TÜBİTAK ve İTÜ destekli projeden elde ettikleri sonuçları Viyana'da yapılan European Geosciences Union 2016'da sunan İTÜ Maden Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Nurgül Balcı ve doktora öğrencisi Cansu Demirel, dünyanın en önemli bilim dergilerinden olan New Scientist'e konuk oldular. İnsanlığın hala cevap aradığı en önemli sorulardan biri, Dünya dışında bir yaşam olup olmadığıdır. İTÜ Maden Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü akademisyenlerinden Doç. Dr. Nurgül Balcı ve doktora öğrencisi Cansu Demirel'in, Mars yüzeyi ile benzerlik gösteren stromatolitik oluşumlara sahip Salda ve tuzlu su kimyasına sahip, Acıgöl ve Yarışlı göllerinde yaptığı akademik çalışma da bu soruya cevap arıyor. Araştırmanın, başta Mars olmak üzere yaşam potansiyeli taşıyan birçok farklı gezegen için önemli ipuçları vereceği düşünülüyor. Göller Bölgesi'nde yürütülen bu önemli çalışma sayesinde, mikrobiyal faaliyetlerin burada gelişen karbonat yapılarının oluşumuna etkilerinin ve jeolojik kayıtlardaki izlerinin tespit edilmesi hedefleniyor. Böylece, enerjilerini fotosentezle sağlayan bakteriler ile olağanüstü çevre koşullarında yaşayabilen organizmaların tortul kayaçlar üzerinde bıraktığı izlerin, Dünya dışı yaşam konusunda araştırmacılara yeni bir pencere açacağı düşünülüyor. Doç. Dr. Nurgül Balcı, bunun en büyük kanıtının ise Salda Gölü'nden alınan sedimanlarda görülen carnobacterium viridians türü bakteri olduğunu belirtiyor. Mars'ta nasıl bir yaşam olduğunu merak edenlere Türkiye'deki aşırı tuzlu göllerdeki yaşam ipuçları sunabilir. Sularının aşırı tuzlu olması nedeniyle bir olasılıkla yalnızca Mars'ta da yaşayabilecek canlı türleri bu göllere barınıyor olabilir. Türk mikrobiyoloji uzmanları Acıgöl, Salda ve Yarışlı göllerinde yaşayan canlı türlerini bir süredir araştırıyorlar. Araştırmacılar incelemeler sonucunda bu canlı türlerinin kimilerinin Mars ya da yaşanabilir başka gezegen ve uydulardaki mikroskobik canlılarının biyolojik özelliklerine ilişkin bilgi sahibi olmayı umuyor. Örneğin, Satürn'ün uydusu Enceladus'tan elde edilen veriler suları aşırı tuzlu olan ve 9-12 arasında değişen pH değerleriyle alkali düzeylerine ulaşan okyanusları gözler önüne sererken, Türkiye'deki söz konusu üç gölde bu değerler 8.6 ile 9.5 arasında değişiyor. Göllerdeki Mars koşullarına uyumlu canlı türlerini araştıran ekibe önderlik eden İstanbul Teknik Üniversitesi uzmanlarından Nurgül Balcı, 'Amacımız Mars'ta ya da dünya dışındaki başka gezegen ve uydularda yaşamın sürdürülmesini araştırmamıza olanak tanıyacak canlı türlerinin kimliklerini belirlemek' diyor. Balcı şimdi 'Mars böceği' özelliklerine sahip başka canlı türlerinin de su yüzüne çıkarılabileceğini, böylelikle Marslı olmak için ne gibi koşulların gerekli olduğu konusunda çok daha fazla ipucuna ulaşılabileceğini düşünüyor. Uzmanlar söz konusu mineral yapıların göllerdeki çökellerin mikroplar tarafından salgılanan magnezyum ve kalsiyum karbonatlarla birleşmesi sonucunda meydana gelen garip bileşimler olduklarına dikkat çekiyor. Araştırmacılar, bu canlı türlerinin kimliklerini belirledikten sonra hem tek tek hem de toplu olarak sınamadan geçirerek bunların Mars benzeri koşullar karşısında nasıl bir direnç gösterecekleri konusunu aydınlığa kavuşturmayı umuyor. Balcı, 'Söz gelimi, stromatolit üreten canlıların kayalıklar üzerinde, Mars'tan alınan kaya örneklerinin biyolojik kökenlerini gözler önüne serebilecek, sıra dışı magnezyum izotopları gibi birtakım parmak izleri bıraktıklarına tanık olabiliriz' diyor.


Türkiye'nin dört bir yanını çevirmiş olan çöp yığınlarından rahatsız olmayan var mı?! Yollar, sokaklar, çevre yolları, dağlar, denizler, plajlar, her yer çöp yığınlarıyla dolu. Bir şeyler yapılmazsa ülkemiz kocaman bir çöplüğe dönüşecek. Bu konuda toplumun bilinçlendirilmesi ve eğitilmesi şart. İnsanları, özellikle çocukları ve gençleri çöplerini yere değil, çöp kutularına atmaları gerektiği konusunda bilinçlendirmek ve toplumsal bir farkındalık yaratmak çok önemli. Araştırmalara göre insanlar pis buldukları yeri pis bırakıyor, temiz buldukları yeri de tertemiz... Türkiye genelinde insanlar, çöp toplayan birini gördüğünde izlemektense, yardım etmeyi tercih ediyor. Dünyada çöpüyle baş etmekte zorlanmış ülkelerde sivil hareketler dikkat çekiyor. 'Trash Hero' yani çöp kahramanları olarak kendilerini adlandıran ve dünyanın pek çok ülkesinde faaliyet gösteren bağımsız gruplar çevrelerini, sahillerini temizliyor, çocuklara ve yetişkinlere eğitimler vererek sürdürülebilir atık yönetimi bilinci kazandırıyorlar. Let's do it! / Haydi yapalım! Çöp toplama fikri 2008 yılında küçük bir Baltık ülkesi olan Estonya'da filizlendi. 3 Mart tarihinde 50.000 kişi bir araya gelerek, ülkenin her yerindeki 10.000 ton çöpü 5 saat içinde temizledi. Eylemin görüntüleri bir anda yayıldı ve sonrasında da tek günde temizlik modeli 15 ülke tarafından tekrar edildi. Toplam katılımcı sayısı 2,5 milyonu buldu. Bugüne kadar toplam 100'den fazla ülkede temizlik düzenlendi ve 9 milyon gönüllü bu etkinliklerde yer aldı. Dünya Temizliği / World Cleanup kampanyasıyla, 2012 yılında Türkiye'de 5 noktada yapılan temizliğe yaklaşık 1.300 kişi katıldı. Tamamen gönüllü bir ekip 11 Mayıs 2013 tarihinde Türkiye Temizliği'ne 17 şehirde, 62 farklı noktada, yaklaşık 8.000 kişi olarak devam etti. Böylece 30,4 ton atık ortadan kaldırılmış oldu. Bu yıl, çok daha büyük bir Türkiye Temizliği adına, heyecanlı ve dinamik bir ekip Türkiye'nin farklı noktalarında hazırlıklara başladı. Bu seneki temizlik gününün tarihi: 15 Eylül 2018, Cumartesi. Doğaya, hayvanlara ve insanlara saygılı bir toplum içinde, huzurlu yaşamak için Türkiye'nin çöp kahramanları 15 Eylül Cumartesi günü tüm sanatçıları, STK'ları, vakıf ve dernekleri, öğrencileri, öğretmenleri, kamu çalışanlarını, siyasetçileri, futbol takımlarını, takım taraftarlarını, genciyle, yaşlısıyla ülkesini seven herkesi eline eldiven geçirmeye ve sokağını temizlemeye davet ediyor.


Batıdan doğuya ülkeyi ikiye bölün.. İsterseniz araya bir tarafsız kuşak koyabilirsiniz. Kuzeyde sel, su baskınları.. Güneyde ise orman ve yangın.. Son Birleşmiş Milletler Hükümetler Arası İklim Paneli Raporu'nu lütfen ayrıntılı okuyun diyeceğim ama 4 bin sayfaya yakın. Çeşitli sitelerde özetler ve güzel ayrıntılar var. Raporun 3 bin sayfası, iklim değişikliği üzerine yapılan 14 bin araştırma makalesinin değerlendirmesinden oluşuyor. Yani ayakları yere basan bilimsel bilgilere dayalı bir rapor. Rapor, dünyanın beklenenden 0.1 derece daha fazla ısındığını, 20 yıl içinde 1.5 derece ısınmasının beklendiğini, aslında karbondioksit emisyonlarını radikal bir şekilde azaltılması halinde yüzyılın sonunda sıcaklığın 1.4 artışta tutulabileceğini, bugün yaşanan değişikliklerin geri dönüşünün mümkün olmadığını ve yüzlerce yıl sürebileceğini.. ve daha bir sürü yeni bilgi öğreniyoruz rapordan.. Çok önemli: Önümüzdeki yıllarda Kuzey Kutbu'nda büyük olasılıkla buz kalmayacak.. Bizim TV'lerde bu konuyu gündeme alıp ayrıntılarıyla tartışmak çok zor, bazılarında mümkün bile değil. Çünkü reytingi getiren bir konu görülmez. Genel kanı, halk ilgilenmiyor, izleyeceği düşünülen konular seçiliyor. Aslında bu panelin sonuçları dünya ve toplum için baş köşedir. Siz izleyicinize bu konuyu önemsetmezseniz, olaydan haberi bile olmaz. Oysaki daha ne olsun! Türkiye iklim değişiminin aşağıda yangınlar, yukarıda sel ve su baskınları felaketlerini yaşıyor. Diyeceksiniz ki emin misin bugünkü felaketlerin nedeninin değişim olduğuna.. Diyelim ki yarı yarıya veya yüzde 25! Bu, şu demek: Felaketlerin şiddetleri artıyor! Yetmiyor mu? Belki de bugün yaşadıklarımızın ana nedeni tamamen iklim değişikliği! Gelecek yıl sıcaklık ve yağışlar daha normal geçerse, sanmayın ki bu yıl yaşadıklarımız bir meteorolojik yol kazasıdır. Gelecek yıllarda daha güçlü ve daha şiddetli olarak bunlarla karşı karşıya kalacağız. Akdeniz, iklim değişiminin en çok etkileneceği bölge. Dünyada sıcaklık artışı 1.1 derece, Akdeniz'de ise 1.2, yani daha yüksek. Ve gelecek yıllarda Akdeniz öncelikle topun ağzında. Yukarıdaki grafikte, bazı Akdeniz ülkelerinde orman yangınlarının yok ettiği alanları görüyorsunuz. Türkiye bu yıl rekor kırdı. 2008-2020 arasında, sadece 12 yıl içinde 38 bin 780 hektar orman yanarken, sadece bu yıl içinde 4.5 katı, 170 bin 773 hektar ormanı kaybettik. Bu bilgiler Avrupa Orman Yangını Bilgi Sistemi'nden alındı. Türkiye ile birlikte bu yıl Yunanistan ve İtalya da yangın ve kayıp rekorları kırmış gözüküyor. Yangınlar için tarihi büyüklükte deniyor. Türkiye'nin Akdeniz'e yakın bölgelerini büyük tehlikeler bekliyor. Mesele sadece yangınlar, aşırı sıcak dalgaları değil... Susuzluk, su kıtlığı, tarım bölgeleri, Orta Anadolu tahıl deposuysa, oraları susuzluk vuracak... Sıcak günlerin ve sıcak dalgalarının sayısı artacak. Öncelikle yaşlılar, kronik hastalıklara sahip olanlar için yaşam tehlikeleri gündeme gelecek. Bu yazı 12.08.2021 tarihli Cumhuriyet gazetesinde yayınlandı.


Oklahoma Depremi: Sabah 6:47'de binlerce kuşun Oklahoma eyaleti boyunca uçtuğu radarla görüntülendi. Sonra sabah 7:02'de eyaleti Pawnee İlçesinden kaynaklanan 5.6 büyüklüğünde bir deprem vurdu. Bu konu çok tartışılır her zaman ve pek çok bilimsel makaleye de konu olmuştur. Şimdi Türkiye ve Suriye'yi yıkan depremde Washington Post gazetesinde Leo Sands bir makale yayımladı. Kuşlar, karla kaplı binaların üzerinde düzensiz bir şekilde uçtu. Köpekler yüksek sesle uludu. Ardından, Türkiye ve Suriye'de meydana gelen yıkıcı bir deprem binaları yerle bir etti. Sosyal medya kullanıcıları, 7.8 büyüklüğündeki büyük deprem ve önemli artçı sarsıntıların hemen öncesinde hayvanların tuhaf davranışlar sergilediğini iddia etti. Bu iddiayı doğrulamak zor olsa da hayvanların güçlü depremleri insanlardan önce algılayabildiği fikri eski zamanlardan beri teorileştirilir. Bu görüşü destekleyen bilimsel araştırmalar var. Bilim insanlarına göre, tıpkı sismolojik makinelerin insan vücudunun algılayamadığı sarsıntıları algılayabilmesi gibi, hayvanlar da Dünya'da dolaşan küçük ön sarsıntıları daha güçlü deprem dalgaları gelmeden saniyeler önce algılamak için daha donanımlıdır. Bazı araştırmacılar, hayvanların ön şoklardan önce onları hissedebileceklerini söylüyor. US Geological Survey'e göre (1), bir depremden önceki saniyelerdeki anormal hayvan davranışı, iki sismik dalga biçimi arasındaki farkla açıklanıyor. Birincil veya P dalgaları, merkez üssünden saniyede birkaç mil hızla hareket eden bir depremden yayılan ilk dalgalardır. USGS, bunların hayvanlar için daha belirgin olduğunu söylüyor. P dalgalarını, zemini yuvarlanma hareketiyle sallayan daha güçlü ikincil veya S dalgaları takip eder. Sismoloji makineleri tarafından tespit edilen ve analiz edilen ilk sarsıntılar, genellikle bir dakikadan daha kısa süren depremler erken uyarı sistemleri tarafından da kullanılır. Peki hayvanlar depremleri modern makinelerden daha erken ve daha iyi hissedebilir mi? Binlerce yıldır insanlar, depremleri dakikalar veya saatler önce tespit eden hayvanları anekdot olarak gözlemlese de, bilimin bunları doğrulaması daha zor. Bir araştırmacı, hayvanların depremleri ön sarsıntılarından önce bile hissedebileceklerini söylüyor. Max Planck Hayvan Davranışları Enstitüsü direktörü Martin Wikelski "Hayvanların gerçekten depremlerin habercilerini hissettiklerine dair çok iyi göstergelerimiz var diyor. 2020'de yayınlanan araştırmada (2) Wikelski ve arkadaşları, birkaç ay boyunca hareketlerini gözlemlemek için bir İtalyan çiftliğindeki ineklere, köpeklere ve koyunlara elektronik etiketler taktı. Yakınlarda tespit edilen sekiz büyük depremden yedisinden önce, hayvanlar alışılmadık bir şekilde 45 dakikadan fazla, "süper aktif" haldeydiler . Wikelski'nin "temelde hayvanlar için küçük cep telefonları" olarak tanımladığı cihazlarla yürütülen araştırma, hayvanların depremleri potansiyel olarak insanlardan 12 saatten daha uzun bir süre, yani bir ön sarsıntıdan çok önce tespit edebileceğini öne sürdü. Hayvanların olağandışı tepki vermesinin nedenleri henüz net değil, "Bize bir şeyler söyleyebileceklerine dair işaretler var. Bunu nasıl yapıyorlar, henüz bilmiyoruz dedi. Tehlikeyi sezme yeteneklerinin, birbirleriyle iletişim kurma yetenekleriyle ilgili olabileceğine inanıyor. Wikelski hayvanların merkez üssünden 12 mil uzaktaki depremleri önceden tespit etmiş olabileceğini söyledi. Çiftlik hayvanlarının yer altı basıncıyla havaya salınan demir seviyelerine mi tepki gösteriyorlar sorusun araştırmalı planlıyor. Wikelski, "Bu hayvanların kavradığı başka faktörler de var - ama bu hala bir kara kutu" dedi. Bununla birlikte, depremlerden önce kaydedilen 700 anormal hayvan davranışı iddiasına araştıranlara daha fazla kanıt gerekiyordu. Araştırmacılar, hayvanların sismik makinelerden önce depremleri tespit etme yeteneğine sahip olup olamayacakları sorusuna odaklandı (3). Tuhaf davranan hayvanların birçok tarihi örneği, daha büyük deprem dalgalarından saniyeler önce yayılan sismik ön şoklarla açıklanabilir. Ayrıca, mevcut kanıtların çoğu güvenilir olamayacak kadar anekdot niteliğindeydi.


'Uyum sağla ya da öl'. Kendi yarattığımız bu yeni dünyada yaşamanın yeni koşulu artık bu olacağa benziyor. Ya uzun süren aşırı sıcak dalgaları ya kentleri sular altında bırakan seller...Giderek daha yıkıcı felaketleri bünyesinde bırakan bir iklim krizi ile karşı karşıyayız. İklim uzmanları sera gazı seviyelerinin öngörülenin çok üzerinde artış gösterdiğini ve bu durumun insanlık için ' yönetilebilir bir geleceği engellediğini vurguluyorlar. Bir canlı türü olarak tanıdığımız ve halen sahip olduğumuz her şey; tarihimiz, tarımımız, kültürlerimiz, siyasetimiz, jeopolitiğimiz zaten geride bıraktığımız iklim koşullarının sonucunda ortaya çıktı. Ya süregeldi, ya yok oldu. Şimdi ise sanki farklı bir iklime sahip başka bir gezegene inmiş gibiyiz. Medeniyetimizde neler hayatta kalabilecek, neler yeniden şekillendirilmeli? Bunlar zor sorular. İklim dilindeki karşılıkları ile 'adaptasyon. Yani uyum sağlama. Karbonsuzlaştırmaya alternatif olarak gündeme getiriliyor olması da hayli ürkütücü. Teknoloji, mühendislik tamam ama bir yere kadar. Örneğin sel yönetim sistemleri çok gelişti. Ama gördük ki New Orleans'da inşa edilen 14 milyar dolar maliyetli setler 5. kategorideki kasırgalara karşı koruma sağlayamıyor. Dolayısı ise asıl odaklanılması gereken unsur korbonsuzlaştırma ve sera gazı etkisi yapan gazları hızla azaltacak politikaları yaşama geçirmek. Gıda: iklim değişikliği gıda sağlayan ekosistemleri derinden etkiliyor. Ve gıda güvenliğimiz bu ekosistemlerin güvenliği ile yakından bağlantılı. Örneğin denizler.. İnsanların protein ihtiyacını yüzde 20'bu deniz ve okyanuslardaki canlılardan. İklim değişikliğini neden olduğu okyanus asitlenmesi, istiridye, yengeç ve mercanlar da dahil olmak üzere binlerce türün koruyucu kalkanı olan kabuklarını oluşturmaları zorlaştırıyor . Bu bu da besin ağını bozuyor. Türkiye'de de biliyorsunuz bir süredir toplu balık ölümleri yaşanıyor. NASA'ya göre karada 2 derelik bir sıcaklık artışı kuraklığı 2 katına çıkaracak ve bu da buğday ve mısır hasadını azaltacak. Barınma: Sıcaklık arttıkça ve buzullar eridikçe deniz suyu seviyesi de yükseliyor. Bu da kıyı şeridindeki kentleri ve yerleşimleri büyük tehdit altında bırakıyor. 1901- 1990 yılları arasında deniz seviyesi yılda yaklaşık 1,2 mm yükseliyordu. Ancak 1993'den 2010'a kadar yılda yaklaşık 3 mm artış gösterdi. Yani artım hızı ikiye katlandı. Enerji: Azalan karlar ve değişen yağış düzenleri uzun vadede ülkelerin hidroelektrik güçlerini de olumsuz etkileyecek. Ayrıca soğutma için klimalara yükleniliyor ve klimaların sera gazı artışına etkisi çok fazla. İklim değişikliğinin en büyük ironilerinden biri, gezegen ısınırken insanların serinleyebilmek ihtiyaç duyduğu teknolojinin, iklimi yalnızca daha sıcak hale getirmesi. 2050 yılına kadar dünyadaki oda tipi klimalarının sayısının 4 kat artarak 4,5 milyara ulaşması ve en az cep telefonları kadar yaygın hale gelmesi bekleniyor. Sağlık: Koronavirüs'ün etkilerini tüm dünya yaşıyor. Virüsler; Lyme hastalığı ve sıtma gibi vektör kaynaklı hastalıkların yayılması iklim değişikliği ile de yakından ilişkili. Üretkenlik: Aşırı sıcaklıklar, işçiler arasında üretkenliği de düşürebilir. İklim değişikliğinin ekonomik risklerine ilişkin Bloomberg raporuna göre, aşırı sıcaklık, inşaat, altyapı bakımı, çevre düzenlemesi ve tarımda çalışanlar da dahil olmak üzere birçok sektörde çalışan verimliliğinde yüzde 3'lük bir düşüşe neden olabilecek. Raporda, bu düşüşün 1970'lerde meydana gelen ve muhtemelen yüksek enflasyon ve ekonomik istikrarsızlık nedeniyle meydana gelen "verimlilik yavaşlamasının" iki katı olduğu belirtildi. Isının giderek arttığı şu günlerde bu soruyu siz de zaman zaman aklınızdan geçiriyorsunuzdur: İnsan bedeninin dayanabileceği en yüksek sıcaklık nedir? diye... Yanıt basit: 2020 yılında yapılan ve sonuçları Science Advance dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre 35 santigrad derece. Bu yalnız ıslak termometre sıcaklığı. Yani hava durumu raporlarındaki sıcaklık ile aynı değil. Islak termometre sıcaklığı; suya batırılmış bir bezle kaplanmış termometre ile ölçülür ve hem ısıyı hem de nemi hesaba kadar. Nem son derece önemli. Çünkü havada fazla su olduğunda terin vücuttan atılması ve kişiyi soğutması daha da zorlaşıyor. NASA'nın Jet Propulsion Laboratuvarı'nda aşırı ısı üzerinde çalışan Colin Raymond, nem düşük ancak sıcaklık yüksekse veya tam tersi ise sorun olmaz. Ancak hem nem hem de sıcaklık çok yüksek olduğunda, ıslak termometre sıcaklığı tehlikeli seviyelere doğru kayabilir' diyor ve örnek veriyor: .Örneğin, hava sıcaklığı 46,1 C ve bağıl nem yüzde 30 olduğunda, ıslak termometre sıcaklığı yalnızca yaklaşık 30,5 C olur. Ancak hava sıcaklığı 38,9 C ve bağıl nem yüzde 77 olduğunda, ıslak termometre sıcaklığı 35 C'ye çıkar. İnsanların yüksek ısı ve nemde yaşayamamalarının nedeni artık iç sıcaklıklarını düzenleyememeleri. Bu noktada, vücut hipertermik hale gelir. (40 C üzerinde). Bu durum ise, hızlı nabız, zihinsel durumda değişiklik, terleme eksikliği, baygınlık ve koma gibi semptomlara yol açabilir . Science Advances çalışmasına göre, kayıtlı tarihte çok az yer ıslak termometre sıcaklığına yani 35 C'ye (95 F) ulaştı. 1980'lerin sonlarından ve 1990'lardan bu yana, sıcak noktalar, Orta ve Kuzey Pakistan'ın İndus Nehri Vadisi ve Basra Körfezi'nin güney kıyısı oldu. Ancak Raymond, küresel ısınma ile bunların daha sık olacağını söylüyor. " Önümüzdeki 30 ila 50 yıl içinde bu sıcaklıklar için risk altında olan yerler arasında kuzeybatı Meksika, kuzey Hindistan, Güneydoğu Asya ve Batı Afrika yer alıyor' diye ekliyor.


Siyasi açıdan adeta bir barut fıçısı olan Yakındoğu için yapılan iklim öncelemeleri de pek iç açıcı değil. Bir zamanların Verimli Hilal bölgesinde dokuz yüz yılın en şiddetli kuraklığı yaşanıyor. Kuraklık Suriye'deki iç savaşın da tetikleyicilerinden biri olarak görülmekte. Ayrıca iklim araştırmacıları sadece ılımlı bir iklim değişimi sonucunda bile Yakındoğu'nun bazı bölgelerinde yaz mevsiminin yaşamı tehdit edecek kadar sıcak geçeceğini tahmin ediyorlar. Miami Üniversitesi'nden Sevag Mehterian ile çalışan ekibin son araştırması diğer olumsuz gelişmeleri de ortaya koydu. . Araştırmacılar bölgedeki son 120.000 yıl içindeki iklim değişimlerini tasarlayarak, belli başlı düzensizlikleri saptamışlar. Bu sonuca İran'ın kuzeybatısındaki bir mağaradaki dikitlerin yardımıyla ulaşılmış. Bunların içinde konserve olan oksijen izotopları geçmişin iklimi hakkında bilgi verirler. Sonuca göre Yakındoğu ve Ortadoğu'daki iklim uzun vadede Atlantik iklimi ve daha uzun vadeli değişimlerle de güneş ışınıyla alakalı olduğunu göstermiş. Yerel yönetimler bölgenin sadece geçici kuraklıklar yaşadığını ve kısa bir süre sonra yeniden suyun bulunacağını söylüyorlar genellikle. Ama araştırmamız tam aksini gösterdi. Nitekim bölgeye en fazla yağış getiren Akdeniz fırtınalarının da yakın gelecekte azalacağını gösteren somut veriler var diyor Mehterian. Bunun nedenlerinden biri kozmik doğa. Kuzey yarımküreye yansıyan güneş ışını, dünyamızın eksenindeki eğim değişimi yüzünden özellikle de 20.000 yıldır değişmekte. Bu devinim, yansıyan ışının açısını ve dolayısıyla da dünyamıza gelen ışın ve sıcaklık miktarını değiştirmekte. Her ne kadar bu tür uzun vadeli döngülerin etkisi genelde düşük olsa da, Kuzey Atlantik salınımının uzak etkisine bağlı olarak kısa vadeli kuraklıklara ve şimdiden hissedilen iklim değişiminin sonuçlarına yol açıyor. Yakındoğu'da insana bağlı sıcaklık artışının doğal faktörlerle dengelenmesi veya azalması beklenemez diyor uzmanlar.


İnsanoğlu dünyayı çok uzun bir süredir kalıcı ve ölçülebilir şekilde değiştirdi. Kimyasal ve biyolojik dolaşımları değiştiriyor, iklimi manipüle ediyor ve doğadaki dev arazileri yok ediyoruz. Akarsular, göller ve ve denizlerde organizmalardan çok mikroplastik partikülleri yüzüyor ve çöplerimiz için çöplükler yetersiz kalıyor. Ve bunların dışında gezegenimizde daha iyi yaşayabilmek adına kurduğumuz yapılar, ürettiğimiz objeler ve teknolojiler de var. Dünyamızdaki teknokürenin ne büyüklüğe ulaştığını Zalasiewics ilk kez hesapladı. Araştırmacının hesabına göre dünyamızın teknoküresi 30 milyar ton kütleye sahip. Bu kütle yeryüzünde düzenli bir şekilde dağıtılacak olursa bir metrekareye 50 kilo düşüyor. Sayılar, göreceli olarak kısa geçmişimizde amaçlarımız için ne kadar malzeme ve enerji kullandığımızı ve dönüştürdüğümüzü açıklıyor. Jeolojik açıdan bakıldığında teknoküre daha genç sayılır ama olağanüstü bir hızla gelişiyor. Ve şimdiden gezegenimiz üzerinde derin bir iz bıraktı. Teknoküre uzak gelecekte de dünyamızı önemli ölçüde etkilemeye devam edecektir. Sonuçta biyolojik kalıntıların aksine izlerimizin indirgenmesi neredeyse imkansız ve bu yüzden de varlıklarını milyonlarca yıl koruyacaklardır. Günümüzdeki yapıların ve objelerin birçoğu jeolojik tabakalara gömülerek uzak geleceğe kadar kalıcı olacak ve bu tekno fosiller sayesinde gelecekte Androposen tarihlendirilebilecek ve tanımlanabilecek diyor uzmanlar. Tahminlere göre günümüzde bile bir milyardan fazla bu tür tekno fosil türü bulunmakta ki bu gezegenimizdeki organizma türünden fazladır.


Türkiye'de alabildiğine yaygınlaşan yemek siparişleriyle birlikte, korkunç büyüklükte bir plastik atık dağı da oluşuyor. Köpükler, plastikler, çatallar bıçaklar bardaklar... Acaba hazır yemek servislerinin ürettiği çevre kirliliği konusunda ülkemizde bir araştırma var mı? Yok! Umarız aşağıdaki araştırma ve Çin'de uygulaması Türkiye'deki hazır yemek dağıtıcıları, şirketleri, Yemeksepeti, Migros, Getir ve daha pek çokları için de örnek olur ve en azından çatal bıçağın kaldırılması yönünde Yeşil Puan uygulaması başlatırlar. Dünyada bu sorun, Çin'de daha büyük! Çin'de çevrimiçi yemek teslimatına yönelik yüksek talep, tek kullanımlık çatal bıçak takımının kullanımında büyük artışa neden oldu. Tek kullanımlık çatal bıçak takımı plastik kirliliğini artırıyor, atıklar yaban hayatını ve deniz türlerini tehlikeye atarak insan sağlığını tehlikeye atan çevresel bozulmaya da katkıda bulunuyor. Çinli bilim insanı grubu, çevre dostu davranışları teşvik etmeye yönelik bir çabaya girişti ve insanları çevreye duyarlı kılmak israfı azaltmak için literatürde "yeşil dürtüler" adıyla yer alan uygulamalardan yola çıkarak, He ve arkadaşları Çin çapında mobil yemek dağıtım platformu Eleme'yi kullanmak için Alibaba ile işbirliği yaptı. Çatal bıçak takımı uygulamanın varsayılan seçeneği haline geldi, bir açılır pencerede kullanıcılar için dikkat çekici hale getirildi, çatal bıçak istemiyorum seçeneği eklendi ve bu seçeneği seçen müşteriler Çin çöllerinde ağaç dikmek için kullanılacak yeşil puanlar ile ödüllendirildi. Sonuçlar, yeşil uyarıların dahil edilmesinin uygulanabilir ve etkili bir politika aracı olduğunu göstermektedir, çünkü restoranların iş performansına zarar vermeden siparişleri de büyük ölçüde artırmıştır. He ve arkadaşları şöyle yazıyor: Bu uygulama çatal bıçaksız siparişlerin payını %648 artırdı. Çevresel faydaları oldukça büyük: Yeşil teşvikler Çin'in tamamına uygulanırsa, yılda 21,75 milyardan fazla tek kullanımlık çatal bıçak takımı kurtarılabilir. Bu, 3,26 milyon metrik ton plastik atık oluşumunun önlenmesine ve 5,44 milyon ağacın kurtarılmasına eşdeğerdir.


IPCC'in son raporu, insanlığı uyarıyor: 1,5 C'lik küresel ısınma, artan sıcak hava dalgaları, daha uzun sıcak mevsimler ve daha kısa soğuk mevsimler anlamına geliyor. 2 C'lik küresel ısınma ise aşırı sıcaklıklar, ekoloji, tarım ve sağlık için kritik eşiklere işaret ediyor. Şu anki ısınma seviyesi: 1,1 C'nin biraz üzerinde; felaketin önünü almak, küresel ısınmayı durdurmak için sadece birkaç yılımız kaldı; vakit kaybetmeden harekete geçilmesi gerekiyor. İnsan kaynaklı iklim değişikliği, sonuçlarını 20-30 yıl sonra gösterecek bir fenomen değil. Sanayi Devrimi'nden bu yana gezegeni 1,1 C kadar ısıtmamızın sonuçlarını bugünden yaşıyoruz. İnanmayanların, bu yaz yaşanan şiddetli sıcak hava dalgalarının ABD ve Kanada'da yüzlerce insanı ve milyarlarca hayvanı öldürmesine, sellerin Almanya ve Çin'i harap etmesine ve Sibirya, Türkiye ve Yunanistan'da kontrolden çıkan orman yangınlarına bakmaları yeterli. İnsan kaynaklı iklim değişikliğinin etkilerini her yerde görebilirsiniz. BM Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli de geçtiğimiz hafta yeni bir rapor yayınladı. Raporu hazırlayan çeşitli ülkelerden onlarca bilim insanları, her bölgede ve tüm iklim sistemindeki değişiklikleri uzun süredir gözlemliyor. İklimde gözlemlenen değişikliklerin çoğunun binlerce yıldır görülmeyen değişiklikler olduğu konusunda hemfikirler. Bazı sorunların çözümü için umut var. Ancak deniz seviyesinin yükselmesi gibi sorunlar binlerce yıl boyunca geri döndürülemeyecek. Geçen hafta yayınlanan 1. Çalışma Grubu raporu, IPCC'nin 2022'de tamamlanacak Altıncı Değerlendirme Raporu'nun (AR6) ilk bölümü olma özelliği taşıyor. IPCC'nin 195 üye ülke tarafından onaylanan İklim Değişikliği 2021: Fiziksel Bilim Temeli adlı bu raporuna göre, hava kalitesine yönelik faydalar düzelse bile küresel sıcaklıkların istikrara kavuşması 20-30 yıl alabilir. IPCC Başkanı Hoesung Lee, yeni raporun iklim bilimindeki yenilikler ve ilerlemeleri yansıtması açısından -öncekilere göre- bilimsel açıdan daha net bir rapor olduğunu, iklim müzakereleri ve karar alma süreçlerine de paha biçilmez bir katkı sağlayacağını söylüyor. Rapor, sera gazı emisyonlarında ani, hızlı ve büyük ölçekli azalmalar olmadığı sürece, ısınmanın 1,5 C'de sınırlı kalınamayacağını ve hatta 2 C'nin bile ulaşılamaz olacağına vurgu yapıyor. Bilim insanları, 10 yıl kadar bir süre içinde ulaşma riskimiz olan 1,5 C'lik ısınma durumunda, yaşanabilecek tehlikelerin önemli ölçüde arttığını söylüyor. Bu durumda dünya çapında yaklaşık 1 milyar insan, yaşamı tehdit eden daha sık ısı dalgalarıyla bunalabilir. Yüz milyonlarca insan daha şiddetli kuraklıklar nedeniyle su için mücadele ederek iklim mülteciliği sorununu ortaya çıkabilir. Bugün yaşayan bazı hayvan ve bitki türleri yok olabilir. Dünyanın geniş kesimlerinde balıkçılığı ve oksijen-besin döngüsünü sağlayan mercan resifleri de daha sık toplu ölümlere maruz kalabilir. Bunlar iddia değil, varılan bilimsel sonuçlar! İnsan faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının, 1850-1900'dan bu yana yaşanan yaklaşık 1,1 C'lik ısınmadan sorumlu olduğunu bir kere daha gözler önüne seren rapora göre, önümüzdeki 20 yılda ortalama küresel sıcaklığın 1,5 C'ye ulaşması veya bu ısınmayı aşması bekleniyor. Bu değerlendirme, iklim sisteminin, insan kaynaklı sera gazı emisyonlarına tepkisine ilişkin bilimsel anlayıştaki ilerlemenin yanı sıra tarihsel ısınmayı değerlendirmek için de geliştirilmiş gözlemsel veri kümelerine dayanıyor. Bu rapor, gerçekliğin sağlamasıdır, diyen IPCC 1. Çalışma Grubu Eş Başkanı Valerie Masson-Delmotte, Artık nereye gittiğimizi, ne yapılabileceğini ve nasıl hazırlanabileceğimizi anlamak için gerekli olan geçmiş, şimdiki ve gelecekteki iklimin çok daha net bir resmine sahibiz, diye belirtiyor. İklim değişikliğinin birçok özelliği, doğrudan küresel ısınmanın düzeyine bağlı. Ancak bu ısınma her bölgeyi aynı etkilemiyor. Örneğin, karadaki ısınmanın küresel ortalamanın üzerinde olduğu ve Kuzey Kutbu'nda ise iki kattan fazla olduğu biliniyor. IPCC 1. Çalışma Grubu Eş Başkanı Panmao Zhai da İklim değişikliği zaten dünyadaki her bölgeyi çeşitli şekillerde etkiliyor. Yaşadığımız değişiklikler, küresel ısınmayla daha da artacak, diye uyarıyor. Rapor, önümüzdeki on yıllarda iklim değişikliklerinin tüm bölgelerde artacağını öngörüyor. 1,5 C'lik küresel ısınma, artan sıcak hava dalgaları, daha uzun sıcak mevsimler ve daha kısa soğuk mevsimler anlamına geliyor. Rapor, 2 C'lik küresel ısınmada ise aşırı sıcaklıkların, tarım ve sağlık için kritik tolerans eşiklerine daha sık ulaşacağını gösteriyor. Ama bu mesele sadece sıcaklıkla ilgili bir durum değil. İklim değişikliği, farklı bölgelerde çok sayıda farklı değişikliği beraberinde getiriyor; bunların tümü daha fazla ısınmayla geri döndürülemez biçimde artacak. Bunlar, iklimin dengesini bozacak olan daha fazla nem ve kuraklık; rüzgar, kar ve buz, kıyı alanları ve okyanuslardaki değişiklikleri içeriyor. Örneğin: İklim değişikliği su döngüsünü yoğunlaştırıyor. Bu, birçok bölgede daha yoğun yağış ve buna bağlı sel ve daha yoğun kuraklığı beraberinde getiriyor. İklim değişikliği yağış modellerini etkiliyor. Yüksek enlemlerde yağışın artması daha muhtemel ancak subtropiklerin büyük kısımlarında azalması öngörülüyor. Bölgeye göre değişen muson yağışlarında da değişiklikler bekleniyor. Bugünkü seyirde gidersek kıyı bölgeleri de 21. yüzyıl boyunca deniz seviyesinin sürekli yükselmesine tanık olacak, bu da alçak alanlarda daha sık ve şiddetli kıyı taşkın ve erozyonlarına katkıda bulunacak. Daha önce 100 yılda bir meydana gelen aşırı deniz seviyesi olayları, bu yüzyılın sonunda her yıl gerçekleşebilir. Rapora göre daha fazla ısınma, permafrost erimesini ve mevsimsel kar örtüsünün kaybını, buzulların ve buz tabakalarının erimesini ve Arktik deniz buzunun kaybını da artıracak. Küresel ısınma aynı zamanda daha sık deniz ısı dalgaları, okyanus asitlenmesi ve azalan oksijen seviyeleri demek. Bu değişiklikler, hem okyanus ekosistemlerini hem de geçimini buradan sağlayan insanları etkiliyor ve bu yüzyılın geri kalanında devam edecek. Şehirler için de tehlike var: Küresel ısınma, kentsel alanlar genellikle kırsal bölgelerden daha sıcak olduğu için yoğun yağış olaylarından kaynaklanan su baskınları ve kıyı şehirlerindeki deniz seviyesinin yükselmesi gibi iklim değişikliğinin bazı yönlerini güçlendirilebilir. Altıncı Değerlendirme Raporu, risk değerlendirmesi, adaptasyon ve diğer karar alma unsurlarına verilecek faydalı bilgilere odaklanma ve iklim değişikliğine ilişkin fiziksel değişiklikleri açıklamaya yardımcı olan yeni bir çerçeve de dahil olmak üzere iklim değişikliğine ilişkin daha ayrıntılı bir bölgesel değerlendirme sağlıyor. Yani ısı, soğuk, yağmur, kuraklık, kar, rüzgar, kıyı taşkınları ve daha fazlasının toplum ve ekosistemler için ne anlama geldiklerine dair daha iyi fikir edineceğiz. Bu rapor, ilişkilendirme bilimindeki büyük ilerlemeleri de yansıtıyor. Aşırı sıcak dalgaları ve yoğun yağış olayları gibi belirli hava ve iklim olaylarını yoğunlaştırmada iklim değişikliğinin rolünü anlamak için artık bilim ve teknolojide daha ilerideyiz. Masson-Delmotte, On yıllardır Dünya'nın ikliminin değiştiği ve iklim sistemi üzerindeki insan etkisinin tartışmasız olduğu açıktı, diyor. Ve bu rapor insan etkisini en net ortaya koyan rapor niteliği taşıyor. Rapor, insan eylemlerinin iklimin gelecekteki seyrini belirleme potansiyeline sahip olduğunu da gösteriyor. Diğer sera gazları ve hava kirleticileri de iklimi etkilerken, karbondioksitin (CO2) iklim değişikliğinin ana itici gücü olduğuna dair kanıtlar gayet açık. Çözüm de tam burada! Bilim insanları, karbondioksit (CO2) ve diğer sera gazlarının emisyonlarındaki güçlü ve sürekli azalmaların, iklim değişikliğini sınırlayacağını açıkça söylüyor. Önce eski ABD Başkanı Obama, şimdi de mevcut başkan Biden olmak üzere giderek artan sayıda dünya lideri, küresel ısınmayı 1,5 C ile sınırlama hedefini onaylasa da başlıca kirletici ülkelerdeki politikalar, bu hedefe ulaşmaktan halen çok uzak. En fazla sera gazı salan en büyük 10 ülke/bölgenin Çin, Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği, Hindistan, Rusya, Japonya, Brezilya, Endonezya, İran ve Kanada olduğunu da belirtelim. Bu ülkeler başta olmak üzere tüm dünya, fosil yakıt kaynaklı sera gazı emisyonlarını kısıtlamayı o kadar uzun süre erteledi ki, önümüzdeki 30 yıl içinde küresel ısınmanın yoğunlaşmasını artık durdurulamayacak. Alanında en geniş kapsama ve ciddiyete sahip olarak nitelendirilen IPCC raporu da küresel ısınmanın bazı yıkıcı etkilerinin artık kaçınılmaz olduğunu ortaya koyuyor. Ancak işlerin daha da kötüye gitmesini durdurmak için halen fırsatımız var. İklimi stabilize etmek, sera gazı emisyonlarında güçlü, hızlı ve sürekli azalmalar ve net sıfır CO2 emisyonlarına ulaşılmasını gerektiriyor. Başta metan olmak üzere diğer sera gazlarını ve hava kirleticilerini sınırlamak hem sağlık hem de iklim için fayda sağlayacak. Artık harekete geçilmeli ve sözlerin arkasında durulmalı.


Yeni yöntemle fotosenteze genetik ayar verilerek bitkinin %40 daha fazla büyümesi sağlanıyor. Fotosentezi daha verimli hale getirmek için yapılan genetik bir oynama, bazı bitkilerin tarımsal üretim randımanını artırdı. Söz konusu genetik mühendisliği, fotoresent olarak bilinen ve fotosentez sırasında birçok bitkinin gerçekleştirmesi gereken karmaşık ve enerji gerektiren bir işlemi kolaylaştırıyor. ABD Tarım Departmanı ile ortak bir araştırma yapan moleküler biyolog Paul South ve meslektaşları, tek bir hücre bölmesiyle sınırlandırılmış foto respirasyon için daha doğrudan bir kimyasal yol tasarladı. Saha testlerinde, bu şekilde genetiği değiştirilen tütün bitkilerinin büyümesinin %40'ın üzerinde arttığı saptandı. Araştırmacılar, 4 Ocak'ta yayımladıkları raporda, bu işlemin diğer mahsullerde de benzer sonuçlar üretmesi halinde artan küresel gıda talebinin karşılanmasında önemli bir avantaj elde edileceğini belirtiyorlar. Çalışmaya dahil olmayan ve Science News'e konuşan Canberra'daki Avustralya Ulusal Üniversitesi'nden biyokimyacı Spencer Whitney, araştırmadaki yöntemi fotosentezi geliştirme çabalarında atılmış büyük bir adım olarak değerlendirdi. Farklı bitki türleriyle yapılan deneyler, bu fotorespirasyon fikrinin diğer ürünlerde, tütünde olduğu gibi aynı yararları yaratıp yaratmadığını ortaya çıkaracak. Şu anda yeni genetik modifikasyonlarla patateslerde sera denemeleri yapılıyor ve soya fasulyesi, börülce ve pirinçle benzer testler yapılması planlanıyor. Bu tür genetik modifikasyonların, ticari çiftliklerde kullanımı için onaylanmasının, daha fazla saha testiyle birlikte en az 5 ila 10 yıl daha süreceği belirtiliyor. Tarım endüstrisi; böcek ilacı, gübreler ve sulama gibi verim artırıcı araçların kullanımıyla üretimi optimize ederken araştırmacılar, fotosentezi daha verimli hale getirmenin yollarını tasarlayarak bitki büyümesini yönetmeye ve iyileştirmeye çalışıyorlar. Peki ama bunun ekolojik karşılığı ne? Söz konusu çalışmaların tütünün sürdürülebilirliği açısından ne gibi sonuçları olduğu ayrı bir tartışma konusu. Konuyla ilgili veriler kısıtlı olmakla birlikte GDO'lu tütünün olası zararlarıyla ilgili yapılan bazı çalışmalar var. Sözgelimi GDO'lu tütünün; bulunduğu bölgedeki akraba bitkilerin fotosentez dengesini değiştirebileceği, hızlı büyüyüp fazla mahsul vermesi sebebiyle daha fazla su kaynağına ihtiyaç duyacak olması ve geleneksel yollarla tütün üreten çiftçileri savunmasız bırakarak sürdürülebilirliği tehlikeye atma gibi riskleri mevcut.


Yenilenebilir enerjiden elektrik üretimi kapasitesi 2015'de yüzde 8.3 büyüyerek, tarihteki en yüksek düzeye ulaştı. Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı'nın 'nın paylaştığı son verilere göre, 2015 yılında 152 gigawatt'lık yenilenebilir enerji kapasitesi artışı ile yüzde 8.3 büyüdü. Bu rakam tarihteki en hızlı büyüme anlamına da geliyor. Yenilenebilir Kapasitesi İstatistikleri 2016 adlı çalışmaya göre, tüm dünyadaki yenilenebilir enerji kurulu gücü 1,985 GW'a ulaştı. 2015 yılı aynı zamanda, güneş ve rüzgar enerjisi için de rekorların kırıldığı bir yıl oldu. Güneş ve rüzgardaki gelişmelerin temelini teknoloji ve kurulum maliyetlerinde devam eden düşüş oluşturuyor. Rüzgar kurulu gücü, 2010 yılından beri 63 GW (%17) artış gösterirken, rüzgar enerjisi maliyetleri yüzde 45 düştü. Aynı dönemde, güneş kapasitesi ise 47 GW (%37) artarken, maliyetler ise yaklaşık yüzde 80 düştü. Hidroelektrik kapasitesi yüzde 3 artarken, biyo enerji ve jeotermal enerji kapasiteleri ise yüzde 5 oranında artış gösterdi. Rekoru yorumlayan, IRENA Genel Direktörü Adnan Z. Amin, Bu kadar düşük gaz ve petrol fiyatlarının olduğu dönemde bile, yenilenebilir enerji pazarı küresel düzeyde büyük bir ilerleme kaydediyor. Yenilenebilir enerji maliyetlerindeki düşüşler, yenilenebilir enerjinin ekonomik, sosyal ve çevresel faydaları, yenilenebilire konvansiyonel güç kaynakları karşısında büyük avantaj sağlıyor. 2015 yılında 286 milyar dolarlık rekor düzeydeki yatırım ile beraber bu etkileyici büyüme, tüm yatırımcı ve karar vericilere, yenilenebilirin artık dünyanın her yerinde tercih edilen bir enerji kaynağı olduğunu gösteriyor diyor. Son beş yılda, küresel toplam yenilenebilir enerji kapasitesi ise üçte bir oranında arttı, bu artşın temel nedeni ise rüzgar ve güneş kurulu gücündeki yüksek artış olarak gösteriliyor. Bölgesel dağılımda ise, en yüksek büyüme gelişmekte olan ülkelerde görüldü. Asya kıtasında 2015 yılında kurulu güç yüzde 12.4 artış gösterdi. Avrupa'da kapasite 24 GW (%5.2), Kuzey Amerika'da 20 GW (%6.3) artış gösterdi.


Ağaç diplerinde gördüğümüz mantarlar altında yüzlerce metrelik bir iletişim ağı aracılığıyla ağaçlar arasında sürekli besin ve karbon alışverişi yapılıyor. Anaç ağaçlar altındaki mantar ağını kullanarak yüzlerce ağaç ile iletişimde ve kendi karbon fazlasını mantar kökü ağı ile öncelikle yavru ağaçlara gönderiyor. Anaç bir ağacın ağına bağlı bir küçük fidanın hayatta kalma şansı bu sayede dört kat daha fazla. Anaç ağaç kendi tohumundan olan fidana çok daha fazla karbon gönderiyor ve hatta kendi kök gelişimini kendi yavrusunun olduğu tarafta engelleyerek onun daha iyi gelişecek alan bulmasını sağlıyor. Birbirlerini besliyorlar, tehlikeleri haber veriyorlar. Bitkiler arasındaki iletişimi kanıtlayacak bilimsel analizlerin kısıtlılığı ve bitkilerin kendilerine özgü gözlem zorluğu bu alanı bilimin yavaş gelişen alanlarından birisi yapmıştır. Bu nedenle araştırmacılar bitkileri hayvan davranışları üzerinden dolaylı olarak anlamaya yönelmişlerdir. Bu alanda yapılan ilk bilimsel değeri olan çalışmanın 1983 yılında olduğunu bilmek bile konunun ne denli yeni olduğunu anlamaya yetecektir. Washington Üniversitesi'nden Zoolog David Rhoades'in söğüt ağaçlarında yaptığı çalışmada tırtıl ve benzeri zararlılar tarafından istila edilmiş ağaçların yapraklarında salgılanarak yaprağın tadını bozan kimyasallara rastladı. Bu veriden yola çıkarak yaptığı ikinci çalışmasında, zararlı ile temas etmiş söğüt yapraklarıyla beslenen tırtıllar ile aynı bölgede ama temiz ağaçlarla beslenenleri ve başka bölgeden temiz ağaçları karşılaştırdı. Sonuçta en sağlıklı gelişim gösterenlerin başka bölgedeki temiz ağaçtan gelen yaprakla beslenen tırtıllar olduğunu kanıtladı. Bu bulgular ağaçların tehlike algısı üzerine birbirleriyle iletişime geçebildiklerini dolaylı olarak da olsa gösteren ilk çalışmadır. Yine aynı dönemde Dartmouth Üniversitesi'nden Ian Baldwin ve Jack Schultz isimli araştırmacılar Science dergisinde Hasarlanma sonucunda ağaç yaprakları kimyasında görülen hızlı değişim: Bitkiler arası iletişimde kanıt isimli makalenin de yayınlanmasıyla bilim dünyasında bitkilere bakışı değişmeye başlar. Bunu, 1990 yılında Kruger Milli Parkı'nda 3000 Kudu'nun toplu ölümü ile başlayan araştırma izler. Pretoria Üniversitesi'nden Zoolog Wouter Van Hoven'in sonuçları çok çarpıcıdır. Park'ta bulunan akasya ağaçları hem zürafalar hem de antiloplar için en önemli besin kaynağıdır. Akasya, evrimsel gelişim boyunca kendini korumak için bir savunma mekanizması geliştirmiş ve yaprakları tahrip olan ağaçtan salgılanan bir feromen ile tehlike sinyalini komşuluğundaki ağaçlara aktarabilmektedir. 5-10 dakika içinde yaklaşık 50 metreye kadar olan ağaçlara rüzgar ile bu uyarı ulaşır. Uyarıyı alan ağaçlar hemen tannen salgılamaya başlayıp yapraklarının tadını acılaştırırlar. Akasya'nın bu akıl almaz savunmasına karşılık, zürafalar ise akasya ağaçlarını rüzgara karşı yemeye başlamışlardır. Ancak bu bulguların hiçbirisi aynı diyete sahip binlerce kudu ölürken zürafaların neden sağ kaldığını açıklayamıyordu. Dr. Van Hoven, önemli bir ayrıntı fark etti. Yeni düzenleme sonrası parkta farklı rekreasyon alanları yaratabilmek amacıyla alanı çeşitli bölümlere ayırmışlardı. Ayrılma sonrası zürafalar ve kudular farklı alanlarda kalmışlardı. Kuduların rüzgar altındaki alanda kalmaları o bölgedeki tüm akasyaların yapraklarının acı olmasına neden olmaktaydı. Bir yerde zürafaların karnını doyurması kudular için ölüm borazanı demekti. Özellikle kış aylarında son derece kısıtlı olan besin kaynakları kuduları acı bile olsa akasya yapraklarını yemeye zorlamış ve belli bir tannen dozunun üzeri de ölümcül olmuştu. Bu çalışma da her ne kadar sonuçları itibariyle sansasyon yaratmış olsa da, o güne kadar yapılan tüm çalışmalar gibi, bitkilerin iletişimini hep hayvan davranışları üzerinden ortaya koymaktaydı. Doğrudan bitkileri inceleyerek bitkiler arası iletişimi ortaya koymada adı mutlak anılması kişi Ekolojist Suzanne Simard'dır. O zamana dek laboratuvar ortamında çimlendirilen çam ağacı tohumlarının birbirine kökler yoluyla karbon transferi yaptığı gösterilmişti. Ancak bu bilginin gerçek yaşamda yani ormanda doğruluğu bilinmiyordu. Simard'ın çalışmasında karbon-14 radyoizotopu ve stabil izotop olarak karbon-13 CO2 gazı ağaçlara enjekte edilerek, ağaçlarda radyoaktivite ölçümü yapılarak, huş ve köknar ağaçlarının birbiri ile karbon alışverişi yaptıkları ilk kez doğal ortamında gösterildi. Araştırma detaylandıkça elde edilen veriler hayret vericidir. Yaz aylarında huş ve köknar arasındaki karbon alışverişine bakıldığında huş köknara, kendi karbonundan yollamakta, hatta köknar gölgede kalmışsa huşun gönderdiği karbon belirgin şekilde artmaktadır. Fakat kışın ise yapraksız olan huş ağacına köknar ağacı karbon desteği yapmaktaydı. Suzanne Simard, büyük bir buluşun kapısını açmak üzere olduğunu anlamıştı. Artık ağaçların yeraltı iletişim ağının varlığı ispatlanmıştı. Hatta Simard, zaman içinde bu alışverişin karbonla sınırlı kalmadığını, aynı şekilde azot, fosfor, su, hormonlar ve savunma sinyali olan kimyasalların da bu yolla değişiminin yapıldığı gösterir. Asıl amacı ise bu alışverişi sağlayan yolakları ve ağı ortaya koyabilmekti ve onu da başarır. Ağaç diplerinde gördüğümüz mantarlar aslında buz dağının görünen kısmıydı. Her mantarın altında yüzlerce metrelik bir iletişim ağı olduğunu ve bunların ağaç kökleri ile mantar kökleri üzerinde yapılan kısa segment, DNA çalışmaları ile sürekli besin ve karbon alışverişinin bu ağ üzerinden yapıldığı gösterildi. Anaç ağaç olarak nitelenen ağaçların altında daha aktif çalışan mantar ağına ait düğüm noktalarının var olduğu ve bunların ağaç ile diğer ağaçlar arası besin ve kimyasal alışverişinde rol oynadığını gösterdi. Acaba yetişkin ağaçlar çevrelerindeki küçük ağaçları koruyup kolluyorlar mıydı? Yaptığı çalışmada bir anaç ağacın, altındaki mantar ağını kullanarak yüzlerce ağaç ile iletişimde olduğu ve kendi karbon fazlasını mantar kökü ağı ile öncelikle yavru ağaçlara gönderdiği ortaya kondu. Anaç bir ağacın ağına bağlı olan bir küçük fidanın, tek başına kalmış küçük bir fidana göre hayatta kalma şansının bu sayede dört kat daha fazla olduğu gösterildi. Çalışma giderek daha çılgın ve daha dudak uçuklatıcı veriler ile hayranlık bırakmaya devam ediyor, fakat yeni sorular ortaya çıkıyordu. Acaba bu anaç ağaçlar etrafında tohumdan gelişen yeni fidanlardan, kendinden olanlar ile diğer ağaçların tohumlarından olan fidanları ayırt edebiliyorlar mıydı? Anaç ağaca yakın ve aynı mesafede ekilen tohumlardan gelişen fidanlardaki karbon alışverişine bakıldığında, anaç ağacın kendi tohumundan olan fidana çok daha fazla karbon gönderdiği ve hatta kendi kök gelişimini kendi yavrusunun olduğu tarafta engelleyerek onun daha iyi gelişecek alan bulmasını sağladığı gösterildi. Bilimsel olarak bakıldığında, orman sadece bir ağaç topluluğu değil, üzerindeki ağaçlar ve altındaki milyonlarca kilometrelik bir veri ağından oluşan son derece kompleks bir bütündür. Her karmaşık doğal oluşumlarda olduğu gibi kendi içinde kusursuz işleyen bir mekanizması olmakla birlikte dış müdahalelere karşın ne yazık ki son derece kırılgan bir yapıya sahiptir. Bu nedenle bir yerden kesilen ağaç yerine başka yere ağaç dikmek sistemi restore etmek olanaksızdır. Her anaç ağaç çevresindeki birkaç yavru ağacı besler. Hatta dev anaç ağaçlar yüzlerce yavru ağaca ebeveynlik yapabilmektedir. Bu nedenle ticari ağaç kesimleri söz konusu olduğunda özellikle çok yaşlı ağaçlar ormanın geleceği için korunması toprak altı iletişim ağının sağlığı açısından son derece yaşamsaldır. Son söz olarak, doğanın korunmasında bireysel olarak yapabileceklerimizin başında, her ebeveynin çocuklarına doğanın patronu değil, sadece bir parçası olursak gelecek nesillere sağlıklı bir dünya bırakmanın mümkün olduğunu anlatması belki de en önemli sorumluluğumuz olmalı. Unutmayın, üzerinde oturduğunuz sandalye, yemek yediğiniz masa bir zamanlar ağaçken kendi yavrularına bu eğitimi vermişti. Fazlası değil ağaçla mantar kadar birbirimize sahip çıksak sanırım sorunların büyük kısmı çözülecektir. - Responses of Alder and Willow to Attack by Tent Caterpillars and Webworms: Evidence for Pheromonal Sensitivity of Willows. David F. Rhoades.University of Washington, Department of Zoology, Plant Resistance to Insects, Chapter 4, pp 55 68, 1983 - Rapid Changes in Tree Leaf Chemistry Induced by Damage: Evidence for Communication Between Plants. Ian T. Baldwin, Jack C. Schultz. Science 15 Jul 1983:Vol. 221, Issue 4, pp. 277-279 - Antelope activate the acacia's alarm system. New Scientist issue 1736, 29 September 1990 - https://www.ted.com/talks/suzanne_simard_how_trees_talk_to_each_other


Mavi Süper Ay denmesinin nedeni, aynı anda meydana gelen üç Ay olayının bir neticesi. Bu ismin ise Ay'ın rengiyle hiçbir ilgisi yok. Aslında Ay, turuncu olacak. Mavi Süper Ay, adının ilk kısmını farklı bir nedenden dolayı alıyor: Ağustos ayındaki ikinci dolunay olduğu için. İki tür mavi Ay var. Ağustos'ta aynı ayda iki dolunay meydana geliyor. Bu bazen kaçınılmaz, çünkü her 29,5 günde bir yeni bir dolunay doğuyor. Mersin Balığı Ayı'nın 1 Ağustos 2023'te gerçekleştiğini düşünürsek, 30 Ağustos'taki dolunay mavi Ay olacak. Kabaca her iki veya üç yılda bir meydana gelir. Bir sonraki ise 31 Mayıs 2026'da gerçekleşecek. Mevsimsel mavi Ay olarak adlandırılan ikinci tür mavi ay, bir astronomik mevsim boyunca dört dolunayın üçüncüsünü tanımlar. Bu, bir takvim yılında tipik 12 dolunay yerine 13 dolunay olduğunda meydana gelir. (Bir ay yılı - Dünya'nın Ay'a göre 12 yörüngesi - 354 gün sürer, oysa Dünya'nın Güneş yılı 365 gündür.) Bir sonraki mevsimsel mavi Ay, aynı zamanda her iki veya üç yılda bir gerçekleşir. Süper Ay ise, dolunay yörüngesinde Dünya'ya en yakın noktaya yaklaştığında meydana gelir. Ay'ın Dünya'daki yörüngesi eliptiktir, bu nedenle her ay en yakın noktaya ve en uzak noktaya ulaşır. Fred Espenak'a göre, belirli bir ayda yerberi noktasına %90 yaklaşan aylar süper ay olarak nitelendiriliyor. Ağustos ayının ikinci dolunayı, 2023'teki dört süper Ay'dan üçüncüsü ve en yakını. Dünya'dan 222.043 mil (357.344 kilometre) uzakta, 2023'ün en büyük ve en parlak süper Ay'ı olacak, ancak Ağustos'tan yalnızca 115 mil (186 kilometre) daha yakın olacak. Birincinin dolunayı, 222.158 mil (357.530 km) uzaktaydı. Bir sonraki dolunay, 29 Eylül'deki Hasat Ayı olacak. Yılın en bilinen dolunaylarından biri olmasının yanı sıra, 2023'teki son süper Ay.


Altmışlarda yetmişlerde birleşik devletlerin batısında kuraklığa karşı yağmur yağdırma hikayeleri konuşulmaya başlanmıştı. O yıllarda Fütürist derneğine üyeydim, bu konularda bilgi edinmem kolay oldu. Zamanla bulut tohumlama yöntemleri gelişmiş ve bu işi yapanlar örgütlenip hava modifikasyon derneğini kurduklarında karşı çıkanlar da çoğalmıştı. Bu arada yaşananların adı da, küresel ısınma olarak konulmaya başlanmıştı. Bilim adamları ısınmayı tersine çevirecek uçuk projeler önermişlerse de hiçbiri inandırıcı bulunmamıştı. Hatta doğaya bu müdahalelere tepkiler öylesine güçlenmişti ki yağmur yağdırmakla başlayan bu eylemler 2005'de bir kanunla yasallaştırılmak istendiğinde Amerikan senatosu reddetmişti. Yaşam biçimimizdeki sorumsuzluğumuzla bozduğumuzu, bu tür müdahalelerde bulunmadan, yaşam biçimimizi değiştirerek düzeltmemiz gerektiğini yeterince anlatamadık. Sürdürülebilirlik oyun kurallarını değiştirerek değil, toplum olarak kendimizi değiştirerek gerçekleşebilmeliydi. Yeni yüzyıl kendi kendine yeterliliği, sürdürülebilirliğin ön şartı olarak dayatıyor. Yeni bin yılla gündemin ön sıralarına oturmuş olmasına karşın, sürdürülebilirliğin yaşamımda yer alışı, eğitimin ve üretimin sürdürülebilirliği bağlamında Köy Enstitüleriyle başladı. Ellilerde başlayan Türkiye'nin politik dönüşümü, sürdürülebilirlik umutlarımın da dönüşümüdür. Önce demiryollarının dönüşümünü birebir yaşadım. Gerisi ağırlıklı olarak barajları da içeren su, toprak, tarım politikalarıyla bugünkü duruma kadar geldi. Bugün durduğumuz yerde, Ekoloji, sıfır karbon gibi lafların altlarının artık, doğrulanmış bilgilerle doldurulması gerekirken, giderek ticari saptırmaların ardında silikleşiyorlar. Sürdürülebilirlik bir savaştır, ancak devletin çabalarının toplum desteğiyle çevre duyarlılığının ileri düzeylere taşınabildiği ortamlarda kazanılabilir. Oysa, devlet desteği yerine devlet kösteği olan bu ülkede, sürdürülebilirlik savaşına, fazla bir şans tanımak zor görünüyor. Geçmişin petrol savaşlarının yerini, gelecekte su savaşlarının alacağı hemen hemen kesinleşti. Devlet, yaşamsal önemdeki suyu her birey için ulaşılabilir kılmak yerine, hem döngüsünün tahrip edilmesinin, hem de elde kalabilecek kısmının tekellerin elinde toplanarak geleceğin en pahalı ihtiyaç maddesi olarak pazarlanmasının önünü açtıkça, 'toprak işleyenin su kullananın' mottosu tümüyle gündemden düşebilir. Bu konularda kulak vermemiz gereken pek çok bilim insanı var. tüm vadileri ve akarsuları doğayı katletme pahasına işgal edecek olan HES projeleriyle yapılmak istenen korkarım, sularımızın kullanım hakkının bölge halkının elinden alınıp, ciddi bir kazanç kapısı olarak uluslararası şirketlere kadar uzanacak bir yapıya aktarılmasıdır. Suyu elde etmenin küresel ısınmayla giderek zorlaşmasına karşın, enerjinin daha kolay elde edilebileceği tartışılmaz bir gerçektir. Ayrıca unutmamak gerekir ki su, ekonomik değeri yüksek olmasına karşın, herkesin yaşamını sürdürebilmek için ulaşma hakkı olan ekolojik sistemin bir parçasıdır ve yaşamsal değeri en önde geldiği içindir ki enerji uğruna feda edilmesi düşünülemez. Kısaca enerjinin geleceği, suyun geleceğinden daha çok önemseniyor. Oysa yaşamın sürdürülebilmesi suya bağlı. Ayrıca alternatif yenilenebilen enerji kaynakları, örneğin güneş enerjisi hızla gelişiyor ve suyu feda etmeden bu enerji seçeneklerini hızla devreye sokmalıyız. Evinizin çatısında metrekareye yüzlerce kilo yükleyen su deposu koysanız bile çatı taşır mı diye sormayan devlet kurumları, sıra, metrekareye sadece 10-15 kilo yük getiren güneş panellerine gelince, binanın statik projeleri, rüzgara dayanıklılık raporları istemek gibi ciddi maliyet ve zaman kaybı yaratan ön şartlar koşuyorlar. Oysa hareketli insan yükü bile metrekarede sanırım 80 kilo civarında. Almanya'da bu süreç, yıllar önce iki konuda güvence verecek dilekçelerle, anında tamamlanabiliyordu. Görüntü kirliliği oluşturmamak ve sisteme vereceği enerjinin temizliğini sağlamak. Ayrıca devletin vereceği destek de cabasıydı. Güneş panelinde 1kw enerjinin maliyeti 10 cent'in altına doğru iniyor. Inverter, kablolama, taşıyıcı sistem, güvenlik gibi ek maliyetler ise, giderek azalıyor. Güneş dışında, toprakaltı enerji gibi pek çok yenilenebilir kaynak var, ama, içlerinde çok özel olanı, hidrojen idi yıllar önce. Hidrojen enerjisinde üretim ve depolama sıkıntılarının aşılmasıyla, kullanımının yaygınlaşma şansı yükselecek ve girdisi ve çıktısı su olan temiz bir enerji kaynağı kazanılacak. Ayrıca Kaliforniya üniversitesinde deniz yosunlarından hidrojen elde edilebildiği duyuruldu. Benzer başka yöntemler de konuşuluyor. Biliyoruz ki dünyada suyun yüzde yetmişe yakını tarımda kullanılıyor. Korkulan o ki, susuzluk, tarımı bitirecek beslenmemizi zora sokacak. Bu nedenle tarımda 2 açılım gerekiyor, biri kentte tüketicinin kendi gereksinmesini, tabii yerli tohum ve kompost yöntemiyle gübresini sağlayıp kısmen de olsa karşılaması ve gri su kullanarak su gereksinmesini %90-95'e kadar düşürmek. Diğeri topraksız tarımla çok ufak alanlarda yüksek miktarda üretim yapabilmek ve aynı yüzdede su tasarrufu sağlamak. Kısa süreli aşırı yağışlar küresel iklim değişiminin yan ürünü. Gezegenimizin yüzeyinden yansıması gereken ısının bir kısmı sera gazlarının etkisi ile yüzeye geri yansıyıp hapsolduğunda, atmosfer ısısını arttırıyor ve sıra dışı hava olayları tetikleniyor. Buna da iklim değişimi diyoruz. Örneğin bir bölge kuraklığı yaşarken, yakınındaki bir bölge şiddetli yağışlar alabiliyor. Hava ısındıkça, daha fazla nem tutacak hale geliyor ve tarım alanlarının üzerinden geçerken bu fazla nemi emmesi kuraklığı yaratıyor. Atmosferde biriken bu aşırı nem, bir soğuk hava akımıyla karşılaştığında aşırı yağmur ve sele sebep olacak yükünü aniden boşaltıyor. Aşırı yoğun kentleşme sürecinde kırsal alanlarla kent arasında önemli ısı farkları oluşuyor. Gelişmiş ülkelerde dikkate alınması zorunlu olan, rüzgar akışını engellemeyecek yapı blok biçimlendirme kurallarına uyulmaması, kontrolsüz oluşmuş kent dokusu sonucu yoğuşan ve kent nüfusuna bağlı olarak ısı, şehir ısı adaları oluşturuyor. Kirlilik partiküllerinin, bulut yoğunluğunu ve yağmur damlalarının büyüklüğünü arttırması gibi etkenler, fırtınaları ve aşırı yoğun yağmurları tetikliyor. Yağmur suyunun önemli bir bölümünün toprak tarafından emilmesi, kalanının da toprak yüzeyinden akarak dere yataklarına, oradan da denize ulaşıp, deniz yüzeyinden tekrar buharlaşmasıyla döngünün tamamlanması gerekirken, kent yüzeylerinin hızla betonlaşarak geçirimsiz kılınması, emilemeyen su kitlelerini, üstü örtülüp yapılanmaya açılmış dere yataklarına yığarak, oraları felaket alanlarına çeviriyor. Devletin de bireyin de yapması gerekenlerin gerektiğince yapılmadığı bu düzende, ilgili meslek kişileri, özellikle tasarımcılar, mimarlar olarak bizler, yapabileceklerimizi en azından sorgulamakla yükümlüyüz. BASF firması kent kaplaması olarak kullanılabilecek su geçirgen güçlü bir malzemeyi Hollanda için üretti. Bunlar benim tasarımcı birikimimle hayal edebildiklerim. Sürdürülebilirlik başlığından çok kendi kendine yeterlilik başlığının altını daha somut olarak dolduracak etkinlikler. Öte yandan mimarinin bu doğrultudaki değişiminin ilgi çekici örnekleri de ciddi sayıda yayınlarda da yer almaya başladı. Ne var ki toplumların çok ufak bir üst katmanının bu çabalarına karşın, geride kalan baskın çoğunluğun umursamazlığı süre gidiyor. Bu yazı HBT'nin 118. sayısında yayınlanmıştır.


Bir süre önce internetten geri çekilen 11 satırlık bir kod binlerce uygulamanın hata vermesine sebep oldu. Hataya sebep olan left-pad adlı küçük uygulama Facebook gibi popüler platformlar tarafından da kullanılıyordu. Left-pad'in yokluğu kullanıcılar tarafından hissedilmese de yazılım geliştiriciler için yaklaşık 2.5 saatlik bir kaosa sebep oldu. Açık kaynak dünyasında fırtınalar estiren olayın taraflarından biri Oakland'da yaşayan JavaScript geliştiricisi bir Türk, Azer Koçulu. Koçulu'nun NPM adlı JavaScript paket yöneticisinde 250'nin üzerinde paketi bulunuyordu. Bunlar ve NPM'de bulunan diğer hazır kodlar açık kaynak gönüllüleri tarafından paylaşılıyor ve internet üzerine inşa edilen pek çok uygulamada kullanılıyor. Kik de bunlardan bir tanesi. Koçulu'nun yazdığı bu kod komut satırına "kik" yazarak yeni proje oluşturmayı sağlıyor. Sorun, kod ile aynı ada sahip Kik adlı mesajlaşma uygulamasının Koçulu'dan paketin adını değiştirmesini istemesiyle başlıyor. Kik'in patent sorumlusu uygulamaları için yakında bir paket yayınlayacaklarını söyleyerek Koçulu'dan ismi değiştirmesini talep ediyor. Koçulu bu projenin açık kaynaklı olduğunu söyleyerek talebi reddediyor. Bunun üzerine patent sorumlusu Bob Stratton içinde argo kelimelerin de bulunduğu bir mail ile Koçulu'yu avukatların işe dahil olması ile elindeki her şeyi kaybedeceği yönünde tehdit ediyor ve bir miktar para karşılığında isimden vazgeçip geçmeyeceğini soruyor. Koçulu da kendisini bir daha rahatsız etmemelerini belirterek bir kez daha reddediyor. Bob Stratton, olayı NPM'ye ileterek bir kez daha sorunu avukatları dahil etmeden çözmek istediklerini belirtiyor. NPM bunun üzerine Koçulu'nun onayı olmadan projenin adının değiştirileceğini iletiyor. Elbette Koçulu, NPM'in böyle bir tavır almasıyla durumu protesto etmek ve açık kaynak kültürünü korumak amacıyla NPM'de bulunan bütün paketlerini geri çekiyor. Yaşandığı sırada pek ses getirmeyen bu olay binlerce geliştiricinin "left-pad" adlı uygulamanın artık bulunmadığını belirten bir hata mesajıyla karşılaşması sonrasında tüm dikkatleri üzerine çekti. Left-pad yazıların sola yaslanması veya bir karakter ile soldan dolgu yapılmasını sağlayan küçük bir uygulama. Left-pad'in yokluğunda sorun yaşayanlar arasında React, Babel, Netflix gibi popüler platformlar da yer alıyor. Henüz olay basına tam yansımadan Azer Koçulu, Medium'da "I've Just Liberated My Modules" adlı bir yazı yayınlarak NPM'in şirket çıkarlarını kullanıcılardan üstün tutuğunu ve kendisinin açık kaynak geliştiricisi olarak bu organizasyonda yer almak istemediğini belirtti. NPM'den geri çekilen paketlerin GitHub üzerinden ulaşılabileceğini de ekledi. Koçulu, açık kaynak camiasının nihayetinde NPM'e alternatif olarak tamamıyla özgür bir platform üreteceği görüşünde. NPM ise paket isimleri konusunda daha dikkatli olacağını ve artık paketleri geri çekmenin zorlaşacağını belirtiyor. Dünya genelinde son yıllarda hızla sayısı artan girişimler, kurulan teknoloji şirketleri, telefon uygulamaları, web uygulamaları düşünüldüğünde projelere veya kod paketlerine koyulan isimlerin birbiri ile aynı olması neredeyse kaçınılmaz. Durum böyleyken Azer Koçulu'nun başına gelenler açık kaynak dünyasının kaygan bir zeminde ilerlediğini gösteriyor. Marka ismi ve patent davalarının açık kaynak dünyasını tehdit ettiği gerçeği ile yüzleşmek durumundayız. NPM-Koçulu-Kik üçgeninden gördüğümüz kadarıyla yapılan iş ne kadar büyük ve etkili olursa olsun açık kaynak konusunda yasal bir zeminin eksikliği söz konusu. Açık kaynak geliştiriciler ve şirketler bu olaydan ne şekilde dersler çıkaracak ilerleyen süreçte tanık olacağız. - "A programmer almost broke the Internet last week by deleting 11 lines of code, Science Alert - Açık kaynak, patent ve 11 satır, Webrazzi - I've Just Liberated My Modules, Azer Koçulu, Medium


Bugün 14 yaşına giren Facebook, geçtiğimiz yıl aylık 2.2 milyar aktif kullanıcıya ulaştı. Bu dünya nüfusunun çeyreğinden daha fazla insan demek. Mark Zuckerberg, başta yalnızca Harvard Üniversitesi öğrencilerinin birbirleriyle iletişim kurmasını amaçlayarak kurduğu ağın, bu noktaya gelebileceğini hiç düşünmemişti. O dönem Harvard Üniversitesi'nde öğrenci olan Zuckerberg, popüler biri değildi. Zamanının çocuğunu bilgisayar başında geçiriyordu ve hiç kız arkadaşı yoktu. Birgün aklına Harvard'da kendisine yüz vermeyen tüm kızlardan intikam almak için bir fikir geldi. Önce The Facemash adında bir web sitesi kurdu. Sonra üniversitenin veri tabanından tüm kız öğrencilerin isimlerini ve fotoğraflarını kopyaladı. Tüm bu bilgileri siteye yerleştirerek, onları bir güzellik oylamasına açtı. Önce sadece kendi arkadaşları arasında yapılan bu oylama, giderek popüler hale geldi ve tüm okula yayıldı. Ancak okul yönetimi sitenin farkına varınca hem site kapatıldı hem de Zuckerberg'le ilgili işlem başlatıldı. Çünkü bu bilgiler izinsiz alınmış ve insanların kişisel bilgileri web ortamında yayınlanmıştı. Bu arada Harward'da son sınıf öğrencileri olan ikiz kardeşler, Tyler ve Cameron Winklevoss, okulda insanların birbiriyle tanışmasını kolaylaştıracak bir internet sitesi kurmayı düşünüyordu. Mark'ın The Facemash macerasını öğrenen Winklevoss kardeşler, Zuckerberg'e siteyi kurmasını teklif etti. 2003 yılının sonlarına doğru ilk ismi thefacebook olan Facebook'u kodlamaya başlayan Zuckerberg'in öncelikli amacı, Columbia Üniversitesi başta olmak üzere çeşitli Amerikan üniversitelerindeki öğrenciler arasındaki bağlantıyı güçlendirmekti. İsmini de, Amerikan üniversitelerinde öğrencilere, öğretmenlere ve çalışanlara dağıtılan "paper facebooks isimli formdan alıyordu. Paper facebook, herkesin kendisini tanıtması için, kişisel bilgilerini yazdığı bir formdu. Sitede bugün bile hala ağırlıklı olarak mavi rengin kullanılmasının nedeniyse, Zuckerberg'in renk körü olmasıydı. 4 Şubat 2004 yayına girdikten sonra, Boston civarındaki okullar da siteye üye olmaya başladı. Yalnızca iki ay içerisinde Ivy Ligi okullarının tamamı Facebook'a üye oldu. Facebook'un potansiyelini gören ünlü Amerikalı girişimci Peter Thiel, Haziran 2004'te siteye 500 bin dolar yatırım yaptı. Bunu Mayıs 2005'te Amerikalı girişim sermayesi firması Accel Partners tarafından yapılan 13 milyon dolarlık yatırım izledi. Ağ 1. yılını tamamladığında, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki tüm okulların öğrencileri sitede aktif olmuştu. Üyeler önce sadece okullarının onlara verdiği e-posta adresiyle üye olabiliyordu. Daha sonra liseler ve bazı büyük şirketler de katıldı. 11 Eylül 2006 tarihinde ise e-posta doğrulama şartıyla, 13 yaş üstü herkesi üye olarak kabul etmeye başladı ve bugünkü halini aldı. Alexa istatistiklerine göre Facebook şu an dünyanın en fazla ziyaret edilen 3., Türkiye'nin ise 6. sitesi. Teknoloji endüstrisiyle ilgili yayınlar yapan TechCrunch firmasına göre; ABD'deki üniversitelerdeki öğrencilerin %85'inin Facebook'ta bir hesabı bulunuyor ve bunların %60'ı her gün Facebook'a bağlanıyor. Facebook sözcüsü Chris Hughes ise kullanıcıların Facebook'ta her gün ortalama 20 dakika vakit geçirdiğini belirtiyor. Teknik açıdan ise Facebook, web otoriteleri tarafından en başarılı uygulamalardan biri olarak gösteriliyor. Kullanıcılar için ücretsiz olan Facebook, gelirini afişlerden, logo reklamlarından ve sponsor gruplarından sağlıyor. Firmanın 2017 yılı cirosu ise 13 milyar dolar. Eylül 2006'da Yahoo, Facebook'u satın almak için 1 milyar dolar teklifte bulundu. Ekim ayında ise Google, YouTube'u satın aldıktan sonra, Facebook için 2,3 milyar dolar teklif etti. Ekim 2007'de Microsoft, Facebook'un %1,6'lık hissesini 240 milyon dolar ödeyerek satın aldı.


2019 Nobel Kimya Ödülü, lityum iyon pillerin geliştirilmesine yönelik çalışmalarıyla John B. Goodenough, M. Stanley Whittingham ve Akira Yoshino'ya verildi. Nobel Kurulu'nun açıklamasında, lityum iyon pillerin hayatımızda bir devrim yarattığı ve cep telefonlarından dizüstü bilgisayarlara, elektrikli araçlara kadar her şeyde kullanıldığı belirtilerek, ödülü kazanan bilim insanlarının kablosuz, fosil yakıtın kullanılmadığı bir toplum için temelleri attıkları ifade edildi. Stanley Whittingham , 1970'lerin başında ilk işlevsel lityum pilini geliştirdi. John Goodenough , 1980'de pilin potansiyelini iki katına çıkararak çok daha güçlü ve kullanışlı bataryalar elde edilmesini sağladı. Akira Yoshino 1985 yılındaki çalışmasıyla, pillerde saf lityum yerine lityum iyonlarının kullanılmasını mümkün hale getirerek lityum pilleri daha güvenli ve kullanışlı hale getirdi. Lityum iyon piller dizüstü bilgisayarların, cep telefonlarının, elektrikli araçların üretilmesini, güneş ve rüzgar enerjisi ile üretilen elektriğin depolanmasını mümkün hale getirerek insanlığa oldukça önemli katkıda bulundular. 97 yaşındaki John B. Goodenough, Nobel ödülü alan en yaşlı bilim insanı oldu.


DNA'da veri depolamadan akıllı gübrelere, daha güvenli nükleer santrallerden biyoplastiklere dek yakın gelecekte dünyamızı değiştirme potansiyeline sahip yeni teknolojiler hızla ilerliyor. Sanal olarak ışınlanmak ve bu siber gezginlerle tokalaştığımızda gerçekten bunu hissetmek, insansı ve hayvansı robotların günlük hayatımızda yer alması, doğada çözünebilen plastikler, bir gıda zehirlenmesi salgının kaynağını sadece saniyeler içinde saptamak... Uzmanlara göre, hayatımızda büyük değişimlere yol açma potansiyeline sahip yeni teknolojilere göz atalım. Dünya Ekonomik Forumu'na göre, sadece 2014 yılında dünya genelinde 311 milyon ton plastik üretildi, 2050'ye kadar bu miktarın üç katına çıkması bekleniyor. Üretilen plastiklerin yüzde 15'inden azı geri dönüştürülüyor. Mikrobiyal sindirime karşı dirençli olan plastikler doğada yüzlerce yıl kalabiliyor. Okyanusta biriken plastik artıklar, doğal yaşama ve insan hayatına karşı risk oluşturuyor. Doğada çözünebilen plastikler, hammaddelerin ve ürünlerin biyoatık olduğu döngüsel bir plastik ekonomisi yaratma hedefine katkıda bulunarak bu çevre sorununu çözebilir. Petrokimyasallardan türetilen standart plastikler gibi biyoplastikler de polimerlerden oluşur. Ancak şu anda çoğunlukla mısır, şeker kamışı veya atık yağlardan elde edilen biyoplastikler, mekanik dayanımları ve görsel özellikleri açısından görece zayıf kalmaktadır. Selüloz veya ligninden plastik üretimindeki son gelişmeler, bu sorunların üstesinden gelmeyi vaat ediyor. Selüloz ve lignin, atık odun ve tarımsal yan ürünlerden de elde edilebilir. Birçok sanayi kolunda ve tıpta robotlar rutin olarak kullanılıyor ancak önümüzdeki birkaç yıl içinde 'sosyal' robotların da hayatımıza girmesi muhtemel. Daha önce hiç olmadığı kadar etkileşim becerisine sahip ve daha kompleks işleri yerine getiren robotların geliştirilmesi, bu alanda büyük değişimlerin olacağının habercisi. Çoğu robot gibi, sosyal robotlar da kameralar ve diğer sensörler aracılığıyla aldıkları bilgiler üzerinden nasıl hareket edeceklerine karar vermek için yapay zeka kullanır. Algıların nasıl oluştuğu, sosyal ve duygusal zekayı neyin oluşturduğu ve insanların başkalarının düşünce ve duygularını nasıl algılayabileceği gibi konulardaki araştırmalar robotların doğal görünen tepkiler verebilme yeteneğini geliştirmeye katkı sunuyor. Yapay zeka teknolojisindeki gelişmeler tasarımcıların bu tür psikolojik ve sinirbilimsel süreçleri robotların sesleri, yüzleri ve duyguları tanımalarını; konuşma ve jestleri yorumlamalarını; karmaşık sözlü ifadelere ve sözlü olmayan ifade biçimlerine uygun tepkiyi vermelerini sağlayan algoritmalara çevirmesini sağlıyor. Telefonlar, bilgisayarlar ve diğer elektronik cihazlar gittikçe küçülürken, optik bileşenleri inatla küçülmeyi reddetti. Geleneksel cam kesme ve işleme teknikleriyle minik mercekler yapmak güç bir iş. Mühendisler 'meta-mercekler' olarak adlandırılan, çok daha küçük ve daha hafif alternatifler üzerinde çalışıyorlar. Bu mercekler, mikroskopların ve diğer laboratuar araçlarının yanı sıra kameralar, sanal gerçeklik setleri ve Nesnelerin İnterneti için optik sensörler gibi ürünlerin daha da küçültülmesini sağlayabilir. Çok küçük boyutlarda mercek üretmenin maliyeti şimdilik yüksek olsa da, önümüzdeki birkaç yıl içinde endoskopik görüntüleme cihazları gibi teşhis araçlarında ve optik liflerde kullanılmaları muhtemel. Küçük merceklerin potansiyel uygulama alanları, çeşitli hükümetlerin ve Samsung, Google gibi şirketlerin bu teknolojiye ilgisini çekmeye yetti. On yıllar önce bilim insanları, kanserden nörodejeneratif rahatsızlıklara dek biz dizi hastalığın ortaya çıkışında rol oynayan bir protein sınıfını tespit etti. Bu özünde düzensiz yapılı proteinler , sürekli değişen bir yapıya sahiptir. Bu gevşek yapı, hücrenin strese verdiği tepki gibi kritik anlarda bu proteinlerin çok çeşitli molekülleri bir araya getirmelerini mümkün hale getirir ve düzensiz fonksiyonları hastalıklara neden olabilir. Bilim insanları bu proteinlere karşı etkili bileşenleri tespit etmek amacıyla biyofizik, bilgisayarların işlem gücü ve IDP'lerin işleyişlerine dair mevcut bilgileri bir araya getiriyor ve şimdiye kadar tespit edilen bazı bileşenler, ilaç geliştirme çalışmaları için umut vadediyor. Dünyanın artan nüfusunu beslemek için mahsul veriminin artırılması gerekiyor. Daha fazla gübre kullanımı buna yardımcı olabilir ancak standart gübreler görece verimsiz ve genellikle çevreye zarar verir. Neyse ki, ekolojik açıdan daha uygun özelliklere sahip ürünler mevcut ve giderek daha akıllı hale geliyorlar. Gübreleme ekinlere azot ve fosfor gibi besin öğelerini sağlamak yapılır ancak geleneksel yöntemlerde bu besin maddelerinin nispeten az bir kısmı bitkilere girer. Bunun yerine, azotun büyük kısmı sera gazları ile atmosfere gider ve fosfor ise su havzalarında birikir. Kontrollü salım prensibiyle işleyen, son dönemde kullanımı başlayan akıllı gübrelerdeki gelişmeler, mahsullere çok daha yüksek seviyelerde besin maddesinin ekinlere ulaşmasını ve bu da daha az gübre ile daha yüksek verim alınmasını sağlayabilir. Dünyanın farklı bölgelerinde bulunan kişilerin, birbirleriyle tokalaşmalarını dahi hissedebilecek şekilde iletişim kurabileceklerini hayal edin. Bunu gerçekleştirebilecek ortak telebulunma gibi teknolojiler, birlikte çalışma ve oyun oynama biçimimizi kökten değiştirerek fiziksel konumu önemsiz hale getirebilir. Bunu mümkün hale getiren çeşitli alanlardaki ilerlemeler oldu. Artırılmış gerçeklik ve sanal gerçeklik teknolojileri, yaygınlık kazanmalarını sağlayan şekilde etkili ve uygun fiyatlı hale geliyor. Telekom şirketleri, veri transferinde gecikmeyi ortadan kaldıracak 5G ağlarını yaygınlaştırıyorlar. Araştırmacılar, robotik avatarlarımızın dokunuşlarını hissetmemizi sağlayan temas sensörlerini geliştirmek için çalışıyorlar. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre her yıl yaklaşık 600 milyon insan gıda zehirlenmesine maruz kalıyor ve 420.000 kişi ölüyor. Bir salgın ortaya çıktığında, gerekli önlemleri almak için kaynağın belirlenmesi günler, haftalar alabiliyor. Bunun başlıca nedeni, besinlerin tarladan soframıza yolculuğunun karmaşık oluşu ve bu sürece dair kayıtların genellikle birbirleriyle iletişim halinde olmayan yerel sistemlerde tutulması. Bir araya getirilen iki teknoloji, hem gıda zehirlenmesini hem de yiyecek israfını azaltabilir. Bu teknolojilerin ilki, daha çok sanal para alanındaki kullanımıyla bilinen blokzinciri. Girilen verilerin aynı anda birden fazla yerde depolanmasına olanak veren ademi merkeziyetçi bir kayıt sistemi sunan blokzinciri teknolojisi, gıda takibi problemini çözmeye yönelik ilk katkılarını yapmaya başladı. Öte yandan, gelişmiş gıda ambalajları, yiyeceklerin uygun sıcaklıklarda depolanıp depolanmadığının ve bozulmaya başlayıp başlamadıklarının tespiti için yeni imkanlar sunuyor. Atmosfere karbon salımının kontrol altına alınması, karbon salımı yapmayan ancak gerçekleşen birkaç kaza nedeniyle riskli olarak görülen nükleer reaktörler de muhtemelen dahil olmak üzere, çeşitli alternatif enerji teknolojilerinin bir arada kullanılmasını gerektirecektir. Nükleer santraller için söz konusu olan riskin büyük oranda azaltılması mümkün. Nükleer santral üreticileri, kaza riskini azaltmak amacıyla, aşırı ısınmalara karşı toleransı daha yüksek ve çok az hidrojen üreten ya da hiç üretmeyen yeni nükleer reaktör yakıtları üzerinde çalışıyor. Yeni nükleer yakıtların kapsamlı denemeleri başladı ve sonuçların olumlu olması durumunda reaktörler daha güvenli hale gelecek. 2018'nin her bir dakikasında, Google'da 3,88 milyon arama yapıldı ve YouTube'da 4,33 milyon video izlendi, 159.362.760 e-posta gönderildi, 473.000 kez tweet attı ve Instagram'da 49.000 fotoğraf paylaşıldı. 2020'de, dünya genelinde saniyede ortalama 1,7 megabayt veri üretileceği tahmin ediliyor ve bu da tek bir yılda 418 milyar terabayt veri demek. Bu ivmenin devam etmesi, 0'ları ve 1'leri saklayan mevcut manyetik/optik veri depolama sistemlerini zorlayacak. Zaman içinde daha da ciddi hale gelecek bir veri depolama sorunumuz var. DNA tabanlı veri depolama teknolojisi bu soruna çözüm getirebilir. A, T, C ve G nükleotidlerinin uzun zincirlerinden oluşan DNA, yaşamın bilgi saklama materyalidir. DNA'yı yeni bir bilgi teknolojisi formuna dönüştürerek verilerimizi bu harflerin dizilerinde depolayabiliriz. DNA çözümleme , sentezleme ve kopyalama işlemleri artık rutin olarak yapılıyor. DNA tabanlı veri depolama, mevcut veri saklama yöntemlerine kıyasla çok daha büyük bir kapasiteye sahiptir, daha az enerji tüketir ve yüz binlerce yıllık fosillerden elde edilen tam genom dizilimlerinin gösterdiği gibi oldukça dayanıklıdır. Söz konusu teknolojinin ilk uygulamaları yapılıyor. Örneğin 2017'de Harvard'da bir araştırma ekibi, bir insan elinin görüntüsünü yüzde 90'nın üzerinde doğrulukla DNA'ya kaydetti. DNA tabanlı veri depolamanın yaygın kullanım kazanmasını için, DNA işleme maliyetleri ve süresinin düşürülmesi gerekecek. DNA her yerde bulunan bir depolama materyali haline gelmese bile, belirli veri türlerini uzun vadede korumak için kullanılacağı neredeyse kesin görünüyor. Elektrik üretme yöntemimiz, hem karbonsuz enerji sistemlerine yönelik aciliyetin artması, hem de rüzgar ve güneş enerjisi teknolojilerinde maliyetlerin düşmesi nedeniyle hızlı bir şekilde değişiyor. Ancak, bu yenilenebilir enerji kaynakları doğaları gereği düzensiz olduğundan gelişmiş bir enerji depolama yöntemi gerektiriyor. Bu ihtiyaç, özellikle lityum-iyon pillere olan ilgiyi artırmakta. Elektrik depolama kapasitelerini artırmaya yönelik çalışmaların durmaksızın devam ettiği lityum-iyon piller, uzmanlara göre önümüzdeki beş ila on yıl içinde başat bir teknoloji haline gelecek. Lityum-iyon pillerin yanı sıra, enerjinin daha uzun sürelerde saklanmasını sağlayacak sıvı elektrolitleri pompalayan bataryalar ve hidrojen yakıt pilleri gibi teknolojiler üzerine çalışmalar da devam ediyor.


Geride bıraktığımız yıl birçok teknolojik başarı yaşandı. CRISPR'nin kullanım alanının genişlemesinden yapay zekanın yeni olanaklarına kadar birçok teknolojik ilerleme kaydedildi. Bu ilerlemeler insanlığın geleceği açısından çok önemli. Ancak bir de başarısızlıklar, başlangıçta büyük ses getirse de yıldızı çabuk sönen sözde keşif ve icatlar var: İnsanların ölümüne neden olan kontrol dışı otopilot, eşcinsellik ölçen uygulama ve sahte gıda bilgisayarı bunlardan yalnızca birkaçı. Yepyeni bir 737 Max Boeing uçağı olan Lion Air Flight 510, kalkıştan kısa bir süre sonra düştü. Sonra bir başkası da aynısını yaptı. Aşırı yüksek otomasyon sistemi ve pilot eğitim eksikliği kombinasyonu ölümcül oldu. İki uçakta da sağ kalan olmadı. Pilotlar, uçakları kıyamete sürükleyen otopilot sistemine karşı mücadele etmişti. Keşke onları dinleselerdi. 1.8 milyon izlenme alan 2015 TED konuşmasında mimar Caleb Harper, milyonlarca ışık, sıcaklık ve nem kombinasyonunu ölçeceğini söylediği elektronik ve yapay zekayla donatılmış hidroponik kutuları tanıtmıştı. Harper, Açık Tarım projesinin siber tarıma öncülük ettiğini söylemişti. Bu yılki uygulamalar gösterdi ki gıda bilgisayarı, çok iyi çalışmayan yüceltilmiş bir balondan başka bir şey değildi. Recombinetics adlı bir şirket, gen düzenleme ile boynuzsuz süt sığırcılığı yarattığında, GDO'lu olmadıkları konusunda ısrar etmişti. Sonuçta, hassas düzenlemeyle bir sığır genini diğeriyle değiştirilebilirdi. Ancak bu sığırların bir falsosu vardı. ABD Gıda ve İlaç Dairesi , hayvanlardan birinin DNA'sına bakana kadar hiç kimse, şirketin bu canlılara yanlışlıkla bir dizi bakteri geni yerleştirdiğini fark etmedi. Eşcinsellikle ilişkili genleri tanımlayan büyük bir çalışmadan birkaç hafta sonra, bir programcı Ne Kadar Eşcinselsiniz? adlı bir uygulama geliştirdi. Sadece 5,50 $'lık uygulama, kullanıcıların eşcinselliğini hesaplamak için bir DNA testinden elde edilen sonuçları kullanarak bazı bulgular elde etti. Ancak uygulama büyük güvenilirlik tartışmalarına neden oldu ve piyasadan çekildi. Bu yıl, bir şirketin girişimiyle İsrail, Nisan ayında Ay misyonunu tamamlamak üzereyken son anda çakıldı. Görev başarısız oldu. Neyse ki insan yoktu. Buraya kadar her şey normal ve bilimsel. Ancak bir sorun var. Arch Mission Foundation adlı kar amacı gütmeyen bir kuruluşun, İsrail'in uzay yüküne tardigradlarla dolu bir kapsül eklediği ortaya çıktı. Mikroskobik, sekiz ayaklı yaratıklar zorlu koşullarda ve hatta Ay'da bile uykuda kalabilir. Kontaminasyon konusunda endişe var. Samsung'un çıkardığı katlanabilir telefon Galaxy Fold ilk çıktığında büyük ses getirdi. Ancak incelemeler umulduğu gibi değildi: Ekran bir şekilde kırılıyor veya telefon bozuluyordu. Bloomberg'ün teknoloji eleştirmeni Mark Gurman, Nisan ayında bir ekran resmiyle birlikte Bir günlük kullanımdan sonra, diye tweet attı. Tamamen kırılmış ve kullanılamazdı. Gelecek yıl için yarım düzine katlanabilir telefon planlanıyor. Ancak Samsung'un bu ilk başarısızlığının ardından inovasyon departmanlarının daha çok çalışacağı kesin. Nitekim şirket de kusurların zayıf bir menteşe ve cihazın içinde bulunan maddeler ile ilişkili olabileceğini kabul etti. Apple bir kredi kartı çıkardı. Ancak ortada bir sorun vardı. Bir adam, varlıklarının eşiyle ortak olmasına rağmen karısından 10 kat daha yüksek bir kredi limiti alıyordu. Şikayet ettiğinde, bir temsilci ona, Bu sadece algoritma dedi. Ama cinsiyetçi bir algoritma! Apple ve kartın bankacılık altyapısından sorumlu olan Goldman Sachs, kartı destekleyen bir şey dememeyi tercih etti. İnternet dünyanın en büyük demokrasisi. Ancak internet hizmeti söz konusu olduğunda Hindistan'da böyle bir demokrasiden bahsedemeyiz. Bunun yerine, ülkenin federal ve yerel hükümetleri, ne zaman bir sorun çıksa en uygun yanıtı Facebook, WhatsApp ve internetin geri kalanına erişimi kesmek olduğunu keşfetti. InternetShutdown'a göre, aralık ayında Hindistan, 60 milyon kişi için interneti kapattı. Tüm yıl boyunca, bağlantıyı 90 kattan fazla kesti. Hindistan interneti kısma konusunda dünya şampiyonu. Hükümetler ne zaman sorundan kaçmak ve muhalefeti susturmak istese, protesto haberlerinin dünyaya ulaşmasını bir anahtar çevirme ile engelleyebileceğini biliyor. Benzer durumlar Pakistan, Türkiye, İran, Sudan ve Benin'de de yaşanıyor.


GIA tarafından hazırlanan Global Stratejik İş raporuna göre, NAS pazarının 2020 yılında 13,2 milyar dolara ulaşacağı öngörülüyor. Bağımsız araştırma kuruluşu Technavio'ya göre ise 2016 ve 2020 yılları arasında NAS pazarının yüzde 11 oranında büyümesi tahmin ediliyor. NAS kurumların verilerini güncel tutmaları ve güvenliğini sağlayabilmeleri, iş süreçlerinin kesintiye uğramadan devam etmesini sağlıyor. Synology firması da kurumların ve profesyonellerinin depolama ihtiyaçlarını karşılamak için yeni bir çözüm sunuyor. Kullanıcıların hizmetine sunulan DSM 6.1 beta sürümü ile Synology NAS cihazlarının all-in-one sunucu olarak kullanılması ve IT stratejilerinin merkezine konumlandırılması sağlanıyor. DSM 6.1 beta sürümü ayrıca; sistem durumu izleme, geliştirilmiş veri bütünlüğü sağlama, dosyaların kendi kendini iyileştirmesi ve Apple'ın Time Machine için genişletilmiş destek sunmasının yanı sıra, sistem yöneticilerinin işlerini kolaylaştırmak için esnek güncelleme seçenekleri sunuyor. Active Directory Domain servisi ile Synology NAS modelleri, kullanıcıları, grupları ve cihazları yönetmek için kullanımı kolay araçlara sahip. Synology tarafından yeni geliştirilen SITA teknolojisi Presto ile bilgisayar ve internet üzerinden uzaktaki Synology NAS cihazları arasındaki dosya transferi yapabiliyor. Universal Search uygulaması ile Synology NAS cihazları üzerinden, belgelere, multimedya dosyalarına veya herhangi bir uygulamaya istenilen an hızlıca erişilebiliyor. Synology kullanıcıları, cihaz üzerinde bulunan USB bellek sürücüleri ile NAS cihazından basit şekilde istenilen dosya veya belgeleri kopyalayıp yedekleyebiliyor. Synology tarafından sunulan özelleştirilebilir kurallar sayesinde kullanıcıların hangi dosyalara erişip erişemeyecekleri oluşturulan izin protokolü ile belirlenebiliyor. Snapshot Replication uygulaması, belgeleri korumak için sanal makine verileri veya diğer önemli dosyaların felaket durumunda güvenli ve kullanılabilir kalmasını sağlamak için güncellenmiş yönetim araçlarının denetimini sağlıyor. Ayrıca anlık kopyalama işlemi yapmaya imkan tanıyor. Daha fazla esneklik için yerel birimlere anlık görüntüler kaydedilebiliyor. Hyper Backup'ın son sürümü sayesinde ise gelişmiş bütünlük kontrolleri yedekleri güvenli tutularak, veri tekilleştirme ile depolama tüketimi azaltılıyor. Hyper Backup uygulamasıyla kullanıcılar ayarlarını özelleştirebiliyor, veri saklama kuralları oluşturulabiliyor.


Otomobilden ev eşyalarına kadar geniş bir alanda tasarımın hızlandığı, inovasyonun ivmesinin artığı günümüzde Türkiye'de de kimi liseler 3D yazıcıları eğitim sistemlerinin içine almaya başladılar. Darüşşafaka Eğitim Kurumları tarafından bu yıl ilk kez düzenlenen liselerarası 3D Yazıcı Atölyesi ve Yarışması'nda liseli gençler projelerini yarıştırdılar. 3Durak, Sigma3D, Zaxe ve Özyeğin Üniversitesi Girişim Fabrikası işbirliği ile düzenlenen ve 30'dan fazla okulun katıldığı atölye çalışmasında birincilik ödülünü Özel Üsküdar Amerikan Lisesi takımının Keee adlı projesi aldı. UAA Maker Club öğrencileri Egemen Ertem, Ege Özgül, Ege Bora Oral ve Kaya Alptürer; engelleri nedeniyle ya da elleri dolu olduğu için ellerini kullanarak dolap kapaklarını açamayanlara yardımcı olmak için 3D Printer ile destek alet ürettiler. . Öğrencilerin, Her kapıyı açmanız için anahtarınız sloganıyla ürettikleri tasarım, printerdan tek parça olarak hareketli yapıda çıkıyor ve artık malzeme oluşturmuyor. Tasarımlarıyla, Liselerarası 3D Yarışması'nın birincisi olan öğrenciler, KEEE adını verdikleri ürünün patentini almaya hazırlanıyor. Okullar yarışmaya 5'er kişilik takımlar halinde katıldılar. Atölyenin ilk gününde takımlar, 3 boyutlu yazıcılarla tanıştırıladı ve uzmanlar tarafından tasarıma ve modellemeye giriş eğitimleri aldılar. Yarışmada, Prodost Hayatınızın Dengesi projesiyle Esenyurt Nakipoğlu Cumhuriyet Anadolu Lisesi Takımı ikincilik ödülüne ve Bavlab Modeli adlı projeyle Özel Acarkent Doğa Anadolu Lisesi Takımı üçüncülük ödülüne layık görüldü. Büyükçekmece Atatürk Anadolu Lisesi'nden Berkay Yılmaz ve Başak Balcı, Tepekent Anadolu Lisesi'nden Berke Girgin, İstanbul Lisesi'nden Zeynep Duysak ve Silivri Atatürk Anadolu Lisesi'nden Serhat Savaş isimli öğrencilerin kurduğu Garibanlar takımı da Air Pocket isimli projeleriyle gösterdikleri çaba, takım çalışması, ürün kalitesi ve motivasyonları nedeniyle jüri özel ödülüne layık görüldü. Birinci olan takıma Zaxe 3D Yazıcı, ikinciye 3Doodler'dan 3D Kalem, üçüncüye de 3Durak'tan 3D Baskı Büst armağan edildi. Zaxe'nin 3D yazıcı sponsoru olduğu atölye ve yarışma, 3D yazıcıların eğitim ortamlarında inovatif düşünce ve tasarımı güçlendirecek şekilde kullanımının arttırılması, 3D yazıcıların kullanımı konusunda öğrencilere farklı becerilerin kazandırılması ve 3D yazıcıların sosyal faydaya dönük konularda kullanımının arttırılması amacıyla düzenlendi. Bu sene sadece İstanbul içinde düzenlenen yarışma, seneye tüm Türkiye'de ulusal olarak düzenlenecek.


Son yıllarda teknolojik cihazların birçoğunun önünde 'akıllı' sıfatını görmeye başladık ve bundan sonraki yıllarda da bunun artarak devam edeceğini tahmin ediyoruz. İlerleyen teknoloji ile hemen hemen her cihazın, akıllı versiyonları ile yer değiştireceği şu dönemlerde; insanoğlunun gereksinimleri de son sürat değişme eğilimindedir. Belki bundan 10 yıl önce yürüyerek telefonumuzu şarj edebilir miyiz sorusuna alacağımız tepki garip bir bakıştan öteye gitmeyecekken, şu an yağmur yağdığında renk değiştiren tişörtlerden tutun yolumuzu kaybettiğimizde titreşerek bize yol gösteren kıyafetler ile istediğimiz rotaya hızlıca varabilmemiz mümkün görünmekte. Özellikle son 10-15 yılda yayılımını arttıran, yüksek teknoloji bileşeni olan akıllı giyilebilir teknolojiler; kesintisiz entegrasyon, veri işleme ve iletişim, işlevsellik ve rahatlık açısından önemli ilerlemeler göstermiştir. Üstelik vadettikleri düşük maliyet avantajları da bu cihazları daha cazip hale getirmektedir. Cihazların temel görevi barındırdığı sensörler vasıtasıyla kişinin düzenli sağlık, aktivite, fizyolojik, bilişsel, duygusal veya akli değerlerini gözlemleyerek, iletişim bileşenleri vasıtasıyla merkezi sisteme aktarmaktır. 24 Saatlik takiplerin yapılabilmesi, sistemlerin hem ev içi hem de ev dışında kullanılacak şekilde tasarlanmasıyla sağlanmaktadır. Cihazların özellikle sağlık sektöründe kullanımı, kaynak ve zaman tasarrufunu da beraberinde getirmektedir. Herhangi bir hastalığın sürekli ve düzenli takip edilebilmesi ile anlık müdahalelerin yapılabilmesi ve yetkili sağlık birimlerinin hızlıca bilgilendirilmesi mümkün olabilmektedir. Akıllı Giyilebilir Teknolojiler birçok kullanım alanında hizmet çeşitliliği sunmaktadır. Sportif aktivite takibinden yardıma muhtaç kişilerin desteklenmesine, ilaçla tedavi uygulamalarından, erken hastalık tespitine, rehabilitasyondan eğlenceye kadar farklı alanlarda kullanıldığı bilinmektedir. Daha pek çok farklı alan için potansiyeli bulunan güncel bir araştırma ve geliştirme disiplini olarak değerlendirilmektedir. Spor takibi yapan cihazlar ve akıllı saatler kronolojik olarak ilk yaygınlaşan ürün grupları arasında yer almaktadır. Yaygınlık sıralamasında, kafa-üzeri ekranlar bu kategorileri takip etmektedir. Teknolojik gelişim hızı bakımından en yavaş ilerleyişe sahip kategoriler ise; akıllı giyim/ tekstil ürünleri ve günlük takip yapan cihazlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu alanda yapılan geliştirmelere göz attığımızda, amaçları sportif aktivite takibinden güvenliğe kadar farklı hizmet alanlarında kullanılmak üzere tasarlanmış birçok cihaz karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan biri sporcuların sağlık durumlarını kontrol altında tutmak için Coyle ve arkadaşları tarafından tasarlanan BIOTEX'dir. Tasarlanan cihaz ile susuzluk seviyesi tespit edilerek, susuzluğun vücuda vereceği zararların önlenmesi hedeflenmiştir. Bir diğer çalışma ise acil durumlarda kurtarma görevinde kullanılmak üzere tasarlanan ProeTEX'dir . Sivil koruma kurtarma ekiplerini çeşitli sensörler vasıtasıyla gözlemleyerek; kişinin fiziksel aktivitelerini tahmin etmek üzere tasarlanan cihaz ile kurtarma görevine giden ekiplerimizin de daha güvende hissetmesini sağlayacaktır. Giyilebilir sistemlerin kullanımı sadece insanla sınırlı değildir. Brugarolas ve arkadaşları tarafından yapılan çalışmada, en sadık dostlarımız olan köpeklerin hayati bulguları ve davranışsal tepkileri ölçülerek yorumlanmıştır. Bu tarz çalışmalar giyilebilir teknolojinin tüm canlılara uyarlanabileceğinin örneğini oluşturmaktadır. Hayvan severlerin ve evcil hayvan sahiplerinin kullanımı için geliştirilecek ürünleri çok kısa süre zarfında vitrinlerde görebileceğiz. Giyilebilir teknolojilerin kullanım amaçları değişkenlik gösterse de, işlevleri çoğunlukla sensör aracılığıyla otonom veri algılanması ve işlenmesi ile kişinin yaşam tarzını olumlu yönde etkileyecek, koruma ve güvenliğini sağlamaya yönelik bir dizi işlemden oluşmaktadır. Bireylerin fizyolojik ve ortamların çevresel değerlerini ölçümleyerek toplanan veriden anlamlı çıkarımlarda bulunmak, bir giyilebilir cihaz için temel görev olarak nitelendirilmektedir. Yorumlanan veriler sağlık alanında pek çok hastalığın önceden tespit edilmesine veya önlenmesine imkan sağlayacaktır. Özellikle yaşlı nüfusun kalabalıklaşması ile beraber artan sağlık ve bakım maliyetleri, sağlık sisteminin temelinde bazı köklü değişikliklere gidilmesi ihtiyacını doğurmaktadır. Hastane merkezli tıbbi bakımın, hasta merkezli hale getirilebilmesi günümüzde yaygınlaşan yüksek iletişim sağlayabilen mobil cihazlar ile mümkün olabilmektedir. Periyodik hasta kontrollerinin, günümüzde düzenli hasta gözlemi ile yer değiştirmesini sağlayabilmek; hastanelerde kullanılan pahalı ölçüm cihazlarının, evde günlük faaliyetleri aksatmadan takılabilecek/giyilebilecek küçük ebatlı sürümleriyle değiştirilmesi ile mümkün olabilmektedir. Geleneksel hasta tedavi yaklaşımlarının giderek masraflı hale geldiği ve kalabalık nüfusun ihtiyacını karşılayamadığı durumlarda, yenilikçi tedavi yöntemleri, bireylerin sorunlarına çözüm olabilecek fırsatlar sunmaktadır. Akıllı Giyilebilir Cihaz çalışmalarının öncelikli hedefi ileri yaşlı insan nüfusunun sorunlarını çözmeye ve yaşam kalitelerini arttırmaya yönelik olmuştur. Bu alanda yapılmış çalışmalara ait gösterilebilecek en iyi örneklerden biri, ileri yaşlı insanların yön bulma kabiliyetlerini kaybetmesi ile ortaya çıkan sorunlara çözüm olması amacıyla üretilmiş sistemlerdir. Chung-Chih ve arkadaşlarının geliştirdiği sistem , ileri yaşlı insanların kıyafetlerine takılan RFID etiketini takip ederek, belirlenen alandan 15m uzaklaşması ile uyarı vermektedir. Sistemin ev veya bakım evlerinde, bunama sorunu yaşayan hastaların kullanımına verilmesi hedeflenmiştir. Yaşlı nüfusun yanı sıra engelli bireylerin yaşam kalitesini arttırmada yine bir diğer öncelikli çalışma alanıdır. Bu kapsamda Kore'de bir grup araştırmacının görme engellilerin yürüyüşünü kolaylaştırmak amacıyla geliştirilmiş olduğu sırt çantası ile yolda bulunan engellerin tespit edilmesi hedeflenmiştir. Bu yazı HBT'nin 58. sayısında yayınlanmıştır.


Evde, sokakta, kafede, toplu taşıma araçlarında, kısacası akla hayale gelebilecek her yerde insanlar ellerinden telefonlarını bırakamaz hale geldi. İster mesaj atmak, ister e-postalara bakmak veyahut da sosyal paylaşım sitelerinde bilgi veya fotoğraf paylaşmak olsun telefona sarılmak için her zaman bir bahane var. Aslında taşınabilir aletlerle iletişim kurma, okuma veya sohbet etme konusunda kötümser olmayan Amerikalı psikologlar Henry Wilmer ve Jason Chein, yine de akıllı telefonun bağımlılık yapacağı konusunda uyarıyor. Bağımlılığın ne zaman söz konusu olduğunu ve hangi karakter özelliklerinin bağımlılığa yatkın olduğunu psikologlar, 90 üniversite öğrencisiyle araştırdı. Katılımcılara akıllı telefonlarıyla ne kadar zaman geçirdikleri sorulduktan sonra, bazı psikolojik testler yapıldı. Testteki en ilginç hipotetik soru ise şuydu: Bu araştırma için size bir yıl içinde 1000 Dolar veya hemen yarın küçük bir miktar ödenecek. Siz hangisini tercih edersiniz? Değerlendirmelere göre akıllı telefonuyla çok fazla zaman geçirenler parayı hemen istemişler. Bu kişiler aynı zamanda yaşamın diğer alanlarında da dürtülerini kontrol edemeyen ve ihtiyaçlarını ertelemeyenlerdi. Sonuç: Akıllı telefon bağımlıları ödüllere hayır demekte zorlanıyor. Diğer ilgi çekici araçlara göre akıllı telefonun her zaman ulaşılabilir olması da ihtiyaçları ertelememe isteğini güçlendiriyor. Fakat araştırmacılara göre, akıllı telefonun her zaman ulaşılabilir olması, çabuk ödüllendirme isteğini körükleyebiliyor. Diğer bir araştırmaya göre de akıllı telefon kullanımı kişileri daha mutlu etmiyor. Koreli araştırmacılar Hongjai Rhee ve Sudong Kim, 425 kişinin boş zaman davranışlarını inceledi. Araştırmanın en önemli sorusu şuydu: Öğle paydosunuzu nasıl geçirdiniz? Katılımcılar bu süreyi ne şekilde geçirirlerse geçirsinler hem zihinsel hem de bedensel açıdan dinlenmişler. Ama katılımcılar arasında fark söz konusu. Akıllı telefon kullananlar diğerlerine göre daha zinde hissetmiş kendilerini. Bu sonuçlar da aslında kesin bir sonuç vermiyor. Mesela duygusal tükenmişlik yaşayan kişilerin daha sık akıllı telefona sarılıyor olmaları da mümkün.


Attığımız her adımın bile bir veri anlamına geldiği, her davranışımızın hatta düşüncemizin bile akıllı telefonlarımız yoluyla birer veriye dönüştüğü günümüz dünyasında algoritmalar günlük yaşamlarımızın merkezine oturuyor. Geçtiğimiz haftalarda gerçekleşen Digital Age Summit etkinliğinde, Oxford Üniversitesi'nde Matematik Profesörü olan Marcus Du Sautoy, algoritmaların şu an hayatımızın neresinde olduğunu anlattı ve bu yakınlığın geleceği ile ilgili bazı öngörülerde bulundu. Algoritmalar problem çözmek için tasarlanan matematiksel yollar. Elle hesaplandığında yıllar sürebilecek problemleri, algoritmalar ile saniyeler içinde çözmek mümkün. Ya da nasıl analiz edeceğinizi bilmediğiniz dağınık verileri, akıllıca hazırlanmış algoritmalarla düzenleyebilirsiniz. Google, arama motorunda herhangi bir arama yapan kullanıcıya sonuçları hangi sırayla çıkaracağına karar verirken; web sayfasının genel olarak özgün bir içeriğe sahip olmasına, sayfaya verilmiş bağlantılara ve bağlantı veren sayfaların kalitesine önem veriyor. Yani popüler web sitelerinden gelen bağlantılar, arama motorunda daha yüksek bir sıralama sağlıyor. Örneğin Oxford Üniversitesinin web sitesi, sizin web sitenize bir yönlendirme linki verirse, web siteniz arama motorlarındaki sıralamada yükselmeye başlar. Bunun nedeni başarılı bir web sitesinin, başarılı bir web sitesiyle ilişki kuracağı anlayışıdır. Ve buradan yola çıkarak, -diğer değişkenleri hesaba katmazsakbir web sitesine ne kadar çok yönlendirme linki verilmişse, sitenin o kadar iyi olduğu anlaşılabilir. Futbol maçı sırasında hangi oyuncunun oyundan çıkıp hangisinin gireceğine karar vermek için bir bağlantı haritası güncel tutuluyor. Tüm oyuncular için, kimlerden pas aldığını ve kimlere pas verdiğini görüyorsunuz. Kötü bir oyuncunun fazla pas alamayacağı düşünülerek; diğer oyuncuların en çok pas verdiği oyuncu, bu haritanın yıldızı oluyor. Etkileşimi en yüksek olan oyuncunun oyunda kalması sağlanırken, düşük olan çıkıyor ve yerine başkası giriyor. Birbirleriyle evlenecek olan ama henüz kimin kimle evleneceği belli olmayan, n sayıda erkek ve n sayıda da kadın olduğunu hayal edin. Bilge bir matematikçi onları eşleştirecek. Ancak öyle bir eşleştirme yapmalı ki, hiçbir çiftin evliliği bozulmasın. Hem hiçbir erkek hem de hiçbir kadın bir başkası için eşini terk etmesin. Yani uğruna eşlerini terk etmek isteyecekleri kişilerin tercih ettikleri adaylar bile daha iyi alternatiflerle eşleşmiş olduğu için onları tercih etmesin. Problemin çözümü için ise öncelikle her kadının, en çok istediği erkekten en az istediği erkeğe doğru (1,2,..,n şeklinde) bir derecelendirme yapması gerekiyor. Benzer şekilde bir sıralamayı erkekler de yaptıktan sonra, talipler ilk seçeneğine gidiyor ve daha çok kişi tarafından talep edilenler, alternatifleri arasından en doğru seçimi yapıyor. Bu durum, herkes seçiminden memnun oluncaya kadar devam ediyor. İlk seçeneği tarafından reddedilen kadın, kendi ilk tercihi daha iyi bir alternatifle birlikte olduğu için eşini terk edemiyor. Yani bir erkek herhangi başka bir kadınla evlenmek istiyorsa, bu kadının kocasına verdiği rating, o erkeğe verdiği ratingden yüksek olmalı. Tam tersi kadınlar için de geçerli. Kararlı evlilik problemi, şu an birçok üniversitede tez danışmanlığı, proje konusu seçimi, seçmeli derslerin dağıtılması gibi sorunları çözmekte kullanılıyor. Örneğin ABD'de, hastaneler her yıl en iyi tıp mezunlarını, yeni mezun doktorlar ise en iyi istihdamı bulmaya çalışıyor. Yaklaşık 30.000 işi mantıklı şekilde dağıtmak için her iki taraf da en çok istediklerinden en az istediklerine doğru bir sıralama yapıyor. Kişiler ve kurumlar da talipleri arasından en iyisini seçiyor. Bu algoritma organ bağışları için de kullanılıyor. Örneğin arkadaşınızın böbrek yetmezliği sorunu var. Siz de ona bir böbreğinizi vermek istiyorsunuz fakat ne yazık ki organlarınız uyuşmuyor. O halde siz böbreğinizi yine bağışlıyorsunuz ancak bu kez farklı bir hastaya. Bağış yaptığınız hastanın arkadaşının böbreği de sizin arkadaşınıza uyumlu. Ve böylece herkes sağlığına kavuşuyor. Yani tüm bilgileri bir sistem üzerinde kayıtlı olan donörlerden hem size hem de arkadaşınıza uygun olan en doğru alternatifi seçiyorsunuz. Peki hayatımıza her geçen gün daha çok giren algoritmalar, yaşamımızı hep daha iyi hale getirecek mi? Algoritmalarla en iyi futbolculara, en iyi organlara, en iyi doktorlara karar vermek doğru mu? Herkesin kendi şansını kendisinin yakalamasına izin vermediğimiz, hep sıralamalar yaptığımız bir gelecek bizi mi bekliyor? Bunların her biri birer tartışma konusu. İnsanların hayatta yaptığı ahlaki seçimleri sürücüsüz araçların da yapması gerekecek. Robotlar bunun gibi insani kararları nasıl vermeliler? Ne yazık ki o günlere hızla koşmamıza rağmen, bu sorular henüz yanıt bulmuş değil. Bu yazı HBT'nin 60. sayısında yayınlanmıştır.


Anayasa Mahkemesi, 2,5 yıldır yasaklı olan Wikipedia'ya erişimin engellenmesine ilişkin ihlal kararı verirken, kararı veren sulh ceza hakimliğinden yasağın kaldırılmasını istedi. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu , internetin en büyük ansiklopedisi konumunda olan Wikipedia'ya 29 Nisan 2017'de erişimin engellenmesine karar verdi. Gerekçe olarak Wikipedia'da yer alan ve Türkiye'yi terör örgütleriyle işbirliği içinde göstermeye çalışan içeriklerin kaldırılmaması gösterildi. Wikipedia'nın avukatları, karara karşı itirazda bulundu ancak yasak kararı kaldırılmadı. Hukuki yolların tüketilmesinin ardından Wikipedia'nın hukukçuları, 2017'de Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, bugün yaptığı görüşme sonucunda erişime engelleme kararı nedeniyle Wikipedia'nın ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verdi. Oyçokluğuyla alınan karar, ihlalin ortadan kaldırılması, yani yasağın kaldırılması için sulh ceza hakimliğine gönderildi.


Apple, yeni akıllı telefon modeli iPhone 5 SE'yi ABD'nin California eyaletinde düzenlediği etkinlikle tanıttı. 12 megapiksel arka yüzde dahili kamerası olan iPhone 5 SE'nin ön yüzünde de flaş bulunuyor. Böylece selfie görüntü alırken loş ortamda olsanız da kaliteli görüntü alabileceksiniz. 4K video çekimi yapabilen iPhone 5SE LTE ağ teknolojisini kullanıyor. Ürün Türkiye'de 1 Nisan'da sunulacak 4.5G desteğine de sahip. 24 Mart tarihinde ön sipariş yoluyla satışa sunulması planlanan iPhone 5SE'nin doğrudan satışı ise 31 Mart'ta başlayacak ve ilk etapta 110 ülkede cihaz satışa sunulmuş olacak. 1999 TL'den başlayan fiyatlarla satılacak olan iPhone SE, dış görünüş bakımından iPhone 5s'ye benziyor. Özellikleri itibarıyla iPhone 6s'in küçüğü gibi gözüken iPhone SE, daha küçük ekranlı bir telefon isteyenler için uygun bir tercih olabilir. Etkinlikte ayrıca yeni 9.7 inç iPad Pro ve Apple Watch için tasarlanan yeni kayışlar da beğeniye sunuldu. Türkiye'ye de geçen yıl gelen Apple Watch'a iki farklı renk kordonu da eklendi. Diğer bir deyişle yeni bir Apple Watch bu gece yok. Apple Watch'un fiyatında da değişikliğe gidildi ve fiyat etiketi 349 dolardan 299 dolara indi.