddeli diyotun uçlarına voltaj uygulandığında elektrik akımı geçerken yarı iletken maddenin atomları aldıkları enerjiyle ışınlar yayar. Beyaz ışık elde edilebilmesi için ampulün içinde 3 adet yarı iletken diyot bir Chipset içinde yanyana bulunur ve bunlar farklı renkte ışınlar yayarlar. Bu ışınların karışımından da LED ampullerde beyaz ışık oluşur. LED ampullerden yayılan beyaz ışığın içindeki mavi işınların dalga boyları, diğer ışınlarınkinden daha kısa olup, 380-500 Nanometre arasındadır . Kısa dalga boylu ya da yüksek enerjili mavi ışınlar, derinin derinliklerine kadar girip vücudumuzu etkileyebilir. Mavi ışınlar her gün kullanmakta olduğumuz akıllı telefonlardan, LED-TV, tablet, PC'lerden ve çok çeşitli elektronik aletlerin ekranlarından da yayılır ve özellikle gözlerimiz bunlardan sürekli etkilenir. Öte yandan mavi ışınların, güneş ışığı içinde olduğunu eskiden beri biliyoruz . Ancak LED ampullerde ve ekranlarda bunların mavi ışık miktarının güneş ışığındakinden daha fazla olduğu ve sürekli bu lambaların ışığıyla ya da LED ekranlarının önünde çalışılan mesleklerde özellikle gözlerin olumsuz etkilenebileceği ve hatta zamanla gözlerde makula dejenerasyonuna neden olunabileceği de uzmanlarca ileri sürülüyor. Güneş ışığındaki mavi ışınlar beynimizdeki Epifiz bezi tetikleyerek, vücudumuzu 'yorgunlaştırma, uyutma hormonu' olarak da adlandırılan melatonin salgılanmasını frenleyerek, uyanık kalmamızi sağlıyor . Bir bezelye tanesi büyüklüğünde olan epifiz organı, beynimizde hipofiz bezinin arkasında bulunur. Uykumuzu düzenleyen bu mavi ışınlar, yatak odamızdaki bir gece lambasından ya da başka bir aletten salındığında ise uykumuz kaçabilir ya da uyanabiliriz! Bu nedenle bu çeşit lamba ve aletleri yatak odamızda tutmamalıyız. Mavi ışın saçan LED ekranlar insanların uyku ritmini bozup daha uzun süre uyanık kalmalarına neden oluyor. Bu sonuca, bir Alman/İsviçre araştırma grubunun yaptığı bilimsel araştırma varmış. LED ekranlı bilgisayarlarda çalışan deneklerin, normal ışıklı olanlada çalışanlardan %20 daha dikkatli oldukları belirlenmiş. Araştırmacılar bunu, mavi ışınların oldukça kısa dalga boyuna bağlıyor ve LED ekranların, lambaların, gün ışığı gibi, çalışanları etkileyip melatonin uyku hormon salgısını frenlediğini vurguluyorlar. Gerçekten de deneklerin kan analizlerinde daha az melatonin derişimi belirlenmiş. Daha ayrıntılı ileri araştırmalar, bu ön araştırmaları desteklerse, ileride LED ekranlarına konan yarı iletken diyotların, çalışanların günlük uyanık kalma sürelerine göre ayarlanarak ekranların ilgili çalışanlar gruplarına göre üretilebileceği de düşünülebilir diyor araştırmacılar. Öte yandan Fransa'da fareler üzerinde yapılan bir bilimsel araştırma uzun süre LED lambaları ışığına tutulan farelerin gözlerinde makula dejenerasyonu saptanmış. LED lambaları ve ekranları aşırı kullanılmadığında ise, alınan doz düşük olacağından vücudumuza önemli bir etki beklenmiyor. Vücudumuzun Circadianer Ritim denilen günlük yaşam ritmini, özellikle, çevremizdeki ışınların düzenlediği eskiden beri bilinir. Sadece ışınların şiddeti değil aynı zamanda ışınların rengi de vücudumuzu etkilemede önemli. Bu nedenle özellikle sabah ve öğle saatlerinde güneş ışınlarında çok daha fazla bulunan mavi ışınler daha canlı olmamızı sağlar. Uzmanlar mavi ışınların melatonin salgılanmasını frenleyerek, hücrelerdeki madde alış verisini hızlandırmada ve vücudumuzun daha canlı olmasını sağlamada beyaz ışınlara oranla 25 kat daha etkin olduğunu saptamışlar. Mavi ışınlar gözlerimizin retina tabakasının ya da derinin altındaki hücreler yoluyla beynimize iletilir ve oradan vücudumuza sinyaller yayarak vücut sıcaklığından, kalp atışlarından, acıkma duyumuza kadar vücudumuzun işlevlerinin düzenlenmesinde etkili olur. Daha kısa dalga boylu enerjik mavi ışınlar daha fazla titreştiğinden sürekli çalışılan yerlerde ekran başındakilerin hem gözlerini yormakta hem de gözlerini kamaştırmakta. Bu nedenle mavi ışın saçan lamba ve aletlere uzun süre bakanlarda gözlerde yorgunluk ve başağrısı görülebiliyor. Uzmanlar LED lambaları altında ya da LED ekranları başında meslekleri nedeniyle uzun süre çalışanların, 450 nm'nin altındaki dalga boylarındaki mavi ışınları soğuran özel gözlükler takmalarını öneriyor. Bu dalga boyundan daha büyük dalga boylarındaki ışınlar ise vücut fonksiyonlarımız için yararlı olduklarından gözlüklerle filtrelenmemeli. Ayrıca LED ekranlarına başımızı iyice yaklaştırmadan çalışmalıyız, LED lambalarına uzun süre gözlerimizi çevirmemeliyiz diyor uzmanlar. LED ampuller içinde zehirli maddeli ya da herhangi bir gaz bulunmadığından normal cam çöpüne atılabilirler. Ancak uzmanlar, LED ampuller ve aletlerdeki yarı iletken madde yapısının çevre için zararlı olabileceğini ve özel çöpe atılmasının daha doğru olacağını belirtiyor. Görünen ışığın içindeki ışınların renklerine göre dalga boyları . Görünen ışık, Şekil 2'deki gibi, mor ötesiyle kızılötesi ışınlar arasında yer alıyor. Görünen ışıktan daha kısa dalga boylu olan morötesi ışınların dalga boyu ise 1 ile 400 nm arasında (Şekil 2). /4/ Gendron et al.: The 3895-bp mitochondrial DNA deletion in the human eye: a potential involvement in corneal ageing and macular degeneration. Mutagenesis. 2013 Mar; 28(2):197-204. /5/ Grandner et al.: Short wavelength light administered just prior to waking: a pilot study. Biol Rhythm Res. 2013 Jan 1; 44(1):13-32. /6/DIN V 5031-100: Strahlungsphysik im optischen Bereich und Lichttechnik Teil 100. Über das Auge vermittelte, nichtvisuelle Wirkung des Lichts auf den Menschen. 2009/2014.


Yüzey desenleri, gezegenin erken bir sürekli ıslak-kuru döngüsü iklimine sahip olduğunu gösteriyor. Bugün, gezegen soğuk, kuru ve yaşanmaz. Ancak milyarlarca yıl önce su nehirlerden aktı ve gölleri doldurdu. Şimdi, gezegenin yüzeyindeki belirgin çamur çatlaklarının keşfi, eski Mars'ın milyonlarca yıl boyunca sürekli ıslak ve kurak mevsimler geçirdiğini gösteriyor. Bilim insanlarına göre iklim yaşanabilir hale geldi. Florida Üniversitesi'nden jeolog olan Amy Williams, keşfin, Mars, başlangıçta dünyaya benzer bir iklime olduğunu ilişkin kanıtlar buldu ve Kızıl Gezegendeki yaşamın kökeni hakkında "düşündürücü" teoriler sunduğunu söylüyor. 1990'larda, Mars'ın yörüngesinde dönen NASA uyduları, ilk olarak, tümü sıvı suya ihtiyaç duyan oluklar, kurumuş nehir deltaları ve katmanlı tortul birikintileri yakalamaya başladı. NASA'nın Curiosity gezgini proje bilimcisi olan Ashwin Vasavada, bu jeolojik özelliklerin eski Mars ikliminin bugün olduğundan çok daha sıcak ve nemli olduğunu gösterdiğini söylüyor.


Mars'ta dünyada karşılığı olmayan ilginç arazi biçimleri bulunuyor. Bunlara Olympus Mons gibi muazzam boyutlardaki yanardağlar veya Valles Marineris gibi kanyonlar da dahil. Ayrıca Kutup bölgelerindeki üst üste binmiş buzlar, krater kenarlarındaki mevsimsel oluklar veya hayalet kumullar Kızıl Gezenin ve ikliminin eşsiz özellikleri. Gizemini koruyan diğer bir yüzey yapısı da örümcek biçimli arazi yapısı . Bu arazi yapısı özellikle de Güney Kutup bölgesindeki üst üste binmiş buzda ve etrafındaki düzlüklerde izlenmişti. Gezegen araştırmacıları uzun bir süredir bu yapılardan Mars atmosferindeki düşük gaz basıncının ve soğuğun önemli bir rol oynadığını düşünüyorlardı. Çünkü bunlar buzun ısınırken erimek yerine, doğrudan doğruda katı halden gaz haline dönüşmesini sağlıyorlar. Bunlar ise gaz çıkışlarına yol açabilir; Kieffer hipotezine göre bunlar Mars örümceklerini de üretebilirler. Söz konusu hipoteze göre Mars ilkbaharındaki güneş ışığı, saydan buzdan geçerek altındaki regoliti ısıtıyor. Buna bağlı olarak buzun altı kısmında süblimasyon meydana geliyor ve dışarı sızan gaz Mars tozuyla birlikte buzun içinde minik yarıklar oluşturuyor. Bu gaz çıkışı regolitte ışın biçiminde oluklar açıyor ve bunlar ince buz tabakasındaki süblimasyonun tamamlanmasıyla görünmeye başlıyorlar. Bu şekilde gerçekten de örümcek biçimli yapıların oluşup, oluşmadığını araştırmacılar bir deneyle kontrol ettiler. Süreçleri daha küçük ölçeklerde, özel bir Mars iklimi odasında canlandırdılar. Bu iklim odasındaki sıcaklık, basınç ve gaz bileşimleri Kızıl Gezegendekilerle örtüşüyordu. Deneyler sırasında karbondioksitten oluşan bir blok, cam küreciklerle taklit edilen bir Mars regoliti üzerine yerleştirildi. Bu Mars kumunun sıcaklığı kuru buzun süblimasyon eşiğinden biraz daha yukarıdaydı. Buz bloku sıcak yüzeyle temas ettiğinde, alt kısmında gaz sızıntısı meydana gelirken aynı zamanda karbondioksitten oluşan fıskiye biçiminde bulutlar buzun yüzeyindeki küreciklerle birlikte yükseldi. 'Buz bloku Mars kumunda daha uzun bekletildiğinde gaz çıkışıyla birlikte sürüklenen kum odanın tavanına kadar ulaştı' diyor araştırmacılar. Ve yarı buharlaşmış buz bloku kumun üzerinden kaldırdığında tüm deney süreçlerinde örümceğimsi yapılar yani Mars örümcekleri görüldü. Sızan karbondioksit gazı yukarı doğu yönelen açıklığa doğru tüm yönlerden yayıldığı için regolitte çizgi biçiminde oyuklar meydana geldi. Taneciklerin boyutlarına bağlı olarak çift örümcek yapılar da oluştu. Araştırmacılara göre deneyler, Kieffer hipotezinin de doğru olduğunu ve Mars'taki süblimasyonun Mars örümceklerini oluşturabileceğini kanıtlıyor.


Eğer bir gün Dünya'dan Mars'a ya da benzer uzaklıktaki noktalara bir seyahat gerçekleşecekse, farklı motorlara ihtiyacımız olabilir. Mühendisler, Güneş Sistemi'nde böyle uzak noktalara ulaşabilmek için devrim niteliğindeki yeni teknolojiler üzerinde çalışıyor. Mars ve Dünya'nın, Güneş yörüngesindeki dönüşü nedeniyle, iki gezegen arasındaki mesafe 54.6 milyon kilometre ile 401 milyon kilometre arasında değişiyor. İnsansız araçlarla yapılan Mars görevleri, bugüne kadar hep iki gezegenin en yakın olduğu aralıklarda gerçekleştirildi. Bu görevlerden birinde, kimyasal yakıtlı roketle yapılan yolculuk 9 ay sürdü. Ama şimdi Nasa ve bazı diğer özel teşebbüslerde çalışan mühendisler, bu yolculuğu kısaltmak için yeni yöntemler geliştirmeye çalışıyor. Güneş enerjisini elektriğe dönüştürmek ve itiş gücü elde etme prensibi üzerinden hareket eden bu sistemlerin, insansız kargo taşımacılığını yapabileceği değerlendiriliyor. Nasa'nın yaptığı bu çalışmanın amacının, kimyasal yakıtlı roketlerle astronotların Mars'a gönderilmesi öncesi gerekli tedarik uçuşlarının, bu şekilde yapılması olduğu belirtiliyor. Ancak güneş enerjisinden elde edilecek elektrikli uzay aracının, hafif olmasının yanında bir olumsuz tarafı da bulunuyor. O da Mars'a ulaşmanın çok daha uzun sürecek olması. BBC'ye konuşan Nasa Uzay Teknolojileri bölümü baş mühendisi Jeff Sheehy, "Mars'a götürmeyi planladığımız kargonun ağırlığını düşününce, bu seyahat 2.5 yıl sürebilir" diyor. Nasa adına bu teknoloji üzerinde çalışan Aerojet Rocketdyne'nden Joe Cassidy, "Güneş enerjisi en iyisi çünkü bu aracı hızlandırabileceğimizi biliyoruz" diyor. Çalışmalarını sürdüren şirket, Gateway ismini verdikleri uzay aracında 50kW'ın üzerinde bir güce ulaşmaya çalıştıklarını açıklıyor. Alabama Üniversitesi'nden tanınmıl bir sistem mühendisi olan Profesör Dale Thomas, güneş enerji kaynaklı teknolojilerin düşük ölçekli kargo taşımacalığında işe yarayabileceğini söylüyor. Thomas, güneş enerjili sistemler daha güçlü hale getirilene dek ise nükleer elektrik motorunun daha iyi bir opsiyon olduğunu savunuyor. Bu fikir üzerinde çalışan bilim insanlarının önerisi şu: Dünya'dan standart kimyasal yakıtlı roketlerle havalanılması ve Mars yolculuğunun devamında ise nükleer enerjili elektrik motorlarına geçilmesi. Nasa'nın üzerinde çalıştığı plana göre, astronotlar, Ay yörüngesinde bekleyen uzay aracına Orion kapsülüyle gönderilecek. Orion, bu aşamada nükleer enerjli transfer roketi ile kenetlenecek ve buradan Mars'a hareket edilecek. Bu nükleer transfer aracında, küçük bir nükleer reaktör likit hidrojeni gerekli ısıya ulaştıracak. Aynı projede çalışan Profesör Dale Thomas, yakın bir gelecekte kullanıma hazır olabilecek yeni motor teknolojisinin, nükleer termal roketlerler olduğunu söylüyor. Boeing firması ise nükleer roket teknolojisi konusunda şüpheci. Uzay aracındaki nükleer reaktörün, astronotlar üzerinde olumsuz etkisi olacağı endişesi dile getiriliyor. Profesör Thomas, üzerinde çalıştıkları teknolojinin Dünya üzerinde kolayca teste tabi tutulamayacak olmasının, olumsuz olduğunu kabul ediyor. Ancak Nasa, radyoaktif engeli ortadan kaldırarak, yeryüzü testlerine olanak verecek bir düzenek üzerinde çalışıyor. İyon itki motoru teknolojisi, uzaydaki uydularda hali hazırda kullanılıyor. Ancak düşük itiş ürettikleri için buna bağlı olarak hızlanmaları da yavaş oluyor. Ancak zaman içinde yüksek hızlara ulaşabilecekleri biliniyor. İyon itki motoru teknolojisini hızlandırmak üzerine çalışan Ad Astra Roket şirketi, Vasimr adı verilen bir itici motor tipi üzerinde çalışıyor. Bu sistemde, uzay gemisi yakıtının iyonize olması ve ısınması için radyo dalgaları kullanıyor. Sonrasında ise plazma sonucunu doğuracak elektromanyetik alan oluşturuluyor. Vasimr, standart bir iyon motorundan daha fazla itiş gücü sağlasın diye tasarlandı. Eski bir Nasa astronotu olan Ad Astra şirketinin başkanı Chang Diaz, ekibin Mars'a dokuz aydan daha hızlı ulaştırılması gerektiğini söylüyor. Profesör Dale Thomas'a göre ise Vasimr'i gerekli hıza ulaştıracak teknolojiye şu anda çok uzağız. Hatta Thomas, katedilmesi gereken teknolojik mesafeyi tanımlamak için, "çim biçicinin gücünün, roket gücüne çıkarılması" örneğini de veriyor. Lockheed Martin firması da Vasimr'in gelecek vaadettiği görüşünde ancak onlar da güneş enerjili elektrikli motorlara yoğunlaşmış durumdalar. Her ne kadar yeni teknolojiler ilginç olsalar da, emektar uzay teknolojisi şirketleri Lockheed Martin ve Boeing, kimyasal roket motorlarının, insanlı Mars seyahati planlarının temeli olması gerektiği görüşünü savunuyor. Lockheed Martin, Apollo Projesi'ni örnek vererek, mevcut yakıt teknolojisinin insanı Mars'a götürebileceğini kanıtladığını açıklıyor. Lockheed Martin'de uzay mekiği tasarımcısı olan Tim Cichan, "Hali hazırda bizi Mars'a götürecek teknolojiye sahibiz" diyor. Bilim ve Teknoloji Politikaları Enstitüsü'nün incelemelerine göre, Nasa'nın 2033 yılında, Mars'a insanlı seyahat görvlerine başlama planı gerçekçi değil. Nasa'nın bütçesini değerlendiren kurum, 2039 yılında Mars'a ilk seyahat gerçekleşebilir. Donald Trump yönetimindeki Beyaz Saray ise öncelikle, 2024 yılında Ay'a bir seyahat daha gerçekleştirilmesini istiyor.


Mars'taki hava önemli ölçüde karbondioksitten oluşur, bu yüzden orada yaşayacak olanlar için ve dönüş yolu için tonlarca oksijen gerekiyor. Ve Mars'ta oksijen üretilerek, Kızıl Gezegene insanlı misyonun ilk adımı atılmış oldu. Mars'ın karbondioksitli atmosferinden solunum ve roket yakıtı için oksijen elde etmek şimdiye dek sadece teorik bir konseptti. Fakat Amerikalıların Perseverance aracındaki bir deneyle, şimdi ilk kez Mars atmosferinden oksijen elde edilebildi, her ne kadar bir yılda sadece 50 gramlık bir miktar olsa da. Çalışmanın, gelecekteki insanlı Mars yolculukları için önemli bir adım olduğu söyleniyor. Çalışmanın bulguları Science Advances dergisinde yayınlandı. diyor. MOXİE'nin açılımı Mars Oxygene In Situ Utilizatin Experiment'dir ve Mars'ta var olan oksijenden yararlanmak anlamına geliyor. Deney, NASA'nın Mars 2020 misyonunun bir parçası olarak 18 Şubat 2021'de Mars'a inen Perseverance aracı üzerinde gerçekleşiyor. Kızıl Gezegen'deki hava basıncı, Dünyamızdakinin yüzde biri kadardır. Ayrıca bu havanın önemli bir kısmı da karbondioksitten oluşur. Bu, Mars'a yolculuk yapacak olan astronomların yeterli miktarda oksijene ihtiyacı olacağı anlamına geliyor. Oksijen öte yandan roket yakıtının da önemli bir içeriğidir. Oksijenin büyük miktarda Mars'a taşınması çok masraflı olacağı için ayrıca ek bir ağırlık yapacağı için bilim insanları oksijeni Mars'ta üretme fikrine ulaştılar. Karbondioksit molekülleri bir karbon atomundan ve iki oksijen atomundan oluşur. Bu moleküller parçalanarak, oksijen elde edilebiliyor. İşte MOXİE deneyiyle Mars'ta bu ilk kez mümkün oldu. Bunun için Mars havasındaki tozun çıkarılması için ilk önce son derece ince bir filtreden geçirildi. MOXİE daha sonra bir pompa yardımıyla karbondioksiti sıkıştırdıktan sonra 8000 dereceye kadar ısıttı. Son adımda karbondioksit moleküllerin bir katalizör ve elektrik voltajı yardımıyla sadece bir oksijen atomu ve ayrı oksijen atomlarıyla karbon monoksit moleküllerine ayrıldığı bir elektrolizör hücresine girdi. İkincisi amaca göre-solunum havası ve roket yakıtı için kullanılabiliyor. Ancak MOXIE deneyinde elde edilen oksijenin sadece saflık derecesi kontrol edildi ve daha sonraysa Mars atmosferine bırakıldı. Araştırmacılar 2021 yılında toplamda yedi deney yaptılar. Oksijen üretimi sorunsuz olarak gerçekleşti. Üstelik de günün her saatinde ve her mevsimde. Araştırmacılar Mars'tan Dünyaya dönüş için yaklaşık olarak 31 ton oksijenin gerekli olduğunu tahmin ediyorlar. Gerçi MOXIE deneyi hala bundan çok uzak ama araştırmacılar, teknik ilerlemelerle daha etkili bir şekilde çalışabilecek, çok daha büyük cihazların yapılabileceğine inanıyorlar.


Uzaydan bakıldığında dünya atmosferi kutup ışıkları olmasa dahi yeşil, kırmızımsı veya sarı renkte ışıldıyor. Bu gök aydınlığı , güneşteki UV ışınının, atmosferdeki gaz moleküllerini uyarmasıyla oluşur. Atomlar bazı gecikmelerle yeniden zemin durumuna yani en düşük enerji haline döndüklerinde fotonları serbest bırakırlar. Bu gök aydınlığı bu yüzden gece bile devam eder. Dünyanın atmosferindeki yeşil renk ve birçok kutup ışığı da uyarılmış oksijen atomlarıyla ortaya çıkıyor. Bunlar 557,7 nanometre dalga uzunluğunda ışık verirler ki bu da yoğun yeşil ışığı denk gelir. Peki diğer gezegenlerde durum nedir? Eğer içinde oksijen içerikli moleküller bulunan bir atmosfere sahiplerse yeşil gök aydınlığı oluşabilir. Fakat bu fenomeni kanıtlamak bugüne kadar mümkün olmamıştı, ne Mars'ta ne de diğer bir gezegende. Fakat Mars'ın etrafında dönen bir uzay sondasının uygun bir şekilde ayarlanması sonucunda durum değişti. Trace Gas Orbiter sondasının enstrümanları normalde Mars'ın yüzeyi yönünde dikey konumda duruyorlar. Bu morötesi ve görünebilir ışık emisyonlarını yakalayan UVIS spektrometresi için de geçerli. UVIS'ın Nadir-kanalını Mars'ın kenarına gelecek şekilde yeniden konumlandıran Jean Claude Gerard UVIS spektrometresinin Nisan ve Aralık 2019 ayları arasında Mars atmosferini diyagonal olarak gözlemledi diyor. Ve araştırmacılar tüm verileri değerlendiklerinde, 557,7 nanometre dalga boyunda yani gök aydınlığının yeşil alanında dikkat çekici bir sapma fark edilmiş. Yeşil ışıldama sadece arka plan ışığında görülmekle kalmayıp, dünyadakinden bile daha kuvvetliydi diyor araştırmacılar. Bu da dünyamızın, yeşil gök aydınlanmasına sahip tek gezegen olmadığını kanıtlıyor. Peki ama Mars'taki yeşil ışık nasıl oluşuyor. Nitekim Kızıl Gezegen'in gaz kılıfında hemen hemen hiç serbest oksijen molekülleri bulunmaz. Mars'ın atmosferi yüzde 95 oranında karbondioksitten, yüzde iki argon ve azottan ve topu topu 0,13 oranında oksijenden oluşur. Mars'taki yeşil ışığın nasıl oluştuğunu bulmak isteyen araştırmacılar Mars'ın atmosferine göre bir model oluşturmuşlar. Bu şekilde Kızıl Gezegen üzerindeki ışıldamanın farklı bir şekilde ortaya çıktığı anlaşılmış. Bu emisyon, karbondioksitin, oksijen ve karbona parçalanması sonucunda ortaya çıkıyor diyor araştırmacılar. Bu fotoliz, güneşten yansıyan yüksek enerjili ışının CO2 moleküllerine denk gelip onları anında parçalayınca meydana geliyor. Bu şekilde oluşan uyarılmış oksijen molekülleri işte bu yeşil ışımayı oluşturuyor. Ayrıntılı analizler sonucunda bu sürecin Mars atmosferinin iki alanında meydana geldiğini anlaşılmış. Gök aydınlığının en büyük piki yaklaşık olarak 80 kilometre yükseklikte yer alırken, biraz daha zayıf olan 120 kilometre yukarıda bulunuyor.


Elbette, hepimiz Mars yüzeyinde sıvı halde bulunan tuzlu su konusunda çok heyecanlıyız. Fakat bu küçük nehirleri araştırmak için bir robot ya da insan gönderme hayalimizi bulaşma sorunu nedeniyle rafa kaldırmak zorunda kalabiliriz. Mars'ın yüzey fotoğraflarında görülen sürekli ve eğimli koyu çizgiler yüzeydeki sıvı su varlığını kanıtlamışa benziyor. Bu tür bölgeler Uzay Araştırmaları Komisyonu tarafından 'Özel Bölgeler' olarak adlandırılıyor. Bu ise gezegen koruma kurallarına göre o 'Özel Bölgenin' Dünya kaynaklı mikroplardan korunması için yalnızca gerekli sterilizasyon koşullarını sağlayan bir uzay aracı tarafından incelenebileceği anlamına geliyor. Bu durum da tüm insanlı görevleri ve Curiosity gibi uzay araçlarını, nehirleri inceleme görevini yapmaktan men ediyor. Lee Billings, Scientific American'da yayınlanan yazısında "Mars'ta yaşanabilir bölgeleri keşfetme meselesindeki problem, roketleri uçurmak, giderek küçülmekte olan bütçeler, politik çalkantılar ya da kararsız halk desteği değildir. Asıl sorun Dünya kaynaklı mikropların dayanıklılığı ve bir Marslının buna karşı olan potansiyel savunmasızlığıdır. Yani sorun hayatın kendisidir." ifadelerine yer veriyor. Bu durum, tabii ki, bir insanın tam anlamıyla sterilize edilmesi mümkün olmadığından insanlı görevler için daha da büyük bir problem teşkil etmektedir. Billings yazısında "Eğer astronotlara yalnızca sınırlı bölgeler için Mars'ta yaşam arama izni verilirse NASA veya bir başka kurum görev için harcanacak milyarlarca doları haklı gösterebilecek mi?" sorusunu da yöneltiyor. Bulaşma konusundaki kuralların çok sıkı olabileceğini söyleyenler de var fakat şu an için kural kuraldır. Yani henüz Mars'ta suyun keşfini müjdelemek için erken. Yanlışlıkla bir mikrop havuzuna girmenin dışında bu keşif sadece ziyaret edebileceğimiz elverişli yerlerin sayısını azaltmaktan başka bir işe yaramamış gibi görünüyor.


Mars'ın güney kutbunun 1.6 kilometre derinliğinde su olduğu anlaşıldı. Ne var ki o derinliğe ulaşmak zor. Suya erişebilirsek gezegende hayat olup olmadığını anlayacağız. Bu nedenle bavulunuzu hazırlamakta acele etmeyin. Gezegen bilimciler Mars Express uydusundan gelen radar verilerine dayanarak, yüzeyin 1.6 kilometre altında 19 km genişliğinde bir göl bulunduğunu keşfettiler. Bu Mars'ta ilk bulunan sıvı göl. Mayıs 2012-Aralık 2015 arasında toplanan radar profilleri güney kutbunun altında sıvı suyun hapsolmuş olduğuna ilişkin kanıtlar içeriyor diye konuşan uluslararası bilim ekibi, Science dergisinde yayımlanan raporlarında, Bu ilk doğrudan kanıt diye yazıyor. Bu buluşa karşın, sıvıyla ilgili yanıtlanamayan çok sayıda soru var. Bir kere bilim ekibi suyun ne kadar derin olduğunu ölçebilmiş değil. Tahminlerine göre suyun derinliği en az bir metre. Ancak daha derinlere ulaşıp ulaşmadığını bilmiyorlar. Sonuç olarak suyun bir göl mü, yoksa akifer mi olduğu kesinleşmiş değil. Bir olasılık da su miktarının çok az olması. Bilinen tek şey suyun gezegende aşırı koşullara maruz kalmış olması. Mars'ın güney kutbunun bir buçuk kilometre altında sıcaklığın -68 C olduğu tahmin ediliyor. Bu da donma noktasının altında olduğu anlamına geliyor. Ne var ki yüksek basınç ve yüksek tuz miktarı maddenin sıvı halinde kalmasını sağlıyor. Bu derinliklerde suyun sıvı halde kalması için aşırı tuzlu olması gerek diye konuşan Leicester Üniversitesi'nden gezegen bilimci John Bridgets, Bu da suyun yaşamı desteklemeyecek kadar zehirli olduğunu ve yaşam için uygun olmadığını gösteriyor diyor. Ancak bilim insanları suyun içinde zaman içinde uzaylı yaşam formları bulmayı umut ediyor. Gezegenin yüzeyindeki yüksek radyasyon, yaşamın ancak yeraltında bulunabileceğini gösteriyor. Imperial College London'dan aşırı çevre koşullarında yaşam uzmanı Mark Sephton, Aşırı tuz suyu sıvı halinde tutmaya yarar ama yaşamı destekleyemez. Ancak yaşamın aşırı çevre koşullarına uyum sağladığını düşünebiliriz. Bu koşullarda var olan herhangi bir canlının çok ilkel bir formda olması gerekir. yapılmasının ne denli zorluk çıkartacağını tahmin etmek zor değil. Oxford Üniversitesi'nden John Wade Mars'ta delme işleminin yapılabilmesinin onlarca yıl alabileceğini ancak olanaksız olmayacağını söylüyor. Avrupa Uzay Ajansı ExoMars aracının 2021 yılında Mars'a indirileceğini ve araçta matkap bulunduğunu işaret ediyor. Exo-Mars matkap ucu iki metre derinliğe kadar inebilecek. Ne var ki bu işlem kutuplarda yapılamıyor. NASA'nın In-Sight aracı ise bu yılın sonlarına doğru Mars'a inecek ve yüzeyin 5 metre altına kadar delebilecek. Daha gelişmiş uzay delme projeleri şu anda gündemde. 2016'dan bu yana NASA'dan bilim insanları Jüpiter'in buzla kaplı uydusu Europa'ya indirilecek robotik bir araç üzerinde çalışıyor. Uydunun çekirdeğinde buzlarla kaplı bir deniz olduğuna inanılıyor. Proje kapsamında aracın 2031 yılında Europa'ya indirilmesi planlanıyor.


Mars'ın bir zamanlar volkanik açıdan etkin olduğu çok belirgin. Tharsis bölgesindeki Olympus Mons Dağı ve diğer kilometrelerce yüksekliğindeki kalkan volkanları orada yüzeye çıkan olağanüstü miktardaki lavın kanıtları. Bazı bölgelerde devasa lav mağaraları bıraktılar ve bazı Mars kanyonlarından bile sorumlu olabilirler. Fakat jeologlar birkaç yıldan bu yana Mars'ta daha farklı, göze çarpmayan başka volkanizma biçimlerinin de bulunacağını tahmin ediyorlardı. Bunlar yer altında gizlenmiş süper volkanlar olabilirdi. Bunların patlayıcı püskürmeleri ateş dağları yaratmasa da yüzeye batmış devasa kraterler bırakır ve 1000 kilometreküpten fazla lav, kül ve diğer volkanik materyali püskürtebilir. Mars'ın kuzey yarım küresinde, Tharsis yanardağlarının tam karşısında engebeli bir yayla olan Arabia Terra bölgesindeki birkaç büyük krater, bu tür büyük süper volkanların kanıtları. Çapları 100 kilometreyi bulan yedi yuvarlak çöküntü uzun bir zaman için çarpma kraterleri olarak kabul edilmişti, ancak buna uymayan bazı özellikler taşıyorlar. Bu yüzden de eski süper volkanların kalderası olup olmadıkları uzun süredir tartışılıyordu. Bu tahmin şimdi kesinleşti gibi. Maryland Üniversitesi'nden Patrick Whelley ve NASA'daki meslektaşları, Arabia Terra bölgesinde bu süper volkanlara ait olması gereken yüzlerce metre kalınlığında kül tabakaları tespit ettiler. Araştırma çerçevesinde Mars Reconnaissance Orbiter NASA sondasının spektral verileri ve görüntüleri değerlendirildi. Volkanik külün birikmesiyle geri benzersiz mineral agregratları kalır. Bu tür kül katmanlarının tipik örnekleri, montmorillonit, imogolit ve allofan gibi alüminyum içeren levha silikatları içerir. Ekip bu tortuların kalınlığını belirledikten sonra bu ölçüm verilerinden bu küllerin dağılımını gösteren bir model oluşturdu. Sonuçlara göre Arabia Terra bölgesinin büyük bir kısmında yüzlerce metre kalınlıkta volkanik küller bulunuyor. Bunlar Mars'ın ilk zamanlarında çok sayıda püskürme sonucunda birikmiş olmalı. Kalderanın etrafındaki 250 kilometrelik çevredeki kül birikimi bir kilometre kalınlığında. Potansiyel volkanların 3400 km uzaklığında bile bu tabakalar en az yüz metreyi buluyor. Bu kül tabakalarının kalınlığı ve dağılımına göre araştırmacılar Arabia Terra'nın batısındaki süper volkanların 7,5 ila 15 milyon kilometreküp kül ve diğer volkanik malzemeyi savurmuş olduğunu düşünüyorlar. Anlaşıldığı üzere Kızıl Gezegen'de bir zamanlar sadece Olympus Mons gibi büyük kalkan volkanlar değil kaldera üreten süper volkanlar da bulunuyordu. Sadece Arabia Terra'daki yedi potansiyel süper volkanın 500 milyon yıl içinde binlerce kez etkinleştiği ve çevreye muazzam miktarda kül ve diğer volkanik malzemeleri savurduğu varsayılıyor. Bu volkanik etkinliklerin iklimi de etkilemiş olması muhtemel. Açığa çıkan gaz Mars atmosferini yoğunlaştırmış, Güneşi örtmüş ve dolayısıyla da iklimin soğumasına yol açmıştı. Böylece 74.000 yıl önce etkinleşen süper volkan Toba yıllarca devam eden volkanik bir kış mevsimine yol açmış ve dünyanın ozon tabakasına zarar vermiştir diyor araştırmacılar.


Mars Oksijen Yerinde Kaynak Kullanımı Deneyi adı verilen cihaz, ilk oksijenini üretmek için Mars atmosferinden karbondioksiti çekti. Söz konusu olay, insan kaşiflerin Mars'ta dolaştığı günlerin çok yakında olabileceğini gösteriyor. Çünkü oksijen tankı bir uzay gemisinde çok yer kapladığından astronotların yanlarında yeterince oksijenle Mars'a gitme ihtimali çok düşük. Bu yüzden, hem nefes almak hem de Dünya'ya dönmek için roketlere yakıt sağlamak için astronotların Mars atmosferinden kendi oksijenlerini üretmeleri gerekiyor. NASA'nın Uzay Teknolojisi Görev Gücü yöneticisi Jim Reuter yaptığı basın açıklamasında, "Bu, Mars'ta karbondioksiti oksijene dönüştürmede kritik bir ilk adım. MOXIE'nin yapacak daha çok işi var, ancak bu teknolojinin sonuçları, bir gün Mars'ta insanları görme hedefimize doğru ilerlerken umut dolu. Oksijen sadece soluduğumuz havanın içinde yer almıyor. Roket itici oksijene bağlı olarak çalışıyor ve geleceğin kaşiflerinin Dünya'ya dönmesi Mars'ta itici yakıt üretmeye bağlı olacak" ifadelerini kullandı. Bununla birlikte MOXIE'yi oluşturan altın kutu, yaklaşık olarak bir araba aküsü boyutlarına sahip. Yani, insanlarının Mars'a göndermeyi umdukları oksijen cihazının boyutlarının yalnızca yüzde biri. Diğer taraftan, araştırmacılar MOXIE'nin torunlarının nihayetinde, Mars yüzeyinden dört astronot fırlatmaya yetecek kadar oksijen üretebileceğini (25 ton) açıkladı. Bu oksijeni yerinde üretmenin, Mars'a ilk yolculuk için çok fazla alan, ağırlık, yakıt ve para tasarrufu sağlayacağı ifade edildi. NASA, MOXIE'nin önümüzdeki iki yıl içinde Mars atmosferinden en az dokuz kez daha oksijen çıkarmasını bekliyor. Bu ilk deneme, deneyin çalıştığından emin olmak için tasarlandı. Gelecekteki çalışmalar, MOXIE'nin yeteneklerini günün farklı zamanlarında ve Mars mevsimleri boyunca test edecek. MOXIE'nin saatte 10 grama kadar oksijen üretecek şekilde tasarlandığı belirtildi. Yani, bu durumda cihazın yakıtının testler sırasında bitmesi mümkün değil. Mars'ın atmosferi yüzde 96 karbondioksittten oluşuyor. Cihaz, bu karbondioksit moleküllerini oksijen ve karbon monoksite ayırmak için ısı ve elektrik akımlarını kullanıyor. Bununla birlikte, oksijen atomları uzun süre tek başına kalamadıklarından hızlıca oksijen molekülleri oluşturuyorlar. Ardından yüzde 99,6 oranında saf oksijen meydana geliyor. Ardından MOXIE hem oksijeni hem de karbonmonoksiti gezegenin atmosferine geri gönderiyor. Ancak, gelecekteki ölçeklendirilmiş cihazların, oksijeni daha sonra kullanmak üzere tanklarda depolayacağı öngörülüyor. Mars'ın atmosferi yüzde 96 karbondioksittten oluşuyor. Cihaz, bu karbondioksit moleküllerini oksijen ve karbon monoksite ayırmak için ısı ve elektrik akımlarını kullanıyor. Bununla birlikte, oksijen atomları uzun süre tek başına kalamadıklarından hızlıca oksijen molekülleri oluşturuyorlar. Ardından yüzde 99,6 oranında saf oksijen meydana geliyor. Ardından MOXIE hem oksijeni hem de karbonmonoksiti gezegenin atmosferine geri gönderiyor. Ancak, gelecekteki ölçeklendirilmiş cihazların, oksijeni daha sonra kullanmak üzere tanklarda depolayacağı öngörülüyor.


Ay'dan sonra komşu gezegenimiz Mars için de insanlı uçuş planları ve Mars kolonisi planları yapılıyor. Fakat bu gökcisimlerinde hayatta kalabilmek için astronotların, şiddetli ışından, meteorit çarpmalarından ve aşırı sıcaklıklardan korunmaları gerekiyor. En iyi korumayı da yeraltındaki mağaralar sunabilirdi. Araştırmacılar birkaç yıl önce Ay'ın üzerinde gerçekten de dev lav mağaraları bulmuşlardı. Yerçekimi ölçümleriyle bu mağaraların 1 km genişliğinde ve 50 km uzunluğunda olabilecekleri anlaşılmıştı. Bilim insanları Ay'ın kutup bölgesinde de birkaç lav mağarası için kanıtlar bulmuşlardı, hatta bunlarda su buzu bile bulunabilirdi. Peki ama Mars'ta durum nedir? Mars'ta bir zamanlar yoğun bir volkanizmanın yaşandığı biliniyor. Bunlar Olympus Mons gibi sönmüş yanardağlardan anlaşılıyor. Mars'ta da Ay'da olduğu gibi lav mağaralarının bulunup bulunmadığını ve ne şekilde oluşmuş olabileceklerini, Bologna Üniversitesi'nden Francesco Sauro araştırdı. Uzay sondalarının verilerini değerlendiren araştırmacı, Dünya, Ay ve Mars'taki lav mağaralarının ortak yönlerini belirleyebilmek için jeofiziksel modellerden yararlanmış. Sonuca göre hem Ay'da hem de Mars'taki uzay sondası görüntülerinde, yer altında dikkat çekici çukur zincirleri ve yuvarlak delikler var. Mars'taki eski lav mağaralarında çok sayıda çatı deliği bulunmuş ki bunların yeryüzündeki formasyonlarla ilginç benzerlikleri var. Bu çökme yerleri yeraltında lav mağaralarının bulunduğu ve çatılarının yer yer kırıldığının kanıtı diyor araştırmacılar. Uzmanların jeofiziksel modellerle hesapladığı gibi Ay ve Mars'taki lav mağaraları dünyamızdakilerden çok daha büyük olabilir. Bunun sebebi hem düşük yerçekimi hem de bir zamanlar yaşanan yoğun volkanizma. Bu da Ay'daki lav mağaralarının dünyamızdakilerden bin misli daha büyük olabileceği anlamına geliyor. Araştırmacılar, Ay'daki lav mağaralarının toplam hacminin bir milyar metreküpten fazla olabileceğini tahmin ediyor. Bilim insanları Ay ve Mars'taki lav mağaralarının hem astronotlara hem de istasyonlara mükemmel bir koruma sunacağını düşünüyorlar. Avrupa uzay ajansı ESA, bu tür mağaraları daha yakından incelemenin planlarını yapıyor.


Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi NASA, uzay aracı Perseverance'ın Mars'a yumuşak iniş için "mükemmel bir hat üzerinde" yol aldığını duyurdu. Bir ton ağırlığındaki uzay aracının, 18 Şubat Perşembe günü Jezero adı verilen kratere indirilmesi hedefleniyor. Araç, 2030'lu yıllarda yeniden Dünya'ya dönüşünde kaya parçaları da getirecek. Kızıl Gezegen'de kalışı süresince de geçmiş yaşam izlerini araştıracak. BBC'ye konuşan proje sorumlusu Jennifer Trosper, Perseverance'ın atmosfere girişi öncesi manevra kabiliyetleri olduğunu ancak "buna gerek olmayacağını düşündüğünü" söyledi. Araçtan elde edilen sinyal, atmosfer girişinin Perşembe günü Türkiye saati ile 23:48'de gerçekleşeceğini gösteriyor. Eğer her şey yolunda giderse, robotun inişin başarılı olduğuna ilişkin ilk sinyalin inişten yedi dakika sonra Dünya'ya ulaşacağı hesaplanıyor. Dünya ile Mars arasındaki 190 milyon kilometrelik mesafe nedeniyle, herhangi bir iletişimin ulaşma süresi yaklaşık 11 dakika. Bu nedenle eğer bir şeyler yanlış giderse, Dünya'daki kontrol merkezinin müdahale için zamanı olmayacak. Bu uzay aracı teknolojisini yakından takip etmeyenler için, Perseverance ile 2012 yılında Gale Kraterine indirilen Curiosity aracı arasındaki farkı yakalamak kolay değil. Ancak dış kaplamanın altında, Perseverance çok farklı bir donanıma sahip. Görevi olan bilimsel araştırmaları yapabilmesi için özel enstrümanlarla donatıldı. Baş mühendis Adam Steltzner, aracın lastik sisteminin de Curiosity'den elde edilen tecrübe ile sağlamlaştırıldığını ifade etti. Perseverance'ın Mars'ın kayalıklı yüzeyinde yıpranmadan hareket edebilmesi için lastikleri özel şeritlerle üretildi. Perseverance'ın uzay meraklıları için özel bir seyirlik ortaya koyacağını söylemek de şimdiden mümkün. Üzerinde 20 kamera ve bir çift mikrofon olan aracın Dünya'ya çok sayıda özel görüntü yollaması bekleniyor. Araçta bulunan ve kamera çekim kabiliyeti olan bir mini helikopter de uçurulmaya çalışılacak. NASA, 1970'lerde gezegene ulaşan Viking aracından sonra ilk kez, Perseverance ile direkt olarak yaşam belirtisi araştıracak. Arada yapılan görevlerde, daha çok gezegenin yaşanabilirliği üzerine araştırmalar yapıldı. Biyolojik yaşantının varlığı için geçmişteki şartların uygun olup olmadığı araştırıldı. Bu soru inandırıcı bir şekilde yanıtlanmış durumda. 2000'li yıllarda gezegende araştırmalar yapan Spirit ve Opportunity ile yakın zaman önce Curiosity, Mars'ın bir zamanlar daha sıcak ve ıslak bir gezegen olduğunu ortaya koydu. Perseverance, kendinden önceki robotların bilgileri ışığında, eğer bir zamanlar varoldularsa, ilkel yaşam formalarının izini arayacak. Bunun için de bir zamanlar devasa bir göl olan Jezero'ya indiriliyor. BBC'ye konuşan California Üniversitesi'nden gezegen bilimci Bethany Ehlmann, tıpkı Dünya'nın ilk yaşam formlarının araştırıldığı gibi Mars'ta mikrobiyolojik yaşam kalıntısı araştıracaklarını söyledi. Ehlmann, "Bu yaşam formlarının Dünya'da 3.5 milyar yıl önce yaşadığını biliyoruz. Cevabını aradığımız soru; bunların Mars'ta da 3.5 milyar yıl önce, göl diplerinde yaşayıp yaşamadığı" dedi. Beklenti, Perseverance'ın yapacağı araştırmaların sonuçlarının Dünya'da alınacağı yönünde. Aracın, elde ettiği kaya örnekleri, başka bir araçla Dünya'ya geri getirilecek. NASA ve Avrupa Uzay Ajansı'nın milyarlarca dolar maliyetli ortak projesi ile daha küçük bir aracın 2026 yılında Jezero kraterine gönderilerek, Perseverance'ın bıraktığı tüpler içindeki kaya örneklerini toplaması planlanıyor. Araç daha sonra yörüngeye çıkacak ve burada bir uydu tarafından yakalanarak, ileri araştırmalar için Dünya'ya geri getirilecek. SpaceX hali hazırda Mars'a gidecek uzay aracının roket testlerini yapıyor. Amaç öngörülebilir bir gelecekte Mars'a insanlı uçuş gerçekleştirmek. Perseverance da bu araştırmalar kapsamında, "Mars'ın karbondioksit ağırlıklı atmosferinden, solunabilir oksijen elde edilebilir mi?" sorusuna yanıt arayacak. NASA'nın bilim araştırmaları sorumlusu Dr Thomas Zurbuchen, "Eğer Himalayalar ve Alpler'deki bir jeolojik örneğin niteliğini gerçekten anlamak istiyorsak, insanları oraya götürmeliyiz. Bu Mars'ta da aynı" dedi.


Mars'ta güney kutbu yakınlarında dört yeraltı gölü keşfedildi. Bu göllerden birinin mevcudiyetine dair ilk sinyaller 2018'de alınmıştı. Sıvı haldeki su yaşam için kritik öneme sahip. Bu yüzden Güneş Sistemi'nde yaşam izlerini arayan bilim insanları bu keşfi yakından takip ediyor. Öte yandan göllerin son derece tuzlu olduğu tahmin ediliyor. Bu da orada bir yaşam ihtimalini imkansız kılmasa da zorlaştırıyor. Mars çok ince bir atmosfere sahip. Bu yüzden yüzeyde sıvı suyun bulunması neredeyse imkansız. Fakat su, yeraltında sıvı halde var olabiliyor. Son keşif, 2003'ten beri Kızıl Gezegen'in yörüngesinde dönen Avrupa Uzay Ajansı'nın Mars Express aracındaki radar enstrümanları sayesinde yapıldı. 2018'de araştırmacılar Mars'ın güney kutbundaki buzun 1,5 kilometre altında, 20 kilometre genişliğinde bir göl olabileceğine dair ilk bulguları elde etmişti. 2012-15 yılları arasındaki 29 radar verisini inceleyerek yapılan o açıklamanın ardından aynı ekip bu sefer de 2010-19 arasındaki 134 radar verisini karşılaştırdı ve dört gölün varlığından emin oldu. Bu keşif, bilim insanlarının Antarktika, Kanada ve Grönland gibi bölgelerde buzulların altındaki gölleri keşfetmek için kullanılan bir inceleme tekniğini Mars'ta kullanmaya karar vermesiyle yapıldı. Roma Tre Üniversitesi'nden araştırmaya katılan bir diğer bilim insanı olan Sebastian Lauro, "Elimizdeki verilerle en çok örtüşen yorum, grafikteki bu bölgelerde göl olduğu yorumu" dedi. Mars'ın güney kutbunda o derinlikte sıvı suya olanak sağlayacak bir sıcaklık yok. Araştırmacılar bu yüzden suyun tuz oranının çok yüksek olduğunu ve bu sayede donmadan kalabildiğini tahmin ediyor. Yemeklerde kullandığımızdan farklı yapıda olan kimyasal tuzlar suyun donma sıcaklığını düşürebiliyor. Dünya üzerinde yapılan deneylerde magnezyum ve kalsiyum perklorat tuzları içeren suların -123 santigrat derecede bile donmadan, sıvı olarak kalabileceği tespit edilmişti. Dünya'da yalnızca halofiller denen bazı spesifik mikrop türleri en tuzlu sularda yaşayabiliyor. "Buzun altında tek bir gölün varlığı oradaki bir volkan gibi sıra dışı koşullara bağlanabilirdi. "Fakat biz orada bir göller sistemi keşfettik. Bu da, bu göllerin oluşumunun basit ve sıradan bir olay olduğu, muhtemelen Mars tarihinin büyük bir kısmında orada olduğunu ima ediyor.


Merkür, her yüzyılda 13 kez Güneş ile Dünya'nın arasına giriyor. Merkür'ün Güneş ile Dünya arasından yaptığı geçişin gözlemlenebildiği ülkeler arasında bu yıl Türkiye de vardı. 9 Mayıs günü saat 14:25'ten itibaren bu nadir gökyüzü olayı ülkemizde gerek İÜ Amatör Astronomlar Kulübü gibi gruplar tarafından gerekse Ulusal Gözlemevi BİTOM'da ve TÜBİTAK tarafından Antalya Expo 2016 alanında kurulan istasyonda ziyaretçiler tarafından anlık olarak gözlemlenebildi. Güneş, Merkür ve Dünya'nın bir düzlemde dizilmesi sonucu meydana gelen bu gökyüzü olayı yalnızca gerçekleştiği yılın mayıs ve kasım aylarında gözlemlenebiliyor. Güneş'e en yakın ve sistemdeki en küçük gezegen olan Merkür, Dünya'ya 83,6 milyon kilometre mesafede gerçekleşen ve 7,5 saat süren geçişi sırasında Güneş'in üzerinde küçük, hareketli bir nokta olarak göründü. Bilim insanları, geçiş sırasında toplanan verilerin Merkür ve sahip olduğu ince atmosferi hakkında daha fazla bilgi sahibi olmamıza yardım edeceğini düşünüyor. Dünya'nın yaklaşık üçte biri büyüklüğünde olan Merkür, Güneş'in çevresinde bir tam turu 88 Dünya gününde tamamlıyor. Gezegende gündüzleri sıcaklık +427 santigrat dereceye ulaşırken karanlıkta kalan tarafta ise sıcaklık -173 santigrat dereceye kadar düşüyor. Merkür'ün bir sonraki geçişi 11 Kasım 2019'da gerçekleşecek.


Bilim insanları sonunda eksik olan iki DNA harfini de meteoritlerde tespit etti sitozin ve timin DNA bazları. Böylece kalıtımın tüm yapıtaşlarının uzayda bulunduğu ve çarpışmalar sonucunda dünyaya ulaşmış olabileceği kanıtlanmış oldu. Nature Communication dergisindeki araştırma yazısına göre bu tür DNA bileşenleri, yıldızlararası toz taneciklerinde oluştuktan sonra meteoritlerle dünyaya gelmiş olabilir. Aslında uzun bir süredir yaşamın önemli yapıtaşlarının sadece ilkel sıvıda oluşmadığından, olasılıkla meteoritler ve kuyrukluyıldızlarla genç dünyaya taşınmış olabileceğinden kuşkulanılıyordu. Nitekim uzay sondalarının ölçüm verileri ve meteorit örneklerinin analizleri, şeker, aminoasit ve bazı DNA bazlarının bu gökcisimlerinin tozunda ve buzunda bulunabileceğini göstermişti. Dünyada bulunan beş DNA ve RNA bazlarından üçü daha önce gökcisimlerinde tespit edilmişti: Molekül yapıları iki halkadan oluşan Adenin ve Guanin pürin bazları ve RNA'da bulunan, tek halkalı pirimidin bazı urasil. Hokkaido Üniversitesi'nde Yasuhiro Oba ve ekibi eksik olan diğer iki pirimidin bazını meteoritlerde saptadılar. Araştırma çerçevesinde üç karbonlu göktaşı olan Murchison, Murray ve Tagish Lake'den alınan örnekler hassas bir ekstraksiyon işleminden geçirildi. Başarıyla sonuçlanan analizler sayesinde sitozin, timin ve urasil de dahil olmak üzere çeşitli pirimidin nükleobazlarının yanı sıra, bu bazların izositozin, imidazol karboksilik asit ve 6 metilurasil gibi yapısal izomerleri de tanımlanabildi. Bununla birlikte bu bazların ve bunların öncülerinin, göktaşı malzemesindeki yoğunluğu son derece düşüktü , yani o kadar düşük ki bunlar bulaşma sonucunda malzemeye girmiş olabilirdi. Bu tür bulaşmayı/kirlenmeyi kanıtlamak için araştırmacılar Murchison meteoridinden alınan örnekleri de analiz ettiler. Beklendiği gibi bu örnekte de bazı DNA bazları ve ilgili moleküller saptandı, ama hepsi değil. Ayrıca bu bileşenlerin bazılarının yapısı göktaşı materyalindekilerden farklı. Bu nedenle araştırmacılar, DNA bazlarının örneklere sadece dünyadaki kirlenmeyle bulaşmış olmasını pek olası görmüyorlar. Sonuçta kalıtımın tüm beş harfi meteorit örneklerinde tespit edildi. Yaşamın bu yapıtaşları buna göre uzay tozu ve meteoritlerle genç dünyaya ulaşmış olabilir. 'Artık günümüzdeki canlılarda bulunun tüm nükleobaz setinin, yaşamın dünyada ortaya çıktığı sırada zaten var olduğunu kanıtlamış olduk' diyor bilim insanları.


Amerika Birleşik Devletleri merkezli roket ve uzay mekiği üreticisi SpaceX şirketinin uzay aracı ile Uluslararası Uzay İstasonu'na gönderilen iki NASA astronotu başarılı şekilde Dünya'ya geri dönüş yaptı. ABD'li astronotlar Doug Hurley ve Bob Behnken, kapsül paraşütleriyle Meksika Körfezi'nde denize iniş yaptı. SpaceX tarafından üretilen "Dragon" mekiğinin parçası olan kapsül, atmosfere girdikten sonra paraşütle Florida eyaletinin Meksika Körfezi kıyısındaki Pensecola kenti açıklarında suya indi. Bu, Amerikalı astronotlarının 45 yıl aradan sonraki ilk suya inişleri olarak kayıtlara geçti. ABD'li uzay aracının son suya inişi 24 Temmuz 1975'te olmuştu. İnişin gerçekleşmesinin ardından aralarında doktorların ve hemşirelerin de bulunduğu 40 kişiden oluşan personel, tekneleriyle birlikte astronotları denizden aldı. Hurley ve Behnken'i tekneye alacak ekip ise koronavirüs salgınına karşı iki hafta süreyle karantinada tutulmuşlardı. SpaceX'in NASA astronotlarını taşıyan "Crew Dragon" uzay aracı, 30 Mayıs'ta Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden roketle fırlatılmıştı. Astronotlar Hurley ve Behnken'i taşıyan Crew Dragon mekiği, 31 Mayıs'ta Uluslararası Uzay İstasyonu'na ulaşmıştı. Bu, NASA'nın Space Shuttle programını 2011'de sonlandırmasından bu yana ABD'den yapılan ilk insanlı uzay seferi oldu. Bu arada 2 aydır Uluslararası Uzay İstasyonu'nda yaşayan astronotlar Behnken ve Hurley, dönüş yolculuğundan önce, geride bıraktıkları meslektaşlarıyla vedalaştıklarını söyledi. İkilinin ayrılmasının ardından Uluslararası Uzay İstasyonu'nda üç astronot kaldı. Behnken ve Hurley, NASA iş birliğiyle özel bir firma tarafından Uzay İstasyonu'na gönderilen ilk astronotlar olmuştu.


ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi , astronotları ve ilk kadını Ay'a götürecek dev roketleri bir araya getirdi. Artemis görevi çerçevesinde 65 metre uzunluğundaki dev ana roket, 54 metrelik iki küçük roketin ortasına yerleştirildi. Florida eyaletindeki Kennedy Uzay Merkezi'nde NASA mühendisleri, fırlatma konfigürasyonunda bulunan üç temel unsuru ilk kez bir araya getirdi. 65 metrelik dev ana roket, Cuma günü iki küçük güçlendirici roketin ortasına indirildi. Artemis görevi kapsamında dev roketler , Orion kapsülünde diğer astronotlarla birlikte ilk kadın astronotu Ay'a götürecek. Ancak bu yıl yapılacak 'Artemis 1' görevinde uzay gemisinde astronot bulunmayacak çünkü mühendisler, insanlı uçuşlardan önce hem roketlerin hem de kapsülün entegre testini gerçekleştirecek. 2022 yılında yapılacak Artemis 2 görevi astronotlu test uçuşu olacak. Artemis 3 ise 2023 yılında astronotları, Ay'a götürecek ve her yıl bu uçuş tekrarlanacak. NASA, 7 Aralık 1972 yılında Apollo görevi kapsamında Ay'a son insanlı uçuşunu gerçekleştirmişti. NASA'nın ikinci Ay görevi, adını Yunan mitolojisinde Apollo'nun ikiz kız kardeşi Artemis'ten aldı. Artemis programı çerçevesinde NASA, Ay'ın yüzeyini daha fazla keşfetmek için ilk kadını Ay'a götürecek.


NASA'nın geçen ay Dart misyonu kapsamında fırlattığı uzay aracı, Dimorphos adlı bir asteroide tam isabetle çarpmıştı. Misyonun amacı büyük ölçekli bir asteroidin Dünya'ya çarpmasını engellemek için yönünün nasıl değiştirilebileceğini tespit etmeyi amaçlıyordu. Kasım 2021'de fırlatılan uzay aracı, yolculuğunu tamamladığında asteroide çarptı ve hızıyla yörüngesini değiştirmeye çalıştı. NASA, dün yaptığı açıklamada bu denemenin başarılı olduğunu duyurdu. Bilim insanları, 160 metre genişliğinde bir yörüngesi olan Dimorphos adlı astroidin yönünün değiştiğini, uzay ve Dünya'da yer alan teleskoplar aracılığıyla yaptıkları ölçümlemeler sayesinde tespit etti. Bir futbol stadyumu büyüklüğünde olan Dimorphos, kendisinden beş kat daha büyük olan Didymos asteroidinin her 11 saat 55 dakikada yörüngesine giriyordu. Yapılan deney sonucu Dimorphos, Didymos'a yaklaştı ve bu süre 11 saat 23 dakikaya indi. Dart'ın misyonunun başarısı, hedefin çok büyük olmaması ve önceden planlanlama yapılması halinde Dünya'ya yönelik tehditlerin savurulabileceğini gösterdi. NASA Başkanı Bill Nelson, Bu görev, evrenin bize fırlatacağı herhangi bir şeye karşı NASA'nın hazır olmaya çalıştığını gösteriyor. NASA, gezegeni savunmakta ciddi açıklamasında bulundu. Bir film senaryosu gibiydi, ancak bu Hollywood değil diyen Nelson, Eğer yarın öbür gün, bir asteroidin Dünya'yı tehdit ettiğini öğrenirsek ve bu Dünya'ya zarar verecek bir büyüklükte olursa, Tanrı'ya şükürler olsun ki bu denemeyi başarıyla gerçekleştirdik dedi. NASA'nın bu misyonu, Netflix'in çok ses getiren Don't Look Up ve 1998 yapımı Armageddon filmlerinin senaryosundaki gibi Dünya'ya tehlike arz edebilecek gök cisimlerine karşı kurumun hazırlandığının da bir kanıtı. Don't Look Up adlı komedi filminde Leonardo DiCaprio ve Jennifer Lawrence'ın canlandırdığı iki astronom, Dünya'yı yok edecek bir kuyruklu yıldızın yaklaşmakta olduğu konusunda insanlığı uyarmak için basının ilgisini çekmeye çalışıyordu, ancak kimse tarafından umursanmıyorlardı. İki astronumun kuyruklu yıldızın yönünün değiştirilmesi için kurguladığı planın hayata geçmesinde sürekli engeller ortaya çıkıyordu. 330 milyon dolarlık proje yedi yılda geliştirildi. NASA'nın Dart programından bilim insanı Dr. Tom Statler ise bir asteroidin davranışının bir diğerinden farklılaşabileceğini vurgulayarak bu deneyden çok fazla sonuç çıkarılmaması uyarısında bulundu. Deneme Dünya'dan 11 milyon kilometre uzaklıktaki Dimorphos asteroidi üzerinde yapıldı. Dart'ın navigasyon sistemi Dart, yolculuğunun son 50 dakikasında küçük astroit Dimorphos'u, büyük astreoit Didymos'tan ayırt edebildi. NASA, Dimorphos'un Dünya için herhangi bir tehlike oluşturmadığını ve bu denemenin de asteroidi Dünya'ya doğru yönlendirmeyeceğini belirtmişti. Dart'ın üzerindeki kamera, 160 metre genişliğindeki Dimorphos'a çarptığı ana kadar her saniye bir fotoğraf yolladı. Fotoğraflar çarpma anında uzay aracının da yok olmasıyla kesildi. Uzmanlar gökyüzü araştırmaları ve istatistiksel analizler sayesinde Dünya'ya çarpması durumunda tüm yaşamı yok edebilecek asteroidlerin yüzde 95'inin tespit edildiğini ve bunların herhangi bir tehlike oluşturmadığını söylüyor. Ancak insanlık üzerinde çok büyük etkileri olabilecek ve henüz tespit edilmemiş daha küçük asteroidler olabilir. Dimorphos gibi bir asteroidin Dünya'ya çarpması durumunda 1 kilometre çapında ve yüzlerce metre derinliğinde bir krater oluşabilir ve bunun etkisi oldukça büyük olur. Bundan dört yıl sonra Avrupa Uzay Ajansı'na ait üç uzay aracı, Hera adlı bir misyonla Didymos ve Dimorphos adlı asteroitlerde takip çalışmaları gerçekleştirecek.


Türünün ilk örneği yeni bir göreve başladı. Araç, metal açısından zengin bir asteroiti keşfedecek. Adını16 Psyche asteroitinden alan uzay aracı Psyche, Mars ve Jüpiter arasındaki ana asteroit kuşağına ulaşacak ve 16 Psyche ile buluşmak için spiral bir güzergah izleyecek ve 2 milyar milden fazla yol kat edecek. Asteroit Psyche, 1852'de İtalyan gökbilimci Annibale de Gasparis tarafından keşfedildi ve adını Yunan ruh tanrıçasından alıyor. Bilim insanları, Dünya'dan yapılan gözlemlere dayanarak asteroit hacminin %30 ila 60'ının açıkta kalan nikel-demir çekirdekten oluştuğunu düşünüyor. Güneş sistemimizin ilk oluşumu sırasında var olan eski bir gezegen gövdesinin kalıntı çekirdeği olduğuna inanılıyor ve kendi gezegenimizin çoğunlukla gizemli çekirdeğine benzetiliyor. NASA program bilimcisi Sarah Noble, "Bu, bir gezegenin başka hiçbir şekilde araştıramayacağımız bu tür temel yapı taşı hakkında bilgi edinmek için Güneş sisteminin bize sunduğu gerçekten harika bir fırsat" dedi. Uzay aracının asteroite ulaşması yaklaşık 6 yıl sürecek ve 26 ay boyunca uzay kayasının etrafında dönecek. Görevin toplam maliyetinin, fırlatma maliyeti hariç, 850 milyon dolar olduğu tahmin ediliyor. Psyche misyonunun baş araştırmacısı ve Arizona Eyalet Üniversitesi'nden profesör Lindy T. Elkins-Tanton, bu keşfin, bilim insanlarının gezegenlerin, özellikle de Dünya'nın nasıl oluştuğunu anlamalarına yardımcı olacağını söyledi. Dünya'yı, gezegen oluşumundan kaynaklanan bir pasta gibi düşünün, dolayısıyla tüm malzemeler karıştırıldı, ısıtıldı ve sahip olduğumuz bu çok katmanlı gezegen haline getirildi, ancak ana unsurlardan biriyle, çekirdeğin metal bileşenleniyle hiç tanışmadık dedi Elkins-Tanton. Pek çok karasal gezegen, metalik çekirdekler de dahil olmak üzere, Dünya ile benzer nitelikleri paylaşıyor. Ancak Dünya'nın çekirdeği yüzeyin yaklaşık 2.800 mil altında, bu da onu şu anda matkaplar ve bilimsel aletlerle fiziksel olarak çalışmak için aşılmaz derinliklere ve baskılara sokuyor. Bu, Psyche asteroitinin bilim insanlarına, çekirdeğine tünel açmaya gerek kalmadan bir gezegenin merkezine girme konusunda nadir bir fırsat sunduğu anlamına geliyor; bu, alandaki uzmanlar tarafından son derece nadir görülen bir başarıdır. Weiss ayrıca bu görevin bilim insanlarının, demir asteroitlerini daha iyi anlamalarına yardımcı olacağını, çünkü onları uzaktan inceleyerek veya Dünya'ya düşen birkaç demir meteor parçası aracılığıyla onlar hakkında çok az şey bildiklerini söyledi.


Uzay boş ya da sessiz değildir. Teknik açıdan uzay boşluğu diye anılsa da, manyetik ve elektrik alanlar tarafından yönetilen, enerji yüklü parçacıklar içerir. Parçacıklar, manyetik alanlarla kaplı bölgelerde, plazma dalgaları olarak bilinen çeşitli elektromanyetik dalgaların hareketi ile sürekli olarak ileri ve geri atılır. Bu plazma dalgaları, uzayda ritmik bir kakofoni yaratır. Tıpkı okyanustaki dalgalar ya da atmosferdeki fırtınalar gibi, elektrik ve manyetik alan bozuklukları da uzayda dalgalanmaya neden olabilir. Bu dalgalar, iyon ve elektron kümelerinin ivmeli hızlarla hareket etmesine neden olur. Bu etkileşim, Dünya'nın yaklaşan ve uzaklaşan yüksek enerjili parçacık dengesini kontrol altında tutar. Dünyamızın yakın çevresini şekillendiren temel bir tür plazma dalgası da Whistler-mode dalgalardır. Bu dalgalar, içerdikleri plazmaya bağlı olarak farklı sesler oluşturur. Örneğin, dünyanın etrafında plazma küresi adı verilen bölge, yoğun şekilde soğuk plazma içerir. Bu bölgeye ilerleyen dalgalar, bölgenin dışarıdaki dalgalardan çok daha farklı bir sese sahiptir. Farklı Whistler-mode dalgaları farklı seslere ama aynı elektromanyetik özelliklerle sahiptir ve aynı şekilde hareket ederler. Yıldırım düştüğünde, elektriksel boşalma Whistler-mode plazma dalgalarını tetikleyebilir. Bazı dalgalar atmosferin ötesine kaçar. Çünkü Dünya'nın Kuzey ve Güney kutupları arasındaki manyetik alanından faydalanarak, bu alan boyunca çarpışan arabalar gibi geri sekmeyi amaçlarlar. Yıldırım, belli bir frekans aralığında olduğu ve daha yüksek frekanslı dalgalar daha hızlı ilerlediği için, dalga sanki düşüyormuş gibi bir ses üretir ve Whistler adını buradan alır. Plazmanın daha ılık olduğu Plazma küresinin ötesinde, Whistler-mode dalgalar, gürültülü bir kuş sürüsü gibi bir ses üretir. Bu dalga türü koro olarak adlandırılır ve elektronlar Dünya'da o sırada gece karanlığında olan bölgeye itildiğinde oluşur. Bu düşük enerjili elektronlar plazmaya çarptığında, plazmadaki parçacıklarla etkileşime girer, bu parçacıklara enerjilerini verir ve kendilerine özgü yükselen bir ses tonu oluştururlar. Plazma küresinde ilerleyen Whistler-mode dalgalara electromagnetic hiss adı verilir ve sesi radyo paraziti gibidir. Bazı bilim insanları, tıslamanın yıldırım nedeniyle de oluşabileceğini düşünüyor, ancak bazıları da bunun plazma küresine sızan koro dalgalarından kaynaklanabileceğini söylüyor. Koro ve hiss dalgaları, Van Allen radyasyon kuşakları da dahil olmak üzere, Dünyanın çevresini şekillendiren etkenlerden. NASA bilim insanları, Van Allen Sondaları görevinin yardımıyla, uydulara ya da telekomünikasyon sinyallerine zarar verebilecek hava koşulları tahminlerini iyileştirmek için plazma dalgalarını anlamaya çalışıyor. Bu çalışmanın bir parçası olarak da, bilim insanları farklı plazma dalgaları tarafından üretilen ürkütücü sesleri kaydetti. NASA'nın Van Allen Sondası uzay araçları, Dünya'yı çevreleyen elektrik ve manyetik dalgaları ölçmek için, EMFISIS denen bir alet kullanıyor. Uzay aracı bir dalga ile karşılaştığında, sensörler elektrik ve manyetik alanların frekansındaki değişiklikleri kaydediyor. Bilim insanları bu frekansları insanların da duyabileceği bir aralığa kaydırıyor ve böylece biz de dinleyebiliyoruz. Dalgaların ve parçacıkların nasıl etkileşime girdiğini anlayan bilim insanları, elektronların radyasyon kuşaklarından çıkarken nasıl hızlandığını ve kaybolduğunu da öğrenebilir. Böylece uzaydaki uydularımızı ve iletişim sinyallerini korumaya yardımcı olabilirler.


NASA, Jüpiter'in en büyük uydusu olan ve 1610'da Galileo Galilei tarafından keşfedilen Ganymede'in, uzay aracı Juno tarafından yakın mesafeden çekilen ilk fotoğraflarını yayınladı. Amerikan Uzay ve Havacılık Ajansı'ndan yapılan açıklamada, uzay aracı Juno'nun 20 yıldan uzun bir süredir Jüpiter'in en büyük uydusu Ganymede'e diğer araçlardan daha yakın uçtuğu ve uydunun 'çarpıcı' görüntülerini yakaladığı ifade edildi. Juno'nun, Ganymede'in yanından geçişinden Dünya'ya gönderilen 2 fotoğraftan birinin aracın JunoCam görüntüleyicisinden, diğerinin de Stellar Reference Unit star kamerasından alındığı belirtildi. Açıklamada fotoğrafların, açıkça belirgin karanlık ve aydınlık arazi, muhtemelen tektonik fay hatlarıyla bağlantılı uzun yapısal özellikler ve kraterler de dahil olmak üzere yüzeyi olağanüstü ayrıntılarla gösterdiğine yer verildi. JunoCam tarafından yakalanan fotoğrafta uydunun neredeyse bir yanının tamamının ve SRU tarafından yakalanan siyah-beyaz fotoğrafta ise Ganymede'in karanlık tarafının yer aldığı belirtildi. ABD'nin Teksas eyaletindeki San Antonio şehrinde bulunan Southwest Araştırma Enstitüsü'nden Juno Baş Araştırmacısı Scott Bolton Bu, bir nesilde herhangi bir uzay aracının bu devasa uyduya geldiği en yakın nokta. Herhangi bir bilimsel sonuç çıkarmadan önce acele etmeyeceğiz, ancak o zamana kadar bu göksel harikayı hayretle izleyebiliriz. NASA'nın sitesinde yer alan bilgiye göre Ganymede, 7 ocak 1610'da Galileo Galilei tarafından keşfedildi. Simon Marius'un da muhtemelen Galileo ile aynı zamanda bağımsız bir keşif yaptığı ancak keşfini ilk yayınlayanın Galileo olduğu ifade edildi. Ganymede'in, adını Zeus tarafından antik Yunan tanrıları için saki yapan bir çocuktan aldığı belirtildi.


NASA, 2020 QG isimindeki göktaşının, Dünya'ya en yakın mesafeden geçen göktaşı oldu. Göktaşının saniyede yaklaşık 8 mil (saniyede 12,3 kilometre) ortalamanın biraz altında hızla ilerlediğini söyleyen Chodas, 2020 QG'nin ilk olarak Zwicky Geçici Tesis tarafından çekilen geniş alan kamera görüntüsünde sadece uzun bir çizgi olarak kaydedildiğini belirtti. Görüntü, asteroid Dünya'dan uzaklaşırken en yakın yaklaşma noktasından altı saat sonra çekildi. Ulusal Bilim Vakfı ve NASA tarafından finanse edilen bir gökyüzü tarama araştırma teleskobu olan Zwicky Geçici Tesisi, Caltech'in San Diego County'deki Palomar Gözlemevi'nde bulunuyor. NASA tarafından yapılan açıklamanın devamında, 2020 QG, bilinen en yakın etkisiz asteroid olarak kitaplara geçebilir. Küçük asteroitlerin çoğu her yıl gezegenimizi etkiliyor, ancak Dünya'yı etkilemeden birkaç saat önce uzayda gerçekte sadece birkaçı tespit edilebiliyor. Ortalama olarak, 2020 QG boyutundaki bir asteroid, yılda sadece birkaç kez Dünya'nın yakınından geçebilir.


18 Şubat'ta Mars'a iniş yapan ABD Havacılık ve Uzay Ajansının keşif aracı Perseverance, Kızıl Gezegen'de yaşam belirtileri aramaya devam ediyor. Uzay aracı, o günden beri, iniş yaptığı Jezero Krateri'nden görüntüler yollamaya devam ediyor. 4 Mart Perşembe günü ilk sürüşünü yapan araç, şimdiye kadar toplamda 70 metre sürüş gerçekleştirdi. NASA, aracın 70 metrelik sürüşünü, Mars'tan yeni bir fotoğrafla birlikte paylaştı. Perseverance, ABD'nin Florida'daki Cape Canaveral Uzay İstasyonu'ndan fırlatıldıktan sonra yaklaşık 7 aylık ve 470 milyon kilometrelik yolculuğun ardından 18 Şubat'ta Mars'a inmişti. Uzay aracı, o günden beri, iniş yaptığı Jezero Krateri'nden görüntüler gönderiyor. Jezero, Kızıl Gezegen'in ekvator çizgisinin biraz kuzeyinde bulunan ve çarpma etkisiyle oluşmuş 49 km çapında bir krater. Araç, Mars'ta kalışı süresince, gezegenin jeolojik yapısını, geçmişte ikliminin nasıl olduğununu inceleyecek, kaya örnekleri toplayacak ve geçmiş yaşam izlerini araştıracak. Üzerindeki ekipman sayesinde mikroskobik görüntü elde edebilen Perseverance'ın elde ettiği veriler Dünya'ya gönderilerek değerlendiriliyor.


Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesi NASA, Nisan ayı başında Mars'ın üzerinde ilk kez helikopter uçuracağını duyurdu. Ingenuity adlı minik helikopter, 18 Şubat'ta Jazero Krater'e inen Perseverance uzay aracıyla Mars'a taşınmıştı. NASA, 1903'te ilk motorlu uçağı uçuran Amerikalı havacılar Orville ve Wilbur Wright'a gönderme yaparak çift motorlu 1,8 kilogram ağırlığındaki helikopterin uçuş denemesinin "bir Wright Kardeşler anı" olacağını belirtti. Kurum, bu bağlantıya vurgu yapmak için Ingenuity'nin gövdesine Wright Kardeşler'in uçağının kanadından alınan pul büyüklüğünde bir kumaş parçasının yapıştırıldığını açıkladı. Halihazırda helikopter, Perseverance'ın gövdesine iliştirilmiş durumda. Hafta sonunda kılıfı çıkarılan helikopter, önümüzdeki günlerde yere indirilecek. NASA uzmanları Jazero'da. "hava sahası" adını verdikleri 10x10 metre büyüklüğünde bir alan belirledi. Bu alan, 90 metre uzunluğundaki "uçuş bölgesinin" bir ucunda yer alıyor. Ingenuity'nin bu bölge içinde beş sorti denemesi yapması hedefleniyor. Perseverance bu uçuş denemelerini kamerasıyla kaydetmeye çalışacak. NASA'da görevli mühendislerden Farah Alibay, "Ingenuity'yi havadaki görüntüsünü yakalamak için elimizden geleni yapacağız. Fotoğraf çekeceğiz. Video çekmeyi de umuyoruz" dedi. Ancak Alibay bunun kolay olmayacağı uyarında bulundu. Bunun nedeni, Perseverance ve helikopterin birbirlerinden bağımsız olarak çalışması ve ayrı saatler taşıması. Perseverance'ın uçuş anını yakalayabilmesi için saatlerinin senkronize olması gerekiyor. Ingenuity, Mars'ın ince atmosferinde kalkış yapabilmesi için son derece hafif olacak şekilde tasarlandı. Helikopterin dört karbon-fiber pervane yaprağı bulunuyor. Bunlar dakikada 2.400 devirle aksi yönde dönen birer metre uzunluğundaki iki rotorda yer alıyor. NASA, bu rotor hızının yolcu helikopterlerindeki hızdan kat kat yüksek olduğunu söylüyor. İlk uçuş denemesinde helikopterin yerden üç metre yükselmesi ve 30 saniye uçtuktan sonra inmesi planlanıyor. Daha sonraki denemelerin daha karmaşık olması hedefleniyor. NASA, Dragonfly adını verdiği bir projeyle 2030'larda Satürn'ün uydusu Titan'ın üzerinde döner kanatlı uçak uçurmayı hedefliyor. Başka bir gezegende ilk hava aracını 1980'lerde Vega balonlarıyla Sovyetler uçurmuştu.


ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi NASA, Güneş hakkında bilgi edinmek ve uzayda meydana gelen Dünya'yı etkileyebilecek olayları analiz etmeyi planlayan araştırma görevi Spacewatch konseptine yatırım yapma kararı aldı. Spacewatch konseptinin görevleri arasında, Dünya'nın çevresinde yaşanan olayları incelemek ve Güneş'in atmosferle görülmemiş kutup noktalarının analiz edilmesi bulunuyor. NASA, araştırmanın önemi hakkında yaptığı açıklamada, Böyle bir bilgi bizlere uzaydaki hava durumunun, gezegenler arası yolculuk eden astronotların sağlığı ve yörüngede bulunan uydular üzerindeki etkisini öğrenmemizi sağlayacak dedi. - Storm, Dünya'nın içinden ve yanından geçen enerjinin akışını araştıran görev dalı, - HelioSwarm, Güneş'ten değişen miktarlarda yayılan partiküllerin akışını araştıran görev dalı, - Muse, Güneşin atmosferinde gerçekleşen olayları benzeri görülmemiş bir hassasiyetle görüntülemeye çalışan görev dalı, - Arcs, detaylı olarak Dünya'nın uzaydaki hava durumu tarafından tetiklenen aurasını araştıran görev dalı, - Solaris, Güneşin görülmemiş kutup noktalarını fotoğraflayıp geri dönüş sağlaması beklenen görev dalı. Konseptin görev önerilerinin her birinden elde edilen önemli bilimsel gelişmeler ve Spacewatch'ın günümüz teknolojisinin sunduğu imkanlar çerçevesinde sorun olmadan üretilebilmesi ve faaliyete geçirilebilmesi nedeniyle söz konusu beş görev önerisinin seçildiği aktarıldı. Dokuz ay boyunca eş zamanlı sürdürülecek olan çalışmaların her biri 1.25 milyon dolar değerinde. Bu sürenin sonunda NASA yapılan çalışmaları değerlendirecek ve görev önerilerinden 2 tanesini faaliyete geçirecek.


Gök bilimciler uzayın derinliklerinde bir kara delikten geldiği belirlenen ve bugüne kadar gözlemlenenlerin 5 katı büyüklüğünde kozmik bir patlamanın izini tespit ettiklerini açıkladı. Bilim insanları patlamanın Dünya'ya 390 milyon ışık yılı uzaklığında yaşandığını belirtti. NASA'nın Chandra X-Ray Gözlemevi, binlerce gezegenden oluşan Ophiuchus Galaksi Kümesi'nden yaşandığını düşündükleri patlamanın çevresinde 15 Samanyolu Galaksisi kadar bir alanı etkilediğini duyurdu. Patlamanın izinin, Avustralya'da Murchison ve Hindistan'da Dev Metredalga Radyo Teleskoplarının verileriyle doğrulandığı kaydedildi. NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi yetkilisi Maxim Markevitch patlamayla ilgili olarak, "Elde edilen radyo verileri X-ray ışınlarıyla birebir uyuşuyor. Bu, eşi benzeri görülmemiş büyük bir patlama" dedi. Araştırma ekibinin lideri Simona Giacintucci, bunu, 1980'de ABD'deki St Helens yanardağında meydana gelen patlamanın astronomik örneği olarak nitelendirdi. St Helens'deki patlamada dağın etrafındaki ormanlar haritadan silinmiş, gökyüzü kül ve tozla kaplanmış, çevrede çok büyük ekolojik yıkım meydana gelmişti. Uzayda bulunan gizemli kara delikler sadece maddeleri içerisine çekmiyor. Bu alanlarda yaşanan patlamalar uzay boşluğuna enerji ve madde hüzmeleri de saçabiliyor.


ABD Havacılık ve Uzay Ajansı , Perseverance görevi kapsamında geçtiğimiz hafta Mars'ta minyatür bir helikopter uçurmayı planlıyordu. Teknik sorunlar nedeniyle ertelenen denemede, küçük helikopter Ingenuity'nin bugün uçuruldu. ABD Uzay ve Havacılık Dairesi , Mars'ta uçurulan helikopterin uçuşunu başarıyla gerçekleştirdiğini açıkladı. 1,8 kilogram ağırlığındaki Ingenuity adlı helikopterin 3 metre yüksekliğe yükseltilerek 30 saniye boyunca uçurulacağı bildirilmişti. Uçuş Türkiye saatine göre 10.30'da gerçekleşirken uçuşun başarılı geçip geçmediğine dair verilerin denemenin gerçekleşmesinin üzerinden yaklaşık 3 saat sonra NASA'ya ulaşmasının beklendiği açıklanmıştı. Test uçuşunun, dünyadan 173 milyon mil uzakta, Jezero Krateri adlı geniş bir Mars havzasının zemininde gerçe3kleştiği bildirilirken Ingenuity proje yöneticisi MiMi Aung, "Ekibimizin beklediği an neredeyse geldi" demişti.


ABD Havacılık ve Uzay Ajansı NASA'dan yapılan açıklamada, Güneş'in dinamiklerini, Güneş-Dünya bağlantısını ve sürekli değişen uzay ortamını anlamaya yardımcı olmasına yönelik MUSE ve HelioSwarm olarak adlandırılan iki yeni Güneş görevi seçtiğini duyurdu. Bu görevlerin, evren hakkında daha derin bilgiler sağlayacağı ve astronotları, uyduları ve GPS gibi iletişim sinyallerini korumaya yardımcı olacak kritik bilgiler sunacağı ifade edildi. MUSE görevinin, bilim insanlarının Güneş'in koronasının ısınmasını sağlayan güçleri ve uzay havasının temelindeki en dıştaki bölgedeki patlamaları anlamalarına yardımcı olacağı belirtildi. Görevin birincil amacının püskürtüler ve taçküre kütle atımı gibi 'koronal ısınma' ve 'kararsızlığın' nedenlerini araştırmak ve koronanın temel plazma özellikleri hakkında fikir edinmek olduğu açıklandı. HelioSwarm görevinin ise 'güneş rüzgarı türbülansı' olarak bilinen güneş rüzgarının hareketleri ve manyetik alandaki dalgalanmaların ilk çok ölçekli uzay içi ölçümlerini yakalayacağı ifade edildi. HelioSwarm'ın bir merkez uzay aracı ve merkez uzay aracından ve birbirlerinden uzaklık olarak farklılık gösteren sekiz eş yörüngeli küçük uydudan oluştuğu belirtildi.


Dünya'ya çarpacak bir rotada ilerleyen bir asteroide karşı ne yapılabilir? Bu soruya cevap arayan ABD Uzay Ajansı'nın bir göktaşını yörüngesinden çıkarmaya yönelik çarpışma denemesinde kullanılacak uzay aracı geçtiğimiz günlerde fırlatıldı. NASA'nın Çift Asteroid Yön Değiştirme Testi , bir asteroidi rotasından çıkarmaya yönelik bir yöntemin tam ölçekli olarak ilk kez deneneceği bir gezegen savunma testi olacak. DART görevinde fırlatılan uzay aracının, hedef asteroide otonom olarak gidip saniyede 6 kilometre hızla çarpması planlanıyor. Denemedeki hedef, Dünya için tehdit oluşturmayan, 160 metre çapındaki Dimorfos göktaşı olacak. Başka bir göktaşının yörüngesinde ilerleyen Dimorfos'un çarpışma sonrası rotasında herhangi bir değişim olup olmadığı dünyadaki gözlemevlerinden takip edilecek. DART görevinin, yeni teknolojilerin eşzamanlı olarak test edileceği, modelleme ve tahmin yeteneklerimizi geliştirmek için önemli veriler sağlayacak ve Dünya için tehdit oluşturabilecek bir asteroide karşı hazırlıklı olmamıza katkı sunacak bir uzay görevi olacağı ifade ediliyor.


ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Ajansı'nın ilk siyahi kadın matematikçilerinden ve NASA'nın Uçuş Araştırmalı Bölümü'nde görev alan ilk kadın matematikçi Katherine Johnson 101 yaşında vefat etti. 1958'de NASA adını alacak olan ABD Ulusal Havacılık Danışma Komitesi'nde uçak geliştirme programları kapsamında çalışmalarına başlayan Johnson, 1961'de ilk kez bir Amerikalıyı uzaya taşıyan Mercury-Redstone 3 Görevi'nde yörünge analizlerine katkılarda bulunmuştu. 1962'de ilk kez bir ABD'li astronotun yörüngeye yerleştirildiği Mercury-Atlas 6 Görevi'nde bilgisayar hesaplamalarını kontrolündeki hızı nedeniyle çalışma arkadaşlarınca insan bilgisayar olarak anılmaya başlayan Johnson, 1986'ya kadar NASA'daki görevine devam etti ve emekliliğini öğrencileri bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik alanlarına yönelmeye teşvik etmekle geçirdi. Bir röportajında, uzay araştırmalarına yaptığı en önemli katkının Apollo Ay Görevleri'nde yerine getirdiği görevler olduğunu düşündüğünü belirten Johnson'ın vefatının ardından NASA, "Bugün Katherine Johnson'ın 101 yıllık yaşamını kutluyor, ırksal ve toplumsal engelleri aşan büyük mirası önünde saygıyla eğiliyoruz." açıklamasında bulundu.


ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi'nin 16 Kasım'da Ay'a dönüş projesi olarak bilinen "Artemis" misyonuyla fırlattığı Orion kapsülünün, Ay'ın arka yüzünde yörüngeye ulaştığı belirtildi. NASA'dan yapılan açıklamada, Orion'un,128 kilometre ile Ay'ın yörüngesinde yüzeye en yakın konumuna geldiğini duyurdu. Yakınlaşma, dünyadan 375 bin kilometre uzaklıkta, Ay'ın arka yüzünde meydana geldiği için Teksas'ın Houston şehrinde bulunan uçuş kontrol merkezi ile yarım saatlik iletişim kesintisi yaşandığı ifade edildi. NASA'nın 50 yıl önceki Apollo programından bu yana ilk kez bir uzaya aracının Ay'ı ziyaret ettiğine dikkat çekilerek, içinde 3 adet deneme mankeni ile söz konusu test uçuşunun büyük bir kilometre taşını temsil ettiği kaydedildi. Her şeyin yolunda gitmesi durumunda, astronotlar için tasarlanan Orion kapsülü uzay aracının, gelecek hafta dünyadan yaklaşık 433 bin kilometre uzaklığa ulaşarak NASA'nın mesafe rekorunu kıracağı bildiriliyor. Orion kapsülünün Ay'ın yörüngesinde yaklaşık bir hafta kalması ve daha sonra Dünya'ya dönüş yoluna girerek 11 Aralık'ta Pasifik Okyanusu'na inmesi planlanıyor.


Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesi'nin Osirix-Rex aracı, numune toplamak üzere Bennu asteroidine temas etmeyi başardı. Dünyadan 330 milyon km uzakta bulunan uzay aracından gelen sinyaller, aracın 500 metre genişliğindeki gökcismine planlandığı gibi birkaç saniyelik bir iniş yapabildiğini doğruladı. Ancak aracın bu kısa sürede asteroit yüzeyinden numune toplayıp toplayamadığı henüz bilinmiyor. Amaç yüzeyden en az 60 gr numune toplamaktı. Bennu çok ilkel bir gökcismi. Bilim insanları bu nedenle asteoridin yüzeyindeki kum ve toz parçacıklarının, Güneş ve gezegenlerin 4 buçuk milyar yıl önceki oluşumunun kimyasına dair çok ilgi çekici ipuçları verebileceğini belirtiliyor. NASA'dan Thomas Zurbuchen "Bu, görevin dönüm noktasıydı. Şimdi, birkaç gün içinde, yıllardır beklediğimiz örneklerden ne kadar toplayabildiğimizi öğrenebileceğiz" dedi. Aracın topladığı varsayılan numunelerin Dünya'ya ulaşması ise 2023 yılını bulacak. Eğer bu ilk inişte numune toplanamadıysa, bilim insanları Osiris-Rex'i bir kez daha asteroit üzerine indirmeyi deneyecek. Amerikalı Lockheed Martin şirketinin ürettiği Osirix-Rex 8 Eylül 2016'da uzaya fırlatılmış ve 3 Aralık 2018'de Bennu'nun yakınına ulaşmıştı. O tarihten bu yana bilim insanları aracın Bennu'da inebileceği uygun bir yer bulabilmek için ter döküyordu. Sonunda aracın gökcisminin kuzeyinde Nightingale olarak adlandırılan yaklaşık 8 metre genişliğindeki bölgeye inmesi kararlaştırıldı. Aracın bölgeye inişi 4 buçuk saat sürdü. Osiris-Rex sensörleri kontrol merkezine, görevin tüm aşamalarının başarıyla tamamlandığı bilgisini geçti. Ancak kontrol merkezinin bu birkaç saniyede Bennu'nun yüzeyinden neler toplandığını anlayabilmesi birkaç gün alacak. Londra'daki doğal Tarih Müzesi'nden Sara Russell "Bennu gibi asteroitler Güneş Sistemi'nin çok, çok erken dönemlerinde oluşmuştur. Bu cisimler basit anlatımla gezegenlerin yapı taşları yani bize Güneş ve gezegenlerin oluşumunu açıklayabilecek zaman kapsülleridir. Bennu oluşum sürecinde neler yaşandığını anlayabilmemizde bize gerçekten yardımcı olabilir" dedi.