Çin ve Amerika Birleşik Devletleri'nden bilim insanları, Çin'in Chang'e-5 misyonu tarafından geri gönderilen bir ay toprağı örneğinden cam boncukların çarpma etkisini analiz ettiler. Ay'ın yüzeyinde su ve diğer uçucu türlerin olabileceği uzun süredir tartışılıyor. 1990'larda yenilenen ay keşfi ve uzaktan algılama ölçümlerindeki ilerlemeler, NASA'nın Lunar Prospector görevindeki nötron spektrometresinin ay kutuplarında su buzunun varlığını doğrulamasına izin verdi. Bunu takiben, Hindistan'ın Chandrayaan-1 uzay aracında bulunan Ay mineraloji haritalayıcı cihazı, ay yüzeyindeki hidroksil ve/veya suyun absorpsiyon bantlarını tespit etti. Ayrıca, NASA'nın 2009'da gerçekleştirdiği Ay Krateri Gözlem ve Algılama Uydusu çarpma deneyi, Cabeus krateri içindeki kalıcı olarak gölgeli bölgelerde yüksek su-buz bolluğu için doğrudan kanıt sağladı. Ay kutup bölgelerindeki yüksek su buzu bolluğu, NASA'nın Lunar Reconnaissance Orbiter uzay aracında bulunan Lunar Exploration Nötron Dedektörü tarafından gerçekleştirilen nötron akısı ölçümleriyle daha da desteklendi. Son zamanlarda, NASA'nın Ay Atmosferi ve Toz Ortamı Kaşifi üzerindeki nötr kütle spektrometresi, göktaşı çarpmaları tarafından serbest bırakılan ekzosferik su tespit etti ve yer tabanlı teleskop gözlemleri, ay yüzeyinde moleküler su tespit etti. Bugün, Ay'ın yüzeyinin çoğunun şu ya da bu şekilde su barındırdığına dair çok az şüphe var. Bununla birlikte, bu suyun kökenleri ve regolith bahçeciliği sırasındaki dağılımı ve evrimi, gelecekteki Ay yüzeyi keşfi ve yüzey suyu rezervuarını daha iyi anlamak ve güneş sistemi havasız cisimleri üzerinde işlemek için önemli sonuçlara rağmen, büyük ölçüde bilinmemektedir. Key Laboratuvarı'nda doktora öğrencisi olan ilk yazar Huicun He, "Amorf bir doğaya sahip Ay topraklarında her yerde bulunan bir bileşen olan darbeli cam boncukların, Ay topraklarındaki tanımlanamayan hidratlı tabaka veya rezervuarın araştırılması için potansiyel bir aday olduğunu öne sürdük" dedi. He ve meslektaşları araştırmalarında, Chang'e-5 ay toprağı örneklerinden alınan çarpma olayları tarafından üretilen cam boncuklardaki su içeriğini analiz ettiler. Güneş rüzgarı kaynağı ile tutarlı olan bu çarpma camında depolanan suyu belirlediler. Ayrıca, suyun bireysel boncuklar içindeki dağılımı, suyun cam boncuklarda difüzyon yoluyla, yalnızca birkaç yıllık zaman ölçeklerinde hızla birikebileceğini ve hızla salınabileceğini gösterir. Su bolluğu ve hidrojen izotop bileşimi arasındaki negatif korelasyon, çarpma cam boncuklarındaki suyun güneş rüzgarından geldiği gerçeğini yansıtıyor. Darbe cam boncukları, ay yüzeyindeki su döngüsünü tamponlamak için bir sünger görevi gördü. Ay topraklarındaki darbeli cam boncukların barındırdığı su miktarının 2,71014 kg'a kadar ulaşabileceğini tahmin ediliyor.


Gece gökyüzünde aya baktığınızda, onun Dünya'dan yavaş yavaş uzaklaştığını asla hayal edemezsiniz. Ancak aksini biliyoruz. 1969'da NASA'nın Apollo görevleri, aya yansıtıcı paneller yerleştirdi. Bunlar, ayın şu anda her yıl Dünya'dan 3,8 cm uzaklaştığını göstermiştir. Ayın şu anki uzaklaşma oranını alır ve zamanda geriye doğru yansıtırsak, yaklaşık 1,5 milyar yıl önce Dünya ile ay arasında bir çarpışmayla sonuçlanırız. Ancak, ay yaklaşık 4,5 milyar yıl önce oluştu, bu da mevcut uzaklaşma oranının geçmiş için zayıf bir rehber olduğu anlamına geliyor. Utrecht Üniversitesi ve Cenevre Üniversitesi'nden araştırmacı arkadaşlarımızla birlikte, güneş sistemimizin uzak geçmişi hakkında bilgi edinmeye çalışmak için çeşitli tekniklerin bir kombinasyonunu kullanıyoruz. Yakın zamanda, uzaklaşan ayımızın uzun vadeli tarihini ortaya çıkarmak için mükemmel yeri keşfettik. Ve bu, ayın kendisini incelemekten değil, Dünya'daki eski kaya katmanlarındaki sinyalleri okumaktan geliyor. Batı Avustralya'daki güzel Karijini Ulusal Parkı'nda, bazı vadiler 2,5 milyar yıllık, ritmik olarak katmanlı tortuları keser. Bu tortular, bir zamanlar okyanus tabanında geniş çapta biriken ve şimdi yer kabuğunun en eski kısımlarında bulunan, demir ve silis açısından zengin minerallerin belirgin katmanlarını içeren bantlı demir oluşumlarıdır. Joffre Şelalesi'ndeki kayalık açıklıklar, bir metreden biraz daha az kalınlığa sahip kırmızımsı kahverengi demir oluşumu katmanlarının, düzenli aralıklarla daha koyu, daha ince katlarla nasıl değiştiğini gösteriyor. Batı Avustralya'daki Karijini Ulusal Parkı'ndaki Joffre Vadisi, ortalama 85 cm kalınlığında kırmızımsı kahverengi, daha sert kaya ile daha yumuşak, kil açısından zengin bir kaya arasında düzenli değişimler gösteriyor. Bu değişimler, Dünya'nın yörüngesinin dış merkezliliğindeki değişikliklerin neden olduğu geçmiş iklim değişikliklerine atfedilir. , Yazar tarafından sağlanmıştır. Daha koyu aralıklar, erozyona daha duyarlı olan daha yumuşak bir kaya türünden oluşur. Çıkıntılara daha yakından bakıldığında, ek olarak düzenli, daha küçük ölçekli bir varyasyonun varlığı ortaya çıkar. Vadiden akan mevsimlik nehir suyuyla cilalanmış kaya yüzeyleri, birbirini izleyen beyaz, kırmızımsı ve mavimsi gri katmanlardan oluşan bir model ortaya çıkarır. 1972'de Avustralyalı jeolog A.F. Trendall, bu eski kaya katmanlarında görülebilen farklı ölçeklerdeki döngüsel, yinelenen desenlerin kökeni hakkındaki soruyu gündeme getirdi. Desenlerin, "Milankovitch döngüleri" tarafından tetiklenen geçmiş iklim değişiklikleriyle ilişkili olabileceğini öne sürdü. Milankovitch döngüleri, Dünya'nın yörüngesinin şeklindeki ve ekseninin yönelimindeki küçük, periyodik değişimlerin, Dünya'nın yıllar boyunca aldığı güneş ışığının dağılımını nasıl etkilediğini açıklar. Şu anda, baskın Milankovitch döngüleri her 400.000, 100.000, 41.000 ve 21.000 yılda bir değişir. Bu varyasyonlar, iklimimiz üzerinde uzun süreler boyunca güçlü bir kontrol uygular. Geçmişteki Milankovitch iklim zorlamasının etkisinin en önemli örnekleri, aşırı soğuk veya sıcak dönemlerin yanı sıra daha yağışlı veya daha kuru bölgesel iklim koşullarının da ortaya çıkmasıdır. Bu iklim değişiklikleri, göllerin boyutu gibi Dünya yüzeyindeki koşulları önemli ölçüde değiştirmiştir. Sahra çölünün periyodik olarak yeşillenmesinin ve okyanus derinliklerindeki düşük oksijen seviyesinin açıklaması bunlardır. Milankovitch döngüleri, kendi türümüz de dahil olmak üzere, flora ve faunanın göçü ve evrimini de etkilemiştir. Ve bu değişimlerin işaretleri, tortul kayaçlardaki döngüsel değişimlerden okunabilir. Dünya ile ay arasındaki mesafe, Milankovitch döngülerinden birinin - iklimsel devinim döngüsü - sıklığıyla doğrudan ilişkilidir. Bu döngü, devinim hareketinden veya Dünya'nın dönme ekseninin zaman içinde değişen yöneliminden kaynaklanır. Bu döngünün şu anda yaklaşık 21.000 yıllık bir süresi var, ancak bu süre, geçmişte ayın Dünya'ya daha yakın olduğu zamanlarda daha kısa olurdu. Bu, eski tortularda önce Milankovitch döngülerini bulabilirsek ve sonra Dünya'nın yalpalamasının bir sinyalini bulup periyodunu saptarsak, tortuların biriktiği zamanda Dünya ile ay arasındaki mesafeyi tahmin edebileceğimiz anlamına gelir. Daha önceki araştırmamız, Milankovitch döngülerinin Güney Afrika'daki eski bir bantlı demir oluşumunda korunabileceğini gösterdi, bu da Trendall'ın teorisini destekliyor. Avustralya'daki bantlı demir oluşumları muhtemelen yaklaşık 2,5 milyar yıl önce Güney Afrika kayalarıyla aynı okyanusta birikmişti. Bununla birlikte, Avustralya kayalarındaki döngüsel varyasyonlar daha açık ve bu da varyasyonları çok daha yüksek çözünürlükte incelememize olanak sağlıyor. Avustralya bantlı demir oluşumuna ilişkin analizimiz, kayaların yaklaşık olarak 10 ve 85 cm aralıklarla tekrar eden çok sayıda döngüsel varyasyon ölçeği içerdiğini gösterdi. Bu kalınlıkları tortuların birikme hızıyla birleştirdiğimizde, bu döngüsel değişimlerin yaklaşık olarak her 11.000 yılda ve 100.000 yılda bir meydana geldiğini bulduk. Bu nedenle, analizimiz, kayalarda gözlemlenen 11.000 döngünün, muhtemelen, mevcut yaklaşık 21.000 yıldan çok daha kısa bir süreye sahip, iklimsel devinim döngüsü ile ilişkili olduğunu ileri sürdü. Daha sonra bu devinim sinyalini 2,46 milyar yıl önce Dünya ile ay arasındaki mesafeyi hesaplamak için kullandık. O zamanlar ayın Dünya'ya yaklaşık 60.000 kilometre daha yakın olduğunu bulduk (bu mesafe Dünya'nın çevresinin yaklaşık 1,5 katıdır). Bu, bir günün uzunluğunu şu an olduğundan çok daha kısa, 24 saat yerine kabaca 17 saat yapar. Astronomi alanındaki araştırmalar, güneş sistemimizin oluşumu için modeller ve mevcut koşulların gözlemlerini sağlamıştır. Çalışmamız ve başkaları tarafından yapılan bazı araştırmalar, güneş sistemimizin evrimi hakkında gerçek veriler elde etmenin tek yöntemlerinden birini temsil ediyor ve Dünya-ay sisteminin gelecek modelleri için çok önemli olacak. Geçmiş güneş sistemi dinamiklerinin eski tortul kayaçlardaki küçük varyasyonlardan belirlenebilmesi oldukça şaşırtıcı. Bununla birlikte, bir önemli veri noktası, Dünya-ay sisteminin evrimini tam olarak anlamamızı sağlamaz. Ayın zaman içindeki evrimini izlemek için şimdi başka güvenilir verilere ve yeni modelleme yaklaşımlarına ihtiyacımız var. Ve araştırma ekibimiz, güneş sisteminin tarihi hakkında daha fazla ipucu ortaya çıkarmamıza yardımcı olabilecek bir sonraki kaya takımını aramaya çoktan başladı.


Ay'ın kendi etrafındaki dönüş süresi, Dünya etrafındaki dönüş süresine yaklaşık olarak eşit olduğundan Dünya'dan bakıldığında Ay'ın hep aynı yüzü görülür. Bu durumun daha ayrıntılı bir açıklamasına Neden Ay'ın Hep Aynı Yüzünü Görürüz? yazısından ulaşabilirsiniz. Ay'ın diğer yüzü 1959 yılında Rusya'ya ait Luna 3 uzay aracı tarafından çekilen fotoğraflar Dünya'ya ulaşıncaya kadar görüntülenememişti. Deep Space Climate Observatory uzay aracı tarafından çekilen fotoğrafta ise Ay, Dünya'nın Güneş tarafından aydınlatılan bölümünün önünden geçerken görülüyor. Ay'ın diğer yüzü Dünya'ya bakan yüzüyle kıyaslandığında hayli engebeli. Örneğin Güneş Sistemi'nin en büyük krateri bu bölgede bulunuyor.


"Bilim gazeteciliği" denilince ülkemizde akla ilk gelen isim olan Orhan Bursalı, 2015 Nobel Kimya Ödülü'ne değer görülen Aziz Sancar'ın yaşamını ve çalışmalarını anlatıyor. Mardin'in Savur ilçesinden Stockholm'deki Nobel törenine uzanan müthiş bir başarı öyküsü yer alıyor elinizdeki kitapta. Laboratuvarlarda geçen bir ömrün ve bilim dünyasını sarsan keşiflerin yanı sıra Aziz Sancar'ın özel dünyasına çok yakından bakıyor, bu büyük bilim insanının tutkularına tanıklık ediyorsunuz. Aziz Sancar ve Nobel'in Öyküsü, futbol tutkusundan kanser tedavisinde açtığı yeni kapılara, altı şişe birayla eve kapanmasından en çok etkilendiği Nobel tebrikine, ailesinden çalışma arkadaşlarına kadar, Nobelli bir bilim insanının dört dörtlük portresini sunuyor. -Aziz Sancar-


Uzun süre aynı pozisyonda oturmak bacak ve ayaklarda uyuşmaya neden olabilir. Çünkü bacak bacak üstüne atıldığında dizin arkasında bulunan ve bacakların alt kısmı ile ayaklarda hissi sağlayan peroneal sinir üzerine baskı uygulanır. Fakat bu şekildeki uyuşma geçicidir. Belli bir pozisyonda saatlerce sabit durmak peroneal sinir paralizine yol açabilir. Bu durumda ayağın ön kısmı ile ayak parmakları hareket ettirilemez. Güney Kore'de bu hastalarla ilgili notlar incelendiğinde nedenler arasında bacak bacak üstüne atmak görülmemiş, ancak uzun saatler yerde bağdaş kurarak oturmak görülmüştü. Herhangi bir rahatsızlık hissedildiğinde pozisyon değiştirme söz konusu olacağı için uzun süreli uyuşmaların bacak bacak üstüne atmaktan kaynaklanması pek de mümkün değildir. Peki tansiyon üzerinde etkisi var mıdır? Sağlık görevlileri tansiyonunuzu ölçerken kolunuzu masa üzerine koyarak serbest bırakmanızı, bacak bacak üstüne atmadan tabanlarınızı yere koymanızı ister. Çünkü bacak bacak üstüne atmak tansiyonun geçici olarak biraz yükselmesine neden olabilir. 2010'da yapılan yedi araştırmada bacak bacak üstüne atmanın tansiyonu yükselttiği görüldü; ancak başka bir araştırmada ise bunun herhangi bir etkisine rastlanmadı. Fakat bunlar küçük araştırmalar olup bir kez tansiyon ölçümüne dayanıyordu. Oysa İstanbul'da yapılan daha geniş çaplı bir araştırmada bacak bacak üstüne atılmışken alınan ölçümlerin daha yüksek çıktığı, normal oturma pozisyonuna geçtikten sonra tansiyonun eski haline döndüğü görüldü. En fazla artış ise yüksek tansiyon tedavisi gören insanlarda olmuştu. Buna dair iki açıklama öne sürülüyor. Birincisi, bir dizi diğerinin üzerine atma sonucu bacaklardaki kan göğse yönelerek kalpten daha fazla kan pompalanmasına, bu ise tansiyonun yükselmesine neden olur. İkincisi ise bu artışı, eklemleri hareket ettirmeden bacak kaslarının hareket etmesi nedeniyle damarlardan geçen kanın damar üzerindeki baskısını artırmasına bağlıyor. Hollanda'da yapılan bir deneyde birinci açıklamayı doğrulayan sonuçlar elde edildi. Yani bacak bacak üstüne atıldığında daha fazla kanın kalbe gitmesi nedeniyle tansiyon yükseliyordu. Fakat bu artış geçici oluyor, uzun dönemli bir sonuca yol açmıyordu. Ancak kan pıhtılaşması riski olanlara bacak bacak üstüne atılı halde uzun süre oturmamaları, aksi halde pıhtılaşma riskinin artacağı uyarısı yapılıyor. Bacak bacak üstüne atmak varise yol açar mı? Kan damarlarındaki minik kapakçıklar kanın yanlış yönde geri akmasını önler. Fakat bunlar zayıflayıp gerildiğinde kan birikmesi ve damar genişlemesi sonucu oluşan varisler ortaya çıkar. Bacak bacak üstüne atmanın önemli bir etken olduğu kanıtlanmış değildir. Varis oluşumunda genetik faktörün de kısmen etkili olduğu sanılıyor. Bir araştırma, bu şekilde üç saatten fazla oturanların öne eğilip omuzlarını içe doğru bükme eğilimi göstereceği sonucuna varmıştı. Fakat burada kişilerin kendi tahminleri esas alınmıştı. Çoğu insan bacak bacak üstüne atarken sağ bacağını sol dizinin üstüne atarak oturur. Rotterdam'da yapılan bir araştırmada ise bacak bacak üstüne atılıyken pelvisin aldığı pozisyona göre, kalça ekleminin arkasındaki piriformis kasının uzadığı, bunun ise karın kaslarının sıkılmasıyla aynı etkiyi yaratarak pelvik eklemlerin istikrarını artırdığı gözlendi. Kısacası, bacak bacak üstüne atarak oturmayı rahat buluyorsanız, uzun süre bu pozisyonda kalmamak kaydıyla size zararı olmayacağını bilerek gönül rahatlığıyla oturabilirsiniz.


Bağırsak bakterileri; bağırsak sistemi, bağırsak mukozası ve bizim beslenmemizin etkileşimi vasıtasıyla nasıl hissettiğimiz konusunda önemli bir etkiye sahiptir. Bağırsak bakterilerinin yapısı, Alzheimer hastalığı gibi rahatsızlıkların araştırılması için mükemmel bir alandır. Tam olarak bağırsak mikrobiyotamız doğum sırasında aldığımız bakterilere, genlerimize ve beslenmemize bağlıdır. Araştırmacılar, hastalıklı ve sağlıklı iki grup fareyi inceleyerek, Alzheimer hastalığına yakalanmış olanları, sağlıklı farelerle kıyaslamışlar ve bağırsak bakterinin bileşiminin farklı olduklarını keşfetmişlerdir. Araştırmacılar, ayrıca bağırsak bakterileri ve hastalık arasındaki ilişkiyi daha fazla deneyle test etmek için tamamen bakteri içermeyen farelerde Alzheimer hastalığını incelediler. Bakteri içermeyen farelerin beyninde beta-amiloid plak miktarı önemli miktarda küçülmüştür. Beta-amiloid plaklar, Alzheimer hastalığında sinir liflerinde oluşan topaklardır. Bağırsak florası ile hastalığın ortaya çıkışı arasındaki bağlantıyı açıklığa kavuşturmak için araştırmacılar, bağırsak bakterilerini hastalıklı farelerden mikropsuz farelere transfer etti ve farelerin sağlıklı farelerden bakteri alıp almadıklarını karşılaştırdıklarında bu farelerin beyinlerinde daha fazla beta-amiloid plak geliştirdiklerini keşfettiler. Food for Health Bilim Merkezi'nde araştırmacı Frida Fak Hallenius "Çalışmamız bağırsak bakterileri ve Alzheimer hastalığı arasında direkt bir nedensel bağlantı gösterdiği için benzersizdir. Bakteri içermeyen farelerin beyninde çok daha az plak gelişmesi çarpıcıydı". Araştırma, Lund kentindeki Food for Health Bilim Merkezi ve İsviçre'de Ecole Polytechnique Federale de Lausanne'deki araştırma gurubundaki Yardımcı Profesör Frida Fak Hallenius ve doktora öğrencisi Nittaya Marungruang arasındaki uluslararası iş birliğinin bir sonucudur. Bu araştırma grubu, Avrupa Birliği'nden 50 milyon İsveç Kronu hibe almakla birlikte Almanya ve Belçika araştırmacılarını da içerecek şekilde genişletildi. Araştırmacılar, Alzheimer hastalığının gelişmesinde bakterilerin rolünü araştırmaya, aynı zamanda beslenme ve probiyotiklerin yeni tipleri sayesinde bağırsak mikrobiyotasının modülasyonuna dayanan önleyici ve tedavi edici tamamen yeni türleri test etmeye devam edecek.


Tıp araştırmacıları, bağırsaklarımızda yaşayan canlıları, vücudumuzdaki yağ seviyesi ile ilişkilendiren bir molekül keşfettiler. Emory Üniversitesi biyokimyacısı Dean Jones, "Artık mikrobiyomumuzu diyetimiz ve vücut kompozisyonumuz arasında bir bağlantı olarak anlamak için bir başlangıç noktası sağlayan moleküler bir mekanizmaya sahibiz" dedi. Vücudumuzdaki bu mikrop ekosisteminin sağlığımızı, yaşam süremizi ne kadar güçlü bir şekilde etkileyebileceğini ve hayatımızı nasıl şekillendirebileceğini her geçen gün daha ayrıntılı öğrenmeye devam ediyoruz. Son araştırmalar, zayıflığın veya kilo alımının, farklı mikropların yayılması yoluyla bulaşıcı olabileceğini öne sürdü. Modern zamanlarda obezitenin yükselişi, bağırsak mikrobiyomlarımızdaki büyük değişikliklerle aynı zamana denk geldi. Ancak kalp hastalığı ve diyabet dahil olmak üzere ilişkili sağlık sorunlarıyla birlikte obezite, genlerimiz, çevremiz ve diyetimiz ile mikrobiyom bileşimimiz arasındaki etkileşimi içeren karmaşık bir durumdur. Çalışmalar, farelerde dolaşımdaki metabolik moleküllerin yüzde 10'unun mikrobiyomlarına kadar izlenebildiğini ortaya çıkardı, bu nedenle moleküler biyolog Ken Liu ve meslektaşları bu kimyasalları daha yakından incelemeye karar verdi. Mikroplara maruz kalan farelerde delta-valerobetain molekülünü tespit ettiler, ancak kontrol grubu olarak büyütülen ve bozulmamış koşullarda tutulan mikrobiyomsuz farelerde bulunmadı. Ekip, hücre kültürlerini kullanarak delta-valerobetain'in karnitin düzeylerini düşürdüğünü gösterdi. Karnitinin vücudumuzdaki rollerinden biri, uzun yağ moleküllerini, enerji için kullanılmak üzere parçalandığı mitokondriye yani hücrelerimizin enerji santraline taşımaktır. Bu yüzden delta-valerobetain içeren fareler daha yağlı Batı diyetleriyle beslendiğinde, yeterli karnitin olmadan onu verimli bir şekilde kullanamadılar. Fareler kilo aldı ve karaciğerlerinde daha fazla yağ biriktirdi; normal, kontrol diyetindeki fareler ise ağırlık seviyelerini korudu. Araştırmacılar bu mekanizmayı insanlarda doğrudan gösteremese de delta-valerobetain, karnitin ve vücut yağ seviyeleri arasındaki korelasyonların tümü eşleşti. 214 insanda, delta-valerobetain'in ortalama kan seviyelerinin, BMI'si 30'un üzerinde olan kişilerde, BMI'leri düşük olanlara kıyasla yüzde 40 daha yüksek olduğunu buldular. Emory Üniversitesi patoloğu Andrew Neish, bazı bakteri türlerinin muhtemelen diğerlerinden daha fazla delta-valerobetain ürettiğini açıkladı. Bu, diyetten kiminle yaşadığımıza ve hangi ilaçları aldığımıza kadar mikrobiyom kompozisyonumuzu etkileyen faktörlerin, kilomuzu nasıl etkilediğini de açıklayacaktır. Vanderbilt Üniversitesi beslenme uzmanı Jane Ferguson, çalışmanın bir incelemesinde delta-valerobetain'in et ve süt de dahil olmak üzere yaygın gıdalarda mevcut olduğuna ve kanser hücresi canlılığını azaltmada rol oynadığına dikkat çekiyor. "Böylece delta-valerobetain, konakçı sağlığı üzerinde hem olumlu hem de olumsuz etkilere sahip olabilir" diye belirtiyor. Liu, memeli vücutlarının delta-valerobetain'e duyarlılığının, yiyeceklerin kıt olduğu zamanlar için yağ depolamayı teşvik etmenin bir yolu olarak evrimleşmiş olabileceğinden şüpheleniyor.


Mikroplar, nitrojeni sincapların kasları korumak için kullanabileceği bir amino aside dönüştürür. Bağırsak mikropları, sincaplara kış uykusu sırasında güçlü kalmaları için yardım eder. 28 Ocak Science dergisinde yayınlanan bir rapora göre, mikroorganizmalar, kemirgenlerin kaslarını gergin tutmak için sincapların besinleri geri dönüştürmesine yardımcı oluyor gibi görünüyor. Uyku sırasında, on üç çizgili yer sincaplarının bağırsak mikropları, fazla nitrojeni kas yapı taşlarına dönüştürerek bu canlıların kaslarını korumalarına yardımcı olur. Bilim insanları, sincapların kış boyunca kaslarını nasıl koruduklarını anlamanın, kas erimesi hastalıkları olan insanlar için tedavi amaçlı ipuçları içerebileceğini belirtiyor. Wisconsin-Madison Üniversitesi'nde bir kış uykusu fizyoloğu olan çalışma ortak yazarı Hannah Carey, Uzun yatak istirahatinden sonra, insanlar aşağı yukarı zıplamıyor veya dağlara tırmanmıyor. Ama bu sincapların uyanınca yapması gereken şey bu" diyor. Hareketsizlik veya açlıktan kaynaklanan kas yıkımı, amino asitler adı verilen kas yapı taşlarında bulunan çok önemli bir element olan nitrojenden oluşan bileşikleri serbest bırakır. Çok fazla nitrojen toksik olabilir, bu nedenle vücut normalde fazlalığı üre adı verilen bir bileşikte idrar yoluyla ortadan kaldırır. Önceki çalışmalar, kutup yer sincaplarının bağırsak mikroplarının yardımı olmadan kasları korumak için nitrojeni kendi başlarına geri dönüştürebildiğini göstermişti. Yeni çalışmada, Carey ve meslektaşları, farklı bir kütleye sahip bir element formu olan bir izotop kullanarak on üç çizgili yer sincaplarının vücutlarında azotun nereye gittiğini izlediler. Kış uykusuna yatan sincaplarda, mikroplar tarafından işlenen nitrojen, iskelet kasında son buldu. Ancak bağırsakta yaşayan bakterileri temizlemek için antibiyotiklerle tedavi edilen hayvanlar, kaslara daha az nitrojen kattı, bu da mikropların olaydan sorumlu olduğunun bir kanıtı olarak karşımıza çıktı. Bazı bağırsak mikropları üreden nitrojeni kurtarır ve amino asitler yapmak için kullanır. Bulgular, kış uykusuna yatan sincapların kasları korumak için bu amino asitleri kullanabileceğini gösteriyor.


Bağışıklık sistemi hücreleri, kalbin sürekli atmasına yardımcı olur. Makrofajlar olarak adlandırılan bu hücreler, vücudun patojenlere karşı korunmasını sağlar. Fakat, 20 Nisan'da yayınlanan yeni bir araştırma, farelerde bulunan bu bağışıklık hücreleri sayesinde kas hücreleri arasında bir elektrik akımının oluştuğunu gösteriyor. Makrofajlar, kardiyomiyositler olarak adlandırılan kalp kası hücreleri arasına girerler. Bu kas hücreleri, ritmik olarak kasılarak elektrik sinyallerine cevap verir, kalp aracılığı ile kanı pompalar. Kardiyomiyositlere eklenen makrofajlar, kalp hücrelerinin kasılmalarının sürdürülmesine ve sinyalleri almasına yardım eder. Araştırmacılar, makrofajların, kalp dokusu için yararlı olduklarını son birkaç yıldır biliyordu. Ancak, onların asıl görevlerinin ne olduğu hala büyük bir sırdı. diyor Chicago'daki Northwestern Üniversitesi Feinberg Tıp Okulu'nda immunologist olan Edward Thorp. Bu araştırma, geleneksel düşüncelerde radikal bir değişikliğe neden oldu. Makrofajların, vücut savunması rolü dışındaki görev çeşitliliği ve fizyolojik önemi vurgulandı. Harvard Tıp Okulu'nda bir hücre biyoloğu olan Mattias Nahrendorf, bu elektrik akımını tesadüfen buldu. Makrofajların kalbe nasıl etki ettiğini anlamak için, genetik olarak bağışıklık hücreleri olmayacak şekilde tasarlanan bir fare üzerinde çalıştı. Bu farenin kalp röntgenini çekti. Fakat, röntgen taraması yapılan farenin kalp atışı çok yavaş ve düzensizdi. Bu semptomlar farenin atriyoventriküler düğümlerinde bir sorun olduğuna işaret ediyordu. Atriyoventriküler düğümlerinde sorun olan insanlar, kalp atışlarının düzenliliğinin sağlanması için deri altına yerleştirilerek kalbin atışını düzenleyen bir alete ihtiyaç duyarlar. Sağlıklı farelerde, makrofajların Av düğümleri içerisinde topluca bulundukları araştırmacılar tarafından keşfedilmişti, fakat bu hücrelerin orada ne yaptıkları bilinmiyordu. Bir kalp makrofajını izole etmek ve onu elektriksel faaliyet için test etmek, bu gizemi çözmedi. Ancak araştırmacılar bir makrofajı bir kardiyomiyosit ile birleştirdiklerinde, bu iki hücre elektrikle iletişim kurmaya başladı. Bu önemliydi, çünkü kalp kası hücreleri elektrik sinyalleri sayesinde kasılır. Kardiyomiyositlerde iyon dengesizliği vardır. Dinlenme halinde iken, hücre dışında bulunan pozitif iyonlar, hücre içinde bulunanlardan daha fazladır. Ancak, bir kardiyomiyosit komşu kalp hücresinden elektriksel bir sinyal aldığı zaman, bu iyon dağılımı değişir. Bu kısa süreli değişim, sıradaki kardiyomiyositle iletişimin sağlanmasına ve sinyal gönderilmesine neden olur. Bilim adamları daha önce bu kardiyomiyositlerin, depolarizasyon denilen elektriksel değişimi bizzat kendilerinin yaptıklarını düşünüyorlardı. Ancak, Nahrendorf ve takımı, işlem sırasında makrofajların yardım ettiklerini gördüler. Makrofajlar bir protein kullanarak, bir kardiyomiyosite bağlanıyorlar. Bu protein, bir hücrenin içini diğeriyle doğrudan olarak birbirine bağlayarak, makrofajlardaki pozitif yüklerin aktarılmasını ve kardiyomiyositlere bir tür köprüye benzeyen destek verilmesini sağlıyor. Tüm bunlar kalp hücrelerinin depolarize olmasını ve kalp kasılmasının tetiklenmesinin anlaşılmasını kolaylaştırdı. Makrofajların yardımıyla, bu iletim sistemi daha güvenli ve daha hızlı oluyor. dedi Nahrendorf. Nahrendorf ve meslektaşları, makrofajların insan kalbindeki Av düğümlerinde de bulunduğunu fark ettiler, ancak bu hücrelerin insanlarda da aynı şeyleri yapıp yapmadıklarını henüz bilmiyorlar. Bir sonraki aşama ise, bağışıklık hücrelerinin aritmi gibi kalp problemlerinin arkasında olup olmadığını saptamak ve keşfetmek. Bir insanın Av düğümleri içinde, bağışıklık sistemi hücreleri olan makrofajlar dağınık bir şekilde, kalp hücreleri arasında yer alıyorlar. Bu düğüm, kalbin alt ve üst odacıklarında elektriksel bağlantıyı sağlayan kas liflerinin bir kümesidir.


Prionlar, 1980'lerde ilk keşfedilen kendiliğinden çoğalan protein agregatlarıdır; deli dana hastalığından sorumlu oldukları bulunmuştur ve bazılarının Alzheimer gibi hastalıklarda rol oynayabileceğinden şüphelenilmektedir. Kendi kendine çoğalmaları katlanma şeklinde olmaktadır. Bugüne kadar yalnızca ökaryotik hücrelerde bulunmuştur ve ayrıca mantarlarda sonraki nesillere aktarıldığı anlaşılmıştır ki bu da mantarların doğrudan kalıtsal olmayan belirli özellikleri aktarabileceği ve böylece yeni bir tehdide karşı hızlı şekilde cevap oluşturabileceği anlamına gelmektedir. İki araştırmacının ortaya çıkardığı bu bulgu bakterilerde prion olarak davranan ilk protein örneğini göstermektedir. Araştırmacılar, mayada prion gibi davranan proteinleri tespit etmek için geliştirilmiş özel yazılımları kullanarak yaklaşık 60.000 bakteri genomunun incelendiği bir çalışmanın sonucunda proteini keşfedip, özellikle gen aktivitesinin kontrolünde rol oynayan bir protein olan Rho'ya bakmışlardır. Ekip Clostridium botulinum'da bu tür bir proteini buldu ve çabucak çıkarıp bir E. coli bakterisine enjekte ederek protein değişiminde priona benzer şekilde bir katlanma olduğunu gözlemledi. Sonra, proteini mayaya enjekte ettiler ve gerçekleşen çoğalmanın, bilinen bir prion fonksiyonu olduğunu keşfettiler. Ayrıca araştırmacılar, proteinin E. coli'ye enjekte edilmesinin bazı genleri aktif hale getirdiğini keşfetti ki normalde bakterinin etanol varlığına uyum sağlamasına yardımcı olan doğal Rho formu bastırılmıştı. Araştırmacılar, C. botulinum ile genetik deneyler gerçekleştirmenin zorluklarını ve ortaya çıkan sorunları bilmelerine rağmen, proteinin doğal ortamında nasıl davrandığından başlamak üzere çalışmalarına devam etmeyi planlamaktadırlar.


Plastik kirliliği kontrolden çıktı. Her yıl 8 milyon tondan fazla sentetik polimer okyanusa giriyor ve bir kısmı yere çökerken, kıyıya geri dönerken veya hiçliğin ortasında toplanırken, önemli bir kısmının ise nereye gittiği açıklanamıyor. Tüm bu kayıp plastik bir muamma, ancak bazı araştırmacılar aç mikropların kısmen sorumlu olduğundan şüpheleniyor. Laboratuardaki deneyler, Rhodococcus ruber olarak bilinen bir deniz bakterisi türünün polietilenden yapılmış plastiği yavaşça parçalayabildiğini ve sindirebildiğini göstermiştir. Büyük ölçüde ambalajlamada kullanılan PE, dünyada en çok üretilen plastiktir ve R. ruber'in bu atığı vahşi doğada çiğneyip yemediği net olmasa da, yeni araştırma, PE'nin en azından bunu yapabildiğini doğruluyor. Önceki çalışmalar, deniz plastiği üzerindeki yoğun hücresel filmlerde yüzen R. ruber suşlarını bulmuştur. Dahası, 2006'daki ilk araştırma, R. ruber'in altındaki plastiğin normalden daha hızlı parçalandığını gösterdi. Yeni çalışma, durumun böyle olduğunu doğruluyor. Hollanda Kraliyet Deniz Araştırmaları Enstitüsü'nden mikrobiyal ekolojist Maaike Goudriaan, "Bakterilerin plastiği gerçekten CO2 ve diğer moleküllere sindirdiğini bu şekilde ilk kez kanıtladık" diyor. Goudriaan ve meslektaşları, plastiğin okyanus yüzeyinde parçalandığı doğal yolları taklit etmek için plastik örneklerini UV ışığına maruz bıraktılar ve yapay deniz suyuna yerleştirdiler. Goudrian, "UV ışığıyla tedavi gerekliydi çünkü güneş ışığının plastiği kısmen bakteriler için lokma büyüklüğünde parçalara ayırdığını zaten biliyoruz" diye açıklıyor bu durumu. Daha sonra ekip, olay yerine bir R. ruber türü getirdi. Yazarlar, karbon-13 adı verilen parçalanan plastikten salınan bir karbon izotopunun seviyelerini ölçerek, deneylerindeki polimerlerin yılda yaklaşık yüzde 1,2 oranında bozulduğunu tahmin ettiler. Ekip, mikropların aktivitesine kıyasla UV lambasının plastiği ne kadar bozduğundan emin olamıyor, ancak bakteriler açıkça abir rol oynuyordu. Deneyden sonra bakteri örnekleri, karbon-13 ile zenginleştirilmiş yağ asidi zarlarını gösterdi. Mevcut çalışmada tespit edilen plastik bozulma oranı, okyanuslarımızdaki plastik kirliliği sorununu tamamen çözmek için çok yavaş, ancak gezegenimizin kayıp plastiğinin bir kısmının nereye gitmiş olabileceğini gösteriyor. Mikrobiyolog Annalisa Delre, "Verilerimiz, güneş ışığının 1950'lerden beri okyanuslara dökülen tüm yüzen plastiği önemli miktarda bozmuş olabileceğini gösteriyor" diyor. 2013'ten beri araştırmacılar, mikropların muhtemelen okyanustaki plastik yamalar üzerinde büyüdüğü ve 'plastisphere' olarak bilinen sentetik bir ekosistem oluşturduğu konusunda uyarıyorlar. Hatta bu mikrobiyal toplulukların bazılarının farklı plastik türlerini yemeye uyum sağladıklarını gösteren kanıtlar bile var. Önceki çalışmalar, karada ve denizde plastik yiyormuş gibi görünen belirli bakteri ve mantarları tanımlamıştı. Ancak bu bilgi, atıklarımızı vahşi doğada sona ermeden önce daha iyi geri dönüştürmemize yardımcı olabilirken, diğer kullanımları tartışmalıdır. Bazı bilim adamları, Büyük Pasifik Çöp Yaması gibi kirlilik sıcak noktalarına plastik kemirme eşdeğerlerini salmamızı önerdiler. Diğerleri ise bunun iyi bir fikir olduğundan pek emin değil. Plastiği parçalayan tasarlanmış enzimler ve bakteriler, atıklarımızı ortadan kaldırmak için harika bir yol gibi görünebilir, ancak bazı uzmanlar, doğal ekosistemlere ve besin ağlarına istenmeyen yan etkiler konusunda endişeli. Ne de olsa, plastiği parçalamak mutlaka iyi bir şey değildir. Mikroplastiklerin temizlenmesi daha büyük parçalara göre çok daha zordur ve bu küçük kalıntılar besin ağlarına sızabilir. Örneğin, filtre besleyiciler yanlışlıkla küçük plastik parçalarını mikroplardan önce yakalayabilir. 2020'de yapılan bir çalışmada, Avustralya'daki bir pazarda test edilen her bir deniz ürünü numunesi mikroplastikler içeriyordu. Bunun insan veya hayvan sağlığına ne yaptığı tam olarak bilinmiyor.


Physical Review Letters dergisinde yayınlanan araştırmada, ekip eski bir rheometreyi modifiye ederek, bakterilerin viskoziteyi nasıl değiştirdiğine ilişkin verileri ortaya koyuyorlar. Viskozite deyince sıvıların akışkanlığa karşı koyduğu direnç anlamına geliyor. Balla suyun akışkanlık farkı buna örnek verilebilir. Viskozite sıvı oluşturan bileşenlerin sürtünme etkilerinden kaynaklanıyor. Bilim insanları yıllardır sıvılardaki bir bakteri türünün viskoziteyi değiştirdiğinden şüpheleniyordu, fakat bunu kanıtlayamamıştı. İşte bunu kanıtlamak için araştırmacılar rheometreyi alarak , bilgisayara bağlanacak şekilde modifiye ettiler. Sonrasında su/besin karışımına E.Coli ekleyerek farklı dönüş hızlarında viskoziteyi takip ettiler. Cihaz bakterinin viskoziteyi giderek düşürdüğünü gösterdi. Daha fazla bakteri eklendiğinde, viskozite sıfır değer gösterirken, sonrasında eksiye geçti. Viskoziteye sahip olmayan akışkanlara, süper akışkanlar deniyor. E.Coli bakterisi ölünce viskozite aşağı yöndeki eğilimini durdurdu. Normalde modern cihazlar yüksek viskoziteyi ölçtüğünden, düşük viskoziteyi ölçen cihazlar eksi model oluyor. İşte araştırmacılar bu nedenle viskozimetreyi bilgisayara bağlayacak hale getirdi. Araştırmacılar bu sayede küçük rotorlara konulacak bakterilerin viskoziteyi düşürerek belki de ufak cihazlara güç verebilecek sistemler kurulabilir.


Tohum çimlenmesi tüm bitkilerin gelişiminde çok önemli bir aşamadır ve tohum ana bitkiden düştükten sonra toprakta meydana gelir. Nadiren bazı durumlarda, tohum hala meyvenin içindeyken filizlenme meydana gelir. Tarihsel Biyoloji dergisinde yayınlanan yeni bir makalede, Oregon Eyalet Üniversitesi'nden Profesör George Poinar Jr., 40 milyon yıllık bir Baltık kehribarının içine gömülü bir çam kozalağını ve kozalağın içinde filizlenen birkaç fosil tohuma ilişkin vakayı anlattı. Profesör Poinar, "Tüm bitkilerin gelişimi için çok önemli olan tohum çimlenmesi, tipik olarak bir tohum düştükten sonra toprakta gerçekleşir." dedi. İnsanların yediği yiyeceklerin çoğunu doğrudan veya dolaylı olarak sağlayan angiospermler, çiçeklere sahiptir ve meyve içinde tohum üretirler. Meyvelerde tohum çimlenmesi, domates, biber ve greyfurt gibi tohum dormansisi olmayan bitkilerde oldukça yaygındır ve çeşitli nedenlerle olur. Ancak gymnospermlerde nadirdir. Çam kozalaklarında erken çimlenme o kadar nadirdir ki, bilimsel literatürde bu durumun doğal olarak meydana gelen yalnızca bir örneği, 1965'te tanımlanmıştır. Profesör Poinar, "Bu keşfi bu kadar ilgi çekici yapan şeyin bir başka nedeni de bunun tohum çimlenmesini içeren ilk fosil kaydı olması. Bu küçük çam kozalağındaki tohumların kozalak içinde filizlenmeye başlamasını ve filizlerin reçinede ölmeden büyüyebilmesini büyüleyici buluyorum." dedi. Bilim adamına göre, bitkilerdeki canlılık tipik olarak iki yoldan biriyle ortaya çıkıyor. Erken çimlenme, ikisi arasında daha yaygın olanıdır, diğeri vejetatif canlılıktır, örneğin bir bulbilin doğrudan bir ana bitkinin çiçek başından çıkması gibi dedi.


Hayat bazen bize bilmediğimiz dünyaların kapılarını aralayacak ilham dolu hikayeler sunar. Sosyal medyamda dolaşırken ansızın Türk bilim insanı Remziye Hisar ile karşılaştım. Hayatını yeni öğrenmiş olmaktan dolayı biraz üzgünüm, ancak onun ilham verici öyküsünü keşfetmek, beni fazlasıyla motive etti. Özellikle bugünlerde, bilim insanlarımızın bize umut aşılaması çok önemli. Remziye Hisar, bu umudu en güzel şekilde temsil eden, değerli bir akademisyenimizdir. Benim gibi Remziye Hisar'ın öyküsünü keşfetmemiş olanlar için bir araştırma yaptım gelin beraber okuyalım. Remziye Hisar (1902 13 Haziran 1992), Türk akademisyen ve kimyagerdir. Sorbonne Üniversitesi'nden mezun olan ilk Türk kadını olarak tarihe geçmiştir. Kariyeri boyunca çeşitli Türk üniversitelerinde akademik görevlerde bulunmuş ve Türk bilim dünyasına değerli katkılarda bulunmuştur. Özellikle metafosfatlar ve Türk otları üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Hisar, kimya alanında çok sayıda önemli makale yayınlamıştır. Türkiye'nin ilk modern kadın bilim insanlarından biri olarak kabul edilen Remziye Hisar, bilimde kadınların var olmasına ve aktif bir şekilde yer almasına ilham vermiştir, böylece eşitlikçi bir bilim ortamının önemini vurgulamıştır. Dünyaca ünlü fizik bilimci Feza Gürsey ile Uluslararası Psikoloji Cemiyeti'nin tek Türk üyesi olan psikiyatrist Deha Gürsey'in anneleridir. Remziye Hisar, 1902 yılında Üsküp'de doğmuştur. Annesi Ayşe Refia, babası istihkam yarbayı Salih Hulusi'dir. 1909 yılında ailece Üsküp'den İstanbul'a taşındı. Remziye Hisar, daha 9 yaşında iken Davut Paşa'daki üç yıllık mekteb-i iptida-i'yi, bir yılda tamamladı. Daha sonra, İttihat ve Terakki Mektebi ve Emirgan İnas Rüştiyesi'ne devam etti; çok sevdiği Türkçe öğretmeninin İstanbul Darülmuallimatı'na transfer olması üzerine, öğrenimini bu okulda sürdürdü. 15 Temmuz 1919 tarihinde okulun Darülfünun'a hazırlamak üzere oluşturduğu iki sınıflık bölümünden birincilikle mezun oldu. Remziye Hisar, İstanbul Darülmuallimat 'dan mezun olunca Darülfünun'un Kimya Bölümü'ne kaydını yaptırdı. Kız öğrencilerin erkek öğrencilerden ayrı saatlerde ders aldığı bu dönemde, kimya bölümündeki üç kadın öğrenciden birisiydi. 28 Mayıs 1918 tarihinde Sovyetler'den ayrılan Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de açılacak bir okulda öğretmenlik yapmak üzere İstanbul'dan kadın öğretmenler talep edilmesi üzerine beş okul arkadaşlarıyla birlikte 15 Aralık 1919'da İstanbul'dan ayrılıp Azerbaycan'a gönderildi. 28 Nisan 1920 tarihinde Azerbaycan'ın tekrar Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'ne katılmasına kadar orada bir erkek lisesinde ders vermeye devam etti. Remziye Hisar, öğretmenlik yapmak için gittiği Bakü'de askeri doktor Reşit Süreyya ile tanışıp Bakü'de 20 Nisan 1920 tarihinde evlendiler ve aynı yıl birlikte İstanbul'a döndüler. 7 Nisan 1921'de, daha sonra önemli bir matematikçi ve fizikçi olan oğlu Feza'yı doğurdu. Bu arada bakanlıkta eğitim müdürü olan eski öğretmeninden, orada öğretmen olarak görev yapmak üzere Adana'ya gitmesi için bir çağrı aldı. Remziye, bir buçuk yaşındaki oğlunu İstanbul'daki annesine ve ablasına bıraktıktan sonra Mersin üzerinden deniz yoluyla oraya gitti. İki sınıflı bir okulda matematik öğretmenliği yaptı. Bir yıl sonra, yüksek öğrenimini tamamlamak için kocasını Fransa'ya kadar takip etti. 1924'te Paris'te kızı Deha doğdu. Orada Remziye Hanım, Sorbonne Üniversitesi'nde kimya eğitimi aldı ve aynı zamanda Marie Curie'nin öğrencisi oldu. Bu süre zarfında Türk Hükümeti'nden burs aldı ve oğlu Paris'te kız kardeşiyle birlikteydi. Remziye Biyokimya Sertifikası aldı. Sorbonne'da sertifika alan ilk Türk kadınıdır. Doktora çalışmaları yapmak istemesine rağmen, öğreniminin tamamlanmasıyla bursunun ihmal edilmesi nedeniyle ülkesine dönmek zorunda kaldı. İstanbul'a geldikten sonra Erenköy Kız Lisesi'ne idari personel olarak atandı. Remziye Kimya Öğretmenliği yapmak istediği için bu görevi istemedi. Paris'te burslu doktora eğitimi için yaptığı başvuru başlangıçta reddedildi. Bunun üzerine Zonguldak'taki Maden Mühendisliği Okulu'nda boş kimya öğretmenliği pozisyonuna başvurdu. Bunun üzerine Milli Eğitim Bakanı Cemal Hüsnü ona Fransa'da doktora eğitimi için burs teklif etti, bu sırada oğlu Feza ünlü Galatasaray Lisesi'ne ücretsiz yatılı öğrenci olarak girdi. 1930'da çift boşandı. Kızı Deha ve küçük kız kardeşi Mihri'yi de yanına alarak Paris'e gitti. Paul Pascal (1880 - 1968) tarafından Metafosfat üzerine araştırmalar yaptı ve üç yıl sonra doktora unvanını onur derecesiyle aldı. Remziye Hisar, yılmamış ve 1930 yılında tekrar Paris'e giderek doktorasını tamamladı. 1933-1936 yılları arasında İstanbul'da İstanbul Üniversitesi'nde doçent olarak kimya ve fizikokimya kürsülerinde ders verdi. 1959 Yılında profesör olan Remziye Hisar 1973 yılında emekliye ayrıldı. Remziye Hisar'ın konusunda kaleme alınmış birçok makale ve kitapları vardır. Tipik bir Cumhuriyet kadını olan Remzi Hisar 1991 TÜBİTAK Hizmet Ödülü'yle ödüllendirilmiştir. Remziye Hisar, emekli olduktan sonra babasından miras kalan Anadoluhisarı'ndaki evinde yaşadı. 1992 yılında oğlu Feza'nın ölümünü duyduktan kısa bir süre sonra vefat etti. Adana'da müdüre olduğu yıllarda Remziye Hanım'ın bir meşhur Atatürk anısı da vardır. Bunu değerli arşivci ve gazetecimiz Taha Toros'tan dinleyelim: Başkumandan Mustafa Kemal Paşa, Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanması üzerine, ilk huzurlu soluğu İzmir'de aldı. Avrupa'da yüksek tahsilini tamamlayarak yurda dönen Latife Hanım'la tanıştı. Aralarındaki ilk sohbet evliliğe dönüştü. Hem bir balayı, hem bir yurt gezisi için Adana'yı seçtiler. Düşmandan ilk kurtulan Adana halkı, kurtarıcısını görülmemiş bir heyecanla karşıladı. Mustafa Kemal, 15 Mart 1923 günü Adana ufkunda ikinci bir güneş gibi gözüktü. Mustafa Kemal Paşa'yla Latife Hanım'ın 2 gün süren ziyaretleri dopdolu geçti. Bu ziyaretler arasında Kız Öğretmen Okulu da yer almaktaydı. Karı koca burada gördüklerinden, duyduklarından, adeta büyülendiler. Girişte, Müdüre Remziye Hanım'ın yazdığı, hocalardan Mustafa Fuat Bey'in bestelediği Kız Öğretmen Okulu Marşı çalındı. Okulun duvarına Kız Öğretmen Okulu yazılı büyük bir bayrak asılmıştı. Türk kadınlığı için çok anlamlı şu cümle yazılmıştı: Bir milletin kadınları, terakkisinin ölçüsüdür. Mustafa Kemal Paşa'yla Latife Hanım, bundan son derece duygulandılar.


Sınav sonucu yüksek ise "ben aldım" diyip düşük olduğunda "hoca verdi" diyen öğrenci bunun tipik bir örneğini sergilemektedir, ya da takımı galip geldiğinde kendisini öne çıkarıp, kaybettiğinde suçu futbolculara atan teknik direktör.


Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı liderliğinde yürütülen AKINCI projesi kapsamında Baykar tarafından yerli ve milli imkanlarla geliştirilen Bayraktar AKINCI TİHA'nın Teslimat ve Mezuniyet Töreni, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın da katıldığı törenle Çorlu'da bulunan Bayraktar AKINCI Uçuş Eğitim ve Test Merkezi'nde gerçekleştirildi. Baykar'dan yapılan açıklamaya göre, geliştirme çalışmalarına 2017 yılında başlanan ve ilk uçuşunu 6 Aralık 2019'da gerçekleştiren Bayraktar AKINCI TİHA'nın güvenlik güçlerine ilk teslimatı 29 Ağustos 2021 Pazar günü yapılan törenle tamamlandı. Törende aynı zamanda Bayraktar AKINCI TİHA'yı kumanda edecek ve bakım faaliyetlerini yürütecek 125 kursiyer, Baykar tarafından verilen eğitimleri tamamlayarak mezun oldu. Baykar tarafından milli ve özgün tasarım, yazılım, aviyonikler ve mekanikler ile geliştirilen robot uçak AKINCI'da 100'e yakın bilgisayar sistemi görev yapıyor. 6 ton kalkış ağırlığı bulunan Bayraktar AKINCI TİHA, 1,5 ton faydalı yük taşıma kapasitesiyle ön plana çıkıyor. Milli olarak geliştirilen bir hava aracıyla ulaşılan en yüksek irtifaya çıkan Bayraktar AKINCI, Türk havacılık tarihinin irtifa rekorunu kırdı. Gökyüzünde 38 bin 39 feet (11 bin 594 metre) yüksekliğe çıkan Bayraktar AKINCI, 25 saat 46 dakika havada kaldı. Bayraktar AKINCI, test ve eğitim uçuşlarında 1000'den fazla sorti yaptı. Bayraktar AKINCI, 22 Nisan'da yapılan ilk atış testinde milli olarak geliştirilen akıllı mühimmatlar MAM-C, MAM-L ve ilk kez kullanılan MAM-T ile hedefleri başarıyla vurdu, 5 Temmuz'da yapılan atış testinde de ilk defa harp başlıklı mühimmatlar kullanıldı. Canlı mühimmatlarla yapılan atış testinde de AKINCI'dan atılan mühimmatlar hedefleri tam isabetle vurdu. Bayraktar AKINCI, yüksek faydalı yük kapasitesiyle envanterdeki Bayraktar TB2 ve Anka'dan daha etkin ateş gücü ve daha gelişmiş ekipmanla Türk Silahlı Kuvvetlerinin göklerdeki güç çarpanı olacak. AKINCI, 40 bin feet irtifaya kadar yükselebilen, 24 saat uçuş gerçekleştirebilen, 6 ton kalkış ağırlığına ve 1,5 ton faydalı yük taşıma kapasitesine sahip olarak geliştirildi. Taarruzi İHA sistemi, taşıdığı elektronik destek podu, uydu haberleşme sistemleri, hava-hava radarları, engel tespit radarı, sentetik açıklıklı radar gibi çok daha gelişmiş faydalı yüklerle görev yapacak. Bayraktar AKINCI TİHA, çok çekirdekli yapay zeka bilgisayarıyla sensörlerden aldığı verileri işleyerek karar verme kabiliyetine de sahip olacak. Baykar mühendislerince geliştirilen yapay zeka bilgisayarları sayesinde AKINCI TİHA, gelişmiş rota ve görev planlama fonksiyonlarını yürütebilecek. Yapay zeka sistemi sayesinde hedefler daha etkin şekilde tespit edilebilecek. Taarruzi İnsansız Hava Aracı demektir. TİHA kısaltması ile kullanılmıştır.


Kan inceltici ilaçlar kullanılırken her dozun dikkatli bir şekilde hesaplanması gerekir. İlaç etkisiz kalabilir veya kontrol edilemeyen kanama riskine neden olabilir. Yakın tarihli bir araştırmaya göre, en yakın kuzenlerimizden biri olan Neandertal ile belirli genleri paylaşanlarımız, bu ilaç dengeleme konusunda daha fazla zorlanıyorlar. Araştırmacıların, varfarin, ibuprofen ve kolesterol düşürücü statinler gibi ilaçları parçalamaktan sorumlu enzimlerdeki varyantların bu kadar eski kökenlere sahip olduğunu keşfetmeleri, hepimizin neden aynı ilaçlara aynı şekilde tepki vermediğimizi açıklamaya yardımcı olabilir. Araştırmanın yöneticisi İsveç Karolinska Enstitüsü'nden evrimsel genetikçi Hugo Zeberg, "Bu, Neandertallerle karışımın klinik araştırmalara doğrudan etkisi olduğu bir durum. Terapötik dozlar Neandertal gen varyantının taşıyıcıları için toksik olabilir" diyor. Genetik dizilimdeki ilerlemeler, on binlerce yıl boyunca dünyanın her köşesini dolaşan atalarımızın, yol boyunca önceki göçmen gruplarıyla ailelerini birleştirmek için ne sıklıkla durakladığını ortaya çıkardı. Bu iç içe geçmeden aktarılan genlerin mirası henüz tam olarak netleştirilemedi, ancak yıldan yıla araştırmacılar, uzun süredir kayıp olan popülasyonlarda gelişen genlerin kendi biyolojimizdeki farklılıklara nasıl katkıda bulunabileceğine dair ipuçlarını ortaya çıkarıyor. Çoğu durumda, bu varyasyonlar oldukça önemsiz olabilir. Ancak atalardan kalma bir enzim veya protein kanalı formunun sağlığımızı etkileme şekli söz konusu olduğunda, evrimi hakkında mümkün olduğunca çok şey bilmek önemli olabilir. CYP2C9, enflamasyondan epilepsiye kadar her şeyi tedavi etmek için yaygın olarak kullandığımız çok çeşitli ilaçları parçalamakla görevli karaciğerdeki bir enzim ailesi olan sitokrom P450'yi kodlayan bir gendir. Tabii ki, yapıdaki bu varyasyonlardan bazıları, ilaçları metabolize etmede diğerlerinden daha iyi bir iş çıkarır, yani size miras kalan CYP2C9 versiyonu, ilaç dozunuzun vücudunuzda ne kadar süre kalacağını belirleyebilir. Aslında, CYP2C92 adı verilen bir tür, daha yaygın olan CYP2C91 gen varyantından yüzde 70 daha az aktiftir, yani CYP2C92 taşıyıcıları bazı ilaçları daha yavaş metabolize edebilir. CYP2C92, özellikle aynı ailedeki bireylerde, CYP2C83 olarak sınıflandırılan diğer varyantlarla oldukça sık ortaya çıkıyor gibi görünüyor. On binlerce DNA bazıyla ayrılmış olmaları gerçeği olmasaydı, bu çok garip olmazdı. Araştırmacılar, P450 sitokromunu kodlayan iki sitokrom gen varyantını içeren DNA uzantısının, iki genin on binlerce yıl önce aile soylarımızın bir karışımıyla aktarıldığı Neandertal versiyonuna yeterince yakın olduğunu buldular. Araştırmacılar, bu bulgunun, bireylere varfarin veya statinler gibi ilaçlarla tedavi uyguladığımızda büyük bir fark yaratmayabileceğini belirtiyorlar. Uzmanlar, dozajların makul sınırlar içinde tutulduğundan emin olmak için sık kan testleri uygulayarak hassas ilaçları nasıl işlediğimizi zaten yakından takip ediyor. Bu kadar önemli enzimlerdeki varyasyonların kökenlerini takip etmek, bize bugün gördüğümüz sağlık çeşitliliğini anlamamıza yardımcı olacak bir bağlam belirlemekle birlikte, içinde geliştikleri ortamı daha iyi anlamamızı sağlayabilir.


Liman fokları hayatlarının ilk haftalarından itibaren kendilerini duyurmak için seslerinin tonunu değiştirebilirler. Royal Society'nin yakın tarihli bir araştırmasının ortak yazarlarından olan Yanik Jadoul, Fokların da insanlar gibi iletişim kurmak için seslerini kullanabileceklerini biliyoruz. Dahası, iletişim kurduklarının bilincindeler ve iletişim kurma istekleri var." diyor. Bazı örnekler gösteriyor ki, fokların neredeyse papağanlar düzeyinde taklit yeteneği var. Geçtiğimiz yıllarda Hoover adında bir liman foku bir kıyı balıkçısı tarafından bulundu ve büyütüldü. Yetişkin yıllarında çıkardığı seslerde, onu bulan kişinin aksanı olan New England aksanı belirtileri görüldü. Bir başka araştırmada ise, iki yıl önce, İskoçya'daki St. Andrews Üniversitesi'nden bir ekip, Yıldız Savaşları film müziğini söyleyebilen gri bir fok eğitti. Jaboul, maymunlara insan konuşmasının temel yapı taşlarını öğretme girişimlerinin boşa çıktığını belirtiyor. "Yani, insanlar için evrim sırasında, konuşmayı öğrenmemizi sağlayan ve bunda bizi çok iyi yapan bir şey oldu. Bu araştırma sonrasında fokların da bunu yapabileceği ortaya çıktı. dedi. Foklar üzerine yapılan bu araştırma, dilin ve müziğin tam olarak nasıl geliştiğini anlamaya yönelik daha büyük bir projenin parçası. Çalışmanın yazarlarından biri, bir zamanlar insanlara özgü olduğu düşünülen ritim becerisine bir lemur türünün de sahip olduğunu ve şarkı sırasında ritmi tuttuklarını ortaya koyan bir diğer araştırma yayınladı. Ancak bu şarkı söyleyen ve konuşan foklar, insanların etrafında önemli ölçüde zaman geçirmiş yetişkin foklardı. Araştırmaya konu olan foklar, vahşi doğaya bırakılmadan önce bir vahşi yaşam merkezinde rehabilite edilen bir ila üç haftalık yavrulardı. Bununla birlikte, Jadoul, ilerideki araştırmalarında fokların bunlarını insanlardan öğrenmesinin bir gereklilik olmadığını görebileceklerini ve bunun sezgisel bir davranış şekli de olabileceğini söylüyor. Vahşi doğada yavru foklar, annelerinin dikkatini çekmek için kalabalık bir kumsalda annelerine sesleniyor ve annelerinin onları tanımasını sağlıyorlar. Araştırmada da özellikle bu davranışları nedeniyle yavru foklar üzerine çalışılıyor. Daha fazla ilgiye ve bakıma ihtiyaç duyduklarında ise ses perdelerinde değişiklik yaparak daha bas sesler çıkarıyorlar.


Kayalık gezegenler yaratmak tehlikeli bir iştir. Gezegenimsiler, yeni doğan dünya üzerinde ısı ve baskı yaratmak için bir araya toplanır. Yakındaki ergen yıldız, onları yoğun radyasyonla bombalar. Bu muhtemelen yüzeydeki okyanusları, gölleri veya nehirleri "yok eder" ki bu, yaşamın ortaya çıkabileceği veya var olabileceği yerler arıyorsanız bir felakettir. Bunun nedeni, yaşamın suya ihtiyaç duymasıdır ve bu yıldızların etrafındaki gezegenler, yaşamı barındırma olasılığı en yüksek olanlar arasındadır. Ancak, radyasyon suyu buharlaştırırsa bu pek umut olmaz. İngiltere'deki Cambridge Üniversitesi'ndeki bilim insanları, suyunun çoğunun yüzeyin derinliklerinde, havuzlarda veya okyanuslarda değil, kayalarda kilitli olduğu bir dünyayı tanımlayan karmaşık bir model yarattılar. Teknik olarak, yüzeyin altındaki minerallerde hapsolmuş durumda. Galaksideki bu en yaygın yıldızların etrafındaki dünyalarda koşullar doğruysa, içlerinde birkaç Dünya okyanusuna eşit olacak kadar su olabilir. Cambridge'de bir doktora öğrencisi olan Clare Guimond, diğer iki araştırmacıyla birlikte, kırmızı cüce yıldızların yörüngesinde dönen M-tipi dünyalar etrafındaki yeni doğanları tanımlayan modeli buldu. "Böyle çalkantılı bir yetiştirmeden sonra bu gezegenlerin kendilerini iyileştirip iyileştiremeyeceklerini ve yüzey sularına ev sahipliği yapıp yapamayacaklarını araştırmak istedik" dedi. Ekibinin çalışması, bu gezegenlerin, ev sahibi yıldızın erken yaşamında kovalanan sıvı yüzey suyunu değiştirmek için çok iyi bir yol olabileceğini gösteriyor. M tipi kırmızı cüceler Galaksideki en yaygın yıldızlardır. Bu onları gezegen oluşumunun değişkenlerini incelemek için iyi konular yapar. Tıpkı diğer yıldızların yaptığı gibi oluşurlar. Bebeklik dönemini geçtikten sonra, tıpkı diğer yıldızlar gibi, patlamaya hazır ve huysuz olma eğilimindedirler. Ancak, diğer yıldızlardan çok daha uzun süre kolik kalırlar. Bu, yakınlardaki herhangi bir gezegenin yüzeyi için pek iyiye işaret değil. Ekip, bir gezegenin boyutunun ve su taşıyan mineral miktarının, ne kadar su "saklayabileceğini" belirlediğini buldu. Çoğu üst mantoda biter. Bu kayalık katman, kabuğun hemen altında yer alır. Genellikle sözde "susuz mineraller" açısından zengindir. Volkanlar bu katmandan beslenir ve patlamaları sonunda buharı ve buharı püskürmeler yoluyla yüzeye geri getirebilir. Yeni araştırma, daha büyük gezegenlerin - Dünya'dan yaklaşık 2 ila 3 kat daha büyük - tipik olarak daha kuru kayalık mantolara sahip olduğunu gösterdi. Bunun nedeni, su açısından zengin üst mantonun toplam kütlesinin daha küçük bir bölümünü oluşturmasıdır. Bu yeni model, gezegen bilimcilerin yalnızca Dünya'nın doğumundaki koşulları değil, gezegenleri oluşturmak için bir araya gelen su açısından zengin nesneleri anlamalarına yardımcı oluyor. Bununla birlikte, daha çok M-tipi kırmızı cücelerin etrafında daha büyük kayalık gezegenlerin oluşum ortamını hedefliyor. Model, Venüs'ün ne kadar erken bir zamanda çorak bir cehennem manzarasından su dünyasına geçiş yapmış olabileceğini de açıklayabilir. Venüs'ün suyu konusu elbette hala hararetle tartışılıyor. Guimond'un araştırma ortağı Oliver Shorttle, "Eğer bu gerçekleştiyse Venüs, ateşli bir Güneş'in etrafında doğduktan sonra kendini soğutmanın ve yüzey suyunu geri kazanmanın bir yolunu bulmuş olmalı" dedi. Son olarak, mevcut araştırma Galaksinin geri kalanında yaşanabilir ötegezegen arayışında yeni kılavuzlar sağlayabilir. Shorttle, "Bu, ilk önce hangi gezegenleri inceleyeceğimizi belirlememize yardımcı olabilir" dedi. Guimond'un modelindeki faktörlerin ayrıca kayalık gezegenlerin oluşumu ve mineralojisi üzerinde etkileri vardır. Daha spesifik olarak, bir gezegenin içinde, özellikle yüzey ve manto arasında neyin depolandığını açıklayabilir. Gelecekteki araştırmalar muhtemelen hem kayalık hem de yüzey suyu açısından zengin dünyaların yaşanabilirliğine ve iklimlerine bakacaktır.


Yapay zeka sistemleri belirli alanlarda - örneğin Go oynamak veya çok büyük veri kümelerini kırmak gibi - zaten bizden çok ileridedir, ancak bazı yönlerden de AI, biz insanların çok gerisindedir. Örneğin, küçük bebekler bile içgüdüsel olarak bilirler ancak AI asla o kadar sezgisel olmamıştır. Şimdi yeni bir çalışma, bebeklerin nasıl öğrendiğine dair araştırmalardan ilham alan ve bir insan bebeğinin yapabileceği gibi düşünebilen PLATO adlı bir yapay zekayı tanıtıyor. PLATO, Otomatik Kodlama ve Nesneleri İzleme Yoluyla Fizik Öğrenimi anlamına gelir ve bebeklerin yaşamlarının ilk birkaç ayında sahip oldukları aynı temel bilgileri temsil etmek üzere tasarlanmış bir dizi video aracılığıyla eğitilmiştir. Hepimizin çok küçük yaşlardan itibaren anladığı üç anahtar kavram vardır: kalıcılık ; sağlamlık ; ve süreklilik . Araştırmacılar tarafından oluşturulan veri seti, bu üç kavramın yanı sıra iki ek kavramı kapsıyordu: değişmezlik ; ve yönlü atalet . PLATO'yu bu videolar konusunda eğittikten sonraki adım, onu test etmekti. Yapay zekaya, öğrendiği fiziğe meydan okuyan 'imkansız' senaryoların videoları gösterildiğinde, PLATO şaşkınlığını dile getirdi: fizik yasalarını çiğneyen garip bir şeyin olduğunu fark edecek kadar akıllıydı. Bu, nispeten kısa eğitim sürelerinden sonra da oldu, bu bazı durumlarda sadece 28 saatti. Teknik olarak konuşursak, tıpkı bebek çalışmalarında olduğu gibi, araştırmacılar, yapay zekanın kendisine öğretilen kavramları anladığını gösteren beklenti ihlali sinyallerinin kanıtlarını arıyorlardı. Araştırmacılar, yayınladıkları makalelerinde, "Nesne tabanlı modelimiz, belirli olaylarının meydana gelmediği video verileri üzerinde eğitilmiş olmasına rağmen, incelediğimiz beş kavramın tamamında güçlü VoE etkileri gösterdi" diyor. Ekip, bu sefer eğitim verilerindekilerden farklı nesneler kullanarak daha fazla test yaptı. Yine PLATO, neyin olması ve neyin olmaması gerektiğine dair sağlam bir anlayış göstererek, öğrenebileceğini ve temel eğitim bilgilerini genişletebileceğini gösterdi. Ancak PLATO henüz üç aylık bir bebek seviyesinde değil. Herhangi bir nesne içermeyen senaryolar gösterildiğinde daha az sürpriz gerçekleşti. Dahası, PLATO'nun eğitildiği videolar, nesneleri ve hareketlerini üç boyutlu olarak tanımasına yardımcı olacak ekstra veriler içeriyordu. Görünüşe göre, resmin tamamını elde etmek için hala bazı yerleşik bilgilere ihtiyaç var. Araştırma, insan zihnini daha iyi anlamamıza ve onun daha iyi bir AI temsilini oluşturmamıza yardımcı olabilir. Araştırmacılar, "Modelleme çalışmamız, sezgisel fizikteki en azından bazı temel kavramların görsel öğrenme yoluyla elde edilebileceğine dair bir kavram kanıtı sağlıyor" diye yazıyor.


Nöronların, uyku sırasında da en az uyanıklık halindeki kadar aktif olduğu belirlendi. İsrail'deki Tel Aviv Üniversitesi'nden Dr. Yuval Nir, Amerikalı ve Fransız bilim insanlarıyla ortaklaşa yürüttükleri araştırmada 4 yıl boyunca epilepsi hastalarının beyinlerine yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla yapılan kayıtları incelediklerini söyledi. Araştırma sırasında geçirdikleri nöbetleri izlemek için beyinlerinin farklı bölgelerine elektrotlar yerleştirilen hastalardan uyanıkken, bazı fotoğraflara bakmaları istendi. Nir, "Fotoğrafları gördükten sadece 0,3 saniye sonra nöronlar, aşırı derecede aktif hale geliyor. Nöronlar, katılımcılar gözlerini kapatıp aynı fotoğrafı düşünmeye başladıklarında da hareketliliğini sürdürüyor. Aynı hareketlilik, uyku sırasında da kaydedildi. Özellikle REM uykusu sırasındaki göz hareketlerinden hemen sonra nöronlarda benzeri bir hareketlilik gözlemledik. Bu evre, uykunun rüya görülen evresi" diye konuştu. Bu arada elektrotlar sayesinde hızlı göz hareketlerinin rüyadaki görüntülerin değişmesiyle bağlantılı olduğu da ortaya çıkarıldı. Nöronlardaki hareketliliğin doğmamış bebekler ve görme yetisini kaybetmiş kişilerin de REM uykusu sırasında neden gözlerini hareket ettirdiklerinin açıklanmasına yardımcı olduğuna dikkati çeken Nir, "Bir rüyadan diğerine geçerken beyindeki hareketlilik değişiyor ve bu değişim, göz hareketleriyle aynı anda oluyor" dedi. Nir, "İnsan beyninde neler olup bittiğini görmek, eşsiz bir fırsat. Araştırmaya gönüllü olarak katılan epilepsi hastalarına teşekkür ediyorum" ifadelerini kullandı.


Cambridge Üniversitesi'ndeki araştırmacılar tarafından geliştirilen model, sürece ait biyolojik olarak gerçekçi ilk tanım olma özelliğini taşıyor ve sadece davranışları önceden tahmin etmekle kalmıyor, aynı zamanda sinirsel aktiviteyi de tahmin edebiliyor. Journal of Neuroscience dergisinde yayımlanan çalışmanın sonuçları, obsesif kompülsif bozukluğun, bağımlılık sorunlarının ve Parkinson hastalığının anlaşılmasında yardımcı olabilir. Model, basit iki şıklı seçimlerden, çok adımlı sıralı karar vermeye kadar değişen geniş ölçekteki görevlere ait deneysel verilerle karşılaştırıldı. Deneydeki davranışsal seçim olasılıklarını kusursuz biçimde bulan model, karmaşık karar alma sürecinin bir niteliği olan karar tersinirliğini de tahmin ediyor. Aldığımız kararlar ani bir memnuniyet duymamızı sağlayabilir, fakat kararların zaten yapmış olduğumuz veya gelecekte yapacağımız diğer eylemlere bağlı olan uzun vadeli sonuçları da olabilir. Pek çoğumuzun zorlandığı durum, belirli bir kararın işte bu potansiyel uzun vadeli etkilerini hesaba katmak ve böylelikle en uygun seçimi yapmaktır. Kararların iki temel türü vardır: alışkanlık temelli ve hedef temelli. Alışkanlığa dayalı kararlara örnek olarak, genellikle her gün aynı şekilde gerçekleştirilen ev ile iş yeri arası ulaşım verilebilir. Belirli web sayfalarının, daha sonra ziyaret edildiklerinde daha hızlı yüklenmeleri için bilgisayarda tampon belleğe kaydedilmeleri gibi; alışkanlıklar, belirli davranışların tampon belleğe alınması ile şekillenir ve böylece neredeyse otomatik hale gelirler. Hedef tabanlı kararlara örnek olarak ise, aynı ev-iş arası yolculuk sırasında bir trafik kazası veya yol kapanması nedeniyle, yolun değiştirilmesi verilebilir. Alışkanlık tabanlı kararların nöron düzeyinde nasıl çalıştıkları, sinirbilimciler tarafından en ince ayrıntısına kadar araştırılmış ve yeterince iyi bir şekilde anlaşılmıştır. Öte yandan hedef tabanlı kararların arkasındaki mekanizma ise hala tam olarak kavranamamıştır. Friedrich ve kendisi de Cambridge Üniversitesi Mühendislik Bölümü'nden olan Dr. Mate Lengyel, bu bilişimsel soruna, biyolojik açıdan gerçekçi bir çözüm ortaya koydular. Araştırmacılar matematiksel açıdan bir nöron ağının uygun bağlantıya sahip olduğunda, belirli bir durumda nasıl en iyi kararı verdiğini ve bunun gelecekteki birikimli ödülünü gösterdiler. Bu türden modelleri inşa etmek zordur. Çünkü model, süreç içerisinde verilen herhangi bir noktadaki olası bütün kararları planlamak zorundadır ve hesaplamalar biyolojik açıdan makul bir çerçevede gerçekleştirilmelidir. Beynin nasıl çalıştığını anlama yolunda bu son derece önemli, diyor Friedrich. Araştırmacılar ayrıca, hedef tabanlı kararların alınmasında, nöronları birbirine bağlayan sinapsların, seçilen eylemlere bağlı olarak durumların birbirlerini nasıl takip ettiklerine ve ani bir ödüllendirmede nasıl sonuçlandıklarına dair bilgiyi taşımaları gerektiğini buldular. Kritik olarak aynı modelde, sinapsların, insan ve hayvan deneklerde gözlemlendiği aynı şekilde, daha önce neyin işe yaradığına ve yaramadığına bağlı olarak adapte olduklarını ve yeniden şekil aldıklarını da gösterebildiler. Planlama ve öğrenmeyi uyumlu bir modelde birleştirerek, belki de karmaşık karar alma süreçlerine dair şimdiye kadarki en kapsamlı modeli geliştirdik diyor Friedrich. Heyecan verici bulduğum diğer şey ise, beynin bu durumu nasıl ele aldığını anlamanın, bilgisayarlarda benzer görevleri yerine getirmek için kullanılabilecek yeni algoritmaları bize sunmasıdır diye ekliyor Lengyel. Model, geniş ölçekteki bazı koşulları anlamak için yardımcı rol üstlenebilir. Örneğin obsesif kompülsif bozukluğa sahip hastalarda, onları alışkanlıklarını yapmaya zorlayan, hedef tabanlı davranış kontrolü üzerindeki seçici bozulmaya dair kanıt vardır. Altta yatan sinirsel süreçleri derinlemesine anlamak önemlidir. Çünkü bozulan karar verme mekanizması, intihar girişimleri, bağımlılık ve Parkinson hastalığıyla bağlantılıdır.


Beynimiz, muhtemel tehditlere karşı bizi uyarmada ve tehdidin ortadan kalktığını bilmemizi sağlamada adeta bir ustadır. Fakat, bu usta sistemimiz bazen çöker ve tatsız ilişkiler yumağı üzerimize yapışır post-travmatik stres bozukluğunun kaynağı olduğu düşünülen sorunlu düşünce biçimi. Yeni araştırmalar; beynin kötü hafızaları temizlemesinden sorumlu bir nöronal bağlantı belirledi. Bu da PTSD'yi de içeren birçok anksiyete hastağının tedavisine dair gelişmeler sunabilir. Geçmişte yapılan çalışmalar, tutarlı bir biçimde beyinde korku tepkisine yol açan ve bu tepkiyi düzenleyen iki beyin bölgesi olduğunu belirlediler. Amigdala, duygusal tepkilerimizden sorumludur ve korktuğumuzda aktivasyon gösterir. Prefrontal korteks ise; mevcut tehlike zararsız hale geldiğinde bizi sakinleştirmek için göreve başlar. Korku hafızalarında bu iki bölge işin büyük bir kısmından sorumludur, fakat beyindeki diğer birçok bölge ile bağlantılı olmalarından kaynaklı bu iki bölgenin ortak çalışmasının gerçekten de korkunun üstesinden gelip gelmediği tam olarak bilinmiyordu. Yeni bir çalışma; bu iki bölge arasındaki ortaklaşa çalışmanın korku durumlarını ortadan kaldırmada yeterli olduğunu gösterdi. Farelerle çalışan araştırmacılar, hayvanları ayaktan verilen bir şok ile bağdaştırılmış bir ses korkusuna dair eğittiler. Sonrasında, eğer farelere ayak şoku verilmeden tekrar tekrar ses çalınırsa, tipik olarak fareler gürültünün zararsız olduğunu öğreneceklerdi ve sesi artık korku ile ilişkilendirmeyecek, yani artık sesten korkmayacaklardı. Bu yeni çalışmada, araştırmacılar; fiber-optik ışıkla belirli nöronları kontrol edebilen optogenetiği kullanrak farelerin amigdala ve prefrontal korteks bağlantılarını bozdular. Ekip, bu önemli bağlantının bozulmasının; farelerin söz konusu zararsız tonun yarattığı negatif ilişkilendirme ile başa çıkabilmelerini engellediği bulgusuna ulaştı yani fareler, ardından uzun süre boyunca ayak şoku verilmeyen -zararsız- sesten korkmaya devam ettiler. Öte yandan, araştırma ekibi; amigdala ve prefrontal korteks arasındaki bağlantının uyarılmasının korkulu hafızalarda hızlı bir yok oluşa sebep olduğunu keşfettiler. Araştırmacılar; amigdala ve prefrontal korteksin, kompleks ilişkiler ağında iki önemli merkez olduklarını söylüyorlar. PTSD gibi korkunun sürekli olduğu vakalarda ise, merkezlerin kendisinde değil bu iki bölge arasındaki yalnızca bir bağlantıda sorun olduğu görülüyor. Bu nedenle; bu önemli beyin bölgelerinin birinin aktivitesini değiştirerek PTSD'yi tedavi etmeyi amaçlayan geçmiş deneyler söz konusu sisteme aşırı ve gereksiz yüklenmiş ve böylece de başarısız olmuş olabilir. Bu yeni bulgu; araştırmacıların bu spesifik korku devresine dair medikal araştırmaları derinleştirmeleri gerektiğini gösteriyor. Ekip; sağlıklı bir şekilde korku sönümlendirmenin; beynin yeni nöronal bağlantılar kurabilmesi yetisi olarak tanımlanan nöral plastisiteye dayalı olduğunu düşünüyorlar. THC gibi kanabinoid sistemi değiştiren ilaçlar geçici olarak korku bağlantılarını daha plastik hale sokabilir, bunun için belki de anksiyeteyi azaltmada maruz bırakma terapisi gibi klinik tekniklere olanak tanınabilir.


Duke Üniversitesi'ndeki sinir bilimcilerinden, beyin cerrahlarından ve mühendislerden oluşan bir ekip, beyin sinyallerini çözerek kişinin söylemek istediklerini algılayan yüksek çözünürlüklü bir çip geliştirdi. Ekip, özel tasarlanmış 256 mikroskobik beyin sensörünü tıbbi bir plastik parçaya yerleştirdi ve bu sensörler, tümör aldırmak gibi beyin ameliyatı geçiren hastalar üzerinde test edildi. Hastalardan, bir dizi anlamsız kelimeleri dinlemelerini ve ardından bunları yüksek sesle söylemeleri istendi. Sadece 90 saniyelik sözlü veriyle, sinirsel aktiviteyi kelimelere dönüştürmek için özel bir yapay zeka algoritması kullanılarak dakikada 78 kelimenin doğru çevrilmesi başarıldı. Normal bir insanın ortalama dakikada 150 kelime kullandığı düşünülürse, sonuçlar gayet başarılı olarak görünüyor. Duke Üniversitesi nöroloji profesörü Prof. Dr. Gregory Cogan konuyla ilgili olarak ''ALS veya locked-in sendromu gibi konuşma yeteneklerini bozabilecek zayıflatıcı motor bozukluklardan mustarip birçok hasta olduğunu ve bu sebeple bu buluşun devrim niteliğinde olduğunun'' açıklamasını yaptı. Araştırmacılar şimdi teknolojiyi geliştirerek, hızını artırmayı ve kablosuz hale getirmeyi planlarken, yapacakları çalışmalar için 2.4 milyon dolarlık hibe aldılar. Ayrıca konuyla ilgili makale Nature Communications akademik dergisinde yayınlandı. - Nature Communications Dergisi Resmi Web Sayfası, https://www.nature.com/articles/s41467-023-42555-1


Geleceğin teknolojisi gözüyle bakılan çözümlerden birini de hiç kuşkusuz, insanın aklını okuyabilme düşüncesi oluşturur. Son dönemde yapay zeka başta olmak üzere, bu konuda çalışmalar yapıldığını biliyoruz. Yapay zeka algoritmaları ve alfasayısal kodlarının çözülmeye başlamasının ardından, bu teknolojilere geçilebileceği ifade edilmişti. Binghampton University profesörleri beyin taraması teknolojisinin, ilk etapta insanların söylediklerinde kim olduklarını bulmaya yönelik olabileceğini dile getirdiler. Sonraki aşamada, bireyin EEG şapkası takmasının ardından, beyin organizmasında düşünülenler okunabilecek ve böylece beyin taranmış olacak. Beyin dalgalarının elektriksel yöntemle izlenmesini ifade eden yöntemin, bireylere elektrik akımı iletmemesinden dolayı, zarar vermeyeceği ifade ediliyor. Halihazırda sağlık alanında, normal olmayan sapma tetkiklerin belirlenmesinde kullanılan teknolojinin, çok yakın zamanda normal bir insan beynini okuma da kullanılabileceği söyleniyor. Zamane teknolojisi ne getirir bilinmez; ama insanların söz konusu çözüme kavuştukları takdirde, yeni bir tarihsel çağ açılabileceği söylenebilir.


Duyularımız sürekli olarak zayıf sinyaller alır ve bu durum da bizi olayı anlamlandırmak için meraka sürükler. John Hopkins University'den sinirbilimci Daniel O'Connor; algıladıklarımızın her zaman dış dünyada aslında gerçekleşen şeyler olmayabileceğini söylüyor. Algılarımız içinde bulunduğumuz kontekse bağlı olarak değişkenlik gösterebilir. Örneğin dokunma duyumuzu ele alalım.Bilim insanları yapılan deneyler neticesinde; eğer hayvanlara çok küçük bir dokunuşta bulunursanız, bazen bunu fark ettiklerini bazen de fark etmediklerini ortaya koymuşlardı. Söz konusu dokunuş ölçülmüş ve şiddeti daima sabit tutulmuştur, bu yüzden deri reseptörlerinden sinir sisteminin kalan kısmı boyunca gerçekleşen yolculuğun bir noktasında bir şey meydana gelmiş olmalı ve bu durum duyusal bilginin beyin tarafından algılanmasını ya da belirli biçimlerde karşılık bulmasına olanak tanımıştır. Nature Neuroscience 'da 7 Aralık'ta yayımlanan çalışma; bu müdahalenin ilk etapta dokunuşu kaydeden deri sensörlerinde meydana gelmediğini, ancak serebral korteksteki bütün yol boyunca oluştuğunu ortaya koydu. Şaşırtıcı bir biçimde, beynin duyusal bilgiyi işleyen ve hissettiğimiz şeyin ne olduğuna karar veren bölgesi bütün dokunuşların hepsini algılamıyor ama daha üst bir bölge tarafından yönlendiriliyor. O'Connor; belirsiz bir uyaran aldığımızda, daha üst bir beyin bölgesinden gelen sinyallerin farelerin bizde de aynı çıkarım yapılıyor ne algıladıklarını belirlediğini söylüyor. Beynimizin zayıf sinyalleri nasıl işlediğini araştırmak için, O'Connor ve ekibi; fareleri bıyıklarına hafifçe dokunulduğunu hissettilerinde bir emziği yalamaları için eğittiler. Emzik yalnızca araştırmacılar kemirgenlerin bıyıklarını hafifçe çektiğinde bir damla su bırakıyor. Daha sornasında araştırmacılar farelerin bıyıklarına çok çok hafif biçimde dokunarak deneyi tekrarladılar. Fareler bazen dokunuşu fark ettiler ve emziği yaladılar, bazen de bu dokunuşları hiç fark etmediler. Bıyık dokunulmasına tepki verdikçe ya da vermedikçe, araştırma ekibi bıyıktan başlayarak yansımaları ve bıyığın mekanik sapmalarını kaydederek farelerin nöron aktivitelerini okudular. O'Connor bu bölgelerin duyusal işleme zincirinin ilk nöronları olduklarını söylüyor. Bu nöronlardaki aktiviteler dalgalı değildi; yani aktivite, fare bıyığında bir dokunuş hissetse de hissetmese de aynıydı. Bu da demek oluyor ki; algı için önemli olan şey; girdideki rahatsızlık değil. Sonrasında ekip; sinyallerin beynin kalan kısmındaki nöronlardaki seyahatini takip ettiler. Duyusal bilgiyi beynin diğer parçalarına aktaran talamustaki aktivite bile hayvanın bıyığında bir dokunuş olup olmadığına dair bir karar veremedi. Duyusal sinyal serebral kortekse ulaşıncaya kadar beyin aktivitesinde değişim gözlenmedi. Farenin bıyığına dokunulduğunu duyumsadığı ve emzikten su akıtıldığı sırada, araştırmacılar beynin birincil bedensel-duyusal korteks denilen bir bölgesinde daha fazla aktivite gözlemlediler. Ve ortaya şu çıktı; birincil bedensel-duyusal korteksteki fazla aktivite, aslında bir başka bölge olan ikincil bedensel-duyusal korteksteki nöronları tetikliyor. İsminden de anlaşıldığı üzere bu bölge işlem zincirinde birincil bedensel-duyusal korteksten sonra geliyor. Öte yandan, farenin bıyık dokunuşunun farkında olduğu durumlarda ise; bu bölgeden gelen mesajlar birincil bedensel-duyusal korteks tarafından ifade edilen algıyı şekillendirmek için geri gidiyordu. Yani, mesajlar daha üst bir beyin bölgesinden daha önceki bir beyin bölgesine gidiyor. Şimdi de bilim insanlarının; aynı belli-belirsiz sinyale cevap olarak, ikincil bedensel-duyusal korteksteki nöronlarda ateşlemeye ya da tepki oluşturmamaya sebep olan faktörleri ortaya çıkarmaları gerekiyor. İhtimallerden birisi şu; dokunuşun hissedilip hissedilmeyeceğini belirleyen, bıyık dokunuşundan hemen önce beynin içerisinde bulunduğu ilk hal. Tıpkı oldukça düşük frekanslı bir bip sesinin bulunulan ortamdaki gürültüye bağlı olarak duyulup duyulmadığını belirlemesi gibi. Ekip sonraki çalışmalarında; aynı uyaranın neden farklı algılar oluşturabileceğini araştırmak yer alıyor. O'Connor; nöral aktiviteyi manipüle ederek, bu çeşitliliğin kaynağını anlamaya çalışacaklarını söylüyor.


İngiltere'nin Birmingham ve Almanya'nın Konstanz Üniversitesi uzmanlarının ortaklaşa yaptığı araştırmanın sonuçları bilim dergisi "Journal of Neuroscience"da yayınlandı. Araştırmacılar beynin hatırlamayla ilgili bölgelerinin 100 200 milisaniyede aktif hale geldiğini saptadı. Araştırma kapsamında bir grup deneğe belli nesneler gösterildi. Deneklerden söz konusu nesneleri mümkün olduğunca ayrıntılı bir şekilde hatırlamaları istendi. İkinci aşamada ise nesneleri anlatmaları istendi. Bütün bu aşamalar boyunca deneklerin beyin dalgalarındaki aktivite Elektroensefalografi cihazıyla kaydedildi. Ölçümler, her anının "eşsiz" olduğunu, anılar kaydedilirken ve yeniden hatırlanırken beynin belirli bir bölgesinin aktif hale geldiğini belirledi. Kullanılan yöntem, hatırlama sürecinin yalnızca 100 200 milisaniyeyi bulduğunu ortaya çıkardı.


Beynimiz yalnızca düşünce ve temel fiziksel fonksiyonlarımızı kontrol etmiyor olabilir. Yapılan son çalışmalara göre; beynimiz, bakteri enfeksiyonlarının yol açtığı tehditlere karşı vücudumuzun savunma mekanizmasını da kontrol ediyor. Beynimiz bu kontrolü, PCTR1 olarak bilinen koruyucu molekülün üretimini artırarak yapıyor. PCTR1, akyuvarlara bakterilerin öldürülmesinde yardımcı oluyor. Vücudumuz sürekli bakteriler ile etkileşim halindedir. Vücudumuzun koruma mekanizması sayesinde, normal şartlarda bakteriler vücudumuz için tehdit değiller. Fakat bazı durumlarda, özellikle bağışıklık sistemimiz zayıfladığında ya da çöktüğünde, bakteriler vücudu istila eder ve enfeksiyona neden olur. Hatta ilerleyen durumlarda ölümle sonuçlanabilen sepsis görülebilir. 1920'lerde bilim dünyası için çok büyük bir buluş yapıldı ve penisilinin antibiyotik özellikleri tanımlandı. Bu buluş, enfeksiyon tedavisinde yeni bir çağın başlamasının yolunu açtı. Antibiyotikler sayesinde, bakterilerin üreme evresine gelmeden önce büyümeleri durdurulmakta ve bağışıklık sistemi tarafından yok edilmeleri için zaman kazanılmaktadır. Penisilin, farklı bakteriyel enfeksiyonlar için geliştirilen uzun antibiyotik listesinin ilk elemanıdır. Son yıllarda, antibiyotiklerin bakteri büyümesini durdurma kabiliyetleri kısıtlanmış ve antibiyotik tedavisine direnç gösteren bakteri suşlarının sayısında artış gözlenmiştir. Antibiyotik direncinin yarattığı tehdit, bilim dünyasını bakteri enfeksiyonları ile başa çıkmak için yeni yollar aramaya sevk etmiştir. Bakteri enfeksiyonlarına karşı yeni yollar aramak, bilim insanlarının dikkatini merkezi sinir sistemine yönlendirmiştir. Yapılan çalışmalar; beynimizin, düşüncelerimizden çok daha fazlasını kontrol ettiğini göstermektedir. Yapılan bu çalışmada, farelerin onuncu kafatası sinir çiftinin kesilmesinin, bağışıklık sisteminin E. coli enfeksiyonlarını temizleme yetisine ciddi zarar verdiği görülmüştür. Bunun nedenleri incelendiğinde; kısa adı PCTR1 (protectin conjugate in tissue regeneration 1) olan molekülün kayda değer derecede azaldığı görülmüştür. PCTR1, bir grup molekülün belirli bir kısmıdır ve vücudun enfeksiyonlara karşı cevabına aracılık etmek için özelleşmiştir . PCTR1, akyuvarlar tarafından, balık yağı kökenli esansiyel yağ asidinden üretilir. Ayrıca bu çalışma kapsamında; PCTR1 seviyesindeki düşüşün, makrofajların E. coli öldürme kabiliyetlerinin azalmasına neden olduğu da bulunmuştur. Çalışma bir adım daha ilerletilerek, onuncu kafatası sinir çiftinin hangi yol ile PCTR1 üretimini düzenlediği araştırılmıştır. Sonuçlar incelendiğinde; onuncu kafatası sinir çiftinin, PCTR1 üretimini artırmak için, asetilkolin isimli nörotransmitter madde salgıladığı görülmüştür. Bunun sonucu olarak, makrofajların aktivitesi düzenlenmekte ve bakteriler öldürülmektedir. Yapılan deneylerin kontrolü olarak, onuncu kafatası sinir çifti kesilmiş farelere, dışarıdan PCTR1 enjekte edilmiş ve makrofajların aktivitelerinin yeniden düzenlendiği görülmüştür. Bu çalışmanın sonuçlarına göre; PCTR1 molekülünün kullanımı ile vücudumuzun bakteri enfeksiyonları ile savaşma kabiliyetinin artırılması ve bu yolla antibiyotiklere olan bağımlılığımızın azaltılması yakın gelecekte mümkün olabilir.


Bizler dünyayı 3 boyutlu şekilde algılamaya alışık olduğumuz için, bu çalışma biraz garip gelebilir, fakat elde edilen yeni sonuçlar beynin karmaşık yapısının anlaşılmasında belki de çok büyük bir adım olacak. Mavi Beyin Projesi'nde , süper bilgisayarlar ile insan beyninin yapılandırılması hedeflenmişti. Üretilen son beyin modeli de bu proje kapsamında üretilmişti. Mavi Beyin Projesi ekibi, matematiğin bir dalı olan cebirsel topolojiyi kullanarak, nasıl şekil değiştirdiklerini önemsemeden nesnelerin ve boşlukların özelliklerini tanımlamaya çalıştılar. Araştırmanın sonuçlarına göre; bir grup nöronun kliklere bağlı olduğunu ve bir klikteki nöron sayısının çok boyutlu geometrik objelerde büyüklüğü belirlediği görülmüştür. İnsan beyninde, birbirleriyle birden fazla bağlantı kurabilen 86 milyar nöron bulunduğu tahmin ediliyor. Düşünce ve bilinç yapımızın oluşması bu ağlar sayesinde gerçekleşiyor. Yapılan tüm çalışmalara rağmen beynin sinirsel bağlantılarının işleyişi tam olarak bilinmiyor. Fakat yeni oluşturulan bu matematiksel çerçeve sayesinde dijital beyin modeline bir adım daha yaklaşmış oluyoruz.


Alzheimer hastalığının en belirgin göstergelerinden biri unutkanlık olarak ortaya çıkmaktadır. Bunun yanında hastanın kişilik özelliklerinde değişim görülmekte ve beceri kaybı ortaya çıkmaktadır. Alzheimer hastalarında zamanla çevreyi tanımama, kendini ifade edememe hatta ilerleyici bağımsızlığını kaybetme görülmektedir. İlerleyen süreçlerde hasta kendisine bakamayacak durum gelip yatağa bağımlı hale gelebilmektedir. Alzheimer hastalığının en önemli özelliği beyin hücrelerinin kademeli olarak ölmesine neden olan yanlış katlanmış proteinlerin oluşturduğu plakalar ve düğümlerdir. Bu proteinlerin etkinliğini durdurmak ya da etkinliğini geri çevirmek için yapılan ilaç araştırmalarından sonuç elde edilememiştir. Bu nedenle Alzheimer hastalığına neden olabileceği düşünülen ortak risk faktörlerine karşı mücadele ile hasta sayısının azaltılıp azaltılamayacağına dair çalışmalarda artış olmuştur. Bu konuda oluşturulan teorilerden biri eğitimin Alzheimer hastalığını engellemeye yardımcı olacağına dairdir. Cambridge Halk Sağlığı Enstitüsü tarafından yapılan bir çalışmaya göre İngiletere'de Alzheimer hastalığının insidansı düşmektedir. Bunun nedeni olarak eğitimdeki gelişmeler, sigara içen sayısının azalması, iyi bir diyet ve egzersiz olduğu düşünülmektedir. Cambridge Üniversitesi Klinik Sinirbilim Departmanından Prof. Hugh Markus eğitimin Alzheimer hastalığı üzerine etkisi ile ilgili bir çalışma gerçekleştirmiştir. Bu çalışmada Prof. Markus 17.000 Alzheimer hastasının genetik varyantlarını incelemiştir. Bu inceleme sonucu kişilerin eğitim düzeyinin, Alzheimer hastalığının riskinin düşmesinde etkili olabileceği düşünülen genetik varyantların varlığına rastlanmıştır. İsveç Karolinska Enstitüsü'nden Dr. Susana Larsson bu sonuçlar, eğitimin Alzheimer hastalığı riskinin düşmesi ile bağlantılı olduğuna dair güçlü bir kanıt sunmaktadır ve eğitimin iyileştirilmesinin bu yıkıcı hastalığa yakalanmış insan sayısını azaltmada önemli bir etkisi olabileceğini önermektedir, diyor. Bu alanda yapılan çalışmalar kanıtlıyor ki eğitim beyin ağlarının ve bağlantılarının geliştirilmesine yardımcı olmaktadır . Alzheimer riskinin azaltılmasında etkili olabileceği düşünülen diğer bir etken ise kişilerin medeni durumuna bağlı olabilir. College London Üniversitesi'nden psikiyatrist Andrew Sommerlad 800.000 kişi üzerinde gerçekleştirdiği bir çalışmada bu soruya yanıt aramıştır. 15 farklı çalışmanın datalarını toplayan psikiyatrist Sommerlad 812.047 kişinin medeni durumunu ele alarak bir değerlendirme yapmıştır. Bu çalışma sonucuna göre hiç evlenmemiş kişilerin Alzheimer hastalığına yakalanma riskinin evli kişilere göre % 42 daha fazla olduğu bulunmuştur. Dul kalmış kişilerin ise evli kişilere göre % 20 daha fazla risk altında olduğu görülmüştür. Psikiyatrist Sommerlad bunun nedenini ise evli kişiler daha sağlıklı bir hayat yaşamaya eğimlidirler ve daha sosyal bir hayatları vardır. Ki bu neden daha az demans geliştirmeye yatkın olduklarını açıklayabilir, şeklinde belirtmektedir. Bu çalışmada elde edilen sonuçlar sosyal ve ailesel katılımın, genel zihinsel ve fiziksel sağlığımız üzerine etkisini inceleyen diğer araştırma sonuçları ile uyumlu çıkması evliliğin Alzheimer üzerine etkisinin olabileceğini kanıtlar niteliktedir . Alzheimer's Risk. http://neurosciencenews.com/education-alzheimers-8147/ (accessed December 9, 2017). Data yerine veri sözcüğünü kullanmanız bizi daha mutlu ederdi aslında...


Nörobilim, beyin ve sinir sistemi ile ilgili çalışmalar yürüten bir bilim dalıdır. Son yıllarda yapılan araştırmalar, beynimiz hakkında daha fazla bilgi edinmemize yardımcı olmuştur. Bu araştırmalar ışığında beyin hastalıklarının teşhisi ve tedavisi de oldukça gelişmektedir. Beynin çalışma prensibini anlamak, canlıların davranışları ve düşünceleri hakkında da bilgi sağlar. Beynin çalışma prensibi, nöronlar ve nöral ağlar aracılığıyla gerçekleşir. Nöronlar, elektriksel sinyallerle birbirleriyle iletişim kurarlar ve bu sayede beyin fonksiyonlarını yerine getirirler. Son yıllarda yapılan araştırmalar, nöronların ve nöral ağların karmaşıklığını daha iyi anlamamıza yardımcı olmuştur. Bu araştırmalar ışığında beynin işleyişi hakkında yeni keşifler yapılmıştır. Örneğin, yapılan araştırmalar, beyindeki sinir hücrelerinin nasıl yenilendiğini ve bağlantılarının nasıl güçlendiğini göstermiştir. Bunun yanı sıra, beyindeki bazı bölgelerin işlevleri hakkında da daha fazla bilgi edinilmiştir. Örnek vermek gerekirse, hipokampus bölgesi, hafızanın depolandığı bölgedir. Beynin bu bölgesi hakkındaki araştırmalar, çağımızın en sık görülen hastalıklarından biri olan Alzheimer hastalığı gibi hafıza kaybına neden olan hastalıkların tedavisinde önemli bir rol oynamaktadır.


Birkaç plastik bardağı üst üste koyup sonra çıkarıp karıştırmanın şaşırmadan yapılabileceğini düşünüyorsanız bu makalenin orijinalinde yer alan videoyu izleyin. Bu videoda nörolog David Eagleman 10 yaşındaki dünya rekoru sahibi Austin Naber'i takdim ediyor. Bardak dizme şampiyonu Naber, bu işi çok hızlı bir şekilde yapabiliyor. Eagleman da aynı işi yapmayı denediğinde aradaki fark çok bariz ortaya çıkıyor. Eagleman yenilgiyi kabul ediyor. Ben bu işi ilk kez yapıyorum. Yaptığım her şeyi düşünerek, bilinçli yapıyorum. Kurallarına uygun bir şekilde bardakları nasıl dengede tutacağımı bulmak için beynim çok enerji harcıyor diyor. Bardak dizme işini yaparken Eagleman ve Naber'in beyinleri elektrotlar yoluyla incelendi. Aradaki fark çok çarpıcıydı. Eagleman'ın beyni bir bütün olarak elektrik sinyalleriyle doluyken Naber'inki hareket hızına rağmen çok az aktif görünüyordu. Naber bu hızı kazanmak için her gün saatlerce pratik yaptığını söylüyor. Böylece bardak dizme işini içselleştirdiğinden, beyninin bu iş üzerinde fazla yoğunlaşması gerekmiyor. Eagleman, bilincin devrede olmadığı beynin günlük kararlarımızda ve ilişkilerimizde farkında olduğumuzdan daha derin bir rol oynadığını söylüyor. Nefes almanın ve organların işleyişinin otomatik olarak yaptığımız şeyler olduğunu biliyoruz. Fakat bunun çok daha fazla örneği var. Bir beysbol sopasıyla topa vurma örneğini ele alalım. Saatte 160 km hızla yaklaşan bir topun size ulaşması çok anlık bir olaydır ve bilinçli olarak bunu düşünüp tepki göstermeyiz. Olup bitenleri ancak topa vurduktan sonra idrak ederiz. Eagleman, Sporda sık sık antrenman yapmanın nedeni, hareketlerinizi otomatikleştirmektir. Ne yapacağınızı düşünürseniz hareketleriniz yavaşlar diyor. Bilincin devreye girmediği beyin, çok daha farklı ve gelişkin eylemlerde de rol oynar: Karşı cinse ilgi duyma, matematik işlemleri, siyasi görüş sahibi olmak vb. Bilinç dışı beyin sayesinde görme engellilerin görüyormuş gibi davranması da buna bir örnektir. Bilincin herhangi bir etkisinin olup olmadığı konusunda tartışmalar bile var diyor Eagleman. Tasarımcıların ve reklamcıların bilinç dışı aldığımız kararları nasıl etkilediğini yüz yıllardır biliyoruz. Bilinçli farkındalığımızı es geçen incelikleri kullanarak bizi belli şekilde davranma konusunda ikna edebiliyorlar. Nörologlar bilinç dışı beynin etkilerini incelerken yaşam kalitemizi geliştirecek önerilerde de bulunabilir. Örneğin, Eagleman'ın araştırdığı konulardan biri uyuşturucu bağımlılığında bilinçli ve bilinç dışı beynin rolü. Uyuşturucu bağımlılarının, kriz halinin daha bilinçli farkında olmaları yoluyla bu kriz anlarını daha iyi kontrol etmeleri sağlanmaya çalışılıyor. Eagleman, Bilinçli haliniz, yani beyninizin sabah kalktığınızda canlanan kısmı, kafanızda olup bitenlerin en küçük kısmını oluşturuyor diyor.


İsrail Tel Aviv Üniversitesi'nden bir grup bilim insanının yaptığı araştırma, en azından beyin yapısı göz önünde bulundurulduğunda cinsiyetler arasında net bir ayrım yapılamayacağını ortaya koydu. Sonuçları ABD Ulusal Bilimler Akademisi'nin PNAS adlı yayın organında yayımlanan araştırmaya göre, hemen hemen tüm beyinlerde kadın ve erkeklere özgü özelliklere rastlanıyor. Yani tam bir erkek beyni veya tam bir kadın beyninden söz etmek mümkün değil. İsrailli, İsviçreli ve Alman araştırmacılardan oluşan ekip, araştırmalarında bin 400 kişinin manyetik rezonans görüntüleme tekniği kullanılarak elde edilmiş beyin görüntülerini inceledi. Uzmanlar, görüntülerde her beyindeki beyaz ve gri hücreler arasındaki farkılıkları, beynin farklı bölümleri arasındaki bağlantıları incelemeye tabi tuttu. Uzmanlar öncelikle kadın ve erkek beyni arasında örtüşen özellikleri, daha sonra da tamamen 'kadınlara özgü' ve tamamen 'erkeklere özgü' olarak nitelendirilebilecek özellikleri tespit etti. Araştırmanın sonuçlarına göre bazı beyin özelliklerine daha çok erkeklerde, bazılarına ise daha çok kadınlarda rastlanıyor. Ancak bazı özellikler ise hem kadın hem de erkek beyninde gözleniyor. İncelenen beyinlerin çoğunda her iki cinsiyete özgü özelliklerin de yer aldığı, 'sadece erkek' veya 'sadece kadın' beyni olarak nitelendirilebilecek beyinlerin sayısının azınlıkta olduğu kaydedildi. Örneğin gri hücreler baz alınarak yapılan incelemede, incelenen beyinlerin yalnızca yüzde 6'sında 'sadece kadın' veya 'sadece erkek' özellikleri görüldüğü ifade edildi. Araştırmanın sonuçlarının yer aldığı makalede, araştırmanın cinsiyete özgü eğitim tartışmaları bağlamında ilginç olduğuna dikkat çekildi. 2013 yılında yapılan bir araştırmada ise farklı sonuçlara ulaşılmıştı. Pennsylvania Üniversitesi'nden Amerikalı bilim insanları, kadın ve erkek beyinlerinin yapısı arasında ciddi farklılıklar olduğunu tespit etmişti. Bu araştırma, tipik bir kadın beyninde sinir bağlantılarının ağırlıklı olarak sağ ve sol loblar arasında, bir taraftan diğer tarafa doğru dizildiğini, tipik bir erkek beynindeki sinir bağlantılarının ise beynin aynı lobundaki ön ve arka tarafları arasında kurulduğunu göstermişti.


Sonuçları "Proceedings of the National Academy of Science" dergisinde yayımlanan araştırma çerçevesinde, bu yaş aralığında beyinde en fazla değişime uğrayan bölgelerin, karmaşık düşünce süreçleriyle bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Cambridge Üniversitesi psikiyatri bölümünün yürüttüğü çalışma sonucunda, bilim insanları beynin görme, duyma ve hareket gibi vücut fonksiyonlarıyla ilgili bölümlerinin ergenliğe kadar tam anlamıyla geliştiğini, öte yandan 14 ila 24 yaşlarında karmaşık düşünce ve karar vermeyle ilintili kısımların değişmeyi sürdürdüğünü açıkladı. Araştırma sırasında gençlerin beyin gelişimiyle şizofreni gibi akıl hastalıkları arasında da bir bağ keşfedildi. Bilim insanları, beyinde ana faaliyet merkezlerinin gelişiminde rol oynayan genleri incelediğinde bu genlerin birçok akıl hastalığıyla bağlantılı olanlarla benzeştiğini gördü. Araştırmanın bulguları aynı zamanda bu yaş aralığında kötü muamele, istismar ve ihmalin, beynin üst fonksiyonlarının gelişimini sekteye uğratabileceğine işaret ediyor.


Nörologlar yıllarca beynin özel bir iş yaparken sıkı çalıştığını ve boş dururken dinlendiğini sanıyordu. Deneylerde parmak oynatma, zihin aritmetiği yapma, resimlere bakma gibi eylemler sırasında insanların beyin taraması yapılıyor ve hangi bölgelerin aktif olduğu, beynin davranışları nasıl kontrol ettiği bulunmaya çalışılıyor. Nörologlar farklı aktivitelerde beynin nasıl çalıştığını görmek istediği için test aralarında onu nötr bir konuma getirecek bir yöntem bulmaya çalışıyor. Bunu sağlamak için kişiden siyah ekran üzerindeki beyaz bir çarpı işaretine bakmaları isteniyor. Herhangi bir şey düşünmesi istenmeyen beynin nötr bir hal alacağı varsayılıyor. Fakat öyle olmuyor. Bunu ilk olarak 20 yıl kadar önce Wisconsin'de bir doktora öğrencisi fark ediyor. Beynin rahatlaması istenen aşamada bile beyindeki aktivite devam ediyor ve bu koordineli bir aktivite. 1997'de Gordon Schulman çeşitli beyin taramalarının sonuçlarını inceleyerek insanların özel bir konuya dikkatini verdiğinde beyinde hangi bölgelerin aktif hale geldiğini görmeye çalışırken tam tersini fark etti: Hiçbir şey yapmadığımızda aktif hale gelen bölgeyi. İnsanlar dinlenme halinden bir aktiviteye geçtiğinde beynin daha aktif olması beklenir. Ama Schulman bu durumda beynin bazı bölgelerinin sürekli daha az aktif hale geldiğini gördü. Yani, beyin tarama cihazları içinde bir şey yapmadan sessizce yatarken insanların beyninde bazı bölgeler herhangi bir iş yaparken olduğundan daha aktif hale geliyordu. Beynin hiçbir zaman dinlenmediğinin anlaşılması biraz zaman aldı. Nörologlar yıllarca ihtiyaç olmadığında beyindeki devrelerin durduğunu sanıyordu. Bugün ise beynin dinlenme anında şaşırtıcı derecede meşgul olduğunu gösteren üç binden fazla araştırma var. Bazıları beyin hiçbir zaman dinlenmediği için bu terime karşı çıkıyor. Onun yerine, herhangi bir aktivite yapılmadığı anlardaki beynin normal ayarları nitelemesini kullanıyorlar. Peki boş dururken beyin neden bu kadar aktif? Bu konuda birçok teori var ama henüz bir anlaşma söz konusu değil. Fakat bu aktivite hali hafızanın pekişmesinde rol oynuyor olabilir. Rüyaların hafızadaki şeylerin düzenlenmesinde rolü olduğu biliniyor. Şimdi ise gündüzleri de aynı şeyin olduğuna dair veriler var . Beyin kendi haline bırakıldığında genellikle gelecek üzerine yoğunlaştığını da biliyoruz, akşam ne yiyeceğimiz, gelecek hafta nereye gideceğimiz vb. Beynin geleceği hayal etme ile ilgili üç kısmı da beynin normal ayarları içinde bulunuyor. Yani sanki beynimiz özel bir görevle uğraşmadığı zamanlarda gelecek üzerine yoğunlaşmak için programlanmış. Harvard Tıp Fakültesi'nden Moshe Bar bunun hayal kurmakla ilgili olduğuna, hayal kurmanın ise olmamış olaylarla ilgili hafıza oluşumu sağladığına inanıyor. Bunun bize ön deneyim olanağı sunduğu, böylece hayal ettiğimiz konuda karar almamızı kolaylaştırdığı sanılıyor. Örneğin uçağa binen çoğu insan uçağın düşmesini hayalinde canlandırır. Bar'a göre, uçak düşerse daha önceki hayal kurma döneminde oluşmuş hafıza devreye girecek ve yolcunun nasıl davranması konusunda karar vermesini kolaylaştıracaktır. Fakat normal ayarlarda beynin durumunu incelemek çok da kolay bir iş değil. Tarama cihazı içinde yatan biri gelecekle ilgili bir hayal kurmak yerine cihazın çıkardığı sesleri ya da etrafında olup bitenleri düşünüyor olabilir. Bu nedenle bu konuda hala cevap bekleyen birçok soru var. Fakat bazı gelişmeler yok değil. Bu yıl yapılan bir araştırma, beynin dinlenme anını herkesin farklı yaşadığına işaret ediyor. Beş kişinin ayrıntılı beyin taramasını yapan araştırmacılar kişilerin hayal kurma düşünce ve deneyimlerinin farklı olduğunu gördü. Eylül'de Oxford Üniversitesi'nde yapılan bir araştırmada ise dinlenirken beynin hangi bölgelerinin birbiriyle bağlantılı olduğunu görmek için 460 kişinin beyin taraması incelendi. Sonuçlar, bu bağlantıların gücünün kişinin hafıza gücü, eğitimi ve fiziksel dayanıklılığıyla alakalı olduğunu gösteriyordu. Hayal kurarken bile beynin bazı bölgeleri sanki ihtiyaç olabilir düşüncesiyle bağlantı halinde kalıyordu. Beynin hiçbir zaman dinlenmediği bilgisi uzun süreli bir sırrın çözülmesini de sağlayabilir. Beyin normalde yaptığını bildiğimiz işler için yüzde 5 kadar enerji harcaması gerekirken neden yüzde 20 enerji kullanıyor? Nöroloji uzmanı Marcus Raichle'ın beynin karanlık enerjisi olarak nitelediği bu yüzde 15'lik kayıp enerji işte bu dinlenme anı aktivitelerinde harcanıyor olabilir. Boş dururken ya da başka bir işle uğraşırken beynimizin hayallere dalmasını ve başka şeyler düşünmesini engellemenin ne kadar zor olduğunu biliriz hepimiz. Ama bunun yararlı olduğunu bilmek belki beynimize biraz daha farklı bakmamızı sağlayacaktır.


Durup düşünürseniz, beynimiz ana kontrol merkezi olarak harika bir iş çıkarıyor. Şimdi ise araştırmacılar, beynin depolama yuvalarındaki uzun süreli anıları nasıl düzelttiği hakkında daha fazla şey keşfettiler. Yeni çalışma beynin içindeki 'belirsizlik bölgesi'ne veya 'zona incerta'ya bakıyor. Onun hakkında pek bir şey bilmesek de beynin en büyük kısmı olan neokorteks ile birlikte hafıza oluşumunda önemli rol oynadığını biliyoruz. Fareler üzerinde yapılan öğrenme testlerinde araştırmacılar, sinapslara ve inhibisyona özel bir dikkat göstererek, zona incerta ve neokorteks arasındaki bağlantıların nasıl işlediğini analiz ettiler. Beyin anıları oluştururken, hem çevreden gelen "aşağıdan yukarıya" hem de kendi ürettiği "yukarıdan aşağıya" sinyalleri birleştirir; Bu yukarıdan aşağıya sinyaller, örneğin mevcut hedeflerimizden veya geçmiş deneyimlerimizden etkilenebilir. Zona incerta, uzun menzilli engelleyici yollar olarak adlandırılan daha az yaygın bir yukarıdan aşağıya sinyal türüyle ilgilenir. Yukarıdan aşağıya sinyaller genellikle nöral yolları aydınlatır veya uyarır, oysa bu tipler inhibitördür, gerektiğinde bu yolları bastırır ve bloke eder. Beyindeki sinapsların ve nöron zincirlerinin güçlerini değiştirmek, anıları oluşturmak ve beynin yaşadıklarımıza değer vermesine yardımcı olmak için gereklidir. Başımıza gelen her şey unutulmaz ölçekte bir yerlerdedir. Bu testler, önceki deneyimleri daha önce görülmemiş özel bir çift yönlü şekilde kodlayan zona incerta'yı gösterir. Zona incerta yollarının bloke edildiği diğer testlerde ise farelerde öğrenmede bozulmalara neden olduğu gözlemlenmiştir. Schroeder, "Bu bağlantı, zona incerta'nın aktivasyonunun neokortikal devrelerin net bir uyarılmasına yol açması gerektiği anlamına gelir" diyor. Bunların hepsi görece üst düzey nörobilim, ancak sonuç şu ki, gizemli bir beyin bölgesinin hafızayı ve öğrenme yeteneğini nasıl etkilediği hakkında artık daha fazla şey biliyoruz. Ve bunu bilim adamlarının özellikle ilgisini çekecek şekilde, tuhaf ve beklenmedik bir şekilde yapıyor. Zona incerta'nın rolünü araştıran daha fazla araştırma yaptıkça, bunun ne kadar büyük bir etkiye sahip olduğunu anlamaya başlıyoruz. Artık uyku, beslenme, ağrı ve kaygı ile de bağlantılı. Ayrıca, bilim adamları semptomlara ne derece yardımcı olduğundan hala emin olmasalar da bu bölge Parkinson hastalığının tedavilerinde düzenli olarak hedeflenmektedir. Bunun gibi gelecekteki araştırmalar, bu gizemi ve diğerlerini çözmeye yardımcı olacaktır. Freiburg Üniversitesi'nden nörobilimci Johannes Letzkus, "Nihayetinde, bu çalışma, diğer araştırmacılara hem zona incerta'dan hem de ek, henüz tanımlanamayan kaynaklardan neokortikal işlevi düzenlemede uzun vadeli inhibisyonun rolünü keşfetmeye devam etmeleri için ilham verecektir" diyor.


ABD'deki Rochester Üniversitesi'nde yapılan araştırmada farklı beyin hasarına uğramış 156 felç hastası incelendi. İnceleme sonucu, felç geçirdiklerinde insular korteks bölgesi zarar gören hastaların sigarayı daha kolay bıraktıkları saptandı. Uzmanlar, beynin bu bölgesini hedef almanın tiryakilerin sigarayı bırakmasına yardımcı olabileceğini söylüyor. Piyasadaki sigarayı bırakma amaçlı ilaçların çoğu, nikotinin beynin ödüllendirme mekanizmasını harekete geçirmesini engelleme prensibiyle üretiliyor. Nikotin bantları ve sakızları da yoksunluk nöbetlerinin kontrollü nikotin alımıyla hafifletilmesini amaçlıyor. Ancak çalışmayı yapan Amir Abdolahi ve arkadaşları, insular korteksin sigara bağımlılığıyla mücadele tedavisinde yeni ve önemli bir hedef olabileceğine inanıyor. Tedavilerin beynin bu bölgesine odaklanabileceğini söyleyen Abdolahi "Derin beyin stimülasyonu ve transkranyal manyetik stimülasyon gibi tedavi yöntemleri araştırılabilir." dedi. Abdolahi "Bağımlılık mekanizmasını ve insular korteksin oynadığı rolü tamamen anlamak için çok daha fazla araştırma yapılmalı ama beynin o bölgesinde bağımlılığı etkileyen bir şeyler olduğu kesin" diye konuştu. Araştırmaya katılanlar felç nedeniyle hastaneye yatırılan hastalardı. Beyin taraması sonucu deneklerin 38'inde insular kortekste, 118'inin de beynin diğer bölümlerinde hasar oluştuğu tespit edildi. Doktorlar hastaların hepsini sigarayı bırakmaya teşvik etti ve üç ay boyunca denekleri izleyerek kaçının gerçekten bıraktığını ve bunu kolay bulup bulmadıklarını gözlemledi. İnsular korteksi zarar görenlerin yüzde 70 oranında sigarayı bıraktıkları görülürken, beynin diğer kısımları zarar gören hastaların sigarayı bırakma oranı yüzde 37'de kaldı. Ayrıca ilk gruptakilerin nikotin nöbeti, açlık, öfke, uykusuzluk ve kaygı gibi yoksunluk belirtilerini de daha az yaşadığı görüldü. Daha önce de Güney Kaliforniya Üniversitesi'nden Dr. Antonie Bechara yaptığı araştırma sonucu insular korteksi zarar gören felç hastalarının vücutlarının "sigara içme arzusunu unuttuklarını" söylemişti. Beynin derinliklerinde iyi korunan bir bölgede olan insularr korteks, beynin diğer bölgeleriyle yoğun bağlantılara sahip. Uzmanlar bu bölgenin arzular ve duygularla ilgili olduğuna inanıyor.


Şimdilik, tam uykuya dalış anında beyinde neler olduğu biliniyor. Araştırmacılar, beynin uyku durumuna geçme anındaki fizyolojik değişimlerini izleyen uyku homeostatını vücuda yerleştirmeye çalışıyor. Nature'da yayınlanan çalışmanın araştırmacılarına göre; uykunun deşifre edilmesi henüz tam anlamıyla gerçekleşmedi fakat en azından uyku tuşunun işleyişi anlaşıldı. Araştırmacılar, çalışmayı meyve sineğinin beyninde gerçekleştirdiler. Daha önceleri, meyve sineğinin beyninde uyku durumuna geçişi kontrol eden nöron kümesi görüntülenmişti ve dorsal fan-shaped body ismi verilmişti. İnsan ve diğer pekçok memelide, bu nöronlar uyanıklık durumunda pasif, uykuya geçiş durumunda ise aktif halde bulunuyorlar. Araştırmacılar çalışmaya ışık tutması amacıyla, meyve sineklerinde dopamin salımını yapay olarak artırdılar. Bu artırım, sineklerin beyinlerinin dFB nöronları kısmını aktive ederek uykuya dalmalarına neden oldu. Aksi bir çalışma olarak da, dopamin salımı azaltıldığında dFB nöronları pasif hale gelerek, uyku durumundaki sineklerin uyandığı görülmüştür. Araştırmacılara göre, dFB nöronlarının aktiviteleri, potasyum iyonlarının hücre zarından geçişini düzenleyen potasyum kanalları ile kontrol ediliyor. Sandman kanalları ismi verilen bu kanallar hücre içinde bulunuyor ve potasyum iyonlarının geçişini kontrol ediyor fakat dopamin ortamda arttığında, kanallar zarın dışına hareket ediyor ve potasyum iyonlarının bariyeri geçmesine ve nörünları aktive etmesine neden oluyor. Araştırma grubundan Miesenböck'e göre, bu çalışma uyku homeostatının nasıl çalıştığına dair sorulara cevap vermekle birlikte henüz homeostatın nasıl ölçüleceği konusunda yeterli bilgi vermiyor.