Fizikçiler, jet lag denilen ve saat dilimi farkından dolayı meydana gelen bedensel ritim bozukluğundan, özellikle doğu yönünde uçtuklarında uzun süre kurtulamadıklarından yakınanlara bir cevabı var: Yeni bir matematiksel model, doğuya uçtuğunuzda neden daha ağır bir jet lag geçirdiğinizi açıklamada yardımcı oluyor. Chaos isimli dergide yayımlanan araştırmaya göre bu model, insan beynindeki bazı hücrelerin saat dilimlerinin geçilmesine verdiği tepkileri ele alıyor. Maryland Üniversitesi'nden fizikçi Michelle Girvan'a göre "nöronal osilatör hücreleri" adı verilen bu hücreler, birbirleriyle senkronize hale gelerek ve dış etkenlerle bağlantı kurarak insanların biyolojik saatini düzenliyor. Ancak bu hücrelerin işleyişi tam olarak 24 saat değil, 24 buçuk saat kadar sürdüğünden insanların saat dilimlerine göre batıya uçarak kendi yaşadıkları günün süresini uzatmaları, doğuya uçarak günlerini kısaltmalarından daha kolay oluyor. Araştırmacıların, bu hücrelerin işleyişi ile jet lag modelini birleştirdiğini belirten Girvan, geçilen bütün saat dilimleri için jet lag'den kurtulma süresinin sabit olmadığını da ekledi. Bir insanın yeni bir saat dilimine uyum sağlayabilmesi için geçen süreyi yalnızca kaç saat dilimi geçildiği değil, seyahat edilen yön de etkiliyor. Araştırmacılar, batı yönünde seyahat eden bir kişinin 3 saat dilimi geçmesi durumunda jet lag'den yaklaşık 4 günde kurtulabileceğini, bu sayının 6 saat dilimi geçildiğinde 6 gün, 9 saat dilimi geçildiğinde ise 8 gün kadar süreceğini belirtti. Ancak doğu yönünde seyahat edildiğinde durum aynı değil. Araştırmacılara göre doğuya seyahat eden bir kişi 3 saat dilimi geçtiğinde jet lag'den yaklaşık 4 günde kurtulabilirken 6 saat dilimi geçtiğinde bu süre 8 güne, 9 saat dilimi geçildiğinde ise yaklaşık 12 güne çıkıyor. Bir kişi 12 saat dilimi geçtiğinde ise jet lag'den kurtulma süresi doğu veya batı fark etmeksizin 9 gün civarı sürüyor. Girvan, herkesin günlük ritminin 24 buçuk saat olmadığına da dikkat çekiyor. İnsanların jet lag'den kurtulma süresi, güneş ışığı gibi dış etkenlere nasıl tepki verdiklerine de bağlı. Araştırmacılar, oluşturdukları bu yeni modelin gelecekte jet lag'i tamamen yenmede faydalı olabileceğini umuyor. Seyahat etmeden önce plan yapmanız da elbette jet lag'e karşı faydalı olabilir. Örneğin 6 saat dilimi geçeceğiniz bir seyahat yapacaksanız birkaç gün önceden saatinizi birkaç saat ileri almaya başlamanızı öneren Girvan, yeni bir saat dilimine vardığınızda bu saat diliminin dış etkenlerine maruz kalmanız gerektiğini de belirtiyor. Yani eğer yeni vardığınız saat diliminde hala güneş batmamışsa güneş ışığına çıkmanız, akşam olmuşsa akıllı telefonlarınızın veya bilgisayarlarınızın ışığı da dahil bütün yapay ışıklardan uzak durmanız gerekiyor. Böylelikle biyolojik saatinizin yeni saat dilimine uyum sağlamasına yardımcı olabilirsiniz.


Bir grup Çinli araştırmacı, özellikle domateste ve diğer kırmızı meyvelerde bulunan bir pigment olan likopeni, perovskit bazlı güneş hücrelerine ekleyerek verimliliklerini ve dayanıklılıklarını artırma fikrine ulaştı. Bu sayede güneş hücrelerinin, çevreye daha da duyarlı hale gelebileceği düşünülmekte. Günümüzde kullanılan fotovoltaik hücreler, genelde silikon bazlı yarıiletkenlerle üretiliyor. Prensipte, hücre, elektronları ve elektron boşluklarını, malzemenin karşı tarafında doğru hareket etmeye zorlar. Bunun için de sırasıyla P ve N katkılı iki kat yarıiletken kullanılıyor, buna PN eklemi deniyor. Ancak birkaç yıl önce çok umut verici, yeni nesil güneş hücreleri geliştirildi. Çoğunlukla hibrit bir organik ve inorganik malzemeden oluşan perovskit güneş pilleri bunlar. Tamamen inorganik olan metil amonyum kurşun ve sezyum kurşun halojenürler gibi perovstik malzemelerin üretimi ucuz ve kolaydır. Ayrıca verimlilikleri son yıllarda istikrarlı bir şekilde artarak, PN bağlantılı silikon güneş pillerini de geride bıraktı. Bununla birlikte perovstik hücrelerinin, ışığın etkisiyle hızla ayrıştığı da kısa sürede anlaşıldı. Sonuçta bu hücreler güneşin altında kaldıklarında, performansları birkaç dakika sonra düşer. Dahası neme ve sıcaklığa karşı da duyarlılar ve yapıları da genel olarak istikrarsızdır. Bu istikrarsızlık temel olarak iki faktörden kaynaklanmaktadır. İlk olarak, perovskit tek kristalli bir malzeme değildir: bir araya getirilmiş birkaç taneden oluşuyor. Taneler arasındaki arayüz kimyasal kusurlara yol açtığı için mümkün olduğunca ince taneler kullanılır. Ayrıca ışık radyasyonu tarafından oluşturulan elektronların bir kısmı atomik kafeste tutulur: aktif olmayan bu ışık radyasyonu elektrotlarda birikir ve diğer elektronların geçişini engeller. Bu da performansın düşmesine yol açar. Kurşun veya kalay gibi toksik maddeler kullandıkları için, kısa ömürlü perovskit hücrelerinin üretimi söz konusu olmasa da düşük maliyetleri ve verimlilikleri nedeniyle ticari açıdan caziptir. Bilim insanları bu yüzden, verimliliğin zamanla düşmemesi için dayanıklılığı artırmanın yolunu arıyorlar. Jilin Üniversitesi araştırmacıları bu konuda doğadan esinlenmişler. Güçlü bir antioksidan olan likopen bazı kırmızı meyvelerde, özellikle de pişmiş domateste ve karpuz, papaya veya pembe greyfurta bulunur. Bilindiği gibi bu pigment, cildi güneşin zararlı UV ışınlarından korumaktadır. Likopen UV ışınının ürettiği serbest radikallere bağlanarak, cilt dokusunu hücre hasarından korur. Araştırmacılar buradan yola çıkarak likopenin UV radyasyonuna ve havadaki oksijene maruz kalan perovskit güneş pillerinde de aynı şekilde hareket ederek, bozulmalarını yavaşlatabileceği fikrine ulaşmışlar. Sonuçlar likopenin tane sınırlarını pasifleştirebileceğini, şeffaflığını iyileştirebileceğini ve hatta elektrik akışını iyileştiren elektron tuzaklarının yoğunluğunu azaltabileceğini gösteriyor. Bu şekilde modifiye edilmiş güneş pilleri daha dayanıklı hale gelmekle kalmayıp, aynı zamanda daha verimli hale gelmiş. Araştırmacılar enerji dönüşüm verimliliğinde % 20,57'den, %23,62'ye yükselen belirgin bir iyileşme kaydetmişler. Ayrıca, likopen, UV ışınının yarattığı serbest radikalleri de temizleyebilir. Cihaz öte yandan gelişmiş hidrofobik ve antioksidan özellikler, 960 saatte yüzde 91,2 yüksek oksijen dirençliği, 3500 saatte yüzde 92,4 ortalama verimle gelişmiş UV direnci ve uzun vadede dayanıklılık sergiliyor. Bununla birlikte bu hücre tipinin pazarlanması ancak verimliliğin otuz yıllığına kalıcı olacağı anlaşılması mümkün olabilecek diyor araştırmacılar.


2014 yılından beri her 17 Temmuz'da kutlanan Dünya Emoji Günü, markaların da radarına girdi. Birçok firma bugüne özel olarak emojili paylaşımlar yaparken, emoji dilini yılın geri kalanında da kullanan markalar var. Emojinin özellikle Z kuşağı ve Milenyalleri kapsayan gençler için samimiyet dili olduğunu ifade eden TOBB E-ticaret Meclisi Üyesi, Ticimax E-ticaret Sistemleri Kurucusu Cenk Çiğdemli, E-ticarette firmalar artık emoji diliyle kurulan samimiyetin farkında. E-posta pazarlamadan sosyal medya paylaşımlarına, uygulama bildirimlerinden ürün tanıtımlarına kadar emoji dili her geçen gün daha çok kabul görüyor dedi. Araştırmalara göre Türkiye'nin emoji kullanımında dünyada 14. sırada yer aldığını da belirten Çiğdemli, en çok kalp, gülücük, gözünden yaş gelerek gülme ve göz kırpma ifadelerini kullandığımızı söyledi. Yapılan global araştırmalara göre Fransa ve İtalya romantik ifadeleri daha sık kullanıyor. Türkiye'nin en çok kullandığı emojinin ise klasik gülen yüz emojisi olduğu ortaya çıktı. Daha dini ve ruhani karaktere sahip ülkeler olan Hindistan ve Meksika gibi ülkeler en çok dua eden ifadeyi kullanıyormuş. Kolombiya, Arjantin ve Brezilya'da da en çok müzik notaları emojisi kullanılıyormuş. ABD ve İngiltere'de ise en çok gülmekten ağlayan ifade tercih ediliyormuş. Görüldüğü gibi emoji tercihleri ülkelerin genel eğilimleri ve kültürlere göre değişiyor. Emoji kullanmayı en çok seven ülke ise Hindistan. E-ticarette samimiyet dili kurabilmek için emojilerin yanı sıra videolu paylaşımların da gittikçe trend haline gelmeye başladığına değinen Çiğdemli, Bu sebeple biz de ürüne video ekleme modülü geliştirdik. Ürünü videoyla göstermek ve anlatmak yakın zamanda en çok tercih edilen yöntem olacak dedi. Sosyal medya fenomenlerinin ürün tanıtımlarının başarısının videolu aktarım olduğuna da işaret eden Çiğdemli, Videolu paylaşımlar, fotoğraf ve yazıyla yapılan paylaşımlardan daha çok dikkat çekiyor dedi. -Apple, Dünya Emoji Günü'ne özel olarak ilginç bir uygulamaya da imza attı. Web sitesinden yöneticilerin fotoğraflarını kaldıran şirket, fotoğrafların yerine yöneticilerin memoji karakterlerini yerleştirdi. -Pizza Hut Dünya Emoji Günü'ne özel İngiltere'deki 6 restoranında tamamen emojilerden oluşan menüler yarattı. -L'Oreal iş başvurularını Twitter üzerinden emojilerle yazılmış CV'lerle isteyen ilk şirket oldu. Bunu yapma amaçları da dil üstünlüğü nedeniyle değil, yaratıcı ve ifadesi güçlü olanların öne çıkmasını sağlamak. -Roger Federer, Twitter'da mesajlarını emojilerle yazarken, kendi emojisi yapılmış ve kendi emojisine reklam almayı başarmış ilk yıldızdır. Bu işbirliğini ise Nike ile yapmıştır. -WWF, nesli tükenmekte olan hayvan türlerinden 17 emoji oluşturdu. Fikir, bireylerin WWF'ye üye olmaları ve emojilerden herhangi biriyle attıkları her tweet ile 10 sent bağışta bulunmaları için geliştirildi. -Garanti Bankası da Twitter hesabı üzerinden 'Emoji İhtiyaç Listem' kampanyası ile ihtiyaçlarını emojilerle aktaran takipçilerine özel avantajlarla kredi kullanma fırsatı verdi. -Turkcell, emoji karakterlerinden esinlenerek oluşturduğu Emocanlar'ı yeni reklam ve iletişim yüzü olarak hayatımıza soktu.


Elmaslar çok değerli taşlar olmakla birlikte önemli elektrofiziksel özelliklere de sahiptir, her şeyden önce karbon kafeslerine serpiştirilmiş yabancı atomlar nedeniyle. Bir azot atomu ve bitişiğindeki bir boşluktan oluşan çift kusurlar, örneğin sensor ve hatta belki de kuantum bilgisayarlarında bellek olarak da kullanılabilir. Harvard Üniversitesi'nden bir araştırma ekibi bu tür bir çift kusuru, minyatür ölçekli bir radyoya dönüştürdü. Araştırmacılar bu amaçta azot ve boşluktan oluşan bu tür bir kusuru, ilk önce yeşil bir lazerle uyarmışlar. Bu şekilde çift kusurlu alandaki elektronlar elektromanyetik alanlara ve radyo dalgalarına karşı duyarlı hale geliyorlar. Kusur radyo dalgalarını yakaladığında örneğin bir şarkının sinyallerini, kırmızı ışığın fotonlarına çeviriyor. Bir fotodiyot ise bu mini radyonun optik sinyallerini yakalıyor ve elektrik enerjisine ve bir hoparlör üzerinden de sese dönüştürüyor. Elmasta uygulanan manyetik alanın yardımıyla bu alıcı frekans 300 megahertzlik bir bant genişliği üzerinden ayarlanabiliyor ve bu şekilde de radyo istasyonu görevini görmekte. Bu elmas radyonun 91 kilohertzlik bir bant genişliğinde yüksek kalitede ses sinyali yakalayabildiği belirtiliyor. Testler sırasında sadece tek bir çift kusur bile bir şarkıyı algılayarak, hoparlöre aktarabilmiş. Bu tür birkaç atom radyosu birbirine bağlandığında sinyal de güçleniyor. Yeni radyo, çok küçük olmakla birlikte son derece dayanıklı da. Elmas radyo 350 derece ısıtıldığında bile çalışmaya devam etmiş. Hatta uzayın vakumu veya su bile zarar vermemiş. Bu özelliklerden yola çıkan araştırmacılar, mini radyonun Venüs'teki bir uzay sondasında veya diğer uç koşullarda da çalışabileceğini düşünüyor, biyouyumlu bu radyonun insan bedeninde bile işleyebileceğini ifade ediyor.


Araştırma, elektrikli araçlarda kullanılan pillerin depoladığı enerji miktarını artırmayı ve pillerin performansını güçlendirecek yeni yöntemler geliştirmeyi hedefliyor. Türkiye'nin araştırma altyapısına katkı sağlamak ve yeni projelerin oluşmasında öncü olmak amacıyla Boğaziçi Üniversitesi ve Massachusetts Teknoloji Enstitüsü öğretim üyeleri ve öğrencileri arasında ortak araştırma projeleri yapılması hedefiyle 2016 yılında MISTI çekirdek fonu oluşturuldu. MISTI programı kapsamında kurulan MISTI-Boğaziçi fonu, iki kurumun araştırmacıları arasında iş birliği kurulmasını ve her yıl en az üç projenin finanse edilmesini öngörüyor. Cep telefonundan arabalara, sağlık alanından elektrikli ev araçlarına geniş bir alanda kullanılan pillerin yüksek miktarda enerji depolayabilmeleri ve güvenli olmaları yönünde çalışmalar yapan Vardar, "Pilin içinde katmanlar ve katmanlar arasında da arayüzler var. Eğer lityum iyonları bu arayüzlerden çabuk geçebiliyorsa pil çabuk şarj olabiliyor demektir. MIT ile yaptığım araştırmalarda gördüm ki katı arayüzlerinde büyük rezistanslar oluyor ve pil çabuk şarj olmuyor. Benim amacım yeni teknikler kullanarak arayüzlerdeki lityum geçişlerini hızlandırmak. Arayüzlerin rezistanslarının yüksek olmasının nedeni katı pillerin yüksek sıcaklıklarda işlem görmesi. İşlem sıcaklığını 300 dereceye çıkardığınızda pilin şarj olma hızı sekizde birine düşüyor. Projemde sıcaklıkları 100 derecenin altına çekecek başka bir işlem geliştirmeyi planlıyorum. Böylece pilin şarj olma hızının düşüşünün daha az olmasını hedefliyorum. Bu, Cold Sintering adı verilen, aslen Penn State Üniversitesi'nde oldukça yakın tarihte bulunmuş, yeni bir teknik. Şimdi de MIT'de daha önce birlikte çalıştığım Bilge Yıldız hocayla bu tekniği kullanarak projeyi devam ettirmeyi planlıyorum'' bilgisini verdi. Pillerde sıcı kullanılmasının riskleri olduğunu, örneğin sıvının, ısınan bir ortamda çabuk alev alabildiğini söyleyen Vardar, sıvı elektrolitler yerine katı elektrolitler koymaya çalıştıklarını ekledi. "Ancak katı pillerdeki mevcut soruların başında çabuk şarj olmama sorunu geliyor. Örnek vermek gerekirse; sıvı elektrolit kullanan bir pil 1 saatte şarj olurken katı elektrolit kullanılan pil 10 saati bulabiliyor. Özellikle elektrikli arabalarda tüketiciler bu kadar uzun şarj süresini tercih etmiyor. Zira pil, elektrikli araç için maliyetin en büyük kısmı. Araba üreticileri bu nedenle kendi pillerini kendileri üretmek istiyorlar. Dünyada bugün en büyük pil üreticileri Japonya ve Çin. Örneğin, Çin 2020'de elektrikli araba satışlarının toplam araba satışlarının minimum %12 olmasını şart koştu. Pil üreticisi olmayan ülkelerin büyük kısmı ise elektrikli araçlara geçiş sürecini hibrid araçlarla gündemlerine alıyor''. Gülin Vardar, Boğaziçi Üniversitesi'nden Makine Mühendisliği ve Fizik Bölümü'nden çift Anadal derecesiyle 2010 yılında mezun oldu. Amerika'da Michigan Üniversitesi'nde doktora çalışmalarına başladı, ayrıca bir süre doktora çalışmaları için Japonya'da bulundu. Vardar, daha sonra Amerika'ya giderek MIT'de iki yıl süreyle doktora sonrası araştırmacı olarak çalıştı. 2018 yılı Şubat ayından bu yana ise Boğaziçi Üniversitesi'nde Makine Mühendisliği Bölümü'nde Dr. öğretim üyesi olarak görev yapıyor. Sıvı elektrolitli pillerde yanma, patlama gibi risklerin olduğunu belirten Vardar, elektrikli araçlarda sıvı yerine daha güvenli olan katı elektrolitli piller kullanılması ve katı pillerin batarya ömrünün uzatılması yönünde çalışmalar yürütüyor.


TEB Özel Bankacılık ve İTÜ Arı Teknokent'in ana sponsorluğunda düzenlenen ve bölgenin en büyük internet buluşmalarından biri olan Startup Turkey etkinliğinde 15 finalist girişim arasından en başarılı 3 girişim AloTech, Urbanstat ve Tamatem oldu. Jüri tarafından birincilik ödülüne layık görülen AloTech, bulut teknolojisini kullanarak çağrı merkezi hizmetlerine getirdiği yenilikçi çözümleri nedeniyle 2015 yılında Google tarafından da dünyaya örnek gösterilmişti. İkincilik ödülünü alan UrbanStat geliştirdiği platform ile sigorta, gayrimenkul ve mekansal analitik sektörlerinde büyük kurumların maliyetlerini düşürmeyi amaçlayan çözümler sunuyor. Ortadoğu ve Kuzey Afrika'da Arapça oyunlar geliştiren yurtdışı girişimi Tamatem ise üçüncülük ödülünün sahibi oldu. Startup Turkey'de İTÜ ARI Teknokent'in uluslararası hızlandırma programı ile ABD pazarına açılan İTÜ Gate firmaları da yer aldı.


Günümüzün en 'gözde' suçlarının başında siber suçlar geliyor. Bilgisayar kullanarak işlenen ve bilişim suçu olarak da bilinen siber suçlar, kişisel verilerimizin gizliliğini ihlal ederek bize zarar veriyor. Öylesine büyük bir riskten bahsediyoruz ki sadece 2017 yılında, banka şifrelerinden tutun sağlık verilerine kadar iki milyar kişisel veri kaydının çalındığı belirtiliyor. Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi , siber suçların dünyaya, 2017'de 445 ile 608 milyar dolar arasında maddi zarar verdiğini ortaya çıkardı. Bu rakamın 2021'de 6 trilyon doları bulması bekleniyor. Ve bu tehlike, büyük oranda sadece bir linke tıklayarak başlıyor. Peki ama en çok işlenen siber suçlar hangileri? İşte, öne çıkan siber güvenlik sorunları ve 2020'de yükselmesi beklenen siber saldırı eğilimleri. Kimlik avcılığı : Kimlik avı, en çok tercih edilen siber saldırılar arasında başı çekiyor. Kullanıcılar, ne yazık ki bu saldırıların çok azını yetkililere bildiriyor. Bu saldırıları mümkün kılan en önemli unsur ise güvenli olmayan siteler. Öyle ki internet ağındaki tüm bağlantıların yalnızca %65'i güvenilir olarak kabul ediliyor. Yani önünüze gelen her linke tıklamamak ve güvenlik anahtarı bulunmayan sitelere banka ve kimlik gibi kritik bilgileri vermemek gerekiyor. Kimlik avcılığı, düşük riskli bir saldırı türü olarak görülse de aslında sonuçları çok büyük olabilir. Haberiniz olmadan kendinizi kanuna karşı gelmiş bulabilirsiniz. Bu, hem tüketici olarak bizleri hem de çevrimiçi içeriğe ve varlıklara sahip tüzel kişileri zorda bırakabilecek büyük bir sorun. Karanlık ağda bulunan ve kimlik avcılığını daha kolay hale getiren uygulamalar sebebiyle 2020 yılında kimlik avının artacağı düşünülüyor. Dikkat! Uzaktan erişimli saldırılar: Uzaktan erişimle saldırılar sayıca artıyor ve daha sofistike hale geliyor. 2018'deki uzaktan erişim saldırısı türlerinden biri, kripto para sahiplerini hedef alan şifreler oldu. Başka bir popüler saldırı türü ise çevre araçlarını tehdit ediyor. İstihbarat veritabanlarına göre, uzaktan erişim saldırıları, internete bağlı bir eve yapılan en yaygın saldırı türleri arasında. Bilgisayar korsanları en çok bilgisayarları, kameraları ve ağa bağlı depolama cihazlarını hedef alıyor. - Bilgisayarlar - Çoklu depolama üniteleri - Kameralar - Canlı yayın araçları - Dijital kayıt cihazları - Sunucular - Akıllı televizyonlar - Termostatlar - Erişim noktaları - Yönlendiriciler Akıllı saldırılar: Akıllı telefonlara yapılan en yaygın saldırı türlerinden biri güvensiz tarama ile ilgilidir. RSA'ya göre, çevrimiçi dolandırıcılığın %60'ından fazlası, mobil platformlar aracılığıyla gerçekleştiriliyor. Ayrıca mobil dolandırıcılığın %80'i mobil web tarayıcıları yerine mobil uygulamalar aracılığıyla gerçekleştiriliyor. Çoğu kişi telefonlarını finansal işlemleri yönetmek veya hassas verileri ele almak için kullandıkça bu tehlike belirgin bir hale geliyor. Telefonunuz kaybolduğunda ya da çalındığında bu risk daha da büyüyor. Ev otomasyonu ve Nesnelerin İnterneti'ne yönelik saldırılar: Nesnelerin İnterneti endüstrisinin 2020 sonuna kadar yedi milyardan fazla cihazla büyümesi bekleniyor. Birçok tüketici, IoT cihazlarını güvenlik açığı olarak görmüyor, çünkü bunların önemli bir bölümünde kullanıcı arayüzü yok. Bu eksik, cihazın ne tür verileri topladığını veya yönettiğini anlama sorunlarına yol açabiliyor. Bununla birlikte, IoT cihazları yalnızca değerli kullanıcı verilerini toplamıyor, Dağıtılmış Ağ Saldırıları başlatmak için bir saldırganın veya aracın giriş noktası olabiliyor. Evde internete bağlı cihazların katlanarak büyümesiyle birlikte, bu tehditlerin artması muhtemel. IoT cihazları tasarım açısından güvenli değil, çünkü güvenliğe odaklanmak üretim ve bakım masraflarını önemli ölçüde artırıyor. - Termostatlar - Alarm sistemleri - Duman dedektörleri - Ses kontrolleri - Garaj otomatları - Yangına karşı su serpme sistemleri - Kilit ve ziller - Mutfak aletleri - Enerji yönetim kontrol sistemleri - Işıklandırmalar Yapay zekanın kullanılması: Büyük endüstrilerin çoğu, süreçlerini otomatikleştirmek ve genel performansı iyileştirmek için makine öğrenmeyi ve yapay zekayı kullanıyor. Siber suçlular da bu teknolojiden azade değil. Gün geçtikçe daha fazla siber güvenlik şirketi tehditleri önlemek için AI güdümlü algoritmalar kullanırken bilgisayar korsanları da daha etkili olma fırsatı yakalıyor. AI sistemleri ucuz, ölçeklenebilir, otomatik ve anonim olmasıyla biliniyor. Bu da saldırganın fiziksel ve psikolojik mesafeyi korumasını sağlıyor. Sosyal mühendislikte de yapay zeka kullanılabiliyor. Sosyal mühendislik en popüler hack tekniklerinden biri olsa da doğru şekilde uygulanması zaman alıyor. AI sadece bilgi toplamada değil, e-posta yazarak veya potansiyel kurbanları arayarak da yardımcı olabiliyor. AI güdümlü teknolojideki yeni gelişmelerle birlikte yapay zekayı siber saldırılarda kullanmak daha popüler ve tehlikeli bir trend haline gelebilir.


Floresan, atomların ışınla uyarılmasından sonra enerjinin foton olarak geri verilmesiyle oluşur. Doğada yaygın olan bu ışıma biçiminin, teknik ve bilim için de önemi büyüktür. Mesela sıvı floresan işaretçileri, molekülleri, hücreleri ve dokuyu görünür kılmak için kullanılır. Işık yayan diyotlar renk maddelerinden ışık kaynağı olarak yararlanırlar. Floresan öte yandan fotovoltaik ve fotonikte de önemli bir rol oynamaktadır. Ancak ne var ki bugüne dek bilinen 10.000 floresan boyar maddesinin kusuru vardır. Nitekim bunlar ışıma gücünü kaybetmeden katı biçime dönüştürülemiyor. Kristal haline dönüştürüldüklerinde boyar madde molekülleri birbirleriyle etkileşime giriyor ve kuantum durumları değişiyor. Ve onunla birlikte genelde floresan da kayboluyor. Bu kuplajın ve malzeme biliminde su verme olarak bilinen bu işlemlerde sorun, boyar madde moleküllerinin adeta omuz omuza bulunmaları nedeniyle ortaya çıkıyor. Bu şekilde birbirlerini etkilemek ve bozmaktan başka şansları yoktur diyor Indiana Üniversitesi'nden Amar Flood. Gerçi floresan boyar madde moleküllerini kimyasal işlemlerle birbirinden uzak tutmanın yolları denenmiştir ama ne var ki bunlar çok zahmetli ve her zaman da başarılı olmayan dönüşümler gerektirir. Bu 150 yıllık sorunun çözümünü Flood ve Christopher Benson bulmuş olabilir. Small-Molecule Ionic Isolation Lattices olarak isimlendirdiğimiz yepyeni bir malzeme sınıfı keşfettik diyor araştırmacılar. Bu kristal kafesler, büyük ve renksiz halka moleküllerinden oluşuyor. Cyanostars olarak adlandırılan bu halka moleküllerin için klasik floresan boyar maddeleri yerleştirilmiş. Halka biçimindeki bu gövde molekülleri boyar madde molekülleriyle sadece mesafe yaratmakla kalmayıp, elektrokimyasal özellikleriyle de bir izolatör görevini görüyorlar. Yeni SMILES kristallerinin üretimi aslında çok kolay. Gerekli olan sadece katyonik floresan boyar maddedir ve bunu da Cyanostar halka moleküllerinin çözeltisiyle karıştırmak yeterli oluyor. İlk deneyde araştırmacılar boyar madde olarak, aynı zamanda lazer boyası olarak da kullanılan rodamin 3B perklorat (Rhodamin-3B-Perchlorat) tercih etmişler. Karışık çözeltinin, SMILES malzemesi olarak kristalleşme sırasında, boyar maddenin halka moleküllerce etkili bir şekilde birbirinden izole edildikleri bir boya oluşmuş. Bu şekilde elde edilen kristal, tıpkı sıvı özgün boya kadar yoğun bir şekilde floresan üretmiş. Araştırmacılara göre kristallerin emisyonu %29 kadar olmuş, bu oran halka molekülleri bulunmayan boyar madde kristallerine kıyasla on misli fazlaydı diyor araştırmacılar. Hatta böyle yüksek floresanlı ince filimler de bu karışımla üretilebiliyor. Diğer deneylerle de bu prensibin, ticari floresan maddeleriyle de işlediği kanıtlanmıştır. SMILES kristalleri hacim başına en yüksek parlaklığı olanlar ve bu özellikleri normal ticari boyalara da aktarıyorlar. Yüksek ışık kazanımı için bu malzemelerin ne dönüştürülmesi, ne temizlenmesi ne de iyileştirilmesi gerekmektedir. Bu malzemeler bir anlamda Plug ve Play diyor araştırmacılar. Diğer bir avantaj da sıvı boyar maddenin katıya dönüştürülmesindeki renk kalıcılığı. Yeşil ışıyan siyanini ince bir filme dönüştürülmek istendiğinde, floresan molekül etkileşimiyle yeşilden, turuncuya dönüşüyor. Ancak halka moleküller ilave edildiğinde SMILES filmi oluşturuluyor ki bu durumda özgün yeşil renk kalıcı oluyor diye açıklıyor araştırmacılar. Yeni floresan katı maddeler birçok alanda kullanılabilecek. Parlak floresan veya özel optik özellikler gerektiren tüm teknolojilerde kullanılabileceği gibi yeni tür 3D ekranlarında da işe yarayacak.


Çinli bilim insanları, ateşe dayanıklı ve küf korumalı olmasının yanı sıra binlerce kez katlamaya da dayanabilen ultra esnek ahşap bileşenleri geliştirdi. Cell Reports Physical Science dergisinde yayımlanan araştırmaya göre bu ahşap materyal uzun dönemli esnekliğini sıfırın altında 40 santigrat dereceden sıfırın üstünde 50 santigrat dereceye kadar muhafaza edebilen ve 400 ila 500 santigrat dereceye kadar olan açık ateşle tutuşmayan bir çeşit yenilenebilir doğal kaynak. Öte yandan araştırmaya göre ahşap materyal, bağıl nemin yaklaşık yüzde 90 olduğu bir ortamda oda sıcaklığında geçirdiği 75 günün ardından yüzde 100'e varan küf korumasıyla orijinal görünümünü korurken işlem görmemiş ahşap ise tamamen küfle kaplanıyor. Hainan Üniversitesi ve Güneybatı Minzu Üniversitesi'nden bilim insanları, hücre duvarındaki katı odun özünü çıkarabilmek için, kalınlığı iki ila beş milimetre olan düşük yoğunluklu balsa odununu 12 saat boyunca 100 santigrat derecede alkali sıvılardan oluşan bir karışıma batırdı. Ardından da ahşabı, poliakrilamid temelli modifiye edilmiş hidrojelle doldurdular ve bu da malzemelere mükemmel bir esneklik, rutubete karşı koruma ve alevlere dayanıklılık kazandırdı. Araştırmacılar, hızlı şekilde endüstrileştirilebilecek hazırlama yönteminin ahşap bileşenlerin inşaat, tıbbi ekipmanlar ve stres sensörlerinin uygulamasında kullanılmasına zemin hazırladığını söyledi.


Koronavirüsün tüm dünyayı etkisi altına aldığı günümüzde, dijital kaynaklar da herkes için ayrı bir önem teşkil etmeye başladı. Birçok kültür-sanat, eğitim, İngilizce öğrenme ve öğretme, bilim etkinliklerine uzaktan erişimin yaşandığı bu dönemde British Council, dijital sergiler, online öğrenme ve öğretme kaynakları, online seminerler, canlı yayınlar, çeşitli araştırma raporları ve ev rahatlığında ulaşabileceğiniz çok çeşitli kaynak ve etkinlikleri derledi. Herkesin kendine göre bir şeyler bulabileceği çok sayıda online kaynak arasında 'Varmak Üzere' dijital sergisi, bilimi eğlenceli hale getiren Cubed Magazine, Sir Ian McKellen'ın Türkiye ziyaretinin ilgi çekici röportajları, ücretsiz online İngilizce öğrenme ve öğretme kaynakları, STEM alanında çalışan kadınların hikayeleri, IELTS Facebook canlı yayınları gibi birçok etkinliğin yanı sıra ailelerin çocuklarıyla evde pratik yapabileceği sayısız İngilizce kaynağa da ulaşmak mümkün. Duvarları Olmayan Müze Dijital Sergisi: Duvarları Olmayan Müze online platformunun dördüncü sergisi olan 'Varmak Üzere', evrensel kimlik olgusunu sınırlararası dijital bir yolculukta inceliyor. British Council Koleksiyonu'ndan eserlerin yanı sıra Türkiye, Gürcistan ve Ukrayna'dan sanatçıların eserlerinin de yer aldığı ve küratörlüğünü Teona Burkiashvili, Tatiana Kochubinska ve Seyhan Musaoğlu'nun yaptığı dijital sergiyi tek tıkla ziyaret edebilirsiniz: http://exhibitions. Five Films for Freedom: Evden mi çalışıyorsunuz? Peki, evinizin konforunda ücretsiz film izlemek istemez misiniz? #FiveFilmsForFreedom ile Norveç'ten Brezilya'ya sevgi ve eşitliği destekleyen bu güçlü öyküleri, 29 Mart'a kadar ücretsiz olarak online izleyebilirsiniz: https://film.britishcouncil. Sir Ian McKellen Türkiye ziyareti: Geçtiğimiz yıllarda Türkiye'yi ilk defa ziyaret eden ünlü oyuncu Sir Ian McKellen'ın, İstanbul anılarını ve gerçekleştirdiği röportajları izleyebilir/dinleyebilirsiniz: https://www.britishcouncil. KEŞFET: Türkiye'den ve Birleşik Krallık'tan yazarları bir araya getiren 'Keşfet' projesi kapsamında yazılan 6 yazardan, 6 yeni öyküyü okuyabilir veya dinleyebilirsiniz. Yazarlar arasında Türkiye'den Yekta Kopan, Seray Şahinler, Ayşegül Yazmacı ve Birleşik Krallık'tan Leone Ross, Nadine Aisha Jassat ve Sandra Alland bulunuyor: https://www.britishcouncil. Shakespeare Lives E-kitabı: Shakespeare'in ölümünün 400. yıldönümünde dünya çapında yapılan anma etkinlikleri kapsamında düzenlenen 'Passions in the Craft of Will: Shakespeare Lives' başlıklı bir günlük Shakespeare Edebiyatı Konferansı'nı takiben hazırlanan ve Shakespeare'in oyunlarının dünya çapında adaptasyonlarını ve Şekspiryen dramada tutku ve müziğin rolünü inceleyen e-kitabı ücretsiz olarak indirebilirsiniz: https://www.britishcouncil. Yazarlar Buluşuyor: Aynı türde yazarak kendilerine has okuyucu kitleleri yaratabilen, içlerinde Murathan Mungan ve Hanif Kureishi gibi Türkiye ve Birleşik Krallık'tan yazarların olduğu 'Yazarlar Buluşuyor' etkinliklerinin tüm canlı yayın kayıtlarını izleyebilirsiniz: https://www.britishcouncil. John Newbigin'den yaratıcı ekonomi kitapçığı: Creative England başkanı John Newbigin tarafından yayına hazırlanan 'Yeni ve değişen dinamikler: Küresel yaratıcı ekonomi nasıl gelişiyor' kitapçığı ile yaratıcı ekonomiler ve yaratıcı platformlar hakkında bilgi edilebilirsiniz: https://www.britishcouncil. Nesta yaratıcı işletmeler için eğitim seti: Kendi yaratıcı işini kurmak isteyen girişimciler için rehber niteliğinde olan Yaratıcı İşletmeler için Eğitim Seti ile beklentileriniz ile motivasyonlarınıza en uygun iş modelini kurarak kendi iş planınızı hazırlayabilirsiniz: https://www.britishcouncil. Çocuklar için İngilizce: 'Learning Time with Timmy' YouTube serisi, çocuğunuz evde hem İngilizce öğrenip hem de eğlenmesine yardımcı olacak. Çocuğunuz yeni kelimeleri keşfedip, Timmy ve arkadaşları ile birlikte şarkılar söyleyip etkinliklere katılacak. Hemen deneyin!: https://www.britishcouncil. The English Channel: Interaktif videolar aracılığıyla İngilizce öğrenmenize ve kariyer becerileri geliştirmenize yardımcı olan ücretsiz çevrimiçi bir platform olan The English Channel ile İngilizcenizi geliştirebilirsiniz: https://www.britishcouncil. İngilizce öğretimi üzerine web seminerleri: Kriz durumlarında, eğitimin devamı için teknoloji kullanımını her zaman destekliyoruz. Birçok öğretmen, aşina olmadıkları şekilde derslerini online olarak vermek zorunda kaldıklarında, British Council TeachingEnglish web sitesi, online eğitim dünyasında destek sağlıyor. Konuyla ilgili, 27 Mart ve 3 Nisan'da gerçekleşecek web seminerlerine katılabilirsiniz: https://www.teachingenglish. Alana göre online İngilizce kursları: İş bulmanıza ve işinizde başarılı olmanıza yardımcı olacak gerekli İngilizce dil becerilerini edinmeniz için 'İş Yeri için İngilizce', küçük çocukların İngilizceyi nasıl öğrenebileceğini keşfetmeniz için 'Erken Çocukluk Döneminde İngilizce: Dil Öğrenimi ve Gelişimi', dil öğrenimi ve öğretiminde geliştirilen en son fikirlerin anlatıldığı 'Dil Programı: Öğrenme ve Öğretme' ve daha birçok ücretsiz online İngiliz kurslarını deneyebilirsiniz. Araştırma önerisi yazımı webinarı: Başarılı bir araştırma önerisi yazımı ile ilgili ipuçlarını anlattığımız webinarı izleyebilirsiniz: https://www.britishcouncil. Bilim Kadınları Anlatıyor: Eğitim için sıkça tercih edilen Birleşik Krallık'ta eğitimini tamamlamış dört başarılı kadın mezun ile STEM alanında gördükleri eğitime dair deneyimlerini bizimle paylaşmalarını istedik. İlham veren hikayelerini dinleyebilirsiniz: https://www.britishcouncil. Cubed Magazine: Kim demiş bilim eğlenceli olamaz diye! Cubed Magazine ile akıl almaz konulara bilimin penceresinden bakabilir ve bilmediğiniz birçok şeyi öğrenebilirsiniz: https://www.britishcouncil. Mete Atatüre ile bilim konuşmaları: University of Cambridge Fizik Bölümü'nde öğretim görevlisi olan Prof. Dr. Mete Atatüre ile yaptığımız hem kendi ilham verici hikayesini hem de Birleşik Krallık'ta STEM eğitimini anlattığı canlı yayını izleyebilirsiniz: https://www.britishcouncil. Okuma ve Konuşma eğitimleri: Evdeyken zamanınızı etkin değerlendirip IELTS testine çalışmaya ne dersiniz? FutureLearn üzerinden ücretsiz olarak IELTS testinde karşınıza çıkacak 'Okuma' ve 'Konuşma' bölümleri için pratik yapabilir ve nasıl başarılı olacağınızı öğrenebilirsiniz. Ücretsiz IELTS deneme testleri: Evde vakit geçirirken ücretsiz IELTS uygulama testlerimizle teste hazırlanabilir ve test tekniklerinizi geliştirebilirsiniz: https://takeielts. IELTS hazırlık uygulamaları: Ücretsiz uygulama testleri, dilbilgisi ipuçları, alıştırmalar, örnek sorular, kelime dağarcığını geliştiren kelime testleri ve çok daha fazlası... İhtiyacınıza göre ücretsiz aplikasyonu indirebilir ve IELTS'e hazırlığa başlayabilirsiniz: https://takeielts. Eğitim, kültür-sanat, yaratıcı ekonomi ve girişimcilik alanlarında yapılan 'Kültürde Kadın Gücü', 'Yaratıcı Platformlar-Kültürlerarası Diyalog için Fırsatlar ve Zorluklar', 'Sosyal Girişimlerin Durumu', 'Türkiye'de İngilizce Öğretimi', 'Next Generation' ve 'Türkiye'deki Yükseköğretim Kurumlarındaki İngilizce Eğitimi' araştırma raporlarını okuyabilirsiniz.


Facebook'un gizli araştırma laboratuvarı Building 8'i yöneten Regina Dugan , Kaliforniya, San Jose'da her yıl gerçekleşen Facebook F8 konferansında izleyicilere böyle seslendi. Soru mecazi değildi. Facebook aslında şu sıralar tam da bunu yapmayı amaçlayan bir teknoloji geliştiriyor. Facebook parmaklarınıza ihtiyaç duymadan, aklınızdan geçenleri bilgisayar ekranına yazdırması beklenen bir "beyin-bilgisayar ara yüzü" üzerinde çalışıyor. Bu teknoloji sensörler kullanarak ne düşündüğünüzü tam olarak okuyabilecek ve onu okunabilir metin haline getirecek. Fikrin o kadar da delice olmadığını iddia eden Dugan, izleyicilere proje deneyleri arasından bir video gösterdi. Bu videoda bir kadın beynine yerleştirilen küçük bir elektrot yardımı ile sadece düşünerek dakikada sekiz kelime yazabiliyordu. Ancak Facebook'un yalnızca paylaşmak istediğiniz düşünceleri çevirdiğinden emin olmak için şirket, beyin aktivitesini yıldırım hızından bile daha iyi algılayacak yeni bir sensör teknolojisi geliştirmeleri gerektiğini de belirtiyor. Beyin okuma teknolojisi henüz çok yeni, ancak proje için 60'ın üzerinde bilim insanı çalışıyor. Facebook sadece düşüncelerinizi okumayı planlamıyor. Şirket ayrıca deri yoluyla da insanlarla iletişim kurmak için yeni bir teknoloji geliştiriyor. Bu projedeki amaç ise sesleri beyne gönderilen ve şifrelenmiş frekanslara çevirmek. Böylece siz duymak için kulaklarınızı kullanmayacaksınız. Facebook sizin cildinizi kullanacak. Ancak bu proje ile ilgili henüz hiç detay yok. SpaceX ve Tesla firmalarının CEO'su Elon Musk da beyin okuma teknolojisine destek verenler arasında. Musk, Neuralink adlı beyin-bilgisayar ara yüzü teknolojisi üzerinde çalışan yeni bir girişim ile anlaştı. Henüz halka açık olamayan bu girişimin, insan beynine yerleştirilecek cihazlar yaratmaya odaklandığı ve hedefinin, insan beynini yapay zeka uygulamaları ile birleştirmek olduğu söyleniyor. Bu teknoloji ile bellek kapasitemiz artabilir ve birçok dijital aygıt ile herhangi bir ara yüze ihtiyaç duymadan doğrudan bağlantı kurabiliriz.


Aralık 2015'te ABD'nin San Bernardino kentinde terör saldırısı düzenleyen Seyid Rıdvan Faruk'a ait iPhone'un şifresinin kırılmasıyla ilgili yardım talep ettiği Apple'dan olumsuz yanıt alan FBI, söz konusu iPhone'un şifresinin Apple'ın yardımı olmadan kırıldığını duyurdu. ABD Adalet Bakanlığı, pazartesi günü Kaliforniya eyaletindeki federal mahkemeye sunduğu dilekçede, "ABD hükümeti, Faruk'un iPhone'undaki verilere başarılı bir şekilde ulaşmıştır. Bu nedenle Apple'ın yardımına artık ihtiyaç duymamaktadır" ifadesini kullandı. Bakanlık Sözcüsü Melanie Newman da yaptığı yazılı açıklamada, şu anda FBI'ın, söz konusu iPhone'daki bilgileri yürütülen soruşturma kapsamında değerlendirdiğini bildirdi. Newman, ulusal güvenlik ve kamu asayişini korumak için emniyet yetkililerinin önemli dijital bilgilere erişebilmesi hususunun, ABD hükümeti için bir öncelik olarak kalmaya devam edeceğinin altını çizdi. FBI, cuma günü, ABD hükümetiyle ilgisi olmayan ve ismini açıklamadığı bir kaynaktan söz konusu iPhone'un şifresinin kırılması hakkında yardım teklifi aldığı gerekçesiyle Apple'la olan duruşmanın 5 Nisan'a ertelenmesini talep etmişti. Uzmanlar bu soruya farklı işletim sistemleri ve modeller arasında büyük farklar olabilir. Birinde işe yarayan yöntem, diğerinde yaramayabilir, aynı güvenlik açığı söz konusu olmayabilir diye yanıtlıyorlar.


Garanti Bankası ve Türk Telekom dün siber saldırıya uğradı. Garanti Bankası'nın internet şubesine uzun süre erişim sağlanamadı, Garanti Bankası'nın internet şubesine girişte sıkıntılar yaşanmaya devam ediyor. Türk Telekom'un internet hizmetinde de aksamalar yaşandı. Yaşanan siber saldırının DDOS türünde bir saldırı olduğu belirlendi. DDOS saldırılarında sunucularda aşırı bir yoğunluk yaratılarak sistem çalışamaz hale getiriliyor. Garanti Bankası'ndan dün akşam saatlerinde yapılan açıklamada, Dijital hizmetlerimize yönelik yoğun internet trafiği nedeniyle dijital kanallarımızda erişim sıkıntısı yaşamaktayız. İnternet servis sağlayıcılarımızla beraber sorunu gidermek için çalışıyoruz. Müşterilerimizin yaşadığı mağduriyet için özür dileriz ifadesi kullanıldı. Garanti Bankası'nın cep şubesinde sıkıntı devam ediyor. Türk Telekom'dan yapılan açıklamada ise saldırının bertaraf edildiği bildirilirken, Saldırı, Türkiye'nin bilgi, iletişim ve teknoloji şirketi Türk Telekom'un alanında yetkin siber güvenlik uzmanları tarafından zamanında müdahale edilerek durdurulmuştur. Ülkemizin en büyük Siber Güvenlik Merkezine sahip olan şirketimizin aldığı önlemlerle yurt içi ve yurt dışı internet trafiği herhangi bir olumsuzluğa meydan vermeksizin normal seyrinde devam etmektedir açıklaması yapıldı.


Geçenlerde gazeteleri karıştırırken, gelişmiş ülkelerin Endüstri 4.0 ile koştukları dünyada sanayicimizin hayatta kalabilme çabalarını okudum: Zeka ve yetenekte geri olmayan bizler, Cumhuriyet'in ilk yıllarında her türlü yokluğa rağmen mucizeler yaratmışız. Ancak her nedense bugün, Endüstri 4.0 içerisinde ülkemize başkalarının biçeceği rolün ne olacağını düşünür ve bekler hale gelmişiz. Başkan Obama, konuk editör olduğu bir derginin 12 Ekim sayısında diyordu ki: Geçtiğimiz yıl en beğendiğim film the Martian idi. Beni filmde en çok etkileyen şey, insanların yaratıcılığa, gerçeğe, düşünmeye ve en önemlisi birbirlerine olan güvene dayalı bir yaklaşımla, neredeyse tüm problemlerin müspet ilim ile çözülebileceğini göstermesiydi. Daha 1971'de, Xerox'un Palo Alto Araştırma Merkezinde görevli olan Alan Kay, Geleceği tahmin etmenin en iyi yolu geleceği icat etmektir demişti. İşte lider olabilmenin sırrı da burada: Geleceği icat edebilen geleceğin de liderin olacak. Dünya Endüstri 4.0'e ayak uydurmaya çabalarken, ABD'de Endüstri 5.0 devrimi ile geleceği icat etme konusunda çoktandır çalışıyor. Kimileri hala Endüstri 5.0 için insan ve robotların işbirliği yapacakları bir üretim modelini tanımlarken, ABD'de bu devrim, köklü değişimlerin birden fazla cephede eş güdümü ile sürüyor. Endüstri 5.0, kendinden önceki devrimler gibi ani olmayacak: Yıkıcı teknolojilerin Endüstri 4.0'ü belli alanlarda geliştireceği, bir kısım alanlarda ise onun yerine geçeceği bir süreci yaratarak oluşuyor. Örneğin, biyonik bilimi, uzayda kolonileşme, uzay madenciliği ve nano teknoloji gibi dallar, bilişim ve sosyal medya uygulamalarının ekonomik kaldıraç görevi yaparak dolaylı olarak desteklediği bir ortamda yeşeriyor. ABD'nin başı çektiği biyonik alanında, doğayı taklit eden teknolojiler ve sentetik biyoloji ile yepyeni hammaddeler, sentetik yakıttan ilaca birçok ürün sürdürülebilir şekilde üretiliyor. Hatta genetiği programlanmış canlı varlıklar bu süreçlerde kullanılıyor. Yapay DNA kullanarak datayı kodlamak ve çok uzun süre saklamak mümkün oluyor. Örneğin Microsoft ile Washington Üniversitesi'nin ortak çalışmaları ile, şu ana dek her 10 yılda bir yenilenmesi gereken data arşivleri, yapay DNA'ya kodlanarak on binlerce yıl saklanabilecek hale geliyor. Asteroidlerin uzay madenciliği limanları olarak kullanımı uzun süredir gündemde. İnsan türünün devamı için uzayın kolonileştirilmesi düşüncesi de yeni değil. Özel sektör 2018 yılından itibaren insanlı uçuşlara hazırlık için gerekli malzemelerin Mars'a gönderilmesini, 2024'te de ilk insanlı uçuşunu planlıyor. Bu amaçla Ay'ın bir uzay istasyonu olarak kullanılması için Ay'a dönüş konusunda çalışmalar sürdürülüyor. Nanoteknoloji konusunda geçen hafta çıkan bir habere göre, MIT çeliğin sadece yüzde 5'i kadar yoğun ve çelikten 10 kat daha sağlam bir malzeme geliştirdi. Bu roketsiz uzay yolculuğunu mümkün kılacak uzay asansörü için çok önemli bir adım. Ancak her şeyin başında bütün bu çabaları destekleyecek ekonomik güçlülük şart. Bilişim teknolojilerindeki gelişmelere paralel olarak, ortaya çıkan Whatsap, Twitter, Facebook gibi sosyal medya uygulamaları, yaşamsal önemi olan ekonomik güç için kaldıraç görevi yapıyorlar. Örneğin bir avuç insanın kurduğu Whatsap, 1 milyar kullanıcı kitlesi ile 19 milyar USD değere ulaştı. Peki bu çabalarda bizler neredeyiz? Yüksek teknoloji için gerekli olan ekonomik gücü tetikleyecek yenilikleri Türkiye icat edemez mi? İsterse eder. Ancak geleceği icat etmek için önce hayal etmek gerek. Bunun için de hayal etmeyi sağlayacak ortamı oluşturmak şart. Bu yazı Ocak 2017'de HBT Dergi'de yayınlanmıştır.


elde etmek amacıyla kurulan bu merkezde hayal gücünün sınırlarını zorlayan projeler üzerinde çalışılıyor. Hemen her projede bir araştırmacı psikolog da bulunuyor.. Doktora ve lisans öğrencileri, araştırma görevlileri ve danışmanlarından oluşan küçük gruplar bunlar. Neler üzerinde mi çalışıyorlar? Hotspotizer örneğin.. Bilgisayarlı görme ile vücut hareketlerini algılayan uygulamaların temel bilgisayar becerileri olan, programlama deneyimi olmayan kullanıcılar tarafından dahi programlanabilmesine izin veren bir uygulama... Ya da DubTouch / Sensation: Yarı-şeffaf bir ekran yardımıyla iki kişinin birbirini ve ekrandaki içeriği aynı anda görerek, ve temas algılayan kullanıcı arayüzü teknolojileri yardımıyla kullanabileceği uygulamalar. Özellikle oyunlar için bu teknolojilerin nasıl kullanılabileceği üzerinde yapılan çalışmalar... Kağıt ve kaleme dayalı masaüstü rol yapma oyunlarında kullanılabilecek ve kullanıcı deneyimini çeşitlendirecek giyilebilir elektronik cihazların tasarımı ve araştırılması...Baştan da dediğimiz gibi geleceğin teknolojileri...İçlerinden biri şimdiden ilk başarısını elde etti bile ve mayıs ayında Silikon Vadisi'nde dünya endüstri devlerinin de katılacağı İnsan-Bilgisayar Etkileşimi adlı bir etkinlikte bir sunum yapacak. Peki tüm bunlar ne anlam ifade ediyor? Türkiye'nin arge tarihinde önemli bir yere sahip olan bir şirket ile başarılı bir üniversitenin işbirliğinden doğacak sinerji önemli. Arçelik bugüne kadar 2 binin üzerinde patent alan, bütçesinden Arge'ye her yıl önemli paylar ayıran bir şirket. Arçelik Genel Müdürü Hakan Bulgurlu 2007 yılından bu yana gerek üniversite-sanayi işbirlikleri gerekse kamu destekli platformda beraberce çok sayıda proje geliştirdiklerini belirterek Bizler KUAR'ı; uzun yıllara dayanan işbirliğimizin geldiği bir dönüm noktası olarak değerlendiriyoruz. Kavramsal prototipler ve konsept tasarımlar gibi kıymetli çıktılar da sunacak olan KUAR'ın çalışmalarının sadece Arçelik'te değil, ülkemizin sektöründe öncü şirketlerinin ürün portföylerinde de yer alma potansiyeli var. Bu merkezde yürütülebilecek proje konularının belirlenmesi kadar hayata geçirilmesi noktasında da bizler önemli bir rol üstleneceğiz. Merkezimizin akademik ve endüstriyel dünyaya yapacağı katkılar bizleri şimdiden heyecanlandırıyor dedi. Bulgurlu küresel arge açısından da önemli adımlar attıklarını söyleyerek İngiltere'de, Cambridge Science Park'ta en yeni Ar-Ge merkezimizi açtık. ABD'nin önde gelen üniversitelerinden MIT bünyesindeki MIT Media Lab'e üye olarak değerli projelere erişim hakkı elde ettik. Tüm bu çalışmalarımız, tüketicilerimiz için geleceğin ürünlerini tasarlayan, dünyaya teknoloji transferi yapan bir şirket konumuna gelmemiz için bize gerekli gücü veriyor bilgilerini verdi. Prof. Dr. Umran İnan da : Koç Üniversitesi olarak, iş dünyası ile bilimsel araştırma ekseninde titizlikle yürüttüğümüz çalışmaları çok önemsiyoruz. Burada bizim bakış açımız, iki tarafın da yetkinliklerinden sinerji yaratmak ve uzun vadeli, katma değeri yüksek işbirlikleri kurmak doğrultusunda dedi.


Mısırlı bir mumyanın kimliği yüzyıllardır merak ediliyordu. Araştırmacılar mumyanın yüzünü canlandırarak nasıl göründüğünü gösterdiler. Öldüğünde hamile olduğu sanılan kadın mumyası, kimliği hakkında ipucu arayan arkeologların kafasını karıştırdı. Adli tıp uzmanları tarafından yeniden yapılandırılan iki yüz tahmini, Mısırlı kadının nasıl göründüğüne dair yeni bilgiler sunuyor. Ayrıca başka bir sırrı da açıklığa kavuşturdu. BT taramaları ve X-ışınları kullanarak mumyanın yüz rekonstrüksüyonları üzerinde çalışan adli tıp uzmanları, iki farklı yüz canlandırması elde ettiler. Her iki rekonstrüksiyonda da kahverengi gözlü koyu tenli genç kadın dümdüz ileriyle bakarken görülüyor. Yüz rekonstrüksiyonları, bir zamanlar mumyanın bir erkek rahibe ait olduğunu sanan arkeologlara kadının görünüşü hakkında daha fazla fikir veriyor. Mumya hakkında çok az şey bilindiği için Varşova Mumya Projesi araştırmacıları geçen yılki bir araştırmayı Gizemli Leydi başlığıyla yayımlamışlardı. Kadının kalıntıları 19.yy'ın başlarında 1826 yılında Varşova Üniversitesi'ne bağışlanan bir erkek rahibe ait mühürlü bir lahit içinde bulunmuştu. İki yüz yıl sonra bedenin bilgisayarlı tomografi taramasını gerçekleştiren araştırmacılar, mumyanın 28 haftalık hamile olan 20 yaşındaki bir kadına ait olduğunu öğrendiler. Mumya belki de dünyanın ilk hamile mumyasıydı. Araştırmacılar ayrıca kadının kansere yakalanmış olabileceği sonucuna da vardılar. Yüz rekonstrüksiyonu ve kadının holografik tasviri, Polonya'nın Katowice kentindeki Silezya Müzesi'nde düzenlenen bir serginin parçası ve 5 Mart 2023 yılında dek sergilenecek.


Sensor, kalp pili, ağrı kesici elektrotlar veya beyin uyarıcıları gibi tıbbi implantlar mümkün olduğu kadar küçük enerji kaynakları gerektirir. Halihazırdaki implantlar lityum iyon pilleriyle çalışıyor, ama bu piller istenildiği kadar küçültülemiyor. Bilim insanları bu yüzden farklı yollardan elektrik üretmenin yollarını arıyorlar, örneğin kalbin hareketinden triboelektrik gibi gibi. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden Philipp ve ekibi şimdi farklı bir çözüm buldular. Araştırmacılar bedendeki şekeri elektriğe dönüştüren bir glikoz yakıt hücresi geliştirdiler. 'Glikoz bedenimizin her yerinde bulunduğu için bu kolay bulunan enerjiden, elektrokimyasal olarak yararlanmak mantıklıydı' diyor araştırmacılar. Bununla birlikte glikoz yakıt hücresi fikri yeni sayılmaz, bu konu 1960'lı yıllarda da araştırılmıştı. Bu dönemde araştırmacılar elektrolit tabakası olarak polimerlerden yararlanmışlardı. Ancak bunlar sıcaklığa duyarlı oldukları için sterilize edilmeleri zor. Ayrıca implantlar silisyum çipleriyle çok zor entegre ediliyordu ve bu yüzden de yerlerini lityum iyon akülerine bıraktılar.. 'Biyoelekroniğinin minyatürleştirme çabaları ister istemez yoğun enerji üreten, beden içi enerji kaynaklarına olan ihtiyacı artırdı' diyen araştırmacılar polimer yerine seramik elektrolite sahip yeni bir glikoz yakıt hücresi geliştirdiler. Topu topu 370 nanometre kalınlığındaki örnek, zar inceliğinde seramik seryum oksitle (CeO2) birbirinden ayrılan, iki platin elektrottan oluşuyor. Çok sert ve protonlar için geçirgen olan bu malzeme, halihazırdaki hidrojen yakıt hücrelerinde de kullanılmakta. Yeni yakıt hücreli beden sıvılarındaki glikozdan elektrik enerjisi üretiyor. Glikoz anotta glikolik aside dönüştürülürken, bir çift proton ve bir çift elektron serbest bırakılır. Elektrolit, protonları yakıt hücresinden katoda iletir ve burada havayla birleşerek su molekülleri oluşturur. Serbest kalan elektronlar, elektronik implanta enerji sağlamak için kullanabilecekleri bir harici devreye yönlendirilir. İlk testler için araştırmacılar yaklaşık olarak 300 mikrometre büyüklüğündeki 150 yakıt hücresi birimini beş silisyum çipin üzerine yerleştirdikten sonra, her silisyum diskinin üzerine glikoz çözeltisi akıtıp, sistemler tarafından üretilen voltajı ölçmüşler. Sonuca göre küçük ince film yakıt hücreleri ortalama olarak yaklaşık 35 milivoltluk gerilim üretmiş. Enerji yoğunluğu bir santimetre kare başına neredeyse on iki mikrowatt olmuş. Hatta maksimum değer santimetre kare başına 43 mikrowata kadar ulaşmış. Bu da sistemin minyatürleştirilmiş implantlar için ideal olan değerlere ulaştığını ve seramik mikro glikoz yakıt hücrelerinin şimdiye kadar ki en küçük implant enerji kaynağı adayı olduğu anlamına geliyor diyor araştırmacılar.


Periyodik Tablo'nun 6 numaralı elementi Karbon eşsiz özelliklere sahip bir elementtir. Karbon elementini oluşturan C atomları en dış yörüngelerindeki elektronlarını ortaklaşa kullandıkları kovalent bağlarla birbirlerine bağlanarak, uzayda çok farklı şekillerde dizilebilmektedir. C atomlarının uzay dizilişindeki farklılık, fiziksel özellikleri birbirinden farklı 'Karbonlar' elde etmemizi mümkün kılar (bkz. Şekil 1). Bunlara karbonun allotropları adı verilir. Elmas ve grafit karbon elementinin ilk çağlardan beri bilinen allotroplarıdır. Elmasın üç boyutlu ağ şeklindeki yapısında elektronlar yapı içinde hareket edemez, böylece elmas çok sert ve elektriksel iletkenliği olmayan bir yapıya sahip olur. Grafitte karbon atomları altılı halkalar halinde, hareketli elektronlara sahip iki boyutlu tabakalı bir yapı meydana getirir. Bu sayede grafit yumuşak ve elektriksel iletkenliğe sahip bir malzeme özelliği gösterir. 1985'te, Karbon atomlarının 56, 60 ya da 70 C atomu içeren moleküler yapıda 'Karbon toplar' oluşturduğu bulunmuş, bu buluş 1996 Nobel Kimya ödülünü almıştır. Mimar Buckminster Fuller'in, çok hafif malzemeler kullanarak inşa ettiği mekanik dayanımı yüksek jeodezik çatılara benzetilen Karbon molekülleri 'Fulleren'ler olarak adlandırılmıştır. 1991'de Japon araştırmacı Dr.Sumio Iijima fulleren üretmeye çalışırken, ürettiği malzemenin elektron mikroskop incelemesinde yeni bir karbon yapı elde ettiğini belirlemiş, bu yeni malzemeye 'Karbon Nano Tüp adını vermiştir. Karbonun iki yeni allotropu olan fulleren ve CNT'lerin bulunması 'Nanoteknoloji' olarak anılan yeni teknoloji çağının başlangıcını oluşturmuştur. Daha sonra 2004 yılına gelindiğinde Manchester Üniversitesinden iki araştırmacı, Prof Andre Geim ve Prof Kostya Novoselov grafitten tek bir tabakayı selobant tekniği ile ayırmayı başararak karbon elementinin yeni bir allotropu olan grafeni elde etmişler, bu öncü çalışmaları ile 2010 Nobel Fizik Ödülü ile ödüllendirilmişlerdir. Yöntem son derece basittir. Araştırmacılar, çok saf bir grafit kristali alarak masanın üzerine koymuşlar, üzerine yapışkan bir bant yapıştırdıktan sonra, bandı grafit yüzeyinden hızla çekerek bir tabaka grafeni ayırmayı başarmışlar, daha sonra özelliklerini incelemişlerdir. Bir kağıdın üzerine kurşun kalemle bir çizgi çizersek bir grafen yaprağı elde etmiş oluruz. Bir başka ifade ile, milyonlarca grafen tabakası bir araya gelerek kurşun kalem yapımında kullanılan grafit adı verilen allotropa dönüşür. Grafen dünyada bilinen en ince iki boyutlu malzemedir. Karbon atomlarının altılı halkalar halinde el ele tutuşarak oluşturduğu düzlemsel bir yapıya sahiptir (bkz. Şekil 2). Bu yapısı sayesinde grafen olağanüstü fiziksel özelliklere sahiptir. Grafen, bal peteği şeklindeki yapısı ile şu ana kadar belirlenmiş en dayanıklı malzemedir. Örneğin çekme dayanımı (130000 MPa) normal çeliğin çekme dayanımından (300 MPa) yaklaşık 400 kat daha fazladır (bkz. Şekil 3). Tek bir atom kalınlığında bir yaprak halinde olduğu için çok hafif ve çok esnektir. Bir metrekaresinin ağırlığı sadece 0.77 miligramdır. Yoğunluğu 2 gcm-3'dür. Altılı C halkaları içinde serbest olarak dolaşan elektronlar sayesinde grafen bakır metali kadar iyi bir elektriksel iletkenliğe ve bakırdan on kat daha fazla termal iletkenliğe sahiptir. Grafen bir atom kalınlığında olmasına ragmen, görünür ışığın % 2.3'ünü soğurduğu için çıplak gözle görülebilir, ancak yine de saydam olan bir malzemedir. Ağ yapılı olmasına rağmen grafenin altılı halkaları o kadar küçüktür ki, bir helyum atomunun bile bu halkalardan geçmesi mümkün değildir. Birden fazla eşsiz özelliğe sahip bir malzeme olarak sınırsız grafenin kullanım alanları sınırsızdır. Tenis raketleri, golf çubukları gibi spor malzemeleri, otomobil ve uçak gövdeleri, rüzgar tribün kanatları grafen içeren polimer nanokompozitlerden üretilmeye başlanmıştır. Gece görüşü sağlayabilen akıllı kontak lensler, akıllı etiketler, su geçirmezlik, kurşun geçirmezlik, filtrasyon gibi önemli uygulama olanakları deneme aşamasındadır. Yakıt pilleri, güneş enerjisinin depolanması, süper kapasitörler, elektronik devreler, nanoçipler, esnek bilgisayarlar ve cep telefonları, televizyon ekranları yapımında grafenin kullanım olanakları hızla yayılmaktadır. Yaklaşık altı yıl önce grafenin endüstriyel üretimi ABD'inde bazı firmalar tarafından başlatılmıştır. Bugün farklı ülkelerde pek çok şirket grafen üretimi yapmaktadır. Halen kilogram fiyatı 240 ABD doları olan yüksek kalite grafenin 2017'de dünya genelinde yıllık grafen üretiminin yaklaşık 273 tona ulaşacağı tahmin edilmektedir. - The Home of Graphene, http://www.graphene.manchester.ac.uk/ - Two dimensional Atomic Crystals, K.S. Novoselov, et al.Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A., 102 (2005), p. 10451 - The global growth of graphene, Nature Nanotechnology 9, 726 730 (2014) doi:10.1038/nnano.2014.229


Koronavirüs salgınından sert bir şekilde etkilenen Güney Kore ekonomisi teşvik paketleriyle normalleşmeye çalışıyor. Başkan Moon Jae-in ekonomik kalkınmanın yanı sıra baştan aşağı bir reform da hedefliyor. Güney Kore'yi uzun vadede canlandıracak ve küresel bir öncüye dönüştürecek yeni program 5 yıl sürecek. 133 milyar dolar değerindeki bu programın 1.9 milyon istihdam yaratması bekleniyor. Blockchain Türkiye Platformu'nda yer alan habere göre, program, yapay zeka, 5G ve blockchain gibi teknolojilerin potansiyelinden yararlanarak Güney Kore'yi düşük karbon tüketimi olan bir topluma dönüştürmeyi de hedefliyor. Hem yeşil hem de dijital hedefler için kullanılması planlanan blockchain teknolojisinin çevrimiçi oylama ve yenilebilir enerji gibi alanlarda kullanılması planlanıyor. Hükümetin yeşil hedefleri için blockchain teknolojisi şeffaf ve değiştirilemez verilere dayanarak yeni ve eski enerji üretim şirketleri arasındaki işlemleri kolaylaştıracak. Ayrıca yenilebilir enerji işlemlerinin ihalesi ve uzlaştırılması için de kullanılması düşünülüyor. Dijital tarafta ise blockchain'in düşük gelirli insanlara yönelik geliştirilen çözümlerde kullanılması bekleniyor. Ayrıca teknoloji, 2022 cumhurbaşkanlığı seçiminde kullanılacak yeni bir online oylama sisteminin temelini oluşturacak. Hükümetin diğer blockchain hedefleri arasında ise kamu hizmetlerinde merkeziyetsiz kimlik kullanımı bulunuyor. Bu sistem halihazırda sürücülerin ehliyetlerini doğrulamak amacıyla Busan şehrinde kullanılıyor. Yeni teşvik paketi kapsamında bu tür çözümlerin ülke genelinde yaygınlaştığını göreceğiz.


Salt kaynakların aşırı tüketimine dayalı, sınırsız büyümeyi hedefleyen ve rekabet gücünü artırıcı inovasyonun fırsat maliyeti oldukça yüksek olabilir. Son günlerde kendinden oldukça sık söz edilen Sanayi 4.0 devriminin sacayaklarından biri de inovasyon . Sanayi 4.0 diye anılan sayısal dönüşüm ve teknolojik gelişimlerin ana hedefi işletme ve firmaların dolayısıyla sanayiin rekabet gücünü artırmak şeklinde özetlenmekte. Böyle olunca, odaklanılan konuların başında maliyetleri düşürmek ve verimliliği artırmak gelmekte. İnovasyon da bundan kendine düşen payı almakta: yeniliklerin firmaların karlarını artırıcı ve ekonomik sonuçların önde olduğu alanlarda yoğunlaşması beklenmekte. İnovasyonun amacı acaba salt ekonomik yarar elde etmek mi olmalıdır? Yoksa ticari çıkarlardan başka, toplumsal, kültürel ve çevresel amaçlar güdülebilir mi? Süregelen değişik inovasyon türleri bu alanda farklı yaklaşımların olduğunu göstermektedir: Sürdürülebilir inovasyon, eko-inovasyon, sosyal inovasyon, sorumlu inovasyon, kapsayıcı inovasyon, yalın inovasyon, tutumlu inovasyon vb. - Tutumlu inovasyon: özellikle yeni gelişmekte olan Asya ve Latin Amerika ekonomilerinde (1) ortaya çıkmış, temelde sınırlı kaynaklara sahip olan sanayii ve pazarlarda maliyetleri düşürücü ve geniş tüketici kitlelerine erişebilen yenilikleri amaçlamaktadır. Daha az kaynak harcaması ile daha fazla çıktı elde etmeyi hedefleyen tutumlu yenilikçiliğin başlıca özellikleri arasında: temel gereksinimlere odaklanma, basitlik, kolay kullanılabilirlik, geniş tüketici kitlelerinin karşılayabileceği maliyetler ve yerel kaynakların kullanımı sayılabilir. Tutumlu inovasyon gelişmekte olan pazarlarda ortaya çıkmış olmakla birlikte gelişmiş ülkelere aktarılabilmesinin yolları üzerinde çalışmalar yapılmaktadır.Yerel paydaşların sürece katılımına karşın tutumlu inovasyonun çok uluslu ve büyük firmaların karlarını ve rekabet gücünü arttırarak yerel kurumların güçlenmesi yerine denetimi kendi ellerinde tutması gibi bir sonucu olabileceği gözardı edilmemelidir. Yeni pazarlarla birlikte artan üretim ve tüketime koşut olarak toplam kaynak harcamalarının ve atık miktarlarının büyüyerek bir takım olumsuz ekolojik ve toplumsal etkiler oluşturabileceği de yenilikçi çevrelerde tartışılan bir konudur. Tutumlu inovasyon yapabileceği bu tür etkiler nedeniyle uygulamada eşitsizliği ve sömürüyü arttıracak mı ? yoksa toplumsal adalet ve kapsayıcılığı iyileştirecek mi ? sorusu tartışma gündemindedir (2). - Yalın inovasyon: Bilginin verimli bir biçimde yaratıcı süreçlere ve çıktılara dönüştürülmesi olan Yalın İnovasyon hem yenilikçi hem verimli olmayı sağlayan bir yaklaşımdır (3). Aynı miktarlardaki çıktıların daha az girdi ve kaynak ile üretilebilmesinin yollarını içeren yalın inovasyon insan odaklı yalın yaklaşımın yenilikçiliğe uyarlanmasıdır. Sanayii 4.0'te ortaya atılan yoğun robot kullanımının aksine dünya otomotiv devi Toyota'nın robotların yerine daha fazla insan kullanılması ile ilgili son kararı 'insan'ı öne çıkarmaktadır (4). Hem yalın inovasyonda hem tutumlu inovasyonda gereksiz teknoloji yatırımlarından kaçınarak var olan teknolojinin uyarlanabilmesi, insana yatırım, daha az kaynak tüketimi ve çevresel sürdürülebilirlik vurgulanmaktadır. Hangi inovasyon sorusu kim için ve ne için inovasyon sorularını da beraberinde taşır. Pazara odaklı-yaşamın iyileştirilmesine ve sürdürülebilirliğe odaklı; firmalar için -toplum için; sınırsız büyümeye dayalı- insana odaklı, verimliliğin yükseltilmesi ve tüketimin azaltılmasına yönelik inovasyon seçenekleri çok farklı amaç ve ölçütün bir arada olabileceğini göstermekte. Hangi inovasyon sorusunun yanıtı tek bir seçenekte yatmamakta; salt kaynakların aşırı tüketimine dayalı, sınırsız büyümeyi hedefleyen ve rekabet gücünü artırıcı inovasyonun fırsat maliyeti oldukça yüksek olabilir. Ekonomik, toplumsal, kültürel ve çevresel hedeflerin en iyi biçimde uzlaştırıldığı; toplumsal adaletin, yerküresel sürdürülebilirliğin ve daha az kaynak tüketiminin göz önüne alındığı bir tür optimum inovasyonun yakalanması bütünsel yarar açısından daha uygun gözükmekte. Bu çerçevede sözü edilen inovasyon türlerinin birbirleri ile etkileşimleri içerisinde ve firma, kurum, bölge, ülke, yerküre düzeyinde belirlenecek öncelikler ile uyumlu olarak ele alınması ve uygun stratejilerin saptanması gerekmekte.


Yemek yapabilen, bahçedeki otları temizleyen, çamaşırları asabilen ve evdeki hastaya yemek yedirebilen yani kısaca her şeyi yapabilen bir robot düşünün. Bu tür robotları ancak bilim kurgu filmlerinde görebiliyoruz şimdilik. Fakat bu vizyon yakında hayal olmaktan çıkabilir. Zürih Federal Teknoloji Enstitüsü'nden Yulia Sandamirskaya, tam da böyle bir robot üzerinde çalışıyor. Günümüzde kullanılan robotlar sadece tek bir görevi yerine getiriyorlar. Örneğin otomatik olarak yerleri süpüren veya silen robot süpürge ya da evin içinde dolaşarak insanları eğlendiren Zenbo robotu gibi. Fakat bir robotun çeşitli görevleri yerine getirebilmesi için daha fazla şey bilmesi gerekiyor. Mesela bir mekandaki çeşitli objeleri tanımayı öğrenerek komut üzerine doğru olanı kavramak gibi. Bu örneğin robotun, mavi cep telefonu ve sarı tornavida arasındaki kırmızı elmayı bulup, isteyen kişiye verebilmesi anlamına geliyor. Kafadaki bir kameranın görüntü alması ve doğru elmanın bulunduğu yerden alınması arasındaki etkileşim yani üçboyutluya dönüşüm pek de kolay bir görev değil ve şimdilik sadece basitleştirilmiş laboratuar koşullarında işlemekte diyor Sandamirskaya. Oysa gerçek çevre, gürültülü ve karmaşıktır üstelik değişkendir de. Robot bu koşullarda da belki de daha önce hiç görmediği bir objeyi tanıyıp, bununla insanlara zarar vermeyecek şekilde hareket edebilmeli. Görme ve davranma arasındaki bilişsel süreçleri iyileştirmek için araştırmacılar çocukların ve insansı maymunların davranışlarını inceliyorlar. Gözlemlenenler daha sonra matematiksel modellere çevriliyor ve makinenin donanımına aktarılıyor. Diğer bir seçenek de nöronların etkinliklerini kaydedip, matematiksel olarak betimlenmesi. Sandarmirskaya ile çalışan ekibin amacı, insanların ve insansı maymunların davranışlarından esinlenilerek geliştirilen bilişsel robotlar üretmek. Bunun için de bir tür nöronsal yapı oluşturulmakta. Bunlara hatalardan öğrenme yetisi de dahil. Mesela robot bir koltuğa ikince kez çarpmayacak. İşlemci öte yandan başarılı hareketleri de kaydetmeye ve bu hareketleri geliştirmeyi de öğrenecek. Tıpkı biyolojik sistemler gibi makine pozitif örnekleri, yararlı reaksiyon görevleri olarak kaydedecek ve sistemi her yeni deneyimden sonra güncelleyecek. Bilim insanları bu yüzden hem çevreyi hem de görevleri adım adım daha karmaşık hale getirmeye çalışıyor. Bir robotun yaşamımızdaki tüm görevleri yerine getirebilmesi Sandamirskaya'ya göre beş ila on yıllık bir çalışma gerektiriyor. Henüz çözümü bulunamayan çok sayıda zorluklar var çünkü. Örneğin robotun bir hastayı küvetten dışarı çıkarabilmesi öte yandan da bir meyveyi koparabilmeyi öğrenmesi çok zor.


Alan Turing, bugün Turing Testi diye bilinen düşünce deneyini ortaya attığı 1950 tarihli Hesaplama Makineleri ve Zeka makalesinin, Öğrenen Makineler bölümünde şöyle der: Neden bir yetişkinin zihni yerine, bir çocuğun zihnini taklit edecek programlar üretmeye çalışmıyoruz? Uygun bir eğitime tabi tutulması durumunda yetişkin gibi davranır hale gelecektir. Bunun üzerine problemi ikiye ayırır: bir çocuk-makine programlama ve bu çocuk-makineyi eğitme. Bir çocuk-makinenin, eğitime müsait hale gelmesi tabii ki kolay olmayacaktır. Bu amaçla Turing, ilhamını evrimden alan bir yöntem tasarlar. Eğitim süresince, kalıtım materyali çeşitli mutasyonlara maruz bırakılacak ve doğal seçilim , uyum başarısını arttıran mutasyonları koruyacaktır. Öte yandan Turing, 1948'de yazdığı, ancak 1968'de (trajik ölümünden 14 yıl sonra) yayımlanan Zeki Makineler makalesinde de, hayatta kalabilme becerisine göre en makbul gen kombinasyonlarını seçen genetik veya evrimsel bir arama diye tanımladığı usulü, bizi zeki makinelere götürebilecek stratejilerden biri olarak öne sürmüştür. Alıntılanan pasajlardan anlaşılacağı üzere, makine zekasının evrimsel biyolojik bir yaklaşımla gerçeklenebileceği fikri, makine zekası fikrinin kendisi ve bilgisayar bilimlerindeki diğer birçok mesele gibi, Turing'e kadar uzanır. Kullandığı betimlemeler, daha sonra bilgisayar bilimlerinde eniyileme amaçlı kullanılmaya başlanacak evrimsel hesaplama algoritmalarının paylaştığı üç temel fenomen ile özdeşleşmektedir: genetik materyaller, mutasyonlar ve uyum başarısına bağlı seçilim. Bilgisayar bilimcilerce çözülmeye çalışılan hesaplanabilir problemlerin büyük bir bölümü optimizasyon problemi olarak ifade edilebilir. Bu problemler, aday çözümler arasından en iyi olanını , önceden belirlenmiş kısıtlara riayet ederek bulmamızı gerektirir. Çoğu zaman arama uzayı çok büyük boyutludur ve tahayyülü zor miktarda aday çözüm barındırır. Yoğun paralel işleme kabiliyetine sahip, yüksek performanslı günümüz süper bilgisayarları dahi, deneme-yanılma yoluyla makul sürede çözüme erişemez. Burada, insan bilincinin de karar alma süreçlerinde başvurduğu sezgiseller devreye girer . Evrim kuramı en kaba haliyle, genotipleri nedeniyle çevreye gereğince uyum sağlayamayan fenotiplere sahip organizmaların elendiğini, belli raslantısallıklar sonucu uyum sağlayabilenlerin ise üreyerek genetik materyallerini bir sonraki nesile aktarabildiğini söyler. Bunu bilgisayar bilimleri perspektifinden, zamansal ve uzamsal bir düzlemde, kademeli raslantısallıklar altında paralel yürütülen süreçlerden oluşan ve muhtemel çözümler uzayında çevreye uyum fonksiyonunu eniyileyecek varyasyonları arayan sezgisel bir algoritmadır diye okumak mümkün. Evrimsel hesaplama alanı da evrimi bu perspektiften yorumlayarak, çeşitli optimizasyon problemlerine çözüm üretmeye çalışır. 1960'larda, hesaplamada evrim kuramının mutasyon ve doğal seçilim mekanizmalarından faydalanma fikri sahiplenilmiş ve muhtelif yaklaşımlar ile desteklenmiştir. Gerçel değişkenli optimizasyon problemleri evrim stratejileri ile çözülmüş ve bu yaklaşım aerodinamik kanat tasarımında kullanılmıştır (Rechenberg ve Schwefel, 1965). Dönemin yapay zeka alanında, öğrenme amacıyla faydalanılan sonlu durum makinelerini eniyileştiren evrimsel programlama yöntemleri önerilmiştir (Fogel v.d., 1966). 1970'lere gelindiğinde ise, Darwin'in kuramındaki mantıksal boşluğu dolduran Mendel'in de hakkı teslim edilerek, seksüel rekombinasyondan da faydalanan genetik algoritmalar ortaya atılır (Holland, 1975). Bu algoritmalar, elemanları rastgele seçilmiş bir aday çözümler alt popülasyonunu evrimleştirirler. Somutlaştırmak adına, aday çözümlerin bit dizileri olarak kodlanabildiği bir popülasyon düşünelim. Burada mutasyon, rastgele seçilmiş bir 0 bitinin 1'e dönüştürülmesi yoluyla; çiftleşme ise, bir bit dizisi çiftinin, anneden veya babadan alınan alt dizilerinin kaynaştırılması yoluyla gerçekleştirilebilir. Seçilim ise genelde, uyum başarıları yüksek olan bireylerin çiftleşmesine daha çok olanak tanıyan stokastik bir yordam olarak tasarlanır. 1980'lerde, bahsettiğimiz yöntemlere içkin sorunlara çare olan alternatifler önerilir (Kirkpatrick v.d., 1983). 1990'lar ve sonrasında ise, işlemci performanslarındaki muazzam artış nedeniyle evrimsel hesaplama, hakkında çok sayıda çalışma yapılan bir alan haline gelir. Edinilen birikim ile, aminoasit dizilerinden üç boyutlu protein yapısının tahmini, klinik tıpta bulguların sınıflandırılması için en uygun parametreleri bulan karar destek sistemleri, sürücüsüz arabalar, şifreleme ve şifre çözme, sosyal ağlarda benzer kişileri gruplama, zaman planlama gibi birçok gerçek dünya problemine çözüm üretilmiştir. Evrimleşerek eniyileşen rüzgar türbinleri, elektronik devre konfigürasyonları, robot uzuvları, dağıtık bilgisayar ağları için topolojiler vb. tasarlanmıştır. Örneğin, 2004'te NASA'nın, ST5 programı kapsamında fırlattığı uzay araçları, genetik algoritmalar ve popülasyonu oluşturan bireylerin bilgisayar programları olduğu genetik programlama yöntemleri kullanılarak evrimleştirilmiş antenler taşımaktaydı. Yapay zeka alanında yapay öğrenme amacıyla kullanılan yapay sinir ağları , evrimin bir sonucu olan doğal sinir ağlarının soyut bir modeli. Mesela derin öğrenebilen AlphaGo gibi yapay zekalar, büyük veri kullanılarak eğitilmiş YSA'lar sayesinde öğreniyor. İşte bu YSA'lar, evrimsel hesaplama yöntemleri ile öğrenebilir bir nesile değin evrimleştirilerek optimize edilebiliyorlar. Gayesi otonom çalışabilen zeki robotlar tasarlamak olan evrimsel robotik alanındaki çalışmalar, robot simülatörleri ile evrimsel hesaplama yöntemleri kullanarak, robot morfolojilerinin ve robotun beyni diyebileceğimiz kontrolörlerin kendiliğinden evrimleşebilmesini ve daha iyi öğrenebilmesini sağlıyorlar. Evrim kuramı bize, eş zamanlı gerçekleşen basit ve raslantısal süreçlerin, yeterince uzun zaman tanındığında, karmaşık çıktılar üretebileceğini gösteren bir algoritma sunuyor . Bunun, bugüne kadar gerçek zekayı üretebilmiş yegane algoritma olduğunu düşünürsek, mekanizmalarının yapay zeka alanında başarıyla kullanılıyor olması şaşırtıcı gelmeyecektir. Robotlar ötede evrimleşedursun, beride evrim kuramının lise müfredatından kaldırılmasını konuşuyoruz bir süredir. Sadece biyolojide değil, tıptan sosyolojiye, felsefeden astronomiye, jeolojiden psikolojiye, iktisattan mühendisliklere, birçok bilim ve meslek dalında kendisine yer edinmiş, evrensel bir kuram olmasına rağmen hem de. Akla ve bilime en çok ihtiyaç duyduğumuz şu günlerde üstelik. Minsky, M. (1988). Society of mind. Simon and Schuster. Bu yazı HBT'nin 51. sayısında yayınlanmıştır.


-Bilgiye erişim: BİT'in bireysel yaşamımıza en büyük etkisi, internetin gelişimiyle birlikte bilgi ve hizmetlere daha hızlı, daha ucuz ve kaliteli bir şekilde erişim olanağına kavuşmamızdır. Ayrıca bu olanak hepimiz için dinlenme ve eğlenceye daha çok zaman ayırabilmemiz, dünyanın dört bir yanındaki insanlarla temas ve ilişki kurma şansına kavuşmamız, farklı ve çeşitli tedarikçilerin sunduğu mal ve hizmetlerden yararlanabilmemiz anlamına geliyor. Eğitime erişimde büyük kolaylık: Uzaktan eğitim ; yeni öğrenme yöntemleri ; yeni iş fırsatları son yılların bizlere sunduğu yeni olanaklardır. Yeni araçlar, yeni fırsatlar: Daha önce sahip olmadığımız araçlara erişim sağlanacak. Eskiden fotoğraf stüdyolarında uygulamaya konan fotoğrafçılık teknikleri artık yazılımlar ve yazıcılar yardımıyla dijital olarak yapılıyor. Ayrıca görme engelli veya ağır görme sorunu yaşayan kişiler için yeni ekran okuma yazılımları büyük kolaylık sağlıyor. İş kaybı: BİT'in en olumsuz etkisi insanların işlerini kaybetmesine yol açması. Bunun hem ekonomik hem de sosyal sonuçları var. Bunun nedenlerinin başında daha önce insan eliyle yapılan işlerde robotların daha yoğun olarak çalıştırılması geliyor. Veri işleme süreçleri, işletme giderlerinin daha düşük olduğu ülkelere gönderiliyor. Çok sayıda kişinin yaptığı işler çok daha az sayıda çalışan tarafından yapılıyor. İnsan ilişkilerine azalma: Evden çalışma bir yönden olumlu karşılanırken, bir başka açıdan olumsuzluklar yaratır. İnsanlar günlük çalışma hayatlarında diğer insanlarla tanışma, iletişim kurma ve tartışma olanağından yoksun kaldıklarında, yalnızlık çektikleri, depresyona girdikleri ve mutsuz oldukları tespit ediliyor. Fiziksel harekette azalma: BİT'in yarattığı bir diğer olumsuzluk, kullanıcıları daha hareketsiz bir yaşam tarzına yönlendirmesidir. Bu da obezite, kalp hastalıkları ve diyabet gibi ciddi sağlık sorunlarına zemin hazırlar. İletişim: Normal telefonlar yerine VoİP kullanmak, toplantılara katılmak yerine video konferanslar düzenlemek, satış katalogları yerine e-ticaret web siteleri kullanmak gibi ileri teknolojiler maliyetlerde önemli ölçüde düşürür. Siparişlerin kredi kartları, Pay-Pal ve banka transferleri aracılığı ile yapılması büyük kolaylık sağlar. Web siteleri ayrıca yılın her günü 24 saat açık olduğu için hafta sonu krizleri yaşanmaz. İleri iletişim altyapısına sahip şirketler değişikliklere anında yanıt vererek esnek bir politika izleyebilirler. Bu da iyi müşteri ilişkileri, gelişmiş tedarik zincirleri, yeni fırsatlara anında karşılık verebilen üretim teknikleri anlamına gelebilir. Bilgi yönetimi: Kurumlar bilgi yönetimi için BİT'ten yararlanabilir. Örneğin müşteri bilgisi için veri madenciliği, yetkin bir stok kontrolü kısıtlı kaynakların boş yere tüketilmesini önler. Yöneticiler aldıkları kararları güncel ve güvenilir bilgilere dayandırma şansına erişir. Güvenlik: BİT'ler bazı güvenlik sorunlarına çözüm üretir. Örneğin şifreleme yöntemleri, verilerin yetkisiz kişilerin eline geçmesine engel olur. Ayrıca parmakizi, yüz veya göz tanıma gibi fiziksel güvenlik sistemleri de devreye sokulabilir. Maliyet: BİT'lerle ilgili yazılım ve donanımın satın alınması ve bakımı pahalıdır. Ayrıca BİT sistemleri uzman bir kadronun istihdam edilmesini gerektirir. Bunun yanı sıra sürekli olarak gelişmekte olan teknolojinin güncellenmesi şirkete azımsanmayacak bir maliyet yükler. Bu ilave maliyetler BİT kullanımının getirdiği yararların gerisinde kaldığı sürece sorun yaratmaz. Rekabet: Rekabet her zaman olumlu bir etki yaratmaz; bazı kurumlar için sürekli olarak rekabet etmek durumunda kalmak mali sorunlar yaratır. Güvenlik: BİT'ten yararlanan her kurumda güvenlik kaygıları yüksektir. Veriler güvence altına alınmalı, internet bağlantıları saldırılara karşı korunaklı olmalı, yeni virüslere karşı her zaman hazırlıklı olunmalıdır. Unutulmamalıdır ki kurumlar müşteri bilgileri gibi verileri korumakla yükümlüdür. -Eğitim fırsatlarını artırır -İletişimi kolaylaştırır -İnsanlara geniş çaplı katılım olanağı sağlar -Uzaktan öğrenme-öğrenciler dünyanın diğer ucundaki eğitim kaynağından yararlanabilir -Simülasyon yoluyla 'imkansız' görünen deneyler yapılabilir -Herkesin aynı yerde, aynı zamanda aynı şeyi yapması yerine bireysel öğrenme programları düzenlenebilir. Yetenekli öğrenciler yeteneksizler tarafından aşağı çekilmemiş olur. -BİT altyapısı ciddi bir maliyet gerektirir. Bu durumda yoksul öğrenciler ve eğitim kurumları dezavantajlı bir duruma düşerler. -Öğrenciler ve bazen de öğretmenler konunun içeriğinden çok işin teknolojik yönüne saplanıp kalabilirler. Belirli bir konunun BİT aracılığı ile öğretilebilmesi, o konunun BİT'ler aracılığı ile en iyi şekilde öğretileceği anlamına gelmeyebilir. BİT, bir topluluğun üyelerine bilgiye erişim olanağı sağlasa da herkesin bu olanağa sahip olmaması durumunda dijital bölünme denilen adaletsizlik ortaya çıkar. Eğitimde olduğu gibi bu olanaklardan yoksun olan dezavantajlı gruplar doğru olmayan veya yanıltıcı bilgilere eriştiklerinde sosyal adalet sağlanamaz. Bu yazı HBT'nin 51. sayısında yayınlanmıştır.


İnsanların atları bırakarak alternatif ulaşım arayışlarına girmesinden bu yana çeşitli araçlar farklı itki sistemlerinin geliştirilmesi ile beraber kara, deniz ve havadaki hareketimizi hızlandırarak günlük yaşamımızın birer parçası olmuştur. Birinci Sanayi Devrimi ile ortaya çıkan ve İngiltere üzerinden dünyaya hızla yayılan raylı taşıma sistemleri bugün dünyadaki çoğu ülkede temel toplu taşıma aracı olarak kullanılmakta ve raylı sistemlerde uzun mesafelerin daha kısa sürede kat edilmesi için alternatif mühendislik projeleri üzerinde durulmaktadır. Son yıllarda ismini sıkça duyduğumuz Hyperloop projesi, Amerikalı girişimci Elon Musk'un PayPal, Tesla ve SpaceX projelerinden sonra ciddi yatırıma giriştiği bir başka cephedir. 68 milyar $ tutması beklenen projedeki temel amaç, havanın azami derecede arındırıldığı bir tüp içerisindeki özel tasarlanmış bir aracın ses hızına yakın bir seviyede (güncel verilere göre yaklaşık 1200 km/h) seyretmesi ile hava ulaşımına alternatif bir kara taşıtı konsepti yaratmaktır. Daha basit ifadeler ile Hyperloop'un kilometrelerce uzunluktaki devasa vakumlu borular içerisinde hareket eden yeni nesil bir tren olduğu söylenebilir. Belirli bir hızda hareket eden her araç, yüzeyine nüfuz eden havanın karşı direnci sebebiyle aracın itki yönünün zıddına tekabül eden sürüklenme kuvvetine maruz kalır. Bu ters kuvvet ne kadar yüksekse aracın sarf edeceği güç de buna bağlı olarak artacaktır. Sürüklenme kuvveti aracın dış tasarımının aerodinamik kanunlarına göre geliştirilmesi çerçevesinde azaltılabilir. Konunun teknik evveliyatı vakum bazında ele alınırsa takvimler M.Ö. 4. yüzyıla kadar uzanır. Antik Yunan devrinde Aristotales ve Platon, bilim tarihinde vakumu, yani havasız ortamı anlamaya yönelik fikir yürüten ilk kişiler olarak bilinir. Rüzgar değirmeninin mucidi ünlü İskenderiyeli Heron ile İslam alimlerinden Farabi, ibn-i Heysem ve ibn-i Sina ise ileriki dönemlerde havasız ortam üzerine yaptıkları fizik ve felsefe tabanlı çalışmalar ile tanınır. 20. yüzyılın başlarında ise Amerikalı roket uzmanı Robert Goddard (6), Rus fizikçi Boris Weinberg (7) ve 1970li yıllarda Amerikalı RAND Corporation kurumundan Robert M. Salter (8) da bu konuda benzer projeleri dile getirmişlerdir. Görüldüğü üzere daha evvelki yüzyıllarda 21. yüzyıldaki Hyperloop projesinin anafikri hakkında düşünülmüş ve çeşitli yayınlar ortaya konmuştur. Her ne kadar Yuval Harari'nin robotlaşan ve teknolojinin kölesi olan insan kavramı günümüzden 75 sene evvel Isaac Asimov tarafından dile getirildiyse, Hyperloop benzeri sistem de Elon Musk'tan evvel zamanın şartlarının el verdiği derecede üzerinde çalışılmış bir konudur. Bilim-teknoloji tarihi ışığında hakikatleri halka sunmak biz mühendislerin misyonları arasındadır. Bu yazı HBT'nin 75. sayısında yayınlanmıştır.


Yeni bir ilaç adayı molekülünün Tasarım-Laboratuvar-Klinik-İnsan sağlığı olarak tanımlanan ve insan zekası ile bilgi ve deneyim birikimlerinin aşamalarından geçerek dünya insanının sağlık yapısındaki bozulmaların bir yönünü düzeltebilmesine kadar uzanan çalışmalar, 1-5 milyar Amerikan Doları arası harcamaları ve giderek uzayan zamanın yaşlanması süreçlerine mal olmaktadır. Yeni bir ilacın keşfedilme aşamaları, bir başlangıç olmakla birlikte oldukça önemli bir süreci içermektedir. Günümüze gelinceye kadar insan zekasının geçmiş çalışmalarla kombinasyonu, kimyasal moleküllerin canlı ortam içindeki davranışlarını izlemede ön plana çıkıyordu, ama artık Yapay zeka var ve hepimiz giderek artan bir ivme ile teknolojinin her dalında yükselişe geçen bu yaklaşımın, çeşitli uygulamalara bağlı olarak nasıl kodlanması gerektiğini hem merak ediyoruz, hem de isteklerimiz doğrultusunda yeni algoritmalar bulmaya çalışıyoruz. Amacımız aslında belli; geleceğimizde doğal zekamızı kullanma yolunda tembellik yapma özlemi içinde bulunmak ve işimizi robotlara bırakmak. Yapay zekanın ve bu olgu içinde yaklaşık 30 yıldır gelişen kavramların, son 1-2 yıldır inanılmaz boyutlardaki pandemik etkilerini yaşamaya başladık. Bir taraftan günlük hayatımızın kaçınılmaz mücadelelerini yaşarken, diğer taraftan sahip olduğumuz bilgi ayrıcalıklarını da yapay zeka kavramları altında irdelemeye çalışıyoruz. Amerikan Kimya Derneğinin bir yayınında, global ilaç endüstrisinin kurtuluşunun makine öğrenimi/derin öğrenme ile yeni ilaçların keşfedilmesine bağlı olduğu anlatılmıştır (1). Dünyada yeni ilaç keşfine yönelik yapay zeka firmalarının giderek arttığı ve konunun doğal zekaya müdahale ettiğini görebiliyoruz. Gen analizleri de bu anlamda bizi sağlık olgusunda giderek zorlamaya başladı. İnsan olarak bizler sahip olduğumuz bedensel parçalarımızdaki değişimlerin farkına vardığımız andan itibaren bu farklılaşmaları geciktirmeye ve/veya tamamen ortadan kaldırmaya yönelik güdülerin hakimiyeti altına gireriz. Sağlığımızın bozulmasından sürekli endişe duyarak yaşayan ve bunu bir hayat felsefesi gibi algıladığımız zamanlarda da kendi mutsuzluğumuzu kendimizin yarattığının pek farkına varamayız. Gıdalara ve ilaçlara şu an için büyük gereksinim duymaktayız. Bizler organik yaratıklarız ve organik moleküllerin içimizdeki etkileşimlerini uzun süredir de inceleyip kim olduğumuzu anlamaya çalışıyoruz. Bozulmaları gidermede de kendimize göre geleneksel yöntemler silsilesi oluşturmuşuz. Bu organizasyonu daha iyi anlayabilmek için de yapay zekayı geliştirmek ve kullanmak zorundayız. Yeni bir ilaç molekülünün bir hastalığa karşı ortaya çıkartılmasında ve insan sağlığına yararlı olma aşamalarında öncelikle her molekülün, genler tarafından kodlanan ve kontrol edilen belli özellikteki proteinlerle etkileşmesini belirtmemiz gerekmektedir. Bizler organik yapıda canlılar olarak vücudumuzdaki her organik ve biyokimyasal reaksiyonların temelinde yer alan etkileşmeleri simüle edebilme teknolojisine sahip olmaya çalışmaktayız. Antibiyotiklerin giderek etkisini yitirdiği, dünya genelinde kanser vakalarındaki artışlar, Alzheimer hastalığı (Tip-3 diyabet) ve diğer nörolojik bozuklukların çevremizi sarmasının yanı sıra, özellikle tip-2 diyabet ve buna bağlı komplikasyonlardaki yükselişlerin ivme kazanması, ister istemez insan çaresizliğinin ve bunun sonucu olarak yeni ilaç moleküllerinin tedaviye kazandırılamamasıyla, toplumsal beklentilerin yeterince karşılanamaması gibi sorunlar giderek birbirini sıklıkla izler hale gelmektedir. Ülkemizde kullanılan ilaçların hiçbiri Türkiye'de ve Türk bilim insanları tarafından geliştirilmemiştir ve bunun doğal sonucu olarak bizler yurt dışına ve özellikle Dünya ilaç endüstrisinin geliştirdiği ilaçlara muhtaç durumda kalmaktayız. Kimya alanında araştırma yapan birimlerin uzun soluklu uğraşlarla elde ettikleri bilgi birikimleri, birbirleriyle kıyasıya yarışan ilaç tasarım projeleri ve moleküler biyolojinin biraz da olsa katkı sağlama girişimleri bile, henüz klinik alanda kendini gösteren bir ilaç adayı molekül ortaya çıkmadı. Bunun üzerine yapay zeka, bu konuda inisiyatifi ele almaya başlamış ve başlangıç koşullarında kendini ifade edebilecek açıklamalara yönelmiştir (2-4). Umuyoruz ki, Türkiye'deki ilaç sanayi de, bir takım mali kaygılarından vazgeçip, yapay zekanın sağladığı olanakları yeniden gözden geçirip, ülkemize yeni bir ilaç molekülü kazandırmanın gururunu yaşar. 1. Elizabeth K. WILSON, Deep learning to the rescue, Chemical &Engineering News, 95 (4), 29 30 (2017). 2. Gilles KLOPMAN and Erdem BUYUKBINGOL, An Artificial Intelligence Approach to the Study of the Structural Moieties Relevant to Drug-Receptor Interactions in Aldose Reductase Inhibitors, Molecular Pharmacology, 34, 852-862 (1988). 3. Ozlem Erdas, Cenk A. Andac, A. Selen Gurkan-Alp, Ferda Nur Alpaslan and Erdem Buyukbingol, Compressed images for affinity prediction : a study on predicting binding affinities for checkpoint kinase 1 protein inhibitors, Journal of Chemometrics, 27, 155-164 (2013). 4. Ali Osman Atac, Ozlem Erdas, Ferda Nur Alpaslan and Erdem Buyukbingol, Machine Learning Studies of 3D Analysis of the Binding Site Images for Predicting Affinities in Drug Design, Yayın aşamasında (2018). Bu yazı HBT'nin 124. sayısında yayınlanmıştır.


177 yıl önce bugün, Samuel Morse, telgrafın patentini aldı. Samuel Morse 1832 senesinde bir okyanus seyahatine çıktı. Burada tanıştığı Charles Thomas Jackson'un elektrikle ilgili son gelişmeleri anlatması, kafasında elektrikli telgraf fikrini doğurdu. Morse'un elektrikli telgrafı, bir elektrik devresinde bobinin bir kolu çekmesi ile rulo kağıdı üzerine izler bırakması esasına dayanıyordu. Kısa ve uzun çekmeler, kısa ve uzun izler bırakıyordu. 1835 senesinde başlayan bu çalışmalarına destek bulmak için Avrupa devletlerine başvurularda bulundu. Ancak sonuç elde edemedi. Bunun üzerine arkadaşı Chamberlain'i İstanbul'a gönderdi. Chamberlain İstanbul'da ilgi ve destek gördü. Fakat elindeki alet henüz ilkel bir durumdaydı. Chamberlain aleti Viyana'da tekrar yapmak ve sonra padişaha takdim etmek üzere geri döndü. Ancak gemisi Tuna Nehri'nde battı ve beş arkadaşı ile birlikte öldü. Böylece Osmanlı Devleti'nde telgraf kurulması için yapılmak istenen birinci teşebbüs sonuçsuz kaldı. 1835 sonbaharında, Morse hareketli kağıt şerit üstüne kayıt yapan bir telgraf geliştirdi ve sergiledi. 1836'nın kışında Morse çalışan ilk telgraf örneğini bitirdi. Bu telgraf tek elementli bir pil ve basit bir manyetizma kullanıyordu ve 13 - 14 metre gibi çok kısa mesafelerde çalışıyordu. Daha sonra bu mesafeyi 16 kilometreye kadar uzatabildi. Morse 1837'de elektrikli telgrafı icat etti ve aynı yıl 20 Haziran'da cihazın patentini aldı. Ayrıca Charles T. Jackson'la yaptığı telgraf görüşmelerinde kullandığı Morse Kodları olarak bilinen sinyal alfabesi fikirlerini geliştirdi. Morse, ilk elektrikli telgraf denemesini 1844 senesinde Washington ile Baltimore arasına 65 kilometrelik bir hat çekimiyle yaptı. Osmanlı Devleti de ilk defa 1855 senesinde Kırım Savaşı sırasında Morse telgraf sistemini kullandı. Morse elektrikli telgrafın ilk halka açık sunuşunu 8 Şubat 1838'de Philadelphia Pensilvanya'da bulunan Franklin Enstitüsü'nde bir bilim komitesinin karşısında gerçekleştirdi ve 21 Şubat'ta telgrafı ABD başkanı Martin Van Buren'e sundu. Morse bu buluşu ile bir su kütlesi üstünden, demiryolu altından veya iletken herhangi bir şeyden sinyal gönderebilen radyo telgrafın icadına öncülük etti. 140 yıl önce bugün, Alexander Graham Bell, dünyanın ilk ticari telefon hizmetini Kanada'nın Ontario bölgesindeki Hamilton şehrinde başlattı. Annesi doğuştan işitme engelli olan Graham Bell, sağırların sessizliğini ortadan kaldırmaya çalışıyordu. Babası işitme engellilere konuşmayı öğretmenin yollarını geliştirmeye çalıştı. Babasının ölümünden sonra onun çalışmalarını tanıtmak ve yaymak için çabalayan Bell, ABD'ye gitti. Önce Ontario'ya, daha sonra Boston'a yerleşti. Burada bir süre işitme engellilere dil öğretmeni yetiştiren okulda çalıştı. Ünü kısa sürede yayılan Bell, Oxford Üniversitesi'ne çağrıldı. İngiltere'deyken işitme fizyolojisine ilişkin bir kitap okudu. Müzik sesinin tel aracılığı ile aktarılabileceği düşüncesi üzerine yoğunlaştı ve işitme engellilerin duymalarını sağlayacak aletler yapmaya girişti. Bell, Watson'ı çağırırken farkında olmadan 10 Mart 1876 günü ilk telefon görüşmesini yaptı. Watson, Bell'in sesini "telefon"dan duydu. ABD'nin 100'üncü kuruluş yıl dönümüne denk gelen bu buluş onlara birçok ödül kazandırdı. Bell'in önce öğrencisi olan ve daha sonra evlendiği eşi de sağırdı. Eşine yazdığı bir mektupta "Hangi noktaya çıkarsam çıkayım, ne kadar zengin olursam olayım, emin ol işitme engellileri her zaman düşüneceğim" diye yazmıştı. Bell'in gölgede kalan yapıtlarının çoğu işitme engelliler ile ilgiliydi. Yine bu amaçla çalışırken bulduğu "Gramofon"dan kazandığı parayı ve Fransa hükumeti insanlığa hizmetinden dolayı verdiği para ödülünü İşitme engelliler Kurumu'na harcadı. Charles Sumner Tainter ve Alexander Graham Bell tarafından geliştirilen, konuşmaları açıkça aktaran ilk telefon aleti, ancak 4 yılda tamamlanabildi. İki bilim adamı, ilk başarılı denemeyi 15 Şubat 1880 günü gerçekleştirdi. Verici Washington'da, Franklin Okulu'nun tepesine konmuştu. Tainter, ahizeyi eline alarak Bell'den, eğer onu duyuyorsa elindeki şapkasını sallamasını istedi. Az sonra Bell, 14. Cadde'de bulunan laboratuvarının penceresine geldi, şapkasını sallamaya başladı. Bell, sağırların duymasını değil ama birbirinden kilometrelerce uzaktaki insanların birbirlerini duymalarını sağladı. İşitme engeline karşı yürüttüğü savaşının sonucunda telefonu bulan Bell, bu buluşu insanlığa armağan etti.


İster hava sahasının kontrol edilmesinde olsun isterse buzun ve toprağın taranması ya da fırtınalarının yerlerinin belirlenmesinde, radar tekniği yansıyan mikrodalgalarla görünmeyen objeleri ve yapıları da görünür kılar. Bununla birlikte bu mikrodalga konumlama biçiminin kesin olmayan ve hatalı sonuç verdiği alanlar da var. Bu radarın, örneğin güvenlik taramalarında veya biyotıp görüntülemede olduğu gibi küçük sinyallerle çalışması durumunda olur. Çünkü bu sistemler, obje tarafından yansıyan zayıf ışını, arka plan ışınından ayırt etmekte zorlanıyorlar. Avusturya Bilim ve Teknoloji Enstitüsü bilim insanları buna çözüm olarak dolaşık mikrodalga fotonlarında, radarın netliğini çevre görüntüsünde belirgin bir şekilde ayırt eden yeni bir tür detektör teknolojisi geliştirdiler. Radar ilk önce dolaşık foton çiftleri oluşturuyor. Bu çiftlerdeki her bir foton sinyal olarak tespit edilecek cismin yönüne doğru gönderilir. Çiftlerdeki diğer foton enstrümanda kontrol olarak kalıyor. Sinyal fotonu cisim tarafından yansıtılıp ve radar tarafından yeniden yakalandığında, gerçi dolaşıklığı kayboluyor ama yine de yansıtılan fotonları arka plan görüntüsünden ayırt etmeye yardımcı olan bazı bağıntılar kalıcı oluyor. Araştırmacılar ilk test için bu tür kuantum radarının bir prototipini tasarlamışlar. Burada aşırı soğutulmuş bir süperiletken devre, dolaşık mikrodalga fotonlarının kaynağı olarak işlev görür. Kuantum radarı böylece sinyal fotonu küçük bir bakır plakadan oluşan bir hedefe yönlendiriyor. Fotonlar burada oda sıcaklığında yansıtıldıktan sonra dijital bir alıcı tarafından yeniden yakalanıyor. Sinyal ve Idler daha sonra iki farklı ölçüm hattından gönderilerek burada amplifiye ediliyor, filtreleniyor ve yirmi megahertz ara frekansa dönüştürülüyor. Sonuç olarak mutlak sıfırın üzerindeki bir derecenin birkaç binde biri tarafından üretilen kuantum dolaşıklığı yardımıyla, oda sıcaklığında çok düşük yansıtıcılığa sahip objeleri saptayabildik diyor araştırmacılar. Klasik detektörlerle karşılaştırıldığında, aynı koşullar altında ve çok düşük sinyal gücü ile kuantumla güçlendirilmiş tespit çalışmasının daha üstün olabileceğini gördük. Araştırmamız, kuantum radarlarının ve mikrodalga kuantum radarları ve illüminasyonun sadece teoride değil, pratikte de mümkün olduğunu göstermiştir diyor araştırmacılar. Bilimi insanları bundan sonraki çalışmalarında bu tür bir kuantum radarını kullanıma hazır hale getirmek istiyorlar.


Amerikalı bilim insanları, Afrika pençeli kurbağalarından aldıkları kök hücrelerle dünyanın ilk "canlı makinesini" geliştirdi. Bilim insanları, kendi kendine hareket eden, bir milimetreden daha küçük robotlar üretti. Dünyada daha önce olmayan yeni bir yaşam formu olduğu belirtilen "Xenobot" adlı robotlar, yaralarını kendileri iyileştiriyorlar ve canlı organizmalar gibi ölüyorlar. Bu robotların tıkanan damarların açılması, okyanusların mikro plastiklerden arındırılması ya da zehirli maddelerin bulunup yok edilmesi gibi alanlarda kullanılması umuluyor. İngiliz Guardian gazetesine göre, Massachusetts Tufts Üniversitesi Allen Keşif Merkezi'nin Direktörü Michael Levin, geliştirdikleri robotlar için "Bunlar, canlı programlanabilir organizmalar" dedi. Robot bilimciler, robotların güçlü ve dayanıklı olması için genellikle metal ve plastik kullanmayı tercih ediyor. Ancak Levin ve ekibi robotlarını biyolojik dokulardan yaptı. Araştırmalarının sonuçları Proceedings of the National Academy of Sciences'ta yayımlanan bilim insanları, robotlarını bir "evrimsel algoritma" ile geliştirdi. Program, 500-1000 arası deri ve kalp hücresiyle rastgele üç boyutlu konfigürasyonlar oluşturdu. Her tasarım sanal bir ortamda test edildi. Kalp hücreleri atmaya başladığında robotların ne kadar yol aldığı ölçüldü. En iyi performans gösteren hücrelerle yeni tasarımlar yaratıldı. Kalp hücreleri kendiliğinden kasılıp gevşeyebildiği için minik motorlar gibi bir işlev görüyor ve robotları itiyor. Robotların ömrü bir haftayla 10 gün arasında değişiyor. Çalışma sırasında kurbağa hücreleri, canlı kalabilmeleri için bir su kabına konuldu. Tasarımlar, cımbız ve yakıcı aletlerle yapıldı. Bazı hücreler, düz bir çizgide hareket ederken bazıları daireler çizerek hareket etti ya da diğer hücrelerin arasına katıldı. Michael Levin, Afrika pençeli kurbağası Xenopus laevis'ten esinlenilerek Xenobot adını verdikleri robotlar için "Bunlar çok küçük. Nihai hedefimiz büyüklerini yapmak" dedi. Bu robotlara damarlar, sinir sistemleri ve algılayıcı hücrelerle görme yetisi kazandırılabileceğini belirten Levin, memelilerden alınacak kök hücrelilerle karada yaşayan robotlar yaratmanın da mümkün olduğunu söyledi. Vermont Üniversitesi'nden doktora öğrencisi Sam Kriegman, bu robotların gelecekte sinir sistemi ve algı yeteneği olan versiyonlarının da yapılması olasılığının bazı etik sorunları beraberinde getirebileceğini belirterek "Bu deneyler, halka açık olarak yapılıyor. Toplumda bunu tartışabiliriz ve karar vericiler en uygun adımı atabilir" dedi. Xenobot'ların insanlığa bir tehdit oluşturmasından kaygılanmadığını belirten Kreigman, "Videoyu izledikten sonra bu şeylerin dünyayı ele geçirmesinden korkmak zor" diye konuştu.


Son derece çılgın bir girişimci Elon Musk, sıra dışı fikirlerini Mars'a taşıyacak kadar...İnternet üzerinde kredi kartıyla işlem yapmanızı sağlayan ilk sistemi geliştirmişse , ardından dünyanın en çok ümit vaat eden elektrikli araba üreticisini kurmuş , üzerine bir de enerji sektörüne girip güneş panelleri üretmeye başlamış , ardından bir de roket firması kurup, Mars'a yerleşecek ilk insan kolonisinin kullanacağı roketleri üretmeye başlamışsa bir gün yapay zeka işine el atması da şaşırtıcı gelmemeli. Nitekim şimdi de beyin implantları yaratarak, bilgisayarları beyinlerin direkt uzantısı haline getirmeyi ve bu yolla zeka ve hafızayı artırmayı amaçlayan bir şirket kurdu . Aslında Musk'ın projelerinin ortak bir amacı var: Biz insan türünün geleceğini koruma altına almak. Elektrikli araçlar küresel ısınmanın tehlikeli seviyelere ulaşmasının önünün alınmasında önemli bir ulaşım modeli olurken, Mars'ta yerleşik hayat, yaşlı yerküremizin canlı popülasyonuna büyük tehdit olan nükleer savaş, biyoterörizm ya da asteroit çarpışması gibi unsurların karşısında güvenli bir sığınak. Neuralink de bu amaca hizmet ediyor. Her ne kadar Musk, Superintelligence'ın yazarı Nick Bostrom'un vurguladığı gibi kendinden çok daha akıllı bir makine yaratmanın Temel bir Darwinci hata olduğuna inanıyor olsa da, yapay zeka konusundaki hızlı gelişmeler ve bilgisayarları daha akıllı yapmak için yapılan çeşitli teşviklere baktığında, bunu engellemenin imkansız olduğunu düşünüyor. Bu yüzden, insanlığı süper zeki makineler tarafından yok edilmekten kurtaracak stratejisi, bizim de gelişmiş yapay zeka kadar zeki olabilmemiz için bizi bilgisayarlara bağlamak. İnsanların bedenlerine elektronik cihazlar yerleştirilmesi yeni değil tabii ki... Kalp pili yaklaşık 60 yıldır kullanımda. 1998'den beri, bilim insanları, felçli insanların düşünceleriyle ekranda imleci ve daha gelişmiş versiyonlarında bir şeyleri kavrayabilen yapay bir eli hareket ettirebilmelerine olanak sağlayan cihazları insanların beyinlerine yerleştiriyorlar. Bu cihazlar, normal sağlıklı bir insanın yeteneklerinden daha ötesine ulaşmamıza olanak vermiyor. Fakat ciddi derecede renk körlüğüne sahip sanatçı Neil Harbisson, kafatasına yerleştirilmiş bir antenle sadece görebildiğimiz renklere değil aynı zamanda bizim göremediğimiz kızılötesi ve ultraviyole ışıklarına da uyumlu frekansları duyabiliyor. Harbisson, bunun bir sayborg olduğunu iddia ediyor. Sayborg'u yeni ortamlara uyum sağlayabilmesi amacıyla teknolojik olarak geliştirilmiş yeteneklerle dolu bir organizma olarak tanımlayabiliriz. Yararlı fakat sınırlı olan bu cihazlardan, bir çeşit beyin-makine etkileşimlerine geçiş; büyük ve çığır açan bir bilimsel buluş gerektiriyor. Beyin implantları üzerine yapılan birçok araştırma, hayvanları denek olarak kullanıyor ve maymunların ve diğer hayvanların maruz kaldığı onlarca zarar, bu durumu etik olarak sorgulanabilir bırakıyor. Her durumda, Musk'ın planının gerçekleşmesi için, hayvanların yanı sıra insanların üzerinde de deney yapılması kaçınılmaz olacak. Tedavisi olmayan bir hastalık veya engele sahip hastalar, onlara umut verebilecek tıbbi bir araştırmaya katılmak için gönüllü olabilirler. Neuralink, bu hastalara yardımcı olabilmek için planlanmış bir araştırma ile başlayacak, fakat büyük amacı gerçekleştirmek için, onların da ötesine geçmesi gerekecek. ABD, Avrupa ve diğer birçok ülkede, insan deneklerin kullanımı konusunda sıkı düzenlemeler, beyinlerimizi bilgisayarlara bağlayarak bilişsel yetenekleri geliştirmeyi amaçlayan deneyler yapılmasını zorlaştırıyor. ABD'de sinirbilimci Phil Kennedy, felçli hastaların yalnızca düşünceyle iletişim kurmaları konusundaki çalışmalarını daha ileriye götürebilmek için kendi beynine elektrotlar yerleştirebildi ama operasyonu gerçekleştirmek için gönüllü olacak cerrahı bulabilmek için, Orta Amerika'da küçük bir ülke olan Belize'ye gitmek zorunda kaldı. İngiltere'de ise sayborg öncüsü Kevin Warwick ve eşi, farklı insanların sinir sistemleri arasında direkt iletişimin mümkün olduğunu göstermek için kollarına veri dizinleri yerleştirdiler. Musk, araştırmalarda insan deneklerin kullanımı ile ilgili düzenlemelerin değişebileceğini vurguladı. Tim Cannon, Phil Kennedy veya Kevin Warwick gibi bilimsel veya tıbbi niteliğe sahip biri değil, fakat bu durum, onun vücuda biyonik cihazlar yerleştiren Pittsburgh şirketinin kurucusu olmasını ve bu cihazları ilk olarak kendi üzerinde denemesini engellemedi. 2015 yılında ise Düsseldorf'ta dünyanın ilk sayborg fuarı düzenlendi. Düsseldorf Sayborg Fuarı'nda parmakları ya da kollarına mıknatıslar, radyo frekans tanıma çipleri ve farklı cihazlar yerleştirmiş bir sürü insan vardı. Doktorlar ve cerrahlar sağlıklı insanlara işlem yapmak konusunda isteksiz oldukları için, bu tür yerleştirme operasyonları genellikle dövmeciler ve bazen de veterinerler tarafından gerçekleştiriliyor. Warwick, sayborg gönüllülerinin bilimsel çalışmalara katkı sağladıklarını söylüyor. Bunun onların seçimi olduğunu vurguluyor. İnsanlar riskler konusunda detaylı bir şekilde bilgilendirildikten ve bu riskleri alma konusunda gönüllü oldukları sürece neden yasak olsun ki? diye de ekliyor. İnsanların sigara içmelerini veya dağ zirvelerine tehlikeli tırmanışlar yapmalarını engellemiyorsak, insanlar bilimdeki gelişmelere katkı sağlamak için gönüllü olmak istediklerinde katı bir tutum sergilemek çok da mantıklı görünmüyor. Bunu gerçekleştirmek, hayatlarına anlam kazandırabilir ve eğer Musk haklıysa, bu hepimizi kurtarabilir.