Isıtılan veya elektrik verilen elementlerin yaydığı benzersiz radyasyon sese dönüştürülerek, her bir elementin ürettiği kendine özgü akoru duymamızı sağladı. Fikir daha önce denenmiş olsa da, teknolojideki gelişmeler artık periyodik tablonun çok daha eksiksiz ve ustaca seslendirilmesini mümkün kıldı. Elementlere enerji verildiğinde, elektronlar daha yüksek enerji seviyelerine atlayabilir. Sonunda, süreçte bir foton salarak, temel hallerine geri dönerler. Fotonun dalga boyu, uyarılmış hal ile temel hal arasındaki enerji boşluğunun boyutuna bağlıdır - daha fazla enerji, daha yüksek frekanslı/daha kısa dalga boylu ışık üretir. Bu gerçeğin keşfi, evreni anlamamızda çok önemli oldu. Emisyon spektrumları olarak bilinen yaydığı farklı dalga boylarından milyarlarca ışık yılı uzaktaki bir yıldızdaki elementleri belirleyebiliriz. Indiana Üniversitesi'nden W. Walker Smith, Amerikan Kimya Derneği'nin Bahar Konferansı'nda her elementin elektromanyetik spektrumunun sese dönüştürülmesinin sonucunu gösterdi. Smith çalışmalarını öğrencilere emisyon spektrumlarını öğretmek için kullanıyor ve bunu Indiana, Bloomington'daki WonderLab Müzesi'nde bir sergiye dönüştürüyor. Smith, bir açıklamada, "Hem çocukların hem de yetişkinlerin bir elementi seçip görünür ışık spektrumunun bir görüntüsünü görmelerini ve aynı anda duymalarını sağlayan etkileşimli, gerçek zamanlı bir müzikal periyodik tablo oluşturmak istiyorum." dedi. Gördüğümüz ve işittiğimiz frekanslar arasındaki çarpıcı farklara izin vermek için Smith, görünür ışık frekanslarını 10-12 ile çarparak, gökkuşağını insan işitme aralığının en hassas kısmındaki bir oktava dönüştürdü. Smith, bu fikri ilk ortaya atan kişi değil. Verilerin sese daha iddialı bir şekilde dönüştürülmesi, örneğin, Douglas Adams'ın bilim kurgu klasiği Dirk Gently'nin Holistik Dedektiflik Bürosu'nun merkezinde yer alıyordu. Bununla birlikte, öncekiler genellikle elementlerin spektrumlarını, yakın dalga boyları arasındaki ince farkları yakalamak için yeterli notaya sahip olmayan piyanoda çalmaya çalıştı. Bazı geçişler diğerlerinden çok daha yaygındır, bu da Smith'in daha nadir atlamalar içerirken daha büyük hacme dönüştürdüğü daha parlak emisyon çizgileri oluşturur. Bir akor oluşturmak için her elementin tüm dizeleri birlikte çalınabilir, ancak Smith ayrıca bir elementi sırayla çalarak da melodileri icra ediyor. Bazı elementler binlerce frekans üreterek duyusal aşırı yüklenme riski yaratır, ancak Smith, Indiana Üniversitesi'nde sırasıyla kimya ve müzik bölümlerinden Profesör David Clemmer ve Profesör Chi Wang'a danışarak önceki çabalardan çok daha zengin bir ses ortamı elde etmeyi başardı. Clemmer, "Notalardan bazıları akortsuz geliyor, ancak Smith, elementlerin müziğe bu çevirisinde buna sadık kaldı." dedi. Wang, "Veri sonifikasyonu yaparken neyin korunmasının hayati önem taşıdığına ilişkin kararlar hem zorlayıcı hem de ödüllendirici. Ve Smith, müzikal açıdan, bu tür kararları vermede harika bir iş çıkardı." diye ekledi. Öğretim avantajları ve eğlencenin yanı sıra, Smith, çalışmayı kullanıma sunmayı ve görme bozukluğu olan kişilerin elementlerin spektrumlarına aşina olmalarını sağlamayı umuyor. Spektrumları kafa karıştırıcı derecede benzer olabilen geçiş metallerini ayırt etmenin daha kolay bir yolunu bile ortaya koyabilir. Smith ayrıca, tek tek elementlerin seslerinin nasıl bir araya gelebileceğini gösteren Moleküllerin Sesi adlı bir gösteri gerçekleştiriyor. Elementlerin emisyonları, görebildiğimiz dalga boylarının çok ötesine uzanabilir - JWST'nin yakın kızılötesinde çalışmasının bir nedeni, birçok molekülün spektrumunu tanımlamak için en iyi yerin burası olmasıdır. Smith'in çalışmasını bu frekanslara genişletmek, görebildiğimizden çok daha geniş bir frekans aralığında duyabildiğimiz gerçeğinden yararlanacaktır.


Ayakkabınızın içindeki bir çakıl taşı kadar sinir bozucu çok az şey vardır. Perseverance'ın keşfettiği gibi, bu son derece Dünyevi sorunun Mars'ta da bir sorun olduğu ortaya çıktı. 25 Şubat 2022'de, küçük bir kayanın gezicinin altındaki alüminyum tekerleklerinden birinin içine saplandığı araçtaki Ön Sol Tehlikeden Kaçınma Kamerası tarafından fark edildi. C|Net muhabiri Amanda Kooser'ın NASA'nın ham görüntülerini incelemesi sayesinde anlaşıldı ki en az 6 Şubat'tan beri orada. Büyük olasılıkla gezici, geçen yıl Şubat ayından beri keşfetmekte olduğu Jezero Krateri'nin etrafında dönerken taşı tekmeledi. Peki Percy onu dışarı atamaz mı? 2 Mart'ta tekrar fotoğraflandı ve taş orada duruyordu, yani görünüşe göre dışarı atamıyor. Taş geziciyi engellemiyor gibi görünüyor ve sadece yol arkadaşlığı yapıyor. Kaya hala burada, 2 Mart 2022. Kaya, Perseverance'ın ilk uzun AutoNav sürüşü sırasında alınmış olabilir. Şubat ayında gezici, otomatik navigasyon işlevini kullanarak 320 metrede bir Mars gezicisi tarafından tek bir günde kat edilen en fazla mesafe rekorunu kırdı. Kayanın gezicinin performansını etkilemesi pek olası değil. Perseverance adı sonuç olarak "uzaya fırlatılmış en büyük, en ağır, en temiz ve en sofistike altı tekerlekli robotik jeolog" anlamına gelmekte. Persevarance, Curiosity'de görülen aşınma ve yıpranmaya dayanacak şekilde tasarlandı. Tekerlekleri 52 santimetre genişliğinde, titanyum kollu ve başka bir gezegenden gelen regolite dayanacak şekilde yapılmıştır. Risk olarak görünmüyor. Bu tür kayaların zaman zaman Curiosity'nin tekerleklerine 'yakalandığını' gördük. Meyilli sürüşler sırasında ortaya çıkıyorlar ve bir süre sonra tamamen kendi kendilerine düşme eğilimi gösteriyorlar . Bu tür kayaların, sürüşü biraz daha gürültülü yapmaktan başka etkisi bulunmuyor. dedi bir JPL sözcüsü verdiği demeçte. Perseverance 2031'de Dünya'ya geri göndermek için kaya örnekleri topluyor. NASA bilim insanlarının bu Mars kaya örneklerine, ay örneklerine olandan daha erken ulaşmalarını umuyoruz, keşfedilenleri görmek için hala hayatta olmak istiyoruz.


Bölüm öğrencilerinin Türkiye'nin 61 ilinden ayak değmemiş, temiz alanlardan getirdiği topraklar, incelenmek üzere önce kurutuldu. Topraktaki "Bacillus" türü bakteriler, ortaya çıkarılmasının ardından gelişebilecekleri özel besi yerlerine alındı. Petri kaplarında 37 derecede 14 gün bekletilen "Bacillus" türlerinin Trabzon ve Tunceli topraklarından izole edilenleri, "petrolü parçalayabilen bakteri" olarak değerlendirildi. UÜ Biyoloji Bölümü Moleküler Biyoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Elif Demirkan, AA muhabirine yaptığı açıklamada, doğadaki ağır zehirli atıkların giderilmesinin çok büyük önem taşıdığını söyledi. Bu atıkların ayrıştırılması ve yok edilmesinin zor olduğunu belirten Demirkan, "Atıkların temizlenmesi için kimyasal maddeler kullanılıyor. Bu da doğada yeni bir kimyasal madde kalmasına yol açıyor. Dolayısıyla özellikle arıtılması zor zehirli atıklar için doğaya başvurabiliriz, mikroorganizmalarla bu atıkların giderilmesini sağlayabiliriz." diye konuştu. Bu çalışmanın Türkiye için önem taşıdığını aktaran Demirkan, "Türkiye, petrol boru hatları açısından çok stratejik bir bölgede. Bu tür alanlardaki petrol atıkları yabancı kaynaklı firmalar tarafından yapılıyor. Bu çalışma sonucunda, bu bölgelerdeki kirlenmeleri, artık kendimiz rahatlıkla temizleyebiliriz. Herhangi bir atık olduğunda durumu bize bildirecekler. Biz de ona uygun mikroorganizmalar üretip atıklı alana gideceğiz ve orada tatbikatımıza başlayacağız. Böylelikle zehirli alanların temizlenmesini sağlayacağız." değerlendirmesinde bulundu.


Birmanya pitonları çok büyüktür, 5 metreye kadar büyüyebilirler. Ancak onların büyüklüğü bile tek başına, geyik veya timsah kadar büyük bir avı nasıl yutabildiklerini açıklamaz. Yeni bir çalışma, Birmanya pitonlarının , çenelerinin, benzer büyüklükteki bazı yılanların yiyebileceğinden altı kat daha büyük avları yutmak için yeterince geniş olmasını sağlayan benzersiz bir özelliği nasıl geliştirdiğini detaylandırıyor. Doymak bilmez iştahlarına rağmen, vahşi Birmanya pitonları, kısmen insanlar tarafından yapılan habitat kaybı nedeniyle, Güneydoğu Asya'da aslında savunmasızdır. Ancak aynı zamanda Florida'da, yerli türleri yok ediyor ve hemen hemen her şeyi yiyerek ekosisteme zarar veriyorlar. Yeni çalışmada, Bartoszek ve diğer üç araştırmacı, bu devasa yılanın biyolojisine, özellikle de karşılaştığı hemen hemen her canlıyı yeme yeteneğine daha yakından baktı. Çalışma, zaten geniş olan ağızlarının daha da geniş açılmasına yardımcı olmak için, Birmanya pitonlarının özel bir evrimsel özellik geliştirdiğini buldu: Alt çeneleri arasındaki süper esnek deri, bu sayede, son derece hareketli çenelerinin tek başına izin verdiğinden bile daha büyük hayvanları yutabiliyor. Yılanlar avlarını çiğnemeden bütün olarak yutma eğiliminde olduklarından, ağızları ne yiyebileceklerini belirlemede önemli bir faktördür. İnsanların ve diğer memelilerin alt çenelerinden farklı olarak, yılanların alt çene kemikleri kaynaşmaz, ancak ağızlarının daha geniş açılmasına izin veren elastik bir bağ ile gevşek bir şekilde bağlanır. Yine de genişletilebilir çeneler yılanlar için standart olsa da, Birmanya pitonlarının alt çenelerinin süper esnek derisi yeni bir elastikiyet seviyesine çıkıyor. Jayne, "Sol ve sağ alt çeneler arasındaki esnek cilt, pitonlarda kökten farklıdır. Toplam boşluk alanlarının ortalama yüzde 40'ından biraz fazlası esnek deridendir" diyor. Jayne ve meslektaşları, yılanların esnemelerinin vücut boyutlarına göre nasıl olduğunu görmek için, Birmanya pitonlarıyla birlikte vahşi yakalanmış ve tutsak kahverengi ağaç yılanlarının esnemelerini de incelediler. Hafif zehirli olan bu daha küçük yılanlar, orman kanopilerinde kuşları ve diğer küçük avları avlarlar. Araştırmacılar, yılanları ve potansiyel avlarını ölçerek, yılanların yiyebileceği en büyük hayvanları ve fareler ve tavşanlardan timsahlara ve beyaz kuyruklu geyiklere kadar farklı av seçeneklerini yemenin göreceli yararlarını ve zararlarını tahmin edebilirler. Araştırmacılar, daha büyük vücut boyutunun yalnızca yılanlar için daha geniş bir menü sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda diğer yırtıcılar korunmalarına da yardımcı olduğunu ekliyor. Geçmiş araştırmalar, Birmanya pitonları gibi yılanların avlarını boğarak değil, hayvanların kan akışını keserek öldürdüklerini gösteriyor. Yeni araştırma, istilacı bir türün nasıl kontrol edileceğini bulmaktan çok biyolojik bir merakı anlamakla ilgili olsa da, en azından bilim insanlarının, Burma pitonlarının sulak alan ekosistemleri üzerindeki basamaklı etkilerini tahmin etmelerine yardımcı olabilir.


Günümüzde kadınların %10'u hamilelikleri sırasında ciddi komplikasyonlar geliştirebiliyor. Uluslararası bir araştırma ekibinin çalışması sonucu bu riskleri azaltacak ve direkt olarak plasentayı hedefleyerek hamilelik sırasında yalnızca plasentayı destekleyecek olan bir yol geliştirildi. Science Advances dergisinde yayımlanan çalışma temelde tümörler ve plasenta arasındaki benzerliklerden faydalanılarak gerçekleştirildi. Bu benzerlik sayesinde var olan tümör-hedefleyici peptidler kullanılarak plasentaya da benzer verimlilikle ilaç ulaştırılmasının mümkün olduğu gösterildi. Sayısız nedenden kaynaklanabilen bu problemler, çoğunlukla plasentanın yeteri kadar büyümemesi, zayıf işlev göstermesi gibi sebeplere dayanıyor. Plasentanın yeterli şekilde büyümesi ve işlev göstermesi için var olan tedaviler, çoğunlukla bebeği ve gelecekteki sağlığını tehlikeye sokuyor, bu yüzden de yalnızca plasentayı hedef alabilecek ilaç tedavilerinin geliştirilmesi büyük önem arz ediyordu. Yapılan araştırmada, aslında tümörleri seçerek hedefleyen iki proteinin amino asit zinciri aynı performansı plasenta için de gösterebildiği tespit edildi. Bu sayede bu geçici organın fonksiyonlarını yineleyip geliştirebilen bu peptidler, aynı zamanda da büyümekte olan bebeğe de zarar vermemeyi başarıyor. Fare denekler üzerinde gerçekleştirilen araştırmada, protein kaplı nano-parçacıklar içinde büyüme hormonları verimli bir şekilde plasentaya ulaştırıldı. Bununla birlikte ilacın yalnızca yeteri kadar büyümemiş olan plasentaların büyümesini uyardığı, hali hazırda büyük olan plasentaları etkilemediği görüldü. Kontrol aşamalarında, anne farenin diğer organlarında ve fetüste ilacın bulunmadığı ve etkilemediği kaydedildi. Buna dayanarak, yakın gelecekte aynı tekniğin insanlarda da uygulanabileceği ve de erken doğum ve preeklampsi gibi rahatsızlıklara karşı daha verimli çözümler üretilebileceği öngörülüyor.


Tüm gezegenimizin karşı karşıya olduğu çevre kirliliğinin en büyük nedenlerinden birisi, doğada çözünmek için binlerce yıla ihtiyaç duyan plastik. Birçok aşamadan geçerek işlenmiş olan bu yapay madde, koşulların ve doğada yaşayan canlıların onu tekrar doğaya karıştıramamasına neden oluyor. Özellikle denizleri ve denizde yaşayan canlıları tehdit eden plastik maddeler, üretimi ucuz olduğu için sıklıkla kullanılıyor. Kısa bir süre içerisinde denizlerden plastiğin temizlenmesine veya bu maddenin hayatımızdan bir anda çıkmasına imkan yok, bunun gerçekleşebilmesi için bilimsel çalışmaların ilerlemesi ve yeni üretim tekniklerinin bulunması gerekiyor. Ancak bilim insanları, plastiğin doğaya karışmasını sağlayabilecek yeni bir etken buldu: Bakteriler. Bakteriler üzerinde çalışmalar yapan Japon bilim adamları, "PET" olarak bilinen maddenin dönüşümünü yapabilen yeni bir tür keşfettiklerini duyurdular. Keşfedilen bu yeni bakteri türünün ismi "Ideonella sakaiensis 201-F6." Plastik üretiminde kullanılan PET isimli maddeyi doğal bileşenlerine döndüren bu bakteri, eşi benzeri olmayan enzimlerinden faydalanıyor. Enzimleri sayesinde PET'i "MHET" ismi verilen bir maddeye çeviren bakteri, bu maddeyi de PET'in doğal bileşenleri olan maddeye dönüştürüyor ve ortaya işlenmemiş PET maddesinin bileşenleri çıkıyor. Sonuç olarak elde edilen madde doğaya zarar vermiyor ve toprağa karışabiliyor. Çevre kirliliğini tek başına sonlandırabilme potansiyeline sahip olan bu bakteri türünün en büyük sorunu, biraz yavaş hareket etmesi. Bilim adamlarının söylediğine göre bu bakteri türünün ince bir PET tabakasını yeniden toprağa karıştırabilmesi 6 hafta sürüyor. Yani plastik şişelerin toprağa karışmasını beklemek daha mantıklı olabilir. Ancak Japon bilim adamlarının söylediğine göre PET maddesinin toprağa karışmasını sağlayan genom keşfedildi. Yani birkaç sene sonra bu genom güçlendirilebilir ve bakterinin çok daha hızlı çalışması sağlanabilir.


Bartın'da lise öğrencisi Utku Arslan, şüpheli paket ve bomba imhasında uzaktan kontrol için kullanılması amacıyla "robot kol" geliştirdi. Bartın Fatih Sultan Mehmet Anadolu Lisesi 11. sınıf öğrencisi 17 yaşındaki Arslan, plastik cerrah olan babasının da etkisiyle, özellikle riskli iş kollarında can kaybı yaşanmaması, kol ve bacak uzuvlarının kaybedilmemesi için bir proje geliştirme kararı aldı. Yaklaşık 8 ay önce haberlerde, bomba imha ekiplerini izlerken aklına gelen "robot kol" düşüncesini uygulamak isteyen, ailesi ve fizik öğretmeninin de desteğiyle tasarladığı projenin malzemelerini temin eden Arslan, omuz, dirsek ve bileğine taktığı 3 parçadan oluşan düzeneğe bağlı yapay bir kolun hareket etmesini sağladı. Arslan, babasının mesleği nedeniyle tehlikeli iş kollarında çalışan insanların kol ve bacaklarını kaybettiğini bildiğini söyledi. Uzun uğraşlar sonucu hazırladığı düzeneği iletken bir kabloyla robot kola bağlayıp, kolu ve parmaklarıyla eş zamanlı olarak hareket etmesini sağladığını anlatan Arslan, "Projem, robot kol ve arayüz olmak üzere 2 temel parçadan oluşuyor. Arayüzdeki 3 sensör, omzumdan dirseğime, dirseğimden bileğime ve bileğimden parmaklarıma yerleştirdiğim düz plakalar sayesinde eklemin açısını elektrik iletisine çeviriyor. Robot kol da içindeki ana kart sayesinde koldaki plakalardan gelen iletinin eklemini ve açısını algılıyor. İletiyi alan robot koldaki motor harekete geçerek ilgili ekleme aynı hareketi yaptırıyor. Yani ben dirseğimi, bileğimi ve parmaklarımı hareket ettirdiğimde robot kol da aynı şekilde hareket ediyor. Parmaklarımla bir şey tuttuğumda o da tutabiliyor." dedi.


Hangi biyoloğa sorarsanız sorun ''Primatları özel yapan nedir?'' sorusuna aynı cevabı verecektir: Büyük beyinler. Bu etkileyici kafalar örümcek maymunlardan insanlara bütün primatlar için alet kullanmayı, yiyecek bulmayı ve grup halinde yaşamanın getirdiği karmaşık ilişkilerle başa çıkmayı mümkün kılıyor. Ama bilim insanları primatları büyük beyinler geliştirecek şekilde evrimleşmeye neyin sürüklediği konusunda hemfikir değiller. Yeni bir çalışma bu konuda beklenmedik bir sonuca varıyor: Meyveler. Çalışmaya dahil olmayan Harvard Üniversitesi Biyolojik Antropoloji Bölümü'nden Richard Wrangham ''Bu çalışma son derece değerli.'' diyor. Geçtiğimiz yirmi yıl boyunca bilim insanları primatların daha büyük gruplar içinde yaşayabilmek için daha büyük beyinler geliştirdikleri üzerine, yani sosyal beyin hipotezi üzerine tartıştılar. Wrangham'ın dediğine göre yeni çalışmanın beslenme düzeni ve ekolojiyi öne süren örneklem düzeni ve güçlü istatistik metotları daha fazla ilgiyi hak ediyor. Ama herkes ikna olmuş değil. Diğerleri besin değeri yüksek diğer gıdaların da daha büyük beyin oluşumuna yol açtığını, bunun tek başına evrimsel süreçte etkin olamayacağını söylüyorlar. Oxford Üniversitesi'nden evrimsel psikolog ve sosyal beyin hipotezinin yazarlarından biri olan Robin Dunbar ''Çalışmanın yazarları, beslenme ve sosyal yaşamı karşılaştırarak elmalarla armutları karıştırıyorlar.'' diyor. Yeni araştırmanın yazarı Alex DeCasien, on yıllardır devam eden bu tartışmayı yeniden alevlendirmek niyetiyle ortaya çıkmadı. New York Üniversitesi Biyolojik Antropoloji Bölümü'nde doktora öğrencisi olan DeCasien tek eşli primatların beyinlerinin çok eşli türlerden daha mı büyük yoksa daha mı küçük olduğunu ortaya çıkarmak istedi. Maymunlar, şempanzeler, loriler ve lemurlar olmak üzere 4 ana primat grubunun 140'tan fazla türünün beslenme düzeni ve sosyal hayatlarına dair veri toplayıp hangisinin daha büyük beyinlerle ilişkili olabileceğini hesapladı. Beklenmedik bir şekilde ne tek eşlilik ne de çok eşlilik beyin büyüklüğüne dair belirti göstermedi. Grup büyüklüğü gibi sosyal karmaşıklık ölçülerinden herhangi biri de sonuç vermedi. DeCasien ve çalışma arkadaşlarının Nature, Ecology and Evolution isimli çevrimiçi dergide bildirdiklerine göre hangi türün daha büyük beyni olacağını belirleyen faktörün yaprak ve meyve tüketimi olduğu görüldü. Aslına bakılırsa bu durum Dunbar'ı şaşırtmadı. ''Daha büyük bir beyine sahip olabilmek için beslenme düzeninde değişiklik gerekir.'' diyor kendisi. Yapraklardaki besin öğeleri kalın hücre duvarları arkasında saklıdır ve bu engelleri öğütmek çok fazla zaman ve enerji alır. Yaprak yiyen primatlar, bütün enerjileri sindirim için harcanırken saatlerce yatmak zorundadır. Diğer yandan meyve yemek bir hayvana sindirimi kolay bir ambalaj içerisinde kalori yüklemesi sunuyor. Primatlarda alınan enerjinin ana hak sahibi beyindir. Buraya kadar her şey yolunda ama Dunbar'a göre asıl soru şu: Neden bu enerji vücudun başka bir bölümüne gitmek yerine beyine gidiyor? Dunbar'a göre işte burada primatların karmaşık sosyal yaşamları devreye giriyor. Büyük gruplar halinde yaşamak primatlar için yırtıcıları savuşturmayı kolaylaştırıyor ama aynı zamanda gitgide karmaşıklaşan sosyal ilişkileri de idare etmek demek. Bu ilişkilerin getirdiği zihinsel gereklilikler, meyvelerle sağlanan fazladan enerjinin en iyi şekilde kullanılmasıyla daha büyük beyinleri oluşturdu. Daha iyi beslenme düzenleri bu evrimsel değişim için adeta yakıt sağlamış oldu. Dunbar, ''Beslenme düzeni ve sosyallik, daha büyük beyinler için birbirinin yerinin tutan açıklamalar değil'' diyor ve ekliyor ''Birbirini tamamlayan açıklamalardır.''. DeCasien ise meyve tüketimini öne koyan bir ihtimal görüyor. Meyve yemenin yaprak yemekten daha fazla çaba gerektirdiğini söylüyor. Bir primat, yaprakları basitçe her yerde bulabilir ama meyvelerin nerede ve ne zaman yetiştiğini hatırlaması gerekir. Ayrıca meyve yiyenler yaprak yiyenlerden daha geniş alana yayılırlar, bu da üstün yön bulma yeteneklerine ihtiyaç duyarlar demektir. Ve bazı meyvelerin bulunması zor olduğundan ya da dikenler gibi savunmalar tarafından korundukları için ulaşılması zor olduklarından primatların ayrıca problem çözme, hatta alet kullanma yeteneklerine ihtiyaçları vardır. DeCasien, evrimin meyve yiyen primatları bu karmaşık besin bulma koşullarıyla baş edebilmek için daha büyük beyinler geliştirmeye zorlamış olabileceğini söylüyor. Bu durumda sosyal yaşam büyük ölçüde alakasız olabilir. DeCasien cevabın kesin çizgilerle belirli olmayabileceğini kabul ediyor. Beslenme düzeni beyin gelişimine başlangıç olup daha karmaşık sosyal yaşamın kıvılcımlarına olanak sağlamış olabilir. Sosyal yaşamın zihinsel gereklilikleri de evrimin ilerlemesine yön vermiş olabilir. DeCasien ''Bir noktadan sonra birbirinden ayrıştırmak kesinlikle imkansız.'' diyor. Wrangham ise bu senaryoların hepsinin mümkün olduğunu ama bilindiği üzere bunun gibi çalışmalarda belirleyici etkileri faydalı fizyolojik değişikliklerden ayırmanın zor olduğunu söylüyor. Kendisi beslenme düzeninin büyük beyinlerin evrimine doğrudan neden olmak yerine buna zemin hazırladığını düşünüyor. Ama özellikle belirli bir primat türünde beslenme düzeninin evrimle derinden bağlantılı olduğuna ikna olmuş durumda: İnsanlarda.


Parçacık fiziğine ait konular ve kavramlar hakkındaki bilgiler, lise son sınıflar ve üniversite düzeyinde. Daha küçük yaştaki öğrencilerin anlayabileceği düzeyde değil. Ben fen bilimleri öğretmeniyim yani ortaokul 5,6,7 ve 8. Sınıflarda ders veriyorum. 1-5 şubat 2016 tarihleri arasında TTP-5 kapsamında Cern'de eğitim alan öğretmenlerden biriyim. Bu fırsatı değerlendirmek için Gökhan Hocama bazı sorular yönelttim. Gökhan Hocamdan ricam ise Parçacık Fiziği'ne ait bazı kavramları ortaokul öğrencilerinin biraz da olsa anlayabileceği düzeyde anlatmasıydı. Gökhan Hocamın bu yüzden çok güzel benzetmeler ve hikayeler kullandı. Bizlere gönüllü olarak ders veren bütün hocalarımıza çok çok teşekkür ederiz... Cern'de hayat çok mütevazı, zaman çok değerli ve herkes çok çalışkan. Bunları eklemeden geçemezdim. -Böyle Buyurdu Zerdüşt Friedrich Nietzsche -2001 Uzay Macerası -Klasik ve Fransız -Charles Aznavour -Artık yok, eskiden NTV Tarih Ben eğitimimi Türkiye'de yapmış, Türkiye'de doktora unvanını aldıktan sonra yurt dışında çalışmaya başlamış biriyim. Dolayısıyla Bu işler Türkiye'de yapılmaz, illa yurt dışına çıkmak lazım. denildiği zaman kendimi örnek veriyorum. İlkokuldan sonra ortaokul ve liseyi Saint Joseph'te okudum. Ardından Boğaziçi Üniversitesi'nde lisans, yüksek lisans ve doktoramı tamamladım. Lisans eğitimimi Elektrik Mühendisliği ve Fizik, yüksek lisans ve doktoramı yalnızca Fizik üzerine yaptım. Mezun olurken sadece Cern'e başvurdum. Zaten birkaç yıldır yazları ve kışları gelip gidiyordum. Tesadüf bu ya başvurum kabul edildi. Dolayısıyla doktora sonrası ilk çalışmamı burada yaptım. Yüksek lisans ve doktora sırasında da Cern'de, yazları Deneysel Fizik, kışları da danışmanımla Matematiksel Fizik ve biraz da kuram çalıştık. Doktoramı alıp burada çalışmaya başladığımda Atlas Deneyi'ne katıldım. 2000 yılına kadar burada çalıştım. 2000 yılında Amerika'ya gittim. Orada da Minos Deneyi ve ikinci doktoram dediğim, epey bir yükünü sırtlandığım Na59 deneyine katıldım. 2003 yılında Amerika'dan tekrar Avrupa'ya döndüm. O zamandan beri Atlas Deneyi'nde araştırmalarıma devam ediyorum. Birçok öğrenciyle birlikte çalıştık. Veri analizinden tetikleme sistemlerinin yükseltilmesine veyahut hangi sistemlerin daha etkin kullanılabileceğine kadar pek çok konuda meslektaşlar ve öğrencilerle birlikte yazdık, çizdik. Yakın zamanda da bu hızlandırıcı işlerine merak sardım. İnsanın hep aynı işleri yapması sıkıcı oluyor. Biraz konular arası atlamak çalışmayı ilginç yapıyor. Hızlandırıcı konusunda Türkiye'deki meslektaşlarımızla uğraşıyoruz, birlikte bir şeyler yapabilir miyiz diye. Yukarıdaki videoda çalıştay sırasında derslerden, gezilerden ve deneylerden aldığım küçük video kayıtlarını bulabilirsiniz. Evet, ben California Üniversitesi'ne bağlıyım. Ama Türkiye'den de pek çok öğrencim var. Bir kısmının yüksek lisans ve doktora tez danışmanıyım, bir kısmına sadece nasihat vererek elimden geleni yapmaya çalışıyorum. Neden fizik? Eğlenceli olduğu için, sıkıcı olmadığı ve devamlı yenilik içinde olan bir bilim dalı olduğu için... Ben mühendisliği o kadar eğlenceli bulmadım. İkisinden de lisans derecem olduğu için karşılaştırma şansım var ya da oldu diye düşünüyorum. Mühendislik daha çok yapılan şeylerin ya tekrarı ya da daha büyük skalada yapılması gibi. O yüzden içinde pek yenilik, yaratıcılık olmayan bir şey gibi geldi bana, pek eğlendirmedi beni. Oysa fizik ister deney yapın ister hızlandırıcı çalışın, ister algıç ister kuramsal çalışın hep yeni ve daha önce çözülmemiş bir problemin olduğu bir alan. Dolayısıyla daha eğlenceli geldi bana. Fiziğin eğlencesinin sırrı, onun heyecanı. Şimdi herkesin bilim insanı olamayacağına ben de katılıyorum. Ama bilim insanı olmak için ne lazım diyecek olursanız, sabır lazım her şeyden önce çünkü bu hani parmak şıklatıp Tamam oldu! diyecek bir şey değil. Başarılı olan insanlara sorun; sadece bir başarıyı elde etmek için doksan dokuz engelden geçmişlerdir, üzerinden atlamışlardır, yanından dolaşmışlardır, mücadele etmişlerdir, mutlaka ama mutlaka engeller karşısında uğraşmak zorunda kalmışlardır ve sabır göstermişlerdir. Dolayısıyla çalışmak ve sabır göstermek en önemli iki özellik diyebilirim. Tabi şimdi bir de yeni bir konuda çalışma yapmak için, daha önce o konuda yapılanları öğrenmeniz lazım ki, Bu da yeni, benim katkım. diye ortaya çıkabilesiniz. Yoksa birisi Ben onu on sene önce yapmıştım. veya Bu zaten 50 yıl öncesinde biliniyordu. diye balonunuza iğneyi batırıverir. Cern'de yapılan şey, parçacık fiziği. Parçacık fiziği nedir? Etrafımızda gördüğümüz olayları, cisimleri parçacıklar yardımıyla ve bunların etkileşimleri yardımıyla anlamamızı sağlayan bilim dalıdır. Siz baktığınızda masayı görüyorsunuz, çayı görüyorsunuz. Parçacık fizikçisi baktığında masayı oluşturan atomları, çayın buharının yükselmesinde çayın yüzeyindeki atomların enerji kazanarak suyun bağlama kuvvetinden kendilerini kurtarmalarını, atomların içindeki çekirdeği, çekirdeğin içindeki kuarkların hareketini görür. Higgs bozonu ile ilgili her şeyi bilmiyoruz ve de her şeyi bilmemize şu sıralar pek bir olanak yok. Bunun sebebi de Higgs'i keşfetmek için kullandığımız makineden kaynaklanıyor. Higgs'i bir proton makinesinde keşfettik, yani protonları çarpıştırarak yeni bir enerji kütle dönüşümünden yeni bir parçacık ortaya çıkardık. Fakat protonların içinde ne var diye soracak olursanız: Protonların içinde üç tane kuark, dışında gluonlar var ve başka bizim teknik dilde Deniz Kuark dediğimiz kuark antikuark çiftleri dolu protonların içi. Proton çarpışmalarını insanlara basitçe anlatmak için çöp tenekelerini birbiriyle çarpıştırmak diyorlar. Hani çöp tenekesinin içinde ne vardır, her şeyden birazcık vardır. İçinden bir önceki gece yenilip çöpe atılmış balıkların kafaları da çıkabilir, içip çöpe atılmış ayran kutusu da çıkabilir. Her şey çıkabilir çöp kutusundan. Protonların içi de öyle, dolayısıyla bir miktar belirsizlik var. Bu protonların içini tam anlayamadığımızdan kaynaklanıyor. O yüzden proton çarpıştırdığınızda yeni bir parçacık bulmak kolay ama o parçacığın özelliklerini tam olarak anlamak için proton gibi iç yapısı olan parçacıklar değil elektron gibi veya müon gibi temel parçacıklar kullanmalısınız. O zaman iç yapısı olmayan bir şey kullanarak, bu incelemek istediğimiz parçacığı üreteceğiniz için çok daha kesin çok daha emin olabiliyorsunuz, ölçümler bakımından. Peki neyi bilmiyoruz? Kütlesini biliyoruz ama yarı ömründen yeterince emin değiliz. Nelere bozunduğunu biliyoruz ama dallanma oranı diyoruz buna yüzde kaç ihtimalle neye bozunduğunu biliyoruz bu yüzdeler %10 gibi de, sıfırdan sonraki virgülden sonraki çok basamağı bilmiyoruz. Bu tür eksikliklerimiz var. Bunları aslında daha iyi ölçmenin bir yolu olabilir mi diye iki üç yıl önce Türk-Yunan fizikçiler ortaklaşa yeni bir hızlandırıcı kurmayı hatta bunu Türkiye - Yunanistan sınırında Meriç nehri boyunca yapmayı önerdik. Böyle bir şey yapılırsa eğlenceli bir çalışma olabilir. Bütün bunlar para ve kaynak meselesi. Şimdi Çin kendi büyük hızlandırıcısını yapmak için gereken adımları atmaya başladı. Bu devletlerin ne kadar seslerini duyurmak, ne kadar dünya biliminin içinde olmak, ne kadar ön saflarda yer almak istedikleri ile alakalı bir şey. Neticede parayı veren düdüğü çalar. Bugün İsviçre ve Fransa'ya Cern'den en çok faydalanan iki ülke diye gıpta ediliyor. Evet ama zamanında İsviçre ve Fransa Biz Cern'e ev sahipliği yapmak istiyoruz, bunu da beraberce yapmak istiyoruz. diye kesenin ağzını açmışlar, yer vermişler, bina yardımı yapmışlar, efendim para yardımı yapmışlar. Zamanında yaptıkları yardımın hasadını topluyorlar doğal olarak. Bazı şarlatanlar toplumun cahilliğinden faydalanıyor ve bilimi değersizleştirmeye çalışıyorlar. Bu tür adamların sözünü o kadar kıymetsiz buluyorum ki yanıt vermeye değmez. Bu soruyu tabi ki yatırım yapanlar, politikacılar, devlet adamları sonunda da onların parayı buldukları kaynak, yani vergileri veren kişiler, yani halk sormak zorundadır. Aksi takdirde ben yaptım oldu! diyen diktatörlere dönüşürüz. Tabi ki halkın, parasını neye harcadığımızı bilmeye ve bunun hesabını sormaya hem hakkı var, hem de zorunluluğu. Bu sağlıklı bir şey fakat ne yazık ki, ancak geçmişte bunların ne işe yaradığını söyleyebiliyoruz. Çünkü gelecekte de şunu keşfedeceğim, şunu yapacağım demek el falı bakan insanlardan farksız yapar bizi. Dolayısıyla bunu yapamayız. O yüzden ben de aynı şeyi yapacağım ve geçmişten örnek vereceğim. Dolayısıyla araştırmaların faydalı bir şey olduğunu, mutlaka topluma yarar sağladığını söyleyip, bunun gelecekte de aynısının olacağı belki daha iyisi olacağı konusunda bize güvenin demek dışında bir şey söyleyemeyeceğim. Çünkü Bunu ben biliyorum, şu olacak. diyen ya yalancıdır, ya şarlatandır. Şimdi hikaye malum. Elektrik ile ilgili ilk deneylerin yapıldığı sırada sözgelimi İngiltere Başbakanı geliyor ve soruyor: Tamam bu elektrik falan iyi bir şeye benziyor, güzel şeyler yapıyorsun da ne işe yarayacak? diye soruyor. Konuyla ilgilenen bilim adamı cevap veriyor: Şu anda ne işe yaradığını bilmiyorum ama belki ilerde vergi alırsınız. diyor . Elektrik sayesinde üretilen iş gücü, bundan toplanan vergi, bundan elde edilen gelir herkesin bildiği bir şey. Daha yakından bir örnek verelim: Cern'de yapılan çok uluslu çalışmalardan sonra ortaya çıkan World Wide Web kavramı hepimizin hayatında. Bu olmadan artık gün geçmiyor. İnsanlara interneti kapatacağız, internet yavaşladı dediğinizde adeta kahve bitti demiş gibi oluyor. Başka bir örnek verecek olursak hadronları iyi çalıştığımız için protonları hızlandırmayı, odaklamayı öğrendiğimiz için kanser tedavisinde, hadron terapide bunu kullanabiliyoruz veyahut parçacıklarla karşı parçacıkların birbirlerini nasıl yok ettiklerini iyi çalışıp öğrendiğimiz için Pet yöntemiyle tomografi yapıp insanı kesmeden içine bakabiliyoruz. Organların nasıl çalıştığını veya bozuk olduğu zaman çalışmadığını anlamamızı sağlıyor. Zamanında X ışınlarını çalıştığımız için artık sadece bir boyutlu röntgen çekmekle kalmıyoruz. Birkaç açıdan çekilmiş röntgenleri birleştirerek bilgisayarlı tomografi dediğimiz üç boyutlu görüntüyü elde ediyoruz. Daha örnek çok. Elektronları çalıştığımız için elektronların nasıl çalıştığını anlamaya para ve zahmet yatırdığımız için elektronlarla kabloların daha geç ısınmasını sağlıyoruz. Baca gazı temizliğini veya elektron demeti ile cilt kanserinin üzerine gitmeyi, yine elektron demeti ile çok sağlam kaynak yapmayı kontrol altına almış ve bunları kullanıyor haldeyiz. Ama bu çalışmaların hiçbiri, ben bunu yapacağım diye ortaya çıkmadı. Daha önce bilimsel bir hedefe ulaşmak için yapılan çalışmaların Bu, şu işe de yarar mı? denilmesiyle ortaya çıktı. Bir amaca ilerlerken birçok yan ürün çıkıyor. Bilgisayar içinde zamanında bundan dünyada beş tane olsa yeter denilmiş. Şu an telefonları da sayarsak her evde beş tane var desek yeridir. Evrenin tamamını anladığımızda, Nasıl olmuş bu evren, nerden geldik, nereye gidiyoruz. Gördüğüm ve ölçebildiğim her şey nasıl oluyor? Nihai amaç bu: Her şeyi, her olayı anlamak. Maxwell bize diyor ki: Her şeyden önce elektrik ile manyetik aslında aynı şey. Aynı cismin farklı yüzleri gibi. Dolayısıyla nasıl uzaydan ve zamandan değil uzay-zamandan bahsediyoruz, artık göreliliği öğrendiğimiz gibi benzer şekilde elektrikten ve manyetizmadan değil de elektromanyetizmadan bahsedeceğiz. Bu ikisi aslında tek kuram. Peki Elektromanyetik dalga nedir? sorusunu soracak olursak o da şudur: Nasıl suya atılmış bir taş suyun yüzeyinde dalgalar yaratıyorsa benzer şekilde de yüklü bir parçacık boşlukta dahi olsa hareket ettirildiğinde bir dalga yayıyor. Bu elektromanyetik dalgadır. Bundan daha fazla basitleştirilebilir mi emin değilim . Arada tek fark aslında taş attığım zaman onun dalga yaratması için ortama ihtiyaç var mesela suya. Halbuki yüklerin elektromanyetik dalga yapması için ortama ihtiyaç yok, vakumda da bu oluyor. Gravitonun varlığı parçacık fiziği tarafından öngörülmüş. Parçacık fiziği her şeyi, her cismi, her olayı bir parçacık ile açıklamaya çalışıyor. Etkileşim dediğimiz şey yeni bir olay aslında diyoruz ki bir parçacığın değiş tokuşu bir elektron ile başka bir elektronun etkileşmesi aslında aralarında bir foton değiş tokuşudur. Benzer şekilde A cismi ile B cisminin birbirini çekmesi de yerçekimi dediğimiz olay. Aralarında bir şeyin değiş tokuşu olmalı. Parçacık fiziği bakış açısına göre buna da Graviton denilmiş. Bu taşıyıcı parçacığın -aynı fotonun kütlesiz olması gibi- kütlesiz olması öngörülmüş. Bununla ilgili yapılan araştırmalar şimdiye kadar başarıya ulaşmadı, henüz gravitonu keşfedemedik. Ancak nasıl foton aslında elektromanyetik dalgaların öbeklenmesinden oluşan bir şey ise o zaman dedik ki madem gravitonun kendisini göremiyoruz o zaman belki Hertz'in yaptığı şekilde elektromanyetik dalgaları gördüğümüz, ölçtüğümüz gibi biz de belki yerçekimi dalgalarını ölçebiliriz. Belki o zaman bunları görebiliriz . Anti madde önce kavramsal olarak düşünülmüş. İkinci derece denklemlerin bir artı bir eksi çözümü olmasından yola çıkılarak, eğer artı çözümü madde ise, eksi çözümü de maddeye benzeyen ama bir şeyleri eksi olmalı diye ortaya atılmış kavramsal bir olgudur. Daha sonra özellikle bulut odası deneylerinde elektronun karşı parçacığı olan pozitron keşfi ile var olduğu deneysel olarak ispatlanmış bir madde çeşidi. Hangi özellikleri var diye soracak olursanız, adı üzerinde anti, karşı bir özelliği olmalı ki ben ona karşı diyebileyim. Hangi özelliğinin karşı olduğu da hangi parçacıktan bahsettiğimize göre değişir. Ama her şeyden önce kuantum mekaniksel özellikleri karşı demeliyiz. En basit şekliyle mesela yükü ters, sözgelimi bir proton artı yüklü ise bir karşı proton eksi yüklü olacaktır. Her temel parçacığın anti parçacığı var. Elektrik yükü sıfır olan nötrinolar da buna dahil. Burada elektrik yükünü ters çevirmiyoruz, nötrinoluk özelliğini ters çeviriyoruz. Madde ile karşı madde bir araya geldiğinde birbirlerini yok ediyor ve dışarıya bir enerji çıkıyor. Çok güzel, enerji çıkıyor da orada bir belirsizlik var. Orada çıkan enerjiden şartlara göre başka parçacık ve karşı parçacık çiftleri üreyebilir veya foton gibi elektromanyetik dalganın taşıyıcı parçacığı da iki tane üreyebilir. Peki bu benim ne işime yarıyor? Herkes enerji elde etmek ister. Aslında toplum enerji üzerine çalışıyor, para dediğimiz şey de bir nevi enerji ölçme birimi diyebiliriz. A devleti neden zengin, elinde enerji kaynağı var, parası var. Bu bugün petroldür, yarın nükleer santraldir, öbür gün, madde-karşı maddenin birbirini yok etmesiyle ürettiği enerjidir. Sonuçta enerji para bunlar aynı şey. Bununla önce dünyanın enerji problemini çözerim. Madde-karşı madde birbirini yok etsin ama bunu yavaş yavaş, kontrollü bir şekilde yapsın. Ben de bundan enerji elde edeyim. Bu enerjiyi de elektrik üretmek için kullanayım, dünyanın enerji sorununu çözmeye harcayayım. Karanlık madde olduğunu pek çok doğrudan olmayan kanıttan biliyoruz. Ne demek bu? Diyelim ki bir köye gittiniz. Köylüler size diyor ki: Bu köyde bir ayı var. Ara sıra bir pençe atıp insanları yaralıyor. Köylülerin size bu söylediği bir varsayım. Birileri yaralanmış, olsa olsa bir ayı pençe atmış ve siz bunu araştırmak istiyorsunuz. Ne yapacaksınız peki? Gidip bir dürbün alıp bakacaksınız ayı var mı diye. Baktınız ve ayıyı gördünüz. Bu doğrudan elde edilmiş bir kanıt. Veya yağmur yağdığının ertesi sabahı çıkacaksınız yola. Bakacaksınız oradaki izlere. Orada eğer ayının pençe izlerini görüyorsanız ve o izden de izi bırakan canlının ne olduğunu anlayabiliyorsanız o zaman siz ne yaptınız, doğrudan gözlem yapmadınız. Ama ikincil bir şekilde doğrudan olmayan bir yöntemle en azından oradan bir ayının geçtiğini anlamış oldunuz. Eğer sırf o izler gelip geçmiyorsa, o köyün etrafında yoğunlaşmışsa, ayı o köye dadanmış diyeceksiniz. Dolayısıyla bizim de karanlık madde için var dememize sebep olan kanıtlar bu şekilde ikincil kanıtlar. Peki nedir bu ikincil kanıtlar? Mesela en basitinden buna madde dediğimiz için madde gibi davrandığını tahmin edersiniz. Mesela galaksilere bakıyoruz, görüyoruz ki uzak galaksilerde galaksinin merkezinden uzağa gittikçe uzaktaki yıldızların etrafında daha az madde olmalı ve dolayısıyla bunların uzaklaştıkça dönüş hızları düşmeli. Oysa yaptığımız gözlemlerde sanki etrafta çok madde varmışçasına bunların hızları azalmıyor aynı kalıyor. O zaman etrafta madde var ise ne şekilde olmalı, yıldız şeklinde olmalı. Yıldızlarda parlıyor bana bunların ışığı gelmeli ama madde var diye düşündüğüm yere teleskop ile baktığımda görüyorum ki orada madde filan yok, ışık gelmiyor. O yüzden karanlık, o yüzden madde. Henüz doğrudan gözlemlenmedi, şu anlama geliyor: Henüz laboratuarda üretip de ben bu olayda şu parçacığı ürettim, bu da benim karanlık maddeyi oluşturan parçacığım demedik ama bu tür ikincil etkilerden de var olduğu konusunda eminiz. Diyeceksiniz ki peki başka kuramlar yanlış, mesela yerçekimi kuramını değiştireceksiniz ki galaksinin uzak tarafındaki yıldızların dönüşünü açıklayabilesiniz. Bu da bir seçenek ama bu daha az olası, daha fazla karmaşık. Biz daha basit açıklamaları tercih ediyoruz. O da bambaşka bir şey, o da ikincil gözlemlerle varlığını anladığımız bir şey. Yaşadığımız dünyadan galaksilere baktığımızda görüyoruz ki bu evrende madde var. Karşı madde yok, karşı madde kaybolmuş gitmiş. Güzel, madde var; var ise şayet yerçekimi kanunundan maddelerin birbirini çektiğini görüyoruz, bu da güzel. Bu hesaba göre evrenin genişlemesi yavaşlamalı ve hatta bir noktada durmalıydı, belki de geriye doğru dönmeliydi. Yıldızların uzaklığından, bize gönderdiği ışığında kırmızıya kaymasından hızlarını ölçebiliyoruz. Bu yaptığımız ölçümlerden de gördüğümüz şey şu: Evrenin başlangıcında,evet çok hızlı bir şekilde birbirinden uzaklaşmış bugün daha yavaş şekilde evrenin genişlemesi yani yıldızların birbirinden uzaklaşması devam ediyor. Ama bizim sadece maddeden oluşan, ister karanlık olsun ister aydınlık, sadece maddeden oluşan bir evrenden bekleyeceğimiz gibi evrenin genişlemesi yavaşlamıyor, aksine hızlanarak devam ediyor. Dolayısıyla biz diyoruz ki o zaman evrende cisimlerin birbirini çekmesine karşı duran tam tersine birbirini itmesine, evrenin genişlemesine sebep olan bir şey var. Buna da karanlık enerji diyoruz. Varlığını da bu şekilde itici etkisinden biliyoruz. Ne olduğunu da henüz tam olarak bilmiyoruz. O kadar anlamıyoruz ki bu konuda henüz herhangi bir kuram da yok. Bu konuyla ilgili tamamen karanlıktayız. Işık hızını suyun içinde veya vakum olmayan herhangi bir ortamda geçmek mümkün. Vakumda ise ışık hızı uzay ile zamanı birbirine bağlayan, göreliliğin temel unsuru ve sabit bir sayıdır. Bunu geçmek mümkün değil. Dolayısıyla ışık hızı geçildi diye biri yazarsa ona şu soruyu sormak lazım: Nerde ki ışık hızı? Derse ki sudaki ışık hızı, ona demek lazım ki bu eski haber, sıradan. Derse ki vakumda, ona da demek lazım ki sen şarlatansın! . Atom mikroskopla görülebilir mi? Bu soruyu sormamdaki amacım, çok sorulan bir soru olması ve ayrıntılı bir cevap alarak yayınlamakta fayda olacağını düşünüyorum. Evet, optik mikroskop ile hayır. Elektron mikroskobu ile evet. -Peki, elektron mikroskobu ile bakmak ne anlama geliyor. Bunu biraz açmalıyız ve biraz daha temelden alalım o halde. Mikroskop nasıl çalışıyor ve görmek dediğimiz şey nedir? Buradan başlayalım. Herhangi bir cismi görmek için o cisimden bana yansıyan fotonların gözüme gelmesi lazım. Teleskopun çalışma prensibi nasıl dersek, uzaydan çok uzaktan gelen ışıklarını odaklıyor odaklıyor... Çok az bir kısmını gözüme kadar getiriyor. Mikroskop ise çok ufak bir cisimden bana doğru gelen ışığın, fotonların mercekler yardımıyla odaklanarak, tekrar benim gözüme getirilmesi şeklinde çalışıyor. Birinde çok yakın mesafeden, diğerinde çok uzak mesafeden gelen ışık odaklanıyor. Ana prensip her ikisinde de aynı. Peki aynı işi atomlar için yapabilir miyim? Atomların yüzeyinden sekip de benim gözüme gelebilecek olan fotonun boyu atomlarla aynı boyda olursa, şayet benim onları görmemi sağlayacak şekilde olursa bu insan gözünün görmeyeceği bölgede olacak. Dolayısı ile bunu görmenin en kolay yolu elektron gibi elektromanyetik alanlarla kolaylıkla odaklayabileceğim, istediğim yere gönderebileceğim bir cismi kullanmak. Onların çarpıp yansımasıyla bana aynı insan gözünün resim yapması gibi resim yapabilecek elektronik bir göz kullanmak. Elektron mikroskobu ile gördüğüm gözle gördüğüme benziyor ama aynı şey değil. Gözle gördüğümde bakıyorum gözüm bütün sayısallaştırmayı, resme dökmeyi yapıyor. Elektron mikroskobunda ise elektron gönderiyorum elektron çarptığı yerden sözgelimi atomdan geriye yansıyor. Geriye yansıyan elektronu algılayan örneğin silikon algıçlar var bu algıçlara çarpan elektronların bıraktığı izlerde elektronik ortamda kaydediliyor bilgisayarla resme döndürülüyor. Bizde o resme bakıyoruz. Gökhan Hocam sizin son olarak söylemek istediğiniz şey nedir? Türkiye'ye bir mesaj verin desem ne dersiniz? Söyleyecekleriniz bizim için çok kıymetli. -Buralarda bulunmak için çalışmaya alışmak lazım. Çalış çalış, çalışmaya alış diyorum. Bana çocuk doktorumun söylediği gibi. Bizim memlekette kuramsal çalışmaya deneysel çalışmadan daha fazla önem verildi geçmişte çünkü deneysel çalışacak paramız yoktu. Devletin bunu destekleyecek gücü yoktu. Ancak şimdi durum öyle değil. Deneysel çalışmaya önem vermek lazım çünkü neresinden bakarsanız bakın fizik aslında deneysel bir bilim. Deney ve gözlem olmadan yapılan işe matematik derler, fizik değil. Kuramsal fizik, deney kendisini desteklediği sürece vardır, yoksa yapılan kuramlar güzel matematik olarak kalırlar. Biz de kendilerini alkışlarız ama orada biter. Dolayısıyla gençlerin deney ve gözlem yapmaları, ellerini kirletmeleri lazım. Bu lazerle yapılan optik bir deney olabilir veya elektrik devresinde sigortayı attırmak olabilir, yani deney yapmalı ve eller kirletilmeli...


Peki hücrelerimizde de her an milyonlarca farklı origami yapıldığını biliyor muydunuz? Hem de neredeyse hiç israf etmeden, çok daha çetrefilli şekiller çıkıyor ortaya. Bu sefer katlanan kağıt değil, moleküller. Canlılığın en önemli yapı taşlarından olan bu moleküller hepimizin bildiği, yakından tanıdığı proteinler. Modern biyolojinin uğraştığı en önemli sorulardan biri de bu proteinlerin 3 boyutlu yapıları. Proteinler, yapı taşları olan aminoasitlerin zincir gibi art arda dizilmesiyle meydana gelir. Hani hep duyduğumuz sporcuların kullandıkları 'proteinler', çoğunlukla bu yapı taşlar olan aminoasitlerdir. Her boncuğun ortak özelliği olarak ipe geçirilecek bir deliği olması gibi, proteinleri oluşturan aminoasitlerin de büyük kısmı birbirinin aynısıdır. 20'yi aşkın çeşidi bulunan aminoasitleri farklı kılan bu gövdeleri değil, bu gövdenin nasıl dallanıp budaklandığıdır. Tabii ki burada bahsedilen dallanma, atomik seviyede. Birbiri ardına bazen onlarca bazen yüzlerce aminoasidin dizilmesiyle oluşan proteinlerin hücredeki işlevini belirleyen en önemli etken elbetteki aminoasitlerin dizilimidir. Ortalama uzunluğu 100 aminoasit olan bir protein için 20100 yani yaklaşık 100 basamaklı bir sayıya denk gelecek şekilde kombinasyon yapılacağını düşünürsek, bu kadar hassas bir denge ve düzende olan canlılığın ne kadar mucizevi olduğunu anlamak çok da zor olmaz sanırım. Boncukların tek tek ipe dizilmesi gibi hücrelerdeki ribozomlar da ardı ardına aminoasitleri kimyasal bağlarla birbirine bağlarlar. Fakat pişmiş spagettinin rastgele büküldüğü gibi proteinler sentezlendikten sonra rastgele şekil almazlar. Aksine her proteinin kimyasal yapısını ve biyolojik görevlerini belirleyen en önemli husus her proteine has 3 boyutlu yapılarıdır. Örneğin, motor proteinler insan gibi iki kol iki ayaklarıyla yürürken; ATP sentezleyen protein bir çark gibi dönerek çalışır. Bu açıdan proteinler bir bakıma nano robotlardır. Bu nano robotların aminoasit dizilimindeki bir hata ya da 3 boyutlu yapısındaki bir bozukluk ölüme bile yol açabilecek birçok hastalığın sebebi olabilir. Bir origami kağıdının istenen her yönde bükülebilmesi gibi, proteini oluşturan binlerce atom da hareket ederek farklı yapılarda şekil alabilirler. Atomların bu şekil almasından kasıt birbirlerine basit bir sağ sol dizilimden daha ziyade, her atomun ya da bağın 3 boyutlu uzayda hangi açıyla hangi yöne baktığı. Bu bilgiden yola çıkarak ortalama uzunluktaki bir proteinin alabileceği yaklaşık 10100 kombinasyon var ve proteinin aktif ve tam kapasitede çalışabilmesi için sadece birkaçı işe yarar bir şekle sahip. İşte bu noktada takılıp kalınan yer bu kadar çok farklı kombinasyondan nasıl olup da sadece işe yarayan aktif yapının ortaya çıktığı, ve rastgele şekil almanın nasıl önlendiği. Dahası, tüm bu şekil alma işlemi kendiliğinden, bazı durumlar hariç, dışarıdan bir yardıma gerek duymadan saniyenin milyonda biri süre içerisinde gerçekleşiyor. Adeta art arta dizilen boncukların birden bir heykele dönüşüvermesi gibi. Ve bu yalnızca bir iki kere değil, vücudumuzda her saniye içinde binlerce kere hatasız tekrarlanıyor. Proteinlerin şekil alma sürecindeki bu çetrefilli yapıyı anlamaya çalışmak göründüğünden biraz daha zor. İlk akla gelen, her bir atomun rastgele şekil alarak protein aktif haline gelene kadar bir oraya bir buraya kıvrılıp durması. Fakat, saniyede trilyonlarca kere bile kıvrılsa, kombinasyonlar o kadar çok ki, ortalama bir insan proteinin şekil alması evrenin yaşından daha uzun sürecektir. Fakat olayı bu kadar büyük çaplı düşünmekten ziyade, lokal bazlı düşündüğümüzde iş biraz daha kolaylaşıyor. Şöyle ki, her proteinin kendiliğinden şekil alabilen küçük parçalar halinde büküldüğünü düşünün. Bir kısmı yanlış şekil almış proteinin tümünü söküp baştan yapmaya gerek yok aslında. Yanlış katlanan kısmı düzeltirken, diğer kısımların değişmeden kaldığını hesap ederek yapılan çalışmalar, makul sonuçlar vermektedir. Fakat burada sorun, hangi kısmın nereden bölüneceğine karar vermek, kendi içinde katlanacak kısımları birbirinden ayırt etmektir. Ribozomdan çıktığında dümdüz bir boncuk dizisi olan proteinlerin neresinden nasıl bükülmeye başlanacağına karar vermek de doğada mükemmel şekilde çözülmüş. Her aminoasidin kimyasal özelliklerinden dolayı belirli şekillere girebilmeleri mümkün. Gerçekten de belirli kimyasal özelliklere sahip aminoasitlerin birleşerek kimi zaman spiral olduğunu, kimi zaman fırfır gibi döndüğünü kimi zaman da düz levha yapısına sahip olduğunu görüyoruz. İşte bu yapılar, yukarıda bahsettiğimiz küçük parçalar olarak protein katlanması için bir başlangıç noktası oluşturabilirler. Her parçanın alacağı şekilse aminoasit dizilimine bağlı olacağından, yani aynı aminoasit grubu hemen her zaman aynı şekle gireceğinden, benzer proteinler hep aynı şekilde katlanacak, farklı proteinlerin katlanma rotaları farklı olsa bile ana yapı taşları aynı olacağından başta çok kompleks görünen mesele biraz daha elle tutulabilir parçalara indirilmiş oluyor. Şu aşamada adım adım olacak bir şekil alma süreci en makulü görülüyor. Aminoasit dizilimine bağlı olarak başlayan ve devam eden bu komplike süreci tam olarak anlamak, en azından basite indirgemek için dur durak bilmeden birçok deneysel ve teorik çalışma yapılıyor. Bu çalışmalardan özellikle deneysel olanlarını, FRET ve optical tweezers metotlarını önümüzdeki günlerde bir yazı dizisi halinde açıklamaya çalışacağım. Amacım metotları anlatmaktan ziyade, örnekler kullanarak muhteşem nano robotlar dünyasında sizleri bir yolculuğa çıkartmak. Bana kalırsa, proteinlerin dünyası, milyonlarca yıllık dinozor iskeletlerinin sergilendiği bir müzede gezmekten daha ilgi çekici. Bir bakıma, dünyanın dört bir yanından bilim insanlarının yaptığı her bir keşif, büyük bir yapbozun kayıp parçalarını bir araya getirmek kadar heyecan verici.


Yeni önerilen bir sistem, teorik olarak ağır bir uzay aracını Güneş Sistemimizin sınırlarının dışına 5 yıldan daha kısa bir sürede gönderebilir. Tarihi Voyager 1 sondasının bunu başarması 35 yıl sürmüştü. 'Pelet-beam' olarak bilinen konsepte, bu yılın başlarında daha da geliştirilmesi için erken aşamada 175.000 ABD Doları tutarında bir NASA hibesi verildi. Açık olmak gerekirse, kavram şu anda kağıt üzerindeki hesaplamaların ötesinde mevcut değil, bu yüzden henüz çok heyecanlanamayız. Yine de, yalnızca bizi bir insan ömrü içinde yıldızlararası uzaya götürme potansiyeli nedeniyle değil - geleneksel, kimyasal yakıtlı roketlerin yapamayacağı bir şey - aynı zamanda çok daha büyük araçlarla bunu yapabileceğini iddia etmesi nedeniyle de dikkat çekti. Los Angeles California Üniversitesi'nden havacılık ve uzay mühendisi Artur Davoyan, "Bu çalışma, ağır (1 ton ve daha fazla) yüklerin Güneş Sistemi boyunca ve yıldızlararası ortama hızlı geçişi için yeni bir mimariyi inceliyor" diye açıklıyor. Pellet ışın konsepti kısmen, bir 'hafif yelken' tahrik sistemi üzerinde çalışan Breakthrough Starshot girişiminden esinlenmiştir. Milyonlarca lazerin yardımıyla, küçük bir sonda teorik olarak sadece 20 yıl içinde komşu Proxima Centauri'ye yelken açabilecek. Yeni teklif benzer bir fikirle başlıyor ama daha büyük nesnelerin nasıl hareket ettirileceğine bakıyor. Ne de olsa, bir gün Güneş Sistemimizin dışındaki dünyaları kendimiz keşfetmek veya kolonileştirmek istiyorsak, küçük bir sonda ihtiyacımız olan şey olmayabilir. Kavramsal tahrik sisteminin çalışması için biri yıldızlararası uzaya giden, diğeri Dünya etrafında yörüngeye giren iki uzay aracı gerekiyor. Dünya'nın yörüngesindeki uzay aracı, yıldızlararası uzay aracına küçük mikroskobik parçacıklardan oluşan bir ışın fırlatacaktı. Bu parçacıklar lazerler tarafından ısıtılacak ve bir kısmının lazerle ablasyon olarak bilinen bir süreç olan peletleri daha da hızlandıran plazmaya erimesine neden olacaktı. Bu peletler saniyede 120 km'ye ulaşabilir ve ya yıldızlararası uzay aracının yelkenine çarpabilir ya da içindeki bir mıknatısı iterek, uzay aracını heliosferimizden - kabarcıktan dışarı fırlamasına izin verecek kadar büyük hızlara itmeye yardımcı olabilir. Davoyan, "Pelet ışını ile dış gezegenlere bir yıldan kısa sürede, 100 AU'ya yaklaşık 3 yılda ve güneş yerçekimi merceğine 500 AU'da yaklaşık 15 yılda ulaşılabilir" diyor Davoyan. Bağlam için, 'astronomik birim' anlamına gelen bir AU, kabaca Dünya ile Güneş arasındaki mesafeyi veya yaklaşık 150 milyon km'yi temsil eder. Voyager 1 sondasının 2012'de yaklaşık 122 AU uzaklıkta yıldızlararası uzaya geçmesi 35 yıl sürdü.


Eğer radyasyonun nasıl göründüğünü merak edenlerdenseniz, CloudyLabs'da yapılan bir video ilginizi çekebilir. Bu video da sıvı alkol tabakası ile kaplanmış bir bulut odası(-40 santigrad dereceye soğutulmuş kapalı cam kap) içerisindeki küçük bir parça uranyum mineralinin bozunma ve radyason yayılımını izleyebilirsiniz.


SXSW ile yaptığı ropörtajda Kurzweil, 2029 yılı geldiğinde, bilgisayarların insan zekasına ulaşacağından bahsetti. Tekillik, teknolojideki tüm gelişmelerin, özellikle de yapay zeka gelişmelerinin insan uygarlığını kaçınılmaz bir şekilde değiştirmesidir. Kurzweil'in tekillik tanımı, tüm bu gelişen teknolojilerin öncelikle insan zekasının inceliklerine ulaşması; sonrasında ise bilgi tabanlı teknolojilerin artarak ve bilgiyi hızla paylaşarak insan zekasını geçmesidir. Kurzweil'in tekilliğe dair zaman çizelgesi diğer tahminlerle tutarlı görünüyor. Bilhassa Softbak CEO'su Masayoshi Son'a ait olanlarla. Son, 2047 yılına gelindiğinde, süper zekaya sahip makinelerin ortaya çıkacağını tahmin etmişti. Kurzweil'e göre ise, tekilliğe giden süreç çoktan başladı bile. Tekillik bizleri bilgisayarların insan zekasına sahip olduğu, bizim onları beynimizde tutup buluta bağladığımız ve varlığımızı genişlettiğimiz bir yere doğru götürecek. Bu bir gelecek senaryosu değil; tam da olduğumuz yerde duruyor ve hızlanarak devam edecek. şeklinde ekliyor Kurzweil. Bahsedilen sibernetik toplumu gelecekte var olacak bir şey değil de hayal ürünü olarak görenlere ise, şu anda bile beyinlerinde bilgisayarları olan insanların olduğunu söylüyor. Bu kişiler Parkinson hastaları. Bu bile sibernetiğin kapıyı araladığını söyleme yeterli. Gelişmek teknolojinin doğasında olduğundan, Kurzweil 2030'larda belli teknolojilerin beynimizin içerisine girip hafızamızı güçlendireceği görüşünde. Bu sebepten, 'Makineler dünyayı ele geçirecek.' görüşündense, tekilliğin benzersiz bir insan-makine sentezinin geleceği olacağını düşünüyor Kurzweil.


Yeni bir araştırmaya göre, REM uykusuna geçmek sizi içeriden ısıtıyor olabilir. Doğada, daha düşük vücut sıcaklıklarına sahip sıcak kanlı canlılar daha uzun REM uykusuna sahip olma eğilimindedir; Kuşlar gibi vücut ısısı daha yüksek olanlar genel olarak daha az REM uykusu yaşarlar. California Los Angeles Üniversitesi'nden nörolog ve önde gelen uyku bilimcisi Jerome Siegel, çalışmanın dikkate değer olduğunu ve daha fazla araştırılması gerektiğini savunuyor. Siegel, REM olmayan uyku sırasında beyin ve vücut sıcaklıkları çok düştüğünde REM uykusunun "beyni ısıtmak gibi bir işlevi de" olabileceğini savunuyor. REM sırasında beyin oldukça aktif hale gelir ve bu da organın sıcaklığını yükseltir. Dahası, REM uykusu neredeyse her zaman beynin ve vücudun en az aktif ve soğuk olduğu REM dışı uykuyu takip eder. Siegel, "REM uykusu, yavaşlamış metabolizmaya bağlı sıcaklık düşüşü ve REM olmayan uykuda enerji tüketimindeki azalma ile tetiklenen, termostatik olarak kontrol edilen bir beyin ısıtma mekanizması olarak düşünülebilir" diye yazıyor. Aslında, bazı hayvanların mevsimden mevsime uyku süresinde dalgalanmalar göstermesinin nedeni bu olabilir. Bunun en uç örneği kış uykusudur, ancak Kuzey Kutbu ren geyiği gibi kış uykusuna yatmayan hayvanlar bile kışın yaza göre yüzde 43 daha fazla uyur. Avcı-toplayıcı toplumlardaki insanlar da kış aylarında yaklaşık bir saat daha uzun uyurlar. Siegel, özellikle REM uykusuyla ilgili diğer hipotezlerin kusurlu olduğu kanıtlandığından, bunun tamamen mümkün olduğunu düşünüyor. Örneğin bazı bilim insanları, REM olmayan uykunun beyindeki toksinleri temizlemeye yardımcı olduğunu, REM uykusunun ise muhtemelen beyni daha verimli hale getirmek için nöral bağlantıları budayarak hafızayı ve öğrenmeyi geliştirmeye yardımcı olduğunu öne sürdüler. Ancak burada kafa karıştıran şey şudur: Hemen hemen tüm memelilerde, REM olmayan uykuyu, uyanıklığa benzer şekilde çok yüksek bir beyin aktivitesi durumu olan REM uykusu izler. Bu, beyindeki toksinler ve sinapslar temizlendikten hemen sonra yeniden yaratılacakları anlamına gelir. Dahası, REM uyku süresi ile bilişsel güç arasında belirgin bir ilişki yoktur, bu da öğrenmedeki potansiyel rolünün abartıldığını düşündürüyor. Örneğin ornitorenkler, insanlar dahil diğer tüm hayvanlardan daha uzun süre, bir gecede 8 saate kadar REM uykusu yaşarlar. REM uykusu başlangıçta endotermlerin bir tehdit tarafından uyandırılmaları durumunda beyinlerini sıcak ve işlevsel tutmanın bir yolu olarak evrimleşmiş olabilir. REM uykusuna girdiğine dair hiçbir belirti göstermeyen memeliler olarak yunuslar, kuralı kanıtlayan bir istisna olabilir. Bu anomalilerin, beynin sadece bir tarafının aynı anda uykuya daldığı tek yarım küre uykuda yer aldığı düşünülmektedir. Bu istisnai durumlarda, beynin sıcaklığı uykudan o kadar kolay etkilenmeyebilir. Öte yandan göçmen kuşlar, tek yarım küre uykusuna da katılmalarına rağmen, bazı REM uykusu belirtileri gösterirler. Ancak bu uyku aşaması beynin her iki tarafını da içerdiğinden, bu tür kuşlar yalnızca çok kısa süreler için REM'e geçerler. Tahmin edebileceğiniz gibi, aktif olmayan bir beyinle uçmak çok tehlikeli olabilir. Enerji tasarrufu için uyumak çok önemlidir, ancak hayvanların hala bir tehdide uyanabileceklerinden emin olmaları gerekir. Siegel haklıysa, REM uykusu asırlık bir bilmeceye yeni ve sıcak bir çözüm olabilir.


Mevsimlerin değişmesiyle, etrafımızdaki doğal çevre de ısınan hava koşullarıyla birlikte ortaya çıkan bitki yaşamı ve yeşillikten kaynaklı olarak daha renkli bir ortama dönüşür. Öte yandan ise, kış mevsiminin ortaya çıkardığı daha kısa ve erken kararan günlerden kaynaklı olarak da genellikle etrafımızdaki renkler daha az fark edilir. Fakat bilim insanları, bugüne kadar çevremizdeki bu renk değişiminin renkleri algılama şeklimizi etkilediğini bilmiyorlardı. University of York 'tan araştırmacılar ilk defa olarak; beynimizin yaz ve kış mevsimlerinin ortaya çıkardığı farklı renk seviyelerini dengelemeye çalışırken aslında renk algımızın bütün bir sene boyunca değiştiğini ortaya koydular. Mevsimler arasında görüşümüz çevredeki değişimlere adapte olmaya çalışıyor. Dolayısıyla, yaz mevsiminde daha fazla miktarda yeşillik varken, görsel sistemimiz bu gerçekliği göz önünde bulundurmalı ve ortalama olarak bu mevsimde daha fazla yeşile maruz kalırız diyor. Renk algısının doğal çevreden etkilendiği teorisini test etmek için, araştırmacılar 67 erkek ve ve kadın birey ile iki ayrı mevsim boyunca bir deney yürüttüler. Deneyde, katılımcılar karanlık bir odaya kapatıldı ve ellerine, benzersiz bir sarı renk bulana kadar ayarlama yapmalarına olanak tanıyan bir renkölçer verildi. İnsan gözü; diğer renklerden herhangi bir karışım içermeyen dört eşsiz renk tonunu mavi, yeşil, sarı ve kırmızı tanımlayabilir. Eşsiz sarı rengi ise bu renkler arasında özel olanıdır ve toplumların büyük çoğunluğunda değişmezdir. İnsan gözünün farklılığına rağmen, temelde herkes herhangi bir zamanda eşsiz sarının ne olduğu üzerinde uzlaşabilirler. Ancak, deney iki tamamen farklı mevsimde gerçekleştirilmesine rağmen, aynı katılımcılar eşsiz sarıyı iki farklı renk olarak tanımlamıştır. Current Biology 'de yayımlanan çalışmanın bulguları; pratik anlamda bir uygulama sağlamıyor, fakat bize; beynimizin çalışma biçimine dair daha çok şey anlatıyor ve yapılacak psikolojik araştırmalara zemin sağlamak açısından faydalı olabilir. Çalışmamız, her ne kadar bir hastalığın nasıl tedavi edileceğine dair bulgular sunmasa da, özellikle görüş ve renk algısı sürecinin nasıl işlediği hakkında daha fazla şey öğrenmemiz, dünyayı tam olarak nasıl gördüğümüze dair daha iyi bir kavrayış geliştirmemizi sağlayabilir. Bu durum görsel bozuklukları tanılama ve tedavi etme biçimimizde zincirleme bir etkiye sahip olabilir diyor.


Robotik teknolojiler gün geçtikçe gelişen teknoloji beraberinde değişmeye, var olma amaçları olan insanlara has kabiliyetleri benzer şekilde uygulayabilmeye devam ediyorlar. Halihazırda yürüme, konuşma, yapay zeka beraberinde kendi kendine tepki verme yetilerine sahip olan robotlar, artık nesneleri de bükebilecekler. Washington University araştırmacıları, yapımını gerçekleştirdikleri robotun, insanlara has bir özellik olan parmakları kullanma yetisine sahip olacağını belirterek, söz konusu gelişmenin bilim açısından son derece önemli olduğunu ifade ettiler. Parmak uçlarında bulunan sinirlerin, bilgisayar mekanizmasında işlenenalgoritmalar beraberinde taklit etmenin zorluğuna değinen araştırmacılar, gerçekleşen projenin robotik teknolojilerin gelişimi açısından kritik öneme sahip olduğunu dile getirdiler. Vikash Kumar, Sergey Levine, Emanuel Todorov liderliğinde geliştirilen proje robotun, eklemlerinin bir uçtan bir uca hareketi henüz insan seviyesinde değil. Robot ekleminin bir uçtan diğer uca hareketi yaklaşık olarak 2.44 saniye sürüyor. Robotun ayrıca tüm parmaklarını aynı anda hareket ettirme gibi bir zorunluluğun olmadığı belirtiliyor. Yani istek dahilinde bir parmak sabitkendiğer parmaklar serbestçe hareket edebiliyor. Engadget'ta yer alan haberdeki robotun en önemli özelliklerinden biri ise hareketleri nesnelere karşı gösterdiği refleks olarak gözüküyor. Robot eli,havaya atılan bir cismi kolayca yakalayabiliyor. Telefonun tuşlarını çevirebilme, cisimleri avucunun içerisinde oynatabilme,cisimleri bükebilme gibi özellikleri barındıracak robotun, bilim açısından önemli bir yere sahip olacağını söyleyebiliriz.


Bir SpaceX fırlatması, Alaska semalarında tesadüfi güzel bir olay yarattı. Dans eden yeşil Kuzey Işıklarının ortasında, gökyüzünde sarmal bir bulut belirdi. Bu, Kenya tarafından tasarlanan ve işletilen ilk yer gözlem uydusu da dahil olmak üzere, uyduları yörüngeye taşıyan bir Falcon 9 roketinin yeniden giriş aşamasının sonucu. Muhteşem görüntüler ve videolar, hem profesyonel kurumlar hem de vatandaş bilim insanları tarafından çekildi. Böyle bir yapının nasıl oluştuğuna dair şaşkınlık, eğlence ve merak karışımı bir duyguyla sosyal medyada hızla yayıldı. Jeofizik Enstitüsü'ndeki bilim insanları, cevabı çabucak bulabildiler ve hatta roket Dünya'ya geri dönerken sarmal bulutun hızla tepeden geçişini gösteren harika bir videosunu bile paylaştılar. Roketin fırlatılması Kaliforniya'da gerçekleşti ve uyduları kutupsal yörüngeye yerleştirdi, bu iki saat öncesinde meydana geldi ve yörünge, roketin yeniden girişiyle tutarlı. Poker Flat Rocket Range baş bilimcisi jeofizikçi Don Hampton, bir açıklamada, "Bulut, tüm yüklerini konuşlandırdıktan sonra ortaya çıktı, bu nedenle, muhtemelen ya ikinci aşamayı Pasifik üzerine indirmek için bir roket yanmasından çıkan egzoz ya da belki de bu yanmadan sonraki fazladan roket yakıtı boşaltması. Sarmal desen, gazları boşalttığında ikinci aşamanın dönmekte olduğunu gösteriyor. Bu irtifalarda herhangi bir su buharı buza dönüşecek ve buz, roketin bulunduğu yerde güneş ışığını yansıtacak ve güneşin ufkun çok altında olduğu Alaska'da yerde görünür parlak bir bulut oluşturacaktır. Bu resimlerde gerçekten parlak görünüyor, ancak muhtemelen sadece birkaç pound su. dedi. Bir yıl önce, benzer bir sarmal başka bir otomatik kamera tarafından tespit edilmişti. O zaman Hawaii üzerindeydi ve söz konusu kamera Subaru-Asahi Yıldız Kamerasıydı. İçeriği, gece gökyüzünün sürekli canlı akışıdır - Asahi-Shimbun gazetesi ile Japonya Ulusal Astronomi Gözlemevi tarafından yönetilen Subaru Teleskobu arasındaki bir iş birliği.


Rolls Royce'a göre, "İnovasyon Ruhu" uçağı, test uçuşunda şimdiye kadarki en hızlı elektrikli araç oldu. Şirket, 16 Kasım'da tamamen elektrikli uçağının saatte 623 kilometre maksimum hıza ulaştığını bildirdi. Şirketin ACCEL programının bir parçası olan araç, 3 kilometrede 555,9 km/sa hıza ulaşarak önceki rekoru olan 213,04 km/sa hızını geçti. 15 kilometrelik bir yolda ise İnovasyon Ruhu 532.1km/sa hıza çıkarak rekor kıran başka bir sonuca ulaştı. Uçak ayrıca 3.000 metreye tırmanmada önceki başarılardan bir dakika daha hızlıydı ve bunu sadece 202 saniyede yaptı. Bu sonuçlar şimdi dünyanın havacılık ve uzay rekorunu kontrol eden ve onaylayan uluslararası kuruluş olan Federation Aeronautique Internationale'ye sunulmuştur. Sonuçlar onaylandığında, uçak resmen şimdiye kadarki en hızlı elektrikli araç olacak. Tamamen elektrikli dünya hız rekoru iddiasını üstlenmek, ACCEL ekibi ve Rolls-Royce için harika bir başarı. Ortaklarımıza ve özellikle Electroflight'a bu öncü buluşu gerçekleştirmedeki işbirlikleri için teşekkür etmek istiyorum. Bu program için geliştirilen gelişmiş pil ve tahrik teknolojisi, Gelişmiş Hava Hareketliliği pazarı için heyecan verici uygulamalara sahip. Dünyanın COP26'da eylem ihtiyacına odaklanmasının ardından, bu uçak, 'jet zero'yu gerçeğe dönüştürmeye yardımcı olacak ve toplumun hava, kara ve deniz yoluyla ulaşımı karbondan arındırmak için ihtiyaç duyduğu teknolojik atılımları sağlama hedeflerimizi destekleyen başka bir kilometre taşıdır." dedi Rolls-Royce CEO'su Warren East yaptığı açıklamada. En hızlı elektrikle çalışan araç için mevcut onaylı rekor, beş yıl önce 550 km/sa hıza ulaşan bir elektrikli otomobil Venturi VBB 3 Streamliner'dır.


Rulet, kumar hakkında hiçbir fikri olmayan kişiler için hemen hemen ideal bir oyundur. Bir sayı veya renk seçersiniz ve büyük, güzel, dönen tekerlek rastgele bir sayı ve renk seçer. Kumarhaneler de hayrandır. Top sıfıra düştüğünde, kasa tüm parayı kazanır ve bu, kasaya müşterilere karşı yüzde 5,26'lık bir üstünlük sağlar. Zamanla, kumarhane dağıttığından fazlasını kazanır ve masada harcanan her 1 milyon dolar için yaklaşık 50.000 dolar elde eder. Ancak ya bu sadece rastgele bir şans değilse ve olasılıkları kendi lehinize çevirmek için topun nereye gittiğiyle ilgili kalıpları görebilseydiniz? Bloomberg'in röportaj yaptığı bir fizikçi ve matematikçi, krupiye iş birliği gibi herhangi bir dış yardım olmaksızın oyunu yenmenin bir yolunu bularak tam da bunu yaptığını iddia ediyor. Yıllar boyunca insanlar, tekerleğin tercih edilen bölümlerinde topu durdurmak için mıknatıs kullanmaktan, topun nereye düşeceğini tahmin etmeyi amaçlayan elde tutulan cihazları kullanmaya kadar, oyunda kendilerine bir avantaj sağlamaya çalıştılar. Olasılıkları, kasanın iki sıfır ekleyerek yaptığından daha fazla lehinize çevirebileceğinizi varsayarsak, tıpkı onlar gibi zamanla kazanabileceksiniz. Bu yöntemler, tamamen kurallara aykırı olma ve gizlenmesi oldukça zor olma dezavantajına sahiptir. Hırvat fizikçi Niko Tosa - takma ad - oyunu zamanla gözlemleyerek yenebileceğini iddia ediyor. 2004'te Tosa, Londra'daki Ritz Club kumarhanesinde birkaç hafta geçirdi, bir rulet masasında oturdu ve her gece on binlerce pound kazandı ve yöneticinin şimdiye kadar gördüğü en başarılı oyuncu oldu. Bloomberg'e göre, Tosa ve iki suç ortağı, bahislerini oynamadan önce topun yaklaşık yedi saniye dönmesini izler ve 15 sayıya kadar dağıtırdı. Her seferinde kazanamasalar da, kumarhane, medya ve polis tarafından soruşturmalara yol açan şaşırtıcı bir tutarlılıkla çok para kazandılar - toplamda milyonları buldu. Polis, topun nereye düşeceğini takip etmek için bir cihaz kullandığından şüphelendi, ancak hiçbir kanıt olmadığından, kazancını almasına izin verildi. Kusursuz bir masada, topun nereye düşeceğini tahmin edememelisiniz. Bununla birlikte, zamanla, veya masa hafif eğimli olduğundan, dönüş daha öngörülebilir hale gelebilir ve topun düşme olasılığının daha yüksek olduğu bir "düşürme bölgesi" yaratabilir. İnsanlar bunu, topun nereye düşeceğini tahmin eden cihazlar yapmak için kullanmışlardır. Bloomberg tarafından takip edilen ve böyle bir cihaz kullanırken yakalanmayan Tosa'ya göre bunun sebebi hiç kullanmamasıydı. Böyle bir cihaz yapan bir fizikçi Doyne Farmer'a göre, bu başarının tek başına elde edilmiş olması mümkün. Farmer, Bloomberg'e, "Tekerleğin eğik olması ve rotorun çok hızlı hareket etmemesi koşuluyla, birinin bilgisayar olmadan bizim yaptığımız şeyi yapabileceğinin akla yatkın olduğunu düşünüyorum." dedi. Yöntemleri konusunda anlaşılır bir şekilde ihtiyatlı olan Tosa'nın başka bir kazanma yöntemi bulmadığını varsayarsak, bu tür masaları bulmayı başardı ve sonra doyana kadar onlara geri döndü.


Günümüz dünyasında ülkeler arasındaki güç dengesini sağlamak adına en önemli faktörlerden biri olan nükleer teknolojiler gün geçtikçe artmaya devam ediyor. Nükleer teknolojiler konusunda var olan sektörün büyük oyuncularından biri olan Rusya, şimdi de nükleer pil üretimi projesini başlatmaya hazırlanıyor. Sputnik News'de yer alan habere göre, Moskova Ulusal Araştırma Ve Teknoloji Üniversitesi , nükleer pil üretebilecek bir teknoloji geliştirdi. Üniversite'deki bilim adamları görüşlerine göre, Nikel-63(Nİ-63) izotopundan yapılacak nükleer piller, 50 yıllık bir ömre sahip olacak. Tıp ve uzay bilimleri başta olmak üzere sağlık, elektrik üretimi gibi birçok alanda kullanılması planlanan nükleer pillerin, henüz net tarihi ve detayları açıklanmasa da, 2017 yılından itibaren üretileceği düşünülüyor. Nikel-63 izotopu teknolojisini günümüzde elektrik üretiminde kullanan Rusya'nın söz konusu projeyi gerçekleştirip gerçekleştiremeyeceğini zaman gösterecek. Fakat, insanlık yenilenebilir enerji kaynaklara yönelmeyi planlarken, nükleer teknolojilerinde arka planda gelişimine devam etmesi kafalarda bir soru işareti olarak çıkıyor.


Rusya'nın uzay ajansı yaptığı açıklamada, dönüş aracı küçük bir göktaşı tarafından hasar gören üç astronotu eve getirmek için 24 Şubat'ta bir kurtarma gemisi göndermeyi planladığını söyledi. Roscosmos uzay ajansı sözcüsü AFP'ye "Fırlatmanın 24 Şubat'ta yapılması bekleniyor" dedi. Geçen Pazartesi günü uzay ajansı, Uluslararası Uzay İstasyonu'na yanaşan bir tedarik gemisinin soğutma sıvısı sızdırdığını söyleyerek Soyuz MS-23 uzay aracının fırlatılmasını ertelediğini söyledi. Soyuz MS-22, Eylül ayında Rus kozmonotlar Dmitry Petelin ve Sergei Prokopyev ile NASA astronotu Frank Rubio'yu ISS'ye uçurdu. Aynı uzay aracıyla evlerine dönmeleri planlanıyordu, ancak ABD ve Rus uzay yetkililerinin küçük bir uzay kayası olduğuna inandıkları bir şey tarafından vurulduktan sonra Aralık ortasında soğutma sıvısı sızdırmaya başladı. Ocak ayında Rusya, üç astronotu eve getirmek için Şubat ayında ISS'ye boş bir uzay aracı göndereceğini söyledi. Rus uzay ajansı, baş tasarımcıların şimdi kurtarma gemisinin fırlatılmasının 24 Şubat'ta 03:34 am (00:34 GMT) olarak ayarlanmasını tavsiye ettiğini söyledi. Uzay ajansı, Soyuz MS-23'ün dikkatlice incelendiğini ve herhangi bir hasar bulunmadığını söyledi. Şimdi bir eyalet komisyonunun yeni tarihi onaylaması gerekiyor. Roscosmos yetkilisi AFP'ye eyalet komisyonunun yeni lansman tarihini onaylamasının beklendiğini söyledi.


REM aşamadaki maceralarımızı hatırlasak da hatırlamasak da, hepimiz aslında rüya görüyoruz. 2015 yılında yapılan bir araştırma; insanlar rüya görmediklerini iddia etseler de, esasında rüyalarını hatırlamadıklarını ortaya koydu. Fakat, rüyalarını hatırlamamanın bazı nörolojik temelleri var. 2014 yılındaki bir araştırma; rüya görmediğini iddia eden insanların beyinlerindeki REM aktivitesinin biraz daha farklı olduğunu ortaya koydu. 1942 yılında yapılan bir çalışma insanların siyah beyaz rüyalar gördüklerini ortaya çıkardı. Çalışmaya katılan 277 üniversite öğrencisinden %71'i renkli rüyaları nadiren gördüklerini ifade ettiler. 2001 yılında araştırmacılar aynı çalışmayı birkez daha tekrarladılar ve katılımcıların yalnızca %18'i siyah beyaz rüyalar gördüklerini belirttiler. 2008 yılında, İngiliz bilim insanları; bazı insanların neden gri tonlarda rüyalar gördüklerini araştırmaya giriştiler ve çocukluğunda siyah-beyaz filmler izleyen insanların yaşamları boyunca renksiz rüya görmeye daha yatkın oldukları bulgusuna ulaştılar. Rüyalar yalnızca REM aşamada görülmezler, fakat REM ve REM dışı rüyalar niteliksel farklılıklara sahip. Yapılan bir araştırma; insanların REM dışı rüyalarda sosyal anlamda daha dostça ilişkiler gördüklerini ancak REM aşama başladığı anda saldırganlığın da arttığını gösterdi. Şiddete maruz kalmak bilinçaltına sızıyor olabilir mi? Call of Duty isimli oyunu ve diğer şiddet içeren oyunların bağımlısı insanlarla Kanadalı askerleri kıyaslayan bir araştırma; askerlerin oyun bağımlılarına kıyasla daha sıklıkla şiddet içeren rüyalar gördüklerini ortaya çıkardı. Ya da raporlar buna inanmamızı istiyor. Bir çalışmaya göre; bu cinsiyet temelli durum 10 yaş civarında başlıyor. Peki ama neden? Bu durum; kadınların rüyaları hatırlamada daha iyi oldukları ve kabus görme ile uyumlu bir özellik olan yüksek nevrotik seviyeler gösterme sıklıklarının fazlalığı olarak yorumlanıyor. Özellikle de geceleri geç saatlere kadar uyanık kalan kadınlar, sabahın erken saatlerinde uyanan kadınlara kıyasla daha fazla kabus görüyor. Yapılan bir çalışma; kabus görme ve geceleri geç saatlere kadar uyanık kalma durumu arasındaki bağlantının en fazla 20 ve 29 yaş aralığında gerçekleştiğini gösteriyor. Hamile olmayan kadınlarlaa kıyaslandığında, bebek bekleyen kadınlar; hamileliklerinin özellikle de dokuzuncu aylarında daha fazla kötü rüyalar görüyorlar. Yapılan bir çalışma; anne adaylarının gebeliklerinin son döneminde kabusları ortaya çıkarabilecek derecede kalitesiz bir uyku süreci geçirdikleri bulgusuna ulaştı. Tüm topluma bakıldığında ise; rüyalarımız olumlu duygulardan çok olumsuz duygular içeriyor. Bilimkurgu gibi gelebilir fakat doğru. 2013 yılında, bilim insanları fMRI kullanarak insanların rüyalarında ne gördüklerinin izlenebileceğini ortaya çıkardılar. Uyuyor olsak da, uyanık olsak da beyin aktivitesi örüntüleri aynı mental görüntülere denk düşüyor. Yani, örneğin kırmızı elma hayal eden bilinci açık insanların beyin aktivitesinin gözlenmesiyle, bilim insanları çekingen düşünceler üzerinde çalışabiliyor ve kimin kırmızı fantaziler içerisinde kaybolduğunu anlayabiliyorlar. Uyku esnasında koklama duyumuz büyük oranda kapalı olduğundan, yangınlara karşı yangın alarmlarına güveniriz. Fakat 2008 yılında yapılan bir çalışmaya göre; garip bir şekilde, kokular rüyalarımızın duygusal havasını etkiliyor. Alman araştırmacılar, çürük yumurta kokusuna maruz kalan insanların daha olumsuz rüyalar gördükleri, buna karşın aromatik kokulara maruz kalan insanların ise daha tatlı rüyalar gördükleri bulgusuna ulaştı.


Science bilim dergisinde yayımlanan makaleye göre uykunun rüya görülen kısmı olan, gözlerin hızlıca oynatıldığı REM aşamasında ritm bozulursa hafıza kayıpları yaşanabiliyor.Fareler üstünde yapılan deneylerde beyin fonksiyonları REM sırasında durdurulan fareler, hemen ardından yapılan hafıza testlerinde başarısız oldular. REM uykusu sırasında insanlar rüya görüyor ancak rüyaların, yeni anıların yerleşmesi konusunda önemli olup olmadığı bugüne kadar yanıtlanmamıştı. Son araştırmalar REM dışı derin uykuya odaklanmıştı. Derin uyku sırasında beyin hücreleri hafızayı güçlendiriyor ve o günkü tecrübeleri yeniden yaşatan çeşitli kalıpları ateşliyor. REM uykusu sırasında gözlerimiz hareket ediyor ve kaslarımız gevşiyor ama beynin tam olarak ne yaptığı gizemini koruyor. Bu uyku türü tüm hayvanlar dünyasında, memelilerde, kuşlarda hatta sürüngenlerde bile görülebiliyor. Özellikle de hayvanlarda REM aşamaları çok kısa süreli olduğu için ve diğer komplikasyonlar nedeniyle bu uykunun etkilerini ölçmek zor. REM uykusuna dalmış insanları ve hayvanları uyandırmak strese ve hafıza testlerini de bozan sorunlara neden oluyor. Kanada'da McGill Üniversitesi'nde çalışan Dr. Sylvain Williams doğrudan uyuyan beyne müdahale etmeye karar verdiklerini söylüyor. BBC'ye konuşan Williams "Farelerde REM uykusunu bozmak için bir yöntem kullandık" dedi. "Optogenetics" adında bir sistemi kullanan Williams ve ekibi, farelerde belli sayıda bir hücreye, beyinlerine yerleştirilen minik bir optik fiber sayesinde ışık tutmuşlar. Araştırmacılar ışığı yaktıklarında "teta titreşimleri" adı verilen belirli bir beyin ritmi büyük ölçüde azalmış. Eğer bu müdahale farenin REM uykusuna denk gelmişse bunun sonuçları olmuş. Dr. Williams "REM uykusundaki faaliyeti durdurmak, özellikle hafızanın oluşması ve güçlenmesini engelliyor" diyor. Örneğin yeni bir nesneyle bir gün önce gördüğü nesne aynı anda fareye gösterildiğinde, fare tanımadığı nesneye odaklanacağına her ikisini de inceliyor. REM uykusunun yeni anıları yerleştirmesi için kritik olduğu görülüyor. Williams, bunun yanıtladığından daha çok soru yarattığını söylüyor. Williams, "Şu anda iki aşama arasındaki farkı bilmiyoruz. Ama REM uykusunun ana bir rolü olduğunu öğrenmek şaşırtıcı bir haber" diyor. Araştırma bunama ve diğer hafıza sorunları yaşayan hastalarda incelenmeye değer olabilir. Williams, "Özellikle Alzheimer hastalarında bu normal faaliyetin nasıl etkilendiğini ve hafıza bozulmalarına nasıl katkısı olduğunu görmek ilginç olabilir" diyor.


Aslında, eğer ki bir rüya uyanmamızdan önce sona ermişse, bu rüyayı hatırlamıyoruz. Uzun süreli hafızalar oluşturmamızı sağlayan beyin süreci, uyku anında pasiftir. Bu yüzden de uyanmamızdan kısa bir süre sonra gördüğümüz rüyaların büyük bir çoğunluğunu unuturuz. Örneğin; hatırlamada oldukça önemli bir nörotransmitter olan norepinefrin; uzun süreli hafızalar için elektriksel aktivitenin görüldüğü prefrontal korteks gibi bölgelerde rüya anında çok düşük seviyelerdedir. Beyin uyandıkça, uzun süreli hafıza için gerekli süreçleri aktif hale getirmeye başlar. Böylece, eğer bir rüyadan fırlayarak uyanırsak, bu rüyayı hatırlama şansımız çok daha fazladır. 2011 yılında yapılan bir çalışma; REM uykusundan uyandıktan sonra prefrontal kortekslerinde daha fazla teta beyin-dalgası aktivitesine sahip insanların rüyaları hatırlamada daha iyi oldukları sonucuna ulaştı. Teta aktivitesi; daha yavaş bir tempoya, daha rahatlamış bir beyin haline işaret eder ve fazla teta aktivitesi ise uyanıkken hafızayı güçlendirmeyle bağlantılıdır. Bir rüyanın duygusal içeriği ve mantıksal tutarlılığı da rüyalarımızın ne kadarını hatırladığımızda etkilidir. Yapılan bir çalışma; daha az mantıklı rüyaların, içeriği berrak ve organize bir hikaye çizgisi olan rüyalara kıyasla daha zor hatırlandığını ortaya koydu. Hatırlamamıza en uygun olan rüyalar kabuslar ve oldukça parlak, duygusal rüyalar beynin ve vücudun canlanmasına eşlik eder ve bizi uyandırmaya daha yatkın rüyalardır. Belli bazı teknikler rüya hatırlama oranımızı artırmaya yardımcı olabilir. Uyandıktan hemen sonra dikkatimizi çeken herhangi bir şey de rüya hatırlamayı engelleyebilir, bu yüzden uykuya dalarken kendinize rüyalarınızı hatırlamak istediğiniz hatırlatın. Uykudan hemen önce son düşündüğünüz şeyler bunlar olsun. Yatağınızın yanında bir defter ve bir kalem bulundurun ve tanımlayabildiğiniz bir görüntü ya da his varsa bunu not edin. Basit olan bu adımları izlemek bütün bir rüyayı geriye sarmanıza sebep olabilir.


Georgia Teknoloji Enstitüsü'nden mühendisler akıllı giysilerin cihazları çalıştıracak ya da şarj edecek enerjinin hareketle ve güneşle üretilebileceğini keşfetti ve bunu sağlayan bir kumaş geliştirdi. Gökkuşağının renklerindeki inovatif kumaş temelde sürtünmeyle elektriklenen ve enerjiyi depolayan nano jeneratörlerle elektrik üretiyor. Kumaşa rüzgar değdiğinde ortaya çıkan sürtünme kuvveti statik elektrik üretimini sağlıyor. Buna ek olarak, nano jeneratörlerle bağlanan güneş hücreleri yardımıyla da enerji üretebiliyor. Çevre dostu, dayanıklı ve su geçirmez kumaşın maliyeti de yaygın olarak kullanılan polimer malzemeden yapıldığı için oldukça düşük. Akıllı telefonlara ve GPS sistemleri için enerji üretebilen ve şu an prototip aşamasında olan kumaş aynı zamanda esnek, nefes alabilen bir yapıda ve pek çok farklı giysiye uyarlanabilir durumda.


Hatta Google'ın arabasının geçtiğimiz günlerde kaza yaptığını da göz önüne alırsak bu teknolojinin gideceği baya bir yol var gibi görünüyor. Stanford Üniversitesi'nde Audi otomobile uygulanan modifikasyonlarla geliştirilen Shelley adlı otomobil, sürücüsüz olarak yüksek hızlara ulaşabilmesiyle bu teknolojinin geldiği noktayı gözler önüne seriyor. Toplamda saatte 200 kilometre hıza kadar ulaşabilen otomobil virajın konumuna göre hızını ayarlayarak maksimum hız ile turu tamamlayabiliyor. Otomobilin tur zamanlarının profesyonel bir yarışçıyla hemen hemen benzer olduğu söyleniyor. Yüksek hızın yanı sıra otomobilin düşük hızlardaki manevraları üzerinde de uzun süreli çalışmaların yapıldığı belirtiliyor. Google'ın otomobilinin oldukça düşük bir hızda kaza yapması, bu otomobilde manevraların geliştirilmiş olmasının ne derece önemli olduğunu gösteriyor.


Bilim insanları, yapılması kolay olan, 3 Boyutlu gözlük kullanılmadan görülebilen ve insanın saçından 1000 kat daha incelikte olan nano-hologram teknolojisini tasarladı. Avustralyalı-Çinli bir araştırma ekibi, dünyanın en ince hologram teknolojisini oluşturdu ve akıllı telefonlar, bilgisayarlar ve televizyonlar gibi günlük hayattaki elektronik cihazlarla 3 Boyutlu hologram teknolojisini birleştirmenin yolunu araladılar. Etkileşimli 3 Boyutlu Hologram teknolojisi, Star Wars'dan Avatar'a birçok bilim-kurgu filminin temel taşıdır: Ancak bunları gerçeğe dönüştürmeye çalışan bilim insanları için hedef, modern elektronikle çalışacak yeterince ince olan hologramları geliştirmektir. RMIT Üniversitesi'nden hatırı sayılır bir kişi olan Profesör Min Gu önderliğindeki cesur bir ekip, yapılması kolay olan, 3 Boyutlu gözlük kullanılmadan görülebilen ve insan tüyünden bin kat daha ince olan nano-hologram teknolojisini tasarladılar. Günlük elektronik cihazlara üç boyutlu hologramı entegre etmek pek de manidar olmayan ekran boyutuna sebebiyet verebilirdi. 3 Boyutlu hologram, telefon veya kol saatinde tam olarak uymayan birçok veriyi gösterebilir. Geleneksel hologramlar, ışığın şeklini üç boyutlu derinlik yanılsamasını verecek şekilde ayarlarlar. Fakat yeterli faz kaymalarını oluşturmak için, bu hologramların optik dalga boylarının kalınlığında olması gereklidir. RMIT Araştırma Ekibi, Pekin Teknoloji Enstitüsü ile birlikte çalışarak, bu kalınlık limitini topolojik yalıtkan malzemesine dayanan 25 nanometre hologramla kırdı. Bu özgün kuantum malzemesi, yüzey tabakasında düşük kırılma indeksini barındırır ancak hacimde aşırı yüksek kırılma indeksine sahiptir. Topolojik yalıtkan ince zar, holografik görüntüleme için faz kaymasını yükseltebilen gerçek bir optik rezonans boşluğu gibi davranır. BIT'den Gaolei Xue'yle birlikte çalışmayı kaleme alan Dr. Zengyi Yue ifadelerini şu şekilde dile getirmektedir: Bu araştırma için bir sonraki adım, 3 Boyutlu görüntü destekli bir LCD ekran üzerine yerleştirilebilen dayanıklı ince film tabakası geliştirmek olacaktır.


Tarihsel figürler üzerinden anlatılagelen, filmlerde çok etkileyici sahneler yaratılmasını sağlayan bir gecede tüm saçların beyazlaması mümkün müdür? Saç beyazlamasının sebepleri nelerdir ve beyazlamayı önlemek mümkün müdür? Bir şekilde kafamızı kurcalayan bu soruların çok net cevapları henüz bulunamasa da önemli bilgilere de sahibiz. Saçlar, sahip olduğu renkleri melanin adı verilen bir pigmentten ve bu pigmentin konsantrasyon oranlarından alır. Melanin saçın anajen fazında saç miline doğru hareket ederek saçın temel şeklini ve sağlamlığını veren keratin moleküllerine bağlanır. İçinde bulunduğu yapılara kahverengi-siyah bir renk katmaktadır, kısacası koyulaştırmaktadır. Melanin, saç kökleri 'ndeki melanosit adı verilen hücrelerde sentezlenir. Melanositler iki çeşit melanin pigmenti sentezler: eumelanin ve pheomelanin. Eumelanin saça kahverengi veya siyah rengini verirken, pheomelanin saça kızıl ve sarı renklerini verir. Bu skalanın ortaya çıkışında da pigmentlerin değişen konsantrasyonlarda sentezlenmesi etkilidir. Beyazlama sırasında çoğunlukla yaşlandıkça bu hücrelerin yeteri kadar renk pigmenti üretememesine bağlı olarak saçın kendi rengini kaybetmesi gözlemlenmiştir. Elbette bunun altında yatan genetik ve epigenetik mekanizmatam olarak bilinmemektedir. Tüm saçların içinden çıkan tek bir beyaz tel de bazen çok can sıkıcı olabiliyor. Bunun da sebepleri arasında tek bir melanosit hücresinin mutant olması ve melanin üretememesi veya salgılayamaması, tek bir saç kökünün hidrojen peroksit üretmesi, saç gelişim fazlarından anajen, telojen ve katajen aşamalarının tek tel için daha hızlı geçmesi ve buna sebep olan etkenler, tek bir saç folikülünün diğerlerinden daha hızlı yaşlanması ve inaktive olması gibi etkenler bulunmaktadır. Çoğunlukla yaşlanmanın doğal biyolojik sürecinde gözlemlenen saç beyazlaması normal ve sağlıklı olarak adledilir. Ancak tüm beyazlamalar ne yazık ki normal değildir. Erken yaşta aşırı stres, erken yaşlanma hastalığı , diğer sağlık sorunları ve en önemlisi genetik yatkınlık; bazı insanlarda melanin üretimini daha erken yaşlarda durdurabilmekte ve erken beyazlamaya sebep olmaktadır. 2009 yılında tamamlanan ve FASEB Journal'de yayımlanan bir çalışmaya göre, saç kökleri çok küçük miktarlarda da olsa hidrojen peroksit (H2O2) molekülü üretiyorlar. Saçların 2 ila 7 yıl süren anajen fazı sırasında birikerek oksidatif stres yaratan molekül, saç millerinde aşamalı bir renk kaybına yol açabiliyor. Yine bu noktada, hidrojen peroksit sentezini neyin uyardığı, artırıp azalttığı kesin olarak bilinmemektedir. Genel bir algıya göre, beyaz saçlar yaşlanma ve sağlıksızlık göstergesi gibi kabul görse de, gerçekte durum her zaman böyle değildir. Hatta tam tersine, beyaz saçların renkli saçlar kadar sağlıklı olması yanı sıra daha kalın telli olması ve daha az dökülmesi de söz konusu. Ortalama sağlıklı bir saç teli 100 grama yakın bir ağırlığı taşıyabiliyor. Normal durumda insan kafasında bilinen 100 ila 150 bin adet saç teli bulunuyor. Küçük bir hesapla eğer deriniz yeterince kuvvetliyse saçlarınızla 10 ila 15 ton ağırlık taşıyabileceğiniz anlamına geliyor. Beyaz saçların bu ağırlıklardan daha fazlasını taşıyabileceği mevcut çalışmalar sayesinde açıkça ortaya koyulmuş durumda. Nedenleri tam olarak bilinmediğinden, saç beyazlamasının önüne kesin bir şekilde geçmek de şu an için pek de mümkün değil. Bununla birlikte özellikle erken yaşlardaki beyazlamalar başta olmak üzere, saç beyazlamasının nedeni tespit edilebilirse yukarıda da belirtildiği gibi vitamin, mineral eksiklikleri; herhangi bir sebepten ötürü artan hidrojen peroksit sentezi; B12 vitamini bozuklukları veya eksiklikleri, tiroid hormonu vb. mevcut sorun çözüldükten sonra saçların tekrar normal rengine kavuşabildiği de bilinmektedir. Vücutta en hızlı mitoz oranı saç köklerinde olduğunda hızlı büyüme kaçınılmaz olmakta (günde ortalama 0.3 mm) ve bu sayede düzelen sağlık durumları ile saçlar da bazı durumlarda hızla kendi rengine dönebilmektedir.


Sindirim sistemimiz üç temel bölümden oluşuyor. Bunlardan ilki, besin vücuda girdiğinde çiğneme hareketiyle görevine başlayan mekanik süreç. İkincisi mukus salgısında bulunan ve besinleri kimyasal yollarla daha küçük parçalara ayırmaya yarayan enzimler. Sonuncu ve bir o kadar da önemlisi de bağırsaklardan kolayca geçmesi için besinlerin çözünmesini sağlayan asitler. Bilindiği üzere yemek yendiğinde dişler ve dil, besini daha küçük parçalara ayırmak üzere beraber çalışır. Daha sonra besin, kas hareketleri ile sindirim yolu boyunca mideye itilir ve mide öz suyu yardımıyla bulamaç haline getirilir. Tüm bunlar olurken mukus salgısındaki enzimler, mide öz suyu ve bağırsaklar; besinleri vücutta kullanılacak yapı taşlarına çevirmeyi sağlayan kimyasal sindirimi devam ettirir. Daha sonra midedeki asitler işe koyulur ve bağırsaklardan kolayca geçebilmeleri için kalan besin parçalarını bulamaca çevirir. Sakız, çiğneme hareketinden etkilenmediği için mekanik sindirime uğramaz. Bu yüzden sakızı yuttuğunuzda sindirim kanalı boyunca midenize doğru dev bir topak şeklinde yol alır. Enzimleriniz sakızın içindeki karbonhidrat, yağ ve alkol bileşiklerini sindirebilecek durumdayken kauçuk tabanının bu enzimlere bağışıklığı vardır. Mide öz suyundaki güçlü asitlerin bile bu kauçuk tabanına bir etkisi yoktur . Sonuç olarak sakızınızın bir kısmı, sindirim sisteminizin tüm parçalama girişimlerine rağmen kurtulmayı başarır. Fakat aynı durum yediğiniz bazı diğer besinler için de geçerlidir. Ayçekirdeği veya patlamış mısır gibi... Nihayetinde yuttuğunuz bir sakız sindirim sisteminize karşı gelecek kadar isyankar olsa bile bu durum, kaslarınızın onu birkaç gün içinde vücudunuzdan dışarı atmasına engel değildir.


Peki, sarmalların oluştuma nedeni ne ? Batı Virginia Üniversitesinden Chris Purcell, Bir galaksi sürekli uydu galaksilerin bombardımanı altındadır. diyor.Bir galaksi diğerinin yanından ya da içinden geçerken oluşan kuvvet, şok dalgalarına yol açıyor ve bu da yıldızların merkezin etrafında dönen uzun ve ince şekiller oluşturmasını sağlıyor.Aslında bu, disk içinde çekimsel olarak yol alan bir titreşim diye açıklıyor Purcell.Galaksi yaşlandıkça bu düzensizlikler giderek artıyor ve bir zamanlar ince, dairevi ve nispeten homojen olan disk kalınlaşmaya, bozulmaya başlıyor.Purcell bunun doğal bir süreç olduğunu dile getiriyor.Bu galaksiler kendilerini sarmala dönüştürmeye çalışıyor ama bir yandan da kendilerini sarmala dönüştüren şeylere çarpıp duruyor. Samanyolu, ince yapısından anlaşılacağı üzere bu sürecin henüz başlarında ama iş değişiyor.Daha küçük bazı galaksiler artık bize çarpıyor.Bunlardan biri de Sagittarius Cüce Galaksisi. Galaksinin bize kıyasla diğer tarafında kalıyor ve diske aşağıdan çarpıyor diyor Purcell. Yaptığı simülasyonlara göre, bugün gördüğümüz sarmalın sorumlusu bu çarpışmalar olabilir. Fakat önümüzde çok daha büyük bir çarpışma olabilir.Purcell, Çekim etkisiyle Andromedaya doğrudan yaklaşıyoruz ve çarpmak üzereyiz. Peki o zaman ne olacak ? Bu, iki diski de yok edebilecek, bütün sistem eliptik bir kütle halini alacak.Fakat şimdiden telaşa gerek yok.Bu çarpışmaya bir milyar yıldan fazla var.


Onlarca yıldır gök bilimcilerin Samanyolu'nda yeni yıldızların oluşma hızına ilişkin tahminleri son derece yavaştı, ancak yeni bir çalışma, gerçek değerin bunun on katı olduğunu öne sürüyor. Eğer öyleyse, galaksimize bakış açımızı ve diğerleriyle kıyaslama biçimimizi tersine çevirecektir. Gök bilimciler galaksileri, aktif olarak yeni yıldızlar oluşturanlar ve "ölü" olarak sınıflandırdıkları arasında ayırırlar. "Ölü" galaksiler hala bol miktarda ışık üretir ve teknolojik uygarlıkların en olası olduğu yerler olabilir. Ancak, az sayıda yeni yıldız üretirler. Başka bir galaksiyle birleşme gibi bir şey bunu değiştirmedikçe, galaksi uzun ve yavaş bir düşüşe hazırlanmıştır. Dahası, süpernovalar ve diğer pek çok ilginç olay neredeyse yalnızca birkaç on milyonlarca yıllık yıldız oluşumu içinde meydana gelir, bu nedenle ölü bir galaksi birçok açıdan sıkıcı bir galaksidir. Samanyolu hala yıldız oluşum bölgelerine sahiptir, en ünlüsü nispeten yakın olan Orion Bulutsusu'dur. Yine de gök bilimciler, "çoğunlukla ölü" olarak sınıflandırılabilecek bir yıldız oluşum hızıyla - bazı tahminlere göre yılda sadece bir ila iki yıldız, diğerlerinde iki ila beş yıldız - en iyi yıllarını çoktan geride bıraktığı sonucuna varmışlardır. Ancak yakınlarda Astronomy and Astrophysics tarafından kabul edilen bir makale oldukça yüksek bir rakama ulaşıyor. Yıldızlar bir gün aniden ortaya çıkmaz - süreç milyonlarca yıl sürer. Bu nedenle yeni yıldızların sayısını tahmin etmek zordur, özellikle de daha geniş alanların görüş alanından gizlendiği kendi galaksimizde. Universitat Würzburg'dan Dr. Thomas Siegert ve ortak yazarlar, biraz dolaylı olan aşağıdan yukarıya bir model kullanarak, her ikisi de yaklaşık bir milyon yıllık yarı ömre sahip alüminyum-26 ve demir-60 izotoplarının bozunmasıyla ilişkili gama ışınlarına bakıyorlar. Her ikisi de çok büyük yıldızlar tarafından oluşturulur, her ikisi de süpernova patlamalarında ve alüminyum-26 için yıldızın ömrü boyunca. Sonuç olarak, bollukları, bu olayların ne kadar yaygın olduğu konusunda bir rehber sunar. Süpernova olabilecek kadar büyük yıldızların çok kısa ömürleri olduğundan, süpernova olaylarının sıklığı, kısa bir süre önce oluşan büyük yıldızların sayısının güçlü bir göstergesidir. Yazarlar buradan, bu kadar ilginç sonlara varmak için çok küçük olan çoğunluk da dahil olmak üzere, toplam yeni yıldız sayısını tahmin ediyorlar. Gama ışınları tozdan geçmekte görünür ışıktan çok daha iyidir, bu nedenle galaksinin doğrudan göremediğimiz kısımlarında neler olup bittiğinin bir ölçüsünü sağlarlar. Galakside her yüzyılda 1.8-2.8 süpernova görülmesi sonucu, dört yüzyıl önce teleskobun icadından bu yana kendi galaksimizde bir süpernova gözlemlemediğimizden gök bilimcilerin hayal kırıklığını artıracaktır. Yazarlar, ağırlıklı olarak sarmal kollarda olmak üzere her yıl oluşan dört ila sekiz güneş kütlesi değerindeki yıldızlara odaklanmayı tercih ediyorlar. Küçük yıldızlar büyük olanlardan çok daha yaygındır, bu nedenle kütle yılda 10-20 yeni yıldıza eşittir. Makalede sunulan mantıksal zincirde sorgulamaya açık olabilecek epeyce adım var. Başlangıç olarak, izotop bolluğu ölçümlerinde bir hata olabilir. Muhtemelen daha da önemlisi, yazarlar galaksinin belirli bölümlerindeki bu bolluğu tümü için bir tahmin oluşturmada kullanıyorlar. Samanyolu'nun tek tip bir yer olmaktan uzak olduğu göz önüne alındığında, bu hatasız yapması zor bir iştir. Ayrıca, süpernova olabilecek kadar büyük birkaç yıldızlar ile mükemmel olmayabilecek daha küçük benzerleri arasındaki ilişkilere de dayanıyorlar. Yine de çalışma, işin içinde olmayan bazılarından şimdiden övgü topladı ve galakside düşündüğümüzden daha fazla yaşam kalmış olma olasılığını artırıyor. Diğer yandan, yılda binden fazla yıldız oluşturduğu tespit edilen COS-87259 ile kesinlikle aynı sahada değiliz. İşte bu yaşamak için heyecan verici bir yer olurdu. Makale, Astronomy and Astrophysics'te yayınlanmak üzere kabul edildi. Ön baskı şu anda arXiv'de mevcuttur.


Sanal ve artırılmış gerçeklik firması Medical Realities, cerrah Dr. Shafi Ahmed'in gerçekleştireceği bir ameliyatı canlı yayınlamaya hazırlanıyor. 360 derece kamera teçhizatını ameliyat masasının etrafına yerleştiren Medical Realities, böylelikle dünyanın ilk canlı 360 derece ameliyatını da yayınlamış olacak. Mativision sanal gerçeklik oynatıcısı sağlayarak operasyonu tüm dünyanın görmesine ön ayak olacak. Operasyon sırasında etrafı görmenin yanı sıra yakınlaştırma ve uzaklaştırma yapmak da mümkün olacak. Ameliyat The Royal London Hastaanesi'nde gerçekleşecek. Shafi Ahmed'in kolon kanserli bir hastayı ameliyat edeceği operasyonu VRinOR uygulamasını indirerek Google Cardboard veya Samsung Gear VR üzerinden deneyimleyebilirsiniz. Yayın bir dakika geç olarak verilecek ve herhangi bir kriz anında da durdurulacak. Ancak cerrahlar herhangi bir sorun çıkmasını beklemiyor. Sanal gerçeklik cihazı olmayan kullanıcılar ise Medical Realities'in internet sitesinden ameliyatı izleyebilir. Ameliyat 14 Nisan'da Türkiye saati ile 16.00'da gerçekleşecek.


Fotoğraf çekmek için, piyasadaki en iyi dijital kameralar deklanşörlerini saniyenin yaklaşık dört binde biri oranında açar. Atomik aktivitenin fotoğrafını çekmek için, çok daha hızlı çalışan bir deklanşöre ihtiyacınız olacaktır. Şimdi bilim insanları, saniyenin yalnızca trilyonda biri (dijital kameralardan 250 milyon kat daha hızlı) bir deklanşör hızına ulaşmanın bir yolunu buldular. Bu, malzeme biliminde çok önemli bir şeyi yakalamamızı sağlayabilir: dinamik düzensizlik. Basitçe söylemek gerekirse, atom kümelerinin belirli bir süre boyunca bir malzemede belirli şekillerde hareket etmesi ve dans etmesidir - bir titreşim veya sıcaklık değişikliği ile tetiklenir. Henüz tam olarak anladığımız bir olgu değil ama malzemelerin özellikleri ve reaksiyonları için çok önemli. Yeni süper hızlı deklanşör hızı sistemi, dinamik düzensizlikle neler olduğuna dair bize çok daha fazla fikir veriyor. Araştırmacılar buluşlarından değişken örtücü atomik çift dağılım fonksiyonu veya kısaca vsPDF olarak bahsediyorlar. Daha hızlı deklanşör hızı, zamanın daha kesin bir anlık görüntüsünü yakalar ve bu, hızla titreyen atomlar gibi hızlı hareket eden nesneler için yararlıdır. Örneğin, bir spor karşılaşmasının fotoğrafında düşük bir deklanşör hızı kullanırsanız, çerçevede bulanık oyuncular görürsünüz. Şaşırtıcı derecede hızlı yakalamaya ulaşmak için vsPDF, geleneksel fotoğrafçılık teknikleri yerine atomların konumunu ölçmek için nötronları kullanır. Nötronların bir malzemeye çarpma ve içinden geçme şekli, çevredeki atomları ölçmek için izlenebilir ve enerji seviyelerindeki değişiklikler, deklanşör hızı ayarlamalarına eşdeğerdir. Billinge, "Karmaşık malzemelerde olup bitenlerin karmaşıklığını, özelliklerini güçlendirebilecek gizli etkileri çözmek için bize yepyeni bir yol sunuyor" diyor. Bu durumda araştırmacılar, nötron kameralarını, belirli özelliklerinden dolayı atık ısıyı elektriğe veya elektriği soğutmaya dönüştürmek için yaygın olarak kullanılan germanyum tellürid adı verilen bir malzeme üzerinde eğittiler. Kamera, GeTe'nin tüm sıcaklıklarda ortalama olarak kristal yapıda kaldığını ortaya çıkardı. Ancak daha yüksek sıcaklıklarda, atomların, malzemenin kendiliğinden elektrik polarizasyonunun yönüne uyan bir gradyanı izleyerek termal enerjiye hareket değiştirdiği daha dinamik bir düzensizlik sergiledi. Bu fiziksel yapıları daha iyi anlamak, termoelektriğin nasıl çalıştığına dair bilgimizi geliştirir ve daha iyi malzeme ve ekipman geliştirmemizi sağlar. Yeni kameranın yakaladığı gözlemlere dayalı modeller aracılığıyla, bu materyallerin ve süreçlerin bilimsel olarak anlaşılması geliştirilebilir. Ancak, vsPDF'yi yaygın olarak kullanılan bir test yöntemi olmaya hazır hale getirmek için yapılacak çok iş var.


Sarılmanın insan ilişkilerinde önemli bir yeri olduğunu söylemiştik. Aynı zamanda sarılmak da dokunmanın bir çeşididir. İnsanların birbirlerine dokunmaları, bir çeşit sosyal anlaşma-ilişki yöntemidir. Dokunma üzerine yapılan araştırmalar da bunu doğrular nitelikte. Dünya genelinde çoğu yerde benzer bir işleyiş var; İnsan ilişkilerinde samimiyetin derecesine göre, insanlar birbirlerine daha çok ya da daha az dokunuyorlar. Hatta dokunarak anlatmak istediklerimizi de karşımızdakine iletebiliyoruz. Örneğin küçük bir çocuğa aferin demek için kafasını okşuyor ya da arkadaşımıza her şey daha iyi olacak demek için omzuna dokunuyoruz. Kucaklaşma konusunun da daha iyi anlaşılması için primat geçmişimiz üzerinde düşünmemiz gerek. Maymunlar ve apeler arkadaşlıklarını sosyal tımarlama ile oluşturur ve sürdürürler. Bu tımarlama, deride ve tüylerin arasında kalmış çer çöpün temizlenmesi için kullanışlı olabilir. Fakat aynı zamanda bu tımarlama sırasında, tımarlanan canlı kendisini daha iyi hisseder. Bu davranışın tabii ki insanlarda da karşılığı var. Örneğin anneler çocuklarının saçlarını okşadıklarında çocukların hoşuna gidiyor ya da kuafördeyken saçımızla ilgilenilmesi ve karıştırılması bizi rahatlatıyor. Sarılma içerisindeki küçük dokunuşlar da belirli sinirlerin uyarılmasını sağlıyor- afferent c-tensel nöronlar yalnızca tüylü derilerde bulunurlar ve dokunma acı ve baskı ile ilgili bilgiyi ileten sıradan sinirlerden farklıdırlar. Afferent c-tensel nöronlar yalnızca ışığa ve yavaş dokunmaya tepki verirler. Bu nöronlar doğrudan beyin ile olan bağlantıları sayesinde endorfinlerin salınımını tetikleyebilirler. Endorfinler ve nöropeptitler, beyindeki nöronlar tarafından birbirlerine sinyaller iletmek için kullanılırlar. Endorfinler acı kontrol sisteminin bir parçasıdırlar ve uyuşturucu-benzeri ağrı kesici etki yaratırlar. Aslında endorfinler morfin gibi uyuşturucu hapların kimyasal akrabalarıdır fakat 2 noktada morfinden ayrılırlar: endorfinler ağrı kesici olarak morfinden yaklaşık 30 kat daha etkilidir, ve endorfinlere bizi yıkacak şekilde bağımlı olmayız. Bu konu üzerinde yapılan bir çalışmada sarılmanın etkisinin çözümlenmesi için, araştırmacılar kısaca PET olarak bilinen bir beyin görüntüleme formu kullandılar ve insan gövdesine yavaşça dokunmanın beyinde ciddi endorfin cevabı olduğunu gösterdiler- tıpkı apeler ve maymunlardaki gibi. Dokunmanın başka bir versiyonu olan sarılma da aslında primat tımarlamasının insan formudur ve ilişkilerimizi oluşturup düzenlememizi sağlar. Çünkü psikolojik acı hissetme durumunda işleyen beyin bölgeleri ile fiziksel acı hissedilirken işleyen beyin bölgeleri aynıdır. Endorfinler de fiziksel ve psikolojik acının dindirilmesini sağlar. Bu sebeple ağlayan birisine sarılmak onun için oldukça rahatlatıcıdır. Endorfinler aynı zamanda beynin ödül ile alakalı böglelerini de çalıştırırlar. Bu da insanların bu davranışı tekrarlamalarını sağlar.