{"url": "https://www.fizikist.com/100000-denklemli-superiletkenlik-modeli-yapay-zeka-sayesinde-artik-sadece-4-denkleme-indirgendi", "text": "Bu görevi sadece dört denkleme indirgemek için yapay zekayı kullanan fizikçiler, karmaşık kuantum malzemelerinin ortaya çıkan özelliklerini inceleme işini çok daha kolay yönetilebilir hale getirdiler. Bu bilgi işlem başarısı, kuantum fiziğinin en zorlu problemlerinden birinin, çok sayıda etkileşimli elektron içeren sistemleri tanımlamaya çalışan 'çok elektron' probleminin üstesinden gelmeye yardımcı olabilir. Aynı zamanda, katı hal malzemelerinde elektron davranışını tahmin etmek için gerçekten efsanevi bir araç olan Hubbard modeli geliştirebilir ve tüm bu süre boyunca maddenin süper iletkenlik gibi kullanışlı fazlarının nasıl oluştuğuna dair anlayışımızı geliştirir. Süperiletkenlik, bir elektron akımının engellenmeden bir malzeme içinden akması ve bir noktadan diğerine kayarken neredeyse hiç enerji kaybetmemesiyle ortaya çıkan garip bir olgudur. Böyle bir durum yaratmanın en pratik yolu, delicesine düşük sıcaklıklara dayanır. Süper iletkenliği oda sıcaklığına yakın bir yerde kullanmak, çok daha verimli elektrik şebekelerine ve cihazlarına yol açabilir. Daha makul koşullar altında süperiletkenliği elde etmek yüce bir hedef olarak kaldığından, fizikçiler elektronların çeşitli koşullar altında nasıl davranabileceğini ve dolayısıyla hangi malzemelerin uygun iletkenler veya yalıtkanlar oluşturduğunu tahmin etmek için modeller kullanmaya başladılar. Elektronların faaliyetleri, yalnızca çevrelerinden değil, yolda çarpıştıkları diğer elektronlarla etkileşim geçmişlerinden de etkilenen bir olasılık karmaşasıdır. Elektronlar etkileşime girdiğinde, 'dolaşık' hale gelebilir. Bir elektronun davranışını simüle etmek, bir model sistemdeki tüm elektronların olasılık aralığını bir kerede izlemek anlamına gelir, bu da hesaplama zorluklarını katlanarak zorlaştırır. Hubbard modeli, elektronların bir atom kafesi boyunca kafa karıştırıcı hareketini biraz da olsa doğru bir şekilde tanımlayan onlarca yıllık bir matematiksel modeldir. Sürekli artan bilgisayar gücüyle, araştırmacılar, temeldeki kafesin topolojisinin rolünü kavramalarına izin veren Hubbard model fiziğine dayalı sayısal simülasyonlar geliştirdiler. Örneğin 2019'da araştırmacılar, Hubble Modelinin süperiletkenliği aşırı soğuktan daha yüksek sıcaklıklarda temsil edebildiğini kanıtlayarak, araştırmacılara modeli sahada daha derin kavrayışlar için kullanmaları için yeşil ışık verdi. Bu yeni çalışma, gerekli denklem sayısını büyük ölçüde basitleştiren başka bir büyük adım olabilir. Araştırmacılar, fizikçilerin sıcaklık gibi özellikler değiştiğinde bir malzeme sistemindeki değişiklikleri keşfetmek için kullandıkları, renormalizasyon grubu adı verilen matematiksel bir aparatı iyileştirmek için bir makine öğrenimi algoritması geliştirdiler. İtalya'daki Bologna Üniversitesi'nden fizikçi Domenico Di Sante, ekibin geliştirdiği program hakkında Bu, esasen gizli kalıpları keşfetme gücüne sahip bir makine diyor. Araştırmacılar, veriye dayalı algoritmalarının, Hubbard modelinin dinamiklerini verimli bir şekilde öğrenip özetleyebileceğini, yalnızca bir avuç denklem kullanarak - dördü kesin olmak üzere -doğruluktan ödün vermeden gösterdiler. Verileri kullanarak makine öğrenimi programını eğitmek haftalar sürdü, ancak Di Sante ve meslektaşları, artık diğer yoğun madde sorunları üzerinde çalışmak için uyarlanabileceğini söylüyor. Simülasyonlar şu ana kadar kafes ağındaki nispeten az sayıda değişkeni yakalıyor, ancak araştırmacılar yöntemlerinin diğer sistemlere göre oldukça ölçeklenebilir olmasını bekliyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/1000den-fazla-bacagi-olan-kirkayak-dunya-rekorunu-kirdi", "text": "Kırkayak ile çıyan arasındaki fark nedir? Kırkayaklar her segmentin altına iki çift bacak yerleştirirken çıyanlar sadece bir çift bacak taşır. Bu, Latince bin ve ayak anlamına gelen kırkayak adına yansır ve onlara \"bin bacaklı\" takma adı verilir. Bir kırkayakta bugüne kadar bulunan en çok bacak 750 olduğu için, bu uzun bir süredir yanlış kullanılan bir takma isimdi, ama şimdi her şey değişti. Avustralya'nın Doğu Goldfields Eyaletindeki bir maden arama sondaj deliğinde yaklaşık 60 metre yerin altında bulunan kırkayak Eumillipes Persephone ile tanışın. E. Persephone türüne oranla bacak sayısı açısından çok daha gelişmiş. 1.306 bacağı bulunan canlı, tek bir hayvan üzerinde en fazla sayıda bacak ünvanını alarak bir rekora imza attı. Keşif Scientific Reports dergisinde yayınlandı. Fotoğraf: Kırkayaklar, vücutlarının her bölümünde iki çift bacak olması bakımından çıyanlardan farklıdır. Rekor kıran kırkayak türünün adı, Eumillipes Persephone, Yunanca doğru ve Latince bin ayak kelimesinden türetilmiştir. Bu çok ayaklı yaratığın tek \"bin bacaklı\" olduğuna bir göndermedir, çünkü 750'den az bacaklı tüm akrabalarının aksine, gerçekten binden fazla bacağa sahiptir. Persephone ismi ise, Yunan yeraltı tanrıçası onuruna seçildi. Persephone tamamen gözsüz ve pigmentasyonu yok. Pek çok tür troglomorfik olduğundan, yani tüm hayatlarını karanlıkta, yeraltında veya mağaralarda yaşadıkları için, gözleri olmadan keşfedilen ilk kırkayak değil. Tüm yaşamı zifiri karanlıkta, ışıktan bir haber geçtiğinden, muhtemelen gözlerini evrimsel süreçte kaybettiler. Myriapoda hayranları için heyecan verici bir haber daha var. Araştırmacılar E. Persephone'nin bulunduğu bölgenin olağanüstü bir biyolojik çeşitlilik deposu olduğunu vurguladı ve madencilik alanında bulunacak daha çok şey olduğunu umduklarını belirtti. Fotoğraf: E. Persephone'nin koni şeklindeki gaga kafası, ışıkta asla dışarı çıkmadığı için göze ihtiyaç duymaz. Çalışma yazarları, \"Batı Avustralya'daki bu bölgeye troglomorfik Eumillipes türlerinin bulunup bulunmadığı belirsiz, ancak potansiyel olarak zengin bir keşif yolu\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/113-milyon-yillik-dort-bacakli-yilan-fosili-bulundu", "text": "Bilim insanları ilk kez bir dört bacaklı yılan fosiline rastlandığını söylüyor. Daha önce arka bacakları olan yılan fosilleri bulunmuştu. Ancak bunun, modern yılanların atası olduğuna inanılıyor. Ayrıca yılanların denizden gelmediği tezini de güçlendiriyor. Fosil bu hayvanların yüzmeye değil, delik açmaya adapte olduklarına işaret eden izler taşıyor. Bu da yılanların karada evrim geçirdiği tezini destekliyor. Araştırmanın sonuçları bilim dergisi Science'ta yayımlandı. İngiltere'deki Bath Üniversitesi'nden Dr Nick Longrich, \"Yılanların deniz canlılarından türedikleri tezi giderek zemin kaybediyor. Bu bilinen en ilkel yılan fosili ve deniz canlısı olmadığı çok açık\" dedi. BBC'ye konuşan Dr. Longrich, fosilin kuyruğunun palet şeklinde olmadığına dikkat çekerek, hiçbir yüzgeç işaretinin bulunmadığını, uzun gövde ve kısa burnun toprak kazan hayvanlara özgü özellikler olduğunu vurguladı. 19,5 santimetrelik fosile Tetrapodophis amplectus adı verildi. Hayvanın ön ayakları 4, arka ayakları da 7 milimetre uzunluğunda. Hayvanın, vücuduna oranla daha zayıf kalan bacaklarını yürümek için değil, avını kavramak için kullandığı tahmin ediliyor. Dinozorlarla aynı dönemde yaşayan hayvanın midesindeki kalıntılar, hayvanın son avının bir başka omurgalı canlı olduğuna işaret ediyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/2016-yilinin-en-tuhaf-10-hayvani", "text": "Çift başlı köpek balığından, kafası disko toplu gibi yanıp sönen örümceğe kadar, yılın en garip hayvanlarını sizler için listeledik. 2016 yılına damga vuran bilimsel gelişmeleri incelemek isterseniz, sizler için derlediğimiz bilimsel gelişmeleri buraya tıklayarak okuyabilir ve hafızanızı tazeleyebilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/2016nin-en-iyi-25-icadi", "text": "Tesla ve SolarCity tarafından geliştirilen güneş panelleri alıştığımız güneş panellerinin aksine demir yığınlarını andırmıyor. AP Thailand tarafından geliştirilen ve 'The Unusual Football Field' adlı verilen futbol sahaları alıştığımız futbol sahalarından biraz farklı. Dikdörtgen olmayan futbol sahalarının üretilme amacı ise yer kıtlığı. Goodyear tarafından geliştirilen tekerlekler araçların birçok yönde hareket edebilmesine imkan sağlıyor. Eagle 360 tekerlekleri otonom araçlar için tasarlandığından yakın zamanda yollarda görmemiz mümkün görünmüyor. Kapı kilitleri ve güneş panelleri gibi özellikleri olan Better Shelter dört saatten az bir zamanda inşa edilebiliyor. Şimdilerde mülteciler için kullanılan Better Shelter farklı özellikler eklenerek iyileştirilmeye çalışılıyor. HarvestPlus ve CIP'teki bitki bilimciler, Afrika ülkelerine A vitamini açısından zengin olan biyolojik takviyeli tatlı patates üretmeleri için yardımda bulunuyor. Medtronic tarafından geliştirilen yapay pankreas bir iPod büyüklüğünde. Vücuda takıldığında her beş dakikada bir kan şekeri seviyenizi ölçüyor ve ihtiyacınız olan kadar insülin takviyesi yapıyor. Çin 2016'nın Eylül ayında Tiangong-2 adlı uzay istasyonunu uzaya göndermişti. Carlos Arturo Torres tarafından geliştirilen IKO, arkadaşlarıyla oyun oynamak isteyen çocuklar düşünülerek tasarlanmış bir protez."}
{"url": "https://www.fizikist.com/2021-yilinda-hayvanlarin-yapabilecegini-ogrendigimiz-7-inanilmaz-sey", "text": "Bu yıl, tüm şekil ve büyüklükteki hayvanlar, sahip olduklarını bilmediğimiz inanılmaz yeteneklerle bizi şaşırttı. Ağırlık kaldırmadan suyun altında yürümeye kadar, 2021'de bizi en çok etkileyen hayvan yeteneklerini derledik. Araştırmacılar, bir Elysia deniz salyangozunun aşırı rejenerasyonunu belgelemek için, bir deniz salyangozunun boynundaki doğal bir oluğun etrafına bir tasma bağladılar. Deniz salyangozu vücudunun çoğunu atarak kurtuldu. Başsız vücut ölürken, kafa vücudun geri kalanını 17 gün içinde yeniledi. Muhteşem bir tüm vücut rejenerasyonu başarısıyla, bazı Elysia deniz salyangozları sadece kafalarından yeni bir vücut büyütebilir. Bu başarı, hayvanlar parazitlerle dolup taştığında ve yeni bir başlangıca ihtiyaç duyduğunda kullanışlı olabilir. Kafa kendiliğinden ayrılır, sürünerek uzaklaşır ve kalp de dahil olmak üzere tamamen yeni bir vücut oluşturur. Bunlar, kendilerini bu kadar çok yenilediği bilinen, kalbi olan tek hayvanlardır. Araştırmacılar, sincapları, daldan dala, yere düşmeden nasıl atladıklarını incelemek için yapay bir orman engel parkurundan atlamak üzere eğittiler. Yüksek hızlı kamera görüntüleri, sincapların sadece birkaç sıçramada iniş yapmayı öğrenebildiğini ve bir uzuvdan atlamaya karar verirken hem dal bükülmesini hem de mesafeyi dikkate alabildiğini gösterdi. Hepimiz sincapların ölüme meydan okuyan manevralar yaptığını gördük, ama şimdi kemirgenlerin gösterilerini nasıl yaptıkları hakkında daha fazla şey biliyoruz. Parkurun ustaları sincaplar, zıplarken dalların bükülmesini ölçer. Araştırmacılar, kemirgenlerin inişleri yavaşlatmak ve sabitlemek için parkur tarzı atlamalarda bu yöntemi kullandığını buldu. Fotoğraf: Kahverengi bir dul örümceği, ağa hapsolmuş sıradan bir garter jartiyer yılanını yiyor. Bu yıl yırtıcı ve av kavramlarını alt üst ederek hayvanların şaşırtıcı şekillerde birbirlerini yediği görüntüleri ortaya çıkardı. Araştırmacılar, 11 örümcek ailesinden 40'tan fazla türün yılanları, kendi boyutlarının 30 katına kadar yılanları avlamak için yapışkan ipek ağlarını ve zehirli ısırıklarını kullandığını buldu. Doğu Afrika kıyılarındaki bir takımada olan Seyşeller'de, bir kaplumbağa yuvasından düşen genç bir kuşu avladı, öldürdü ve yedi. Bir Seyşeller dev kaplumbağası, kaplumbağaların nazik otoburlar olduğu gerçeğini unutmuş görünüyor. Kaplumbağa avının belgelenmiş ilk örneği olan bir kuş yavrusunu takip ederken, yakalarken ve bütün olarak yerken görüldü. Su böceği, su yüzeyinin alt tarafı boyunca yürür. Böceğin karnı boyunca görünen ince kabarcık, onu yüzeye sabitlemeye ve bir oksijen kaynağı sağlamaya yardımcı olabilir. Bir su avcısının su üzerinde yürüme yeteneği yeterince inanılmazdır, ancak küçük su leş yiyici böceği senaryoyu ters çevirir: Suyun üzerinde baş aşağı yürür, su yüzeyine aşağıdan tutunur. Böcek, karnını su yüzeyinin alt tarafına tutturmak için küçük bir hava kabarcığı kullanabilir, ancak suyun yüzey gerilimini kırmadan nasıl adım attığı şimdilik bir sır olarak kalıyor. Bir dişiyi ayrıntılı bir şarkı ve dansla etkilemeye çalışmanın sonunda, erkek lir kuşu dikkat çekici bir güzellik ortaya çıkarıyor. Sesi, farklı türden pek çok kuşun telaşlı cıvıltılarını ve kanat vuruşlarını taklit eder. Bu daha önce kuşlarda görülmemiş bir taklit hüneri. Erkek bir lir kuşu, Avustralya orman evinde duyduğu neredeyse her sesi, hatta elektrikli testereleri ve kameraları bile taklit eden mükemmel ses yetenekleriyle adının hakkını veriyor. Şimdi bilim adamları, kuşu aynı anda birkaç başka kuş türünün seslerini taklit ederek kaydettiler. Lir kuşu bilinen, bu yeteneğe sahip bilinen tek hayvan oldu. Lir kuşu, özellikle birden fazla alarm çağrısını taklit ettiğinden, araştırmacılar, aynı zamanda bir alarm mı çalmaya mı yoksa sadece arkadaşları için mi gösteriş yapmaya çalıştığından emin değiller. Bir laboratuvar kutusunda çekilen görünteki bir örümcek, ziyafet çekmek için çok daha büyük bir hamamböceği yakalamaya çalışır. Örümcek, ağı, hamamböceğinin tüm ağırlığını taşıyıncaya kadar, mücadele eden hamamböceğine birbiri ardına ağlarıyla bağlar. Ardından örümcek, avın ağırlığını ağın ana kısmına doğru çeken daha kısa ve daha kısa iplikler eklemeye devam eder. Yenilikçi bir ağ sistemi yaklaşımında, kara dullar da dahil olmak üzere bazı örümcekler, yalnızca ipek ipliklerini kullanarak ağır avlarını ağlarına çekebilir. Araştırmacılar, örümceklerin ana ağlarından kertenkeleler gibi büyük avlara her bir iplik bir öncekinden biraz daha kısa olacak şekilde ipliklerini zincirle bağladıklarını ve böylece esnek ipeğin ödülü yavaşça sardığını gözlemlediler. Fotoğraf: Maceracı Charles Francis Hall'un 1865 tarihli bir kitabında yer alan bu resimde, bir kutup ayısı bir deniz aygırı öldürmek için bir kaya kullanıyor. Bazıları bu davranışların sadece hikayelerde olduğunu düşündü, ancak bu yılki araştırmalar öyle olmadığını gösteriyor. Hayvanlar tarafından alet kullanımının ürkütücü bir örneğinde, kutup ayıları bazen denizayılarını büyük taş veya buz parçalarıyla döverek öldürür. Inuit avcıları, uzun süredir kutup ayılarının avlarına bu şekilde saldırdığını bildirmiştir ve tarihi ve modern belgelerin gözden geçirilmesi, taş tutan kutup ayılarının gerçek bir fenomen olduğunu doğrulamaktadır. Bu, kutup ayılarını kargalar, şempanzeler, filler ve tabii ki insanlar da dahil olmak üzere alet kullanan hayvanlar listesine koyuyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/2021-yilinin-en-cok-konusulan-robotlari", "text": "Yeni robotlar insanlara evde, işyerinde ve hatta kamu hizmetinde araştırma konusunda bile yardım sözü verdi. Her yıl, sosyal medya yıldızlığı veya günlük yardımlar için bir dizi tuhaf ve harika robot ortaya çıkıyor. 2021'in en çok konuşulan robotlarından bazıları yeni olmamasına rağmen tasarım rötuşları, parça takasları veya yeniden tasarlanmış uygulamalarla güncellenmiş modellerdir. Bu uzun tamir süreci, robotik alanının eninde sonunda daha iyi hale gelmesini sağlar. Ancak bu yıl her robot sıcak bir şekilde karşılanmadı. Tesla, Ağustos ayında konsept makinesini duyurduğunda uzmanlar tarafından eleştirildi, çünkü kullanışlı, iyi bir robot geliştirmenin ne kadar sürdüğünü sarsıyor gibiydi. Halk, zarar verme potansiyelleri nedeniyle diğer bazı çıkışlar hakkında da büyük ölçüde şüpheciydi. Bu başarısızlıklar, gerçek dünya performansı ve alımı ile birleştiğinde, mühendislerin bu tür teknolojilerin insanlara evde, işte, hastanelerde, bilimsel araştırmalarda ve daha pek çok konuda yardımcı olmasını sağlamanın en iyi yollarını nasıl bulduğunu ortaya koyuyor. 2021 sona ermişken sahneye çıkan havalı robotlardan bazılarına tekrar bakalım. Bazı robotlar, tekrarlayan veya insanlar için gerçekleştirmesi zor görevleri üstlenmenin yanı sıra, derin okyanustan uzaya kadar bilinmeyen dünyaları ve arazileri keşfetmeye yardımcı olur. 2021'de uçsuz bucaksız mavi denizlerde su altı görevlerine gönderilmek üzere birkaç suda yaşayan robot geliştirildi. Woods Hole Oşinografi Enstitüsü'nün Orpheus'u, araştırmacıların aşırı uçlardaki yaşamı daha iyi anlamalarına yardımcı olmak amacıyla bilgi ve örnekler toplamak için Dünya denizlerinin en karanlık derinliklerine girecek. Yüzeye yakın bir yerde serbest yüzen biyojeokimyasal Argo yüzücüleri, algler ve plankton tarafından üretilen oksijen miktarını başarılı bir şekilde ölçebildiklerini gösterdi. Bu deniz bitkileri, okyanus besin ağının temelidir, bu nedenle nasıl değiştiklerini ölçebilmek, ekolojik sağlığın bir portresini çizebilir ve balıkçılığın işleyişini bilgilendirmeye yardımcı olabilir. Tüm dünyada sürüklenen binlerce Argo yüzücüsü var. Bu arada yapay zeka destekli bir yeni gelen, açık okyanusa çarpmadan önce tank denemelerini henüz geçmedi. Caltech Otonom Güçlendirme Öğrenen Robot'un kısaltması olan CARL-bot, algoritmalar ve deneyimsel hafızadan yararlanarak güçlü okyanusta kendi başına gezinmeyi öğrenecek. CARL'nin son versiyonu pH, tuzluluk, sıcaklık ve daha fazlasını ölçmek için bir dizi bilimsel araç taşıyabilir. Robotun kullandığı yazılımın aynısı, bir gün derinlik sınırlamalarından bağımsız olarak suda yüzebilen biyonik denizanasını da çalıştırabilir. Mühendisler, özellikle doğanın en iyi tasarımlarından bir şeyler öğrenip taklit edebildiklerinde, her zaman tekerleği yeniden icat etmeye ihtiyaç duymazlar. 2021'de pek çok yeni robot ilhamını hayvanlardan aldı ve kuş dünyası popüler bir ilham perisiydi. Stanford Üniversitesi mühendisleri, inişi ağaç dalları gibi pürüzlü ve dokulu yüzeylere yapıştırabilen kuş bacaklı bir Quadcopter'ı tanıttı. Robot uzuvları pençeler, ayak pedleri, kıvrımlı ayaklar ve bükülebilir eklemlerle tamamlanmıştı. LEO adlı başka bir Caltech robotu, kuşların zorlu arazilerde manevra yaparken atlama ve uçma arasında geçiş yapma yeteneğinden sonra modellenmiştir. Quadcopter gibi, eklemli bacakları vardır ve kanatlarının yerine pervaneleri alır. LEO, kendisini dik tutmak için pervanelerini kullanır ve gevşek bir çizgide dengede kalabilmesi için bacaklarının konumunu ve yönünü ayarlar. Balık robotları 2021'de de ses getirdi. Virginia Üniversitesi'nden bir grup, kuyruğunu gerçek bir anlaşma gibi hareket ettiren bir ton balığı robotu ile çıktı. Araştırmacılar, bu kuyruk tasarımının bir gün geleceğin su altı araçlarını hareket ettirmek için kullanılabileceğini düşünüyorlar. Ton balığı robotu şimdiye kadar yalnızca tek başına yüzdü, ancak NYU Tandon'daki mühendisler tarafından oluşturulan bir bas robotu, diğer canlı balıklarla birlikte deneysel bir arenaya konuldu. Bu model, vahşi yakalanmış istilacı sivrisinek balıklarının korku tepkilerini test etmek için kullanıldı. Dünya'dan uzakta, karıncalar, Hollanda'daki Delft Teknoloji Üniversitesi'nden bir mühendis ekibine, Mars'ta gelecekteki insan yerleşimi için yer altı kolonilerini kazabilecek otonom, işbirlikçi robot sürüleri önermek için ilham verdiler. Karıncalar gibi, bu robotlar da komşularıyla iletişim kurar ve görevleri bölerler. Artık tüketiciler şirketlerin, sosyal medya platformlarının ve web sitelerinin kişisel verilerini toplayıp paylaşabileceğinin her zamankinden daha fazla farkındalar. Bu gizlilik endişeleri, robotların evlerde özerk bir şekilde çalışmasına izin verme konusunda bir temkinliliği beraberinde getiriyor. Örneğin, insanlar Amazon'un Gizmodo'sunun \"küçük narkotik uşağı\" olarak adlandırdığı dost canlısı robot asistanı Astro'ya pek hevesli değildi. Astro, bir evin kat planını ve aile üyelerinin yüzlerini ezberleme yeteneği eklenmiş, somutlaştırılmış bir Alexa gibi işlev görecekti.Ev robotları söz konusu olduğunda, daha basit makineler tüketiciler için daha işlevsel gibi görünüyor. Son olarak, robotlar giderek artan sayıda profesyonel görevin üstlenilmesine yardımcı oluyor. 2021'de bir yangın söndürme tankı robotu, uçan posta dağıtım robotu ve doktorlara sağlık malzemeleri teslim etmede veya havadan hayati değerleri ölçmede yardımcı olan hava robotları gördü. Haziran ayında, başka bir uçan robot, insan çığlıklarını tespit etmede ve bulmada etkili olduğunu kanıtladı. Bu, afetler sırasında arama ve kurtarma görevleri için tasarlanmış ürkütücü bir yetenekti. Ve Eylül ayında, Singapur polisi, küçük çaplı suç gözetleme robotlarını denedi. Aslında, Kuzey Amerika şirketleri 2021'de 2020'ye kıyasla daha fazla robot istedi. Endüstri grubu Association for Advancing Automation tarafından hazırlanan bir rapora göre, pandemi işgücü sıkıntısı nedeniyle değeri 1,48 milyar dolar olan 29.000 robot satın aldılar. Yemek hizmeti sektörü, sosyal mesafe politikaları uygulamaya konulduğunda teknolojiye ağırlık veren bir sektördü. Robot sunucular, boba yapımcıları ve kızartma aşçıları, az sayıda personele sahip mutfaklara yardım etmek için devreye girdi. Üniversite kampüslerindeki teslimat robotları, market alışverişlerini ve paket servisleri müşterilerin kapılarına kadar taşıdı. Pandemi sırasında belirli bir sosyal robot sınıfı da önemli bir rol oynamaya başladı. Yalnızlık-müdahale kampanyasının bir parçası olarak, birçok eyaletin üst düzey hizmet departmanları, yalnızca COVID'den tecrit etmek zorunda kalan yaşlı sakinlere robot evcil hayvan göndermeye başladı. Pille çalışan bu makineler mırıldanıp havlayabilir, kuyruklarını hareket ettirebilir veya devrilebilir. Sosyal robotlar için oldukça basitler, ancak nispeten düşük bir fiyat noktasında yapmaları gerekeni yaptılar, insanlarına arkadaşlık sağladılar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/22-bin-liralik-robot-garsonlar-bekleneni-vermedi", "text": "Uzakdoğu'dan gelen haberlere göre Guangzhou'da robot garson çalıştıran iki restoran, robotların işine son verdi ve dükkanı kapattı. Bir başka restoran ise sadece tek bir robot ile yola devam etme kararı aldı. İşletme sahipleri ve garsonlar robotların yeterince yetenekli olmadığı konusunda hemfikir. İlk tecrübelere göre robot garsonlar, sipariş almak ve yemekleri taşımak konusunda yeterince başarılı değil. Söz konusu sıcak içecekler olduğunda ise sorun daha da büyüyor. Robotlar sadece sınırlı sayıda işi yapabiliyor ve işletme sahiplerinden biri robot garsonları bir daha hiç kullanmayacağını ifade ediyor. Robotların tanesi 50 bin yuan (yaklaşık 22 bin TL). Aylık belli bir elektrik ve yerine göre bakım/onarım masrafı çıkarıyorlar ama robot garson çalıştırmanın insanlara iş vermekten daha karlı olduğu belirtiliyor. Fakat yapılan işe bakıldığında şimdilik robotların daha verimsiz olduğu da açıkça görülüyor. Guangdong Teknoloji Üniversitesi'nden Zhang Yun, robotların endüstriyel üretim konusunda işe yaradığını ama sürekli insani etkileşim isteyen işler için henüz yeterli bir performans ortaya koyamadıklarını ifade ediyor. İşletme sahiplerine göre de robotların yaptığı en iyi şey içeri müşteri çekmek. Robotlar içerde pek işe yaramıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/3d-yaziciyla-cipli-kalp-uretildi", "text": "Ancak bunları üretmek ve daha sonra veri toplamak masraflı ve zaman alan bir işlem. Şimdi Harvard'lı araştırmacılar, bu cihazları 3D yazıcı ile üretmeye imkan sağlayan yeni malzemeler geliştirdi. Entegre sensörler sayesinde de cihazlardan veriler kolayca toplanabiliyor. Yaklışık bir USB bellek boyutundaki çipli organlar canlı insan hücrelerini kullanarak, akciğer, bağırsak, plasenta ve kalp gibi insan organlarının fonksiyonlarını taklit ediyor. Hatta bazı kalp hastalıklarının organda yarattığı etki de bu yöntemle gözlenebiliyor. Bu teknoloji çok umut vaat eden bir teknoloji de olsa, çip üretmek hassas ve karmaşık bir süreç. Ayrıca veri toplamak için mikroskoplar ve yüksek hızlı kameralara da ihtiyaç duyuluyor. Harvard araştırmacısı Travis Busbee Yaklaşımımız, dijital üretimle bu iki zorluğa aynı anda çözüm üretmek üzerineydi. Çok malzemeli 3D baskı için yazdırılabilir mürekkepler geliştirerek, üretim aşamasını otomatik hale getirip cihazların karmaşıklığını artırdık. diye konuştu. Harvard ekibi altı özel üretim 3D yazdırılabilir malzeme geliştirdi. Bu malzemeler insan kalbi dokusunu içinde ince sensörler olarak şekilde üretmek için kullanılabiliyor. Bunlar tek seferde yazdırılabiliyor ve çip üzerindeki farklı bölgelerde farklı dokular kullanılabiliyor. Ekibin bir diğer üyesi Jennifer Lewis Birden fazla fonksiyonel malzemeyi geliştirip yazdırılan cihazlarda bir araya getirerek üç boyutlu baskının sınırlarını zorluyoruz. Bu çalışma, platformumuzun ilaç denemeleri ve hastalık modellemelerinde kullanılmak üzere tamamen işlevsel çipler geliştirmek için ne kadar uygun olduğunun bir göstergesi diye konuştu. Cihazların içine baskı esnasında yerleştirilen sensörler araştırmacıların dokuyu zaman içinde incelemesini ve toksinlerin organları uzun sürede ne kadar etkilediğini görebilmesini sağlıyor. Ekibin lideri Johan Ulrik Lind Kalp dokusu üzerindeki gelişmeleri ve hastalığın etkilerini inceleme konusunda genellikle araştırmacıların vücuda müdahale etmek dışında bir seçeneği kalmıyordu. Bu entegre sensörler sayesinde araştırmacılar sürekli veri toplarken dokular olgunlaşıp gelişebiliyor. Benzer bir şekilde bu sensörler toksinlerin zaman içindeki etkilerini de gözlemlemeye yardımcı olacak. diye konuştu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/400-sene-ile-en-uzun-omre-sahip-omurgali", "text": "Grönland köpek balıklarını araştıran Kopenhag Üniversitesi bilim insanları, hayvanların yaşını belirlemek için radyokarbon tarihleme yöntemini kullandı. Yapılan testler, dişi bir köpek balığının yaklaşık 400 yaşında olduğunu gösterdi. Araştırmada kazara balıkçıların ağına takılıp ölen 28 köpek balığını kullandıklarına işaret eden bilim insanları, diğer hayvanların yaşlarının da yaklaşık 300 olduğunu belirtti. Araştırmacılar, Grönland köpek balıklarının yılda 1 santimetre uzadıklarını ve ancak 150 yaşından sonra üremeye başladıklarını da ortaya çıkardı. Araştırmayı yöneten deniz biyoloğu Julius Nielsen, \"Grönland köpek balıklarının olağanüstü hayvanlar olduğunu biliyorduk, ancak araştırma sonuçları bizim için bile sürpriz oldu.\" dedi. Atlas Okyanusu'nun kuzeyindeki soğuk ve karanlık sularda yaşamlarını sürdüren Grönland köpek balıkları, hemcinslerine oranla çok daha yavaş yüzmeleriyle tanınıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/5-soruda-cagimizin-hastaligi-kanser", "text": "Vücudumuz muhtelif hücre çeşitlerinden oluşur. Bir insandaki toplam hücre sayısı yaklaşık 100 trilyonu bulur. Ölen hücrelerin yenilenmesi ve yaralanan dokuların onarılması amacıyla hücreler bölünür. Karmaşık bir sistem, gerekli yerlerde uygun miktarda hücrenin üretimini ve doğru genetik bilgiyle donatılmasını sağlar. Hücrenin nereye ait olduğu, ne kadar bölünebileceği ve ne zaman öleceği bilgisi hücre çekirdeğine kayıtlıdır. Her bölünmede bu bilgi kopyalanıp yavru hücreye aktarılır. Bu işlem vücudumuzda her saniye milyonlarca kez tekrarlanır. Kontrollü olarak yapılan hücre bölünmesi, vücudumuzu işler halde tutmayı amaçlar. Genetik bilginin yanlış okunduğu durumlarda ise hücre mutasyona, bir başka ifadeyle kalıcı değişime uğrar. Mutasyona uğrayan hücrede, sağlıklı hücreye kıyasla bölünme ve vücuttaki işlevine dair farklı bilgiler kayıtlıdır. İhtiyaç olmamasına rağmen hücre bölünür. Bağışıklık sistemi hatalı hücreleri onaramaz, mutasyona uğrayan hücreler varlıklarını sürdürmeye devam eder. Kontrolsüz bölünme başlar ve kalıcı değişime uğramış hücreler çoğalır. Hücrelerin aşırı çoğalmasıyla uzmanların neoplazi adını verdikleri şişlik ve yumrular oluşur. Tümör meydana gelir. İyi huylu ya da kötü huylu olmak üzere iki türlüdür. Kötü huylu olduğunda tanı kanserdir. Kötü huylular hızla büyür. Bulundukları doku ve organın dışına çıkarak diğer organ ve dokulara da yayılıp zarar verebilir. Kanserin henüz fark edilmediği bir anda kan-lenf damarlarıyla vücudun başka noktalarına sıçrayabilir. Bu duruma \"yer değiştirme\" anlamında kullanılan metastaz adı verilir. Metastaz halinde genellikle akciğer, karaciğer ve beyin gibi organlar hedef alınır. Büyük şişlik ve yumrular oluşturabilmelerine rağmen iyi huylu tümörler daha yavaş büyür. Yayılmaz, sadece oldukları yerde büyüyebilir, damarlar aracılığıyla vücudun başka noktalarına sıçramazlar. Metastaza neden olmazlar. Genelde hayati tehdide yol açmazlar. Ameliyatla alındığında nadiren tekrar büyür. Her kanser vakası ölümle sonuçlanmayabilir. Erken tanı, tedavi şansını artırır. Kanserli hücler sağlıklı hücrelerin tipik özelliklerini yansıtarak kendilerini \"görünmez\" kılabilir. Böylece varlıkları tesbit edilmeden uzun süre kendilerini gizleyebilirler. Bir kanser hücresinin oluşumuyla kanser vakasının tesbiti için yıllar, hatta on yıllar geçebilir. Mutasyona uğramış kanser hücrelerinde sağlıklı hücreler için geçerli yaşlanma ve ölme döngüsü geçerli olmayabilir. Kanserli hücreler bir anlamda \"ölümsüzdür\". Ölüme yol açan, kanserin sonuçlarıdır. Kalıcı değişime uğramış hücrelerin tahrip ettiği organlar artık işlevini yerine getiremez hale gelir. Karaciğer kanserinde karaciğer görevlerini yerine getiremez. Vücutma arıtma vazifesi gören karaciğerin devre dışı kalması ölüme götürür. Aynı durum böbrek ve akciğerler için de geçerlidir. İlerleyen safhalarda vücudun oksijen gereksinimi karşılanamaz hale gelir. Aslında hemen her organımız hayati önemde bir göreve sahiptir. Kanser, onların görevini yapamaz hale gelmesine yol açar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/99-milyon-yillik-kehribar-icinde-korunmus-tuylu-salyangoz-bulundu", "text": "Yeni keşfedilen bir tüylü kara salyangozu türü, 99 milyon yıllık Mesozoyik kehribar parçasında mükemmel şekilde korunmuş halde bulundu. Tüylü yumuşakça, Latince küçük anlamına gelen \"brevis\" ve tüylü anlamına gelen \"villosus\" kelimelerinden türetilen Archaeocyclotus brevivillosus olarak adlandırıldı. Örnek ilk olarak 2017'den önce Burma'daki Hukawng Vadisi'ndeki bir kehribar madeninden toplandı. Klasik mikroskopi ve 3D X-ışını mikro bilgisayarlı tomografi kombinasyonu kullanılarak gözlemlenen salyangoz, 26,5 milimetre uzunluğunda, 21 milimetre genişliğinde, 9 milimetre boyunda ve kabuğu boyunca uzanan sadece 150-200 mikrometre uzunluğunda ince tüylere sahip. Salyangozun kabuğundaki minik tüylerin yakından görünümü. Birmanya kehribarından toplanan Cyclophoridae familyasının sekiz türünden altısının bu tüylü kabuklara sahip olduğu tespit edildi. Kabuğun en üst proteinli tabakasından oluşan bu ince tüyler, birkaç farklı familyadan hem yaşayan hem de soyu tükenmiş kara salyangozlarının kabuklarında alışılmadık bir durum değildir. Bu farklı familyaların yakınsak evrimi, tüylü bir kabuğa sahip olmanın önemli bir evrimsel avantajı olduğunu göstermektedir. Frankfurt'taki Senckenberg Araştırma Enstitüsü ve Doğa Tarihi Müzesi'nden ve Bern'deki Doğa Tarihi Müzesi'nden Dr. Adrienne Jochum, bir açıklamada, \"hayvanların bitki saplarına veya yapraklarına daha iyi tutunma yeteneğini geliştirebilir - bu, günümüz salyangozlarında zaten gözlemlenmiş bir şey.\" dedi. Ek olarak Jochum, tüylerin, su damlacıklarının kabuğa yapışmasını sağlayarak ısıl düzenlemede rol oynadığının düşünüldüğünü açıkladı. Bir kamuflaj biçimi işlevini görürken ve hatta eş seçiminde rol oynarken, ayrıca asidik toprak ve yaprak döküntüsü tarafından erozyonun önlenmesine de yardımcı olmuş olabilirler. Kretase Burma kehribarında bulunan Cyclophoridae türlerinin çoğunda bu tür tüylerin varlığı, bunun kara salyangozlarının ata durumu olduğunu düşündürür. Tüyler, 252 ila 66 milyon yıl önce salyangozların sudan karaya geçişini gören Mesozoyik dönemde grubun karasallaşmasında rol oynamış olabilir. Myanmar kehribar, aksi halde organik materyalin parçalanmasına mükemmel şekilde uygun bir ortamda antik türlerin korunmasında büyük bir rol oynar. Kretase dönemine ait 2.000'den fazla benzersiz tür, yeni doğmuş yavrularıyla birlikte kaplanmış sıra dışı bir vivipar salyangoz da dahil, Myanmar kehribarında korunmuş olarak bulunmuştur. Bu ayrıntılı korumalar, araştırmacıların fosil kayıtlarındaki boşlukları doldurmasına ve uzun süre önce soyu tükenmiş örneklerin benzersiz fiziksel özelliklerini incelemesine olanak tanır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/abd-donanmasinin-ilk-test-gosterileri-tamamen-elektrikli-lazer-silahi-dronelarini-ve-fuzeleri-dusurebilir", "text": "Şubat ayında ABD Donanması, Lockheed Marting tarafından tasarlanan ve üretilen tamamen elektrikli bir lazer silahı olan Katmanlı Lazer Savunmasını ilk kez başarıyla test etti. Bu silahın amacı, ister havada ister denizde olsun, gelen ses altı füze hedeflerini etkisiz hale getirmek ve hatta yok etmektir. LLD, optik göz kamaştırıcı oluşturabilir, sensörleri devre dışı bırakabilir ve bir hedefi imha noktasına kadar ısıtabilir. Deniz Araştırmaları Ofisi tarafından ABD Ordusu'nun New Mexico'daki White Sands Füze Menzilindeki Yüksek Enerjili Lazer Sistemleri Test Tesisinde yürütülen testlerde, LLD sabit kanatlı hava araçlarını, dört pervaneli helikopterleri ve hatta yüksek uçakları takip edip vurdu. -Ses hızından daha yavaş hareket eden seyir füzeleri için bir vekil olan hızlı dronlar. Deniz Araştırmaları Komutanı Tuğamiral Lorin C. Selby yaptığı açıklamada, LLD gibi yenilikçi lazer sistemleri, deniz muharebe operasyonlarının geleceğini yeniden tanımlama potansiyeline sahip. Filoya dönüştürücü yetenekler sunuyorlar, çeşitli tehditleri ele alıyorlar ve mevcut savunma sistemlerini tamamlamak ve yüksek yoğunluklu çatışmalarda sürekli ölümcüllüğü artırmak için derin bir şarjörle hassas angajmanlar sağlıyorlar.\" dedi. Bu kadar verimli olması için cihaz, bir hedefi hem gözlemlemek hem de takip etmek ve ayrıca lazer ışınını çeşitli etkinlik derecelerine odaklamak için özel optiklerle donatılmıştır. LLD ayrıca izleme ve hedeflemeyi geliştirmek için tasarlanmış bir yapay zeka sistemi içerir. Bu, Donanma tarafından görevlendirilen ve test edilen ilk lazer silahı değil. Bu tür silahların fikri onlarca yıldır var. Doğrudan enerji silahları, çeşitli nedenlerle aktif bir araştırma alanı olmuştur. Örneğin, silahlar mühimmat gerektirmez ve angajman başına maliyet çok düşük olabilir. Özellikle LLD gibi tamamen elektrikli bir sistem, kurulduğu geminin gücü olduğu sürece çalışır. Ancak lazer silahları her zaman bu kadar verimli değildi. \"Donanma 1980'lerde benzer testler yaptı, ancak operasyonel bir ortamda sahaya çıkmak için önemli lojistik engeller sunan kimyasal tabanlı lazer teknolojileriyle. Ve nihayetinde, bu tür lazerler filoya veya başka bir Hizmete geçmedi.\" diye açıkladı ONR'nin yönlendirilmiş enerji portföy yöneticisi Dr. Frank Peterkin. LLD, daha önce test edilmiş sistemlerden daha kompakt ve verimlidir, bu da onu önceki lazer yaklaşımlarından daha çekici bir silah sistemi haline getirir. Üzerinde çalışan ekipler, bunun silahların geleceğine açılan bir pencere olduğuna inanıyor. Halihazırda, LLD'yi sahaya yerleştirme planı yok, ancak bu yılın başlarında yönlendirilmiş enerji silahlarını sahaya çıkarma planları var."}
{"url": "https://www.fizikist.com/abdnin-gizemli-uzay-droneu-rekor-kiran-gorevden-sonra-dunyaya-dondu", "text": "Boeing, bir ABD insansız askeri uzay hava aracının yaklaşık iki buçuk yıl yörüngede kaldıktan sonra Cumartesi günü Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'ne iniş yaptığını açıkladı. Boeing'den yapılan açıklamada, ilk uçuşu 2010 yılında gerçekleşen insansız X-37B mekiğinin uzayda toplam 10 yıldan fazla zaman geçirdiği ve altı görevde toplam 1,3 milyar milden fazla uçtuğu belirtildi. Uzay operasyonları şefi General Chance Saltzman, \"Bu görev, Uzay Kuvvetlerinin uzay araştırmalarında işbirliğine ve Hava Kuvvetleri Departmanı içindeki ve dışındaki ortaklarımız için uzaya düşük maliyetli erişimi genişletmeye odaklandığını vurguluyor\" dedi. Gizlilik içinde fırlatılan X-37B, Boeing ve Lockheed Martin arasındaki bir ortak girişim olan United Launch Alliance tarafından Hava Kuvvetleri için tasarlandı. Araç 9 metre uzunluğunda, 4,5 metre kanat açıklığına sahip ve güneş panelleri ile çalışıyor. Mekiğin Mayıs 2020'deki son fırlatılmasından önce Pentagon, üstleneceği bir dizi bilimsel deneyi hatırlatmıştı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/abur-cubur-krizini-dindirmenin-yontemi-bulunmus-olabilir", "text": "Obezite; çoğu durumda teknoloji kullanarak savaşmanın oldukça zor olduğu global bir hastalıktır. Diğer durumlarda ise beslenme uzmanları, dahili tıp bilimine bel bağlayıp insanları daha az yemeye yönlendiren maddeler bulmaya çalışmaktadırlar. İngiltereli bilim insanları yüksek kalorili gıda isteğini ortadan kaldıran ve sağlıklı yiyecek iştahını etkilemeyen bir besin takviyesi bulmuş olabilir. Bahsedilen besin takviyesi 20 kişiden oluşan gönüllü grubu ile yapılan testin sonucunda hem daha küçük porsiyonlarda yemeği sağlayan, hem de abur cubura yönelmeyi azaltan inülin-propiyonat ester maddesidir. Bu test ile gönüllülerden 10 gram inülin-propiyonat ester içeren, ya da sadece kontrol grubu için inulin içeren milkshakeleri içmeleri istendi. Katılımcılar daha sonra MRI makinesine alındılar ve kendilerine yüksek kalorili besin resimleri gösterildi. Tomografi sonuçları gösterdi ki, besin takviyesini alanların beyinlerindeki ödül bölgesinde daha az aktivite vardı ve gönüllüler bu yiyecekleri o kadar da cezbedici bulmadılar. Sonraki aşamada katılımcılara bir kase domates soslu makarna verildi ve yiyebildikleri kadar yemeleri istendi. Besin takviyesinin verildiği grup kontrol grubuna göre %10 daha az makarna yedi. Bu besin takviyesi geliştirilirken gut bakterisinin ürettiği ve beyne Yeterince yedin. sinyalini veren propiyonat molekülü baz alındı. Geliştirme, fiber inülinin bağırsaktaki propiyonat üretimini arttırdığını gösteren daha önceki çalışmalara dayandırılıyor. Bu sebepten inülin eğer propiyonat içerecek hale getirilirse, gut bakterisinin mevcutta ürettiğinin 2.5 katı kadar propiyonat üretmesi tetiklenebilir. Molekül, beyindeki yemek yeme ödülü ile ilişkilendirilen bölgelerin aktivitesini azaltmaya yarıyor. Bu çalışma American Journal of Clinical Nutrition dergisinde yayınlanmıştır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ac-kalmak-neden-ofkeye-sebep-oluyor", "text": "Hangry İngilizce'deki hungry ve angry kelimelerinin birleşiminden oluşturulmuş bir terim. Yemek saatlerinde yaşanan gecikme sonucunda, bazı insanların huysuz ve asabi olduğuna işaret eden bir yaklaşım. Peki bu açlık ve sinirliliğin beraber bulunduğu hanger durumu neden kaynaklanıyor? Ve neden sadece bazı insanlar bundan muzdarip? Bu sorunun cevapları vücudunuz yiyecek ihtiyacı hissettiğinde meydana gelen bazı süreçlerle ilgili. Karbonhidratlar, proteinler ve yağlar, kısacası yediğiniz her şey, basit şekerler, aminoasitler ve yağ asitleri olarak sindirilir. Bu besinler, kan dolaşımından geçerek organ ve dokulara dağıtılır ve enerji için kullanılırlar. Son yemeğinizden sonra geçen zamanla birlikte, kan dolaşımınızda bu besinlerin miktarı düşmeye başlar. Eğer kandaki glukoz seviyesi yeterince düşerse, beyin bunu hayatı tehdit eden bir durum olarak algılayacaktır. İşleyişini korumak için farklı besin maddeleri kullanabilen vücuttaki diğer birçok organ ve dokunun aksine, beynin kendi işini yapmak için glikoza kritik ölçüde bağımlı olduğu biliniyor. İnsanlar genellikle beynin bu bağımlılığını fark ediyor. Açken ve kan şekeri düzeyleri düştüğünde, önceden size basit gelen şeyler bir anda zor hale gelebilir. Konsantre olmakta zorlanabilir, normalde yapmayacağınız bazı hatalar yapabilirsiniz. Ya da belki de kelimeleri bulanık şekilde görebilirsiniz. Yapılan çalışmada, aç olduğunuzda zorlanacağınız bir başka şeyin ise sosyal normlara uygun davranmak olduğu öne sürüldü. Bu durum bazı insanlara sinirlenememeyi de içeriyor. Yani, beyin gücünüz iş hayatında huysuz davranamadığınız kişilere olan sinirinizle başa çıkabiliyor. Ancak, yanında en rahat olduğunuz ve size en yakın olan kişilerin yanında bu gard düşebiliyor ve onlara karşı oldukça öfkelenebiliyorsunuz. Araştırmaya göre, kan şekeri düzeyleri belirli bir eşiğin altına düştüğünde, beyniniz birçok organa kandaki glikoz miktarını arttıracak hormonlar sentezlemesi ve ortaya çıkarması için talimat veriyor. İnsanların hangry olmasının bir başka nedeni de glikozun bu karşı-düzenleyici tepkisidir. Dört ana karşı-düzenleyici hormon şu şekildedir: beynin derinlerinde bulunan hipofiz bezinden büyüme hormonu salgılanır; pankreastan glukagon hormonu, epinefrin olarak da adlandırılan adrenalin ve son olarak böbrek üstü bezlerinden salgılanan kortizol. Son iki glikoz karşı-düzenleyici hormon sadece kandaki düşük kan şekeri durumunda değil, bütün stresli durumlarda kan dolaşımına stres hormonu salgılayan hormonlardır. Bunların arasında adrenalini ayrı bir yere de koyabiliriz. Adrenalin, güvenliğinizi tehdit eden bir şeyi düşünmek, gördüğünüz, duyduğunuz ya da düşüncesinin bile sizde anlık korku yaratan şeylere karşı salınan hormondur. Nasıl sinirlendiğinizde birine bağırarak tepki veriyorsanız, adrenalin salgıladığınızda da yine benzer bir şekilde tepki verebilirsiniz. Öfke ve açlığın ortak genler tarafından kontrol ediliyor olması hanger'ın bir başka nedeni olarak öne sürüldü. Bir genin ürünü olan Nöropeptid Y, aç olduğunuzda beyin içine salınan doğal bir beyin kimyasalıdır. Bu kimyasal Y1 reseptörü olarak adlandırılan reseptör de dahi olmak üzere beyindeki birçok reseptörü harekete geçirerek insanları oburluğa iter. Beyindeki açlık hissini kontrol etmeye çalışmanın yanı sıra, nöropeptid Y ve Y1 reseptörü öfke ya da saldırganlık olarak adlandırabileceğimiz durumları düzenleme işlevine de sahipler. Bununla birlikte, araştırmada, beyin omurilik sıvısında yüksek seviyede nöropeptid Y salgılayan insanların da saldırganlık düzeylerinin yüksek olduğu gözlendi. Görüldüğü üzere, açlığın insanları öfkeli yapmasının ardında birçok farklı neden olabilir. Aslında hanger, açıkça görüldüğü üzere, bir hayatta kalma mekanizmasıdır ve bu mekanizma insanlara ve hayvanlara oldukça iyi hizmet etmiştir. Aç organizmaların geri çekilip, yiyecek için nazikçe başkalarının önüne geçmelerine izin verdiğini bir düşünün. Muhtemelen bu tür canlıların soyu tükenirdi. Birçok fiziksel faktörün hanger'a katkı sağlayabileceği, psikososyal faktörlerin de aynı şekilde hanger'ın varlığında rol oynadığı öne sürüldü. Kültürel farklılıkların da, yani örnek olarak sözlü ifadelerin, doğrudan veya dolaylı olarak saldırgan olup olmadığının da hanger'ın oluşumunda büyük önem taşıdığı belirtildi. Aslında hanger'la başa çıkmanın en kolay yolu, çok acıkmadan önce bir şeyler yemektir. Eğer hanger sancıları içindeyken çikolata ya da patates cipsi gibi hızlı tüketim maddeleri atıştırabilirseniz, kanda hızlı bir şekilde yıkılan abur cuburlar glikoz oranını yüksek oranda arttırır. Ancak hızlı şekilde yıkıldıkları için, sizi yine hızlı bir şekilde hanger'a sürüklerler. Bu yüzden besin değeri yüksek, doğal yiyecekler sizi tok tutarken aynı zamanda aşırı kalori alımından da korurlar. Aç olur olmaz yemek yemek her zaman mümkün olmayabilir. Böyle durumlara, ofiste geçirilen uzun saatler, Ramazan ayı boyunca tutulan oruçlar, ya da rejimler örnek olabilir. Bütün bunlar doktor onayından sonra gerçekleştirilmelidir. Uzun saatler boyunca yemediğiniz bu durumlarda, vücudunuz yağ depolamaya başladığı ve bunların bazıları ketonlara dönüştüğü birçok çalışma tarafından ispatlanmıştır. Ketonların açlığı kontrol altında tuttuğu düşünülür çünkü beyin ketonları glikozun yerine yakıt olarak kullanabiliyor. Sonuç olarak, hanger'la başa çıkmak için en son ve en uygar yöntemin, zor durumlarla yemek yedikten önce değil sonra başa çıkmaya çalışmak olduğu söylenebilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/aci-tuketenler-daha-uzun-yasiyor", "text": "Amerika'da Vermont Üniversitesi'nde yürütülen bir çalışmaya göre; diyetlerinde düzenli olarak acı kırmızı biber tüketen bireylerin, tüketmeyenlere göre daha uzun yaşadığı tespit edilmiştir. Uzun yaşama oranının %13 olduğu belirlenmiştir. Biber ve baharatların, yüzyıllardır koruyucu ve tedavi edici özellikleri olduğu bilinmekteydi, fakat bu yeni çalışma ile acı kırmızı biberin yaşam süresi üzerine olan olumlu etkileri de keşfedilmiş oldu. PLOS One dergisinde yayınlanan bu çalışma; 23 yaşından büyük 16.000 Amerikalı üzerinde yapılmıştır. Yaşam biçimleri ve klinik özellikleri uyumlu kişiler üzerinde yapılan çalışmada, acı kırmızı biber tüketen bireylerde ölüm oranı 21,6 olarak saptanırken, tüketmeyen bireylerde bu oranın 33,6 olduğu görülmüştür. Ayrıca acı kırmızı biber tüketen bireylerde, kalp hastalıkları ve felç riskinin daha az olduğu da bildirilmiştir. Geçici Reseptör Potansiyeli kanalları , birincil acı reseptörleridir. Kapsaisin reseptörleri olarak da adlandırılırlar ve kapsaisin gibi acı ajanlarını tanırlar. Araştırmacıların belirttiğine göre; kapsaisin reseptörlerinin aktif hale gelmesi; obeziteye karşı koruyan ve kan akışını düzenleyen hücresel mekanizmayı uyararak, kalp hastalıklarına bağlı ölüm riskinin azalmasına neden olmaktadır. Kapsaisin ayrıca, antimikrobiyal özelliklere sahip bir maddedir ve mide, bağırsak florasının zararlı mikroorganizmalara karşı korunmasını sağlamaktadır. Bu özelliklerine ek olarak kapsaisin, A, B ve C vitaminleri kaynağı olarak bilinmektedir. Bu çalışmanın eş yazarı Mustafa Chopan'ın ifadesine göre; bu çalışma, bundan önce yapılan benzer çalışmalar için bir genelleme niteliğinde olmakla birlikte, beslenmeye dair bir öneri olarak kabul edilebilir ve bundan sonraki klinik çalışmalara ışık tutabilir. The Association of Hot Red Chili Pepper Consumption and Mortality: A Large Population-Based Cohort Study, Mustafa Chopan, Benjamin Littenberg, January 9, 2017, PLOS One."}
{"url": "https://www.fizikist.com/aci-yiyince-neden-dilimiz-sizlar", "text": "Asya mutfağının vazgeçilmezlerinden olan Siçuan biberi en ilginç hislerden birini yaratır. Dilde hafif bir sızlama ve uyuşma hissi oluşur. Buna biberdeki sanşol denen madde neden olur. Bu maddenin, dildeki sinirlerin zarında bulunan kanallara tutunarak bu hisse yol açtığı biliniyor. 2013te yapılan bir araştırmada deneklerin dudağına bu madde sürülmüş, daha sonra parmak uçlarına çeşitli titreşimler uygulanarak hangisinin biberin yarattığı hisse yakın olduğu sorulmuş. Herkesin 50 Hz şiddetindeki titreşimi seçmesi üzerine araştırmacılar o titreşime duyarlı belli bir sinirin bu hissi yarattığı sonucuna varmış. Tadı olmayan başka bir tat da acı bibere o tadı veren kapsaisin molekülüdür. Bu madde, hücrelerde ısıyı algılayan ve acı duyma mesajını beyne ileten hücrelerdeki alıcılara tutunur. Karabiberdeki piperin ve hardala ve turpa o yakıcı tadı veren alil isotiosinanat da benzer bir etki yaratır. Bu yiyecekleri yediğimizde acı hissederiz, çünkü onların harekete geçirdiği alıcılar 42 dereceden fazla ısı ya da asit ile tetiklenir. Bunların muhtemelen yediğimiz şeye karşı dikkatli olmamızı hatırlatan uyarıcı bir işlevi vardır. Fakat kapsaisin ve diğer maddelerin dile zararı yoktur, istediğiniz kadar yiyebilirsiniz. Acı ve baharatlı yiyecekler bir süre sonra dilinizde aynı yakıcı etkiyi bırakmayacak, tat alma hücrelerindeki alıcılar bu yiyeceklerin içerdikleri maddelere karşı aynı şiddette tepki göstermeyecektir. Bu olgu, bilim insanlarını kapsaisin maddesini ağrı kesici olarak kullanma denemelerine itmiş, bu maddeyi içeren kremler eklem romatizması ağrılarına karşı kullanılmaya başlanmıştır. Fakat kremin ağrıyı keserken aşırı ısı hissi yaratma gibi bir yan etkisi olmaktadır. Etil alkol kapsaisini algılayan alıcıların daha düşük ısıda harekete geçmesine neden olur. Alkollü içkiler içildiğindeki yanma hissi ya da baharatlı yemeklerin alkolle birlikte daha acı gelmesi bundandır. Nanedeki mentolün ağızda bıraktığı soğuma hissi de bir rastlantı nedeniyledir; ağız soğuduğunda harekete geçen alıcı mentolle de tetiklenir. Bu alıcılar sadece ağızda değil, deride de vardır. Siçuan biberi ile banyo yapmaya kalksanız aynı hissi derinizde de duyarsınız. Acı biber doğradıktan sonra elinizi yanlışlıkla gözünüze sürdüğünüzde de unutamayacağınız bir ders almış olursunuz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/acik-renkli-tuyler-gocmen-kuslarin-uzun-ucuslarda-serin-kalmasina-yardimci-oluyor", "text": "10.000'den fazla kuş türünün incelendiği araştırma, daha uzun menzilli uçuş yapan kuş türlerinin daha hafif tüylere sahip olma eğiliminde olduğunu ortaya koyuyor. Araştırmalar, Sanderling gibi göçmen kuşların, göçmen olmayanlara göre ortalama olarak daha açık renkli olduğunu göstermektedir. Ufacık sinek kuşlarından dev boğmacalara kadar, dünyadaki 10.000'den fazla kuş türünün kabaca yarısı göç ediyor. Daha uzun kanatlar ve güçlendirilmiş uçma kasları genellikle bu kuşların geniş hava bölgesini çaprazlamasına yardımcı oluyor. Neredeyse tüm kuş türleri üzerinde yapılan bir araştırma, birçok göçmenin beklenmedik başka bir uçuş yardımı aldığını gösteriyor gösteriyor; daha açık renkli tüyler. Araştırmacıların, 6 Aralık'ta Current Biology'de yayınladığı araştırmaya göre, biraz daha açık renkli olmak, bu uzun mesafeli uçan kuşların daha serin kalmasına yardımcı oluyor. Rengin, uyum sağlamada, eş seçiminde öne çıkmada ve kuşların yırtıcılardan saklanmasına yardımcı olduğu zaten biliniyordu. Almanya, Seewiesen'deki Max Planck Ornitoloji Enstitüsü'nde kuş bilimci olan Kaspar Delhey, tüy renginin ayrıca ışığı emerek veya yansıtarak sıcaklığı düzenlemek gibi daha ayrıntılı etkileri de olduğunu söylüyor. Örneğin, daha soğuk iklimlerde bırakılan kuş yumurtaları daha koyu olma eğilimindedir, bu da onları sıcak tutmaya yardımcı olur. Göç eden kuşlar, vücutlarını fizyolojik sınırına kadar zorlayarak aşırı ısı üretirler. Bazı türler bu durumla gündüzleri soğuk havalarda yola çıkarak bununla baş ediyor. Delhey, \"Göçmen kuşlarda aşırı ısınma bir sorun olduğunda, bununla başa çıkmanın başka bir yolu da daha az ısı emen daha açık renkler geliştirmek olacaktır\" diyor. Delhey ve meslektaşları, 10.618 kuş türünün 20.000'den fazla resmini analiz ederek, her tür için tüy hafifliğini sıraladı ve bunu kuşların ne kadar uzağa uçtuğuyla karşılaştırdı. Ekip, tüy hafifliğinin göç mesafesiyle arttığını buldu. En uzun mesafeli göçmenler, göçmen olmayanlardan yaklaşık yüzde 4 daha hafifti. Bu, farklı türler için büyüklük, iklim veya habitat türü ile açıklanmayan bir etki olarak karşımıza çıkıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/acik-yaralara-antiseptik-surdugumuzde-neden-yanma-hissederiz", "text": "Antiseptik solüsyonların içeriğinde bulunan, etanol ve hidrojen peroksit nedeniyle bu yanma hissi oluşur. Analitik kimya uzmanı Glajch'a göre; her iki ajan da vücuttaki yanma ile ilgili olan reseptörleri aktifleştirir ve yanma hissini tetikler. 2002'de Nature Neuroscience'ta yayınlanan bir çalışmaya göre; etanol, yanma hissinden sorumlu olan vanilloid reseptör-1'i (VR1) aktifleştirir. Vücut, ısı veya acı biberin etken maddesi kapsaisin gibi bazı kimyasallara maruz kaldığında VR1 aktifleşir. Glajch'ın yaptığı açıklamaya göre; aslında VR1, yalnızca 107 C'de ya da daha yüksek sıcaklıklarda aktifleşir fakat etanolün varlığı, bu reseptörlerin vücut sıcaklığı gibi daha düşük sıcaklıklarda aktifleşmesine neden olur. Bu yüzden, gerçekte yanmadığımız halde, aniden yanıyormuş gibi hissederiz. 2005 yılında Journal of General Physiology dergisinde yayınlanan çalışmaya göre, alkol alındığında boğazda hissedilen yanma da, yutaktaki ilgili reseptörlerin uyarılması sonucu meydana gelir. Hidrojen peroksit ise, TRPA1 (transient receptor potential ankyrin 1) reseptörünü aktifleştirir. Literatürde, TRPA1 reseptörünün yapısı, VR1 reseptörü kadar iyi bilinmese de her iki reseptörün de yanma hissinden sorumlu olduğu bilinmektedir. Glajch yaptığı açıklamada, etanol ve hidrojen peroksitin neden olduğu yanma hissinin geçici ve zararsız olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, bu hissin vücutta herhangi bir yıkımdan değil de reseptörlerin aktifleştirilmesinden dolayı meydana geldiğini de eklemektedir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/agackakanlar-neden-beyin-hasari-gormez-son-arastirma-ilgi-cekici-yeni-bir-hipotez-sunuyor", "text": "Günlerini yemek aramak için, küçük kafataslarını ağaçlara çarparak geçirmek zorunda kalan ağaçkakanlar, beyin hasarını önlemek için evrimsel süreçte birkaç özellik geliştirmiş olmalıydı. En azından Bilim insanları uzun yıllardır böyle düşünüyordu. Ağaçkakan biyomekaniği üzerine yapılan yeni bir araştırma, küçük keski başlı kuşun, şok emici uyarlamalar yoluyla beynine hasar almaktan kaçındığı yönündeki spekülasyonları şüpheye düşürdü. Aksine, beyni bu durumu umursayamayacak kadar küçük olabilir. Belçika'daki Antwerp Üniversitesi'nden biyomekanik araştırmacısı Sam Van Wassenbergh, \"Üç ağaçkakan türünün yüksek hızlı videolarını analiz ederek, ağaçkakanların ağaca çarpmanın şokunu absorbe etmediğini bulduk\" diyor. Başlarını saniyede 20 kez şaşırtıcı bir şekilde ileri geri sallayarak, 1400 grama kadar kuvvet uygulayabilirler. Bunu, bir insan kütlesine oranlarsak ortaya çıkabilecek travma türünü hayal etmek çok zor değil. Geçmişte yapılan araştırmalar, süngerimsi, şok emici kemikler ve boyun kasları gibi ağaçkakanın beyin dokusu üzerindeki etkiyi azaltmaya yardımcı olabilecek çeşitli vücut modifikasyonlarına işaret etti. Bu çalışmada, Dryocopus martius, Dryocopus pileatus ve Dendrocopos major türlerini temsil eden altı ağaçkakanın yüzden fazla yüksek hızlı videosunu kullanan Van Wassenbergh ve ekibi, gagaları tahtaya çarptığında dikkatlice ölçüm yaptılar. Göz küresinin yumuşacık iç kısımlar için oldukça uygun bir vekil olduğu göz önüne alındığında, araştırmacılar yavaşlayan bir kafatasının fiziğini hesaplayabilirler. Göz ve gaga arasındaki en yüksek yavaşlamada çok az değişiklikle, tüm kafanın tek olarak hareket ettiği ortaya çıktı. Van Wassenbergh, \"Başları temel olarak gagalama sırasında sert, sağlam çekiçler gibi işlev görür\" diyor. Videolarının kare kare analizinden toplanan verilere dayanan biyomekanik modeller, gaganın ucu ile kafatasının içeriği arasında çok fazla şok emilimi olmadığını da doğruladı. Tüm bu özelleşmiş kemik yapıları, bu durumda, çok deforme olmaz ve enerjiyi emmez. Bu, kuşların çalışmalarını daha etkili ve verimli hale getirir. Araştırmacılar, \"Gaga, kendi etkisinin çoğunu emerse, talihsiz kuşun daha da sert vurması gerekir\" diye açıklıyor. Ağaçkakanların bu güvenlik özellikleriyle uğraşmasına gerek yok. Bulgular, ağaçkakanların neden hiçbir zaman yaklaşık yarım metreden daha büyük olacak şekilde evrimleşmediğini açıklamaya yardımcı oluyor. Kaslı tüylü bir kırıcı daha büyük öğünleri delebilirken, daha ağır beyinleri bu baskıya dayanamazdı. Bu, küçük beyinleri olmasına rağmen ağaçkakanların o kadar aptal olmadığı anlamına gelir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/agiz-ve-dudak-hareketlerini-okuyan-gozluk-echospeech", "text": "Yukarıdaki videoda, doktora öğrencisi olan Ruidong Zhang kendi kendine konuşuyor gibi görünebilir fakat aslnda akıllı telefonunun kilidini açmak veya çalma listesindeki bir sonraki şarkıyı oynatması için fısıldayarak konuşuyor ve geliştirilen EchoSpeech adındaki, görünüşte sıradan fakat ağız ve dudak hareketlerine dayalı olarak 31 adede kadar seslendirilmemiş komutu sürekli tanıması için akustik algılama ve yapay zeka kullanılarak geliştirilen gözlükle bunu başarıyor. Bu akıllı gözlüğü geliştiren Cornell Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, komutları tanıması ve bir akıllı telefonda çalıştırılabilmesi için yalnızca birkaç dakikalık kullanıcı eğitimi verisi gerektirdiğini belirttiyorlar. Kalem silgisinden daha küçük bir çift mikrofon ve hoparlörle donatılan, yüze ses dalgaları gönderip alan ve ağız hareketlerini algılayan, yapay zeka destekli giyilebilir bir sonar sistem olan EchoSpeech yine Cornell Üniversitesi'ndeki araştırmacılar tarafından geliştirilen bir derin öğrenme algoritmasıyla, bu yankı profillerini gerçek zamanlı olarak yaklaşık %95 doğrulukla tahmin ediyor. Cornell Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, daha önceden de makine öğrenimi ve giyilebilir minyatür video kameralar kullanarak vücut, el ve yüz hareketlerini izleyen birkaç giyilebilir cihaz geliştirdiler. Son zamanlarda araştırmacılar, pil ömrünün iyileştirilmesini amaç edinerek yüz ve vücut hareketlerini izlemek için kameralardan uzaklaşıp, akustik algılama üstünde çalışmalara başladı ve daha sıkı güvenlik ve gizlilik ve daha küçük, daha kompakt donanım olan giyilebilir kulaklık EarIO adlı benzer akustik algılama cihazını geliştirdiler. Peki bu gözlük nerelerde kullanılması planlanıyor? Ses tellelerinde veya farklı sebeblerden dolayı sesleri çıkmayan kişiler için bu sessiz konuşma teknolojisi hastalara seslerini geri veremese de sesli komutla yapılacak işlemleri ses çıkarmadan ağız ve dudak hareketleriyle rahat bir şekilde yapabilecekler. Ayrıca kütüphane gibi konuşmanın uygunsuz olduğu yerlerde, başkalarıyla akıllı telefon aracılığıyla iletişim kurmak için kullanılabilecek. Sessiz konuşma arabirimi ayrıca bir kalemle eşleştirilebilecek ve çizim programlarıyla birlikte kullanılabilecek, bu da klavyeye ve fareye ihtiyaç duymadan rahatlıkla sessizce çizim yapılabilmesine olanak sağlayacaktır. EchoSpeech gibi akustik algılama teknolojisi, giyilebilir video kameralara olan ihtiyacı ortadan kaldıracaktır. Cornell Üniversitesi'nde Profesör olan François Guimbretiere, ses verilerinin, görüntü veya video verilerinden çok daha küçük olması nedeniyle, işlenmesi için daha az bant genişliği gerektirdiğini ve gerçek zamanlı olarak bluetooth aracılığıyla bir akıllı telefona aktarılabileceğini ve buna bağlı olarak veriler buluta yüklenmek yerine akıllı telefonda yerel olarak işleneceği için, gizliliğe duyarlı bilgilerin hiçbir zaman kontrolümüzden çıkmayacağını belirtti. Ayrıcıa akustik algılama teknolojisi, batarya ömrünü de katlayarak artıracaktır. Kameralardaki 30 dakikalık batarya ömrü, akustik algılama teknolojisiyle 10 saate kadar çıkacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ahtapotlarin-dnasi-dunyada-essiz", "text": "Araştırmacılar, pek çok özelliği ile hem yaşadığı deniz habitatından, hem de kara habitatından ayrılan ahtapot canlısına dair ilginç bilgiler sundu. The University Of Chicago'dan Dr. Clifton Ragsdale, ahtapotların daha önce hiçbir canlıda karşılaşılmadığı üzere 33 bin protein koduna sahip bir genom bulundurduklarını belirtti. Ahtapotların sıradışı beyne ve problem çözme yeteneğine sahip olduklarını ifade eden Dr. Ragsdale, benzer araştırmaların tüm 8 kollu canlılarda yapılacağını dile getirdi. Zıplayan gen olarak nitelendirilen transpozon genlere sahip ahtapotun, transpozonunu kendi içerisinde düzenleyebilme yeteneğine gösterebildiği kaydedildi. Yani bir nevi ahtapot, kendi genlerini değiştirebilme kabiliyetini barındırıyor. The University Of Chicago'dan Caroline Albertin ise konuyla ilgili yaptığı açıklamada, ahtapotunun genomunun, ufak değerler haricinde yeniden düzenlenmiş bir omurgasız genomu olarak görüldüğünü belirtti. Bu olgunun gen düzenlenmesine örnek teşkil ettiğini söyleyen Albertin, durumun daha önce hiç karşılaşılmamış bir olgu olduğunu sözlerine ekledi. Ahtapotlara ilişkin araştırmaların gelecek süreçte devam edeceği Snopes'daki haberde yer aldı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/akbaba-gibi-bagirsakli-isiran-tuhaf-ari-tavuk-yemeyi-seviyor", "text": "Kosta Rika arılar konusunda daha farklı bir türe ev sahipliği yapıyor: akbaba arısı. Tanıdığımız ve sevdiğimiz tüylü vejetaryenlerden çok uzak olan bu böcekler etçil. Dişleri ve -görünüşe göre- uyumlu bağırsakları var. MBio dergisinde yayınlanan bir makale, bu canavarların bağırsaklarına derinlemesine bir inceleme yayınladı. Araştırmaları, bu böceklerin leş tüketen kuşlarla ortak bağırsak mikrobiyomu bileşenleri olduğunu ortaya çıkardı. Adaptasyon, bu arıların nasıl olup da çürüyen leşlere karşı böyle bir iştah ve tolerans geliştirdiklerini ortaya koydu. Çalışmada polen, leş veya her ikisini birden yiyen 159 arı toplandı ve dokuz sınıftan 17 türe ulaştı. Çoğunlukla Kosta Rika'daki La Selva ve Las Cruces saha istasyonlarından yem olarak leş ve tavuk kullanılarak toplandılar. Et yiyicilerin kokuşmuş tekliflerine akın ettiğini izleyen araştırmacılar, ilginç bir gözlemde bulundular. UCR entomoloğu Quinn McFrederick yaptığı açıklamada, \"Küçük tavuk sepetleri vardı\" dedi. Akbaba arıları, polen yiyen arıların toplayıcılıktan elde ettiklerini saklamalarına çok benzer şekilde etleri ceplerinde saklıyorlardı. Akbaba arılarının \"dünyada bitkiler tarafından üretilmeyen besin kaynaklarını kullanmak üzere evrimleşen tek arı türü\" oldukları düşünüldüğünden eşsiz olduklarını söyleyen UC Riverside entomoloğu Doug Yanega, \"diyet alışkanlıklarında oldukça dikkate değer bir değişiklik\" oluşturduğunu belirtti. O halde, bağırsak mikrobiyomlarının, karınlarında aynı temel 5 bakteriyi barındıran diğer bal arıları, bombus arıları ve iğnesiz arılarınınkiyle karşılaştırıldığında farklı olması bekleniyordu. Polen yiyicilerin, et yiyicilerin ve omnivorların bağırsak mikrobiyomlarını karşılaştıran çalışma yazarları, farklı beslenme alışkanlıkları arasında önemli farklılıklar olduğunu keşfetti. McFrederick, \"Akbaba arısı mikrobiyomu, akrabalarında bulunmayan yeni bakteriler olan asit seven bakterilerle zenginleştirilmiştir. Bu bakteriler, muhtemelen onları leş üzerinde ortaya çıkan patojenlerden korumaya yardımcı olmak için gerçek akbabaların yanı sıra sırtlanlar ve diğer leşle beslenenlerde bulunanlara benzer.\" dedi ve tek şaşırtıcı fark bu değildi. Yanega, \"Sokmamalarına rağmen, hepsi savunmasız değil ve birçok tür tamamen tatsız. Gerçekten zararsız olan türlerden ısıran birçok türe, çenelerinde kabarcıklara neden olan ve cildin ağrılı yaralara neden olmasına neden olan salgılar üreten birkaçına kadar çeşitlilik gösterirler.\" dedi. Beslenme alışkanlıklarına rağmen, akbaba arılarının balının hala yenilebilir ve aslında tatlı olduğu bildiriliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/almanyada-bulunan-at-fosili-48-milyon-yillik-cikti", "text": "Bu bulgular fosilin, şimdiye dek ortaya çıkarılan en eski ve en iyi durumdaki at kalıntıları olduğunu gösteriyor. Küçük bir köpek boyutlarında olan hayvan ile doğuma yaklaşmış yavrusunun eski bir göle düştüğü; göldeki suyun hayvanın rahmini ve plasentanın yumuşak dokusunu bugüne dek ulaşacak şekilde koruyan bakteriye sahip olduğu anlaşılıyor. 12 buçuk santimetre uzunluğundaki cenin, ezilmiş haldeki kafatası dışında hemen hemen tamamiyle bozulmamış halde. Uzmanlar, hamile hayvanın doğum yapmadan hemen önce ölmüş olabileceğini ama ölümünün hamileliğiyle ilişkili olmadığını belirtiyor. 48 milyon yıllık atın fosili, 2000 yılında Frankfurt yakınlarında bir gölün dibinde keşfedilinceye dek dokunulmaksızın duruyordu. Fosil üzerindeki bilimsel analiz yeni tamamlandı ve PLOS One adlı dergide yayımlandı. Bilim insanları, bulgunun analizine dayanarak atların üreme sistemlerinin on milyonlarca yıldır hemen hemen hiç değişmediğini belirtiyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/als-hastasi-adam-beyin-bilgisayar-arayuzu-kullanarak-dusuncelerini-tweetledi", "text": "ALS hastalığı, beyin ve omurilikte bulunan ve kasların hareket etmesini sağlayan sinir hücrelerinin hasar görmesi sonucu ortaya çıkar. Motor nöronların kaslara uyarılar gönderemediği da zaman kaslarda güçsüzlük başlar. ALS hastalığına sahip bir adam, bir beyin-bilgisayar arayüzü aracılığıyla düşüncelerini kullanarak dünyaya bir mesaj tweetledi. Bu mesajın implante edilebilir bir beyin-bilgisayar arayüzü kullanılarak, doğrudan sosyal medyada başarılı bir şekilde gönderilen ilk mesaj olduğu düşünülüyor. Amyotrofik Lateral Skleroz hastası Avustralyalı 62 yaşındaki Philip O'Keefe, nöroprostetik girişim Synchron tarafından geliştirilen endovasküler beyin-bilgisayar arayüzünü kullanarak, 23 Aralık'ta sadece kendi düşüncelerinden oluşan tweet'i oluşturdu ve yayınladı. Tuş vuruşlarına ya da seslere gerek yok. Sadece #helloworldbci diye düşünerek oluşturdum bu tweet'i. yazdı. ALS'nin neden olduğu ilerleyici felci olan O'Keefe, bir takip mesajında Umudum, insanların düşünceleri aracılığıyla tweet atmasının yolunu açmak dedi. Ayrıca birkaç soruyu yanıtladı ve tweetlerine yanıt veren birkaç mesajı beğendi. ALS, konuşma veya yutma güçlüğü ile başlar, ancak kas sertliği, artan güçsüzlük ve nihayetinde felç olmak üzere ilerler. Stephen Hawking'i de bir şekilde etkileyen durum, 2014'te viral hale gelen çevrimiçi bir bağış toplama yarışması olan ALS Ice Bucket Challenge sayesinde daha fazla ün kazandı. O'Keefe, beyindeki ve omurilikteki sinir hücrelerini etkileyen erken başlangıçlı ve yavaş ilerleyen bir motor nöron hastalığı türü olan ALS nedeniyle istemli kaslarının çoğunun kullanımını kaybetti. Durumu kötüleştikten sonra Nisan 2020'de endovasküler Stentrode beyin-bilgisayar arayüzü aldı ve bağımsız olarak çalışamaz hatta yaşayamaz hale geldi. Sevdikleriyle yeniden bağlantı kurmak ve iş e-postaları göndermek için beyin-bilgisayar arayüzünü kullanıyor, ancak bu sistemi tweetlemek için ilk kez kullandı. Aslında Synchron, ilk kez birinin implante edilebilir bir beyin-bilgisayar arayüzü kullanarak doğrudan düşünce yoluyla sosyal medya üzerinden dünyaya mesaj gönderdiğini söylüyor. Peki, nasıl çalışır? Boyundaki juguler ven yoluyla beyne bir düğüm implante edilir ve deri altına, göğüs içine yerleştirilir. Kafatasına delik açma veya açık beyin ameliyatına gerek kalmaz. Beynin istemli fiziksel hareketten sorumlu parçası olan motor kortekste oturur ve beyin sinyallerini alır. Kullanıcı, klavye açık bir ekrana bakabilir ve hangi harfi yazmak istediğini hayal edebilir. Göğüs üzerine yerleştirilen bir cihaz aracılığıyla, bir makine öğrenme algoritması daha sonra beyin verilerini işleyerek ve bu sinyalleri belirli dijital komutlara çevirir. Bu süreç basit bir tweet yazmak için oldukça karmaşık gibi gelebilir, ancak O'Keefe bunun biraz pratikle oldukça kolay olduğunu öne sürüyor. O'Keefe yaptığı açıklamada, \"Bu teknolojiyi ilk duyduğumda, bana ne kadar bağımsızlık kazandırabileceğini biliyordum. Sistem şaşırtıcı olsa da bisiklet sürmeyi öğrenmek gibi. Pratik gerektiriyor, ancak bir kez yuvarlanıyorsun ve doğallaşıyor. Şimdi sadece bilgisayarda nereye tıklamak istediğimi düşünüyorum ve e-posta gönderebilir, banka işlemleri ve alışveriş yapabilir hale geliyorum. Şimdi Twitter üzerinden dünyaya mesaj gönderebilirim. dedi. Bu eğlenceli tatil tweetleri aslında implante edilebilir beyin-bilgisayar arayüzleri alanı için önemli bir an. BCI'ların, felç nedeniyle işlevsel bağımsızlıklarının çoğu elinden alınmış Phil gibi insanlara verdiği bağı, umudu ve özgürlüğü vurguluyorlar. Beyin-bilgisayar arayüzümüz Stentrode'u gelecek yıl ABD'deki ilk insan araştırmasında geliştirmeyi dört gözle bekliyoruz.\" şeklinde ekledi Synchron CEO'su Thomas Oxley."}
{"url": "https://www.fizikist.com/als-ile-ilgili-muthis-gelisme-nke1-geni-bulundu", "text": "Henüz tedavisi olmayan ALS hastalığına dikkat çekmeyi amaçlayan Ice Bucket Challenge kampanyasını, arkadaşı bir ALS hastası olan Amerikalı Corey Griffin başlatmıştı. Daha sonra da gittikçe yayılan ve dünyaca ünlü isimlerin de katılımıyla büyük ses getiren bu kampanya ile ALS hastalığı için milyonlarca dolar bağış toplanmış ve toplanan para hastalığın tedavisi için yapılan bilimsel çalışmalara harcanmıştı. Şimdi ise Ice Bucket Challenge amacına doğru bir adım atmış bulunuyor: Toplanan paralarla yapılan çalışmalar sayesinde ALS hastalığı ile ilgili NEK1 genine ulaşıldı. ALS/MND'nin genetik özellikleri ile ilgili araştırmaların sonucunda son yıllarda yeni genetik mutasyonlar bulunuyor. Amerikan ALS derneğinin haberine göre iki grup genetik araştırma sonuçları açıklandı. Bu sonuçlardan biri NEK1 adlı yeni bir genin önemi hakkında oldu. İkinci MND ilişkili gen olan C21orf2 nin ALS oluşmasındaki rolünün de vurgulandığı makale saygın bir dergi olan Nature Genetics'de yayınlandı. 25 Haziran 2016 tarihli ALSA açıklamasına göre, araştırmacılar en yaygın genler arasında yer alan NEK1 adında yeni bir gen tespit ettiklerini duyurdular. ALS vakalarının yüzde 10 ailesel olduğunu biliyoruz. ALS vakalarının diğer yüzde 90 sporadik, ya da bir aile öyküsü olmayan hastalardır. ALS vakalarının çok daha büyük bir yüzdesinde genetik faktörlerin doğrudan veya dolaylı olarak katkıda bulunduğu düşünülmektedir. NEK1 Geni, hem sporadik hem de ailevi ALS hastalarında mevcuttur. Araştırmacılar, NEK1 genindeki mutasyonun insanlarda MND 'nin nadir, kalıtsal formunun ortaya çıkmasında nasıl rol oynadığını buldu. NEK1 genindeki varyasyonların da aile öyküsü olmayan kişilerde de MND geliştirmesine neden olan birçok faktörlerden biri olduğu tespit edildi. NEK1 geninin görevleri arasında, hücre şeklinin korunması, ulaşım sisteminin açık tutulması da dahil olmak üzere, motor nöronların içinde birçok görevi vardır. Gelecekteki araştırmalar, MND hastalığını durdurmak için yapılan ilaç araştırmalarında bu yeni bulgu araştırmacılara yeni bir hedef gösterecektir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/altin-antibiyotik-direncine-karsi-beklenmedik-gizli-silah-olabilir", "text": "Bir mikrobun keselerini altınla doldurmak, bir enfeksiyonu bitirmek için kullanışlı bir yol olabilir. Bilim insanları bu bilgiyi pratik bir antimikrobiyal tedaviye dönüştürmek için mücadeleye başladılar. Çin'deki Güney Bilim ve Teknoloji Üniversitesi ile Birleşik Krallıktaki Leeds Üniversitesi'nden araştırmacılar, altın nano kümelerin bakterilere zarar vermeleri ve kendi vücudumuza zarar vermemelerini sağlamak için yakın zamanda güçlerini birleştirdi. Ekip, altını zıt elektrostatik yapışkanlık seviyelerine sahip iki molekül halinde dokuyarak, çevredeki dokulara zarar vermeden birçok yaygın bakteriyel patojenin savunmasında delikler açma potansiyeline sahip bir parçacık oluşturdu. Son yıllarda mühendisler, altın nano parçacıklarının davranışını iki şekilde manipüle ettiler. Biri, boyutlarını tam olarak kontrol etmektir. Parçacıkları iki nanometrenin altında tutmak, parçacıkların böbreklerimizden daha iyi geçmesine yardımcı olarak vücudumuzdan daha hızlı bir çıkış sağlar. Böylece araştırmacılar, kümelerinin boyutunu sadece 25 atomla sınırlamaya odaklandılar. İkincisi, ligand adı verilen 'yapışkan' kimyasal yapıları dahil etmek ve bunların kolayca izlenmesini sağlayan veya parçacığın şeklini kontrol etmeye yardımcı olan çeşitli özellikler kazandırmaktır. Bu durumda, ekip, kümelere pozitif yüklü bir ligand uygulayarak, daha negatif yüklü bakteri hücrelerinin, bir süveterin kedi tüyünü çekmesi gibi altını çekmesini umdu. Parçacıkları daha fazla değiştirerek, konağın vücudunu etkileme olasılığını daha da azaltmak, altın tedavisini klinik bir gerçekliğe dönüştürmede önemli bir etmen olacaktır. Ancak, farklı yeteneklere sahip ligandları entegre etme yöntemleri uyumsuz olma eğiliminde olduğundan, geçmiş çalışmalar, altın nano parçacıkları tek tip bir liganddan başka bir şeyle kapatma konusunda başarılı olamadılar. Bu araştırmada ise farklı bir çeşit metot kullanıldı. Sistem, piridinyum adı verilen pozitif yüklü bir bileşik ile hem pozitif hem de negatif yüklü gruplara sahip bir bileşik olan zwitterion'un bir kombinasyonuna dayalıydı. Piridinyum, altını bakteriler için daha çekici hale getirmeye yardımcı olur. Zwitterion ise gelişmiş kararlılık ve hayvan dokuları ile artan uyumluluk gösteren geçmiş çalışmalara dayanarak seçildi. Metisiline dirençli Staphylococcus epidermidis üzerinde test edilen artırılmış altın nano kümeler, bakterinin toplanma yeteneği üzerinde açık bir etkiye sahipti. Ayrıca reaktif oksijen türleri üretti ve zarlarının bütünlüğünü etkiledi. Daha da iyisi, işlem sonrasında çeşitli antibiyotiklerle takviye edildiğinde bakteri sayıları düştü. Bir durumda, MRSE'nin büyümesini engellemek için gereken doz 100 kattan fazla azaldı. MRSE cilt enfeksiyonlu fareler üzerinde yapılan testler, altın nano parçacıkların bir sıkıntı yaratmadan iyileşmeye yardımcı olduğunu doğrulamaya yardımcı oldu. Antibiyotiklere direncin artması, modern tıbbın en acil sorunlarından biridir ve enfeksiyona karşı en değerli savunmalarımızdan birinin işe yaramaz hale gelmesi tehdidi oluşturur."}
{"url": "https://www.fizikist.com/altin-neden-saridir", "text": "Bizlerin günlük hayatta ışık olarak bahsettiği görünür ışıktır. Bir dakika... görünmeyen ışık da mı var yani? Evet, bizim göremediğimiz ışıklar var; ultraviyole ya da kızılötesi ışık gibi. Bizim gözümüz bu ışıkları algılayacak kadar hassas değil. İnsanlar olarak görüp algılayabildiğimiz ışık, görünür ışık aralığında olmalıdır.Görünür ışık spektrumu kırmızı ışıktan mavi ışığa kadar uzanır. Arada ise yeşil,sarı,turuncu ışık yer alır. Dünyamızın ışık kaynağı olan güneş beyaz ışık üretir. Bu beyaz ışık üç ana ışıktan oluşur : kırmızı mavi ve yeşil. Bir cisim kırmızı ve mavi ışığı soğurup dışarıya yeşil ışığı yansıtırsa onu yeşil görürüz. Ya da yeşil ışığı içine alıp mavi+kırmızı ışığı yansıtırsa mor gibi görürüz. Yani bir cismin rengi, hangi ışığı soğurup hangisini yansıttığıyla alakalı bir durum. Çoğumuz altının neden sarı olduğuna kafa yormamıştır çünkü zihnimizdeki altın imgesi sarı renkte bir metaldir.Yani bunu altının doğası olarak kabul edip sorgulamaya gitmeyiz.Aslında durum bu kadar da sıradan değil. Bu yüzden altın gerçekten özel bir metal. Özetle altın, görünür yani beyaz ışık spekturumunun mavi kısmını daha çok soğurup geriye kalan renkleri yansıtır.Geriye kalan kırmızı ve yeşil renklerdir.Onların karışımı da sarı renktir. Yani mavi ışığın soğurulup yeşil ve kırmızının yansıması bizim altını sarı olarak görmemizi sağlar.Ama konuya daha derin bakmak istersek ilk olarak altının elektron konfigürasyonunu incelememiz gerekir. Atom numarası 79 olan altının elektron dağılımı aşağıdaki gibidir. Bu arada yukarıda bahsettiğimiz renkleri boyama renkleriyle karıştırmayalım. Boyaları düşündüğünüzde mavi ile sarıyı karıştırınca yeşil olur mesela, ama ışık için durum böyle değil. Alıntılınan kısım What Gives Gold that Mellow Glow yazısından uyarlanmış çeviridir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/alzheimer-ile-baglantili-spesifik-bagirsak-bakterileri-saptandi", "text": "Beyin, bağırsak ve mikrobiyal sakinlerinin yapısı arasındaki gerilimler, nörodejeneratif koşulların gelişiminde kritik bir rol oynuyor gibi görünüyor. Mikrobiyota-bağırsak-beyin ekseni ile Alzheimer hastalığı arasındaki bağlantıyı destekleyen kanıtlar artmaya devam ederken, ilişkinin arkasındaki kesin mekanizma hala tam olarak anlaşılamamıştır. Yapboz parçaları şimdiye kadar sinir bozucu bir şekilde tutarsızdı, bağırsak mikroplarından yağ taşıyan moleküllerdeki ince farklılıklardan kaynaklanan sinir dokusu içindeki karışık proteinler gibi görünüşte ilgisiz faktörleri içeriyordu. ABD'den bir araştırmacı ekibi, insan bağırsağı mikroflorasının şimdiye kadarki en büyük genom çapında ilişkilendirme çalışmasını kullanarak, Alzheimer hastalığı ile sindirim sisteminde yaşayan organizmaların karışımı arasında daha açık bir ilişki aradı. Analizleri, yalnızca farklı bağırsak bakteri türleri ile Alzheimer teşhisi arasındaki genetik bağlantıyı değil, aynı zamanda mikroplar ile nörodejeneratif bozukluk için genetik bir risk faktörü arasındaki bağlantıyı da ortaya çıkardı. Çalışma ayrıca sağlıklı beyin fonksiyonunda genetik faktörlerin ve enflamatuar bağırsak mikroflorasının etkileşimini vurgulamaktadır. Gelişimimizin erken dönemlerinde vücudumuz, bağışıklık sistemiyle geçici bir ateşkes yapan çeşitli bakteri, mantar ve virüsler tarafından kolonize edilir. Çoğunlukla, bu düzenleme karşılıklı olarak faydalıdır. Mikroplar yaşayacak bir yer buluyor ve biz de evlerini korumaya istekli küçük sakinlerden oluşan bir cephe savunması alıyoruz. Bu, dengenin her zaman uyumlu olduğu anlamına gelmez. Bağışıklık sistemimizdeki değişimler, bazı türlere diğerlerine göre avantaj sağlayabilir. Aynı şekilde, mikropların yapısındaki değişiklikler - örneğin beslenmemizdeki değişiklikler yoluyla - vücudun işleyişini derinden etkileyebilir. Mikrobiyal sayımımız ile genel sağlık durumumuz arasındaki çekişme, vücutta tahmin edilemeyecek şekilde dalgalanarak, uzak dokuların dost ve düşmanı nasıl tanımladığı konusunda kafa karışıklığına yol açabilir. Son yıllarda araştırmacılar, beyin bölgelerinin neden dejenere olduğunu ve Alzheimer hastalığı olarak tanıdığımız hafıza kaybı ve bilişsel gerileme semptomlarına yol açtığını anlamak için bağırsak mikroflorası, bağışıklık sistemi ve nörolojik işlev arasındaki bu karmaşık diplomasiye odaklandılar. Gözlemsel çalışmalar, durumla teşhis edilen bireylerde bağırsak mikroplarının çeşitliliğinde bir azalma olduğunu ortaya koyarken, laboratuvar analizleri, bağırsak bakterilerinin beyinde zararlı enflamatuar sinyallere neden olabilecek kimyasallar salgılayabildiğini gösterdi. İşleri karmaşıklaştıran, apolipoprotein E olarak bilinen, yağların kan yoluyla hareketinde yer alan bir gendir. İnsanlarda bulunan üç versiyondan E4 olarak bilinen bir varyantın, Alzheimer için genetik bir risk oluşturduğu görülüyor. APOE E4'ün en az bir kopyasına sahip olmanın mikrobiyal vatandaşlarımızın bileşimi üzerinde bir miktar etkisi olabileceğinden şüphelenmek için iyi nedenler olsa da, durumun neden böyle olduğu net değil. Mikroplar, APOE E4 ve Alzheimer arasındaki bağlantıların bu son keşfi, bağırsakta işleyen bir mekanizmaya dair daha da ikna edici kanıtlar sunuyor. Ekip, MiBioGen Konsorsiyumu olarak bilinen binlerce katılımcıyı içeren bir araştırmaya dayanarak 119 bakteri cinsinin ayrıntılı kayıtlarını taradı. Alzheimer ile ilişkili olabilecek bakteri genlerinin ilk araştırması, hastalığın gelişiminde bir tür rol oynadığından şüphelenilen 20 cins ortaya çıkardı. Daha kısıtlı bir numune aracılığıyla yapılan ikinci bir inceleme, biraz daha kesin 10 cins buldu - bunların altısı teşhis edilen hastalar arasında daha azdı ve geri kalan dördü daha yaygındı. Bu 10 bakteri türünden dördünün, Alzheimer hastalığı riskini artırdığı düşünülen bir APOE aleli ile ilişkisi varmış gibi görünüyordu. Bir örnek cins, yalnızca Alzheimer ve APOE varyantı ile değil, aynı zamanda romatoid artrit, ateroskleroz ve Tip-2 diyabet ile de ilişkili olan Actinobacterium Collinsella'dır. Araştırmacılar, Collinsella'nın bağırsağı daha geçirgen hale getirme becerisiyle birlikte iltihaplı haberci hormonların ifadesini teşvik etme yeteneğinin, nörolojik hasarı - tetiklemese bile - şiddetlendirmede rol oynayabileceğinden şüpheleniyorlar. Yüksek Collinsella sayılarına sahip sağlıklı yetişkinlerde bulunan yüksek kolesterol ve düşük yoğunluklu lipoprotein seviyeleri ayrıca mikroplar, yağ metabolizması ve nörodejenerasyon arasında bir miktar bağlantı olduğunu gösterir. Alzheimer hastalığı, büyük ölçüde her yıl yaşlanan önemli bir küresel nüfus sayesinde, yüzyılın ortasına kadar dünya çapında 150 milyon insanı etkileyeceği tahmin edilen bunamanın en yaygın şeklidir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/alzheimer-ile-sirkadiyen-ritimler-arasindaki-baglanti", "text": "Alzheimer hastalığı teşhis edilmeden çok önce, bir zamanlar güvenilir olan proteinler, hastalığın hızlanabileceği bir süreçte beyinde düğümlenmeye başlar. Bilim insanları, bağışıklık hücrelerinin ritmik işleyişini inceleyerek ve onları kontrol eden moleküler \"zamanlayıcıları\" bularak, sirkadiyen ritimlerdeki bozulmaları ve Alzheimer hastalığı ile ilişkili protein birikimini birbirine bağlayan olası bir mekanizmayı ortaya çıkardılar. Sirkadiyen ritimler, doğal vücut saatimize bağlı, ışığa maruz kalmaya tepki veren ve uyku-uyanıklık döngülerimizi yöneten bedensel işlevlerin günlük ritimleridir. Kötü uyku alışkanlıkları sirkadiyen ritimleri alt üst edebilir ve düzensiz uyku, bağışıklık hücrelerinin beyni gün boyunca biriken atık ürünlerden temizlemesi için daha az zaman anlamına gelir. Herhangi bir semptom ortaya çıkmadan yıllar önce başlayan uyku bozuklukları, demansın en yaygın şekli olan Alzheimer hastalığına yakalanma riskinin artması ve daha şiddetli semptomlarla ilişkilendirilmiştir. Uzun zamandır, yanlış katlanmış protein kümelerinin, amiloid-beta adı verilenler de dahil olmak üzere beyinde birikerek hafıza kaybı ve yavaş bilişsel gerileme ile belirgin nörolojik bir durum olan Alzheimer hastalığına neden olduğu düşünülüyordu. Sağlıklı yetişkinlerin beyin omurilik sıvısında amiloid-beta seviyelerinde günlük dalgalanmalar kaydedilmiştir, ancak bu salınımların Alzheimer hastalığı için en büyük risk faktörü olan yaşla birlikte bozulduğu görülmektedir. Bununla birlikte, sirkadiyen ritimler ile amiloid proteinlerini temizlemekle görevli bağışıklık hücrelerinin aktivitesi arasında doğrudan bağlantı kurmak, şimdiye kadar bilim insanlarının gözünden kaçtı. Bu yeni çalışmada, Rensselaer Politeknik Enstitüsü'nden biyolojik bilim insanı Jennifer Hurley liderliğindeki araştırmacılar, geç evre Alzheimer hastalığında beyne göç ettiği bilinen makrofaj adı verilen bağışıklık hücrelerini inceledi. Makrofajlar, toksik hasarı önlemek için atık ürünleri, hatalı proteinleri ve işlevini yitirmiş hücreleri silip süpüren temizleyicilerdir. Mikroskop altında gözlemlenen, laboratuvarda yetiştirilen hücre kültürlerinde, sirkadiyen saatleri ve genetiği değiştirilmiş farelerden elde edilen bu bağışıklık hücreleri, günlük bir döngüde floresan etiketli amiloid-beta proteinlerini temizlemeye başladı. Heparanlar olarak adlandırılan hücre yüzeyi proteinlerinin seviyeleri arttıkça, amiloid-beta proteinlerinin temizlenmesi yavaşladı. Ancak bağışıklık hücreleri, sirkadiyen saatleri bozulduğunda ritimlerini derhal kaybettiler, bu da hücre yüzeyi heparanlarının ve düzenledikleri protein yiyen bağışıklık hücrelerinin sirkadiyen kontrolünün altına düştüğünü düşündürüyor. Geçmişte yapılan araştırmalar, sadece bir gecelik kötü uykunun amiloid-beta proteinlerinde artışa neden olduğunu ve bir haftalık uykusuz gecenin de tau adı verilen başka bir proteinin birikmesine yol açtığını bulmuştur. Kronik uyku sorunları bu nedenle sorun yaratabilir. Yine de sirkadiyen saat bozulmalarının Alzheimer hastalığına neden olan bir faktör mü yoksa fizyolojik bir sonuç mu olduğu hala belirsizdir. Sirkadiyen saat bozulmalarını ve Alzheimer hastalığı proteinlerini birbirine bağlayan olası mekanizmaları incelemeyi amaçlayan bu çalışmanın, insanlarda meydana gelenler için bir vekil olarak genetiği değiştirilmiş farelerin kemik iliğinden örneklenen bağışıklık hücrelerini kullanmıştır. İrlanda Üniversitesi'nden davranışsal sinirbilimci Andrew Coogan ve meslektaşları, 2013 yılındaki bir incelemede, \"AH'de meydana gelen sirkadiyen bozulmanın doğasıyla ilgili olarak, hala anlaşılması gereken çok şey var\" diye yazdı ve bu hala doğru görünüyor. Amiloid proteinlerinin Alzheimer hastalığındaki tüm hikaye olmadığını da hatırlamakta fayda var. Tau proteinleri, hayal kırıklığı yaratan klinik denemelerin ve hastalığın ana suçlusu olarak amiloid-beta aleyhine artan kanıtların ardından odak haline gelen diğer başlıca şüphelidir. Hurley ve meslektaşları, \"A 'yi terapötik bir strateji olarak hedeflemek sınırlı bir başarı sağlasa da A birikimi hala AD patogenezinde çok önemli bir adım olarak görülüyor\" diye yazıyor. Bununla birlikte, son zamanlarda yapılan diğer araştırmalar, amiloid proteinlerinin aslında erken bir tetikleyiciden ziyade hastalık evresine geç geldiklerini ve kötü uykunun Alzheimer hastalığı için tek risk faktörü olmadığını öne sürüyor. Bununla birlikte, sirkadiyen ritimlerdeki bozulmaların beyindeki amiloid proteinlerinin temizlenmesini nasıl bozabileceğini açıklamaya yönelik olası bir mekanizmayı saptamak iyi bir adımdır. Dolaylı bir şekilde, bu çalışma, insanların uyku döngülerini iyileştirmeyi amaçlayan müdahaleler olan sözde kronoterapilere bakan diğer araştırma hatlarını desteklemektedir. Bağışıklık hücrelerinin sirkadiyen zamanlamasını anlamak, Alzheimer hastalığı gibi depresyon da dahil olmak üzere iltihaplanma ile bağlantılı diğer bozukluklar için de sonuçlar doğurabilir. Hurley, \"Sirkadiyen ritimlerimizin, amiloid-beta oluşumunu kontrol etmek için hücre yüzeyi heparan seviyelerini nasıl düzenleyebileceğini anlamak, Alzheimer hastalığının yanı sıra diğer enflamatuar hastalıkların semptomlarını hafifleten kronoterapötiklerin geliştirilmesine yol açabilir\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/amazonun-alexasi-artemis-1-ile-aya-gidiyor", "text": "Artemis 1, ajansın Orion MPCV ve Space Launch System ağır kaldırma roketinin ilk entegre uçuşu olan, NASA'nın Artemis programı için planlanmış bir mürettebatsız test uçuşudur. Alexa, Ay ne kadar uzakta? sorusu, mürettebatsız Artemis 1 görevinde yaklaşan bir ses teknolojisi gösteriminin ardından bir gün yolda seyahat ederken astronotların gerçekten sorabilecekleri bir soru olabilir. Yunan tanrıçasının gözdesi olan ve Callisto olarak adlandırılan Lockheed Martin, tablet tabanlı video işbirliği ve beyaz tahta ile derin uzay sanal asistanları gibi uzaktan iletişimi test etmek için Amazon ve Cisco ile birlikte çalışıyor. Lockheed Martin Ticari Sivil Alan Başkan Yardımcısı Lisa Callahan, \"Callisto, gelecekte astronotların derin uzayı keşfederken daha özgüvenli olmalarını sağlamak için kullanılabilecek türünün ilk örneği bir teknolojiyi sergileyecek. Callisto, gelecekteki insan derin uzay görevlerine fayda sağlamak için Orion'da ticari teknolojilerle yeni ortaklıkların nasıl uçurulabileceğinin parlak bir örneğidir.\" dedi bir açıklamada. Lockheed Martin, Uzay Fırlatma Sisteminin üzerinde, yakında astronotları Ay'a geri götürecek olan Orion uzay aracını tasarladı ve inşa etti. Ancak bu yıl piyasaya sürülmesi beklenen Artemis 1 için mürettebatsız kapsül, Ay çevresinde küçük bir gezinti de dahil olmak üzere 25 günlük bir yolculuğa çıkacak. Callisto, Orion kapsülü ile entegre olacak yeni geliştirilmiş özel bir donanım ve yazılımdır. Amazon'un Alexa'sının İnternet bağlantısı olmadan çalışmasına ve Cisco'nun Webex'inin NASA'nın Derin Uzay Ağı ile arayüz oluşturabilen bir tablet üzerinde çalışmasına olanak tanır. Amazon Alexa başkan yardımcısı Aaron Rubenson, \"Star Trek bilgisayarı, Alexa için orijinal ilham kaynağımızın bir parçasıydı, bu nedenle ortam zekası vizyonumuzun Orion'da hayata geçtiğini görmek heyecan verici ve alçakgönüllü. Ses teknolojisinin ve yapay zekanın sınırlarını zorlamak için Lockheed Martin ile çalışmaktan gurur duyuyoruz ve Alexa'nın görevdeki rolünün, uzay araştırmalarının bir sonraki çağını tanımlayacak olan geleceğin bilim insanlarına, astronotlara ve mühendislere ilham vermesini umuyoruz.\" dedi. Artemis'te henüz herhangi bir astronot olmayacağından, bu teknolojilerin gelecekteki astronotlara çalışmalarında yardımcı olması amacıyla teknoloji sanal olarak test edilecek. Cisco Güvenlik ve İşbirliği Başkan Yardımcısı Jeetu Patel, \"Teknolojinin geleceği, ne zaman ve nerede olursa olsun insan potansiyelini ateşlemekle ilgilidir - bu da yakında uzayın derinliklerine kadar uzanacak. Callisto aracılığıyla Webex, gelecek nesle kapsayıcı ve sürükleyici teknoloji sağlamaya yardımcı olurken derin uzayda sınırsız video iletişimi ve işbirliği sağlıyor. Türünün ilk örneği olan bu çözüm, bir gün geleceğin mürettebatlı görevlerini destekleyebilir ve yüz yüze iletişim sağlar. Mürettebat, komuta merkezi ve sevdikleriniz arasındaki etkileşimle yüzleşin.\" dedi. Alexa'ya sahip olan halk ise \"Beni Ay'a götür\" diyerek görev hakkında soru sorabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/animasyon-en-guclu-kozmik-olaylari-gosteriyor", "text": "Yeni bir animasyon, NASA'nın Fermi Uzay Teleskobu tarafından sadece bir yılda toplanan veriler sayesinde gece gökyüzünün gama ışınlarında bize ne kadar ışıltılı görüneceğinin özetini veriyor. İnsanların çıplak gözle görebildiği görünür ışık, elektromanyetik spektrumun sadece küçük bir kısmıdır. Evrende çok daha fazla ışık var ve bu diğer dalga boylarını görmek için inanılmaz teleskoplar yapmış olmamız çok güzel. Animasyonda 1.500'den fazla ışık eğrisi var ve her kare üç günlük gözlemleri temsil ediyor. Kaynakların titreşimi, ışık eğrilerindeki değişikliklere bağlı ve parlaklaştıkça daha da büyüyorlar. Animasyon, artık herkesin kullanımına açık olan tam veri kitaplığının yalnızca küçük bir kısmı. Fermi'nin Geniş Alan Teleskobu'ndan alınan animasyonlu veri altkümesi. Görüntünün boyunca, turuncu renkte, Samanyolu düzlemi var ve bir uçtan diğerine hareket eden sarı disk, gökyüzünde belli yıllık hareketinde olan Güneş'in ta kendisi. Ekip, animasyondaki kaynakların yüzde 90'ının blazar olarak bilinen galaksiler olduğunu tahmin ediyor. Bu kozmik adaların özünde aktif bir süper kütleli kara delik var ve biz doğrudan ona, silahın namlusunun ucuna bakıyoruz. Bu kara delikler bize ateş ediyor. Neredeyse ışık hızında hareket eden bu cisimlerden madde jetleri fışkırıyor ve Fermi bu olaylardan gelen gama ışınlarını görebilir - ancak aynı zamanda bir parçacık da tespit etti. Veri seti sadece harika animasyonlar için değil, aynı zamanda heyecan verici astronomik gözlemler için de. Veri havuzu hakkında bir makale birkaç gün önce The Astrophysical Journal Supplement Series'de yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/antarktikada-penguenler-neden-asiri-isinir", "text": "İmparator penguenleri doğadaki en dirençli canlılardan biri. Antarktika'nın -20 dereceye kadar düşen sıcaklığına dayanabiliyorlar. Şiddetli fırtınadan korunmak ve donmamak için sürekli birbirine sokulmuş bir halde duran penguenler böylece ısı kaybını önlemiş oluyor. Bu sokulmaların penguenler açısından biraz fazla koruyucu olduğu ortaya çıktı. Bu makalenin İngilizce orijinalindeki videoda görüldüğü gibi penguenler grup halinde dursa da sürekli yer değiştiriyor. En dıştaki penguenler dondurucu rüzgara maruz kaldıkları için iç taraflara girmeye çalışıyor. Fakat öte yandan da iç kısımdaki penguenler aşırı ısınma nedeniyle serinlemek için kendilerine biraz alan açıyor. Animal Behaviour adlı dergide bir makale kaleme alan araştırmacılar, serinlemek isteyen penguenlerin bu amaçla grubu böldüğünü söylüyor. Grup içindeyken penguenler kafaları ve soğuk hava soluma dışında hiç ısı kaybetmiyor. Bu nedenle vücut ısıları 37,5 dereceye kadar ulaşabiliyor. Raporda, Bunun sonucu olarak bu kuşlar soğuk fiziksel ortamda aşırı ısıyı dağıtma gibi bir sorunla karşı karşıya kalıyor deniyor. İmparator penguenlerinin oluşturduğu gruplaşmayı inceleyen ekip, her grubun hem dışarıdaki soğuk ve aşırı ısınma nedeniyle sürekli değişim halinde olduğunu fark etti. Daha önceleri ise bu grupların durağan olduğu sanılıyordu. Uzmanlar, ısınma ihtiyacı duyan penguenlerin gruba katıldığını, vücut ısıları artı derecelere ulaştığında gruptan ayrıldıklarını ve dışarıda kar yiyip ayaklarını temizlediklerini, üşüdüklerinde yeniden gruba girdiklerini belirtiyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/antarktikanin-buz-sahanliklarinin-derinliklerinde-beklenmedik-yasam-formlari-bulundu", "text": "Antarktika'nın buz sahanlıklarının derinliklerinde, çok sayıda yeni ve beklenmedik yaşam formu keşfedildi. Büyük ya da güzel olmasalar da şaşırtıcı keşif bilim insanlarına dünyanın en karanlık ortamlarından birinde yaşamın nasıl devam edebileceğini öğretiyor. Current Biology dergisinde bildirildiği üzere, British Antarctic Survey araştırmacıları kısa süre önce Antarktika buz sahanlıklarının altında kılıç şeklindeki bryozoanlar ve serpulid solucanlar da dahil olmak üzere 77 yeni türün keşfini duyurdular. Genellikle yosun hayvanları olarak bilinen Bryozoa, su ortamında yaşayan basit omurgasız hayvanların bir filumudur. - aynı soydan gelen ve kuşaklar boyu sürüp giden, canlıların bölümlenmesinde dalların bir araya gelmesiyle oluşan birlik. - Tipik olarak bir milimetreden daha büyük olmayan bu hayvanlar, genellikle mercanlarınkine benzer sert dış iskeletlerden ve yemi filtrelemek için kullanılan bir demet kıl benzeri dokunaçlardan oluşur. Serpulid solucanlar da benzer, hareketsiz süspansiyonlu besleyicilerdir. Ekip, soruların hala devam etmesine rağmen, cevabın açık sudan buz sahanlıklarının altında taşınan önemli miktarda yosunda yattığından şüpheleniyor. Tuhaf bir şekilde, buz sahanlıklarının altında yaşam açık sulardan daha bol. Bu az bilinen ortama Güney Doğu Weddell Denizi'ndeki Neumayer İstasyonu III yakınlarındaki Ekström Buz Sahanlığı'nda 2018 yılında açılan 200 metrelik derin bir delik kullanılarak erişildi. Buradaki yüzey koşulları inanılmaz derecede serttir ve sıcaklıklar genellikle sıfır derecenin altına düşer. Daha önce Antarktika'nın buz sahanlıklarının altında krilden balığa kadar çeşitli yaşam formları keşfedilmiş olsa da, bu yeni araştırma pek çok sürprizi beraberinde getirdi. Sondaj projesini koordine eden Alfred Wegener Enstitüsü'nden çalışmanın ortak yazarı Dr. Gerhard Kuhn, Bir başka sürpriz de burada ne kadar uzun bir yaşam sürdüğünü bulmaktı. Yani, en yakın açık sudan 3-9 km uzakta yaşamasına rağmen, buz sahanlıklarının altında yaklaşık 6000 yıldır kesintisiz bir yaşam vahası var olmuş olabilir. Sadece yüzen buz sahanlığının altındaki deniz tabanından alınan örnekler bize onun geçmiş tarihinden hikayeler anlatabilir. dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/antibiyotik-direnciyle-ilgili-bilinmesi-gereken-her-sey", "text": "Bakterilerin antibiyotiğe karşı direnci, bizim antibiyotiği bu kadar yaygın kullanmaya başlamamızdan çok daha eskilere dayanıyor. Günümüz bakterilerinin antibiyotikten korunmak için geliştirdiği genlere, kuzey kutup bölgesindeki donmuş topraklarda 30 bin yıl önce yaşamış bakterilerde de rastlandı. O zamanlar bakteriler açısından bu genler pek avantaj teşkil etmiyordu. Ama insanlar en küçük bir hastalık belirtisinde bile antibiyotik kullanmaya başladıktan sonra direnç genleri her bakteri açısından kaçınılmaz hale geldi. Antibiyotiğin atası penisilini keşfeden Alexander Fleming bile henüz 1946'da antibiyotiğe direncin yayılması tehlikesine karşı uyarıda bulunmuş, antibiyotik kullanımının yaygınlaşması ve bakterilerin daha iyi savunma sistemi geliştirmesinden söz etmişti. Antibiyotik krizi, BBC Future'un Kasım ayında Sidney'de düzenleyeceği Dünyayı Değiştiren Fikirler Zirvesi'nde de tartışılacak. Tüberkülozdan örnek verecek olursak, isoniazid ve rifampicin antibiyotikleri sayesinde Mikobakterium tüberküloz adlı bakterinin yol açtığı bu hastalık, zengin batılı ülkelerde artık pek görülmediği gibi diğer ülkelerde de azalmıştı. Fakat şimdi yeniden yaygınlaşıyor. Üstelik Hindistan, Çin, Rusya ve Papua Yeni Gine'de rastlanan bu yeni tüberküloz vakaları bu antibiyotiklere karşı dirençli. Birden fazla ilaca karşı dirençli tüberküloza 'kanatlı Ebola' adı veriliyor. Öksürük ve hapşırma yoluyla kolayca bulaşan bu hastalıktan kurtulma şansı en iyi tıbbi bakımla bile yüzde 50 düzeyinde. Ama bu, antibiyotik direnci sorununun sadece küçük bir kısmı. ABD'de her yıl en az iki milyon kişi antibiyotiğe karşı dirençli bakteriyel enfeksiyona yakalanıyor ve bunların 20 bini hayatını kaybediyor. Kalın bağırsakta enfeksiyona neden olan koli basili ile kan zehirlenmesine yol açan ve ölümcül olabilen psödomonas aeruginosa bakterilerine hastanelerde sık rastlanıyor. Bunlar antibiyotik savunma sisteminin son kalesi olarak yorumlanan karbapenemlere karşı dirençli bakteriler. Ayrıca cinsel yolla bulaşan frengi, belsoğukluğu ve klamidya gibi hastalıklara da bakteriler yol açıyor. Günümüzde antibiyotik direnci nedeniyle belsoğukluğu tedavisinde zorluklarla karşılaşılıyor. Ne yazık ki bu o kadar kolay değil. Büyük ilaç şirketleri kanser ve kalp hastalıkları gibi daha karlı alanlara yatırım yaptığı için 'antibiyotik musluğu' bir süredir kurumakla yüz yüze. Antibiyotik tedavisi 1000 dolara mal oluyorsa kanser kemoterapisi on binlerce dolar tutuyor, ya da kolesterol düşürücü ilaçları uzun süre kullanmak gerekiyor. Büyük ilaç şirketleri kanser ve kalp hastalıkları gibi daha karlı alanlara yatırım yaptığı için yeni antibiyotik araştırmaları duraksadı. Amerikan Bulaşıcı Hastalıklar Derneği'ne göre, bugün kullanılan tüm antibiyotikler 1984'ten önce bulunmuş antibiyotiklerin bir türevi. Antibiyotikler ayrıca ilaç şirketleri için bilimsel, yasal ve ekonomik zorluklar demek. Bu nedenle bu alandan çekiliyorlar. Yapılacak en önemli şey, zaruri olanlar dışında antibiyotik kullanımına son vermek. Bu ilaçlarla ilgili yerleşmiş anlayış ve uygulamaları yeniden gözden geçirmek gerekiyor. Örneğin kulak ya da idrar yolları eknfeksiyonu için ille de antibiyotik kullanmak gerekmeyebilir; hatta antibiyotik kullandıktan sonra kendinizi iyi hissetseniz bile ilaç bitene kadar kullanma tavsiyesinin bile ne kadar geçerli olduğuna bakmak gerekiyor. Üstelik alışkanlıklarını değiştirmesi gerekenler sadece doktorlar da değil. Hastaların da her aksırık ve tıksırık için antibiyotiğin çare olmadığını anlaması gerekiyor. Genellikle üst solunum yolu hastalıklarına virüsler neden olur ve bu durumda antibiyotik kullanılmaz; çünkü antibiyotik sadece bakterileri öldürür. Bakterileri içeriden tüketen bakteriyofajlar antibiyotiğe alternatif olabilir. Tarım ve hayvancılık alanında da antibiyotik kullanımına son verilmesi ya da en azından azaltılması çağrıları yapılıyor. Dünya Sağlık Örgütü, hayvanlarda enfeksiyon riskine karşı hemen antibiyotiğe baş vurulmaması, aşı, hijyen ve biyogüvenlik gibi alternatiflerin geliştirilmesi tavsiyesinde bulunuyor. Bakteriyofaj ya da 'bakteri yiyen' virüsler alternatif çözüm olabilir. Bu virüsler aslında bakterileri yemiyor, onu yuva olarak kullanıp çoğalarak başka bakterilere yayılıyor. Bakteriyofajlar 1915'te keşfedildi ve 2. Dünya Savaşı'nda kangren tedavisinde kullanıldı. Bugün de antibiyotik krizine çözüm amacıyla yeniden inceleniyorlar. Yeni antibiyotik keşfetme amacından da vazgeçmiş değiliz. Ama bu antibiyotiklerin üzerinde de Demokles'in Kılıcı sallanıyor olacak. Bakteriler bir gün bunlara karşı da direnç geliştirecek. Bunu asla kazanamayacağımız bir silahlanma yarışı olarak görebiliriz. Umuyoruz ki bu yarışın kaybedeni de olmayız."}
{"url": "https://www.fizikist.com/antibiyotiklere-direncli-super-bakteri-geni-bulundu", "text": "South China Morning Post'un haberine göre, bilim insanları, salgın hastalık potansiyeline sahip bazı bakteri örneklerinde de rastlanan geni 'ürkütücü' sözleriyle nitelendirirken, Güney Çin Tarım Üniversitesi'nden Hua Liu, 'MCR-1' adı verilen genin, kendi kendini eşleyebilen, kromozomdan ayrı bir DNA parçası olan plazmidler üzerinde keşfedildiğini söyledi. Araştırmacılar, plazmidler üzerinde bulunması nedeniyle farklı bakteri grupları arasında kolayca hareket edebilen genin idrar yolları hastalıklarıyla diğer enfeksiyonlara yol açan 'E.coli' ve zatürreye neden olan 'Klebsiella Pneumoniae' arasında geçiş yaptığına dair kanıt elde edildiğini bildirdi. Sonuçları Lancet dergisinde yayınlanan araştırmayı değerlendiren Birmingham Üniversitesi Mikrobiyoloji Bölümü Profesörü Laura Piddock da kolistin içeren ve çiftlik hayvancılığında yaygın biçimde kullanılan bir antibiyotik sınıfı olan polimiksinlere karşı acilen sınırlama getirilmesi çağrısında bulundu. Piddock, \"Polimiksinlerin kullanımı bir an önce en aza indirilmeli ve gereksiz kullanımı durdurulmalı\" ifadesini kullandı. Çin, dünyada tarım ve hayvancılıkta en fazla kolistin üreticisi ve kullanıcısı ülkelerden biri."}
{"url": "https://www.fizikist.com/antik-ayak-izleri-bir-hominin-turunu-ortaya-cikardi", "text": "Mary Leakey ve ekibi tarafından Laetoli, Tanzanya'da keşfedilen ayak izleri dünyanın en ünlü ayak izleri arasında yer alıyor. 1978'deki keşifleri, muhtemelen doğrudan atalarımız olan homininlerin, 3.66 milyon yıl önce dik yürüdüklerini ortaya çıkardı. Leakey 1976 araştırmasında başka bir ayak izi seti daha keşfetti, ancak bunların tanımlanması daha az kesindi ve onları ihmale bıraktı. Şimdi, antropologlar Laetoli Bölgesi A'da bulunan belirsiz baskılara geri döndüler ve bir zamanlar yakınlarda yaşayan iki farklı iki ayaklı hominin türünün kanıtlarını buldular. Ekip, bugün mevcut olan daha gelişmiş teknikleri kullanarak baskıları yeniden inceledi. Ayı ve şempanze izleriyle ilgili ayrıntılı araştırmaların ardından Nature'da, Laetoli Bölgesi A izlerinin neredeyse kesin bir homininin olduğunu, ancak şaşırtıcı bir şekilde yakınlarda keşfedilenle aynı tür olmadığını bildirdiler. Laetoli Bölgesi A'daki volkanik külde şaşırtıcı 18.000 hayvan izi bulundu, ancak ilgi, arka ayakları üzerinde yürüyen bir hayvan tarafından yapılan beş tanesine odaklanıyor. Mary Leakey, bunların bir hominin tarafından yapıldığını öne sürdü. Ayrıca, ekibin diğer üyeleri, dik yürüyen bir ayıdan olabileceğini düşündüler ve bu kadar belirsiz bir şey hakkında yaygara yapmak konusunda isteksizdiler. Belirsiz ama şimdi ünlü olan baskılar, Laetoli Sitesi G'de, ardından S sitesinde bulunan bir buluntu ile bulunduğunda, Laetoli A baskıları büyük ölçüde unutuldu. Ohio Üniversitesi'nden ilk yazar Dr Ellison McNutt yaptığı açıklamada, \"Son 30 yılda hominin fosil kayıtlarında lokomotor ve tür çeşitliliğine dair artan kanıtlar göz önüne alındığında, bu olağandışı baskılar başka bir incelemeyi hak etti\" dedi. McNutt, baskıları yeniden keşfetmek ve 3D taramak için Leakey'nin kayıtlarını kullanan büyük bir ekibin parçasıdır. Yazarlar daha sonra dört yarı vahşi Amerikan kara ayısını, parmak izleri A Alanındakilerle eşleşecek kadar genç, çamurda iki ayak üzerinde yürümek için akçaağaç şurubu ile cezbetti. Baskılar o kadar farklıydı ki, eski bir Tanzanya ayısının başka bir türden olabileceği düşünülse bile, yazarlar, Ursus cinsinin hiçbir üyesinin baskıları Laetoli Sitesi A'da yapmadığından eminler. Dartmouth'tan Dr Jeremy DeSilva, \" , Kalça kasları ve diz şekilleri bu tür bir hareket ve dengeye izin vermediğinden, A Alanındaki ayak izlerine benzer bir yürüyüşle yürüyemezler\" dedi. Ayrıca, ayılar iki ayak üzerinde yürüyebilseler de, bunu yalnızca ara sıra yaparlar, bu nedenle iki ayaklı baskılar olağandışıdır. Benzer bir analiz, şempanzelerin yakın akrabalarını dışladı. İzler, insanların özgürce hareket ederken göstermediği bir çapraz adımı gösteriyor, ancak engebeli zeminde ayaklarını tutmak için mücadele eden bir kişininkilere benziyor. Laetoli G parçalarının yapımcılarının ek baskıları bir miktar değere sahip olabilir, ancak ikisi uyuşmuyor. Bunun yerine, A'nın palet üreticisi daha küçüktü ve ayakları başka bir tür olacak kadar farklıydı. Laetoli Sitesi G baskıları, ünlü Lucy fosili de dahil olmak üzere, uzun süredir Australopithecus afarensis ile ilişkilendirilmiştir ve yazarlar buna itiraz etmemektedir. DeSilva, IFLScience'a ayrıca şunları söyledi: \"A. afarensis'ten gelen ayak kemikleri, G ve S bölgelerindeki ayak izleriyle A sahasındaki ayak izlerinden çok daha iyi uyuşuyor. Cinderella'nın bu paleoantropolojik versiyonunda, şimdiki zorluk, hangi hominin ayağının terliğine uyduğunu keşfetmek olacak.\" DeSilva, Kenyanthropus platyops ve Australopithecus deyiremeda'yı aday olarak önerdi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/antik-balik-fosili-dislerin-agzin-icinden-evrimlesmedigini-gosteriyor", "text": "Dişlerin nereden geldiğine dair iki teori vardır: Ya dış ölçeklerden ya da ağzın içinde bir yerden evrimleşmişlerdir. Yaklaşık 65 ila 100 milyon yıl önce Kuzey Amerika'da yaşayan soyu tükenmiş bir testere balığı olan Ischyrhiza mira türünün bir fosilini inceleyen araştırmacılar, dıştan içe fikri destekleyen daha fazla kanıt buldular. Günümüzün testere köpekbalıkları ve testere balıkları gibi, bu yaratık da yırtıcıları ve yiyecek aramayı savuşturmak için burnunun etrafında sivri sivri uçlar geliştirmişti. Rostral dişler olarak adlandırılan bu sivri uçların, vücudun geri kalanındaki pulların farklılaşmış versiyonları olduğu düşünülmektedir. Rostral dişler ve pullar arasındaki ilişkiyi inceleme girişiminde bulunan ekip, burun sivri uçlarının sert emayeoid dış katmanını analiz etti - ancak buldukları şey beklediklerinden önemli ölçüde farklıydı. Pennsylvania Eyalet Üniversitesi'nden omurgalı paleontologu Todd Cook, \"Şaşırtıcı bir şekilde, I. mira'nın rostral diş eti emayeoidi oldukça basit bir sistemdi\" diyor. Özellikle, fosil üzerindeki emayeoid, modern köpek balığı dişlerindeki emayeloid ile, diş yüzeyine yakın düzgün çizgiler halinde düzenlenmiş ve daha aşağıda daha rastgele düzenlenmiş, paketlenmiş florapatit mikro kristal paketlerinden oluşmasıyla eşleşir. Bu katmanlardan geçerek diş yüzeyine dik olarak yerleştirilmiş paketlenmiş mikro kristaller bulunur. Bu farklı yönelimler köpekbalığı dişlerine güçlerini ve stres direncini verir ve bu yapı I. mira ile aynı gibi görünüyor. Cook, \"Muhtemelen I. mira'nın rostral dişlerinin emayeoidinin demet halindeki mikrokristal düzenlemesi, mekanik kuvvetlere dayanmanın bir yolu olarak hizmet etti\" diyor. Bu pulların ve dişlerin demet halindeki mikro yapılarını ayrı ayrı geliştirmeleri imkansız olmasa da, birinin birbiri ardına gelmesi daha mantıklıdır - başka bir deyişle, dişlerin nereden geldiğine dair dışarıdan içeriye hipotez. İlginçtir ki, araştırmacılar rostral diş eti analizlerine başladıklarında aslında dişlerin evrimsel tarihini araştırma niyetinde değillerdi, ancak bulgularının bu alanda gelecekteki çalışmalar üzerinde önemli bir etkisi olabilir. Cook, \"Bu bulgu, ölçeklerin ağzın dışında karmaşık bir diş benzeri emayeoid geliştirme kapasitesine sahip olduğunu gösterdiğinden, dışarıdan içeriye hipotezini destekleyen doğrudan kanıt sağlıyor\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/antik-mezopotamya-kungalari-insanlar-tarafindan-uretilen-en-eski-hayvan-melezleridir", "text": "Bronz çağı Mezopotamya'sından bir eşek-kıçlı melez, insanlar tarafından yetiştirilen bir melez hayvanın bilinen en eski örneğidir. Ata benzer hayvanların kemikleri 4500 yıl öncesine dayanmaktadır ve antik atgiller kimliğini çevreleyen onlarca yıllık anlaşmazlığa son vermiştir. Titiz DNA dizilemesinden sonra, Institut Jacques Monod'dan gelen ekip, kemiklerin bir kunga'ya - dişi bir evcil eşek ile bir erkek yaban eşeğinin melezine - ait olduğuna inanmakta. Bulgular Science Advances dergisinde yayınlandı. Bugün kunga olarak bilinen 25 hayvanın kemikleri, 2006 yılında kuzey Suriye'deki bir kraliyet mezarı olan Tell Umm el-Marra'da keşfedildi. İskeletlerin tamamı atlara benzemekteydi, ancak farklı oranlara sahip olmaları arkeologları şaşırttı. Gizemli atgiller, Mezopotamya'da eski metinlerde ve ikonlarda da görülmektedir ve burada diplomasi, tören ve savaşta kullanıldıkları tasvir edilmektedir. Daha büyük kungalar araçları çekmek için kullanılırken, daha küçükleri tarımda, örneğin saban çekmek için kullanılmaktaydı. Kungalar, 4.500 yıllık bir Sümer mozaiği olan Ur Standardının Savaş panelinde tasvir edilmiştir. Ancak yeni çalışmanın arkasındaki ekip, genomlarını diğer türlerinkiyle karşılaştırınca bu gizemli hayvanların tam olarak ne olduğunu belirleyebildiler. İskeletlerin atlara, eşeklere veya onagerlere ait olmaması, araştırmacıları bunların bir melez olabilecekleri varsayımına yöneltti. Bunu doğrulamak için, Türkiye'de bulunan 11.000 yıllık bir at kemiğinden ve 19. yüzyıldan kalma son hayatta kalan Suriye yaban eşeklerinden alınan diş ve saçtan DNA dizilimi yaptılar. Suriye'deki iskeletlerin anne tarafından evcil eşeğin soyuna ve Suriye yaban eşeğinin baba soyuna sahip olduğunu buldular. Araştırmacılar, bu karışımın eşek mizacının ve vahşi eşek hızının mükemmel kombinasyonunu sağladığına inanıyor. Ortaya çıkan kunga, bir eşekten daha güçlü ve daha hızlı, ancak bir eşekten daha kolay evcilleştirilebilirdi. Ayrıca bir eşeğe göre altı kat daha pahalıya mal oldukları düşünülüyor. Erken Suriye-Mezopotamya uygarlığından akıllı küçük bir düzen, açıkça ileri bir üretme anlayışına sahipti. \"Bu eski toplumların melez yetiştirme gibi karmaşık bir şey tasavvur etmelerini görmek şaşırtıcı, çünkü bu kasıtlı bir hareketti: evcil eşekleri vardı, Suriye yaban eşeklerini evcilleştiremeyeceklerini biliyorlardı ve atları evcilleştirmemişlerdi. Böylece, ana türlerin her birinde arzu edilen farklı karakterleri birleştirmek ve iki farklı türü yetiştirmek için kasıtlı olarak bir strateji geliştirdiler.\" dedi yazar Eva-Maria Geigl. Melez hayvanlar çoğunlukla kısır olduğundan, bu hiç de fena bir başarı değildi, yani her kunga kasıtlı olarak yaratılmış olmalıydı. Bu ekstra güçlük, kunga'nın nihai yok oluşunu açıklayabilir. 4.000 yıl önce evcil atın gelişi, Mezopotamya toplumlarına benzer şekilde güçlü, üremesi çok daha kolay olan, hızlı bir hayvan sağladı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/apple-kuruculari-tarafindan-yapilan-orijinal-apple-1-bilgisayari-400000-dolara-satildi", "text": "Şirketin ilk aşamalarında Steve Jobs ve Steve Wozniak tarafından yapılan orijinal bir Apple-1 bilgisayarı açık artırmada 400.000 dolara satıldı. Bilgisayar kendi döneminde sadece 200 adet üretildi ve bir kit olarak satışa çıktı. Artık işlevsel bir bilgisayar olarak tamamlanmış olan Apple-1, California'da John Moran Auctioneers tarafından açık artırmaya çıkarıldı. Orijinal kullanım kılavuzları ve kasetlere yüklenmiş yazılımlarla birlikte satıldı. Hawaiin Koa ağacından yapılmış olan ve orijinal olanları sadece tüm dünyada bir avuç kalmış olan Apple-1 bilgisayarın bir başka örneği, daha önce 2014'te 904.000 $ fiyata satılmıştı. Apple-1, ilk olarak Apple'ın kurucu ortağı Steve Wozniak tarafından tasarlandı ve daha sonra Steve Jobs tarafından piyasaya çıkarıldı. Bu Apple'ın satılık ilk ürünüydü ve iddiaya göre Jobs, üretimi finanse etmek için kendi arabasını birkaç yüz dolara sattı. 666 dolarlık, biraz da uğursuz bir fiyata satılan cihaz özel bir ahşap kutuda alıcılarının karşısına çıkmıştı. Apple-1, 456 kilobayt (şimdiki ortalama iPhone modelinden yaklaşık 300.000 kat daha az) depolama özelliğine sahipti ve bu kendi zamanı için çığır açıcıydı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/apple-metaya-kacmalarini-durdurmak-icin-muhendislerine-buyuk-ikramiyeler-oduyor", "text": "Facebook'un ebeveyn şirketi Meta'nın, Metaverse vizyonunu inşa etmek için beyinlere aç olduğu bildiriliyor, ancak büyük teknoloji rakipleri, yeteneklerinden savaşmadan vazgeçmiyorlar. Bloomberg'e göre, Noel'den önceki hafta Apple, en iyi performans gösteren mühendislerinden bazılarına 50.000 ila 180.000 $ arasında değişen ve sınırlı stok birimleri olarak verilen sürpriz ikramiyeler alacaklarını söyledi. Şirket tarafından genellikle yılın bu zamanında verilmeyen ikramiyelerin, yüksek performans gösterenlere, onları Meta'ya kaçmamaya ikna etmek için verildiği bildirildi. Silikon Vadisi'nin devlerinin birbirlerine karşı dikkatli olmak için iyi nedenleri var. Son zamanlarda, teknoloji şirketlerinin en iyi yetenekler için kıyasıya rekabet ettiğini ve rakiplerinin en parlak beyinlerini teşviklerle kazanabileceklerinden endişe duyduğunu gördük. Bloomberg'e göre Meta, son birkaç ayda Apple'dan yaklaşık 100 mühendisi kaçırırken, bir dizi üst düzey Meta çalışanı Apple'a gitti. Meta kısa süre önce, insanların diğer kullanıcılarla etkileşime girebileceği bir sanal gerçeklik ortamı olan Metaverse'i oluşturmaya yönelik ana planını duyurdu. Şu anda proje, VR kulaklıklarla yapılan bir Zoom toplantısından biraz daha fazlası gibi görünüyor, ancak önümüzdeki 10 ila 15 yıl içinde sürükleyici bir şekilde Ready Player One OASIS benzeri bir platform oluşturmak için yüce vizyonlara sahip. Bunu başarmak için şirket, önümüzdeki beş yıl içinde Avrupa Birliği içinde 10.000 yüksek vasıflı mühendisi işe alacağını söyledi. Ayrıca Metaverse'in sorumlu bir şekilde geliştirilmesini sağlamak için 50 milyon dolarlık finansman sağladığını duyurdu. Bununla birlikte, herkes bu iddialı istek konusunda iyimser değil. Önde gelen bazı uzmanlar, Metaverse'in siber güvenlik sorunlarından gücün kötüye kullanılmasına kadar bir dizi endişeyi gündeme getirdiğini öne sürdü. Elon Musk, fikrin abartılı olduğunu ve açıkçası biraz sıkıcı olduğunu düşünüyor. \"Bu Metaverse fikrine katıldığımdan emin değilim. Elbette burnuna bir televizyon koyabilirsin. Bunun sizi \"meta evrende\" yaptığından emin değilim, biliyorsunuz,\" dedi Musk yakın zamanda muhafazakar hiciv haber sitesi The Babylon Bee ile bir podcast'te."}
{"url": "https://www.fizikist.com/arastirmacilar-beynimizin-gorselleri-depolamak-icin-kullandigi-bellek-bicimini-kesfediyor", "text": "Beynin önemli bir bellek türü oluşturmak için kullandığı \"gizli kod\" sonunda kırıldı. Çalışan bellek olarak adlandırılan bu tür bellek, insanların bilgileri geçici olarak tutmasına ve değiştirmesine olanak tanır. Örneğin, bir telefon numarasını aradığınızda ve ardından çevirmek için rakamların sırasını kısaca hatırladığınızda veya bir arkadaşınızdan bir restoranın tarifini istediğinde ve sonra oraya giderken dönüşleri takip ettiğinizde, çalışan hafızayı kullanırsınız. Florida Eyalet Üniversitesi'nde psikoloji ve sinirbilim yardımcı doçenti olan Derek Nee, verdiği demeçte, yeni araştırma, çalışma belleği çalışmasında \"ileriye dönük temel bir adımı\" temsil ediyor, dedi. Onlarca yıldır bilim insanları, beynin geçici anıları nasıl ve nerede kodladığını merak ettiler. Bir teori, uzun süreli hatıraların baloya kiminle katıldığınıza dair hatıralar gibi beyindeki özel depolarda saklandığını öne sürüyor. Bir başka karşıt teori ise, \"böyle özel depoların olmadığını\" öne sürüyor. Bu alternatif teoride, çalışma belleği esasen, duyusal ve motor temsiller geçmişi geleceğe bağladığımızda ortaya çıkan bir fenomendir. Bu teoriye göre, aynı beyin hücreleri, bir telefon numarasını ilk okuduğunuzda, o numarayı işleyen hafızada tekrar tekrar okuduğunuzda olduğu gibi aydınlanır. 7 Nisan'da Neuron dergisinde yayınlanan yeni çalışma, bu teorilerin her ikisine de meydan okuyor. Algılama sırasında olanları yansıtmak ya da özel bellek depolarına güvenmek yerine, işleyen bellek, duyusal bilgi toplamanın bir adım ötesinde çalışıyor gibi görünüyor; çevreden yalnızca en alakalı duyusal bilgiyi çıkarır ve ardından bu bilgiyi nispeten basit bir kodda toplar. New York Üniversitesi'nde psikoloji ve sinir bilimi profesörü olan kıdemli yazar Clayton Curtis, \"On yıllardır depoladığımız şeyin algıladığımızdan farklı olabileceğine dair ipuçları var\" dedi. NYU'da doktora öğrencisi olan Curtis ve yardımcı yazar Yuna Kwak, işleyen belleğin gizemlerini çözmek için, beynin farklı bölgelerine kan akışındaki değişiklikleri ölçen, fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme adı verilen bir beyin tarama tekniği kullandılar. Aktif beyin hücreleri daha fazla enerji ve oksijen gerektirir, bu nedenle fMRI beyin hücresi aktivitesinin dolaylı bir ölçüsünü sağlar. Ekip, bu tekniği, çalışan hafızalarını meşgul eden bir görevi yerine getirirken dokuz gönüllünün beyinlerini taramak için kullandı. Denemelerden birinde, katılımcılar yaklaşık dört saniye boyunca bir ekranda ızgaralardan veya eğik çizgilerden oluşan bir daire gördüler; ardından grafik kayboldu ve 12 saniye sonra katılımcılardan eğik çizgilerin açısını hatırlamaları istendi. Diğer denemelerde, katılımcılar aynı yöne kayan bir hareketli nokta bulutu gördüler ve onlardan nokta bulutunun hareketinin tam açısını hatırlamaları istendi. Katılımcılardan yalnızca eğik çizgilerin yönüne veya nokta bulutunun hareketinin açısına dikkat etmeleri istendi, bu nedenle araştırmacılar beyin aktivitelerinin yalnızca grafiklerin belirli özelliklerini yansıtacağını teorileştirdi. Araştırmacılar, karmaşık beyin aktivitesini görselleştirmek için bilgisayar modellemesini kullandılar ve farklı beyin hücresi gruplarındaki aktivitenin zirvelerini ve vadilerini temsil eden bir tür topografik harita oluşturdular. Görsel verileri işleyen beyin hücrelerinin belirli bir \"alıcı alanı\" vardır, yani bir kişinin görsel alanının belirli bir bölgesinde görünen uyaranlara yanıt olarak aktive olurlar. Ekip, modellerinde bu alıcı alanları hesaba kattı ve bu, katılımcıların beyin aktivitelerinin hafıza görevi sırasında ekranda gözlemledikleriyle nasıl ilişkili olduğunu anlamalarına yardımcı oldu. Bu analiz, beynin her grafiğin tüm ince ayrıntılarını kodlamak yerine, yalnızca eldeki görev için gereken ilgili bilgileri depoladığını ortaya çıkardı. Topografik haritalarda bakıldığında, bu bilgiyi kodlamak için kullanılan beyin aktivitesi basit, düz bir çizgi gibi görünüyordu. Çizginin açısı, katılımcılara hangi grafiğin gösterildiğine bağlı olarak ızgaraların oryantasyonu veya nokta bulutunun hareketinin açısı ile eşleşti. Bu çizgi benzeri beyin aktivite kalıpları, beynin görsel bilgiyi aldığı ve işlediği görsel kortekste ve hafıza işleme ve depolama için önemli bir bölge olan parietal kortekste ortaya çıktı. Nee, \"Bu, temsilin ızgaralardan hareketten farklı bir şeye soyutlandığı gerçeğidir\" dedi. Nee, çalışmanın bir sınırlamasının, ekibin gerçek dünyanın görsel karmaşıklığını mutlaka yansıtmayan çok basit grafikler kullanması olduğunu kaydetti. Bu sınırlama, işleyen bellekle ilgili birçok çalışmayı kapsar ve Nee, kendi araştırmasında benzer basit grafikleri kullandığını söyledi. \"Alanın, bizi laboratuvardan pratik faydaya getirmek için doğal görsel deneyimlerimizle daha iyi eşleşen daha zengin uyaranlara doğru ilerlemesi gerekecek\" dedi. Çalışan bellek, esasen algı ve eylem arasında bir köprü görevi görür."}
{"url": "https://www.fizikist.com/arastirmacilar-demir-adam-gibi-ucan-insansi-bir-robot-yapiyorlar", "text": "Fütüristik insansı robotlar tasarlanırken bilim kurgu filmleri kesinlikle ihtiyaç duyulan bir numaralı şeyi öğretti: bir jetpack. Neyse ki, Istituto Italiano di Tecnologia'dan bilim insanları ekibi, iCub adlı çocuk boyutlarındaki robot için sırt çantası itiş sistemi üzerinde çalışıyor. Ekip, havaya çıkan robotların, yaralı insanları bulmak için arama ve kurtarma ekiplerine benzersiz bir yardım sağlayacağına inanıyor. Aynı zamanda robotun nesneleri manipüle etme ve insanların giremeyeceği alanlara girme gibi yeteneklerini koruyacağına inanılıyor. Belki de Iron Man'den ilham alan iCub, robotik ellerinin avuçlarında yön değiştirmesine ve kolayca yükselmesine yardımcı olan itiş sistemleriyle donatılacak. Hedefe ulaşıldığında, acil durumlarda iCub kapıları açabilir, vanaları kapatabilir ya da hayatta kalanlar için iç ve dış afet bölgelerini araştırabilir. Web sitelerinde, 2004 Hint Okyanusu depremi ve tsunamisi 14 ülkede yaklaşık 230.000 insanı öldürdü, 140.000 kişinin yaralanmasına neden oldu ve sonuç olarak 1.74 milyon insanın bakıma alınması ve yerinden edilmesi gerekti. Ne yazık ki, robotik bu felaket senaryolarında uygun fiyatlı çözümler sunmak için hala geride kalıyor. İnsansı robotlar, iç mekan denetimi ve manipülasyon görevleri için kullanılabilir, ancak robotlar dış mekan denetimi ile mücadele eder.\" diye yazıyor. İnsansı robotları Arama ve Kurtarma için yeniden tasarlarken robotik ekiplerinin karşılaştığı mücadele budur. Manipülasyon yapabilen robotlar genellikle nispeten hareketsizdir, keşif için kullanılanlar ise bu işlevsellik ile sınırlıdır. İnsansı bir robota hava hareketi eklemenin bunu düzeltmenin yolu olduğuna inanıyorlar. Şimdiye kadar yaptıkları araştırmalar, robotun havadayken yüksekliği ve konumu kontrol etmesi için algoritmalar geliştirirken, kollara bağlanacak güçlü türbinleri modellemek için doğru bir test tezgahı geliştirdiler. İlk Iron Man filminin bize öğrettiği gibi, uçuş sırasında doğru kontrolü elde etmek kesin bir bilimdir, 2 dakikalık bir film montajına sığabilecek bir şey değil. Jet motorlarını gösteren videoları dikkate alınması gereken bir şeyse, bu şey çok hızlı gidecek. \"Beş yaşındaki bir çocuğun\" boyunda (104 cm) ve motorlar olmadan 33 kilogram ağırlığındaki küçük robota bağlanan iki itiş sistemi, robotun hayatta kalanlara ulaşmasını sağlayacaktı. Araştırmanın ilk günleri olmasına rağmen, şimdiden dünya çapında 40 iCub üzerinde çalışılıyor. Bu nedenle, deprem ve benzeri afetlerden kurtulanların gördükleri ilk şey, bulundukları yere inen ve konumlarına kurtarma çağrısı yapan bir jetpacking robotu olması çok uzun sürmeyebilir. Gerçekten gelecekteyiz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/arastirmacilar-insanlar-disinda-ciftcilik-yapan-baska-bir-memelinin-ilk-ornegi-buldu", "text": "Çiftçilik söz konusu olduğunda insanların memeliler arasında benzersiz olduğu düşünülüyordu - ancak tanımlar konusunda ne kadar katı olduğumuza bağlı olarak, gıda yetiştirmek için araziye yönelme konusunda yalnız olmadığımız ortaya çıktı. Bilim insanları, cep sincaplarının da bir tür tarım uyguladıklarını keşfettiler. Küçük canlılar tarafından inşa edilen yuvaları içeren bir tarlada yapılan ölçümler, onların sadece evlerinde büyüyen uzun yapraklı çam köklerini hasat etmediklerini, onları yetiştirdiklerini gösteriyor. Yüzlerce metre uzunluğundaki bu dolambaçlı tüneller sürekli olarak değiştirilir ve yeniden işlenir. Çiftçiliği neyin oluşturduğu ve neyin oluşturmadığı konusunda bazı bilimsel tartışmalar olsa da yeni çalışmanın arkasındaki araştırmacılar, kök yönetimi söz konusu olduğunda yer sincaplarının ne yaptıklarını bildiklerine dair birkaç açık göstergelere işaret ediyor. Gopher araştırma projesi, genellikle kök büyümesi tarafından baskı altına alınan kanalizasyon borularından ilham aldı. Ekip, köklerin sürekli olarak yer sincaplarının yaşadığı tünelleri istila etmeye çalışıp çalışmadığını ve kemirgenlerin yeni yuvaların yanı sıra halihazırda yapılmış tünellerdeki besin kaynaklarını nasıl yetiştirebileceğini görmek istiyordu. Araştırmacılar, bir gopher ağ tünelinin izole bir bölümünde kök büyümesini inceleyerek, tünel ağında büyüyen kökün, yaratıkların ihtiyaç duyduğu günlük kalorinin yüzde 20-60'ını sağlayabileceğini hesapladılar. Kökler yuvalara ulaştığında, sincap kakası ve çiş yoluyla büyümeleri devam eder. En karmaşık çiftçilik biçimi olmasa da araştırmacılar, bunun, insanların yaptıklarına benzer bir şey sayılabileceğini öne sürüyorlar. Hayvanların ekinlerini korumak için zaman ve enerji harcadıkları da açıktır. Başka bir deyişle, yuvaların bakımı ve köklerin büyümeye devam edebileceği koşulların yönetimi, bunu bir çiftçilik biçimi yapan şeydir. Florida Üniversitesi'nden zoolog Veronica Selden, \"Köklerin büyümesi için bu mükemmel ortamı sağlıyorlar ve onları atıklarıyla gübreliyorlar\" diyor. Tünellere giren kökler, gopherlerin sahip olduğu tek besin kaynağıdır. Araştırmacıların dediğine göre, onlar aynı zamanda önemli \"ekosistem mühendisleri\" - kazarken toprağı havalandırıyorlar ve besinleri yüzeye geri veriyorlar. Bazı uzmanlar, uygun çiftçiliğin, gerçekten ekin ekme eyleminin yanı sıra onları yetiştirmelerine ve hasat etmelerine yardımcı olmayı gerektirdiğini iddia edebilir - ancak araştırmanın arkasındaki ekip, bunun insan çiftçiliğinde her zaman böyle olmadığına dikkat çekiyor. Orman meyvesi ağaçları, ekinlerin dikilmek yerine dikkatli bir şekilde yönetildiği bir çiftçilik örneğidir ve aynı şey kendi kendine yetişen çok yıllık herhangi bir ürün için de söylenebilir. Bu tanıma göre, yer sincapları çiftçilik kulübüne katılabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/arastirmacilar-jumbo-boyutlu-atomlar-ve-minik-lazerler-kullanarak-atomik-televizyon-urettiler", "text": "Bilim insanları, geleneksel 480i çözünürlük (480 yatay çizgi) standardını karşılayan bir video sinyali taşımak için lazerleri ve atom bulutlarını kullanan bir 'atomik televizyon' geliştirdiler. Fakat yakın zamanda ev eğlencesi sisteminizin bir parçası olarak odanızda görmeyi beklemeyin. Teknolojinin anahtarı, iki renkli lazer ışını tarafından Rydberg durumu olarak bilinen duruma uyarılan gaz halinde süper boyutlu rubidyum atomlarından oluşan bir cam kaptır - bu, atomların yüksek bir enerji düzeyine sahip olduğu ve elektronların çekirdekten daha uzağa yörüngede dönmesine neden olduğu zamandır. Bu da atomları daha büyük ve daha gergin hale getirir ve aynı zamanda onları elektromanyetik alanlara duyarlı hale getirir - böylece bir televizyon sinyali alıcısı olarak kullanılabilirler. Araştırmacılar daha önce radyo sinyalleriyle benzer bir çalışma yapmışlardı. Atom bulutu önce bir radyo sinyali kullanılarak hazırlanır. Rydberg atomlarındaki enerji kaymalarının etkisi ölçülür ve referans noktası olarak kullanılır. Daha sonra orijinal sinyali modüle etmek için bir video beslemesi eklenir ve bir anten aracılığıyla iletilir. Bilim insanları, atomlardan geçerken lazer ışınlarından birini analiz ederek, video sinyalini çıkarır ve bir ekran için uygun bir formata dönüştürür. Kurulum daha önce bir video kameradan ve bir video oyun konsolundan gelen beslemeler kullanılarak test edildi. Sistemin başarılı olması için ekibin lazer ışınlarının boyutunu tam olarak alması gerekiyordu. Işın boyutu değiştikçe, lazer ışığının atomlarla etkileşmek için harcadığı ve ardından video akışının bant genişliğini etkileyen süre de değişir. Araştırmacılar, yayınlanan makalelerinde \"Işın boyutu, atomların etkileşim hacminde kaldığı ortalama süreyi etkiler, bu da alıcının bant genişliği ile ters orantılıdır\". Testlerden sonra ekip, tepki hızı ve renk yayınlayabilme açısından her iki lazer için 100 mikrometreden daha küçük ışın çaplarının en iyi nokta olduğunu buldu. Saniyede 100 megabite kadar etkileyici veri hızları elde edebildiler. Araştırmacılar, gelecekte bu oranların daha da iyileştirilebileceğini söylüyor. 480i'nin çözünürlüğü, günümüz standartlarına göre oldukça yetersiz görünüyor, ancak artık teknoloji yerinde ve çalışıyor olduğundan, geliştirilebilir. Şu anda, atomik alıcı bir yemek masası büyüklüğünde, ancak gelecekte onu küçültmek mümkün olacak. Bu cihazlar, mevcut alıcılardan daha küçük ve çok yönlü olabilir ve gürültülü ortamlardan daha az etkilenebilir. Dahası, aynı prensipler sonunda standart fiber optik kablolar için de kullanılabilir. Lazerleri yeniden kalibre ederek, alıcılar ses ve video sinyallerini almak için kendilerini hızlı bir şekilde uyarlayabilecekler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/arastirmacilar-kanser-tedavisi-direncinin-ustesinden-gelmek-icin-klasik-kemoterapi-ilacini-yeniden-tasarladilar", "text": "Araştırmacılar düşük dozdaki doxorubicinin tümör gelisimi ve tedaviye direnç ile ilişkili olan iki moleküler yolak arasındaki etkileşimi inhibe ettiğini buldular. Önceki çalışmalarda, protein kinaz Akt nin beta-catenin'i fosforilleyerek Wnt sinyal yolağının aktivitesini arttırıldığı, böylece bağırsaktaki tümör oluşumunu teşvik ettiği gösterilmiş. John M. Perry hematopoetik sistemdeki Wnt/beta-catenin ve PI3K/Akt yollarını inceledi ve bu yolakların genetik modifikasyonlarina sahip bir fare modelini kullandı. Bu iki yolağın birlikte çalışarak kök hücre yenilenmesinde etkili olduğunu ve aşırı miktarda kan oluşturan kök hücre üretimi ile sonuçlandığını gözlemledi. Ayrıca incelenen yolakların kalıcı aktivasyonu farelerde lösemi gelişimine neden olduğu görüldü. Bu şaşırtıcı sonuç, araştırmacıların ilgisini lösemi kök hücrelerini hedeflemek için bu iki yolak arasındaki etkileşimi inhibe etmeye yönlendirdi. Wnt/beta-catenin ya da PI3K/Akt yolaklarını direkt olarak hedefleyen çoğu ilaçlar eninde sonunda başarısızlıkla sonuçlanıyor çünkü kanser hücreleri bu ilaçlara karşı direnç geliştiriyor. Daha da önemlisi güçlü etkiye sahip kemoterapötik ilaçlar ciddi yan etkilere ve sistemik toksisiteye neden oluyor. Çalışmadaki bir araştırmacı amaçlarının Wnt/beta-catenin ve PI3K/Akt arasındaki etkileşimi bloklayacak bir ilaci bulmak ve toksisiteyi azaltmak olduğunu söylüyor. Araştırma grubu yüksek çıktılı ilaç taraması yaparak doxorubicin'in iki yolağı en iyi şekilde inhibe ettiğini gördü. Onlar ilacin düşük dozlarda inhibe yeteneğine de sahip oldugunu keşfetti ki yüksek dozdaki kemoterapötik ilaçlarin bazı hastalarda kardiyak problemlere neden olduğu da biliniyor. John M. Perry hastalardan elde edilen tedaviye dirençli lösemi kök hücrelerin fareye aktarıldığında hızlı bir şekilde löseminin geliştigini fakat düşük doz doxorunicin ile lösemi kök hücrelerini azaltarak hayatta kalım süresini attırdıklarını söylüyor. Bu sonucun aksine, tedaviye dirençli olmayan lösemi kök hücrelerini alan farelerde düşük doz doxorubicin'in cevap vermediğini de ekliyor. Bu sonuçların vivo hayvan modelinde, kemo-dirençli lösemi kök hücrelerinin düsük doz doxorubicin ile fonksiyonel olarak azaltılabileceğini gösteriyor. Bu başarılı sonuçlardan sonra, düşük doz antrasiklin tedaviye dirençli akut miyeloid lösemili yetişkinler üzerinde klinik bir deneme yapıldı. Daunorubicin in kullanıldığı klinik denemede katılımcıların yarısı tedaviye cevap verdi ve Akt aracılığıyla aktif olmuş beta-katenin biyomarkerina sahip lösemi kök hücrelerinin azaldığı gözlemlendi. Bu umut veren sonuçlara ek olarak, lösemi kök hücrelerinin farkli tipte proteinler üreterek immun kontrol noktalarından kaçtığı da rapor edilmiş. Başka bir grup, beta-catenin molekülünün farklı immun kontrol noktaları ile ilişkili gen bölgelerine bağlantığını ortaya çıkardı ve dusuk-doz doxorubicin tedavisinin immun kontrol noktalarının ekspresyonunu (PD-L1, TIM3 ve CD24) azalttığını gösterdi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/arastirmacilar-super-akilli-bir-yapay-zekayi-kontrol-etmenin-imkansiz-olacagini-soyluyor", "text": "Yapay zekanın insanlığı yok edeceği fikri on yıllardır konuşuluyor ve bilim insanları, üst düzey bir bilgisayar süper zekasını kontrol edip edemeyeceğimiz konusundaki kararlarını verdiler. Cevap? Çok büyük ihtimalle hayır. Buradaki mesele şu ki, insan kavrayışının çok ötesinde bir süper zekayı kontrol etmek, o süper zekanın analiz edebileceğimiz bir simülasyonunu gerektirecektir. Ama idrak edemiyorsak böyle bir simülasyon yaratmamız mümkün değil. Yeni makalenin yazarlarına göre, bir yapay zekanın ortaya çıkaracağı senaryoların türünü anlamazsak, 'insanlara zarar vermemek' gibi kurallar belirlenemez. Bir bilgisayar sistemi, programcılarımızın kapsamının üzerinde bir düzeyde çalıştığında artık sınır koyamayız. Araştırmacılar, \"Bir süper zeka, tipik olarak 'robot etiği' başlığı altında incelenenlerden farklı bir sorun teşkil ediyor\" diye yazdı. Bunun nedeni, bir süper zekanın çok yönlü olması ve bu nedenle, insanlar için potansiyel olarak anlaşılmaz olan hedeflere ulaşmak için potansiyel olarak çeşitli kaynakları harekete geçirme yeteneğine sahip olmasıdır. Ekibin fikirlerinin bir kısmı, Alan Turing tarafından 1936'da ortaya atılan durma probleminden geldi. Problem, bir bilgisayar programının bir sonuca ve cevaba ulaşıp ulaşamayacağını veya sonsuza kadar bir döngü bulmaya çalışıp çalışmayacağını bilmeye odaklanır. Turing'in matematik yoluyla kanıtladığı gibi, bazı programlar için bunu bilsek de, yazılabilecek her potansiyel program için bunu bilmemizi sağlayacak bir yol bulmak mantıksal olarak imkansız. Bu bizi, süper akıllı bir durumda olası her bilgisayar programını aynı anda belleğinde tutabilecek olan AI'ya geri getiriyor. AI'nın insanlara zarar vermesini ve dünyayı yok etmesini durdurmak için yazılmış herhangi bir program, örneğin, bir sonuca varabilir veya gelmeyebilir - her iki şekilde de kesinlikle emin olmamız matematiksel olarak imkansızdır. 2021'de Almanya'daki Max-Planck İnsani Gelişme Enstitüsü'nden bilgisayar bilimcisi Iyad Rahwan, \"Aslında bu, sınırlama algoritmasını kullanılamaz hale getiriyor\" dedi. Yapay zekaya biraz etik öğretmek ve ona dünyayı yok etmemesini söylemenin alternatifi - araştırmacıların söylediğine göre hiçbir algoritmanın kesinlikle emin olamayacağı bir şey - süper zekanın yeteneklerini sınırlamaktır. Örneğin internetin bazı bölümlerinden veya belirli ağlardan kesilebilir. Max-Planck İnsani Gelişme Enstitüsü'nden bilgisayar bilimcisi Manuel Cebrian yine 2021'de \"Dünyayı kontrol eden süper akıllı bir makine kulağa bilimkurgu gibi geliyor\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/arastirmacilar-ucugun-sinir-sistemimizi-nasil-istila-ettigini-sonunda-anladiklarini-belirtiyorlar", "text": "Herpes simpleks, DNA'mızda saklanan, sinir sistemimize girmeden önce hassas vücut bölgelerimizi kaplayan hücrelere giren bir virüstür. Bu karmaşık sistemlerde, bu etkileri nasıl gerçekleştirdikleri son araştırmalardan sonra kısmen anlaşılmıştır. ABD'deki Northwestern Üniversitesi, Feinberg Tıp Okulu'ndan araştırmacılar tarafından yürütülen bir araştırma, bulmacanın hayati bir parçasını ortaya çıkardı. Bu yeni araştırma inanılmaz derecede yaygın olan bu hastalığı tedavi etmenin ve hatta daha bulaşmadan önlemenin yeni yollarını keşfetmemize yardım edebilecek. Herpes, adını bilseler de bilmeseler de dünya nüfusunun çoğu için çok tanıdık bir enfeksiyondur. Tüm insanların üçte ikisinden fazlasında, tip-1 (HSV-1) veya cinsel yolla bulaşan tip-2 (HSV-2) formu olarak bulunur. İnsanların varlığından beri aslında hep birçok insanın bünyesinde bulunmaktadır. Virüs genellikle sessiz olmasına rağmen, arada bir rahatsız edici uçuk kabarcıklarına neden olabilir. Bazı nadir durumlarda enfeksiyonun anneden çocuğa geçmesi dolayısıyla yeni doğan ölümlerine neden olabilir. Son yirmi yılda ABD'de binden fazla bebek bu hastalık nedeniyle öldü. Herpes ayrıca demans vakalarında hastalığa katkıda bulunan faktör olarak gösterildi. Bir aşı olmasa bile güvenilir bir tedaviyi bulmak, dünyanın dört bir yanındaki insanlara sağlık konusunda ekstra güvenlik sağlaycaktır. Ne yazık ki, herpes virüsü, DNA'sını periferik sinir hücrelerimizin genetik kütüphanesine çok hızlı bir şekilde ve sessizce yerleştiren kurnaz bir virüstür. Northwestern Medicine'dan immünolog Gregory Smith bu virüs için bir tedavi geliştirmeyi amaçlıyor. Bu amaca yönelik bir ipucu, virüs tarafından kodlanan pUL36 adı verilen bir proteinde bulundu. Önceki araştırmalar, proteinin dynein moleküllerine kilitlenebileceğini ortaya çıkardı. Bu moleküller, bir hücreye şeklini vermeye yardımcı olan küçük biyolojik motorlardır. Başka bir deyişle, uçuk istila ettiği herhangi bir hücrenin içinde, hücrenin kendi demiryolu ağında bir gezintiye çıkarak, sessizce yol alıyor gibi görünüyor. Bununla birlikte, diğer çeşitli hücreler üzerindeki gözlemler, olayın bundan daha fazla olması gerektiğini ortaya çıkardı. Bazı dokularda, virüsün bu tren yolculuğu rastgele, hatta tek bir yönde değildi. Yine de herpes virüsü, ağda gezinmesine yardımcı olabilecek başka bir şey yapmıyor gibiydi. Şimdi araştırmacılar, virüsün, içine girdiği orijinal hücrelerden bir alet çaldığını gösterdi. Kinesin adı verilen bir motor protein olan bu ek moleküler cihaz, hücreyi destekleyen mikrotübül dizileri boyunca hareket ediyor. Bir hücre içinde hareket etmek için hem dynein hem de kinesin kullanmak, bir virüs için olağandışı değildir. Ancak enteresan olan, uçuğun bu hücrenin yarısını bir hücre türünden alıp diğerini de daha verimli hareket etmek için kullanmasıdır. Daha fazla inceleme, bu hırsızlığın virüsün bir sinir hücresinin çekirdeğine ulaşmasına nasıl yardımcı olduğunu gösterdi. Virüs, nöronun vücuduna girdikten sonra, rastgele ileri geri zikzak çizerek DNA merkezine hızlı bir şekilde ilerleyebiliyor. Bir sinir hücresi bize büyük görünmeyebilir, ama bir virüs için ipliklerini örerek yoluna devam etmek uzun bir yoldur. Bir virüsün enfeksiyonuna devam etmesine yardımcı olması için bir proteini başka bir amaçla kullandığı ilk kez görülüyor; bu durum, bu eski patojenle olan ilişkimizi daha iyi anlamamıza ve hatta belki de onu tedavi etmemizin bir yolunu bulmamıza yardımcı olabilecek bir keşif. Smith, \"Virüsün sinir sistemimize girmek için bu inanılmaz başarıya nasıl ulaştığını öğrenerek, artık bu yeteneğini nasıl ortadan kaldıracağımızı düşünebiliriz\" diyor. Kinesini asimile etmesini durdurabilirsek, sinir sistemine bulaşamayan bir virüse sahip oluruz. Ve bu sayede önleyici bir aşı geliştirmek için şansımız olur."}
{"url": "https://www.fizikist.com/arastirmacilar-veri-iletim-hizinda-yeni-bir-rekor-kirdi", "text": "Dünyanın neresinde yaşıyor olursanız olun, evinizde olağanüstü hızlı geniş banttan yararlanıyor olsanız bile, veri iletimi için yeni rekorun çok çok çok gerisinde olacaksınız. Bu yeni rekor saniyede 1.02 petabit gibi inanılmaz bir hız. Bu, her saniyede bir satır aşağı kaydırılan bir milyon gigabit demektir. Rekor, Japonya'daki Ulusal Bilgi ve İletişim Teknolojileri Enstitüsü'ndeki bir ekip tarafından belirlendi. Başka bir deyişle, burada aynı anda 10 milyon 8K video beslemesini iletmek için yeterli bant genişliği var. Yeni veri iletim hızı rekorunun heyecan verici yönlerinden biri, araştırmacıların bunu, şu anda internet altyapısı için kullanılanlardan farklı olmayan bir fiber optik ağ kullanarak elde etmeleridir. Araştırmacılar, bunun, bu tür hızlara yönelik gelecekteki yükseltmeleri kolaylaştırması gerektiğini söylüyor. Sadece bir yıl önce, aynı enstitüden araştırmacılar, şu anda başardıklarının yaklaşık üçte biri civarında maksimum hızlara ulaşıyorlardı. Deney, sihirli bileşen olarak, hareket eden dalga boyu bölmeli çoğullama ile 0.125 mm çapında çok çekirdekli fiber kullandı: Bu teknoloji, farklı dalga boylarındaki sinyallerin hat üzerinden aynı anda gönderildiği anlamına geliyor. Aynı hatta toplam 801 paralel dalga boyu kanalı yerleştirildi. Diğer bir yenilik, standart olanın yerine dört çekirdek kullanmaktı; bu, kabloyu standart bir optik fiber hattıyla aynı boyutta tutarken, verinin alacağı yolları esasen dört katına çıkarmaktı. Araştırmacılar ayrıca çeşitli diğer optimizasyon, sinyal güçlendirme ve kod çözme teknolojilerini de uyguladılar. Bunun gibi özel deneylerde, genellikle mesafe ve hız arasında bir denge vardır - daha uzun mesafelerde yüksek hızları korumak daha zordur. Ekip, gelecekteki araştırmalarında hem iletim hızını hem de iletim mesafesini iyileştirmeye devam etmeyi planlıyor. Aynı araştırmacı grubu, Aralık 2020'de petabit dönüm noktasına ulaşırken, sinyalleri kodlamak ve kodunu çözmek için ekstra çalışma gerektiren daha karmaşık bir teknoloji kullandılar. Bu durumda kullanılan sistemin gerçek fiziksel ağlarda uygulanması daha kolaydır ve daha çok zaten var olan altyapıya benzer. 5G'nin dünya çapında yayılmaya devam etmesiyle birlikte, her zaman ulaşılabilir, yüksek hızlı internet bağlantısına sahip çevrimiçi cihazların sayısı hızla artmaya devam ediyor. Bir basın açıklamasında, \"5G'nin ötesinde, yeni bilgi ve iletişim hizmetlerinden gelen veri trafiğinde büyük bir artış bekleniyor ve bu nedenle yeni fiberlerin bu talebi nasıl karşılayabileceğini göstermek çok önemli\" denildi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/arilar-ciceklerin-elektrik-alanini-nasil-algilar", "text": "Çiçekler, bu düşük şiddetli elektrik alanlarını, polinatörlerini çekmek için bir ek yöntem olarak kullanırlar. Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlanan çalışmada araştırmacılar bir lazer vibrometre kullanarak arının üzerindeki bir tüyün, çiçeğin zayıf elektrik alanına nasıl tepki verdiğini ölçmeye çalıştı. Elektrik alan dolayısıyla tüyün hareket etmesi, tüye çarpan lazer ışınının frekansının değişmesini ve bu yolla da vibrometrenin tüyün hareketinin hızını ölçmesini sağlıyor. Arılar çiçeklerin 10 santimetre uzağında iken, çiçeğin elektrik alanı aynı statik elektrik etkisi gibi arıların tüylerinin hareket etmesine sebep oluyor. Bu tüy hareketi, tüylerin köklerinden nöronların aktive edilmesini ve bu çiçek seven böceklerin elektrik alanı algılamasını sağlıyor. Çiçeklerin zayıf elektrik alanı 10 santimetre uzaklıktan sezilebiliyor yani bu küçük böceklerden daha büyük olan hayvanların, elektrik alanını sezemeyeceği söylemek çok zor değil. Ancak küçük böcekler için, bu uzaklık birkaç vücut uzunluğu kadar bir uzaklık anlamına geliyor ve nispeten uzun bir aralık olarak sayılıyor. Hayvanlar için bu alanları sezebilmek çok yararlı olduğu çıkarımına dayanarak, araştırmacılar bu yeteneğin diğer böcek türlerinde de mevcut olabileceğini öne sürüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/arilar-da-kafeinsiz-gune-baslayamiyor", "text": "Birçok bitki, özellikle tırtıl gibi bitki yiyen canlıları kendisinden uzak tutmak için nektarında kafein de üretiyor. Yapay nektarla yapılan araştırmada kafeinin arıları çektiği, hatta arıların nektarla \"uyuşturucu almış gibi\" oldukları saptandı. Sussex Üniversitesi'nde yapılan araştırmaya katılan uzmanlardan Prof. Francis Ratnieks, daha önceki çalışmaların da kafeinin, çiçeklerin yerini bulmaya çalışan arıların hafızalarını güçlendirdiğini gösterdiğini söyledi. Araştırmada arılara iki yapay çiçek sunuldu. Çiçeklerden birinde kafeinsiz, şekerli nektar bulunurken, diğer çiçeğe kafeinli nektar konuldu. Her bir arının ne yaptığını gözlemlemek için de arıların arkasına küçük kimlik numaraları yapıştırıldı. Arıların kafeinli nektara daha çabuk geri döndüğü, yiyecek için daha çok tur yaptığı saptandı. En ilginç bulguysa kafeinin arıları daha çok \"dans eder\" hale getirmesiydi. Kafeinli nektarı ziyaret eden arılar sarsılarak dans etmeye başladılar. Arılar bu dansla diğer yuva arkadaşlarına nektarın kaynağını aktarıyor. Prof. Ratnieks \"Birbirleriyle iletişim kuruyorlar. 'Bakın burada iyi bir yiyecek buldum' diyorlar. Arıların büyük çoğunluğu bu dansı yapmaz. Sadece çok iyi bir konum bulduklarında dans ederler. Kafeinin arılar üzerindeki etkisi uyuşturucuya benziyor ve nektar sanki daha iyi kalitede ve daha çok şeker varmış gibi davranıyorlar.\" dedi. Çalışmayı yapan bilim insanlarından Dr. Margaret Couvillon da, kafeinin arılarda daha sonra görülen etkilerinin de şaşırtıcı olduğunu söylüyor. Couvillon \"Kafein alan arılar aynı bitkiyi boşaldıktan sonra bile günlerce ziyaret ettiler. Dolayısıyla üç dört saat süren bir kafein deneyiminin etkisi günler boyunca unutulmuyor\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/aritmetik-geometrik-harmonik-ortalamalar-ve-cauchy-scwarz-bunkowski-esitsizligi", "text": "Günlük hayatta kullandığımız çoğu araç-gerecin, teknik yöntemin, doğa olaylarının ve oyunların altında temel bilimlerin gözdesi matematik ilmi yatmaktadır. Matematikte, eşitlikler veya denklikler kadar eşitsizlikler de ilgi çekicidir. Bu yazımızla beraber bir eşitsizlik serüvenine yelken açacağız. İlkin temeli sağlam atacak, sonrasında da ileri seviye eşitsizlikleri inceleyeceğiz. Matematikte analiz ve geometri çatısı altına giren eşitsizlikler, matematik olimpiyatlarında da gerek ikinci aşama gerek takım seçme sınavlarında sıklıkla sorulan bir soru türüdür. Bu yazının konusu Aritmetik-Geometrik-Harmonik Ortalamalar ve Cauchy Schwarz-Bunkowski Eşitsizliği'dir. Öncelikle, bu yazımızda kullandığımız terimlerin negatif olmayan reel sayılar olduğunu unutmayalım. Aksi takdirde örneğin Cauchy Schwarz'da eşitsizliğin yönü ters çevrilebiliyor. Aritmetik Ortalama : İstatistik, Veri Bilimi ve Ekonomi ile uğraşanların çokça Kullandığı aritmetik ortalama, terim toplamının terim sayısına bölümüdür. Geometrik Ortalama : Geometrik ortalama, terim sayısı kökü içerisinde terimlerin çarpımıdır. Harmonik Ortalama : Harmonik ortalama; terim sayısının, terimlerin her birinin çarpmaya göre terlerinin toplamına bölümüdür. Bu ortalamalar arasındaki ilişki şöyledir: A.O. G.O. H.O. Fransız matematikçi Augistin Louis Cauchy tarafından 1821 yılında ortaya konmuş, daha sonrasında Bunkowski tarafından genelleştirilmiştir. Tüm reel sayılarda kullanılan hali budur ve pozitif reel sayılarda mutlak değerin kalkacağı aşikardır. Cauchy Schwarz Eşitsizliği basitçe; bir ifadenin karesinin, ifadenin terimlerinin katsayılarının karelerinin ayrı ayrı iki parantezde toplanıp çarpılmasından küçüktür."}
{"url": "https://www.fizikist.com/arjantinde-yeni-kesfedilen-dinozor-fosili-kolsuz-bir-aileye-ait", "text": "Arjantin'deki paleontologlar, zayıf önkolları olan yeni bir dinozor türü belirlediler. Guemesia ochoai adlı ve tek bir kafatasından teşhis edilen dinozorun, yaklaşık 66 milyon yıl önce soyları tükenmeden önce Avrupa, Afrika, Güney Amerika ve Hindistan'da dolaşan, abelisauridler olarak bilinen küçük etoburlardan oluşan bir gruba ait olduğu düşünülüyor. Guemesia ochoai'nin kafatası, kuzeybatı Arjantin'de bulunan türünün tek örneğidir ve yaklaşık 70 milyon yaşındadır. Diğer abelisauridlerin aksine, beyin kabuğu oldukça küçüktür. Aslında, bugüne kadar kaydedilen en küçük beyinli abelisauridlerden biridir. Beyin, Güney Amerika'nın güney ucunda yaşayan ve yakın zamanda Jurassic World'de yer alan ünlü Carnotaurus cinsinin yaklaşık yüzde 70'i kadardır. Yeni keşfedilen türün kolları Patagonya'daki benzerlerinin kollarına benzemiyor. Kemikleşmiş bilekleri veya hareketli dirsek eklemleri olmadan, abelisauridler parmaklarının arasında bir şeyi kavramak şöyle dursun, üst uzantılarını bile bükemezlerdi. Pençeleri yoktu. Kuzey Yarımküre'deki T. rex'in daha uzun ve daha kaslı kolları olmasına rağmen, abelisauridler yine de kendilerinden çok daha büyük avları alt edebilirdi. Güçlü çeneleri ve bıçak benzeri dişleri vardı. Sadece bir kafatasıyla, G. ochoai'nin diğer abelisauridlerle nasıl bir ölçüye sahip olduğu hakkında çok daha fazla şey söylemek zor, ancak Birleşik Krallık Doğa Tarihi Müzesi'nden bir basın açıklaması, onu aşağıda gösterilen Carnotaurus sastrei ile karşılaştırıyor. Analiz, abelisauridlerin Güney Amerika'da uzmanların düşündüğünden daha çeşitli olduğunu öne süren diğer yeni keşifleri destekliyor. Güney süper kıtası Gondwana ayrılmaya başladığında, abelisauridlerin farklı izole ekosistemlere uyum sağlayabildiği görülüyor. Neden bu kadar küçük kolları geliştirdikleri hala belirsiz. Uzmanlar, bunların körelmiş uzuvlar, bir zamanlar onların varlığından yararlanan atalardan kalan işe yaramaz kalıntılar olduğundan şüpheleniyorlar. Şimdiye kadar Arjantin'de bulunan neredeyse tüm abelisaurid fosilleri Patagonya'dandı ve komik derecede küçük silahlar da dahil olmak üzere birçok fiziksel benzerliği paylaşıyorlar. Ancak G. ochoai kuzeybatıda bulunan ilk örnektir ve özellikleri oldukça farklıdır, muhtemelen daha sıcak bir iklimdeki yaşamı yansıtır. Örneğin kafatası, dinozorun cildinin yüzeyine kan pompalayarak ve ısıyı serbest bırakarak kendini soğumasına izin vermiş olabilecek bir dizi küçük delik gösteriyor. Böyle bir özellik daha güneyde o kadar kullanışlı olmaz. Dünyanın fosil bakımından zengin diğer bölgeleriyle karşılaştırıldığında, Arjantin nispeten keşfedilmemiştir, yani bu muhtemelen bulacağımız son abelisaurid türü değil."}
{"url": "https://www.fizikist.com/arkadaslarinizin-yarisi-sizi-arkadas-olarak-gormuyor", "text": "Saydınız mı? Güzel. Şimdi o sayıyı ikiye bölün; işte arkadaş sayınız. Tamam, kabul ediyoruz pek eğlenceli bir sonuç çıkmadı belki, ancak bu yeni ve daha küçük olan sayı aslında daha doğru sayıyı veriyor size. PLoS One 'da yayımlanan yeni bir araştırmaya göre; arkadaşınız olarak düşündüğünüz insanların yarısı sizi aynı tanım içerisine sokmuyor. Aynı sınıftaki 84 üniversite öğrencisine bir araştırma ölçeği sunan araştırmacılar, her kişiye çalışmaya katılan diğer kişileri 0 ile 5 arasındaki bir ölçekte arkadaşlık skalasına yerleştirmelerini istediler. Ölçekteki 0 değeri; Ben bu kişiyi tanımıyorum olarak ifade edilirken, 5 değeri; En iyi arkadaşlarımdan birisi olarak ifade ediliyor ve ölçekteki 3 ise; arkadaş tanımlaması için en düşük değeri karşılıyordu. Öte yandan katılımcılardan, diğer katılımcıların kendileri için ne oylama yaptıklarına dair tahminlerini de yazmaları istendi. Sonunda araştırmacılar 1353 arkadaşlık (yani bir kişinin bir diğer kişiyi en az 3 ya da daha yüksek bir oranla oyladığı) ilişkisinin olduğu sonucuna ulaştılar. Muhtemelen sizi arkadaş olarak görmeyen birisini arkadaşınız olarak görmezsiniz. Gerçekte ise arkadaşlıkların yalnızca %53'ü karşılıklı. Ancak hatırlatmakta fayda var; her bilimsel araştırmanın yanlışlık payı vardır. Kaldı ki; bu araştırma oldukça küçük bir grup üzerinde yapılmış ve deneklerin hepsi de lisans öğrencisinden oluşuyor. Öte yandan arkadaşlıklar zaman içerisinde değişir. Ve elbette ki zamanla arkadaşlıkların çoğu, bir eleme sürecinin ardından yalnızca birkaç sağlam arkadaşa kadar düşer. Ancak araştırma ekibi arkadaşlık üzerine yapılan geçmişteki birkaç çalışmayı (82 denekten 3160 deneğe kadar değişkenlik gösteren) daha ele aldılar ve benzer sonuçlara ulaştılar. Bu çalışmalar içerisinde de; ortak arkadaşlığın en yüksek oranı %53 çıktı. Sonuçlar, belki de; kişinin, aslında olmayan karşılıklı dostluk ihtimalini birkez daha gözden geçirmesini öneriyor ya da insanların karşılıklı dostluk ilişkisini algılamada yetersiz kaldığını ortaya koyuyor. Gayet makul. Hiç kimse, kendisini istenmeyen olarak tanımlamak istemez, aslında olmayan ve belki asla olmayacak bir ilişki peşinde koşmak; işte bu kör nokta daha sonra duygusal bir öz-savunma formuna dönüşebilir. Neyse ki; hafta sonuna bir iki gün daha var, ve belki de tanıdığınızı düşündüğünüz insanlara dair ciddi bir sorgulama sürecine girmeniz için iyi bir fırsat."}
{"url": "https://www.fizikist.com/artik-en-guzel-yildizlardan-birinin-sesini-duyabiliyoruz", "text": "Artık Samanyolu'nun en muhteşem yıldızlarından birinin etrafındaki uzayın seslerini dinleyebilirsiniz. Yaklaşık 6.500 ışık yılı uzaklıkta bir Sefeid değişen yıldızı olan RS Puppis, bilim-sanat projesi SYSTEM Sounds tarafından incelemeye alındı. Yıldızın bir Hubble görüntüsünü aldılar ve ışığı sese dönüştürdüler, görüntünün merkezinden yönüne perde ve ışığın parlaklığına hacim atadılar. Aşağıdaki sesleri dinledikçe, görüntünün üst kısmında daha yüksek, alt kısmında ise daha alçak bir perde duyulabilir; surround ses etkinse sol ve sağ hoparlörlerinde farklı sesleri duyabilirsiniz. Daire, merkezdeki parlak yıldıza yaklaştıkça, ses daha da yükselir ve tek bir ses yakınlaşmasıyla sona erer. Evreni seslendirmek, kozmosun harikalarını deneyimlemek için başka bir yol sunar, ancak bunu yapmanın gerçekten yararlı bazı nedenler de vardır. Birincisi, görsel verileri işitsel verilere dönüştürmek, sınırlı görüşe veya körlüğe sahip kişiler için uzayı daha erişilebilir hale getirir. Ayrıca yeni bir bakış açısı sunarak karmaşık kavramların anlaşılmasını kolaylaştırabilir. Ayrıca, örüntüleri, zayıf sinyalleri veya gürültüde kaybolabilecek bilgileri göstererek verilerdeki orijinal haliyle gözden kaçabilecek ayrıntıları ortaya çıkarabilir. Sefeid değişken yıldızı gibi bir şey için bu, galaksideki en kullanışlı yıldızlar arasında oldukları için güçlü bir araç olacaktır. Bu yıldızların parlaklığı düzenli olarak değişir; RS Puppis için bu süre yaklaşık 6 haftadır. Birçok yıldızın parlaklığı değişir, ancak Cepheid değişkenleri için yıldızın parlaklığı ile periyodikliği arasında bilinen ve belirgin bir ilişki vardır. Dolayısıyla, bir Sefeid değişkeninin zamanlamasına sahip olduğunuzda, onun tam olarak ne kadar özünde parlak olduğunu hesaplayabilirsiniz; Dünya'da bize ne kadar parlak göründüğünü değil, gerçekte ne kadar ışık yaydığını hesaplayabilirsiniz. Ve bir şeyin ne kadar parlak olduğunu biliyorsanız ne kadar uzakta olduğunu da hesaplayabilirsiniz. Bu, galaksideki mesafeleri haritalamak için Cepheid değişkenlerini kullanabileceğimiz anlamına gelir. Ortalama parlaklığı Güneş'in 15.000 katı olan en parlak Cepheid değişkeni olan RS Puppis de tozla çevrilidir. Yıldız parladığında, tozun içine daha parlak bir ışık patlaması gönderir. Bu ışık tozdan yansır ve hafif bir yankı oluşturur; yıldızın etrafında güzel gümüşi halkaların oluşmasını sağlayan şey budur. Bilim insanları bu halkaları inceleyerek tozu ve özelliklerini anlayabilirler, bu da bize yıldızlar arasındaki boşluğu dolduran şeyler hakkında daha fazla bilgi verebilir. RS Puppis'in bu seslendirmesi, bilimden çok sosyal yardım amaçlı görünüyor ve yıldız zaten olağanüstü derecede iyi çalışılmış, bu nedenle dönüşümden yeni bir şey öğrenip öğrenemeyeceğimiz belli değil."}
{"url": "https://www.fizikist.com/asiri-sicak-nemli-hava-bir-insani-dusundugumuzden-cok-daha-kolay-oldurebilir", "text": "İnsan vücudu, teorinin öngördüğü kadar ısı ve nem ile baş edemeyebilir. Gençler arasında nemli ısı stresini doğrudan değerlendiren ilk çalışmalardan biri, nem mutlak bir maksimumda olduğunda, insan uyumunun üst sınırının sadece 31 C olduğunu buldu. Bu teorik tahminlerden dört derece daha az ve yaşlı insanlar için eşik muhtemelen çok daha düşük. İnsanlar kendilerini evaporatif soğutma yoluyla soğuttuğu için , hem ısıyı hem de nemi içeren ıslak termometre sıcaklığını anlamak önemlidir. Sıcak ve kuru iklimlerle karşılaştırıldığında, insan vücudu sıcak ve nemli iklimlere hemen hemen dayanamaz. Bunun nedeni, yüzde 100 nemde terimiz, vücudumuzu serinletmek için o kadar kolay dağılamaz. Kesinlikle kuru bir ortamda, insanın hayatta kalma eşiği muhtemelen 50 C civarındadır. Ancak tamamen nemli bir ortam için, yeni sonuçlar, vücutlarımızın sıcak çarpmasına girmeden önce sıcaklıkların en fazla 31 C'ye ulaşması gerektiğini gösteriyor. İnsan, bu tür koşullara uzun süre maruz kaldığında ölüm kaçınılmazdır. İklim değişikliği aşırı küresel ısınmayı ve su buharlaşmasını tetikledikçe, atmosferimizin ısısını ve nemini artırdıkça, yaş termometre sıcaklık eşiklerini aşma tehdidi her zamankinden daha olası hale geliyor. Özellikle tropikal iklimlerde. İklim bilimciler, yüzyılın sonuna kadar Pakistan, Hindistan ve Güneydoğu Asya'nın bazı kısımları, Basra Körfezi ve Orta Amerika'nın 35 C'nin üzerindeki sıcaklıklarda maksimum nem seviyelerini çok daha sık yaşayacağından şüpheleniyorlar. Ancak bu kesinti, çoğunlukla insan vücudunun ne kadar ısı ve neme dayanabileceğine dair teori ve fizyolojik modellere dayanmaktadır. Gerçek veriler şimdiye kadar eksikti. İnsanların sıcak çarpması ve potansiyel ölüm riskine maruz kaldığı gerçek yaş termometre sıcaklığını bulmak için araştırmacılar, 18 ila 34 yaşları arasında 24 genç ve sağlıklı yetişkini araştırmaya dahil etti. Ekip, bize bir 'en iyi durum' temeli verebilecekleri için genç ve formda bir insan grubuyla başladı. Yaşlı insanlar, hamile insanlar ve diğer savunmasız nüfuslar genellikle ısı ve neme de tahammül edemezler. Ayarlanabilir sıcaklık ve nem seviyelerine sahip bir odaya girmeden önce, katılımcılar vücut sıcaklıklarını ölçmek için küçük bir kayıt cihazı yuttular ve bu bilgiyi radyo aracılığıyla araştırmacılara ilettiler. Ardından, odanın sıcaklığı ve nemi kademeli olarak artırıldığında, katılımcılardan sabit bir egzersiz bisikleti üzerinde yavaşça bisiklet sürmeleri istendi. Katılımcının vücudu artık bir çekirdek sıcaklığını koruyamaz hale geldiğinde deney durduruldu. Ortalama olarak, bu koşullarda kritik yaş termometre sıcaklıkları 30 C ile 31 C arasında değişmekle birlikte, kişi tamamen dinleniyorsa ve kasını hareket ettirmiyorsa biraz daha yüksek olabilir. Araştırmacılar şimdi bu çalışmaları daha yaşlı katılımcılar arasında tekrarlamayı umuyorlar, ancak bu eşiğin genç ve formda katılımcılar için bile önceki tahminlere kıyasla çok düşük olması endişe verici. 2020'de Pakistan'daki birçok şehir, 35 C'nin üzerinde yaş termometre sıcaklıkları kaydetti. 1979'dan beri, 31 C'nin üzerindeki yaş termometre sıcaklıklarının sıklığı iki katından fazla arttı. Yeni deneyler gençlerin bu tür aşırılıklara karşı savunmasız olduğunu öne sürse de istatistikler yaşlıların uzun süre maruz kalma durumunda ölme olasılığının daha yüksek olduğunu gösteriyor. Kenney, \"Sonuçlarımız, dünyanın nemli bölgelerinde, yaş termometre sıcaklığı 31 derecenin üzerinde olduğunda genç ve sağlıklı insanlar için bile endişelenmeye başlamamız gerektiğini gösteriyor\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ask-surecindeki-beyniniz", "text": "Bilim insanları, aşkın beyinde uyuşturucu ilaçlar ile aynı bölgeleri aktif ettiği bulgusuna ulaşmıştı. Yani; aşkın, uyuşturucu bağımlılığına benzetildiğini biliyoruz. Sinirbilimci Kayo Takashi öncülüğündeki araştırma ekibi; tutkulu bir aşkı, oldukça hoşa giden, kafa karıştırıcı etkilere sahip her şeyi kapsayan bir deneyim olarak tanımlıyor. Muhtemelen bir grup bilim insanının aşkın ne olduğunu anlatmasına ihtiyacınız yoktur, ancak, aşkın beyninizde tam olarak neler yaptığına dair bir açıklama yapmalarına ihtiyacınız olabilir. Araştırmacılar, insanlara, beynin daha fazla dopamin üretmesine sebep olan bir bileşik enjekte ettiklerinde, daha fazla dopamin üretiminin hafıza gelişimlerine sebep olabildiği bulgusuna eriştiler. Bir başka deyişle; insanlar yapay olarak daha fazla dopamin üretebilir hale sokulabilir ve böylelikle de dopamin tetikleyicisi almayanlara kıyasla hafıza gerektiren görevlerde daha başarılı olabilirler. O halde, gelin bu iki şeyi bir araya getirelim: Aşk sarhoşu olan siz daha fazla dopamin üretirsiniz ve daha fazla dopamin de daha iyi bir hafıza demektir. Bu durum, partnerimizin fısıldadığı o ilk kelimeleri ya da saçlarını geriye doğru attığı o ilk buluşmadaki bakışları gibi romantik bir buluşmanın neredeyse bütün detaylarını hatırlamamızın sebebi olabilir. Bütün dikkatin yoğunlaştığı yeni deneyimler ve beraberindeki dopamin seli, beyinlerimizi hafızalar oluşturmada çok daha etkin yapıyor olmalı. Ve elbette ki; her şeyde olduğu gibi burada da ölçülü olmak kilit önemdedir. Yani aşırı bir dopamin salgısı iyi sonuçlar oluşturmaz ve hafıza kayıplarına sebep olabilir. İşte tam burası da aşk ve uyuştrucunun ayrıştığı yerdir. Uyuşturucular, insanın hiçbir şekilde üretemediği kadar aşırı düzeyde bir dopamin patlamasına sebep olan uyaranlardır. Örneğin; araştırma ekibi, ekstazi gibi uyuşturucu ilaç kullananların hafıza yetilerini büyük oranda kaybettiği bulgusuna ulaştı. Uyuşturucu kullanımı; beynin dopamin üretim ve kullanım biçimini değiştirerek, Şizofreni ve Parkinson gibi kalıcı beyin hasarlarına sebep olur. Eğer aşık olunduğunda beyin; hafızalar oluşturmada daha iyi hale geliyorsa, bu hafızalar bozulmadan sonsuza kadar kalır mı? Tabii ki hayır. Hafızalar asla kusursuz değildir ve tamamen imgesel olabilirler. Sahte hafızalar üzerine yapılan araştırmalar; hafıza bozulmalarının -aşk gibi- olumlu olayları da kapsayan yüksek duygusal hafızalarda da ortaya çıkabileceğini gösteriyor. Örneğin; 2008 yılında yapılan bir çalışmada, araştırma ekibi; katılımcılara aslında hiç olmayan ancak Kanada medyası tarafından gösterilmiş gibi sunulan bazı olayları izleterek, katılımcıların %41.7 sinin olumlu ve hoş olan sahte hafızalar oluşturmalarını sağladı. Aşka dair hafızalar da her hafızada olduğu gibi bu tipte bozulmalara açıktır ve hiç kimse hafıza bozulmalarına karşı bağışıklık geliştirmiş değil. Herhangi bir çifte sorduğunuzda, anlaşmazlık yaşadıkları noktalara tanık olacaksınız; bir olayı birisi farklı hatırlarken, diğeri daha farklı hatırlayacak. Eğer ki; yalnızca bir tek gerçekliğin olduğunu kabul ediyorsak, bu durumda ikisinden birisi ya da her ikisi da yanlış hatırlıyor demektir. Aşk hafızası ve aşık olduğumuz süreçte meydana gelen şeylere dair hafızalar, bir ilişki boyunca ya da bir ilişkinin sonunda ciddi anlamda bozulabilir. Bir ilişki sürecinde, örneğin; yapılan bir araştırmanın gösterdiğine göre birbirine güvenen partnerler, eşlerinin yaptığı kötü şeyleri, birbirlerine daha az güvenen partnerlere kıyasla daha olumlu bir şekilde anımsıyorlar. Bir başka deyişle, partnerimize güvendiğimizde, bu kötü şeyleri daha sevecen karşılamamıza sebep olan ön yargılara sahibiz. Öte yandan, aralarında güven eksikliği olan partnerler ise partnerlerden birinin yaptığı hatayı daha olumsuz bir biçimde hatırlıyor ve istenmeyen davranışlara daha yıkıcı yaklaşıyor. Görünen o ki; güven, aşık olan beynimizin hafızaları işleme biçimini değiştiriyor. Romantik bir ilişki sürecinde ve sonrasında aktifleşen karmaşık duygular; önyargıların, aşka dair hafızalarımızın filtrelemesini farklı şekillerde yapabileceği anlamına geliyor. Yani, aşk ve hafıza arasında karmaşık bir ilişki söz konusu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/asyali-mumyalardan-alinan-dna-gizemli-atalarini-ortaya-cikardi", "text": "Orta Asya'dan gelen gizemli mumyaların ataları hakkında şaşırtıcı bir araştırma yapıldı. Bu yeni çalışma bulgusu gösteriyor ki, eski Asya kökenli, yerel bir nüfusa ait olan bu insanlar Avrupa kökenli insanları anımsatan yüz özelliklerine sahipler. Bu bulgular sonrasında mumyalanmış Bronz Çağı grubunun Batı Asya'ya aslında orijinal olarak nereden geldikleri merak konusu oldu. Yaklaşık 2000 ile 4000 yıl kadar önce çöl iklimi Batı Çin'in Tarim Havzası'nda gömülü yüzlerce cesedi doğal şekilde mumyaladı. Korunmuş bu kalıntılar 1990'lardan itibaren günümüze kadar incelendi. Yaklaşık 4.000 yıl önceye ait olan mumyaların, hayvancılık ve tarımı birlikte kullanan bir nüfus olan Xiaohe kültürüne ait olduğu belirlendi. Kayık biçimli tabutları bölgedeki diğer tabutlardan farklı olduğu için kolaylıkla ayırt edilebildiler. Xiaohe mezarlarında bulunan korunmuş peynir, buğday, darı ve batı Avrasya yününden yapılmış giysiler, uzak temaslara veya uzak kökenlere işaret ettiklerine dair ciddi bulgu oluşturuyordu. Jilin Üniversitesi'nden arkeogenetikçi olan Yinqiu Cui, uluslararası bir ekiple birlikte 3.700 ila 4.100 yıl öncesinden olduklarını düşündükleri 13 Tarim Havzası mumyasından ve yine Dzungarian Havzası'ndan yaklaşık 4.800 ila 5.000 yıl öncesinden olan beş diğer mumyadan DNA analizi yaptı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/atik-isi-kullanarak-havadan-su-toplayan-gunes-pilleri-colde-ispanak-yetistirilmesine-yardimci-oluyor", "text": "Güneş pilleri tarafından üretilen atık ısı, performanslarını baltalasa da bunu faydalı amaçlar için kullanma yarışı devam ediyor. Araştırmacılar, havadan su toplamak için bu ısıdan yararlanmanın bir yolunu buldular ve dünyanın en kurak yerlerinden biri olan Arap çölünde ıspanak yetiştirerek bu fikrin yürütülebilirliğini gösterdiler. Son yıllarda, havadaki su buharını tatlı suya dönüştürmek için kullanılan ve bazıları aynı yaklaşıma sahip hayvanlardan ilham alan birçok teknolojinin lanse edildiğini gördük. Ne yazık ki, bunların metrekare başına üretebilecekleri su miktarları çok azdır ve başka bir kullanımla eşleştirilemeyecekleri sürece uygulamalarını sınırlar. En etkili olanlar da genellikle, onlara en çok ihtiyaç duyan yerler için çok pahalı olabilecek teknolojiye sahiptir. Hücre Raporları Fizik Bilimi'nde, Kral Abdullah Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nden bir ekip, güneş panellerinin arkasına bir hidrojel uygulayarak olası bir çözümü açıklıyor. Fikir, fotovoltaik hücrelerin zayıf yönlerinden birinin Güneş enerjisinin sadece yüzde 20'sini elektriğe dönüştürdüklerini bir güce dönüştürmeye dayanıyor. Hiçbir güneş pili yüzde 100 verimli olmadığı için çok fazla atık ısı üretir. Bu, sıcak koşullarda panel performansını düşürebilir ve panellerin yalnızca buharlaşmayı azaltmakla kalmayıp, aynı zamanda altındaki su tarafından serin tutulduğu rezervuarlar ve kanallar üzerine güneş enerjisinin giderek daha fazla inşa edilmesinin nedenlerinden biridir. Suudi Arabistan, Thuwal'da araştırmacılar, iki güneş panelinin arkasını havadaki suyu emen ve sıcakken buharlaştıran bir hidrojel ile kapladılar. Geceleri, konsantre buharlaştırılmış su aşağıdaki bir kutuda yoğunlaştı ve düzenli sulama olmadan çoğundan daha fazla mücadele eden bir mahsul olan ıspanak yetiştirmek için kullanıldı. Yaz sıcağında ekilen 60 tohumdan 57'si hasat edilebilir boyuta ulaştı; bu, daha ılıman iklimlerdeki bir çiftçinin gurur duyacağı bir puan. Hidrojel, diğer malzemelerin altına yerleştirildiğinde de işe yarayabilir - sonuçta Arap çölünün güneş ışığına maruz kaldığında her şey ısınır. Ancak, su buharlaştığında panelleri denemede 17 C'ye kadar soğutur. Sonuçta ise kaplanmış paneller, yakındaki kaplanmamış bir panelden yaklaşık yüzde 10 daha fazla elektrik üretti. Şu anki etkileşim biraz gelişigüzel görünebilir, ancak WEC2P'nin yapımcılarının daha parlak görünen hayalleri var. Basitlik, ekstra elektrik ve yetersiz tedarikte su kombinasyonu, WEC2P adı verilen birleşik sistemi, diğer atmosferik su toplama biçimlerinin olmadığı yerlerde ekonomik hale getirebilir. Kıdemli yazar Profesör Peng Wang yaptığı açıklamada, \"Tasarımımız, boşa harcanacak ve çöller ve okyanus adaları gibi uzak yerlerdeki merkezi olmayan, küçük ölçekli çiftlikler için uygun olan temiz enerjiyi kullanarak suyu havadan çıkarıyor.\" dedi. Öte yandan, bazı havadan su tasarımlarının üretilmesinin emek yoğun olduğu ve bu nedenle iyi ölçeklenemeyebileceği durumlarda, WEC2P daha büyük operasyonlara da uygun olabilir. Wang, \"Amacımız, bizi mevcut agrofotovoltaiklerden ayıran, özellikle tasarımımızdaki su oluşturma kısmı olmak üzere, temiz enerji, su ve gıda üretiminden oluşan entegre bir sistem oluşturmaktır.\" dedi. Aynı ekip daha önce deniz suyunu tuzdan arındırmak için güneş panellerinden gelen atık ısıyı kullanmıştı, ancak yeni versiyon yakınlarda bir okyanus olmadan da çalışabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/atik-sulardaki-kirlilige-cozum-bulunuyor", "text": "Kullandığımız teknolojilerden, birçok günlük eşyaya kadar, hepsinin üretim aşamasında fabrikaların atık olarak kurşun, kadmiyum, cıva, arsenik, kromgibi kirleticiler ürettiği biliniyor. Bunlar da yaşayan mikro organizmalar için hiç faydalı olan şeyler değil. Bu kirlilikle savaşmak için, uluslararası araştırmacılar takımı, minik robotlar geliştirmeyi başardı. Tanesi insan saçının genişliğinden daha ince olan bumikro robotlar, atık sulara bırakıldıktan sonra, kurşun parçacıklarını başarılı bir şekilde temizleyebiliyor. Minik tüpler şeklindeki bu robotlar, üç katman halinde geliyor. Grafen oksitolan dış katman, sudan kurşun parçalarını çekiyor. Nikel olan ikinci katman manyetik alan ile robotun uzaktan kontrolünü sağlıyor. En içteki üçüncüplatinyum katman, hidrojen peroksiti çözme işlemi yaparak, suya ve oksijene dönüştürüyor. Böylece robotun hareket mekanizması oluşuyor. Araştırmacıların belirttiğine göre, robotlar 1 saatte atık sudaki kurşun oranınıyüzde 95'e kadar temizliyor. Suyun boyutu ve kullanılan robotların sayısıyla doğru orantılı olan bu temizleme hızından öte, robotların tekrar kullanılabilmesi göze çarpıyor. Robotlar temizlenip tekrar kullanılabilir, hem de toplanan kurşun iyonları tekrardan kullanılabilir. Bir nevi geri dönüşüm sistemi olan bu mikro robotlar için sıradaki hamle, daha fazla kirletici maddenin, daha geniş alanlarda temizlenmesi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/atlas-robot-son-haliyle-karsinizda", "text": "Boston Dynamics her ne kadar 2013 yılında Google tarafından satın alınsa da, özerk çalışma yapısı altında üst düzey robotlar geliştirmeyi sürdürüyor. Kuruluş, en önemli projelerinden biri olan ve en insansı robot olarak tarif edilen Atlas'ı bir kez daha teknoloji dünyasının karşısına çıkardı. YouTube kanalıyla yayınlanan yeni videoda insansı robot Atlas'ın kablolardan arınmış bir şekilde doğaya adım attığı görülüyor. 1.75 cm uzunluğunda ve 81 kg ağırlığında olan Atlas, en gelişmiş haliyle doğada zorlu koşullar altında ilerlemesini sürdürebiliyor. Kapıları açabilen, açık hava ve bina içerisinde çalışabilecek şekilde tasarlanan Atlas, çalışmalar bu hızda ilerlediği takdirde birkaç yıl içerisinde yaşamın önemli bir parçası haline gelecek. Alüminyum, çelik ve titanyumdan malzemeden oluşan; elektrikle çalışan ve hidrolik güçle hareket eden Atlas robot, vücut ve bacaklarındaki gelişmiş sensörler yardımıyla dengesi koruyup engelleri aşabiliyor. Robot'un son sürümü sert darbelere maruz kaldığında bile ayağa kalmasını biliyor. Son olarak Atlas robota nesne devamlılığının da kazandırıldığını görüyoruz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/atom-bombasina-maruz-kalan-hastalarda-radyoterapinin-yan-etki-riski-daha-mi-fazla", "text": "Atom bombasına maruz kalıp hayatta kalan insanlar üzerinde, atom bombasının etkileri hakkında bugüne kadar bir çok çalışma yapıldı ve yayınlandı. Bu konuda yapılan son çalışmalardan birisi de 2015 yılının Aralık ayında Radiotherapy & Oncology dergisinde yayınlandı. Çalışmanın içeriğine geçmeden önce belirtmek gerekir ki radyoterapi tedavilerinde ikincil ışınlamalar her zaman daha fazla yan etki riski taşımaktadır. Nitekim ilk ışınlamada sağlıklı doku radyasyon doz limitini doldurmuş ise ikincil ışınlamada bir takım yan etkilerin ortaya çıkması kaçınılmazdır. Hiroşima Üniversitesi Radyasyon Onkoloji Kliniği'nde yapılan bu çalışma ise, atom bombasına maruz kalıp hayatlarına devam eden fakat ileride kansere yakalanarak küratif amaçlı radyoterapi alan hastaları konu almakta.Çalışmanın amacı ise atom bombasının radyasyonuna maruz kalan hastalara yapılan radyoterapi tedavisinin, aynı hastalığa sahip diğer hastalara yapılan radyoterapi tedavisine göre daha fazla yan etki riskine sahip olup olmadığını belirlemek. Atom bombası düştüğü sırada Hiroşima, Nagasaki veya belirlenmiş komşu bölgede bulunan insanlar. Atom bombası atıldıktan 2 hafta (20 Ağustos 1945 Hiroşima, 23 Ağustos 1945 Nagasaki) içinde tıbbi hizmet, arama kurtarma veya herhangi bir amaçla bombanın düştüğü noktaya 2 km den daha fazla yaklaşan insanlar. Hayatta kalan atom bombası mağdurlarına tedavi ve yardım amaçlı yaklaşan ve radyoaktiviteye maruz kalan insanlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/atomalti-parcaciklarin-kutleleri-nasil-olculur", "text": "Elektriksel olarak yüklü olan parçacıkların kütlesini ölçmek, yüksüz parçacıkların kütlesini ölçmekten çok daha kolaydır, çünkü bu parçacıklar elektromanyetik alanlardan etkilenir. Örneğin proton ve elektronun kütlelerini ölçmek için manyetik alanlardaki hareketlerinden yararlanılabilir. Manyetik kuvvetler her zaman hareket yönüne dik oldukları için parçacıkların enerjisini değiştirmezler. Ancak parçacıkların ivmelenmesine ve hareket yönlerinin değişmesine neden olurlar. Örneğin yüklü bir parçacık hareket doğrultusuna dik ve büyüklüğü sabit bir manyetik alana girdiği zaman dairesel hareket eder. Elektromanyetik kuram ve mekanik yasaları kullanılarak yapılan hesaplar, parçacığın takip edeceği yörüngenin yarıçapının olduğunu gösterir. Bu denklemde r yarıçap, m kütle, v parçacığın hızı, q parçacığın elektrik yükü, B ise manyetik alanın büyüklüğüdür. Dolayısıyla hızı ve elektrik yükü bilinen bir parçacığın kütlesi, büyüklüğü belli bir manyetik alandaki yörüngesinin yarıçapı ölçülerek hesaplanabilir. Elektrik yükü taşımayan parçacıklar elektromanyetik kuvvetten etkilenmedikleri için kütlelerini belirlemek daha zordur. Örneğin nötronu keşfeden James Chadwick, nötronun kütlesini hesaplayabilmek için radyoaktif bir kaynaktan yayılan nötronların protonlarla çarpışmalarını incelemişti. Parçacıkların bu çarpışmalar sırasındaki enerjilerini ve momentumlarını ölçerek ve korunum yasalarını kullanarak nötronun kütlesini hesaplamıştı. Nötronun kütlesi çekirdek tepkimelerinden yararlanarak da hesaplanabilir. Örneğin döteryum atomunun çekirdeği olan dötron, bir proton ve bir nötron içerir. Elektriksel olarak yüklü olduğu için bu çekirdeğin kütlesi, manyetik alandaki hareketi incelenerek bulunabilir. Daha sonra protonun kütlesi, dötron çekirdeğinin proton ve nötrondan oluşumu sırasında gerçekleşen çekirdek tepkimesinin enerjisi ve kütle ile enerji arasındaki eşitliği kullanılarak nötronun kütlesi hesaplanabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/auroralar-uzay-istasyonundan-da-harika-gorunuyor", "text": "Yüksek enlemlerde yaşıyorsanız veya sosyal medyada hiç zaman geçirdiyseniz, muhtemelen son zamanlarda harika auroralara sahip olduğumuzu fark etmişsinizdir. Astronot Josh Cassada, yukarıdaki inanılmaz fotoğrafı çekmek için yalnızca birkaç kişinin erişebildiği bir açıdan yararlandı. Kendi başına yeterince güzel, ancak insanlardan kendi manzaralarını gösteren çok sayıda yanıta da yol açtı. Auroralar, on bir yıllık güneş döngüsüne yanıt olarak büyür ve küçülür. Son birkaç döngü, güneş lekeleri ve güneş fırtınaları söz konusu olduğunda özellikle yoğun olmadı . 25 numaralı mevcut döngünün 2025 yılına kadar zirve yapması beklenmiyor, ancak şimdiden son döngünün zirvesine ulaştı. Güneş en son bu kadar aktif olduğunda iyi kameralar çok daha az yaygındı. Sonuç olarak, şu anda çekilen görüntüler, daha önce çekilmiş olanlar kadar veya daha iyi. Cassada'nın Twitter'da paylaştığı fotoğrafa özellikle yerinde bir yanıt, Uluslararası Uzay İstasyonu'nun auroraların üzerinden geçişini gösteren bu kare oldu. Ne yazık ki auroraların en iyi görüntüleri, hem Dünya'nın manyetik kutuplarına yaklaşmak hem de ışık kirliliğinden kaçınmak için genellikle birçok insanın yaşadığı yerlerden uzak bölgelere gitmeyi gerektirir. Ancak bu kez, bazı büyük şehirler bile hoş bir sürpriz alıyor. Burada ortaya çıkan auroralar, G3 sınıfı bir jeomanyetik fırtınanın ve en az bir koronal kütle atımının ürünü olup, Colorado ve Missouri kadar güneyde gözlemlere yol açtı. Birçok gök bilimci ekibi, bir döngünün zirvesindeki güneş lekelerinin veya güneş patlamalarının sayısını tahmin etmeye çalışıyor. Bunların bazılarını çoktan aştık ve daha yüksek tahminlere yaklaşıyoruz. 25. Döngünün zirvesi erken gelmiş olabilir, ancak şimdi bazı güneş bilimciler bu döngünün gücünü büyük ölçüde hafife aldığımızı düşünüyor. Uyduları fırlatıyor veya kontrol ediyorsanız kötü haber, ancak gösteriden keyif alanlar için heyecan verici zamanlar. Diğer yandan, nispeten sıradan 24. Döngünün bile belli anları olmuştu. Bu kadar harika görüntülerle karşılaşmamızın bir başka nedeni de, Güneş'in daha iyi izlenmesi ve İnternet aracılığıyla bilgi dağıtma kapasitesinin, insanların ne zaman bakacaklarını bilmeleri anlamına gelmesi. Aurora kalitesi mükemmel bir şekilde tahmin edilemese de, Spaceweather.com gibi siteler, bir uzay istasyonunun penceresinden dışarı bakamayanlar için iyi bir beklenti göstergesi sunabilir. Tabii ki, birkaç düz dünyacı, Cassada'ya görüntünün sahte olduğunu - muhtemelen Dünya'nın eğrisini görebildiğiniz için - iddia ederek yanıt vermek zorundaydı. Bazıları, Ay'a inişlerin sahte olduğuna dair çürütülmüş iddialara atıfta bulundu - onlarda yıldızların görünmemesine dayanarak, bazılarının Cassada'nın görüntüsünde görülebildiğine dikkat çektiler. Yanıt verenler sabırla bunun Cassada'nın fotoğrafını gece çekmesinden kaynaklandığını açıkladılar - parlak cisim Güneş değil, Ay, oysa Apollo 11 gün ışığında iniş yaptı. Yine de bunun kaç kişiyi ikna ettiğini tahmin edebilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/avrupa-jupiterin-aylarinin-yasam-barindirip-barindiramayacagini-gorme-yolunda", "text": "Avrupa'nın Jüpiter'e ilk görevi olan JUICE, Fransız Guyanası'ndan başarıyla fırlatıldı ve şu anda Jüpiter sistemine doğru tuhaf uçuşunda. Temmuz 2031'de gaz devine ulaşacak ve üç büyük buzlu ayına ve gezegenin onlarla ve etrafında yörüngedeki diğer cisimlerle nasıl etkileşime girdiğine dair yeni bilgiler sağlayacak. Avrupa Uzay Ajansı görevi başlangıçta 13 Nisan'a planlanmıştı, ancak yıldırım riski ve bu fırlatmanın inanılmaz derecede hassas doğası nedeniyle ertesi güne ertelendi. Görevin planlanan zamanın bir saniyesi içinde fırlatılması gerekiyordu, aksi takdirde gezegenimizin çekim gücünden kurtulacak kadar hız kazanamazdı. JUICE Uzay Aracı operasyon müdürü Ignacio Tanco, IFLScience'a, Bu tür, gezegenler arası yörüngelerdeki, görevler için fırlatma penceresi son derece dardır, çünkü Dünya'nın etki alanından çıkmaları gerekir. dedi. Ancak tek başına roket gücü, kabaca 890 milyon kilometre uzaktaki Jüpiter'e ulaşmak için yeterli değildir, bu nedenle JUICE, kendisini ileriye doğru fırlatmak için çekim etkili manevralarla Venüs ve Dünya Sistemi'nden yörünge enerjisi çalmak zorunda kalacak. JUICE, sekiz yıllık yolculuğunda bir kez Venüs'ün, üç kez de Dünya'nın yanından geçecek; ilki hem Ay'ı hem de Dünya'yı kullanan benzersiz bir manevra ve sonuncusu 2029'da, Jüpiter'e ulaşmadan sadece iki yıl önce olacak. Her şey yolunda giderse, uzay aracı, ay Ganymede'nin ilk uçuşundan önce bir asteroidin, ana Asteroit Kuşağı'ndaki olası asteroit 223 Rosa, yanından geçme olanağına da sahip olacak ve ardından Jüpiter'in yörüngesine girecek. Sonra bilim görevi ciddi olarak başlayacak. Görevin bilimsel yönleri üzerinde çalışan gezegen bilimci Dr. Olivier Witasse, IFLScience'a, \"Bu çok önemli bir görev çünkü buzlu ayların, yani Europa, Ganymede veya Callisto, içinde yaşanabilir yerler olup olmadığını öğrenmek istiyoruz. Görevin ana sorusu bu.\" dedi. Bu üç Galileo ayı hakkında birçok cevaplanmamış soru var. Europa, buzlu kabuğunda çatlaklar olan aktif bir yüzeye sahiptir. Altında, muhtemelen kayalık çekirdeğiyle temas halinde olan derin bir okyanus var. Callisto, Güneş Sistemi'ndeki en eski yüzeye sahiptir, ancak çok daha kalın bir buzlu kabuğun altında bir okyanusu da gizleyebilir. Görevin ana hedefi olan Ganymede, Dünya'daki tüm okyanusların iki katı kadar su içeren ancak yüzeye Europa kadar yakın olmayan bir okyanusun olduğu, arada bir cisim olabilir. Dr. Witasse, Bu okyanus nerede? Yüzeyden uzak mı? Okyanusun üzerindeki buz kabuğunun kalınlığını ve ayrıca bu okyanusun ne kadar büyük olduğunu bilmek önemlidir. Derinlik nedir? diyerek Ganymede'nin içi ile ilgili bazı acil soruları paylaştı. Uzay aracı, Europa'nın iki kez, Ganymede'nin 12 kez ve Callisto'nun 21 kez yanından geçecek. Tüm geçişlerinden sonra, Aralık 2034'te JUICE, Ganymede çevresinde yörüngeye girecek ve bizimkinden başka bir ayın yörüngesinde dönen ilk uzay aracı olacak. Ganymede, Güneş Sistemi'ndeki en büyük ve manyetik alana sahip tek aydır. JUICE, birincil görevinin ikinci bölümünü ve belki de yakıt izin verirse genişletilmiş görevinin tamamını bu merakı incelemeye adayacak. Dr. Witasse, IFLScience'a, \"Ganymede ayının tüm içi JUICE ile incelenecek. Yani sadece okyanus değil, aynı zamanda buz tabakaları da. Çünkü buzlu yüzeyin ve okyanusun altında başka bir buz tabakası olabilir. Ve içeride, ayın ortasında, demir çekirdeğiniz var. Sıvı olduğunu düşündüğümüz ve kendi manyetik alanını oluşturan bir çekirdek. Kendi manyetik alanını oluşturan bir aya sahip olmak, Güneş Sistemi'nde benzersiz bir durum.\" dedi. Görev, NASA'nın daha küçük aya odaklanacak olan Europa Clipper'ı ve Jüpiter'i inceleyen diğer gözlemevleriyle iş birliği yapacak. Jüpiter'in kendisi inanılmaz bir keşif hedefidir. Üç buzlu ay artı volkanik ay Io birbirinden çok farklıdır ve JUICE bunların nasıl ortaya çıktığını anlamamıza yardımcı olacak. 92 ay ve fazlasıyla Jüpiter sistemi minyatür bir Güneş Sistemi gibidir. JUICE, gözlemleriyle bizim güneş sistemimiz ve diğer güneş sistemleri hakkında fikir verecek ve gaz devi gezegenlerin evrenin başka yerlerinde neye benzediği hakkında fikir verebilir. Bunların hepsi JUICE'ın bize söylemeyi umduğu şeyler, ancak her görev sonunda beklemediğimiz şeyler keşfediyor, bu yüzden bu heyecan verici görevde de pek çok sürprizle karşılaşacağımızdan eminiz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/avrupada-kus-gribi-salginlari-bilmeniz-gerekenler", "text": "Avrupa bir kez daha bilinen en ölümcül hayvan hastalığı olan kuş gribi salgınları yaşıyor. Ördekler ve kazlarda hastalık daha hafif olsa da, tavuklarda ve hindilerde etkilenen sürünün %90'ından fazlası birkaç hafta içinde ölür. Kuş gribi salgınlarına, çoğu kuşlarda hafif enfeksiyona neden olan kuş gribi virüsleri neden olur, ancak H5 ve H7 olarak adlandırılan iki alt tip çok ölümcül bir virüs olarak ortaya çıkabilir. Grip virüsleri yüksek bir mutasyon oranına sahiptir ve iki virüs aynı anda tek bir konakçıya bulaştığında gen alışverişi yapabilir. Bu genetik değişiklikler, onların yapılarını değiştirmelerine ve konaklarındaki bağışıklıktan kaçarak yayılmaya devam etmelerine izin verir. Önceki yüzyılda, ölümcül kuş gribi salgınları nadirdi ve her zaman bir tavuk veya hindi sürüsünde bulaşırken ölümcül bir virüse dönüşen hafif H5 veya H7 virüslerinden kaynaklanırdı. 1996 yılına kadar, ortaya çıkan salgınlar ya etkili bir şekilde kontrol edildi ya da duyarlı konakçıların olmaması nedeniyle azaldı. Bu ölümcül virüslerin neden olduğu enfeksiyonlar daha önce yabani kuşlarda hiç görülmemişti. Bu durum Çin'de H5N1 virüsünün ortaya çıkmasından sonra değişti. Kanatlı hayvanlarda salgınlar etkili bir şekilde kontrol edilmedi. Virüs yavaş yavaş topraklarını Çin'e ve 2003'ten itibaren Asya ve Afrika'ya doğru genişletti. Enfekte kümes hayvanları ile yakın temasta bulunan insanlar enfekte olabilmesi sebebiyle bugüne kadar 456 kişi hayatını kaybetti. Yabani kuşlar, virüsün kümes hayvanlarında devam eden yayılmasından kaynaklanan bir yayılma nedeniyle enfekte oldu. Bu durum kümes hayvanları için hala ölümcül olan, ancak belirli su kuşu türlerine çok az zarar veren yeni H5 virüslerine yol açtı. Sonuç olarak, göçmen su kuşları bu virüslerle enfekte rağmen binlerce kilometre uçabiliyor ve böylece virüsleri çok uzak mesafelere taşıyabiliyorlardı. 2005 yılında yabani su kuşları, virüsü ilk kez sonbahar göçü sırasında Avrupa'ya tanıttı. Bu, bu virüslerin ekolojisinin tamamen değiştiğinin ilk işaretiydi; Kanatlı hayvanlarla sıkı bir ilişkisi olan bir virüs, kendisini vahşi su kuşlarına adapte etmiş ve hayatta kalma potansiyelini büyük ölçüde artırmıştı. Her yıl ilkbahar ve yaz aylarında, su kuşları Sibirya'daki üreme alanlarında karşılaşıp influenza virüslerini karıştırır, ardından sonbahar göçü sırasında Avrupa, Asya ve Afrika'ya getirdikleri yeni varyantlar oluşturarak kümes hayvanlarında ölümcül salgınlara neden olur. Açıkçası, vahşi su kuşlarındaki enfeksiyonları kontrol etmek için yapabileceğimiz çok az şey var. Virüsün kümes hayvanlarına maruz kalma riskini ve ölü kuşların karkaslarının çevreden uzaklaştırılmasını değerlendirmek için gözetim önerilir. Kış boyunca orada kalan birçok su kuşunun bulunduğu bölgelerdeki kümes hayvanı yetiştiricilerine, kümes hayvanlarını içeride tutmaları ve virüsü barakalarından uzak tutmak için biyogüvenlik önlemleri almaları tavsiye edilir. Enfekte yabani kuşların dışkıları yüksek miktarda virüs içerebilir ve temizlenmemiş botlar veya malzemelerle kümes hayvanlarına kolayca girebilir. Mevcut biyogüvenlik programları, riskli alanlarda enfeksiyonları önlemek için yeterince etkili olmamıştır. 2020-21 sezonunda yalnızca AB'de 1.000'den fazla salgın tespit edilmişti. Ve içinde bulunduğumuz sezonda şimdiden onlarca salgın bulunmakta. Kümes hayvanlarının toplu olarak öldürülmesiyle birlikte her yıl tekrarlanan salgınlar, kümes hayvancılığının sürdürülebilirliği için bariz bir tehdit oluşturuyor. Kümes hayvanlarının aşılanması sorunu çözmeye yardımcı olacak bir araç olabilir. Buna rağmen bu uygulama birçok ülkede yasaklanmıştır ve kullanımı kanatlı hayvanlar için ticaret engelleri oluşturmaktadır. Ticaret engellerinin nedeni, mevcut aşıların çoğunun hastalığı önlemesi, ancak enfeksiyonun bulaşmasını durduramamasıdır. Hastalığı durduran ancak bulaşmayı durduramayan bir aşı, salgın kontrolünü tehlikeye atan ve virüsün hayvanlardan insanlara yayılma potansiyeline sahip olması nedeniyle istenmeyen bir durum olan \"sessiz\" virüs yayılmasına neden olacaktır. Neyse ki, şu anda dolaşımda olan H5 virüs varyantlarının çoğu insanlar için ataları H5N1 kadar tehlikeli değil. Yine de virüsün genetik kodunu değiştirme yeteneği nedeniyle bu durum kolayca değişebileceğinden dikkatli olunması gerekmekte. \"Kümes hayvanları için acilen etkili aşılara ihtiyacımız var - bu bu sorun için tek sürdürülebilir çözüm. Yeni nesil aşıların kuş gribini kontrol etme potansiyeli daha yüksek olabilir, ancak virüs bulaşmasını durdurmadaki etkinlikleri sahada test edilmelidir. Bu tür aşılar yalnızca kümes hayvanlarını korumakla kalmayacak, aynı zamanda insanların virüse maruz kalmasını da en aza indirecektir.\" dedi Arjan Stegeman, Utrecht Üniversitesi'nden Veterinerlik Profesörü."}
{"url": "https://www.fizikist.com/avrupalilarin-soy-agacinda-kafkas-izleri-bulundu", "text": "Avrupalıların üç ana atası olduğunu biliniyor. Bunlar yerel avcılar, Orta Doğulu çiftçiler ve Tunç Çağı'nda Doğu'dan göç eden gruplar olarak kabul ediliyor. Kafkasya'da bulunan tarihi kalıntılardan elde edilen DNA örnekleri, bu karışımın parçası olan bir ırk daha olduğunu gösterdi. Geçtiğimiz yıllardaki bilimsel gelişmeler araştırmacıların eski mezarlardan genom elde edip, inceleyebilmelerine olanak tanıdı. Bu haritalar insan hücrelerinin her birinin çekirdeğinde yer alıyor. Genomlardan elde edilen veriler, insan genetiği hakkındaki tüm bildiklerimizi değiştirebilecek nitelikte. Avrupa'nın atalarının ilk dalgası olarak kabul edilen yerel avcılar, bölgeye Buz Devri henüz gerçekleşmeden 40,000 yıl önce yerleştiler. 7,000 yıl önce Ortadoğuluların Avrupa'ya göç etmesiyle birlikte çiftçilikle tanıştılar. Yamnaya adını alan çobanlar 3,000 yıl önce günümüzde Ukrayna ve Rusya'nın bulunduğu bozkırlardan Avrupa'ya göç etti. Bu at sırtındaki insanlar, beraberlerinde Hint-Avrupa dillerini de getirdi. Günümüzde Avrupa'da konuşulan birçok dil, Hint-Avrupa dilleri ailesinden geliyor. Yamnaya DNA'larında bulunan veba virüsü ve Avrupa'ya göç ettikleri dönemde yaşanan nüfus azalışı, bazı araştırmacıların Yamnayaların hastalığın yayılmasına neden olup olmadığını sorgulamasına neden oldu. Yamnaya halkının kuzey ve merkez Avrupa genetiği üzerindeki etkisi de büyüktü. Günümüzde Norveç'in yüzde 50'sinin ataları Yamnaya adlı göçebe çobanlara dayanıyor. Fakat Yamnaya da karışık bir topluluktu. Atalarının yarısı Avrupa'ya ilk yerleşen avcılara benzer bir gruptan gelirken, diğer yarısı da çiftçiliği getiren Orta Doğululara benzerlik gösteriyordu. Araştırmacılar, Gürcistan'dan 13,300 ve 9,700 yaşlarında iki avcı-toplayıcı genomu inceledi. Elde edilen sonuçlar, bu Kafkas avcıların Yamnaya DNA'sındaki çiftçi ataların kaynağı olduğu saptandı. Kafkasyalı avcı-toplayıcı genomlarında 10,000 yıl önce çiftçiliği keşfeden Ortadoğulu kuzenleriyle devamlı bir karışım saptandı. Fakat bu karışım Son Buzul Maksimum dönemi gelmeden yaklaşık 25,000 yıl önce sona erdi. Bu dönemde, sadece çok benzer DNA'ya sahip kişiler arasında üreme devam etti ve genler homojenleşti. Buz Devri sona erdiğinde, Kafkas grupları tekrar bozkırlarda yaşayan çeşitli avcı-toplayıcılarla iletişim kurma imkanı buldu. Karışmaya başlayan gruplar, Yamnaya halkı genlerinin temelini attı. Cambridge Üniversitesi'nden Doktor Andrea Manica, ''Yamnaya halkının nereden geldiği şu ana kadar gizemini koruyordu, artık bir yanıtımız var. Yamnayaların, Doğu Avrupalı avcı-toplayıcı ve Buz Devri'nde izole yaşayıp parçalanmaya yüz tutan Kafkas avcı-toplayıcıların bir karışımı olduğunu keşfettik'' diyor. Araştırma aynı zamanda Kafkas avcı-toplayıcıların Güney Asya'da etkisi olduğunu gösteriyor. Bu ırkın, bölgede Hint-Avrupa dillerini yaymakta rol oynadığını ekliyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/avustralya-halit-krisallerinde-bulunan-830-milyon-yillik-mikroorganizmalar", "text": "Batı Virginia Üniversitesi'nden bilim insanları, Orta Avustralya'daki Neoproterozoik Browne Formasyonu'ndan gelen Halit kristallerindeki sıvı kapanımlar içinde eski prokaryot ve ökaryot hücreleri buldular. Sara Schreder-Gomes ve West Virginia Üniversitesi Jeoloji ve Coğrafya Bölümü'nden meslektaşları, \"Halit kristalleri tuzlu yüzey sularında büyüdükçe, birincil sıvı kapanımlarında ana suyu hapseder\" dedi. Modern ila Permiyen halitlere ilişkin önceki çalışmalar, prokaryotik ve ökaryotik organizmaların ve beta karoten dahil organik bileşiklerin varlığını belgelemiştir. Yazarlar, iletilen ışık petrografisi ve UV-görünür ışık petrografisi kullanarak, Avustralya'nın Browne Formasyonu'ndan 830 milyon yıllık halit birincil sıvı kapanımlarını ve içeriklerini analiz ettiler. Halit iyi korunmuştu ve 1.481 ile 1.521 m arasındaki çekirdek derinliklerinden 10 halit yatağından halit kristallerini incelemelerine izin verdi. Sıvı kapanımlarında tutulan katıların, boyutlarına, şekillerine ve UV-görünür ışığa karşı floresan tepkisine dayalı olarak prokaryotik ve ökaryotik hücrelerle ve organik bileşiklerle tutarlı olduğunu buldular. Araştırmacılar, \"Tek kristallerdeki bireysel büyüme bantlarının yanı sıra çekirdeğin farklı derinliklerinden gelen halit kristalleri arasında ve içinde çok çeşitli mikroorganizmalar ve organik bileşikler var\" dedi. Bu çalışmada kullanılan kristallerin birçoğu, son derece yüksek bir mikroorganizma konsantrasyonuna sahiptir ve birincil sıvı kapanımları içindeki şüpheli organik bileşiklere sahiptir. Bazı sıvı kapanımları birkaç (10 veya daha fazla) mikroorganizma içerir. Tipik olarak hem prokaryotları hem de ökaryotları, ayrıca tesadüfi yavru kristalleri ve şüpheli organik bileşikleri içerirler. Birkaç mikroorganizma içeren birincil sıvı kapanımları genellikle komşu kapanımlardan daha büyüktü. Çalışma, mikroorganizmaların halitteki sıvı kapanımlarda milyonlarca yıl korunabileceğini gösteriyor ve benzer biyolojik imzaların Mars'tan gelen kimyasal tortularda tespit edilebileceğini öne sürüyor. Bilim insanları, \"Neoproterozoik Browne Formasyonu halitindeki iyi korunmuş birincil sıvı kapanımları, prokaryotları, ökaryotları ve organik bileşikleri barındıran orijinal yüzey sularının kalıntılarıdır\" dedi. Bu mikroorganizmalar, 830 milyon yıl önce halit çökeldiğinden beri kapana kısılmış durumda. Bu süre zarfında, önemli bir ayrışma yaşamadılar ve yerinde optik olarak tanınabiliyorlar. Birincil inklüzyonların içindeki sıvılar, kapana kısılmış mikroorganizmalar için mikro habitatlar olarak hizmet eder ve organik maddenin uzun jeolojik süreler boyunca olağanüstü korunmasına izin verir. Hem karasal hem de dünya dışı kökenli eski kimyasal çökeltiler, eski mikroorganizmalar ve organik bileşikler için potansiyel konaklar olarak düşünülmelidir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ay-biletinden-daha-nadir-mikroplari-nasil-bulduk", "text": "Legendrea loyezae adlı bir mikrobu mikroskop altında görmektense Ay'a seyahat etme olasılığınız daha yüksektir. NASA'nın Apollo programı, 1968 ile 1972 yılları arasında Ay'a toplam 24 kişi gönderdi. Legendrea loyezae'yi, 1908'deki keşfinden yakın zamanda yayınlanan çalışmamıza kadar sadece dört kişi buldu. Maliyeti göz önünde bulundurursak, Ay'a seyahat eden insan sayısının az olması mantıklı geliyor. Ancak mikroskobik alana göz atmak için milyar dolarlık bir bütçeye gerek yok, sadece bir mikroskop ve onun önünde oturmaya istekli biri gerekiyor. Son çalışmamız, 20 yeni mikrop türünün yanı sıra 100 nadir mikrop türünü ortaya çıkardı. Bulduğumuz her DNA örneği, evrim yapbozunun başka bir parçasını verir. Bilim insanları bu yapbozu bir organizmanın nasıl çalıştığını analiz etmek için kullanabilirler. Örneğin, bazı genler bir varlığın nasıl nefes aldığına dair ipucu verir. Ya da organizmanın hayat ağacındaki yeri hakkında bilgi verebilir. Bu mikropları bu kadar az bilim insanının görmüş olmasının nedeni, yetersiz örneklemenin önemli bir sorun olmasıdır. Bu, çoğu araştırma ekibinin yalnızca birkaç, hatta yalnızca bir konumdan örnekler aldığı anlamına gelir. İki yıl süren en son araştırmamız, 1000'den fazla örneğin toplanmasını ve araştırılmasını içeriyordu. Polonya, Varşova'daki göller ve göletlerden, Kuzey Denizi'ndeki deniz tortulları, İtalya ve Portekiz kıyılarındaki Akdeniz ve İngiltere'nin Dorset kentindeki tebeşir akarsularına kadar mikropları aradık. Ve karşılığını aldık: Nadir ve yeni olanlar dahil, 500'den fazla tür bulduk. Dünya'daki ilk yaşam, suda insan gözünün göremeyeceği kadar küçük canlılar olarak ortaya çıktı ve milyarlarca yıl bu şekilde kaldı. Mikroplar her yerde yaşar. Su birikintilerinden okyanuslara kadar her yaşam alanında bulunabilirler. Ancak hala onlar hakkında bilmediğimiz çok şey var. Bu mikroskobik organizmalardan bazıları, basitten daha karmaşık varlıklara doğru evrildi ve sonunda etrafımızdaki tüm görünür yaşamı ortaya çıkardı. Diğerleri pek değişmedi ve küçük boyutlarını korudu. Mikroorganizmalar, Dünya'daki ilk yırtıcılardı ve onların açgözlü iştahları, Dünya tarihinin ilk çağlarında daha karmaşık yaşamın evrimini yönlendirdi. Karmaşık yaşamın evriminden sonra mikroplar, daha büyük türler için besin olan kril ve plankton gibi diğer canlılar için ana besin kaynağı haline geldi. Besin zincirinin en altındaki organizmalar yok olursa, üstlerindeki diğer tüm parçalar da çökecektir. Bunun zaman çizelgesi o kadar uzun ki, kavramak zor. Dünya'nın 4,5 milyar yıllık tarihini tek bir yıla sıkıştırsaydık, Ekim ayının sonuna kadar yaşam mikroskobik ölçekte var olurdu. İnsanlar yılın son 30 dakikasında ortaya çıkar ve mikropların varlığından yeni yıla üç saniyeden az bir süre kala haberdar olurduk. Hayat ağacı, organizmaların birbirleriyle ilişkilerini haritalar. Hayat Ağacı, organizmaların birbirleriyle nasıl ilişkili olduğunu gösterir. Buna baktığınızda, hayvanlar, bitkiler ve mantarların ökarya grubu içindeki küçük bir dal kümesiyle sınırlı olduğu, Dünya üzerindeki yaşamın çoğunun hala mikro ölçekte olduğunu görebilirsiniz. Diğer iki grubun, arkeler ve bakteriler, aksine ökarya üyeleri DNA'larını hücre çekirdeğinde depolar. Legendrea loyezae, ökarya'nın siliatlar dalındadır. Oksijen, Legendrea loyezae için öldürücüdür ve avını yakalamak için uzayan ve kısayan dokunaçlara sahiptir. Bilim insanları binlerce siliat türü keşfettiler. Siliatlar su ortamlarında, topraklarda ince su tabakalarında ve hatta oksijenin olmadığı yerlerde yaşarlar. Yaşamları suya bağlı olsa da tekrar ıslanana kadar uykuda kalmak için koruyucu yapılar oluşturabilirler. Sadece tek bir hücreden oluşurlar ve yine de harika bir çeşitlilik gösterirler. Siliatların ilginç avlanma stratejileri vardır - bazı türler, spagetti gibi emdikleri siyanobakteri filamentlerini yemede uzmanlaşmıştır. Yüzebilirler. Diğerleri, kendini su altındaki yüzeylere tutturmak için bir sapı olan Vorticella dahil, yerleşik bir yaşam tarzına sahiptir. Vorticella, kendini yüzeylere tutturmak için bir sapı olan bir siliat. Bazı siliat türleri, diğer organizma gruplarıyla, simbiyoz olarak bilinen kalıcı, fiziksel ilişkiler kurar. Örneğin, alglerin fotosentez yoluyla ürettikleri şekeri yemek için yeşil algleri içlerinde barındırabilirler. Karşılığında, algleri daha büyük alg yiyicilerden ve virüslerden korurlar . Loxodes rostrum, endosimbiyotik yeşil alg içeren bir siliat. Bazı siliat türleri, özellikle iyi oksijenli ortamlarda, yoğun nüfuslu topluluklarda yaşar. Ancak diğerleri o kadar az sayılarda yaşar ki onları bulmak Everest Dağı büyüklüğünde bir samanlıkta bin iğne aramak gibidir. Amacımız, bu nadir ve sıra dışı türlerden mümkün olduğu kadar çok bulmak. Türlerin ekolojisi hakkındaki bilgimizi ipucu olarak kullanıyoruz. Bir mikrobun karanlık, oksijensiz ortamlarda yaşamayı tercih ettiğini biliyorsak, onu oksijenin ve ışığın bol olduğu su yüzeyinde aramayız. Dört Legendrea loyezae bulmak için binlerce saat mikroskopla bakmamız gerekti, tutulan boyunlarımız ve ağrıyan sırtlarımız için fizyoterapiye harcadığımız küçük bir servetten bahsetmiyorum bile. Görünmez mikroplardan bağımsız hissetmek kolaydır. Çoğumuz, gözümüzün algılayabileceği kadar büyütülmüş bir tanesini asla göremeyeceğiz. Ancak mikroplar hakkında bilgi sahibi olmak, tarihteki en önemli bilimsel keşiflerden bazılarının biçimlenmesine yardımcı oldu. Mikroplar, hayvan ve bitki hastalıklarına neden olarak can alır ve denizde su ürünleri çiftliklerini yok eden devasa alg patlamaları geliştirir. Ancak onlarsız yaşayamazdık. Mikroplar, ekosistemlerimizin hayatta kalmasından ve kirlilik veya iklim değişikliği gibi hasarlardan sonra iyileşmelerinden sorumludur. Mikroorganizmalar olmadan gıda yetiştiremeyiz. Kanalizasyonumuzu temizlerler. Bazıları antibiyotik ve diğer ilaçlar üretebilir, diğerleri ise gıda üretimine katılır. Bu yüzden mikrobiyal dünyayı keşfetmek sırt ağrısına değer."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ay-neden-limon-seklinde", "text": "Araştırmayı yürüten Amerikalı ekibin başındaki Profesör Ian Garrick Bethell, bu şeklin Ay henüz katılaşmadan oluşmaya başladığını savunuyor. Bethell'a göre, Ay henüz sıvıyken ve üstü ince bir kaya parçasıyla kaplıyken, çevresel etkilerle limonsu şekli aldı. Dünya'nın Ay üzerinde uyguladığı çekim kuvvetinin aynı zamanda Ay'ın kendi yörüngesinde dönmesini sağladığı belirtiliyor. Bethell, \"Hem Dünya'nın hem Mars'ın hem de diğer gezegenlerin şeklinin çoğunlukla dönüş hızından kaynaklandığını biliyoruz\" dedi. Profesör Bethell'in bu konuya getirdiği yeni açıklama ise, 4 milyar yıl öncesine dayanıyor. Buna göre, Ay'ın şekli, Dünya'dan bir parça olarak koptuğunda ve Dünya'ya daha yakın durduğu dönemlerde belirginleşiyor. O dönemde hem çekim kuvvetinin daha güçlü olduğu, hem de Ay'ın daha hızlı döndüğü ifade ediliyor. Oldukça sıcak bir kütle olan Ay, tüm bu etkenler çerçevesinde şeklini alıyor. İlk başta sıvı bir kaya kütlesi halinde meydana gelen Ay, daha sonra yavaş yavaş soğuyarak katılaşıyor. Profesör Bethell, bu fikrin Jüpiter'in uydusu \"Europa\" üzerine yapılan bir araştırmadan ilham aldığını söylüyor. Europa'nın üzerinde bir okyanus var ve okyanusun üzerinde yüzen bir buz tabakası bulunuyor. 2013'te Jüpiter ve Europa üzerine yapılan araştırmada, Jüpiter'deki çekim gücüyle ortaya çıkan ılık suyun, Europa üzerindeki buzdan tabakada nasıl yayıldığını inceleniyordu. Profesör Bethell ve ekibi de, benzer bir etkinin Ay'da yaşanmış olabileceğini düşünüyor. Buna göre Ay'ın ilk oluştuğu evrelerde, üzerindeki sıvı haldeki kayalıkta, benzer etkiler görülebileceği ifade ediliyor. Araştırmacılar, katılaşmanın ardından Ay'ın üzerinde oluşan krater ve havzaları da hesaplamalarına dahil ettiler. Daha önce Ay'ın şekline ilişkin yapılan araştırmalarda, bu krater ve havzalar sorun yaratmıştı ve Ay'da koordinatların belirlenmesi ve şeklin yorumlanabilmesini zorlaştırmıştı. Profesör Bethell, \"Ay üzerindeki boşluklar nedeniyle oluşan belirsizliklerin giderilmesi için çok çalıştık\" dedi. Ekip, sonucun Ay'ın tuhaf şekline dair şimdiye kadarki en iyi açıklama olduğunu ileri sürüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ayaga-kalkmadikca-susmayan-calar-saat", "text": "Ancak sorun şu ki eğer uykunuz varsa arka arkaya tokatlar da yeseniz, beşik gibi sallanan yastığınız da olsa bu alarm saatleri bazen ayağa kaldırmak için yeterli olmuyor. Zaten elinizi uzattığınızda alarmı susturmak mümkün olduğu için ayağa kalkmak zor oluyor. Ruggie adlı bu alarm saati ise siz ayağa kalkmadıkça çalmaya devam ediyor ve böylece görevini layıkıyla yerine getiriyor. Paspas görünümünde olan bu saat yatağın hemen yanındaki zemine yerleştirilerek kullanılıyor. Sabah alarm çaldığında yataktan kalkmak ve cihazın üstüne her iki ayakla da basmak gerekiyor. Tek ayakla basmak veya hemen basıp çekmek alarmın durması için yeterli olmuyor. Kullanıcının belirli bir süre uyku pozisyonundan uzaklaşması ve oturur vaziyette kalması hedefleniyor. USB bağlantısı ile farklı alarm sesleri yüklenebilen cihazın ayarlarını yapmak için üst kısımda bulunan kontrol tuşları kullanılıyor. Kickstarter'da istediği desteği toplamayı başaran cihaza sahip olmak için 82 dolar ödeme yapmak gerekiyor. Proje başarılı bir şekilde tamamlandığı takdirde Ruggie'nin Eylül ayında kullanıcılarla buluşacağı ifade ediliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ayda-kraterler", "text": "Ay'a giden astronotların dikkatini, oradaki yüksek dağlardan çok kraterler çekmişti. Ay'da pek çok krater var ama bunlar birbirlerine benzemiyor. Bazıları, etrafı yüksek duvarlarla çevrili geniş bir daireye benziyor. Bazı geniş çukurların ortasında upuzun bir kule bulunuyor. Çukuru çevreleyen kaya duvarların yüksekliği her yerde aynı değil. Ay'da, büyük bir kraterin ortasında bulunan bir insan, etrafını çeviren binlerce metre yükseklikteki dağları göremez. Çünkü bu dağlar, orada ufuk çizgisinin altında kalır. Bunun da sebebi, Ay küresi küçük olduğu için, yüzey eğikliğinin büyük olmasıdır. Bir küre üzerinde ufuk mesafesi kürenin çapı ile orantılıdır. Çap ne kadar küçükse ufuk mesafesi de o kadar kısa olur. Ay'ın çok belirli engebelerine eskiden beri adlar verilmiştir. Bu adlar daha çok onları keşfeden astronomların veya büyük bilginlerin adlarıdır. Copernic Krateri, Uluğ Bey Krateri, Nasireddin Tusi Krateri, Biruni Krateri, Arşimed Krateri, Platon Krateri.. gibi. Bugün Ay yüzünde 33.000 krater sayılmış ve hepsine birer ad verilmiş bulunuyor. Fakat Ay'daki kraterler bu kadar da değil. Büyük kraterlerin içinde ayrıca sayısız denecek kadar çok küçük kraterler de var. Sanki bunların zemini top mermileriyle dövülmüş. En küçük kraterler çorba tabağı kadar.. Kraterlerin çapları genellikle 40-80 kilometre. Fakat çok büyükleri de var. Mesela Clavius kraterinin çapı tam 233 metre ve pergelle çizilmiş gibi muntazam. Kraterler, volkan fışkırmalarının sonucunda meydana gelmiştir. Milyonlarca yıl önce Ay'da korkunç yanardağ patlamaları olduğu anlaşılıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ayda-yeni-su-rezervi-carpma-cam-taneciklerinde-kesfedildi", "text": "Ay'da su bulunduğunu biliyoruz. Son birkaç on yıldaki birkaç görev, doğal uydumuzun daha önce düşünüldüğü kadar kuru olmadığını göstermiştir. Sonsuz gölgedeki bölge dışında, uzun ay günü boyunca topraktan su buharlaşır. Bu, topraktaki bir şeyin bu döngüyü devam ettirecek kadar su tuttuğunu gösterir. Ve şimdi, araştırmacılar bunun ne olduğunu bildiklerinden eminler: cam. Herhangi bir cam değil, meteoritlerin çarpmasıyla oluşan cam. Bu fikir bir süredir ortalıkta dolaşıyordu, ancak Chang'e 5 görevinden güçlü destekleyici kanıtlar geldi. Çin görevi, ülkenin ilk ay örnek getirme göreviydi ve bazıları toprağın 1 metre derinliğinden toplananlar da dahil olmak üzere yaklaşık 1,7 kilogram ay maddesini Dünya'ya geri getirdi. Bu örneklerin analizi, cam taneciklerin su açısından ne kadar zengin olduğunu ortaya çıkardı. Bu küçük yapılar ay regolitinde her yerde bulunur ve suyu emen süngerler gibi davranırlar. Araştırma, çarpma camının yüzde 0,2 sudan oluştuğunu tahmin ediyor. Çin Bilimler Akademisi'nden kıdemli yazar Profesör Hu Sen, bir açıklamada, \"Bu bulgular, Ay'ın yüzeyindeki çarpma camlarının ve güneş sistemindeki diğer havasız cisimlerin, güneş rüzgarından türetilen suyu depolayıp uzaya salma yeteneğine sahip olduğunu gösteriyor.\" dedi. Çalışma, lisansüstü araştırmacı He Huicun tarafından yönetildi ve çarpma cam taneciklerinin 300 milyar ila 270 trilyon kilogram su barındırabileceğini öne sürüyor. Üst sınır, Kuzey Amerika'daki Erie Gölü'ndeki su kütlesinin yaklaşık yarısına eş değer. Bu örnekteki suyun analizi, kaynağının güneş rüzgarı olduğuna işaret ediyor. Güneş'ten gelen bu parçacık akışı, Ay yıldızımıza maruz kaldığında ay yüzeyine çarpar. Güneş rüzgarı çoğunlukla protonlardan oluşur, ki bunlar sadece elektronsuz hidrojen atomlarıdır. Ay regolitine çarptıklarında, suyu oluşturan madde ile etkileşime girebilirler ve su bu cam tanecikler sayesinde toprakta hapsolabilir. Ay'ın su döngüsü bu şekilde işliyor olabilir. Taneciklerdeki suyun dağılımına dayanarak ekip, suyun bu camda sadece birkaç yıl içinde birikebileceğine inanıyor. Bu, difüzyon denilen bir süreç sayesinde olur. Ve su aynı hızla salınabilir, bu da bu cam taneciklerin ay su döngüsünde çok önemli oyuncular olabileceğini düşündüren bir başka önemli faktördür. Cam taneciklerde hapsolmuş su, çıkarılması kolay olduğu için gelecekteki keşifler sırasında faydalı olabilir. Ve bu aya özel olmayabilir. Güneş sistemindeki diğer havasız cisimler de su açısından zengin bu tür cam taneciklere sahip olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ayda-zamani-belirlemek-icin-yeni-bir-yonteme-ihtiyacimiz-var", "text": "Bir Dünya gününün uzunluğu, zaman algımızın derinliklerine yerleştirilmiştir, öyle ki, Dünya'nın dönüşündeki küçük değişiklikler önemli sorunlar yaratabilir. O halde, bir günün uzunluğunun tamamen farklı olduğu diğer dünyalarda nasıl hareket edeceğiz? Avrupa Uzay Ajansı cevaba sahip değil, ancak geleceğin ay üsleri kendilerini ihtiyaçlarına uymayan bir saatle yükümlü bulmadan önce soruyu sorma zamanının geldiğini düşünüyor. Mürettebatlı veya robotik olsun, Ay görevleri ana üslerinin zamanlarında çalışmıştı. Bu yeterince işe yaradı çünkü kimse uzun süre kalmadı ve görevler birbiriyle etkileşime girmedi. Farklı kıtalara karşı sorumlu görevlere sahip gelecekteki bir Geçit istasyonu aynı deneyime sahip olmayacaktır. Ay'da her biri farklı zamanlarda gece ve gündüz yaşayan birden fazla üs ve bunların üzerinde yörüngede dönen iletişim uyduları olduğunda, işler daha da karmaşık hale gelecektir. ESA'dan Dr. Javier Ventura-Traveset, bir açıklamada, \"LunaNet, GPS ve Galileo'nun ortak kullanımı için Dünya'da yaptığımıza kavramsal olarak benzer şekilde, gelecek ay görevlerinin birlikte çalışmasına izin veren, karşılıklı olarak üzerinde anlaşmaya varılan standartlar, protokoller ve arayüz gereksinimlerinin bir çerçevesidir.\" dedi. Ventura-Traveset'in de belirttiği gibi, bu sistemler uygulanmadan önce üzerinde anlaşabiliriz veya daha sonra kendimizi değişmek istemeyenlerin insafına kalmış bulabiliriz. İhtiyaç duyulanın bir kısmı, herkesin kabul ettiği bir ay referans zamanıdır. Bu herkesin aynı saatte olduğu anlamına gelmez. İhtiyacımız olan her yerde saatin kaç olduğunu bilmek için bir ortak referanslar sistemine güvenerek zaman dilimlerini etkin bir şekilde kullanırız. Amerikan GPS ve Avrupa Galileo küresel navigasyon uydu sistemlerini uyum içinde tutmak için kullanılan sapmaları benimseyerek bunu Ay'a uygulamak basit görünebilir. Bu, tutarlı mesafe ve zaman ölçümleri sağlayan bir selenosentrik referans çerçevesi anlamına gelir. Ancak ESA, işlerin o kadar basit olmadığına dikkat çekiyor. Genel göreliliğin temel bileşenlerinden biri, saatlerin çalıştıkları kütleçekim alanına bağlı olarak farklı hızlarda çalışmasıdır. Daha düşük ay yer çekimi sadece etkileyici sıçramalara izin vermez, aynı zamanda ay saatlerinin Dünya'dakilere kıyasla günde ortalama 56 milyonda saniye kazanacağı anlamına gelir. Bu önemsiz görünebilir, ancak kısa sürede eklenecektir ve mikrosaniyeye hizalanması gereken ortak operasyonlar için yıkıcı olabilir. Ay görevlerinin Dünya ile iletişim kurabilmeleri ve yollarını bulabilmeleri gerekecek. ESA'nın Moonlight programı her ikisini de ele alacak şekilde tasarlanmıştır. Mars'a gelecek görevler yerel saatte çalışabilir - bir gün, 24 saat 39 dakikalık bir gündüz/gece döngüsüyle, keşif aracı kontrolörlerin Mars saatine göre çalışabilecekleri kadar bizimkine yakındır. Ancak, astronotların ay gününden maksimum düzeyde yararlanmak için 15 veya daha fazla gün uykusuz kalması pek olası değildir. Bir çözüm, gram ve saniye gibi birimleri tanımlayan Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu'nun ay versiyonu olacaktır. Kısa bir süre önce, uzay yolculuğu yapan ülkeler arasındaki işbirliği daha iyiyken bu mümkün görünüyordu, ancak artık daha büyük bir düşmanlık dönemine uyum sağlamak için alternatifler düşünülüyor. Dünyanın dört bir yanından bilim insanları ve mühendisler, üzerinde anlaşmaya varılan bir sistem bulmak için çok fazla Dünya zamanı harcayacak, ancak Ay için bir tane bulduğumuzda, diğer dünyalarda kullanmak için bir şablon oluşturacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/aydan-gelen-cam-boncuklar-gunes-ruzgarindan-kaynaklanan-su-iceriyor", "text": "Çin ve Amerika Birleşik Devletleri'nden bilim insanları, Çin'in Chang'e-5 misyonu tarafından geri gönderilen bir ay toprağı örneğinden cam boncukların çarpma etkisini analiz ettiler. Ay'ın yüzeyinde su ve diğer uçucu türlerin olabileceği uzun süredir tartışılıyor. 1990'larda yenilenen ay keşfi ve uzaktan algılama ölçümlerindeki ilerlemeler, NASA'nın Lunar Prospector görevindeki nötron spektrometresinin ay kutuplarında su buzunun varlığını doğrulamasına izin verdi. Bunu takiben, Hindistan'ın Chandrayaan-1 uzay aracında bulunan Ay mineraloji haritalayıcı cihazı, ay yüzeyindeki hidroksil ve/veya suyun absorpsiyon bantlarını tespit etti. Ayrıca, NASA'nın 2009'da gerçekleştirdiği Ay Krateri Gözlem ve Algılama Uydusu çarpma deneyi, Cabeus krateri içindeki kalıcı olarak gölgeli bölgelerde yüksek su-buz bolluğu için doğrudan kanıt sağladı. Ay kutup bölgelerindeki yüksek su buzu bolluğu, NASA'nın Lunar Reconnaissance Orbiter uzay aracında bulunan Lunar Exploration Nötron Dedektörü tarafından gerçekleştirilen nötron akısı ölçümleriyle daha da desteklendi. Son zamanlarda, NASA'nın Ay Atmosferi ve Toz Ortamı Kaşifi üzerindeki nötr kütle spektrometresi, göktaşı çarpmaları tarafından serbest bırakılan ekzosferik su tespit etti ve yer tabanlı teleskop gözlemleri, ay yüzeyinde moleküler su tespit etti. Bugün, Ay'ın yüzeyinin çoğunun şu ya da bu şekilde su barındırdığına dair çok az şüphe var. Bununla birlikte, bu suyun kökenleri ve regolith bahçeciliği sırasındaki dağılımı ve evrimi, gelecekteki Ay yüzeyi keşfi ve yüzey suyu rezervuarını daha iyi anlamak ve güneş sistemi havasız cisimleri üzerinde işlemek için önemli sonuçlara rağmen, büyük ölçüde bilinmemektedir. Key Laboratuvarı'nda doktora öğrencisi olan ilk yazar Huicun He, \"Amorf bir doğaya sahip Ay topraklarında her yerde bulunan bir bileşen olan darbeli cam boncukların, Ay topraklarındaki tanımlanamayan hidratlı tabaka veya rezervuarın araştırılması için potansiyel bir aday olduğunu öne sürdük\" dedi. He ve meslektaşları araştırmalarında, Chang'e-5 ay toprağı örneklerinden alınan çarpma olayları tarafından üretilen cam boncuklardaki su içeriğini analiz ettiler. Güneş rüzgarı kaynağı ile tutarlı olan bu çarpma camında depolanan suyu belirlediler. Ayrıca, suyun bireysel boncuklar içindeki dağılımı, suyun cam boncuklarda difüzyon yoluyla, yalnızca birkaç yıllık zaman ölçeklerinde hızla birikebileceğini ve hızla salınabileceğini gösterir. Su bolluğu ve hidrojen izotop bileşimi arasındaki negatif korelasyon, çarpma cam boncuklarındaki suyun güneş rüzgarından geldiği gerçeğini yansıtıyor. Darbe cam boncukları, ay yüzeyindeki su döngüsünü tamponlamak için bir sünger görevi gördü. Ay topraklarındaki darbeli cam boncukların barındırdığı su miktarının 2,71014 kg'a kadar ulaşabileceğini tahmin ediliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ayimiz-son-25-milyar-yilda-yavasca-dunyadan-uzaklasiyor", "text": "Gece gökyüzünde aya baktığınızda, onun Dünya'dan yavaş yavaş uzaklaştığını asla hayal edemezsiniz. Ancak aksini biliyoruz. 1969'da NASA'nın Apollo görevleri, aya yansıtıcı paneller yerleştirdi. Bunlar, ayın şu anda her yıl Dünya'dan 3,8 cm uzaklaştığını göstermiştir. Ayın şu anki uzaklaşma oranını alır ve zamanda geriye doğru yansıtırsak, yaklaşık 1,5 milyar yıl önce Dünya ile ay arasında bir çarpışmayla sonuçlanırız. Ancak, ay yaklaşık 4,5 milyar yıl önce oluştu, bu da mevcut uzaklaşma oranının geçmiş için zayıf bir rehber olduğu anlamına geliyor. Utrecht Üniversitesi ve Cenevre Üniversitesi'nden araştırmacı arkadaşlarımızla birlikte, güneş sistemimizin uzak geçmişi hakkında bilgi edinmeye çalışmak için çeşitli tekniklerin bir kombinasyonunu kullanıyoruz. Yakın zamanda, uzaklaşan ayımızın uzun vadeli tarihini ortaya çıkarmak için mükemmel yeri keşfettik. Ve bu, ayın kendisini incelemekten değil, Dünya'daki eski kaya katmanlarındaki sinyalleri okumaktan geliyor. Batı Avustralya'daki güzel Karijini Ulusal Parkı'nda, bazı vadiler 2,5 milyar yıllık, ritmik olarak katmanlı tortuları keser. Bu tortular, bir zamanlar okyanus tabanında geniş çapta biriken ve şimdi yer kabuğunun en eski kısımlarında bulunan, demir ve silis açısından zengin minerallerin belirgin katmanlarını içeren bantlı demir oluşumlarıdır. Joffre Şelalesi'ndeki kayalık açıklıklar, bir metreden biraz daha az kalınlığa sahip kırmızımsı kahverengi demir oluşumu katmanlarının, düzenli aralıklarla daha koyu, daha ince katlarla nasıl değiştiğini gösteriyor. Batı Avustralya'daki Karijini Ulusal Parkı'ndaki Joffre Vadisi, ortalama 85 cm kalınlığında kırmızımsı kahverengi, daha sert kaya ile daha yumuşak, kil açısından zengin bir kaya arasında düzenli değişimler gösteriyor. Bu değişimler, Dünya'nın yörüngesinin dış merkezliliğindeki değişikliklerin neden olduğu geçmiş iklim değişikliklerine atfedilir. , Yazar tarafından sağlanmıştır. Daha koyu aralıklar, erozyona daha duyarlı olan daha yumuşak bir kaya türünden oluşur. Çıkıntılara daha yakından bakıldığında, ek olarak düzenli, daha küçük ölçekli bir varyasyonun varlığı ortaya çıkar. Vadiden akan mevsimlik nehir suyuyla cilalanmış kaya yüzeyleri, birbirini izleyen beyaz, kırmızımsı ve mavimsi gri katmanlardan oluşan bir model ortaya çıkarır. 1972'de Avustralyalı jeolog A.F. Trendall, bu eski kaya katmanlarında görülebilen farklı ölçeklerdeki döngüsel, yinelenen desenlerin kökeni hakkındaki soruyu gündeme getirdi. Desenlerin, \"Milankovitch döngüleri\" tarafından tetiklenen geçmiş iklim değişiklikleriyle ilişkili olabileceğini öne sürdü. Milankovitch döngüleri, Dünya'nın yörüngesinin şeklindeki ve ekseninin yönelimindeki küçük, periyodik değişimlerin, Dünya'nın yıllar boyunca aldığı güneş ışığının dağılımını nasıl etkilediğini açıklar. Şu anda, baskın Milankovitch döngüleri her 400.000, 100.000, 41.000 ve 21.000 yılda bir değişir. Bu varyasyonlar, iklimimiz üzerinde uzun süreler boyunca güçlü bir kontrol uygular. Geçmişteki Milankovitch iklim zorlamasının etkisinin en önemli örnekleri, aşırı soğuk veya sıcak dönemlerin yanı sıra daha yağışlı veya daha kuru bölgesel iklim koşullarının da ortaya çıkmasıdır. Bu iklim değişiklikleri, göllerin boyutu gibi Dünya yüzeyindeki koşulları önemli ölçüde değiştirmiştir. Sahra çölünün periyodik olarak yeşillenmesinin ve okyanus derinliklerindeki düşük oksijen seviyesinin açıklaması bunlardır. Milankovitch döngüleri, kendi türümüz de dahil olmak üzere, flora ve faunanın göçü ve evrimini de etkilemiştir. Ve bu değişimlerin işaretleri, tortul kayaçlardaki döngüsel değişimlerden okunabilir. Dünya ile ay arasındaki mesafe, Milankovitch döngülerinden birinin - iklimsel devinim döngüsü - sıklığıyla doğrudan ilişkilidir. Bu döngü, devinim hareketinden veya Dünya'nın dönme ekseninin zaman içinde değişen yöneliminden kaynaklanır. Bu döngünün şu anda yaklaşık 21.000 yıllık bir süresi var, ancak bu süre, geçmişte ayın Dünya'ya daha yakın olduğu zamanlarda daha kısa olurdu. Bu, eski tortularda önce Milankovitch döngülerini bulabilirsek ve sonra Dünya'nın yalpalamasının bir sinyalini bulup periyodunu saptarsak, tortuların biriktiği zamanda Dünya ile ay arasındaki mesafeyi tahmin edebileceğimiz anlamına gelir. Daha önceki araştırmamız, Milankovitch döngülerinin Güney Afrika'daki eski bir bantlı demir oluşumunda korunabileceğini gösterdi, bu da Trendall'ın teorisini destekliyor. Avustralya'daki bantlı demir oluşumları muhtemelen yaklaşık 2,5 milyar yıl önce Güney Afrika kayalarıyla aynı okyanusta birikmişti. Bununla birlikte, Avustralya kayalarındaki döngüsel varyasyonlar daha açık ve bu da varyasyonları çok daha yüksek çözünürlükte incelememize olanak sağlıyor. Avustralya bantlı demir oluşumuna ilişkin analizimiz, kayaların yaklaşık olarak 10 ve 85 cm aralıklarla tekrar eden çok sayıda döngüsel varyasyon ölçeği içerdiğini gösterdi. Bu kalınlıkları tortuların birikme hızıyla birleştirdiğimizde, bu döngüsel değişimlerin yaklaşık olarak her 11.000 yılda ve 100.000 yılda bir meydana geldiğini bulduk. Bu nedenle, analizimiz, kayalarda gözlemlenen 11.000 döngünün, muhtemelen, mevcut yaklaşık 21.000 yıldan çok daha kısa bir süreye sahip, iklimsel devinim döngüsü ile ilişkili olduğunu ileri sürdü. Daha sonra bu devinim sinyalini 2,46 milyar yıl önce Dünya ile ay arasındaki mesafeyi hesaplamak için kullandık. O zamanlar ayın Dünya'ya yaklaşık 60.000 kilometre daha yakın olduğunu bulduk (bu mesafe Dünya'nın çevresinin yaklaşık 1,5 katıdır). Bu, bir günün uzunluğunu şu an olduğundan çok daha kısa, 24 saat yerine kabaca 17 saat yapar. Astronomi alanındaki araştırmalar, güneş sistemimizin oluşumu için modeller ve mevcut koşulların gözlemlerini sağlamıştır. Çalışmamız ve başkaları tarafından yapılan bazı araştırmalar, güneş sistemimizin evrimi hakkında gerçek veriler elde etmenin tek yöntemlerinden birini temsil ediyor ve Dünya-ay sisteminin gelecek modelleri için çok önemli olacak. Geçmiş güneş sistemi dinamiklerinin eski tortul kayaçlardaki küçük varyasyonlardan belirlenebilmesi oldukça şaşırtıcı. Bununla birlikte, bir önemli veri noktası, Dünya-ay sisteminin evrimini tam olarak anlamamızı sağlamaz. Ayın zaman içindeki evrimini izlemek için şimdi başka güvenilir verilere ve yeni modelleme yaklaşımlarına ihtiyacımız var. Ve araştırma ekibimiz, güneş sisteminin tarihi hakkında daha fazla ipucu ortaya çıkarmamıza yardımcı olabilecek bir sonraki kaya takımını aramaya çoktan başladı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ayin-dunyadan-gorulemeyen-yuzunun-fotografi-nasil-cekilir", "text": "Ay'ın kendi etrafındaki dönüş süresi, Dünya etrafındaki dönüş süresine yaklaşık olarak eşit olduğundan Dünya'dan bakıldığında Ay'ın hep aynı yüzü görülür. Bu durumun daha ayrıntılı bir açıklamasına Neden Ay'ın Hep Aynı Yüzünü Görürüz? yazısından ulaşabilirsiniz. Ay'ın diğer yüzü 1959 yılında Rusya'ya ait Luna 3 uzay aracı tarafından çekilen fotoğraflar Dünya'ya ulaşıncaya kadar görüntülenememişti. Deep Space Climate Observatory uzay aracı tarafından çekilen fotoğrafta ise Ay, Dünya'nın Güneş tarafından aydınlatılan bölümünün önünden geçerken görülüyor. Ay'ın diğer yüzü Dünya'ya bakan yüzüyle kıyaslandığında hayli engebeli. Örneğin Güneş Sistemi'nin en büyük krateri bu bölgede bulunuyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/aziz-sancar-ve-nobelin-oykusu", "text": "\"Bilim gazeteciliği\" denilince ülkemizde akla ilk gelen isim olan Orhan Bursalı, 2015 Nobel Kimya Ödülü'ne değer görülen Aziz Sancar'ın yaşamını ve çalışmalarını anlatıyor. Mardin'in Savur ilçesinden Stockholm'deki Nobel törenine uzanan müthiş bir başarı öyküsü yer alıyor elinizdeki kitapta. Laboratuvarlarda geçen bir ömrün ve bilim dünyasını sarsan keşiflerin yanı sıra Aziz Sancar'ın özel dünyasına çok yakından bakıyor, bu büyük bilim insanının tutkularına tanıklık ediyorsunuz. Aziz Sancar ve Nobel'in Öyküsü, futbol tutkusundan kanser tedavisinde açtığı yeni kapılara, altı şişe birayla eve kapanmasından en çok etkilendiği Nobel tebrikine, ailesinden çalışma arkadaşlarına kadar, Nobelli bir bilim insanının dört dörtlük portresini sunuyor. -Aziz Sancar-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/bacak-bacak-ustune-atmak-zararli-mi", "text": "Uzun süre aynı pozisyonda oturmak bacak ve ayaklarda uyuşmaya neden olabilir. Çünkü bacak bacak üstüne atıldığında dizin arkasında bulunan ve bacakların alt kısmı ile ayaklarda hissi sağlayan peroneal sinir üzerine baskı uygulanır. Fakat bu şekildeki uyuşma geçicidir. Belli bir pozisyonda saatlerce sabit durmak peroneal sinir paralizine yol açabilir. Bu durumda ayağın ön kısmı ile ayak parmakları hareket ettirilemez. Güney Kore'de bu hastalarla ilgili notlar incelendiğinde nedenler arasında bacak bacak üstüne atmak görülmemiş, ancak uzun saatler yerde bağdaş kurarak oturmak görülmüştü. Herhangi bir rahatsızlık hissedildiğinde pozisyon değiştirme söz konusu olacağı için uzun süreli uyuşmaların bacak bacak üstüne atmaktan kaynaklanması pek de mümkün değildir. Peki tansiyon üzerinde etkisi var mıdır? Sağlık görevlileri tansiyonunuzu ölçerken kolunuzu masa üzerine koyarak serbest bırakmanızı, bacak bacak üstüne atmadan tabanlarınızı yere koymanızı ister. Çünkü bacak bacak üstüne atmak tansiyonun geçici olarak biraz yükselmesine neden olabilir. 2010'da yapılan yedi araştırmada bacak bacak üstüne atmanın tansiyonu yükselttiği görüldü; ancak başka bir araştırmada ise bunun herhangi bir etkisine rastlanmadı. Fakat bunlar küçük araştırmalar olup bir kez tansiyon ölçümüne dayanıyordu. Oysa İstanbul'da yapılan daha geniş çaplı bir araştırmada bacak bacak üstüne atılmışken alınan ölçümlerin daha yüksek çıktığı, normal oturma pozisyonuna geçtikten sonra tansiyonun eski haline döndüğü görüldü. En fazla artış ise yüksek tansiyon tedavisi gören insanlarda olmuştu. Buna dair iki açıklama öne sürülüyor. Birincisi, bir dizi diğerinin üzerine atma sonucu bacaklardaki kan göğse yönelerek kalpten daha fazla kan pompalanmasına, bu ise tansiyonun yükselmesine neden olur. İkincisi ise bu artışı, eklemleri hareket ettirmeden bacak kaslarının hareket etmesi nedeniyle damarlardan geçen kanın damar üzerindeki baskısını artırmasına bağlıyor. Hollanda'da yapılan bir deneyde birinci açıklamayı doğrulayan sonuçlar elde edildi. Yani bacak bacak üstüne atıldığında daha fazla kanın kalbe gitmesi nedeniyle tansiyon yükseliyordu. Fakat bu artış geçici oluyor, uzun dönemli bir sonuca yol açmıyordu. Ancak kan pıhtılaşması riski olanlara bacak bacak üstüne atılı halde uzun süre oturmamaları, aksi halde pıhtılaşma riskinin artacağı uyarısı yapılıyor. Bacak bacak üstüne atmak varise yol açar mı? Kan damarlarındaki minik kapakçıklar kanın yanlış yönde geri akmasını önler. Fakat bunlar zayıflayıp gerildiğinde kan birikmesi ve damar genişlemesi sonucu oluşan varisler ortaya çıkar. Bacak bacak üstüne atmanın önemli bir etken olduğu kanıtlanmış değildir. Varis oluşumunda genetik faktörün de kısmen etkili olduğu sanılıyor. Bir araştırma, bu şekilde üç saatten fazla oturanların öne eğilip omuzlarını içe doğru bükme eğilimi göstereceği sonucuna varmıştı. Fakat burada kişilerin kendi tahminleri esas alınmıştı. Çoğu insan bacak bacak üstüne atarken sağ bacağını sol dizinin üstüne atarak oturur. Rotterdam'da yapılan bir araştırmada ise bacak bacak üstüne atılıyken pelvisin aldığı pozisyona göre, kalça ekleminin arkasındaki piriformis kasının uzadığı, bunun ise karın kaslarının sıkılmasıyla aynı etkiyi yaratarak pelvik eklemlerin istikrarını artırdığı gözlendi. Kısacası, bacak bacak üstüne atarak oturmayı rahat buluyorsanız, uzun süre bu pozisyonda kalmamak kaydıyla size zararı olmayacağını bilerek gönül rahatlığıyla oturabilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bagirsak-bakterileri-alzheimer-hastaliginda-rol-oynayabilir", "text": "Bağırsak bakterileri; bağırsak sistemi, bağırsak mukozası ve bizim beslenmemizin etkileşimi vasıtasıyla nasıl hissettiğimiz konusunda önemli bir etkiye sahiptir. Bağırsak bakterilerinin yapısı, Alzheimer hastalığı gibi rahatsızlıkların araştırılması için mükemmel bir alandır. Tam olarak bağırsak mikrobiyotamız doğum sırasında aldığımız bakterilere, genlerimize ve beslenmemize bağlıdır. Araştırmacılar, hastalıklı ve sağlıklı iki grup fareyi inceleyerek, Alzheimer hastalığına yakalanmış olanları, sağlıklı farelerle kıyaslamışlar ve bağırsak bakterinin bileşiminin farklı olduklarını keşfetmişlerdir. Araştırmacılar, ayrıca bağırsak bakterileri ve hastalık arasındaki ilişkiyi daha fazla deneyle test etmek için tamamen bakteri içermeyen farelerde Alzheimer hastalığını incelediler. Bakteri içermeyen farelerin beyninde beta-amiloid plak miktarı önemli miktarda küçülmüştür. Beta-amiloid plaklar, Alzheimer hastalığında sinir liflerinde oluşan topaklardır. Bağırsak florası ile hastalığın ortaya çıkışı arasındaki bağlantıyı açıklığa kavuşturmak için araştırmacılar, bağırsak bakterilerini hastalıklı farelerden mikropsuz farelere transfer etti ve farelerin sağlıklı farelerden bakteri alıp almadıklarını karşılaştırdıklarında bu farelerin beyinlerinde daha fazla beta-amiloid plak geliştirdiklerini keşfettiler. Food for Health Bilim Merkezi'nde araştırmacı Frida Fak Hallenius \"Çalışmamız bağırsak bakterileri ve Alzheimer hastalığı arasında direkt bir nedensel bağlantı gösterdiği için benzersizdir. Bakteri içermeyen farelerin beyninde çok daha az plak gelişmesi çarpıcıydı\". Araştırma, Lund kentindeki Food for Health Bilim Merkezi ve İsviçre'de Ecole Polytechnique Federale de Lausanne'deki araştırma gurubundaki Yardımcı Profesör Frida Fak Hallenius ve doktora öğrencisi Nittaya Marungruang arasındaki uluslararası iş birliğinin bir sonucudur. Bu araştırma grubu, Avrupa Birliği'nden 50 milyon İsveç Kronu hibe almakla birlikte Almanya ve Belçika araştırmacılarını da içerecek şekilde genişletildi. Araştırmacılar, Alzheimer hastalığının gelişmesinde bakterilerin rolünü araştırmaya, aynı zamanda beslenme ve probiyotiklerin yeni tipleri sayesinde bağırsak mikrobiyotasının modülasyonuna dayanan önleyici ve tedavi edici tamamen yeni türleri test etmeye devam edecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bagirsak-mikroplari-obeziteye-neden-olabilir", "text": "Tıp araştırmacıları, bağırsaklarımızda yaşayan canlıları, vücudumuzdaki yağ seviyesi ile ilişkilendiren bir molekül keşfettiler. Emory Üniversitesi biyokimyacısı Dean Jones, \"Artık mikrobiyomumuzu diyetimiz ve vücut kompozisyonumuz arasında bir bağlantı olarak anlamak için bir başlangıç noktası sağlayan moleküler bir mekanizmaya sahibiz\" dedi. Vücudumuzdaki bu mikrop ekosisteminin sağlığımızı, yaşam süremizi ne kadar güçlü bir şekilde etkileyebileceğini ve hayatımızı nasıl şekillendirebileceğini her geçen gün daha ayrıntılı öğrenmeye devam ediyoruz. Son araştırmalar, zayıflığın veya kilo alımının, farklı mikropların yayılması yoluyla bulaşıcı olabileceğini öne sürdü. Modern zamanlarda obezitenin yükselişi, bağırsak mikrobiyomlarımızdaki büyük değişikliklerle aynı zamana denk geldi. Ancak kalp hastalığı ve diyabet dahil olmak üzere ilişkili sağlık sorunlarıyla birlikte obezite, genlerimiz, çevremiz ve diyetimiz ile mikrobiyom bileşimimiz arasındaki etkileşimi içeren karmaşık bir durumdur. Çalışmalar, farelerde dolaşımdaki metabolik moleküllerin yüzde 10'unun mikrobiyomlarına kadar izlenebildiğini ortaya çıkardı, bu nedenle moleküler biyolog Ken Liu ve meslektaşları bu kimyasalları daha yakından incelemeye karar verdi. Mikroplara maruz kalan farelerde delta-valerobetain molekülünü tespit ettiler, ancak kontrol grubu olarak büyütülen ve bozulmamış koşullarda tutulan mikrobiyomsuz farelerde bulunmadı. Ekip, hücre kültürlerini kullanarak delta-valerobetain'in karnitin düzeylerini düşürdüğünü gösterdi. Karnitinin vücudumuzdaki rollerinden biri, uzun yağ moleküllerini, enerji için kullanılmak üzere parçalandığı mitokondriye yani hücrelerimizin enerji santraline taşımaktır. Bu yüzden delta-valerobetain içeren fareler daha yağlı Batı diyetleriyle beslendiğinde, yeterli karnitin olmadan onu verimli bir şekilde kullanamadılar. Fareler kilo aldı ve karaciğerlerinde daha fazla yağ biriktirdi; normal, kontrol diyetindeki fareler ise ağırlık seviyelerini korudu. Araştırmacılar bu mekanizmayı insanlarda doğrudan gösteremese de delta-valerobetain, karnitin ve vücut yağ seviyeleri arasındaki korelasyonların tümü eşleşti. 214 insanda, delta-valerobetain'in ortalama kan seviyelerinin, BMI'si 30'un üzerinde olan kişilerde, BMI'leri düşük olanlara kıyasla yüzde 40 daha yüksek olduğunu buldular. Emory Üniversitesi patoloğu Andrew Neish, bazı bakteri türlerinin muhtemelen diğerlerinden daha fazla delta-valerobetain ürettiğini açıkladı. Bu, diyetten kiminle yaşadığımıza ve hangi ilaçları aldığımıza kadar mikrobiyom kompozisyonumuzu etkileyen faktörlerin, kilomuzu nasıl etkilediğini de açıklayacaktır. Vanderbilt Üniversitesi beslenme uzmanı Jane Ferguson, çalışmanın bir incelemesinde delta-valerobetain'in et ve süt de dahil olmak üzere yaygın gıdalarda mevcut olduğuna ve kanser hücresi canlılığını azaltmada rol oynadığına dikkat çekiyor. \"Böylece delta-valerobetain, konakçı sağlığı üzerinde hem olumlu hem de olumsuz etkilere sahip olabilir\" diye belirtiyor. Liu, memeli vücutlarının delta-valerobetain'e duyarlılığının, yiyeceklerin kıt olduğu zamanlar için yağ depolamayı teşvik etmenin bir yolu olarak evrimleşmiş olabileceğinden şüpheleniyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bagirsak-mikroplari-sincaplarin-kis-uykusu-sirasinda-guclu-kalmasina-yardimci-olur", "text": "Mikroplar, nitrojeni sincapların kasları korumak için kullanabileceği bir amino aside dönüştürür. Bağırsak mikropları, sincaplara kış uykusu sırasında güçlü kalmaları için yardım eder. 28 Ocak Science dergisinde yayınlanan bir rapora göre, mikroorganizmalar, kemirgenlerin kaslarını gergin tutmak için sincapların besinleri geri dönüştürmesine yardımcı oluyor gibi görünüyor. Uyku sırasında, on üç çizgili yer sincaplarının bağırsak mikropları, fazla nitrojeni kas yapı taşlarına dönüştürerek bu canlıların kaslarını korumalarına yardımcı olur. Bilim insanları, sincapların kış boyunca kaslarını nasıl koruduklarını anlamanın, kas erimesi hastalıkları olan insanlar için tedavi amaçlı ipuçları içerebileceğini belirtiyor. Wisconsin-Madison Üniversitesi'nde bir kış uykusu fizyoloğu olan çalışma ortak yazarı Hannah Carey, Uzun yatak istirahatinden sonra, insanlar aşağı yukarı zıplamıyor veya dağlara tırmanmıyor. Ama bu sincapların uyanınca yapması gereken şey bu\" diyor. Hareketsizlik veya açlıktan kaynaklanan kas yıkımı, amino asitler adı verilen kas yapı taşlarında bulunan çok önemli bir element olan nitrojenden oluşan bileşikleri serbest bırakır. Çok fazla nitrojen toksik olabilir, bu nedenle vücut normalde fazlalığı üre adı verilen bir bileşikte idrar yoluyla ortadan kaldırır. Önceki çalışmalar, kutup yer sincaplarının bağırsak mikroplarının yardımı olmadan kasları korumak için nitrojeni kendi başlarına geri dönüştürebildiğini göstermişti. Yeni çalışmada, Carey ve meslektaşları, farklı bir kütleye sahip bir element formu olan bir izotop kullanarak on üç çizgili yer sincaplarının vücutlarında azotun nereye gittiğini izlediler. Kış uykusuna yatan sincaplarda, mikroplar tarafından işlenen nitrojen, iskelet kasında son buldu. Ancak bağırsakta yaşayan bakterileri temizlemek için antibiyotiklerle tedavi edilen hayvanlar, kaslara daha az nitrojen kattı, bu da mikropların olaydan sorumlu olduğunun bir kanıtı olarak karşımıza çıktı. Bazı bağırsak mikropları üreden nitrojeni kurtarır ve amino asitler yapmak için kullanır. Bulgular, kış uykusuna yatan sincapların kasları korumak için bu amino asitleri kullanabileceğini gösteriyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bagisiklik-hucreleri-kalbin-calismasinda-buyuk-rol-oynuyor", "text": "Bağışıklık sistemi hücreleri, kalbin sürekli atmasına yardımcı olur. Makrofajlar olarak adlandırılan bu hücreler, vücudun patojenlere karşı korunmasını sağlar. Fakat, 20 Nisan'da yayınlanan yeni bir araştırma, farelerde bulunan bu bağışıklık hücreleri sayesinde kas hücreleri arasında bir elektrik akımının oluştuğunu gösteriyor. Makrofajlar, kardiyomiyositler olarak adlandırılan kalp kası hücreleri arasına girerler. Bu kas hücreleri, ritmik olarak kasılarak elektrik sinyallerine cevap verir, kalp aracılığı ile kanı pompalar. Kardiyomiyositlere eklenen makrofajlar, kalp hücrelerinin kasılmalarının sürdürülmesine ve sinyalleri almasına yardım eder. Araştırmacılar, makrofajların, kalp dokusu için yararlı olduklarını son birkaç yıldır biliyordu. Ancak, onların asıl görevlerinin ne olduğu hala büyük bir sırdı. diyor Chicago'daki Northwestern Üniversitesi Feinberg Tıp Okulu'nda immunologist olan Edward Thorp. Bu araştırma, geleneksel düşüncelerde radikal bir değişikliğe neden oldu. Makrofajların, vücut savunması rolü dışındaki görev çeşitliliği ve fizyolojik önemi vurgulandı. Harvard Tıp Okulu'nda bir hücre biyoloğu olan Mattias Nahrendorf, bu elektrik akımını tesadüfen buldu. Makrofajların kalbe nasıl etki ettiğini anlamak için, genetik olarak bağışıklık hücreleri olmayacak şekilde tasarlanan bir fare üzerinde çalıştı. Bu farenin kalp röntgenini çekti. Fakat, röntgen taraması yapılan farenin kalp atışı çok yavaş ve düzensizdi. Bu semptomlar farenin atriyoventriküler düğümlerinde bir sorun olduğuna işaret ediyordu. Atriyoventriküler düğümlerinde sorun olan insanlar, kalp atışlarının düzenliliğinin sağlanması için deri altına yerleştirilerek kalbin atışını düzenleyen bir alete ihtiyaç duyarlar. Sağlıklı farelerde, makrofajların Av düğümleri içerisinde topluca bulundukları araştırmacılar tarafından keşfedilmişti, fakat bu hücrelerin orada ne yaptıkları bilinmiyordu. Bir kalp makrofajını izole etmek ve onu elektriksel faaliyet için test etmek, bu gizemi çözmedi. Ancak araştırmacılar bir makrofajı bir kardiyomiyosit ile birleştirdiklerinde, bu iki hücre elektrikle iletişim kurmaya başladı. Bu önemliydi, çünkü kalp kası hücreleri elektrik sinyalleri sayesinde kasılır. Kardiyomiyositlerde iyon dengesizliği vardır. Dinlenme halinde iken, hücre dışında bulunan pozitif iyonlar, hücre içinde bulunanlardan daha fazladır. Ancak, bir kardiyomiyosit komşu kalp hücresinden elektriksel bir sinyal aldığı zaman, bu iyon dağılımı değişir. Bu kısa süreli değişim, sıradaki kardiyomiyositle iletişimin sağlanmasına ve sinyal gönderilmesine neden olur. Bilim adamları daha önce bu kardiyomiyositlerin, depolarizasyon denilen elektriksel değişimi bizzat kendilerinin yaptıklarını düşünüyorlardı. Ancak, Nahrendorf ve takımı, işlem sırasında makrofajların yardım ettiklerini gördüler. Makrofajlar bir protein kullanarak, bir kardiyomiyosite bağlanıyorlar. Bu protein, bir hücrenin içini diğeriyle doğrudan olarak birbirine bağlayarak, makrofajlardaki pozitif yüklerin aktarılmasını ve kardiyomiyositlere bir tür köprüye benzeyen destek verilmesini sağlıyor. Tüm bunlar kalp hücrelerinin depolarize olmasını ve kalp kasılmasının tetiklenmesinin anlaşılmasını kolaylaştırdı. Makrofajların yardımıyla, bu iletim sistemi daha güvenli ve daha hızlı oluyor. dedi Nahrendorf. Nahrendorf ve meslektaşları, makrofajların insan kalbindeki Av düğümlerinde de bulunduğunu fark ettiler, ancak bu hücrelerin insanlarda da aynı şeyleri yapıp yapmadıklarını henüz bilmiyorlar. Bir sonraki aşama ise, bağışıklık hücrelerinin aritmi gibi kalp problemlerinin arkasında olup olmadığını saptamak ve keşfetmek. Bir insanın Av düğümleri içinde, bağışıklık sistemi hücreleri olan makrofajlar dağınık bir şekilde, kalp hücreleri arasında yer alıyorlar. Bu düğüm, kalbin alt ve üst odacıklarında elektriksel bağlantıyı sağlayan kas liflerinin bir kümesidir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bakteride-prion-benzeri-bir-protein-kesfedildi", "text": "Prionlar, 1980'lerde ilk keşfedilen kendiliğinden çoğalan protein agregatlarıdır; deli dana hastalığından sorumlu oldukları bulunmuştur ve bazılarının Alzheimer gibi hastalıklarda rol oynayabileceğinden şüphelenilmektedir. Kendi kendine çoğalmaları katlanma şeklinde olmaktadır. Bugüne kadar yalnızca ökaryotik hücrelerde bulunmuştur ve ayrıca mantarlarda sonraki nesillere aktarıldığı anlaşılmıştır ki bu da mantarların doğrudan kalıtsal olmayan belirli özellikleri aktarabileceği ve böylece yeni bir tehdide karşı hızlı şekilde cevap oluşturabileceği anlamına gelmektedir. İki araştırmacının ortaya çıkardığı bu bulgu bakterilerde prion olarak davranan ilk protein örneğini göstermektedir. Araştırmacılar, mayada prion gibi davranan proteinleri tespit etmek için geliştirilmiş özel yazılımları kullanarak yaklaşık 60.000 bakteri genomunun incelendiği bir çalışmanın sonucunda proteini keşfedip, özellikle gen aktivitesinin kontrolünde rol oynayan bir protein olan Rho'ya bakmışlardır. Ekip Clostridium botulinum'da bu tür bir proteini buldu ve çabucak çıkarıp bir E. coli bakterisine enjekte ederek protein değişiminde priona benzer şekilde bir katlanma olduğunu gözlemledi. Sonra, proteini mayaya enjekte ettiler ve gerçekleşen çoğalmanın, bilinen bir prion fonksiyonu olduğunu keşfettiler. Ayrıca araştırmacılar, proteinin E. coli'ye enjekte edilmesinin bazı genleri aktif hale getirdiğini keşfetti ki normalde bakterinin etanol varlığına uyum sağlamasına yardımcı olan doğal Rho formu bastırılmıştı. Araştırmacılar, C. botulinum ile genetik deneyler gerçekleştirmenin zorluklarını ve ortaya çıkan sorunları bilmelerine rağmen, proteinin doğal ortamında nasıl davrandığından başlamak üzere çalışmalarına devam etmeyi planlamaktadırlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bakteriler-plastik-atiklari-besin-kaynagi-olarak-kullanabilir", "text": "Plastik kirliliği kontrolden çıktı. Her yıl 8 milyon tondan fazla sentetik polimer okyanusa giriyor ve bir kısmı yere çökerken, kıyıya geri dönerken veya hiçliğin ortasında toplanırken, önemli bir kısmının ise nereye gittiği açıklanamıyor. Tüm bu kayıp plastik bir muamma, ancak bazı araştırmacılar aç mikropların kısmen sorumlu olduğundan şüpheleniyor. Laboratuardaki deneyler, Rhodococcus ruber olarak bilinen bir deniz bakterisi türünün polietilenden yapılmış plastiği yavaşça parçalayabildiğini ve sindirebildiğini göstermiştir. Büyük ölçüde ambalajlamada kullanılan PE, dünyada en çok üretilen plastiktir ve R. ruber'in bu atığı vahşi doğada çiğneyip yemediği net olmasa da, yeni araştırma, PE'nin en azından bunu yapabildiğini doğruluyor. Önceki çalışmalar, deniz plastiği üzerindeki yoğun hücresel filmlerde yüzen R. ruber suşlarını bulmuştur. Dahası, 2006'daki ilk araştırma, R. ruber'in altındaki plastiğin normalden daha hızlı parçalandığını gösterdi. Yeni çalışma, durumun böyle olduğunu doğruluyor. Hollanda Kraliyet Deniz Araştırmaları Enstitüsü'nden mikrobiyal ekolojist Maaike Goudriaan, \"Bakterilerin plastiği gerçekten CO2 ve diğer moleküllere sindirdiğini bu şekilde ilk kez kanıtladık\" diyor. Goudriaan ve meslektaşları, plastiğin okyanus yüzeyinde parçalandığı doğal yolları taklit etmek için plastik örneklerini UV ışığına maruz bıraktılar ve yapay deniz suyuna yerleştirdiler. Goudrian, \"UV ışığıyla tedavi gerekliydi çünkü güneş ışığının plastiği kısmen bakteriler için lokma büyüklüğünde parçalara ayırdığını zaten biliyoruz\" diye açıklıyor bu durumu. Daha sonra ekip, olay yerine bir R. ruber türü getirdi. Yazarlar, karbon-13 adı verilen parçalanan plastikten salınan bir karbon izotopunun seviyelerini ölçerek, deneylerindeki polimerlerin yılda yaklaşık yüzde 1,2 oranında bozulduğunu tahmin ettiler. Ekip, mikropların aktivitesine kıyasla UV lambasının plastiği ne kadar bozduğundan emin olamıyor, ancak bakteriler açıkça abir rol oynuyordu. Deneyden sonra bakteri örnekleri, karbon-13 ile zenginleştirilmiş yağ asidi zarlarını gösterdi. Mevcut çalışmada tespit edilen plastik bozulma oranı, okyanuslarımızdaki plastik kirliliği sorununu tamamen çözmek için çok yavaş, ancak gezegenimizin kayıp plastiğinin bir kısmının nereye gitmiş olabileceğini gösteriyor. Mikrobiyolog Annalisa Delre, \"Verilerimiz, güneş ışığının 1950'lerden beri okyanuslara dökülen tüm yüzen plastiği önemli miktarda bozmuş olabileceğini gösteriyor\" diyor. 2013'ten beri araştırmacılar, mikropların muhtemelen okyanustaki plastik yamalar üzerinde büyüdüğü ve 'plastisphere' olarak bilinen sentetik bir ekosistem oluşturduğu konusunda uyarıyorlar. Hatta bu mikrobiyal toplulukların bazılarının farklı plastik türlerini yemeye uyum sağladıklarını gösteren kanıtlar bile var. Önceki çalışmalar, karada ve denizde plastik yiyormuş gibi görünen belirli bakteri ve mantarları tanımlamıştı. Ancak bu bilgi, atıklarımızı vahşi doğada sona ermeden önce daha iyi geri dönüştürmemize yardımcı olabilirken, diğer kullanımları tartışmalıdır. Bazı bilim adamları, Büyük Pasifik Çöp Yaması gibi kirlilik sıcak noktalarına plastik kemirme eşdeğerlerini salmamızı önerdiler. Diğerleri ise bunun iyi bir fikir olduğundan pek emin değil. Plastiği parçalayan tasarlanmış enzimler ve bakteriler, atıklarımızı ortadan kaldırmak için harika bir yol gibi görünebilir, ancak bazı uzmanlar, doğal ekosistemlere ve besin ağlarına istenmeyen yan etkiler konusunda endişeli. Ne de olsa, plastiği parçalamak mutlaka iyi bir şey değildir. Mikroplastiklerin temizlenmesi daha büyük parçalara göre çok daha zordur ve bu küçük kalıntılar besin ağlarına sızabilir. Örneğin, filtre besleyiciler yanlışlıkla küçük plastik parçalarını mikroplardan önce yakalayabilir. 2020'de yapılan bir çalışmada, Avustralya'daki bir pazarda test edilen her bir deniz ürünü numunesi mikroplastikler içeriyordu. Bunun insan veya hayvan sağlığına ne yaptığı tam olarak bilinmiyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bakteriler-sayesinde-super-akiskan-uretildi", "text": "Physical Review Letters dergisinde yayınlanan araştırmada, ekip eski bir rheometreyi modifiye ederek, bakterilerin viskoziteyi nasıl değiştirdiğine ilişkin verileri ortaya koyuyorlar. Viskozite deyince sıvıların akışkanlığa karşı koyduğu direnç anlamına geliyor. Balla suyun akışkanlık farkı buna örnek verilebilir. Viskozite sıvı oluşturan bileşenlerin sürtünme etkilerinden kaynaklanıyor. Bilim insanları yıllardır sıvılardaki bir bakteri türünün viskoziteyi değiştirdiğinden şüpheleniyordu, fakat bunu kanıtlayamamıştı. İşte bunu kanıtlamak için araştırmacılar rheometreyi alarak , bilgisayara bağlanacak şekilde modifiye ettiler. Sonrasında su/besin karışımına E.Coli ekleyerek farklı dönüş hızlarında viskoziteyi takip ettiler. Cihaz bakterinin viskoziteyi giderek düşürdüğünü gösterdi. Daha fazla bakteri eklendiğinde, viskozite sıfır değer gösterirken, sonrasında eksiye geçti. Viskoziteye sahip olmayan akışkanlara, süper akışkanlar deniyor. E.Coli bakterisi ölünce viskozite aşağı yöndeki eğilimini durdurdu. Normalde modern cihazlar yüksek viskoziteyi ölçtüğünden, düşük viskoziteyi ölçen cihazlar eksi model oluyor. İşte araştırmacılar bu nedenle viskozimetreyi bilgisayara bağlayacak hale getirdi. Araştırmacılar bu sayede küçük rotorlara konulacak bakterilerin viskoziteyi düşürerek belki de ufak cihazlara güç verebilecek sistemler kurulabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/baltik-kehribarinin-icinde-cimlenen-cam-kozalagi-bulundu", "text": "Tohum çimlenmesi tüm bitkilerin gelişiminde çok önemli bir aşamadır ve tohum ana bitkiden düştükten sonra toprakta meydana gelir. Nadiren bazı durumlarda, tohum hala meyvenin içindeyken filizlenme meydana gelir. Tarihsel Biyoloji dergisinde yayınlanan yeni bir makalede, Oregon Eyalet Üniversitesi'nden Profesör George Poinar Jr., 40 milyon yıllık bir Baltık kehribarının içine gömülü bir çam kozalağını ve kozalağın içinde filizlenen birkaç fosil tohuma ilişkin vakayı anlattı. Profesör Poinar, \"Tüm bitkilerin gelişimi için çok önemli olan tohum çimlenmesi, tipik olarak bir tohum düştükten sonra toprakta gerçekleşir.\" dedi. İnsanların yediği yiyeceklerin çoğunu doğrudan veya dolaylı olarak sağlayan angiospermler, çiçeklere sahiptir ve meyve içinde tohum üretirler. Meyvelerde tohum çimlenmesi, domates, biber ve greyfurt gibi tohum dormansisi olmayan bitkilerde oldukça yaygındır ve çeşitli nedenlerle olur. Ancak gymnospermlerde nadirdir. Çam kozalaklarında erken çimlenme o kadar nadirdir ki, bilimsel literatürde bu durumun doğal olarak meydana gelen yalnızca bir örneği, 1965'te tanımlanmıştır. Profesör Poinar, \"Bu keşfi bu kadar ilgi çekici yapan şeyin bir başka nedeni de bunun tohum çimlenmesini içeren ilk fosil kaydı olması. Bu küçük çam kozalağındaki tohumların kozalak içinde filizlenmeye başlamasını ve filizlerin reçinede ölmeden büyüyebilmesini büyüleyici buluyorum.\" dedi. Bilim adamına göre, bitkilerdeki canlılık tipik olarak iki yoldan biriyle ortaya çıkıyor. Erken çimlenme, ikisi arasında daha yaygın olanıdır, diğeri vejetatif canlılıktır, örneğin bir bulbilin doğrudan bir ana bitkinin çiçek başından çıkması gibi dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/basariya-giden-yolda-bir-ilham-kaynagi-remziye-hisar", "text": "Hayat bazen bize bilmediğimiz dünyaların kapılarını aralayacak ilham dolu hikayeler sunar. Sosyal medyamda dolaşırken ansızın Türk bilim insanı Remziye Hisar ile karşılaştım. Hayatını yeni öğrenmiş olmaktan dolayı biraz üzgünüm, ancak onun ilham verici öyküsünü keşfetmek, beni fazlasıyla motive etti. Özellikle bugünlerde, bilim insanlarımızın bize umut aşılaması çok önemli. Remziye Hisar, bu umudu en güzel şekilde temsil eden, değerli bir akademisyenimizdir. Benim gibi Remziye Hisar'ın öyküsünü keşfetmemiş olanlar için bir araştırma yaptım gelin beraber okuyalım. Remziye Hisar (1902 13 Haziran 1992), Türk akademisyen ve kimyagerdir. Sorbonne Üniversitesi'nden mezun olan ilk Türk kadını olarak tarihe geçmiştir. Kariyeri boyunca çeşitli Türk üniversitelerinde akademik görevlerde bulunmuş ve Türk bilim dünyasına değerli katkılarda bulunmuştur. Özellikle metafosfatlar ve Türk otları üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Hisar, kimya alanında çok sayıda önemli makale yayınlamıştır. Türkiye'nin ilk modern kadın bilim insanlarından biri olarak kabul edilen Remziye Hisar, bilimde kadınların var olmasına ve aktif bir şekilde yer almasına ilham vermiştir, böylece eşitlikçi bir bilim ortamının önemini vurgulamıştır. Dünyaca ünlü fizik bilimci Feza Gürsey ile Uluslararası Psikoloji Cemiyeti'nin tek Türk üyesi olan psikiyatrist Deha Gürsey'in anneleridir. Remziye Hisar, 1902 yılında Üsküp'de doğmuştur. Annesi Ayşe Refia, babası istihkam yarbayı Salih Hulusi'dir. 1909 yılında ailece Üsküp'den İstanbul'a taşındı. Remziye Hisar, daha 9 yaşında iken Davut Paşa'daki üç yıllık mekteb-i iptida-i'yi, bir yılda tamamladı. Daha sonra, İttihat ve Terakki Mektebi ve Emirgan İnas Rüştiyesi'ne devam etti; çok sevdiği Türkçe öğretmeninin İstanbul Darülmuallimatı'na transfer olması üzerine, öğrenimini bu okulda sürdürdü. 15 Temmuz 1919 tarihinde okulun Darülfünun'a hazırlamak üzere oluşturduğu iki sınıflık bölümünden birincilikle mezun oldu. Remziye Hisar, İstanbul Darülmuallimat 'dan mezun olunca Darülfünun'un Kimya Bölümü'ne kaydını yaptırdı. Kız öğrencilerin erkek öğrencilerden ayrı saatlerde ders aldığı bu dönemde, kimya bölümündeki üç kadın öğrenciden birisiydi. 28 Mayıs 1918 tarihinde Sovyetler'den ayrılan Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de açılacak bir okulda öğretmenlik yapmak üzere İstanbul'dan kadın öğretmenler talep edilmesi üzerine beş okul arkadaşlarıyla birlikte 15 Aralık 1919'da İstanbul'dan ayrılıp Azerbaycan'a gönderildi. 28 Nisan 1920 tarihinde Azerbaycan'ın tekrar Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'ne katılmasına kadar orada bir erkek lisesinde ders vermeye devam etti. Remziye Hisar, öğretmenlik yapmak için gittiği Bakü'de askeri doktor Reşit Süreyya ile tanışıp Bakü'de 20 Nisan 1920 tarihinde evlendiler ve aynı yıl birlikte İstanbul'a döndüler. 7 Nisan 1921'de, daha sonra önemli bir matematikçi ve fizikçi olan oğlu Feza'yı doğurdu. Bu arada bakanlıkta eğitim müdürü olan eski öğretmeninden, orada öğretmen olarak görev yapmak üzere Adana'ya gitmesi için bir çağrı aldı. Remziye, bir buçuk yaşındaki oğlunu İstanbul'daki annesine ve ablasına bıraktıktan sonra Mersin üzerinden deniz yoluyla oraya gitti. İki sınıflı bir okulda matematik öğretmenliği yaptı. Bir yıl sonra, yüksek öğrenimini tamamlamak için kocasını Fransa'ya kadar takip etti. 1924'te Paris'te kızı Deha doğdu. Orada Remziye Hanım, Sorbonne Üniversitesi'nde kimya eğitimi aldı ve aynı zamanda Marie Curie'nin öğrencisi oldu. Bu süre zarfında Türk Hükümeti'nden burs aldı ve oğlu Paris'te kız kardeşiyle birlikteydi. Remziye Biyokimya Sertifikası aldı. Sorbonne'da sertifika alan ilk Türk kadınıdır. Doktora çalışmaları yapmak istemesine rağmen, öğreniminin tamamlanmasıyla bursunun ihmal edilmesi nedeniyle ülkesine dönmek zorunda kaldı. İstanbul'a geldikten sonra Erenköy Kız Lisesi'ne idari personel olarak atandı. Remziye Kimya Öğretmenliği yapmak istediği için bu görevi istemedi. Paris'te burslu doktora eğitimi için yaptığı başvuru başlangıçta reddedildi. Bunun üzerine Zonguldak'taki Maden Mühendisliği Okulu'nda boş kimya öğretmenliği pozisyonuna başvurdu. Bunun üzerine Milli Eğitim Bakanı Cemal Hüsnü ona Fransa'da doktora eğitimi için burs teklif etti, bu sırada oğlu Feza ünlü Galatasaray Lisesi'ne ücretsiz yatılı öğrenci olarak girdi. 1930'da çift boşandı. Kızı Deha ve küçük kız kardeşi Mihri'yi de yanına alarak Paris'e gitti. Paul Pascal (1880 - 1968) tarafından Metafosfat üzerine araştırmalar yaptı ve üç yıl sonra doktora unvanını onur derecesiyle aldı. Remziye Hisar, yılmamış ve 1930 yılında tekrar Paris'e giderek doktorasını tamamladı. 1933-1936 yılları arasında İstanbul'da İstanbul Üniversitesi'nde doçent olarak kimya ve fizikokimya kürsülerinde ders verdi. 1959 Yılında profesör olan Remziye Hisar 1973 yılında emekliye ayrıldı. Remziye Hisar'ın konusunda kaleme alınmış birçok makale ve kitapları vardır. Tipik bir Cumhuriyet kadını olan Remzi Hisar 1991 TÜBİTAK Hizmet Ödülü'yle ödüllendirilmiştir. Remziye Hisar, emekli olduktan sonra babasından miras kalan Anadoluhisarı'ndaki evinde yaşadı. 1992 yılında oğlu Feza'nın ölümünü duyduktan kısa bir süre sonra vefat etti. Adana'da müdüre olduğu yıllarda Remziye Hanım'ın bir meşhur Atatürk anısı da vardır. Bunu değerli arşivci ve gazetecimiz Taha Toros'tan dinleyelim: Başkumandan Mustafa Kemal Paşa, Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanması üzerine, ilk huzurlu soluğu İzmir'de aldı. Avrupa'da yüksek tahsilini tamamlayarak yurda dönen Latife Hanım'la tanıştı. Aralarındaki ilk sohbet evliliğe dönüştü. Hem bir balayı, hem bir yurt gezisi için Adana'yı seçtiler. Düşmandan ilk kurtulan Adana halkı, kurtarıcısını görülmemiş bir heyecanla karşıladı. Mustafa Kemal, 15 Mart 1923 günü Adana ufkunda ikinci bir güneş gibi gözüktü. Mustafa Kemal Paşa'yla Latife Hanım'ın 2 gün süren ziyaretleri dopdolu geçti. Bu ziyaretler arasında Kız Öğretmen Okulu da yer almaktaydı. Karı koca burada gördüklerinden, duyduklarından, adeta büyülendiler. Girişte, Müdüre Remziye Hanım'ın yazdığı, hocalardan Mustafa Fuat Bey'in bestelediği Kız Öğretmen Okulu Marşı çalındı. Okulun duvarına Kız Öğretmen Okulu yazılı büyük bir bayrak asılmıştı. Türk kadınlığı için çok anlamlı şu cümle yazılmıştı: Bir milletin kadınları, terakkisinin ölçüsüdür. Mustafa Kemal Paşa'yla Latife Hanım, bundan son derece duygulandılar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/basariyi-sahiplenip-basarisizligi-reddetmemizin-nedeni-nedir", "text": "Sınav sonucu yüksek ise \"ben aldım\" diyip düşük olduğunda \"hoca verdi\" diyen öğrenci bunun tipik bir örneğini sergilemektedir, ya da takımı galip geldiğinde kendisini öne çıkarıp, kaybettiğinde suçu futbolculara atan teknik direktör."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bayraktar-akinci-tiha-guvenlik-guclerine-teslim-edildi", "text": "Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı liderliğinde yürütülen AKINCI projesi kapsamında Baykar tarafından yerli ve milli imkanlarla geliştirilen Bayraktar AKINCI TİHA'nın Teslimat ve Mezuniyet Töreni, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın da katıldığı törenle Çorlu'da bulunan Bayraktar AKINCI Uçuş Eğitim ve Test Merkezi'nde gerçekleştirildi. Baykar'dan yapılan açıklamaya göre, geliştirme çalışmalarına 2017 yılında başlanan ve ilk uçuşunu 6 Aralık 2019'da gerçekleştiren Bayraktar AKINCI TİHA'nın güvenlik güçlerine ilk teslimatı 29 Ağustos 2021 Pazar günü yapılan törenle tamamlandı. Törende aynı zamanda Bayraktar AKINCI TİHA'yı kumanda edecek ve bakım faaliyetlerini yürütecek 125 kursiyer, Baykar tarafından verilen eğitimleri tamamlayarak mezun oldu. Baykar tarafından milli ve özgün tasarım, yazılım, aviyonikler ve mekanikler ile geliştirilen robot uçak AKINCI'da 100'e yakın bilgisayar sistemi görev yapıyor. 6 ton kalkış ağırlığı bulunan Bayraktar AKINCI TİHA, 1,5 ton faydalı yük taşıma kapasitesiyle ön plana çıkıyor. Milli olarak geliştirilen bir hava aracıyla ulaşılan en yüksek irtifaya çıkan Bayraktar AKINCI, Türk havacılık tarihinin irtifa rekorunu kırdı. Gökyüzünde 38 bin 39 feet (11 bin 594 metre) yüksekliğe çıkan Bayraktar AKINCI, 25 saat 46 dakika havada kaldı. Bayraktar AKINCI, test ve eğitim uçuşlarında 1000'den fazla sorti yaptı. Bayraktar AKINCI, 22 Nisan'da yapılan ilk atış testinde milli olarak geliştirilen akıllı mühimmatlar MAM-C, MAM-L ve ilk kez kullanılan MAM-T ile hedefleri başarıyla vurdu, 5 Temmuz'da yapılan atış testinde de ilk defa harp başlıklı mühimmatlar kullanıldı. Canlı mühimmatlarla yapılan atış testinde de AKINCI'dan atılan mühimmatlar hedefleri tam isabetle vurdu. Bayraktar AKINCI, yüksek faydalı yük kapasitesiyle envanterdeki Bayraktar TB2 ve Anka'dan daha etkin ateş gücü ve daha gelişmiş ekipmanla Türk Silahlı Kuvvetlerinin göklerdeki güç çarpanı olacak. AKINCI, 40 bin feet irtifaya kadar yükselebilen, 24 saat uçuş gerçekleştirebilen, 6 ton kalkış ağırlığına ve 1,5 ton faydalı yük taşıma kapasitesine sahip olarak geliştirildi. Taarruzi İHA sistemi, taşıdığı elektronik destek podu, uydu haberleşme sistemleri, hava-hava radarları, engel tespit radarı, sentetik açıklıklı radar gibi çok daha gelişmiş faydalı yüklerle görev yapacak. Bayraktar AKINCI TİHA, çok çekirdekli yapay zeka bilgisayarıyla sensörlerden aldığı verileri işleyerek karar verme kabiliyetine de sahip olacak. Baykar mühendislerince geliştirilen yapay zeka bilgisayarları sayesinde AKINCI TİHA, gelişmiş rota ve görev planlama fonksiyonlarını yürütebilecek. Yapay zeka sistemi sayesinde hedefler daha etkin şekilde tespit edilebilecek. Taarruzi İnsansız Hava Aracı demektir. TİHA kısaltması ile kullanılmıştır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bazilarimiz-kismen-neandertaliz-ve-bu-aldigimiz-ilaclarin-etkisini-degistirebilir", "text": "Kan inceltici ilaçlar kullanılırken her dozun dikkatli bir şekilde hesaplanması gerekir. İlaç etkisiz kalabilir veya kontrol edilemeyen kanama riskine neden olabilir. Yakın tarihli bir araştırmaya göre, en yakın kuzenlerimizden biri olan Neandertal ile belirli genleri paylaşanlarımız, bu ilaç dengeleme konusunda daha fazla zorlanıyorlar. Araştırmacıların, varfarin, ibuprofen ve kolesterol düşürücü statinler gibi ilaçları parçalamaktan sorumlu enzimlerdeki varyantların bu kadar eski kökenlere sahip olduğunu keşfetmeleri, hepimizin neden aynı ilaçlara aynı şekilde tepki vermediğimizi açıklamaya yardımcı olabilir. Araştırmanın yöneticisi İsveç Karolinska Enstitüsü'nden evrimsel genetikçi Hugo Zeberg, \"Bu, Neandertallerle karışımın klinik araştırmalara doğrudan etkisi olduğu bir durum. Terapötik dozlar Neandertal gen varyantının taşıyıcıları için toksik olabilir\" diyor. Genetik dizilimdeki ilerlemeler, on binlerce yıl boyunca dünyanın her köşesini dolaşan atalarımızın, yol boyunca önceki göçmen gruplarıyla ailelerini birleştirmek için ne sıklıkla durakladığını ortaya çıkardı. Bu iç içe geçmeden aktarılan genlerin mirası henüz tam olarak netleştirilemedi, ancak yıldan yıla araştırmacılar, uzun süredir kayıp olan popülasyonlarda gelişen genlerin kendi biyolojimizdeki farklılıklara nasıl katkıda bulunabileceğine dair ipuçlarını ortaya çıkarıyor. Çoğu durumda, bu varyasyonlar oldukça önemsiz olabilir. Ancak atalardan kalma bir enzim veya protein kanalı formunun sağlığımızı etkileme şekli söz konusu olduğunda, evrimi hakkında mümkün olduğunca çok şey bilmek önemli olabilir. CYP2C9, enflamasyondan epilepsiye kadar her şeyi tedavi etmek için yaygın olarak kullandığımız çok çeşitli ilaçları parçalamakla görevli karaciğerdeki bir enzim ailesi olan sitokrom P450'yi kodlayan bir gendir. Tabii ki, yapıdaki bu varyasyonlardan bazıları, ilaçları metabolize etmede diğerlerinden daha iyi bir iş çıkarır, yani size miras kalan CYP2C9 versiyonu, ilaç dozunuzun vücudunuzda ne kadar süre kalacağını belirleyebilir. Aslında, CYP2C92 adı verilen bir tür, daha yaygın olan CYP2C91 gen varyantından yüzde 70 daha az aktiftir, yani CYP2C92 taşıyıcıları bazı ilaçları daha yavaş metabolize edebilir. CYP2C92, özellikle aynı ailedeki bireylerde, CYP2C83 olarak sınıflandırılan diğer varyantlarla oldukça sık ortaya çıkıyor gibi görünüyor. On binlerce DNA bazıyla ayrılmış olmaları gerçeği olmasaydı, bu çok garip olmazdı. Araştırmacılar, P450 sitokromunu kodlayan iki sitokrom gen varyantını içeren DNA uzantısının, iki genin on binlerce yıl önce aile soylarımızın bir karışımıyla aktarıldığı Neandertal versiyonuna yeterince yakın olduğunu buldular. Araştırmacılar, bu bulgunun, bireylere varfarin veya statinler gibi ilaçlarla tedavi uyguladığımızda büyük bir fark yaratmayabileceğini belirtiyorlar. Uzmanlar, dozajların makul sınırlar içinde tutulduğundan emin olmak için sık kan testleri uygulayarak hassas ilaçları nasıl işlediğimizi zaten yakından takip ediyor. Bu kadar önemli enzimlerdeki varyasyonların kökenlerini takip etmek, bize bugün gördüğümüz sağlık çeşitliliğini anlamamıza yardımcı olacak bir bağlam belirlemekle birlikte, içinde geliştikleri ortamı daha iyi anlamamızı sağlayabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bebek-foklar-ilgi-gormek-istediklerinde-bas-tonlarda-sesler-cikariyor", "text": "Liman fokları hayatlarının ilk haftalarından itibaren kendilerini duyurmak için seslerinin tonunu değiştirebilirler. Royal Society'nin yakın tarihli bir araştırmasının ortak yazarlarından olan Yanik Jadoul, Fokların da insanlar gibi iletişim kurmak için seslerini kullanabileceklerini biliyoruz. Dahası, iletişim kurduklarının bilincindeler ve iletişim kurma istekleri var.\" diyor. Bazı örnekler gösteriyor ki, fokların neredeyse papağanlar düzeyinde taklit yeteneği var. Geçtiğimiz yıllarda Hoover adında bir liman foku bir kıyı balıkçısı tarafından bulundu ve büyütüldü. Yetişkin yıllarında çıkardığı seslerde, onu bulan kişinin aksanı olan New England aksanı belirtileri görüldü. Bir başka araştırmada ise, iki yıl önce, İskoçya'daki St. Andrews Üniversitesi'nden bir ekip, Yıldız Savaşları film müziğini söyleyebilen gri bir fok eğitti. Jaboul, maymunlara insan konuşmasının temel yapı taşlarını öğretme girişimlerinin boşa çıktığını belirtiyor. \"Yani, insanlar için evrim sırasında, konuşmayı öğrenmemizi sağlayan ve bunda bizi çok iyi yapan bir şey oldu. Bu araştırma sonrasında fokların da bunu yapabileceği ortaya çıktı. dedi. Foklar üzerine yapılan bu araştırma, dilin ve müziğin tam olarak nasıl geliştiğini anlamaya yönelik daha büyük bir projenin parçası. Çalışmanın yazarlarından biri, bir zamanlar insanlara özgü olduğu düşünülen ritim becerisine bir lemur türünün de sahip olduğunu ve şarkı sırasında ritmi tuttuklarını ortaya koyan bir diğer araştırma yayınladı. Ancak bu şarkı söyleyen ve konuşan foklar, insanların etrafında önemli ölçüde zaman geçirmiş yetişkin foklardı. Araştırmaya konu olan foklar, vahşi doğaya bırakılmadan önce bir vahşi yaşam merkezinde rehabilite edilen bir ila üç haftalık yavrulardı. Bununla birlikte, Jadoul, ilerideki araştırmalarında fokların bunlarını insanlardan öğrenmesinin bir gereklilik olmadığını görebileceklerini ve bunun sezgisel bir davranış şekli de olabileceğini söylüyor. Vahşi doğada yavru foklar, annelerinin dikkatini çekmek için kalabalık bir kumsalda annelerine sesleniyor ve annelerinin onları tanımasını sağlıyorlar. Araştırmada da özellikle bu davranışları nedeniyle yavru foklar üzerine çalışılıyor. Daha fazla ilgiye ve bakıma ihtiyaç duyduklarında ise ses perdelerinde değişiklik yaparak daha bas sesler çıkarıyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bebek-gezegenlerin-sularini-asi-yildizlardan-korumak-icin-planlari-olabilir", "text": "Kayalık gezegenler yaratmak tehlikeli bir iştir. Gezegenimsiler, yeni doğan dünya üzerinde ısı ve baskı yaratmak için bir araya toplanır. Yakındaki ergen yıldız, onları yoğun radyasyonla bombalar. Bu muhtemelen yüzeydeki okyanusları, gölleri veya nehirleri \"yok eder\" ki bu, yaşamın ortaya çıkabileceği veya var olabileceği yerler arıyorsanız bir felakettir. Bunun nedeni, yaşamın suya ihtiyaç duymasıdır ve bu yıldızların etrafındaki gezegenler, yaşamı barındırma olasılığı en yüksek olanlar arasındadır. Ancak, radyasyon suyu buharlaştırırsa bu pek umut olmaz. İngiltere'deki Cambridge Üniversitesi'ndeki bilim insanları, suyunun çoğunun yüzeyin derinliklerinde, havuzlarda veya okyanuslarda değil, kayalarda kilitli olduğu bir dünyayı tanımlayan karmaşık bir model yarattılar. Teknik olarak, yüzeyin altındaki minerallerde hapsolmuş durumda. Galaksideki bu en yaygın yıldızların etrafındaki dünyalarda koşullar doğruysa, içlerinde birkaç Dünya okyanusuna eşit olacak kadar su olabilir. Cambridge'de bir doktora öğrencisi olan Clare Guimond, diğer iki araştırmacıyla birlikte, kırmızı cüce yıldızların yörüngesinde dönen M-tipi dünyalar etrafındaki yeni doğanları tanımlayan modeli buldu. \"Böyle çalkantılı bir yetiştirmeden sonra bu gezegenlerin kendilerini iyileştirip iyileştiremeyeceklerini ve yüzey sularına ev sahipliği yapıp yapamayacaklarını araştırmak istedik\" dedi. Ekibinin çalışması, bu gezegenlerin, ev sahibi yıldızın erken yaşamında kovalanan sıvı yüzey suyunu değiştirmek için çok iyi bir yol olabileceğini gösteriyor. M tipi kırmızı cüceler Galaksideki en yaygın yıldızlardır. Bu onları gezegen oluşumunun değişkenlerini incelemek için iyi konular yapar. Tıpkı diğer yıldızların yaptığı gibi oluşurlar. Bebeklik dönemini geçtikten sonra, tıpkı diğer yıldızlar gibi, patlamaya hazır ve huysuz olma eğilimindedirler. Ancak, diğer yıldızlardan çok daha uzun süre kolik kalırlar. Bu, yakınlardaki herhangi bir gezegenin yüzeyi için pek iyiye işaret değil. Ekip, bir gezegenin boyutunun ve su taşıyan mineral miktarının, ne kadar su \"saklayabileceğini\" belirlediğini buldu. Çoğu üst mantoda biter. Bu kayalık katman, kabuğun hemen altında yer alır. Genellikle sözde \"susuz mineraller\" açısından zengindir. Volkanlar bu katmandan beslenir ve patlamaları sonunda buharı ve buharı püskürmeler yoluyla yüzeye geri getirebilir. Yeni araştırma, daha büyük gezegenlerin - Dünya'dan yaklaşık 2 ila 3 kat daha büyük - tipik olarak daha kuru kayalık mantolara sahip olduğunu gösterdi. Bunun nedeni, su açısından zengin üst mantonun toplam kütlesinin daha küçük bir bölümünü oluşturmasıdır. Bu yeni model, gezegen bilimcilerin yalnızca Dünya'nın doğumundaki koşulları değil, gezegenleri oluşturmak için bir araya gelen su açısından zengin nesneleri anlamalarına yardımcı oluyor. Bununla birlikte, daha çok M-tipi kırmızı cücelerin etrafında daha büyük kayalık gezegenlerin oluşum ortamını hedefliyor. Model, Venüs'ün ne kadar erken bir zamanda çorak bir cehennem manzarasından su dünyasına geçiş yapmış olabileceğini de açıklayabilir. Venüs'ün suyu konusu elbette hala hararetle tartışılıyor. Guimond'un araştırma ortağı Oliver Shorttle, \"Eğer bu gerçekleştiyse Venüs, ateşli bir Güneş'in etrafında doğduktan sonra kendini soğutmanın ve yüzey suyunu geri kazanmanın bir yolunu bulmuş olmalı\" dedi. Son olarak, mevcut araştırma Galaksinin geri kalanında yaşanabilir ötegezegen arayışında yeni kılavuzlar sağlayabilir. Shorttle, \"Bu, ilk önce hangi gezegenleri inceleyeceğimizi belirlememize yardımcı olabilir\" dedi. Guimond'un modelindeki faktörlerin ayrıca kayalık gezegenlerin oluşumu ve mineralojisi üzerinde etkileri vardır. Daha spesifik olarak, bir gezegenin içinde, özellikle yüzey ve manto arasında neyin depolandığını açıklayabilir. Gelecekteki araştırmalar muhtemelen hem kayalık hem de yüzey suyu açısından zengin dünyaların yaşanabilirliğine ve iklimlerine bakacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bebekler-gibi-dusunebilen-bir-yapay-zeka-yaratildi", "text": "Yapay zeka sistemleri belirli alanlarda - örneğin Go oynamak veya çok büyük veri kümelerini kırmak gibi - zaten bizden çok ileridedir, ancak bazı yönlerden de AI, biz insanların çok gerisindedir. Örneğin, küçük bebekler bile içgüdüsel olarak bilirler ancak AI asla o kadar sezgisel olmamıştır. Şimdi yeni bir çalışma, bebeklerin nasıl öğrendiğine dair araştırmalardan ilham alan ve bir insan bebeğinin yapabileceği gibi düşünebilen PLATO adlı bir yapay zekayı tanıtıyor. PLATO, Otomatik Kodlama ve Nesneleri İzleme Yoluyla Fizik Öğrenimi anlamına gelir ve bebeklerin yaşamlarının ilk birkaç ayında sahip oldukları aynı temel bilgileri temsil etmek üzere tasarlanmış bir dizi video aracılığıyla eğitilmiştir. Hepimizin çok küçük yaşlardan itibaren anladığı üç anahtar kavram vardır: kalıcılık ; sağlamlık ; ve süreklilik . Araştırmacılar tarafından oluşturulan veri seti, bu üç kavramın yanı sıra iki ek kavramı kapsıyordu: değişmezlik ; ve yönlü atalet . PLATO'yu bu videolar konusunda eğittikten sonraki adım, onu test etmekti. Yapay zekaya, öğrendiği fiziğe meydan okuyan 'imkansız' senaryoların videoları gösterildiğinde, PLATO şaşkınlığını dile getirdi: fizik yasalarını çiğneyen garip bir şeyin olduğunu fark edecek kadar akıllıydı. Bu, nispeten kısa eğitim sürelerinden sonra da oldu, bu bazı durumlarda sadece 28 saatti. Teknik olarak konuşursak, tıpkı bebek çalışmalarında olduğu gibi, araştırmacılar, yapay zekanın kendisine öğretilen kavramları anladığını gösteren beklenti ihlali sinyallerinin kanıtlarını arıyorlardı. Araştırmacılar, yayınladıkları makalelerinde, \"Nesne tabanlı modelimiz, belirli olaylarının meydana gelmediği video verileri üzerinde eğitilmiş olmasına rağmen, incelediğimiz beş kavramın tamamında güçlü VoE etkileri gösterdi\" diyor. Ekip, bu sefer eğitim verilerindekilerden farklı nesneler kullanarak daha fazla test yaptı. Yine PLATO, neyin olması ve neyin olmaması gerektiğine dair sağlam bir anlayış göstererek, öğrenebileceğini ve temel eğitim bilgilerini genişletebileceğini gösterdi. Ancak PLATO henüz üç aylık bir bebek seviyesinde değil. Herhangi bir nesne içermeyen senaryolar gösterildiğinde daha az sürpriz gerçekleşti. Dahası, PLATO'nun eğitildiği videolar, nesneleri ve hareketlerini üç boyutlu olarak tanımasına yardımcı olacak ekstra veriler içeriyordu. Görünüşe göre, resmin tamamını elde etmek için hala bazı yerleşik bilgilere ihtiyaç var. Araştırma, insan zihnini daha iyi anlamamıza ve onun daha iyi bir AI temsilini oluşturmamıza yardımcı olabilir. Araştırmacılar, \"Modelleme çalışmamız, sezgisel fizikteki en azından bazı temel kavramların görsel öğrenme yoluyla elde edilebileceğine dair bir kavram kanıtı sağlıyor\" diye yazıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beyin-hucrelerinin-ruya-evresindeki-hareketliligi-ilk-kez-kaydedildi", "text": "Nöronların, uyku sırasında da en az uyanıklık halindeki kadar aktif olduğu belirlendi. İsrail'deki Tel Aviv Üniversitesi'nden Dr. Yuval Nir, Amerikalı ve Fransız bilim insanlarıyla ortaklaşa yürüttükleri araştırmada 4 yıl boyunca epilepsi hastalarının beyinlerine yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla yapılan kayıtları incelediklerini söyledi. Araştırma sırasında geçirdikleri nöbetleri izlemek için beyinlerinin farklı bölgelerine elektrotlar yerleştirilen hastalardan uyanıkken, bazı fotoğraflara bakmaları istendi. Nir, \"Fotoğrafları gördükten sadece 0,3 saniye sonra nöronlar, aşırı derecede aktif hale geliyor. Nöronlar, katılımcılar gözlerini kapatıp aynı fotoğrafı düşünmeye başladıklarında da hareketliliğini sürdürüyor. Aynı hareketlilik, uyku sırasında da kaydedildi. Özellikle REM uykusu sırasındaki göz hareketlerinden hemen sonra nöronlarda benzeri bir hareketlilik gözlemledik. Bu evre, uykunun rüya görülen evresi\" diye konuştu. Bu arada elektrotlar sayesinde hızlı göz hareketlerinin rüyadaki görüntülerin değişmesiyle bağlantılı olduğu da ortaya çıkarıldı. Nöronlardaki hareketliliğin doğmamış bebekler ve görme yetisini kaybetmiş kişilerin de REM uykusu sırasında neden gözlerini hareket ettirdiklerinin açıklanmasına yardımcı olduğuna dikkati çeken Nir, \"Bir rüyadan diğerine geçerken beyindeki hareketlilik değişiyor ve bu değişim, göz hareketleriyle aynı anda oluyor\" dedi. Nir, \"İnsan beyninde neler olup bittiğini görmek, eşsiz bir fırsat. Araştırmaya gönüllü olarak katılan epilepsi hastalarına teşekkür ediyorum\" ifadelerini kullandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beyin-karmasik-kararlari-nasil-alir", "text": "Cambridge Üniversitesi'ndeki araştırmacılar tarafından geliştirilen model, sürece ait biyolojik olarak gerçekçi ilk tanım olma özelliğini taşıyor ve sadece davranışları önceden tahmin etmekle kalmıyor, aynı zamanda sinirsel aktiviteyi de tahmin edebiliyor. Journal of Neuroscience dergisinde yayımlanan çalışmanın sonuçları, obsesif kompülsif bozukluğun, bağımlılık sorunlarının ve Parkinson hastalığının anlaşılmasında yardımcı olabilir. Model, basit iki şıklı seçimlerden, çok adımlı sıralı karar vermeye kadar değişen geniş ölçekteki görevlere ait deneysel verilerle karşılaştırıldı. Deneydeki davranışsal seçim olasılıklarını kusursuz biçimde bulan model, karmaşık karar alma sürecinin bir niteliği olan karar tersinirliğini de tahmin ediyor. Aldığımız kararlar ani bir memnuniyet duymamızı sağlayabilir, fakat kararların zaten yapmış olduğumuz veya gelecekte yapacağımız diğer eylemlere bağlı olan uzun vadeli sonuçları da olabilir. Pek çoğumuzun zorlandığı durum, belirli bir kararın işte bu potansiyel uzun vadeli etkilerini hesaba katmak ve böylelikle en uygun seçimi yapmaktır. Kararların iki temel türü vardır: alışkanlık temelli ve hedef temelli. Alışkanlığa dayalı kararlara örnek olarak, genellikle her gün aynı şekilde gerçekleştirilen ev ile iş yeri arası ulaşım verilebilir. Belirli web sayfalarının, daha sonra ziyaret edildiklerinde daha hızlı yüklenmeleri için bilgisayarda tampon belleğe kaydedilmeleri gibi; alışkanlıklar, belirli davranışların tampon belleğe alınması ile şekillenir ve böylece neredeyse otomatik hale gelirler. Hedef tabanlı kararlara örnek olarak ise, aynı ev-iş arası yolculuk sırasında bir trafik kazası veya yol kapanması nedeniyle, yolun değiştirilmesi verilebilir. Alışkanlık tabanlı kararların nöron düzeyinde nasıl çalıştıkları, sinirbilimciler tarafından en ince ayrıntısına kadar araştırılmış ve yeterince iyi bir şekilde anlaşılmıştır. Öte yandan hedef tabanlı kararların arkasındaki mekanizma ise hala tam olarak kavranamamıştır. Friedrich ve kendisi de Cambridge Üniversitesi Mühendislik Bölümü'nden olan Dr. Mate Lengyel, bu bilişimsel soruna, biyolojik açıdan gerçekçi bir çözüm ortaya koydular. Araştırmacılar matematiksel açıdan bir nöron ağının uygun bağlantıya sahip olduğunda, belirli bir durumda nasıl en iyi kararı verdiğini ve bunun gelecekteki birikimli ödülünü gösterdiler. Bu türden modelleri inşa etmek zordur. Çünkü model, süreç içerisinde verilen herhangi bir noktadaki olası bütün kararları planlamak zorundadır ve hesaplamalar biyolojik açıdan makul bir çerçevede gerçekleştirilmelidir. Beynin nasıl çalıştığını anlama yolunda bu son derece önemli, diyor Friedrich. Araştırmacılar ayrıca, hedef tabanlı kararların alınmasında, nöronları birbirine bağlayan sinapsların, seçilen eylemlere bağlı olarak durumların birbirlerini nasıl takip ettiklerine ve ani bir ödüllendirmede nasıl sonuçlandıklarına dair bilgiyi taşımaları gerektiğini buldular. Kritik olarak aynı modelde, sinapsların, insan ve hayvan deneklerde gözlemlendiği aynı şekilde, daha önce neyin işe yaradığına ve yaramadığına bağlı olarak adapte olduklarını ve yeniden şekil aldıklarını da gösterebildiler. Planlama ve öğrenmeyi uyumlu bir modelde birleştirerek, belki de karmaşık karar alma süreçlerine dair şimdiye kadarki en kapsamlı modeli geliştirdik diyor Friedrich. Heyecan verici bulduğum diğer şey ise, beynin bu durumu nasıl ele aldığını anlamanın, bilgisayarlarda benzer görevleri yerine getirmek için kullanılabilecek yeni algoritmaları bize sunmasıdır diye ekliyor Lengyel. Model, geniş ölçekteki bazı koşulları anlamak için yardımcı rol üstlenebilir. Örneğin obsesif kompülsif bozukluğa sahip hastalarda, onları alışkanlıklarını yapmaya zorlayan, hedef tabanlı davranış kontrolü üzerindeki seçici bozulmaya dair kanıt vardır. Altta yatan sinirsel süreçleri derinlemesine anlamak önemlidir. Çünkü bozulan karar verme mekanizması, intihar girişimleri, bağımlılık ve Parkinson hastalığıyla bağlantılıdır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beyin-kotu-hatiralardan-nasil-temizlenebilir", "text": "Beynimiz, muhtemel tehditlere karşı bizi uyarmada ve tehdidin ortadan kalktığını bilmemizi sağlamada adeta bir ustadır. Fakat, bu usta sistemimiz bazen çöker ve tatsız ilişkiler yumağı üzerimize yapışır post-travmatik stres bozukluğunun kaynağı olduğu düşünülen sorunlu düşünce biçimi. Yeni araştırmalar; beynin kötü hafızaları temizlemesinden sorumlu bir nöronal bağlantı belirledi. Bu da PTSD'yi de içeren birçok anksiyete hastağının tedavisine dair gelişmeler sunabilir. Geçmişte yapılan çalışmalar, tutarlı bir biçimde beyinde korku tepkisine yol açan ve bu tepkiyi düzenleyen iki beyin bölgesi olduğunu belirlediler. Amigdala, duygusal tepkilerimizden sorumludur ve korktuğumuzda aktivasyon gösterir. Prefrontal korteks ise; mevcut tehlike zararsız hale geldiğinde bizi sakinleştirmek için göreve başlar. Korku hafızalarında bu iki bölge işin büyük bir kısmından sorumludur, fakat beyindeki diğer birçok bölge ile bağlantılı olmalarından kaynaklı bu iki bölgenin ortak çalışmasının gerçekten de korkunun üstesinden gelip gelmediği tam olarak bilinmiyordu. Yeni bir çalışma; bu iki bölge arasındaki ortaklaşa çalışmanın korku durumlarını ortadan kaldırmada yeterli olduğunu gösterdi. Farelerle çalışan araştırmacılar, hayvanları ayaktan verilen bir şok ile bağdaştırılmış bir ses korkusuna dair eğittiler. Sonrasında, eğer farelere ayak şoku verilmeden tekrar tekrar ses çalınırsa, tipik olarak fareler gürültünün zararsız olduğunu öğreneceklerdi ve sesi artık korku ile ilişkilendirmeyecek, yani artık sesten korkmayacaklardı. Bu yeni çalışmada, araştırmacılar; fiber-optik ışıkla belirli nöronları kontrol edebilen optogenetiği kullanrak farelerin amigdala ve prefrontal korteks bağlantılarını bozdular. Ekip, bu önemli bağlantının bozulmasının; farelerin söz konusu zararsız tonun yarattığı negatif ilişkilendirme ile başa çıkabilmelerini engellediği bulgusuna ulaştı yani fareler, ardından uzun süre boyunca ayak şoku verilmeyen -zararsız- sesten korkmaya devam ettiler. Öte yandan, araştırma ekibi; amigdala ve prefrontal korteks arasındaki bağlantının uyarılmasının korkulu hafızalarda hızlı bir yok oluşa sebep olduğunu keşfettiler. Araştırmacılar; amigdala ve prefrontal korteksin, kompleks ilişkiler ağında iki önemli merkez olduklarını söylüyorlar. PTSD gibi korkunun sürekli olduğu vakalarda ise, merkezlerin kendisinde değil bu iki bölge arasındaki yalnızca bir bağlantıda sorun olduğu görülüyor. Bu nedenle; bu önemli beyin bölgelerinin birinin aktivitesini değiştirerek PTSD'yi tedavi etmeyi amaçlayan geçmiş deneyler söz konusu sisteme aşırı ve gereksiz yüklenmiş ve böylece de başarısız olmuş olabilir. Bu yeni bulgu; araştırmacıların bu spesifik korku devresine dair medikal araştırmaları derinleştirmeleri gerektiğini gösteriyor. Ekip; sağlıklı bir şekilde korku sönümlendirmenin; beynin yeni nöronal bağlantılar kurabilmesi yetisi olarak tanımlanan nöral plastisiteye dayalı olduğunu düşünüyorlar. THC gibi kanabinoid sistemi değiştiren ilaçlar geçici olarak korku bağlantılarını daha plastik hale sokabilir, bunun için belki de anksiyeteyi azaltmada maruz bırakma terapisi gibi klinik tekniklere olanak tanınabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beyin-sinyallerini-cozerek-zihin-okuyan-cip", "text": "Duke Üniversitesi'ndeki sinir bilimcilerinden, beyin cerrahlarından ve mühendislerden oluşan bir ekip, beyin sinyallerini çözerek kişinin söylemek istediklerini algılayan yüksek çözünürlüklü bir çip geliştirdi. Ekip, özel tasarlanmış 256 mikroskobik beyin sensörünü tıbbi bir plastik parçaya yerleştirdi ve bu sensörler, tümör aldırmak gibi beyin ameliyatı geçiren hastalar üzerinde test edildi. Hastalardan, bir dizi anlamsız kelimeleri dinlemelerini ve ardından bunları yüksek sesle söylemeleri istendi. Sadece 90 saniyelik sözlü veriyle, sinirsel aktiviteyi kelimelere dönüştürmek için özel bir yapay zeka algoritması kullanılarak dakikada 78 kelimenin doğru çevrilmesi başarıldı. Normal bir insanın ortalama dakikada 150 kelime kullandığı düşünülürse, sonuçlar gayet başarılı olarak görünüyor. Duke Üniversitesi nöroloji profesörü Prof. Dr. Gregory Cogan konuyla ilgili olarak ''ALS veya locked-in sendromu gibi konuşma yeteneklerini bozabilecek zayıflatıcı motor bozukluklardan mustarip birçok hasta olduğunu ve bu sebeple bu buluşun devrim niteliğinde olduğunun'' açıklamasını yaptı. Araştırmacılar şimdi teknolojiyi geliştirerek, hızını artırmayı ve kablosuz hale getirmeyi planlarken, yapacakları çalışmalar için 2.4 milyon dolarlık hibe aldılar. Ayrıca konuyla ilgili makale Nature Communications akademik dergisinde yayınlandı. - Nature Communications Dergisi Resmi Web Sayfası, https://www.nature.com/articles/s41467-023-42555-1"}
{"url": "https://www.fizikist.com/beyin-taramasina-gelecekte-sahip-olabiliriz", "text": "Geleceğin teknolojisi gözüyle bakılan çözümlerden birini de hiç kuşkusuz, insanın aklını okuyabilme düşüncesi oluşturur. Son dönemde yapay zeka başta olmak üzere, bu konuda çalışmalar yapıldığını biliyoruz. Yapay zeka algoritmaları ve alfasayısal kodlarının çözülmeye başlamasının ardından, bu teknolojilere geçilebileceği ifade edilmişti. Binghampton University profesörleri beyin taraması teknolojisinin, ilk etapta insanların söylediklerinde kim olduklarını bulmaya yönelik olabileceğini dile getirdiler. Sonraki aşamada, bireyin EEG şapkası takmasının ardından, beyin organizmasında düşünülenler okunabilecek ve böylece beyin taranmış olacak. Beyin dalgalarının elektriksel yöntemle izlenmesini ifade eden yöntemin, bireylere elektrik akımı iletmemesinden dolayı, zarar vermeyeceği ifade ediliyor. Halihazırda sağlık alanında, normal olmayan sapma tetkiklerin belirlenmesinde kullanılan teknolojinin, çok yakın zamanda normal bir insan beynini okuma da kullanılabileceği söyleniyor. Zamane teknolojisi ne getirir bilinmez; ama insanların söz konusu çözüme kavuştukları takdirde, yeni bir tarihsel çağ açılabileceği söylenebilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beynimiz-cok-zayif-sinyallerin-dogrulamasini-nasil-yapiyor", "text": "Duyularımız sürekli olarak zayıf sinyaller alır ve bu durum da bizi olayı anlamlandırmak için meraka sürükler. John Hopkins University'den sinirbilimci Daniel O'Connor; algıladıklarımızın her zaman dış dünyada aslında gerçekleşen şeyler olmayabileceğini söylüyor. Algılarımız içinde bulunduğumuz kontekse bağlı olarak değişkenlik gösterebilir. Örneğin dokunma duyumuzu ele alalım.Bilim insanları yapılan deneyler neticesinde; eğer hayvanlara çok küçük bir dokunuşta bulunursanız, bazen bunu fark ettiklerini bazen de fark etmediklerini ortaya koymuşlardı. Söz konusu dokunuş ölçülmüş ve şiddeti daima sabit tutulmuştur, bu yüzden deri reseptörlerinden sinir sisteminin kalan kısmı boyunca gerçekleşen yolculuğun bir noktasında bir şey meydana gelmiş olmalı ve bu durum duyusal bilginin beyin tarafından algılanmasını ya da belirli biçimlerde karşılık bulmasına olanak tanımıştır. Nature Neuroscience 'da 7 Aralık'ta yayımlanan çalışma; bu müdahalenin ilk etapta dokunuşu kaydeden deri sensörlerinde meydana gelmediğini, ancak serebral korteksteki bütün yol boyunca oluştuğunu ortaya koydu. Şaşırtıcı bir biçimde, beynin duyusal bilgiyi işleyen ve hissettiğimiz şeyin ne olduğuna karar veren bölgesi bütün dokunuşların hepsini algılamıyor ama daha üst bir bölge tarafından yönlendiriliyor. O'Connor; belirsiz bir uyaran aldığımızda, daha üst bir beyin bölgesinden gelen sinyallerin farelerin bizde de aynı çıkarım yapılıyor ne algıladıklarını belirlediğini söylüyor. Beynimizin zayıf sinyalleri nasıl işlediğini araştırmak için, O'Connor ve ekibi; fareleri bıyıklarına hafifçe dokunulduğunu hissettilerinde bir emziği yalamaları için eğittiler. Emzik yalnızca araştırmacılar kemirgenlerin bıyıklarını hafifçe çektiğinde bir damla su bırakıyor. Daha sornasında araştırmacılar farelerin bıyıklarına çok çok hafif biçimde dokunarak deneyi tekrarladılar. Fareler bazen dokunuşu fark ettiler ve emziği yaladılar, bazen de bu dokunuşları hiç fark etmediler. Bıyık dokunulmasına tepki verdikçe ya da vermedikçe, araştırma ekibi bıyıktan başlayarak yansımaları ve bıyığın mekanik sapmalarını kaydederek farelerin nöron aktivitelerini okudular. O'Connor bu bölgelerin duyusal işleme zincirinin ilk nöronları olduklarını söylüyor. Bu nöronlardaki aktiviteler dalgalı değildi; yani aktivite, fare bıyığında bir dokunuş hissetse de hissetmese de aynıydı. Bu da demek oluyor ki; algı için önemli olan şey; girdideki rahatsızlık değil. Sonrasında ekip; sinyallerin beynin kalan kısmındaki nöronlardaki seyahatini takip ettiler. Duyusal bilgiyi beynin diğer parçalarına aktaran talamustaki aktivite bile hayvanın bıyığında bir dokunuş olup olmadığına dair bir karar veremedi. Duyusal sinyal serebral kortekse ulaşıncaya kadar beyin aktivitesinde değişim gözlenmedi. Farenin bıyığına dokunulduğunu duyumsadığı ve emzikten su akıtıldığı sırada, araştırmacılar beynin birincil bedensel-duyusal korteks denilen bir bölgesinde daha fazla aktivite gözlemlediler. Ve ortaya şu çıktı; birincil bedensel-duyusal korteksteki fazla aktivite, aslında bir başka bölge olan ikincil bedensel-duyusal korteksteki nöronları tetikliyor. İsminden de anlaşıldığı üzere bu bölge işlem zincirinde birincil bedensel-duyusal korteksten sonra geliyor. Öte yandan, farenin bıyık dokunuşunun farkında olduğu durumlarda ise; bu bölgeden gelen mesajlar birincil bedensel-duyusal korteks tarafından ifade edilen algıyı şekillendirmek için geri gidiyordu. Yani, mesajlar daha üst bir beyin bölgesinden daha önceki bir beyin bölgesine gidiyor. Şimdi de bilim insanlarının; aynı belli-belirsiz sinyale cevap olarak, ikincil bedensel-duyusal korteksteki nöronlarda ateşlemeye ya da tepki oluşturmamaya sebep olan faktörleri ortaya çıkarmaları gerekiyor. İhtimallerden birisi şu; dokunuşun hissedilip hissedilmeyeceğini belirleyen, bıyık dokunuşundan hemen önce beynin içerisinde bulunduğu ilk hal. Tıpkı oldukça düşük frekanslı bir bip sesinin bulunulan ortamdaki gürültüye bağlı olarak duyulup duyulmadığını belirlemesi gibi. Ekip sonraki çalışmalarında; aynı uyaranın neden farklı algılar oluşturabileceğini araştırmak yer alıyor. O'Connor; nöral aktiviteyi manipüle ederek, bu çeşitliliğin kaynağını anlamaya çalışacaklarını söylüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beynimiz-hizli-cikti", "text": "İngiltere'nin Birmingham ve Almanya'nın Konstanz Üniversitesi uzmanlarının ortaklaşa yaptığı araştırmanın sonuçları bilim dergisi \"Journal of Neuroscience\"da yayınlandı. Araştırmacılar beynin hatırlamayla ilgili bölgelerinin 100 200 milisaniyede aktif hale geldiğini saptadı. Araştırma kapsamında bir grup deneğe belli nesneler gösterildi. Deneklerden söz konusu nesneleri mümkün olduğunca ayrıntılı bir şekilde hatırlamaları istendi. İkinci aşamada ise nesneleri anlatmaları istendi. Bütün bu aşamalar boyunca deneklerin beyin dalgalarındaki aktivite Elektroensefalografi cihazıyla kaydedildi. Ölçümler, her anının \"eşsiz\" olduğunu, anılar kaydedilirken ve yeniden hatırlanırken beynin belirli bir bölgesinin aktif hale geldiğini belirledi. Kullanılan yöntem, hatırlama sürecinin yalnızca 100 200 milisaniyeyi bulduğunu ortaya çıkardı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beynimiz-vucudumuzun-bakterilere-karsi-savasini-etkiliyor", "text": "Beynimiz yalnızca düşünce ve temel fiziksel fonksiyonlarımızı kontrol etmiyor olabilir. Yapılan son çalışmalara göre; beynimiz, bakteri enfeksiyonlarının yol açtığı tehditlere karşı vücudumuzun savunma mekanizmasını da kontrol ediyor. Beynimiz bu kontrolü, PCTR1 olarak bilinen koruyucu molekülün üretimini artırarak yapıyor. PCTR1, akyuvarlara bakterilerin öldürülmesinde yardımcı oluyor. Vücudumuz sürekli bakteriler ile etkileşim halindedir. Vücudumuzun koruma mekanizması sayesinde, normal şartlarda bakteriler vücudumuz için tehdit değiller. Fakat bazı durumlarda, özellikle bağışıklık sistemimiz zayıfladığında ya da çöktüğünde, bakteriler vücudu istila eder ve enfeksiyona neden olur. Hatta ilerleyen durumlarda ölümle sonuçlanabilen sepsis görülebilir. 1920'lerde bilim dünyası için çok büyük bir buluş yapıldı ve penisilinin antibiyotik özellikleri tanımlandı. Bu buluş, enfeksiyon tedavisinde yeni bir çağın başlamasının yolunu açtı. Antibiyotikler sayesinde, bakterilerin üreme evresine gelmeden önce büyümeleri durdurulmakta ve bağışıklık sistemi tarafından yok edilmeleri için zaman kazanılmaktadır. Penisilin, farklı bakteriyel enfeksiyonlar için geliştirilen uzun antibiyotik listesinin ilk elemanıdır. Son yıllarda, antibiyotiklerin bakteri büyümesini durdurma kabiliyetleri kısıtlanmış ve antibiyotik tedavisine direnç gösteren bakteri suşlarının sayısında artış gözlenmiştir. Antibiyotik direncinin yarattığı tehdit, bilim dünyasını bakteri enfeksiyonları ile başa çıkmak için yeni yollar aramaya sevk etmiştir. Bakteri enfeksiyonlarına karşı yeni yollar aramak, bilim insanlarının dikkatini merkezi sinir sistemine yönlendirmiştir. Yapılan çalışmalar; beynimizin, düşüncelerimizden çok daha fazlasını kontrol ettiğini göstermektedir. Yapılan bu çalışmada, farelerin onuncu kafatası sinir çiftinin kesilmesinin, bağışıklık sisteminin E. coli enfeksiyonlarını temizleme yetisine ciddi zarar verdiği görülmüştür. Bunun nedenleri incelendiğinde; kısa adı PCTR1 (protectin conjugate in tissue regeneration 1) olan molekülün kayda değer derecede azaldığı görülmüştür. PCTR1, bir grup molekülün belirli bir kısmıdır ve vücudun enfeksiyonlara karşı cevabına aracılık etmek için özelleşmiştir . PCTR1, akyuvarlar tarafından, balık yağı kökenli esansiyel yağ asidinden üretilir. Ayrıca bu çalışma kapsamında; PCTR1 seviyesindeki düşüşün, makrofajların E. coli öldürme kabiliyetlerinin azalmasına neden olduğu da bulunmuştur. Çalışma bir adım daha ilerletilerek, onuncu kafatası sinir çiftinin hangi yol ile PCTR1 üretimini düzenlediği araştırılmıştır. Sonuçlar incelendiğinde; onuncu kafatası sinir çiftinin, PCTR1 üretimini artırmak için, asetilkolin isimli nörotransmitter madde salgıladığı görülmüştür. Bunun sonucu olarak, makrofajların aktivitesi düzenlenmekte ve bakteriler öldürülmektedir. Yapılan deneylerin kontrolü olarak, onuncu kafatası sinir çifti kesilmiş farelere, dışarıdan PCTR1 enjekte edilmiş ve makrofajların aktivitelerinin yeniden düzenlendiği görülmüştür. Bu çalışmanın sonuçlarına göre; PCTR1 molekülünün kullanımı ile vücudumuzun bakteri enfeksiyonları ile savaşma kabiliyetinin artırılması ve bu yolla antibiyotiklere olan bağımlılığımızın azaltılması yakın gelecekte mümkün olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beynimizde-hayal-dahi-edemedigimiz-yapilar-bulundu", "text": "Bizler dünyayı 3 boyutlu şekilde algılamaya alışık olduğumuz için, bu çalışma biraz garip gelebilir, fakat elde edilen yeni sonuçlar beynin karmaşık yapısının anlaşılmasında belki de çok büyük bir adım olacak. Mavi Beyin Projesi'nde , süper bilgisayarlar ile insan beyninin yapılandırılması hedeflenmişti. Üretilen son beyin modeli de bu proje kapsamında üretilmişti. Mavi Beyin Projesi ekibi, matematiğin bir dalı olan cebirsel topolojiyi kullanarak, nasıl şekil değiştirdiklerini önemsemeden nesnelerin ve boşlukların özelliklerini tanımlamaya çalıştılar. Araştırmanın sonuçlarına göre; bir grup nöronun kliklere bağlı olduğunu ve bir klikteki nöron sayısının çok boyutlu geometrik objelerde büyüklüğü belirlediği görülmüştür. İnsan beyninde, birbirleriyle birden fazla bağlantı kurabilen 86 milyar nöron bulunduğu tahmin ediliyor. Düşünce ve bilinç yapımızın oluşması bu ağlar sayesinde gerçekleşiyor. Yapılan tüm çalışmalara rağmen beynin sinirsel bağlantılarının işleyişi tam olarak bilinmiyor. Fakat yeni oluşturulan bu matematiksel çerçeve sayesinde dijital beyin modeline bir adım daha yaklaşmış oluyoruz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beynimizi-alzheimerdan-korumanin-yollari", "text": "Alzheimer hastalığının en belirgin göstergelerinden biri unutkanlık olarak ortaya çıkmaktadır. Bunun yanında hastanın kişilik özelliklerinde değişim görülmekte ve beceri kaybı ortaya çıkmaktadır. Alzheimer hastalarında zamanla çevreyi tanımama, kendini ifade edememe hatta ilerleyici bağımsızlığını kaybetme görülmektedir. İlerleyen süreçlerde hasta kendisine bakamayacak durum gelip yatağa bağımlı hale gelebilmektedir. Alzheimer hastalığının en önemli özelliği beyin hücrelerinin kademeli olarak ölmesine neden olan yanlış katlanmış proteinlerin oluşturduğu plakalar ve düğümlerdir. Bu proteinlerin etkinliğini durdurmak ya da etkinliğini geri çevirmek için yapılan ilaç araştırmalarından sonuç elde edilememiştir. Bu nedenle Alzheimer hastalığına neden olabileceği düşünülen ortak risk faktörlerine karşı mücadele ile hasta sayısının azaltılıp azaltılamayacağına dair çalışmalarda artış olmuştur. Bu konuda oluşturulan teorilerden biri eğitimin Alzheimer hastalığını engellemeye yardımcı olacağına dairdir. Cambridge Halk Sağlığı Enstitüsü tarafından yapılan bir çalışmaya göre İngiletere'de Alzheimer hastalığının insidansı düşmektedir. Bunun nedeni olarak eğitimdeki gelişmeler, sigara içen sayısının azalması, iyi bir diyet ve egzersiz olduğu düşünülmektedir. Cambridge Üniversitesi Klinik Sinirbilim Departmanından Prof. Hugh Markus eğitimin Alzheimer hastalığı üzerine etkisi ile ilgili bir çalışma gerçekleştirmiştir. Bu çalışmada Prof. Markus 17.000 Alzheimer hastasının genetik varyantlarını incelemiştir. Bu inceleme sonucu kişilerin eğitim düzeyinin, Alzheimer hastalığının riskinin düşmesinde etkili olabileceği düşünülen genetik varyantların varlığına rastlanmıştır. İsveç Karolinska Enstitüsü'nden Dr. Susana Larsson bu sonuçlar, eğitimin Alzheimer hastalığı riskinin düşmesi ile bağlantılı olduğuna dair güçlü bir kanıt sunmaktadır ve eğitimin iyileştirilmesinin bu yıkıcı hastalığa yakalanmış insan sayısını azaltmada önemli bir etkisi olabileceğini önermektedir, diyor. Bu alanda yapılan çalışmalar kanıtlıyor ki eğitim beyin ağlarının ve bağlantılarının geliştirilmesine yardımcı olmaktadır . Alzheimer riskinin azaltılmasında etkili olabileceği düşünülen diğer bir etken ise kişilerin medeni durumuna bağlı olabilir. College London Üniversitesi'nden psikiyatrist Andrew Sommerlad 800.000 kişi üzerinde gerçekleştirdiği bir çalışmada bu soruya yanıt aramıştır. 15 farklı çalışmanın datalarını toplayan psikiyatrist Sommerlad 812.047 kişinin medeni durumunu ele alarak bir değerlendirme yapmıştır. Bu çalışma sonucuna göre hiç evlenmemiş kişilerin Alzheimer hastalığına yakalanma riskinin evli kişilere göre % 42 daha fazla olduğu bulunmuştur. Dul kalmış kişilerin ise evli kişilere göre % 20 daha fazla risk altında olduğu görülmüştür. Psikiyatrist Sommerlad bunun nedenini ise evli kişiler daha sağlıklı bir hayat yaşamaya eğimlidirler ve daha sosyal bir hayatları vardır. Ki bu neden daha az demans geliştirmeye yatkın olduklarını açıklayabilir, şeklinde belirtmektedir. Bu çalışmada elde edilen sonuçlar sosyal ve ailesel katılımın, genel zihinsel ve fiziksel sağlığımız üzerine etkisini inceleyen diğer araştırma sonuçları ile uyumlu çıkması evliliğin Alzheimer üzerine etkisinin olabileceğini kanıtlar niteliktedir . Alzheimer's Risk. http://neurosciencenews.com/education-alzheimers-8147/ (accessed December 9, 2017). Data yerine veri sözcüğünü kullanmanız bizi daha mutlu ederdi aslında..."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beynimizin-isleyisinde-yeni-kesifler-norobilim", "text": "Nörobilim, beyin ve sinir sistemi ile ilgili çalışmalar yürüten bir bilim dalıdır. Son yıllarda yapılan araştırmalar, beynimiz hakkında daha fazla bilgi edinmemize yardımcı olmuştur. Bu araştırmalar ışığında beyin hastalıklarının teşhisi ve tedavisi de oldukça gelişmektedir. Beynin çalışma prensibini anlamak, canlıların davranışları ve düşünceleri hakkında da bilgi sağlar. Beynin çalışma prensibi, nöronlar ve nöral ağlar aracılığıyla gerçekleşir. Nöronlar, elektriksel sinyallerle birbirleriyle iletişim kurarlar ve bu sayede beyin fonksiyonlarını yerine getirirler. Son yıllarda yapılan araştırmalar, nöronların ve nöral ağların karmaşıklığını daha iyi anlamamıza yardımcı olmuştur. Bu araştırmalar ışığında beynin işleyişi hakkında yeni keşifler yapılmıştır. Örneğin, yapılan araştırmalar, beyindeki sinir hücrelerinin nasıl yenilendiğini ve bağlantılarının nasıl güçlendiğini göstermiştir. Bunun yanı sıra, beyindeki bazı bölgelerin işlevleri hakkında da daha fazla bilgi edinilmiştir. Örnek vermek gerekirse, hipokampus bölgesi, hafızanın depolandığı bölgedir. Beynin bu bölgesi hakkındaki araştırmalar, çağımızın en sık görülen hastalıklarından biri olan Alzheimer hastalığı gibi hafıza kaybına neden olan hastalıkların tedavisinde önemli bir rol oynamaktadır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beynin-bilincsiz-hali-ne-is-yapiyor", "text": "Birkaç plastik bardağı üst üste koyup sonra çıkarıp karıştırmanın şaşırmadan yapılabileceğini düşünüyorsanız bu makalenin orijinalinde yer alan videoyu izleyin. Bu videoda nörolog David Eagleman 10 yaşındaki dünya rekoru sahibi Austin Naber'i takdim ediyor. Bardak dizme şampiyonu Naber, bu işi çok hızlı bir şekilde yapabiliyor. Eagleman da aynı işi yapmayı denediğinde aradaki fark çok bariz ortaya çıkıyor. Eagleman yenilgiyi kabul ediyor. Ben bu işi ilk kez yapıyorum. Yaptığım her şeyi düşünerek, bilinçli yapıyorum. Kurallarına uygun bir şekilde bardakları nasıl dengede tutacağımı bulmak için beynim çok enerji harcıyor diyor. Bardak dizme işini yaparken Eagleman ve Naber'in beyinleri elektrotlar yoluyla incelendi. Aradaki fark çok çarpıcıydı. Eagleman'ın beyni bir bütün olarak elektrik sinyalleriyle doluyken Naber'inki hareket hızına rağmen çok az aktif görünüyordu. Naber bu hızı kazanmak için her gün saatlerce pratik yaptığını söylüyor. Böylece bardak dizme işini içselleştirdiğinden, beyninin bu iş üzerinde fazla yoğunlaşması gerekmiyor. Eagleman, bilincin devrede olmadığı beynin günlük kararlarımızda ve ilişkilerimizde farkında olduğumuzdan daha derin bir rol oynadığını söylüyor. Nefes almanın ve organların işleyişinin otomatik olarak yaptığımız şeyler olduğunu biliyoruz. Fakat bunun çok daha fazla örneği var. Bir beysbol sopasıyla topa vurma örneğini ele alalım. Saatte 160 km hızla yaklaşan bir topun size ulaşması çok anlık bir olaydır ve bilinçli olarak bunu düşünüp tepki göstermeyiz. Olup bitenleri ancak topa vurduktan sonra idrak ederiz. Eagleman, Sporda sık sık antrenman yapmanın nedeni, hareketlerinizi otomatikleştirmektir. Ne yapacağınızı düşünürseniz hareketleriniz yavaşlar diyor. Bilincin devreye girmediği beyin, çok daha farklı ve gelişkin eylemlerde de rol oynar: Karşı cinse ilgi duyma, matematik işlemleri, siyasi görüş sahibi olmak vb. Bilinç dışı beyin sayesinde görme engellilerin görüyormuş gibi davranması da buna bir örnektir. Bilincin herhangi bir etkisinin olup olmadığı konusunda tartışmalar bile var diyor Eagleman. Tasarımcıların ve reklamcıların bilinç dışı aldığımız kararları nasıl etkilediğini yüz yıllardır biliyoruz. Bilinçli farkındalığımızı es geçen incelikleri kullanarak bizi belli şekilde davranma konusunda ikna edebiliyorlar. Nörologlar bilinç dışı beynin etkilerini incelerken yaşam kalitemizi geliştirecek önerilerde de bulunabilir. Örneğin, Eagleman'ın araştırdığı konulardan biri uyuşturucu bağımlılığında bilinçli ve bilinç dışı beynin rolü. Uyuşturucu bağımlılarının, kriz halinin daha bilinçli farkında olmaları yoluyla bu kriz anlarını daha iyi kontrol etmeleri sağlanmaya çalışılıyor. Eagleman, Bilinçli haliniz, yani beyninizin sabah kalktığınızda canlanan kısmı, kafanızda olup bitenlerin en küçük kısmını oluşturuyor diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beynin-cinsiyeti-yok", "text": "İsrail Tel Aviv Üniversitesi'nden bir grup bilim insanının yaptığı araştırma, en azından beyin yapısı göz önünde bulundurulduğunda cinsiyetler arasında net bir ayrım yapılamayacağını ortaya koydu. Sonuçları ABD Ulusal Bilimler Akademisi'nin PNAS adlı yayın organında yayımlanan araştırmaya göre, hemen hemen tüm beyinlerde kadın ve erkeklere özgü özelliklere rastlanıyor. Yani tam bir erkek beyni veya tam bir kadın beyninden söz etmek mümkün değil. İsrailli, İsviçreli ve Alman araştırmacılardan oluşan ekip, araştırmalarında bin 400 kişinin manyetik rezonans görüntüleme tekniği kullanılarak elde edilmiş beyin görüntülerini inceledi. Uzmanlar, görüntülerde her beyindeki beyaz ve gri hücreler arasındaki farkılıkları, beynin farklı bölümleri arasındaki bağlantıları incelemeye tabi tuttu. Uzmanlar öncelikle kadın ve erkek beyni arasında örtüşen özellikleri, daha sonra da tamamen 'kadınlara özgü' ve tamamen 'erkeklere özgü' olarak nitelendirilebilecek özellikleri tespit etti. Araştırmanın sonuçlarına göre bazı beyin özelliklerine daha çok erkeklerde, bazılarına ise daha çok kadınlarda rastlanıyor. Ancak bazı özellikler ise hem kadın hem de erkek beyninde gözleniyor. İncelenen beyinlerin çoğunda her iki cinsiyete özgü özelliklerin de yer aldığı, 'sadece erkek' veya 'sadece kadın' beyni olarak nitelendirilebilecek beyinlerin sayısının azınlıkta olduğu kaydedildi. Örneğin gri hücreler baz alınarak yapılan incelemede, incelenen beyinlerin yalnızca yüzde 6'sında 'sadece kadın' veya 'sadece erkek' özellikleri görüldüğü ifade edildi. Araştırmanın sonuçlarının yer aldığı makalede, araştırmanın cinsiyete özgü eğitim tartışmaları bağlamında ilginç olduğuna dikkat çekildi. 2013 yılında yapılan bir araştırmada ise farklı sonuçlara ulaşılmıştı. Pennsylvania Üniversitesi'nden Amerikalı bilim insanları, kadın ve erkek beyinlerinin yapısı arasında ciddi farklılıklar olduğunu tespit etmişti. Bu araştırma, tipik bir kadın beyninde sinir bağlantılarının ağırlıklı olarak sağ ve sol loblar arasında, bir taraftan diğer tarafa doğru dizildiğini, tipik bir erkek beynindeki sinir bağlantılarının ise beynin aynı lobundaki ön ve arka tarafları arasında kurulduğunu göstermişti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beynin-en-fazla-degisime-ugrayan-bolgeleri-belirlendi", "text": "Sonuçları \"Proceedings of the National Academy of Science\" dergisinde yayımlanan araştırma çerçevesinde, bu yaş aralığında beyinde en fazla değişime uğrayan bölgelerin, karmaşık düşünce süreçleriyle bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Cambridge Üniversitesi psikiyatri bölümünün yürüttüğü çalışma sonucunda, bilim insanları beynin görme, duyma ve hareket gibi vücut fonksiyonlarıyla ilgili bölümlerinin ergenliğe kadar tam anlamıyla geliştiğini, öte yandan 14 ila 24 yaşlarında karmaşık düşünce ve karar vermeyle ilintili kısımların değişmeyi sürdürdüğünü açıkladı. Araştırma sırasında gençlerin beyin gelişimiyle şizofreni gibi akıl hastalıkları arasında da bir bağ keşfedildi. Bilim insanları, beyinde ana faaliyet merkezlerinin gelişiminde rol oynayan genleri incelediğinde bu genlerin birçok akıl hastalığıyla bağlantılı olanlarla benzeştiğini gördü. Araştırmanın bulguları aynı zamanda bu yaş aralığında kötü muamele, istismar ve ihmalin, beynin üst fonksiyonlarının gelişimini sekteye uğratabileceğine işaret ediyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beynin-hayallere-dalmasi-neden-yararli", "text": "Nörologlar yıllarca beynin özel bir iş yaparken sıkı çalıştığını ve boş dururken dinlendiğini sanıyordu. Deneylerde parmak oynatma, zihin aritmetiği yapma, resimlere bakma gibi eylemler sırasında insanların beyin taraması yapılıyor ve hangi bölgelerin aktif olduğu, beynin davranışları nasıl kontrol ettiği bulunmaya çalışılıyor. Nörologlar farklı aktivitelerde beynin nasıl çalıştığını görmek istediği için test aralarında onu nötr bir konuma getirecek bir yöntem bulmaya çalışıyor. Bunu sağlamak için kişiden siyah ekran üzerindeki beyaz bir çarpı işaretine bakmaları isteniyor. Herhangi bir şey düşünmesi istenmeyen beynin nötr bir hal alacağı varsayılıyor. Fakat öyle olmuyor. Bunu ilk olarak 20 yıl kadar önce Wisconsin'de bir doktora öğrencisi fark ediyor. Beynin rahatlaması istenen aşamada bile beyindeki aktivite devam ediyor ve bu koordineli bir aktivite. 1997'de Gordon Schulman çeşitli beyin taramalarının sonuçlarını inceleyerek insanların özel bir konuya dikkatini verdiğinde beyinde hangi bölgelerin aktif hale geldiğini görmeye çalışırken tam tersini fark etti: Hiçbir şey yapmadığımızda aktif hale gelen bölgeyi. İnsanlar dinlenme halinden bir aktiviteye geçtiğinde beynin daha aktif olması beklenir. Ama Schulman bu durumda beynin bazı bölgelerinin sürekli daha az aktif hale geldiğini gördü. Yani, beyin tarama cihazları içinde bir şey yapmadan sessizce yatarken insanların beyninde bazı bölgeler herhangi bir iş yaparken olduğundan daha aktif hale geliyordu. Beynin hiçbir zaman dinlenmediğinin anlaşılması biraz zaman aldı. Nörologlar yıllarca ihtiyaç olmadığında beyindeki devrelerin durduğunu sanıyordu. Bugün ise beynin dinlenme anında şaşırtıcı derecede meşgul olduğunu gösteren üç binden fazla araştırma var. Bazıları beyin hiçbir zaman dinlenmediği için bu terime karşı çıkıyor. Onun yerine, herhangi bir aktivite yapılmadığı anlardaki beynin normal ayarları nitelemesini kullanıyorlar. Peki boş dururken beyin neden bu kadar aktif? Bu konuda birçok teori var ama henüz bir anlaşma söz konusu değil. Fakat bu aktivite hali hafızanın pekişmesinde rol oynuyor olabilir. Rüyaların hafızadaki şeylerin düzenlenmesinde rolü olduğu biliniyor. Şimdi ise gündüzleri de aynı şeyin olduğuna dair veriler var . Beyin kendi haline bırakıldığında genellikle gelecek üzerine yoğunlaştığını da biliyoruz, akşam ne yiyeceğimiz, gelecek hafta nereye gideceğimiz vb. Beynin geleceği hayal etme ile ilgili üç kısmı da beynin normal ayarları içinde bulunuyor. Yani sanki beynimiz özel bir görevle uğraşmadığı zamanlarda gelecek üzerine yoğunlaşmak için programlanmış. Harvard Tıp Fakültesi'nden Moshe Bar bunun hayal kurmakla ilgili olduğuna, hayal kurmanın ise olmamış olaylarla ilgili hafıza oluşumu sağladığına inanıyor. Bunun bize ön deneyim olanağı sunduğu, böylece hayal ettiğimiz konuda karar almamızı kolaylaştırdığı sanılıyor. Örneğin uçağa binen çoğu insan uçağın düşmesini hayalinde canlandırır. Bar'a göre, uçak düşerse daha önceki hayal kurma döneminde oluşmuş hafıza devreye girecek ve yolcunun nasıl davranması konusunda karar vermesini kolaylaştıracaktır. Fakat normal ayarlarda beynin durumunu incelemek çok da kolay bir iş değil. Tarama cihazı içinde yatan biri gelecekle ilgili bir hayal kurmak yerine cihazın çıkardığı sesleri ya da etrafında olup bitenleri düşünüyor olabilir. Bu nedenle bu konuda hala cevap bekleyen birçok soru var. Fakat bazı gelişmeler yok değil. Bu yıl yapılan bir araştırma, beynin dinlenme anını herkesin farklı yaşadığına işaret ediyor. Beş kişinin ayrıntılı beyin taramasını yapan araştırmacılar kişilerin hayal kurma düşünce ve deneyimlerinin farklı olduğunu gördü. Eylül'de Oxford Üniversitesi'nde yapılan bir araştırmada ise dinlenirken beynin hangi bölgelerinin birbiriyle bağlantılı olduğunu görmek için 460 kişinin beyin taraması incelendi. Sonuçlar, bu bağlantıların gücünün kişinin hafıza gücü, eğitimi ve fiziksel dayanıklılığıyla alakalı olduğunu gösteriyordu. Hayal kurarken bile beynin bazı bölgeleri sanki ihtiyaç olabilir düşüncesiyle bağlantı halinde kalıyordu. Beynin hiçbir zaman dinlenmediği bilgisi uzun süreli bir sırrın çözülmesini de sağlayabilir. Beyin normalde yaptığını bildiğimiz işler için yüzde 5 kadar enerji harcaması gerekirken neden yüzde 20 enerji kullanıyor? Nöroloji uzmanı Marcus Raichle'ın beynin karanlık enerjisi olarak nitelediği bu yüzde 15'lik kayıp enerji işte bu dinlenme anı aktivitelerinde harcanıyor olabilir. Boş dururken ya da başka bir işle uğraşırken beynimizin hayallere dalmasını ve başka şeyler düşünmesini engellemenin ne kadar zor olduğunu biliriz hepimiz. Ama bunun yararlı olduğunu bilmek belki beynimize biraz daha farklı bakmamızı sağlayacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beynin-icindeki-gizemli-belirsizlik-bolgesi-bir-surprizi-ortaya-cikardi", "text": "Durup düşünürseniz, beynimiz ana kontrol merkezi olarak harika bir iş çıkarıyor. Şimdi ise araştırmacılar, beynin depolama yuvalarındaki uzun süreli anıları nasıl düzelttiği hakkında daha fazla şey keşfettiler. Yeni çalışma beynin içindeki 'belirsizlik bölgesi'ne veya 'zona incerta'ya bakıyor. Onun hakkında pek bir şey bilmesek de beynin en büyük kısmı olan neokorteks ile birlikte hafıza oluşumunda önemli rol oynadığını biliyoruz. Fareler üzerinde yapılan öğrenme testlerinde araştırmacılar, sinapslara ve inhibisyona özel bir dikkat göstererek, zona incerta ve neokorteks arasındaki bağlantıların nasıl işlediğini analiz ettiler. Beyin anıları oluştururken, hem çevreden gelen \"aşağıdan yukarıya\" hem de kendi ürettiği \"yukarıdan aşağıya\" sinyalleri birleştirir; Bu yukarıdan aşağıya sinyaller, örneğin mevcut hedeflerimizden veya geçmiş deneyimlerimizden etkilenebilir. Zona incerta, uzun menzilli engelleyici yollar olarak adlandırılan daha az yaygın bir yukarıdan aşağıya sinyal türüyle ilgilenir. Yukarıdan aşağıya sinyaller genellikle nöral yolları aydınlatır veya uyarır, oysa bu tipler inhibitördür, gerektiğinde bu yolları bastırır ve bloke eder. Beyindeki sinapsların ve nöron zincirlerinin güçlerini değiştirmek, anıları oluşturmak ve beynin yaşadıklarımıza değer vermesine yardımcı olmak için gereklidir. Başımıza gelen her şey unutulmaz ölçekte bir yerlerdedir. Bu testler, önceki deneyimleri daha önce görülmemiş özel bir çift yönlü şekilde kodlayan zona incerta'yı gösterir. Zona incerta yollarının bloke edildiği diğer testlerde ise farelerde öğrenmede bozulmalara neden olduğu gözlemlenmiştir. Schroeder, \"Bu bağlantı, zona incerta'nın aktivasyonunun neokortikal devrelerin net bir uyarılmasına yol açması gerektiği anlamına gelir\" diyor. Bunların hepsi görece üst düzey nörobilim, ancak sonuç şu ki, gizemli bir beyin bölgesinin hafızayı ve öğrenme yeteneğini nasıl etkilediği hakkında artık daha fazla şey biliyoruz. Ve bunu bilim adamlarının özellikle ilgisini çekecek şekilde, tuhaf ve beklenmedik bir şekilde yapıyor. Zona incerta'nın rolünü araştıran daha fazla araştırma yaptıkça, bunun ne kadar büyük bir etkiye sahip olduğunu anlamaya başlıyoruz. Artık uyku, beslenme, ağrı ve kaygı ile de bağlantılı. Ayrıca, bilim adamları semptomlara ne derece yardımcı olduğundan hala emin olmasalar da bu bölge Parkinson hastalığının tedavilerinde düzenli olarak hedeflenmektedir. Bunun gibi gelecekteki araştırmalar, bu gizemi ve diğerlerini çözmeye yardımcı olacaktır. Freiburg Üniversitesi'nden nörobilimci Johannes Letzkus, \"Nihayetinde, bu çalışma, diğer araştırmacılara hem zona incerta'dan hem de ek, henüz tanımlanamayan kaynaklardan neokortikal işlevi düzenlemede uzun vadeli inhibisyonun rolünü keşfetmeye devam etmeleri için ilham verecektir\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beynin-sigara-tiryakiligiyle-baglantili-kismi-bulundu", "text": "ABD'deki Rochester Üniversitesi'nde yapılan araştırmada farklı beyin hasarına uğramış 156 felç hastası incelendi. İnceleme sonucu, felç geçirdiklerinde insular korteks bölgesi zarar gören hastaların sigarayı daha kolay bıraktıkları saptandı. Uzmanlar, beynin bu bölgesini hedef almanın tiryakilerin sigarayı bırakmasına yardımcı olabileceğini söylüyor. Piyasadaki sigarayı bırakma amaçlı ilaçların çoğu, nikotinin beynin ödüllendirme mekanizmasını harekete geçirmesini engelleme prensibiyle üretiliyor. Nikotin bantları ve sakızları da yoksunluk nöbetlerinin kontrollü nikotin alımıyla hafifletilmesini amaçlıyor. Ancak çalışmayı yapan Amir Abdolahi ve arkadaşları, insular korteksin sigara bağımlılığıyla mücadele tedavisinde yeni ve önemli bir hedef olabileceğine inanıyor. Tedavilerin beynin bu bölgesine odaklanabileceğini söyleyen Abdolahi \"Derin beyin stimülasyonu ve transkranyal manyetik stimülasyon gibi tedavi yöntemleri araştırılabilir.\" dedi. Abdolahi \"Bağımlılık mekanizmasını ve insular korteksin oynadığı rolü tamamen anlamak için çok daha fazla araştırma yapılmalı ama beynin o bölgesinde bağımlılığı etkileyen bir şeyler olduğu kesin\" diye konuştu. Araştırmaya katılanlar felç nedeniyle hastaneye yatırılan hastalardı. Beyin taraması sonucu deneklerin 38'inde insular kortekste, 118'inin de beynin diğer bölümlerinde hasar oluştuğu tespit edildi. Doktorlar hastaların hepsini sigarayı bırakmaya teşvik etti ve üç ay boyunca denekleri izleyerek kaçının gerçekten bıraktığını ve bunu kolay bulup bulmadıklarını gözlemledi. İnsular korteksi zarar görenlerin yüzde 70 oranında sigarayı bıraktıkları görülürken, beynin diğer kısımları zarar gören hastaların sigarayı bırakma oranı yüzde 37'de kaldı. Ayrıca ilk gruptakilerin nikotin nöbeti, açlık, öfke, uykusuzluk ve kaygı gibi yoksunluk belirtilerini de daha az yaşadığı görüldü. Daha önce de Güney Kaliforniya Üniversitesi'nden Dr. Antonie Bechara yaptığı araştırma sonucu insular korteksi zarar gören felç hastalarının vücutlarının \"sigara içme arzusunu unuttuklarını\" söylemişti. Beynin derinliklerinde iyi korunan bir bölgede olan insularr korteks, beynin diğer bölgeleriyle yoğun bağlantılara sahip. Uzmanlar bu bölgenin arzular ve duygularla ilgili olduğuna inanıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beynin-uyku-durumuna-nasil-gectigi-kesfedildi", "text": "Şimdilik, tam uykuya dalış anında beyinde neler olduğu biliniyor. Araştırmacılar, beynin uyku durumuna geçme anındaki fizyolojik değişimlerini izleyen uyku homeostatını vücuda yerleştirmeye çalışıyor. Nature'da yayınlanan çalışmanın araştırmacılarına göre; uykunun deşifre edilmesi henüz tam anlamıyla gerçekleşmedi fakat en azından uyku tuşunun işleyişi anlaşıldı. Araştırmacılar, çalışmayı meyve sineğinin beyninde gerçekleştirdiler. Daha önceleri, meyve sineğinin beyninde uyku durumuna geçişi kontrol eden nöron kümesi görüntülenmişti ve dorsal fan-shaped body ismi verilmişti. İnsan ve diğer pekçok memelide, bu nöronlar uyanıklık durumunda pasif, uykuya geçiş durumunda ise aktif halde bulunuyorlar. Araştırmacılar çalışmaya ışık tutması amacıyla, meyve sineklerinde dopamin salımını yapay olarak artırdılar. Bu artırım, sineklerin beyinlerinin dFB nöronları kısmını aktive ederek uykuya dalmalarına neden oldu. Aksi bir çalışma olarak da, dopamin salımı azaltıldığında dFB nöronları pasif hale gelerek, uyku durumundaki sineklerin uyandığı görülmüştür. Araştırmacılara göre, dFB nöronlarının aktiviteleri, potasyum iyonlarının hücre zarından geçişini düzenleyen potasyum kanalları ile kontrol ediliyor. Sandman kanalları ismi verilen bu kanallar hücre içinde bulunuyor ve potasyum iyonlarının geçişini kontrol ediyor fakat dopamin ortamda arttığında, kanallar zarın dışına hareket ediyor ve potasyum iyonlarının bariyeri geçmesine ve nörünları aktive etmesine neden oluyor. Araştırma grubundan Miesenböck'e göre, bu çalışma uyku homeostatının nasıl çalıştığına dair sorulara cevap vermekle birlikte henüz homeostatın nasıl ölçüleceği konusunda yeterli bilgi vermiyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beyninin-yuzde-90i-olmadan-yasayan-adam-bilim-dunyasini-saskina-cevirdi", "text": "Beyninin %90'ı olmadan normal yaşantısını sürdüren adam, bilim insanlarını bilinç halinin biyolojik perspektifi üzerinde yeniden düşünmeye sevk etti. 2007 yılında, The Lancet'te yayınlanan bir çalışmada, beyninin bir kısmını kaybeden bir kişiden bahsediliyor ve bu vaka yaklaşık 10 yıldır bilim insanlarını şaşırtmaya devam ediyor. 44 yaşındaki Fransız bir adam, doktora yalnızca sol bacağında meydana gelen hafif bir güçsüzlük şikayeti ile gidiyor. Hastanın beyin taraması yapılıyor ve kafatasının içinin neredeyse tamamının sıvı ile dolu olduğu ve gerçek beyin dokusunun yalnızca en dış tabakasının çok ince bir kısmının var olduğu, beyin tabakasının iç kısmının neredeyse tamamının aşınmış olduğu görülüyor. Doktorlar, bu kişinin beyninin 30 yıl boyunca yavaş yavaş tahrip olduğunu ve beyin dokusu yerine sıvı dolduğunu düşünüyorlar. Bu durum tıpta hidrosefali olarak biliniyor. Bu kişi, bebeklik çağında, stent ile tedavi görüyor. 14 yaşına geldiğinde bu stent çıkarılıyor ve daha sonra zaman içerisinde beyin aşınıyor. Beyninin çok az bir kısmı var olmasına rağmen bu kişi zihinsel olarak engelli değil. IQ'su 75 ve kamu personeli olarak çalışabiliyor. Bu kişi evli, 2 çocuk babası ve sağlıklı bir birey. Bilim insanlarını düşündüren konu, bu kişinin yaşamına nasıl devam edebildiğinin yanı sıra, bir de bilinç hakkında bugüne kadar bildiklerimizin doğruluğu. Geçmişte, bilinç halinin, beynin claustrum gibi özel bölgeleri ile ilgili olduğu biliniyordu. Nöronların beyin bölgeleri ile görme korteksi arasındaki bağlantılar sayesinde bilinç halinin oluştuğu düşünülmekteydi. Fakat bu hipotezler doğru ise, beyninin büyük bir kısmı olmayan bu kişinin bilincini kaybetmiş olması gerekiyor. Belçika'daki Libre de Bruxelles Üniversitesi'nden, fizyolog Axel Cleeremans'a göre, bilinç hali teorilerinin hiçbiri beyninin %90'ını kaybetmiş olan bu kişinin normal davranışlar gösteriyor olmasını açıklayamıyor. Başka bir deyişle, bilinç halinin oluşumundan tek bir bölgenin tek başına sorumlu olması mümkün görünmüyor. Cleeremans'a göre, bilinç halinde sorumlu olan bölge sabit değil, değişebilir ve beynin başka bölgeleri tarafından da bilinçlilik durumu öğrenilebilir. Cleeremans, bu fikrini ilk olarak 2011 yılında yayınlamış ve Haziran 2016'da, Buenos Aires'te düzenlenen Association for the Scientific Study of Consciousness konferansında sunmuştur. Cleeremans bu tezinde yetişkinlerin beyinlerinin daha önce düşündüğümüzden çok daha fazla uyum sağlayabilir nitelikte olduğunu savunuyor. Bir yaralanma durumuna karşı, beynin farklı bölgelerinin farklı görevler üstlenerek, bunu zaman içerisinde öğrenebildiğini söylüyor. Beyninin yalnızca %10'u kullanılabilir durumda olan bir kişinin bile böylelikle bilincinin kaybolmayabileceğini, var olan nöronların kendilerini yeniden programlayarak bazı görevleri üstlenebileceğini söylüyor. Henüz beynin öğrenme mekanizmaları tam olarak anlaşılmasa da, bu vaka bize nörodejeneratif hastalıkların iyileştirilebilir olacağı yönünde umut vadediyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/beyniniz-neden-yeni-sifreleri-hatirlamaniza-izin-vermiyor", "text": "E-posta parolanızı her sıfırladığınızda otomatik olarak anlamsız sayı ve harf dizisininden oluşan, geçici parolayı hatırlamazsınız. O anlık sadece oturum açmaya özen gösterirsiniz yeni bir kalıcı parola düşünmeden önce. Bireylerin dikkat etmesi gereken, ancak gelecekte ihtiyaç duyulmayan bilgilerin işleyen belleğe girip girmediği net değildir. Çin Zhejiang Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, bunun net olup olmadığını görmek istediler. Araştırmacılar, birden fazla deney yoluyla, insan beyninin bu tür bilgilerin kalmasını engelleyen mekanizmalara sahip olabileceğini keşfettiler. 19 Kasım'da Science Advances'te yayınlanan araştırmaları, insanların bir kez dikkat ettikleri ve gelecekte ihtiyaç duymayı beklemedikleri türden bilgilere kıyasla, kasıtlı olarak görmezden geldikleri bilgileri hatırlama olasılıklarının daha yüksek olduğunu buldu. Çalışmanın yazarlarından biri ve davranışsal psikoloji araştırmacısı Hui Chen, Beynimiz sandığımızdan çok daha seçici görünüyor dedi. Chen, insanların ayrıntılara çok dikkat ettiğinde bile bu ayrıntıların kalıcı olmayabileceğini açıkladı. Ekip, bu tür ayrıntıların işleyen hafızaya girip girmediğini test etmek için katılımcıların hafızalarını test eden çeşitli denemeler yaptı. Bilim insanları, deneklere ya dikkat etmeleri ya da görmezden gelmeleri söylenen bilgileri sundular. Araştırmacılar katılımcılara renkli şekiller verdi ve onlara şekli görmezden gelmelerini ancak renge çok dikkat etmelerini söyledi. Katılımcıların tam olarak ne hatırladıklarını değerlendirmek için birden fazla test yapıldı. Testlerden biri katılımcılardan dört şekil görüntüsü içinde eğik bir çizgi aramalarını istedi. Bir görüntünün rengi, şekli veya hem rengi hem de şekli başlangıçta sunulanla aynıydı. Araştırmacılar, önceki araştırmalara göre katılımcının çalışma belleğindeki herhangi bir özelliğin dikkati dağıtacağını ve katılımcıların aradıkları eğik çizgiyi bulmaları için gereken süreyi artıracağını biliyorlardı. Başka bir test onlara aynı şekli gösterdi ve rengin değişip değişmediğini sordu. İnsanların dikkati dağıldı ve görmezden gelmeleri söylenen şeyi şekli dikkat etmeleri söylenenden daha iyi hatırladılar. Çalışma yazarları, sonuçların tekrarlanabilir olup olmadığını görmek için farklı numune boyutları kullanarak, göz hareketlerini kaydederek ve daha fazlasını kullanarak bu testlerin altı farklı varyasyonunu gerçekleştirdi. Chen, \"Çalışmamız, insanların çalışma belleğindeki şekilleri otomatik olarak kodladığını gösteriyor\" dedi. Ayrıca, insanlar renk gibi dikkat etmeleri söylenen temel özellikleri işleyen belleklerinde saklamıyorlardı. Chen, bu sonuçların iki şekilde önemli pratik çıkarımları olabileceğini açıkladı: Birincisi, Posttravmatik Stres Bozukluğu olan insanlar için birçok tedavi, deneyimleri düşünmeden unutmaya yardımcı olacak taktikleri içerir. Ancak bu çalışma, hatıraları görmezden gelmek yerine hatıralara biraz dikkat vermenin tedavide ilerlemeye faydalı olabileceğini gösteriyor. İkinci olarak bu araştırma, bireylerin yakından dikkat etmeleri istendiğinde anıları gerçekte ne kadar iyi hatırladıkları gösterebilir. Dikkatli bir analiz sonrasında görgü tanığı ifadeleri potansiyel yanlışlıklar hakkında devam eden soruşturmalara katkıda bulunabilir. Chen, \"Çalışmalarımız, özellikle bu ayrıntılar ve bilgiler için hafıza konusunda çok dikkatli olmamız gerektiğini söylüyor, çünkü beynimiz çok, çok seçicidir\" dedi. Yani, beyniniz geçici bir şifre dizisini hatırlamıyor olabilir, ancak düşündüğünüzden daha fazlasını hatırlıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/big-macin-bir-saatte-vucudunuzda-meydana-getirdigi-degisimler", "text": "Öte yandan, Big Mac tek başına oldukça yüksek bir kalori sağlar. (Ortalama bir Big Mac, kan şekerimizin hızlı bir şekilde yükselmesine neden olan 540 kalori içerir.) Bir Big Mac'i tükettikten sonra, iyi hissetmemizi sağlayannörotransmitter dopamin gibi kimyasalların beyinde salgılanması/artması ile birlikte kendinizi, bunun çok lezzetli bir burger olduğunu, düşünürken bulabiliriz. 20-30 dakikalık bir süreçten sonra dopamin düzeyi aşağı doğru inmeye, azalmaya başlar. Hamburgerin içinde bulunan yüksek fruktozlu mısır şurubu ve sodyum minerallerinin etkinliğinde vücudumuz, yediğimiz hamburgere karşı daha şiddetli bir arzu duyar. Daha sonra, sodyum mineralleri (yaklaşık 970 miligram kadar) vücudumuzda dehidrasyonasebep olur ve böylece böbreklerimiz ve kalbimiz daha hızlı çalışır. Kan basıncının yükselmesi ile birlikte içimizde bir McFlurry yahut elmalı tart gibi tatlılara karşı bir kışkırtma hissedebiliriz. Konumuzun temelini oluşturan veri grafiği, McDonalds'a ait kişisel web sitesi ve LiveStrong, Blood Pressure UKve FoodMatters gibi kaynaklarda yer alan makalelerin içerdiği bilgilerin bir araya getirilmesi ile oluşturuldu. McDonalds'ın kendisi yalnıca Big Mac ve patates kızartması içeren bir beslenme biçimini önermiyor fakat bu ürünleri düşük dozlarda tüketmenin yararlı olabileceğini de eklemeden geçmiyor. Nörotransmitter Madde : Sinaps bölgesinde bulunan boşluğa gelen iletinin diğer sinir hücresine aktarılmasında rol alan sinirsel ileticilerdir. Nörotransmitter olarak en çok bilinen maddelerden biri dopamindir. Dopamin, vücutta doğal olarak üretilen bir kimyasaldır. Beyinde dopamin reseptörlerini aktive ederek nörotransmitter olarak görev yapar. Fruktoz : Pek çok besin maddesinde bulunan 6 karbonlu bir monosakkarittir. Bilhassa meyve şekeri olarak bilinir. Dehidrasyon : Kimyasal olarak su kaybının meydana geldiği tepkimelerdir. Trans Yağ : Bazen tekli bazen de çoklu doymamış yağ asitleridir. Trans yağlar vücudumuz için gerekli olan yağ asitlerinden değildir. Bu tip yağların tüketimi, kötü huylu LDL kolesterol düzeyi arttırdığından pek çok kalp rahatsızlığına sebep olabilir. Kısmi hidrojenleşme ile oluşan trans yağlar, doğal olarak oluşan trans yağlardan çok daha tehlikelidir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilgisayar-insan-beyninden-ustun-mu", "text": "BGR'de yer alan makaleye göre, geçtiğimiz birkaç yıl içerisinde bilim insanları; insan beyninin karmaşıklığını ve ham işlev gücünü taklit etmek yolunda araştırmalar yaptılar. Biyologlar ise, toplamda 90 milyar sinir hücresi, sinaps adı verilen triyonlarca bağlantıları barındıran insan beyninin taklit edilemeyeceğini savunan taraf konumunda oldular. Bilim insanları bu bağlamda, insan beyninin taklit edilmesi için yaptıkları bir araştırmada çarpıcı bir sonuçla karşılaştılar. Normal bir insan beyin aktivitesinin sadece 1 saniyesini taklit etmek için 82.000 bilgisayar işlemcisi gücünde bir aletin gerekli olduğunu ifade ettiler. Bu sonuca göre, insan beyninin gerçekleştirebileceği aktiviteleri saklamak-boyutlamak vb. işlemler için en az petabytelık enerjiye ihtiyaç duyulacağını belirttiler. Araştırma sonucunun da gösterdiği üzere, insan beyni günümüz koşullarında; dil yetenekleri, yaratıcı düşünme teknikleri, duygusal zeka belirtileri nedeniyle makinenin hala çok önünde bulunuyor. Bilgisayarların hızla görüntülü tarama sistemleri her ne kadar gelişimini devam ettirse de, henüz insan beyni seviyesine gelebilmiş değiller. Yani, eğer insan terimleriyle ifade etmek gerekirse; bilgisayar günümüz itibariyle emekleyen bebek vücudunda iken, insan beyni, yaşamını devam ettirmeye çalışan erişkin bir birey konumunda. Gelecekte ne olacağı, makinelerin insan beyni karşısında ne denli gelişme göstereceği bilinmez; fakat boynuzun kulağı geçeceği günlerin daha uzakta olduğunu söyleyebiliriz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilgisayar-oyunlari-beyne-zarar-verir-mi", "text": "- Video oyunları strese, kaygıya ve hatta bağımlılık yeterince şiddetlenirse izolasyona neden olabilir. - Araştırmalar \"shooter oyunları\" oynayan kişilerin beyinlerinin hipokampus bölgesine zarar verdiğini göstermektedir. Bu bölge, uzamsal ve uzun süreli anılar için kullanılan bölgedir. Araştırmalar bunun nedeninin, nişancı oyunlarının hipokampus yerine kaudat çekirdeğin aşırı kullanımını gerektirmesi olduğunu belirtiyor. Kaudat çekirdek hipokampustan gri maddeyi alır ve bu da depresyon ve Alzheimer gibi hastalıklara yol açabilir. - Video oyunları beyin hücrelerini bile öldürebilir ve kişinin uykusunu bölebilir. - Tohoku Üniversitesi'ndeki bilim insanları tarafından yürütülen bir çalışma, günde saatlerce video oyunu oynayan çocukların ön loblarının az gelişmiş olabileceğini ortaya koymuştur. Bu durum doğru duyguları, öğrenme yeteneğini ve düşünme becerisini engelleyebilir. - Oyun, beynin ödül sistemi olan dopamini harekete geçirir. Bu nedenle oyun oynamanın stresi azaltıp azaltmadığı konusunda bir tartışma vardır. - Video oyunlarının beyin yapısına ve işlevine yansıyan biliş üzerinde faydalı bir etkisi vardır. - Video oyunları problem çözme, uzamsal muhakeme ve karar verme becerilerine yardımcı olabilir. - Oyun aynı zamanda el-göz koordinasyonunu ve tepki süresini de geliştirebilir. Verilen araştırma verilerinin kesin olmayabileceğini ve bu konunun daha net bir resim görmek için hala kapsamlı bir tartışmayı hak ettiğini belirtmek önemlidir. - https://www.creditdonkey.com/negative-effect-video-games.html - https://www.medicalnewstoday.com/articles/318345 - https://gamequitters.com/how-gaming-affects-the-brain/ - https://www.neurotrackerx.com/post/is-gaming-more-beneficial-or-harmful-to-the-brain - https://www.brainandlife.org/articles/how-do-video-games-affect-the-developing-brains-of-children"}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilgisayar-oyunlari-beynimizi-gelistirir-mi", "text": "Değişen her şeyin aksine, bilgisayar oyunları bireysel aktiviteler arasında hala en kötü şöhretli olma unvanını elinde tutuyor. Yani, çocukların her gün 4-12 saatlerini bilgisayar ve benzeri platformlarda oyun oynayarak geçirmeleri, genellikle bir şeylerin yanlış gittiğinin habercisidir. Profesyonel oyuncuları ve programcıları bunun dışında bırakırsak, ki bu tür seçimlerde bazı fedakarlıkların yapılması gerektiğini en iyi onlar bilecektir, sadece çocuklar için değil aynı zamanda yetişkinler için de ardışık olarak uzun saatler harcayarak 4 günden fazla elektronik ortamda oyunlar oynamak ciddi problemlere sebebiyet verebilmektedir. DLPFC, hafıza ve planlama alanlarında kendini gösterirken FEF daha çok görsel dikkat ve bilinçli olarak göz hareketlerini yönlendirmede etkindir. Bilgisayar oyunları, Korteks'ler arası nöron ağlarını sıkılaştırma işini her ne kadar tek başına yapmıyorlarsa da bağlamı genişletip önceki çalışmalara da göz attığımızda, kanıtlar gösteriyor ki uzun saatler boyunca oynadığımız oyunlar zamanımızdan çalarken hafızamızı ve algısal yeteneklerimizi güçlendirmektedirler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilgisayar-programi-go-insani-yenmeyi-basardi", "text": "Mazisi 2500 yıl öncesine dayanan ve günümüzde oynanmaya devam eden en eski oyun olan Go'yu oynamayı öğrenen yapay zeka, karşılaştığı ilk Go şampiyonunu rahatlıkla yenmeyi başardı. Peki bu galibiyet niye bu kadar önemli? Galibiyetin bu denli önem kazanmasının en büyük nedeni Go'nun inanılmaz derin strateji gerektiren bir oyun olması. Google'ın söylediğine göre Go oyunundaki olası hamlelerin sayısı evrendeki atom sayısından bile fazla. Hal böyle olunca bir yapay zekanın bu oyunu öğrenmesi de pek kolay olmuyor. Bu nedenle geliştirilen AlphaGo adlı yazılım, tüm olasılıkları tek tek hesaplamak yerine profesyonel oyunculardan öğrendiği 30 milyon hamleyle kendi stratejisini oluşturuyor ve deneme yanılma yöntemiyle oyunu öğreniyor. 3 kere Avrupa Go şampiyonu olan Fan Hui ile yaptığı tüm maçlardan galip ayrılan yapay zekanın yeni hedefi ise mart ayında karşılaşacağı dünya Go şampiyonu Lee Sedol'u alt edebilmek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilgisayarlar-is-birligi-yapmayi-insanlardan-daha-iyi-ogreniyor", "text": "Araştırmacıların söylediklerine göre yapay zekayı satranç, dama gibi kazan-kaybet oyunlarında zafere ulaşmak konusunda eğitmek daha zor. Bu alandaki ilerlemeler insan-makine işbirliğini geliştirmeye yardımcı olabilir. 20 yıl önce bir süper bilgisayar, o zamanlar dünya satranç şampiyonu olan Garry Kasparov'u yendi. Yakın zamanda ise yapay zeka araştırmacıları Go ve poker gibi daha fazla hesaplama becerisi gerektiren oyunlarda insanları yenebilen programlar geliştirdiler. Fakat bunlar tek bir oyuncunun kazandığı ve diğerlerinin kaybettiği 'kazanan hepsini alır' ya da 'sıfır toplam' temalı oyunlardı. Araştırmacılar oyundaki herkesin sonucu optimize etmek için birlikte çalıştığı, iş birliği gerektiren oyunlarla ilgili henüz yeterince çalışmış değil. Oyunun mantığı bir oyuncunun diğer oyunculara \"ihanet ederek\" kendi kişisel sonucunu iyileştirmesini gerektirse bile. Bu tarz oyunlara 'tavuk' da dahildir. Bu oyunda iki araba birbirine doğru ilerler ve son anda yoldan saparlar. Diğeri ise, bir oyun teorisi klasiği olan 'tutuklunun ikilemi' oyunudur. Burada da, iki kişi bir konuda suçlanır ve birbirlerine sadık kalıp suçu inkar ederlerse her biri 1 yıl gibi hafif bir ceza alır. Eğer bir mahkum diğerine ihanet ederse serbest bırakılır ve partneri 3 yıllık bir ceza alır. İkisi de birbirini ispiyonlarsa 2 yıl ceza alırlar. Bir tur oynandıktan sonra oyunun mantığı oyunculardan birinin diğerine ihanet etmesini ister. Birkaç kez oynandıktan sonra ise, oyuncular en hafif cezayı alabilmek için birbirleriyle iş birliği yapmaya başlarlar. Utah, Provo'daki Brigham Young Üniversitesi'nden Jacob Crandall ve meslektaşları, makinelerin de bu tarz oyunları öğrenebileceğini görmek istediler. Böylece araştırmacılar; tavuk, mahkumun ikilemi ve 'alternator' adı verilen başka bir iş birliği oyununun bilgisayar versiyonunu oynamak için insan ve makineleri bir araya getirdiler. Takımlar iki kişi ve iki bilgisayar ya da bir kişi ve bir bilgisayar şeklinde oluşturuldu. Araştırmacılar, hamle ve sonuçlar arasındaki korelasyonu bulmaya çalışarak performansı arttıran 25 farklı makine öğrenmesi algoritmasını test ettiler. Hiçbir algoritma işbirliği yapamadığı için bilim insanları hayal kırıklığına uğradı. Fakat evrimsel biyolojiden ilham aldılar ve insanlar arası işbirliğinin anahtar elementi olan iletişim becerisi niçin kullanılmasın ki, diye düşündüler. Böylelikle Stratejimi değiştiriyorum., Son teklifini kabul ediyorum., Bana ihanet ettin! gibi oyuncular arasında söylenen, önceden yazılmış 19 cümleyi oyuna eklediler. Bilgisayarlar zamanla öğrenme algoritmaları sayesinde oyunun içeriğine uygun olarak bu cümlelerin anlamlarını keşfetti. Bu kez, bu 25 algoritmadan S# adı verileni öne çıktı. Bu algoritma, önceden bilinmeyen bir oyun hakkında bilgi verildiğinde birkaç turda partneri ile iş birliği yapmayı öğrendi. Oyunun sonuna gelindiğinde ise sadece makinelerin olduğu takımlar oyunun tamamında birlikte çalışırken, insanlar sadece %60'lık kısımda iş birliği yaptılar. Böylesi bir bağlılık özerk otomobiller ve insansız uçaklarda karar vermeyi öğrenen algoritmaların yararına olabilir. İsveç'teki KTH Kraliyet Teknoloji Enstitüsü'nde robot bilimci olarak çalışan Danica Kragic, İş birliği pek çok yapay zeka araştırmasının temel amacı değildir. Bunun yerine, çoğu çalışma, yüz tanımadan poker oynamaya kadar, insanlara üstün gelen otonom teknolojiler geliştirmeye odaklanmıştır. diyor. Crendall ise, Makineler yarışmaktan ötesini yapmalıdır. Robot bilimindeki çalışmalar yapay zekanın ilerlemesine yardımcı modeller olabilir. şeklinde ekliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-adamlari-karanlikta-ag-olusturan-orumcekleri-izlemek-icin-yapay-zekayi-kullandi", "text": "Küçücük olmalarına rağmen, örümcekler nefes kesici güzellikteler. Ayrıca çok karmaşık mühendislik özelliklerine sahipler. Bizi onlar hakkında en fazla etkileyen şeylerden biri de ağları. Artık, ağlarını nasıl yaptıklarına dair şimdiye kadarki en ayrıntılı analize sahibiz. Bir araştırma ekibi, ağ inşası sırasında bir örümceğin sekiz bacağının her konumunu incelemek için gece görüş kameraları ve yapay zeka kullandı. Johns Hopkins Üniversitesi'nden davranış biyoloğu Andrew Gordus, \"Bu konuya ilk olarak oğlumla kuş gözlemciliği yaparken başladım. Muhteşem bir ağ gördükten sonra, 'Bir hayvanat bahçesine gidip bunu yapan bir şempanze görseniz, bunun inanılmaz ve etkileyici bir şempanze olduğunu düşünürdünüz' diye düşündüm \"Bunu bir örümceğin yapması daha da şaşırtıcı çünkü bir örümceğin beyni çok küçük ve bu olağanüstü davranışın nasıl meydana geldiği hakkında daha fazla şey bilmediğimiz için hüsrana uğradım\" diyor. Başka hiçbir hayvan, insanlarla aynı seviye yetenekte olmasa bile, yine de inşa konusunda eşsiz değiliz. Başka birçok hayvan inşa yeteneğini kullanıyor. Pek çok kuş türü yuva yapar, bazı yengeçler baca inşa eder ve bazı Caddis sineği larvaları, içinde yaşamak için koruyucu kılıflar inşa eder. Ancak bunların hiçbiri örümcek ağları kadar karmaşık, çeşitli veya güzel değildir. Örümcek ağı oluşturma hareketlerinden oluşan bir kitaplık oluşturma girişiminin merkezinde, küre dokumacıları olarak bilinen bir örümcek ailesinin üyesi olan Uloborus diversus var. Boyları sadece birkaç milimetre olan bu yaygın, zehirsiz ve böcek öldürücü örümcekler, ABD ve Meksika'da sıklıkla görülürler. Küre ören örümceklerin yaptığı gibi, her gece avlarını tuzağa düşürmek için karmaşık ağlar örerler. Kayıt işlemi için altı örümcek incelemeye alındı. Her gece, kızılötesi kameralar ve ışıklar kullanarak bu örümcekler ağlarını oluştururken kaydedildiler. Uzuv izleme yöntemi kullanarak her bir örümceğin vücudundaki 26 noktayı izlediler. Bu bölgeler, her bir bacağın tabanı, femur ve kaval kemiği ve ayrıca vücudun ön ve en arka noktalarıydı. Bu araştırma, örümceklerin beyinlerinin ağ oluşturmanın karmaşıklığını nasıl destekleyebildiğini kaydetmeye yönelik ilk adımdı ve karşılığını aldı. Araştırmacılar, her örümceğin ağ oluşturma sürecinin aynı hareketleri ve motor becerilerini içerdiğini buldu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-arastirdi-bitkiler-ses-cikarir-mi", "text": "Bitkilerin de birer canlı olduğunu ilkokul fen bilgisi derslerden herkes hatırlar. Hatta kimileri, bitkilerin duygusal olduğunu da düşünüp ona göre davranır. Fakat bugüne kadar hiçkimse bitkilerin ses çıkardığını iddia etmemeşti. Ta ki New York Üniversitesi'nden bir grup araştırmacının yaptığı ilginç çalışmanın sonuçları açıklanana kadar. Douglas Cook başkanlığındaki araştırma ekibi, aslında bambaşka bir amaçla yola çıktı. Sert rüzgarlarda mısır üretiminde oluşan kayıpları azaltmak için araştırmalar yapan ekip, bitki henüz çim aşamasındayken meydana gelen hasarları tespit etmeye çalıştı. Gözlemler sonunda, çimlerde mikro düzeyde kırılmalar olduğu saptandı. Honululu'da yapılan Acoustical Society of America toplantısında konuşan ekip başkanı Douglas Cook, Bir bitkinin büyüme sürecinde, milyonlarca kırılma meydana geliyor. Bitikler kırılan yerlerleri tamir ediyor ve böylece büyüme oluşuyor dedi. Gövdedeki kırılmaların bir çeşit mikroskobik deprem etkisine neden olduğunu belirten Amerikalı araştırmacı, kırılma sırasında açığa çıkan enerjinin ses dalgaları ürettiğini açıkladı. Douglas Cook, bu dalgaların ancak kontakt mikrofon denilen son derece hassas cihazlarla algılanabildiğini söyledi. Şimdi hedef, bu kırılma süreçlerini belirli oranda kontrol ederek rüzgara karşı daha dayanıklı mısırlar üretmek. Mısır, yıllık 350 ton üretimle ABD'nin en önemli tahıl kalemini oluşturuyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-dunyasini-ayaga-kaldiran-turk", "text": "Geçen ay Rising Stars in EECS Workshop Photos Copyright Noah Berger/2014 medyada geniş yer bulan bir haber içimizi gururla doldurmuş, bir Türk kızı; Canan Dağdeviren gencecik yaşına rağmen iki önemli medikal cihaz geliştirmeyi başararak, dünyanın önemli bilim insanları arasına girmişti. Kısa sürede böylesine büyük başarılara imza atan bu özel insan Türkiye'nin adını ve Türk insanının zekasını tüm dünyaya duyurdu. Projelerine gömülüp, sadece bilimle meşgul olan ve kapılarını dünyaya kapatan türden bir bilim insanı değil; hayatımızı kurtarmaya adadığı hayatı hiç de öyle soluk ve sıkıcı değil. O sadece ne istediğini çok iyi biliyor ve hedefine doğru emin adımlarla ilerliyor. Yolu kesildiğinde alternatif yollar buluyor, tökezlemiyor, yorulmuyor. Peki, Canan Dağdeviren'in başarısının sırrı nedir? Böyle özel bir insan nasıl yetişir? Bu noktaya gelebilmek için nelerden fedakarlık etmek gerekir? Cevapları hep beraber öğrenelim. 4 Mayıs 1985'te İstanbul'da doğdum.Üniversiteye kadar Kocaeli' de yaşıyordum. 1999 Körfez depreminde okulum hasar gördüğü için, Adana Seyhan ÇEAŞ Anadolu Lisesi'ne misafir öğrenci olarak gönderildim, İngilizce hazırlık sınıfını orada okudum; keyifli bir yıldı. Şu an kullandığım İngilizceyi orada inşa ettim. Ben ailemin en büyük çocuğuyum; 2 erkek kardeşim var. Caner benden 2 yaş küçük. Bilgisayar Mühendisi; bir bankada müfettiş olarak çalışıyor. Emre, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi'nde 2. Sınıf öğrencisi, aramızda 10 yaş var. İleride birlikte ortak çalışmalar yapmayı planlıyoruz. Haziran 2007' de Hacettepe Üniversitesi Fizik Mühendisliği'nden mezun oldum. Sabancı Üniversitesi Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Programı'nda yüksek lisans eğitimimi 2009 da tamamladım. Yüksek lisans için Sabancı Üniversitesi'ne başvuru yaptığım 2007 yılında, sadece bir öğrenciye tam burs verilmişti; o bursu da ben almıştım. 2009 da ilk defa verilmeye başlanan Fulbright Doktora Bursu' nu kazandım ve The University of Illinois at Urbana, Champaign' de Malzeme Bilimi ve Mühendisliği bölümde doktora eğitimine başladım. Doktora süresince fizik, elektronik, kimya, malzeme, mekanik ve tıp alanlarının kapsamına giren, esnek ve katlanabilir, vücut içine ve deri üstüne yapıştırılabilir veya giyilebilir elektronik aletler üzerinde çalışmalar yaptım. Ben, insan kalmayı hayal eden bir bilim emekçisiyim. Doktora süresince yapmış olduğum projelerden biri olan 'giyilebilir kalp pili' benim çocukluk hayalim. Dedem 28 yaşında iken kalp yetmezliği nedeniyle vefat etmiş, ben bunu 5 yaşımdayken öğrendim ve 5 yaşında bir çocukken, hayal yaşımı 28 olarak belirledim. 28 yaşıma gelene kadar kalp sorunları yaşayan hastalar için bir şey yapmak istedim ve kendi çapımda bir şey yaptım. Belki çok ufak bir adım şu an itibariyle ama inanıyorum ki ileride birçok uygulama alanı ile karşımıza çıkacak. Manevi açıdan böyle bir önemi var: kendi hayalimi gerçekleştirdim ve aynı zamanda hayalleri olan ama sorgulanan gençlere örnek oldum. 'Giyilebilir kalp pili'; kalbin, akciğerin ve diyaframın hareketi ile elektrik enerjisi üreten, bu enerjiyi depolayan esnek ve ultra ince piezo elektrik entegre aleti anlatmakta. İnsan vücuduyla uyumlu plastik bir yüzeye tutturulan bu malzeme; saç telinden yüz kat daha ince olup, kağıt gibi katlanıp bükülebiliyor. Arizona Üniversitesi Sarver Kalp Merkezi ile yürütülen ortak çalışma ile yapılan esnek alet, kalp boyutları insana yakın olan koyun, dana, domuz üzerinde denendi ve başarılı oldu. Ayrıca, canlı metabolizmasıyla uyumunu kanıtlamak amacıyla yapılan kontrol deneyinde, fare kas hücrelerinin alet üzerinde sorunsuz büyüyebildiği görüldü. 20 milyon kere katlanıp büküldüğünde dahi mekanik olarak sağlamlığını koruyabilen alet, 3,8 Voltluk pile enerji depolayabiliyor. Bu teknoloji, günümüzde kullanılan boyutça büyük, maliyetli ve kalp ile herhangi mekanik yakınlığı bulunması mümkün olmayan teknoloji için yeni kapılar açıyor. Tamamen esnek, kağıt gibi katlanabilir- bükülebilir alet, kıvrımlı hatlara sahip organlar ile sıkı kontak kurabiliyor. Bu sayede enerji verimliliği yüksek ve organların hareketini sınırlamayan bir sistem oluşturulmuş oluyor. Günümüzde kullanılan kalp pillerinin 5 ile 7 yıl arasında ömürleri var ve pilin işlevini yitirmesi durumunda bütün mekanizmanın riskli bir ameliyatla değiştirilmesi gerekiyor. Fakat tasarladığımız bu alet ile kalbiniz, akciğeriniz veya diyaframınız, kalp pili için gereken enerjiyi kendisi üretiyor. Giyilebilir olması, gerçekten de vücut ile uyumlu olması anlamına geliyor. Alışılmışın dışında bir tasarım bu. Kalın, kıvrımsız, esnek olmayan bir elektronik alet, esnek ve yumuşak olan biyolojik sistemler üzerine problem çıkartmadan 'giyilebiliyor'. Vücut/deri mekanik özelliklerini tespit eden cihazım ise, annemin fikriydi. Kullandığı yüz kremlerinin ise yarayıp yaramadığını tespit eden bir alet olup olmadığını sormuştu. Ben de sadece annemi değil, deri hastalıklarına yakalanma riski olanları da memnun eden bir alet tasarladım. Klinik deneyler, Arizona'da deri kanseri taşıyan hastalar üzerinde yapıldı, harika sonuçlar alındı ve çalışmam geçen ay itibariyle çok prestijli bir dergi olan Nature Materials' ta yayınlandı. Doktora hocam, Prof. John Rogers ve ailemin desteğini aldım. Tabi, benimle çalışan bir öğrenci ekibi de vardı. Küçük yaşta bilime olan merakım, dedemin vefatını öğrenmem ile ivmelendi diyebilirim. Mesela, küçükken bir çakıl taşını parçalayarak içerisindeki atomları bulmaya çalışıyordum . Atom mikroskobuyla tanışınca yaptığım şeyin imkansız olduğunu iyice anladım, ama bu şekilde ailemin ilgi alanımı fark etmesini sağlamış oldum. Memleketimizdeki her genç gibi ben de üniversite sınavına girdim. Fizik, kimya gibi temel bilimlerden bir dal okumak istiyordum; fakat karar veremiyordum. İşte tam bu dönemde; Kocaeli kitap fuarında Erdal İnönü ile tanıştık. Çocuklarla sohbet etmeyi seven biriydi sanıyorum; çünkü anne ve babamdan çok ben ve kardeşim Caner ile sohbet etmeyi tercih etmişti. Nerede okuduğumuzu ve ne olmak istediğimizi sormuştu. Tabii, ben de bu imkanı kaçırmayıp, Türkiye'nin önemli teorik fizikçilerinden Prof. İnönü'ye kafamdaki soruları sormuştum. Bana, Anılar ve Düşünceler (1.cilt) isimli kitabını imzalayıp vermişti ve 'Kitabi okuyunca, eğitim alacağın dala karar vereceğine inanıyorum' demişti. Caner'de de 2. cildi mevcut. Henüz bebek olan Emre'nin adına da 3.cildini imzalamıştı. Belki o sırada olayı tam kavrayamamıştım ama kitabı okumamla birlikte, hayatım derin bir şekilde değişti. Sabancı Üniversitesi, hem öğreten hem de öğrenen bir birey olmayı yaşadığım bir üniversiteydi, çok mutluydum. Hayalimdeki aletleri yapabiliyordum; fakat istediğim gibi vücut ile entegre edebilmem mümkün değildi. Esnek giyilebilir aletler üzerinde çalışan araştırmacıları araştırmaya başladım ve Prof. John A. Rogers'ı buldum. Tüm öğrenim hayatım boyunca burslu okudum, maddi açıdan pek bir sorunum yoktu ama manevi açıdan vardı. Yapmak istediğim projeyi Türkiye'de yapabilecek bir kurum bulamamıştım. Kendime bir strateji belirlemeye karar verdim ve lisans dönemi sırasında yaz dönemlerinde üst sınıflardan ders alıp, dönem içindeki ders yükümü azaltarak ulusal ve uluslararası konferanslara katıldım. Konferanslardaki konu yelpazem çok genişti ve bazı hocalarım; 'Sen daha ne yapacağına karar verememişsin, başarıya ulaşman neredeyse imkansız, işin zor.' diyorlardı. Fakat odaklanabilmem için farklı insanlarla tanışıp farklı konuları nasıl birleştirdiklerini görmem gerekiyordu, çünkü benim yapmak istediğim proje sadece fizik değil, malzeme, elektronik, tıp ve kimyayı da kapsıyordu. Konferanslara katılabilmek için maddi destek bulmam çok güç olmuştu; çünkü daha önce öğrencilerin üniversitelerden böyle bir talebi olmamıştı. Bir örnek vermek gerekirse: Doktora hocamla tanıştığım Amerika'daki bir konferans için Türkiye'den seyahat bursu alamamıştım ama araştırmış ve Amerika'dan seyahat bursu almayı başarmıştım. Kısacası insanlara kendimi anlatmam kolay olmamıştı; sınırları, çerçeveleri yıkmak zordu. Hacettepe Üniversitesi Fizik Mühendisliği Bölümü gerçekten de çok zorlu bir program, fakat çok değerli hocalarım olduğu için şanslıydım. Kaliteli bir eğitim aldığımı düşünüyorum. Aldığım karma eğitimin verdiği üretkenlik, esneklik ve aynı probleme farklı açılardan bakabilme kabiliyetinin bana çok şey kattığını düşünüyorum. Özellikle kazandığım analitik düşünme gücü, deney yapabilme ve tasarlama kabiliyeti Hacettepe Üniversitesi'nde kazandığım niteliklerdir. Devlet üniversitesinde tecrübe ettiğim maddi destek eksikliğini, Sabancı Üniversitesi'nde neredeyse hiç yaşamadım. Hem öğreten hem de öğrenen bir birey olmayı deneyimledim, çok mutluydum. Hayalimdeki aletleri yapabiliyordum fakat istediğim gibi insan vücuduna entegre edebilmem mümkün değildi. Esnek giyilebilir aletler üzerinde çalışan Prof. John A. Rogers'ı buldum. Hatta kendisiyle 2008 yılında Boston, ABD'de yapılan bir konferansta yüz yüze tanıştık, sunumunu dinledim ve kendi sunumuma davet ettim. Yine önyargıların ve eleştirilerin tersine, gideceğim okulu değil, çalışacağım hocayı seçmiştim. Daha sonra, doktora eğitimim için burs arayışına başladım. Direk hocadan da burs alabilirdim fakat akademik olarak özgür olmak finansal açıdan da özgür olmayı gerektiriyordu. Özellikle de doktoranın ilk seneleri için, kendini ispat edene kadar... 2009 da ilk defa verilmeye başlanan Fulbright Doktora Bursu'nu kazandım ve The University of Illinois at Urbana, Champaign'de Malzeme Bilimi ve Mühendisliği bölümde doktora eğitimine başladım. Tahmin ettiğim gibi doktora hocam, Prof. John A. Rogers, farklı bir konu üzerinde çalışmamı istiyordu ve yapmak istediğim şeyi grubunda önceden yapmış biri yoktu. Aslına bakarsanız hayalimdeki konsept henüz hiç kimse tarafından yapılmamıştı. Rogers, beni kararlı görünce ve maddi özgürlüğüm de olunca, istediğim projeye başlamama izin verdi. 5 yıl sürecek kişisel savaşım böylece başlamıştı. Kadın olmak bilime hizmet ederken de zordu. İnançlı, inatçı ve çalışkanımdır. Bir de yaptığım her işte tutarlıyımdır. Başarımın nedeni yaşamayı ciddiye almamdır. Hayallerimin peşinden tutkuyla koşuyorum, az zamanda çok şey yapabilmek için çalışıyorum. Yaptığım işe olan inancım ve insanlığa verdiğim/vereceğim hizmet motivasyon kaynağımdır. İddialı ve inatçı olmam da yapacaklarıma ivme katıyor. Akademik kariyerimin yanında sevgileri yarına bırakmadığım sosyal bir hayatım var. En başta pes etmemelerini öneriyorum, tutkuyla, aşkla hayal ettikleri şeye sarılmalarını istiyorum. Soru sormalarını, hayal kurmalarını, plan yapmalarını, literatürü taramalarını, mümkün olduğunca kendilerinden farklı insanlarla iletişim içinde olmalarını tavsiye ederim. En çok bilgiyi farklı insanlardan öğrenir, olaylara farklı açılardan bakabilme kabiliyeti kazanırız. Kendimizi bizden daha iyi tanıyacak biri yok; o nedenle kendilerine de soru sorup hayattan ne istediklerini sorgulamalarını isterim, hepimiz ara sıra kendimizle baş başa kalmalıyız. Şartlar el verdiği kadar alanlarında iyi hocalarla temasa geçmeleri iyi bir strateji olur. Eğer sevdiğiniz işi yaparsanız, başarısız olma ihtimaliniz çok düşük. Ve asla kendilerini başkalarıyla kıyaslamamalarını öneririm. Model alabilirsiniz, şevk duyabilirsiniz, ama ileri gidip karşılaştırma yaparsanız mutlu olamazsınız -ki farklı olan iki insanı karşılaştırmak bence mantıklı değil. Buradan anne ve babalara, çocukları destekleyen büyüklere de bir ricamı iletmek isterim; Gençlere, bizlere güvensinler. Hayatımızı kendi kendimize şekillendirmemize izin versinler, sınırlardan ziyade bize yeni ufuklar çizsinler. Su an, Parkinson ve farklı beyin hastalıklarıyla mücadele eden hastalara yardımcı olabilmesi için iğne seklinde bir pil tasarlıyorum; henüz yapım aşamasında. Gerçekten çok büyük bir inançla üzerinde çalışıyorum, zor olduğunu biliyorum fakat imkansız olmadığının da farkında olduğum için motivasyonumu sağlam tutuyorum. Hedefim az zamanda çok iş yapmak. Ölmeden yaptığım aletlerden birinin bir hastaya derman olduğunu görmek istiyorum. İnsan ayırt etmeden, bilimin birleştirici gücünü bir kez daha tecrübe etmeyi şiddetle istiyorum. Bana hayattaki en hakiki mürşidin ilim ve fen olduğunu öğreten ulu önder Atatürk'e, benim ben olmamda değerli katkıları olan sevgili annem Mine'ye ve babam Cavit'e, ilham kaynağım olan erken yaşta kaybettiğim Hüseyin dedeme, hocalarıma, öğrencilerime, arkadaşlarıma teşekkür ederim. Ayrıca maddi ve manevi sponsorlarım; Niyazi dedem, İpek nenem, amcalarım Nihat, Nahit, yengelerim Fatoş, Elif, dayım Murat ve teyzem Fatma'ya sevgilerimi gönderiyorum. Sosyal medyadan teşekkür ve iyi dilek mesajlarıyla bana ulaşan güzel ülkemin güzel insanlarına sevgi ve selamlarımı gönderiyorum."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-dunyasinin-en-korkunc-deneyi-kucuk-albert", "text": "Davranış Psikolojisi ekolünün kurucusu Watson ve asistanı Rosalie Rayner, çalıştıkları John Hopkins hastanesi kreşinde oynayan çocukları uzaktan incelemeye başlarlar. Fakat, 'korku' hakkındaki sorularının cevapları için kesin yanıtlar alabilecekleri testler yapmaları gerekir. Araştırma için izin alabilecekleri bir aile ararlar. Sonuç olarak 8 aylık sağlıklı bir bebek olan Albert ile bir deney tasarlamaya karar verirler. Tarihteki en önemli psikolojik deneylerden biri olarak kabul edilen Little Albert Experiment'a başlamadan önce küçük Albert'a birkaç duygusal test yapılır. Minik bebeğe sırasıyla beyaz bir fare, tavşan, yanan kağıt parçaları, peruk, maske gibi ilk kez karşılaşabileceği nesneler ve durumlar gösterilir. Amaç, Albert'ın bunlara koşulsuz karşı tepkisi olup olmadığını incelemektir. Sonuç olarak Albert, gördüğü hiçbir nesneye karşı korku göstermez; her şeye gülümser. Bu testten sonra Albert'ı boş bir odaya götürürler. Odada Albert'ın üzerine oturduğu bez yatak haricinde hiçbir eşya bulunmaz. Daha sonra Watson ve asistanı Rayner odadan çıkar, yalnız bıraktıkları Albert'ın yanına beyaz laboratuvar faresi salarlar. Albert, fareden korkmadığı gibi, tam tersi bir tepki göstererek fareyi çok sever, yakalamaya çalışıp, gülmeye başlar. Artık bir sonraki aşamaya geçmeye hazırdırlar. Albert, fareye her dokunduğunda iki demir çubuğu birbirine vurarak rahatsız edici sesler çıkarmaya başlarlar. Sesleri duyan küçük Albert ağlamaya başlar. Oda yeniden sessizleşince fareyle oynamaya devam eden Albert, yine fareye dokunduğu ilk anda psikologların çıkardığı o gürültülü sese maruz kalır. Ağlaması yatışıp, aklı tekrar fareye kayan Albert, dokunmaya çalıştığı an hep aynı sesi duyduğu için fareye dokunmaktan korkmaya başlar. Bu deney birkaç gün sürer ve tekrarlanır. Watson ve Rayner deneyi ileri noktaya taşıyıp tavşan ve başka tüylü objeler de getirirler. Çıkan sonuç: Albert, özellikle beyaz renkli, tüylü bir nesne görse ondan korkup, ağlamaya başlar ve kaçmak ister. Artık Albert gördüğü pamuk, beyaz tavşan ve benzer nesnelerin karşısında demir çubuklarla çıkarılan ses olmamasına rağmen korkmaya başlar. Vardıkları sonuçla yetinmeyen psikologlar, son olarak beyaz sakallı ve tüylü kostümler giyerek odaya girerler. Karşısında git gide büyüyen tüylü nesneler gören zavallı Albert'ın korkusu artık hafızasına tamamen kazınır. 1920'lerde yapılan bu deneyle bilim insanları koşullu korkuyu kanıtlar. Fakat deney uğruna 8 aylık bir bebeğe yapılan koşullandırmayı geriye almadıkları, onu iyileştirmedikleri için büyük tepki çekerler. Gerçi Albert'ın ruh sağlığı için bir iyileştirmeye başlasalardı da, geçmişin derin ve karanlık izlerini ne denli silebileceklerdi bilinmez. Küçük Albert'a deney sonrasında ne olduğuyla ilgili birçok rivayet var. Yazar Tom Bartlett'a göre, küçük Albert'in annesi Arvilla Merritte aynı hastanede süt annelik yapıyordu. O devre göre, sosyal statüsü hastanenin diğer çalışanlarına göre daha düşüktü. Maddi imkansızlıktan dolayı bebeğinin deneyde kullanılması teklifini geri çeviremedi. Finding Little Albert kitabına göre ise, annesinin küçük Albert'ın üzerinde yapılan deneylerden haberi yoktu. Deneylerin farkına vardığında bebeğini alıp, ortadan kayboldu. American Psychological Association verilerine göre ise küçük Albert'in asıl adı Douglas Merritte. Kayıtlara göre, Douglas 6 yaşında hidrosefali'den hayatını kaybetti. Böyle bir deneye maruz kalan bir bebeğin, hayatı boyunca karşılaşacağı olumsuzlukların önemsenmemesi hala daha davranışçı ve hümanistik psikologlar tarafından tartışılan bir konu olarak gündemde. Daha uzun süre de devam edecek gibi görünüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-asteroit-ryugudan-alinan-orneklerde-b3-vitamini-ve-urasil-buldu", "text": "Uluslararası bir araştırma ekibi, Dünya'ya yakın C-tipi asteroit (162173) Ryugu örneklerinde nikotinik asit (B3 vitamini veya niasin olarak da bilinir) ve ribonükleik asitteki dört nükleobazdan biri olan urasil tespit etti. Bulgular, bu tür prebiyotik ilgi moleküllerinin Ryugu da dahil olmak üzere karbonlu asteroitlerde yaygın olarak oluştuğunu ve erken Dünya'ya iletildiğini kuvvetle önerir. Ryugu, Mayıs 1999'da Lincoln Near-Earth Asteroid Research ile astronomlar tarafından keşfedildi. 1999 JU3 olarak da bilinen bu asteroit yaklaşık 900 m çapındadır ve her 474 günde bir Güneş'in yörüngesinde 0.96-1.41 astronomik birimlik bir mesafede döner. JAXA'nın Ryugu'ya örnek iade görevi olan Hayabusa-2'si 3 Aralık 2014'te fırlatıldı ve 27 Haziran 2018'de asteroide ulaştı. Orada, uzay aracı Ryugu'nun yüzeyine rovers ve iniş araçları yerleştirdi ve yüzeye yakın yerlerden örnekler topladı. 6 Aralık 2020'de, yeniden giriş kapsülü içinde hava geçirmez şekilde kapatılmış bir numune kabında toplam 5,4 gram bozulmamış numune Dünya'ya iade edildi. Hokkaido Üniversitesi'nden Dr. Yasuhiro Oba, \"Bilim adamları daha önce bazı karbon açısından zengin göktaşlarında nükleobazlar ve vitaminler bulmuşlardı, ancak Dünya'nın çevresine maruz kalmayla kirlenme sorunu her zaman vardı\" dedi. Yeni araştırmada Dr. Oba ve meslektaşları, Ryugu örneklerinde nükleobazları ve diğer nitrojen molekül sınıflarını aradılar. Asteroit parçacıklarını sıcak suda ıslatarak bu molekülleri çıkardılar, ardından yüksek çözünürlüklü kütle spektrometresi ile birleştirilmiş sıvı kromatografi kullanarak analizler yaptılar. Analiz, urasil ve nikotinik asidin yanı sıra diğer nitrojen içeren organik bileşiklerin varlığını ortaya çıkardı. Dr. Oba, \"Örneklerde küçük miktarlarda, milyarda 6-32 parça aralığında urasil bulduk, B3 vitamini ise 49-99 ppb aralığında daha boldu\" dedi. Örnekte, sırasıyla proteinlerde ve metabolizmada bulunan bir dizi amino asit, amin ve karboksilik asit de dahil olmak üzere başka biyolojik moleküller de bulundu. Yeni tespit edilen bileşikler benzerdir ancak daha önce karbon açısından zengin göktaşlarında keşfedilenlerle aynı değildir. Bilim insanları, \"Ryugu'daki farklı konumlardan toplanan iki numunedeki konsantrasyonlardaki fark, muhtemelen uzayın aşırı ortamlarına maruz kalma nedeniyledir\" dedi. Nitrojen içeren bileşikler, en azından kısmen, amonyak, formaldehit ve hidrojen siyanür gibi daha basit moleküllerden oluşuyordu. Bunlar Ryugu örneklerinde tespit edilmemiş olsa da kuyruklu yıldız buzunda bulundukları biliniyor ve Ryugu, düşük sıcaklıktaki ortamlarda bulunan bir kuyruklu yıldız veya başka bir ana cisim olarak ortaya çıkmış olabilir. Dr. Oba, \"Ryugu'dan alınan örneklerde urasil keşfi, Dünya'nın erken dönemindeki nükleobazların kaynağına ilişkin mevcut teorilere güç katıyor\" dedi. NASA'nın OSIRIS-REx misyonu, bu yıl asteroit Bennu'dan örnekler getirecek ve bu asteroitlerin bileşimine ilişkin karşılaştırmalı bir çalışma, bu teorileri geliştirmek için daha fazla veri sağlayacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-ayin-kendi-zaman-diliminin-olmasi-gerektigini-soyluyor", "text": "Şu anda bu soruya bir cevap yok, ancak Ay'da yaşama planları yapıldığında, bunun değişmesi gerekebilir. Hollanda'da yakın zamanda yapılan bir toplantıda, dünyanın dört bir yanındaki uzay kuruluşlarından üyeler, uygun bir ay saat dilimini - gelecekteki tüm görevlerin kolaylıkla iletişim kurmak ve gezinmek için kullanabileceği, uluslararası kabul görmüş ortak bir ay referans zamanı uygulamamız gerektiği konusunda anlaştılar. Avrupa Uzay Ajansı'ndan navigasyon sistemi mühendisi Pietro Giordano, \"Bunu başarmak için şimdi ortak bir uluslararası çalışma başlatılıyor\" diyor. Son Hollanda toplantısına ESA'daki araştırmacılar tarafından ev sahipliği yapıldı ve yönetildi, ancak buluşma son derece işbirlikçiydi. Amaç, gelecekteki tüm ay görevleri için ortak bir arayüz sağlayacak, ağ kurma, gezinme, tespit etme, bilgilendirme ve iletişim kurma yöntemlerini kolaylaştıracak olan LunaNet adlı, karşılıklı olarak üzerinde anlaşmaya varılan bir çerçeveyi bir araya getirmektir. Zamanlama, gelecekteki operasyonlar için anahtar olacaktır. Önümüzdeki birkaç yıl içinde, çeşitli uzay organizasyonları ve özel şirketlerden Ay'a birkaç robot iniş aracı gönderilecek. Dahası, ESA, NASA, Japonya Havacılık ve Uzay Araştırma Ajansı ve Kanada Uzay Ajansı , gelecekteki keşif seferlerinin başlatılabileceği Gateway adlı yörüngedeki bir ay istasyonu kurmak için birlikte çalışıyor. ESA'dan yapılan bir basın açıklamasında, \"Bu görevler aynı anda yalnızca Ay'ın üzerinde veya çevresinde olmayacak, aynı zamanda sıklıkla etkileşimde bulunacaklar - potansiyel olarak birbirleri için iletişim aktaracak, ortak gözlemler gerçekleştirecek veya buluşma operasyonları yürütecekler\" denildi. Tarihsel olarak, Ay'a giden her görev, ilerlemelerini izlemek için Dünya'daki atomik saatleri kullandı ve uzaydaki zamanlarını Dünya'daki zamanlarıyla senkronize etti. Bu, temelde 'eve telsiz göndermeyi' ve Dünya'daki insanlara saatin kaç olduğunu sormayı ve aynı zamanda bu aramayı yapmak için geçen süreyi de hesaba katmayı gerektirir. Bir uzay gemisinde bulunan normal bir eski saat, bu işi yapamaz. Yerçekimi ve hız kuvvetleri Ay'da farklıdır, yani zamanı kendi gezegenimizin yakınındaki kuvvetlerden farklı şekillerde etkilerler. Pratik olarak bu, bir ay astronotu Dünya'dan yanlarında bir saat getirirse, normalden günde onlarca mikrosaniye daha hızlı çalışacağı anlamına gelir. Ne kadar hızlı olduğu astronotun yörüngede mi yoksa Ay'da mı durduğuna bağlıdır. Bu karmaşık koşullar altında, özellikle Ay'a göre ayarlanmış kararlı zaman işleyişini oluşturmak zor olacaktır, ancak Dünya saati ile senkronize etmekten daha doğru ve daha hızlı olabilir. İkinci senaryo, Dünya'da yörüngedeki uyduları izlemek için kullandığımız gibi, çalışan bir Ay zaman sistemi ile Ay'ın yüzeyi için ortak bir koordinat sisteminin bir araya getirilmesini gerektirecek. Bu daha fazla enerji ve çaba gerektirebilir, ancak daha sonra diğer gezegenlere de uygulanabilecek çok daha doğru bir sistemle sonuçlanabilir. ESA'nın stratejik planlama başkanı Bernhard Hufenbach, \"Elbette, kararlaştırılan zaman sisteminin astronotlar için de pratik olması gerekecek\" diye açıklıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-bellegi-olan-bir-bilesik-tanimladi", "text": "Araştırmacılar, canlı olmayan vanadyum dioksit adı verilen bir bileşiğin beynin karmaşıklığına yaklaşan hiçbir yapıya sahip olmadığını, ancak önceki dış uyaranları 'hatırlayabildiğini' keşfettiler. Bu yetenek bir malzemede ilk kez tanımlandı; ama son olmayabilir. Keşfin elektronik cihazların, özellikle de veri işleme ve depolamanın geliştirilmesi için oldukça ilgi çekici etkileri var. İsviçre'deki Ecole Polytechnique Federale de Lausanne'den elektrik mühendisi Mohammad Samizadeh Nikoo liderliğindeki bir araştırma ekibi makalelerinde \"Burada, vanadyum dioksitte elektronik olarak erişilebilir uzun ömürlü yapısal durumları veri depolama ve işleme için bir şema sağlayabilecek şekilde rapor ediyoruz\" diye yazıyor. Vanadyum dioksit (VO2), yarı iletken olarak iyi performans gösterme potansiyeli nedeniyle, elektronik cihazların temeli olarak silikona alternatif veya tamamlayıcı olarak yakın zamanda popüler olan bir malzemedir. VO2'nin en ilgi çekici özelliklerinden biri, 68 santigrat derecenin altında bir yalıtkan gibi davranmasıdır - ancak bu kritik sıcaklığın üzerinde, aniden iyi iletkenliğe sahip bir metale geçiş yapar. Bilim insanları bunun nedenini ancak yakın zamanda, 2018'de keşfetti: sıcaklık arttıkça atomların kafes düzeninde kendilerini düzenleme biçimleri değişiyor. Sıcaklık tekrar düştüğünde, malzeme orijinal yalıtkan durumuna geri döner. Samizadeh Nikoo başlangıçta VO2'nin yalıtkandan metale geçişinin ne kadar sürdüğünü araştırmak için yola çıktı ve anahtarı tetiklediğinde ölçümler aldı. Çok tuhaf bir şeyi ortaya çıkaran bu ölçümlerdi. Aynı başlangıç durumuna geri dönmesine rağmen, VO2 son etkinliği hatırlıyormuş gibi davrandı. Deneyler, bir taraftan diğerine kesin bir yol izleyen malzemeye bir elektrik akımı verilmesini içeriyordu. Bu akım VO2'yi ısıtarak atomik yapının yukarıda bahsedilen şekilde yeniden düzenlenmesine neden oldu. Akım kaldırıldığında, atomik yapı tekrar gevşedi. Ekibin çalışması, VO2'nin en son uygulanan akım hakkında en az üç saat boyunca bir tür bilgi sakladığını ortaya çıkardı. Anahtar hem bir bellek birimi hem de işlemci olarak hizmet eden beyindeki nöronların davranışını andırıyor. Nöromorfik teknoloji olarak tanımlanan benzer bir sisteme dayalı bilgi işlem, klasik çiplere ve devre kartlarına göre gerçek bir avantaja sahip olabilir. Araştırmacılar, \"VO2'de nanosaniye altı zaman ölçeklerinde uyarılabilen ve mikrosaniyelerden saatlere kadar zaman içinde çeşitli büyüklük dereceleri için izlenebilen cam benzeri dinamikler bildirdik\" diye yazıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-beynin-neden-dinlenirken-bile-enerji-tukettigini-kesfettiler", "text": "İnsan beyni vücudun diğer alanlarından 10 kat daha fazla enerji tüketir ve uyurken bile aldığımız ortalama enerjinin yüzde yirmisini kullanır. 'Beyin ölümü' gerçekleştiği söylenen koma hastalarında bile enerji tüketilir ve bu tüketilen enerji normalden sadece iki ila üç kat daha azdır. Bu durum sinir biliminin en büyük gizemlerinden biridir. 'Neden aktif olmayan bir organ bu kadar güce ihtiyaç duyup enerji tüketmeye devam ediyor?' sorusuna cevap aranır. Yeni bir çalışma ise nöronlarda saklanan bu enerji avcısının neden bu kadar enerji tükettiğine cevap veriyor. - Sinaps öncesi nöron kuyruğunun ucunda sinapsa en yakın olana bir demet vezikül gönderir. - Veziküller nöronun içinden nörotransmiterleri -sinir ileticiler- emer. Veziküller nörotransmiterlerin postalanması gereken bir tür 'zarf' gibi davranır. - Doldurulmuş zarflar nöronun en ucuna taşınır ve kenetlenip zara kaynaşarak nörotransmitterleri sinaptik boşluğa bırakır. - Sinaptik boşlukta sinir ileticiler sinaps öncesi hücrelerindeki reseptörlere bağlanır ve mesajı devam ettirirler. Bu temel süreçteki adımların önemli miktarda beyin enerjisi gerektirdiği zaten bilinmektedir. Sinapsa yakın sinir uçları yeterli enerji molekülünü depolayamazlar, yeterli enerji olmadığı için de beynin elektrik mesajlarını iletebilmek için gereken enerjiyi beyinde sentezlemeleri gerekir. Bu nedenle, aktif bir beynin çok fazla enerji tüketmesi mantıklıdır. Yine de sinirsel ateşleme sessiz kaldığında ve kesecik asla zara kenetlenmediğinde sistem neden gücü yutmaya devam ediyor? Bu durumu anlamak için araştırmacılar sinir terminalleri üzerinde, aktif ve inaktif zamanlarında sinapsın metabolik durumunu karşılaştırmak üzere çeşitli deneyler tasarladılar. Sinir terminalleri çalışmadığında bile sinaptik veziküllerin yüksek enerji gereksinimlerine ihtiyaç duyduklarını buldular. Protonları keseciklerden dışarı itmekten ve nörotransmiterleri emmekten sorumlu olan pompa hiç durmuyor gibi görünüyor. Bu pompanın çalışması için de sabit bir enerji akışı gerekiyor. Deneylerde bu pompanın dinlenme halindeki sinapsın metabolik tüketiminin yarısından sorumlu olduğu gözlendi. Araştırmacılar bunun nedeninin pompanın sızdırma eğiliminde olması yüzünden olduğunu belirtiyor. Sinaptik veziküller nörotransmitterlerle dolu olsalar ve nöron aktif olmasa bile pompalar aracılığıyla sürekli olarak protonları dışarı saçıyorlar. Araştırmacılar, İnsan beynindeki çok sayıda sinaps bulunmaktadır. Bu sinir teminallerinin her birinde yüzlerce sinaptik veziküllerin varlığı göz önünde bulundurulduğunda sinapsların hazır olması için metabolik enerjiye ihtiyaç duyarlar. Büyük yakıt harcamaları beynin metabolik taleplerine ve metabolik kırılganlığına önemli ölçüde katkıda bulunur. Bu da çok fazla enerji tüketmek anlamına gelir. şeklinde açıkladılar. Farklı nöron türlerinin bu kadar yüksek metabolik yüklerden nasıl etkilenebileceğini anlamak için daha fazla araştırmaya ve deneylere ihtiyaç vardır, çünkü bütün nöronlar aynı şekilde tepki vermeyebilir. Örneğin, beyindeki bazı nöronlar enerji kaybına karşı daha savunmasız olabilir. Bu savunmasızlık da haberci hücrelerin oksijen ya da şekerden yoksun olduklarında bile neden korunmaya izin verdiğini anlatabilir. New York'taki Weill Cornell Üniversitesi'nden Timothy Ryan, Bu bulgular, insan beyninin yakıt kaynağı eksikliğinde neden zayıf ve savunmasız olduğunu daha iyi anlamamıza yardımcı oluyor. Bu enerji tüketimini güvenli bir şekilde azaltmanın ve beynin metabolizmasını yavaşlatmanın bir yolu olsaydı çok etkili olabilirdi. dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-cinsiyet-faktorunun-farelerde-ketamin-etkisini-artirdigini-kesfetti", "text": "Maryland Üniversitesi'nden psikiyatrist Polymnia Georgiou ve meslektaşları, laboratuvar farelerinin ketamine tepkileri, ilacı uygulayan insanların cinsiyetine bağlı olarak farklılık gösterdiğinde, beklenmedik bir şekilde araştırmacıların bir çalışmanın sonuçlarını farkında olmadan çarpıttığı beklenmedik bir örnekle karşılaştılar. Sadece garip bir tesadüf olmadığını kontrol etmek için, erkek ve kadın deneycilerin eşit bir karışımıyla kör, rastgele bir deneme yaptılar. Fareler, erkek insanlar tarafından kullanıldığında ketamine karşı gerçekten daha büyük bir antidepresan tepkiye sahipti. Açıkçası, erkek insanların varlığı ketaminin özelliklerini bir şekilde değiştirmiyor, bu yüzden araştırmacılar kesin mekanizmayı doğrulamak için daha derine indi. Tuhaf bir şekilde, başka bir antidepresan türü olan desipramin, hem erkek hem de kadın deneyciler tarafından uygulandığında gayet iyi çalıştı. Fareleri başka yollarla strese sokmak, farelerin kadın araştırmacılar tarafından uygulandığında ketamine yanıt vermesine yardımcı olmadı. Bu, Georgiou ve meslektaşlarının, cinsiyet etkisinin farelerde ketaminin nasıl çalıştığına çok özel olduğu sonucuna varmalarına yol açtı. Bir dizi stres testi, yalnızca insan erkek deneycilerin değil, aynı zamanda kıyafetlerinin de farelerin daha fazla endişe, ağrı ve depresyon belirtileri göstermesine neden olduğunu ortaya çıkardı. 2014 yılında yapılan bir araştırma, laboratuar kemirgenlerinin erkek araştırmacıların varlığında strese girdiğini de buldu. Bu durumda, erkek deneycilerin mevcudiyeti, stres kaynaklı bir analjezik etki yoluyla ağrı tepkilerini engelliyor gibi görünüyordu. İnsan erkek kokusunu fareler üzerinde test eden önceki araştırmalar, depresyonla bilinen bağlantıları olan bir alanda beyin aktivitesini tanımladı ve Georgiou ve ekibinin kortikotropin salma faktörünü serbest bırakan nöronları araştırmasına yol açtı. Böylece dişi deneycilere ketaminle birlikte vermeleri için CRF hormonunu verdiler ve fareler antidepresanlara, erkekler onlara ketamin verdiğinde yaptıkları gibi tepki verdi. Bütün bunlar, erkekler tarafından uygulandığında ketaminin daha iyi çalışmasını sağlar, çünkü kokuları fareleri strese sokarak, vücutlarının stres tepkisini artıran CRF sistemini aktive eder. Maryland Üniversitesi'nden psikiyatrist Todd, \"İnsanlarla karşılaştırıldığında, farelerin koku alma duyusu ve feromonlara duyarlılıkları daha keskin bir şekilde gelişmiştir, bu nedenle erkeklerinki de dahil olmak üzere birçok kokuya kadınlardan farklı tepki vermeleri şaşırtıcı değildir\" diyor. Bulgular ayrıca ketaminin CRF yolu ile çalıştığını doğrulamaktadır. Gould, \"Farelerdeki bulgularımız, beyindeki belirli bir stres devresini etkinleştirmenin ketamin tedavisini iyileştirmenin bir yolu olabileceğini düşündürmektedir\" diye açıklıyor. Bu sonuçlar aynı zamanda, bazı insanların neden bir antidepresan olarak ketamine iyi tepki verirken diğerlerine hiç de yardımcı olmadığı konusunda bulmacanın eksik parçası olabilir. Gould, \"Bizim düşüncemiz, ketamin ile bu beyin bölgesinin aktivasyonunu birleştirirseniz, ya bu süreci beyinde teşvik eden bir ilaç ya da hatta bir tür spesifik stres etkenini birleştirirseniz, daha güçlü bir antidepresan etki sağlayabileceğinizdir\" diyor. Tabii ki, bunun doğrulanması için insanlarda daha fazla test edilmesi gerekecektir. McGill Üniversitesi psikoloğu Jeffrey Mogil, \"Problem, deneysel prosedürlerde yapılan basit değişikliklerle kolayca çözülebilir. Örneğin, erkeklerin varlığının etkisi zamanla azaldığından, erkek deneyci teste başlamadan önce hayvanlarla birlikte odada kalabilir,\" diyor. Araştırmacılar, bu faktörlerin araştırılması, deneylerin daha fazla tekrarlanmasını sağlayarak tüm biyolojik araştırmaların sağlamlığını artırmaya yardımcı olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-derin-deniz-mercanlarinin-karanlikta-neden-parladigini-kesfettiler", "text": "Okyanuslar, biyolojik çeşitlilikle dolup taşan büyülü deniz yaşamıyla doludur. Çeşitli şekil, boyut ve renklerle karşımıza çıkan mercanlar istisna değildir. Hatta bazı türleri karanlıkta bile parlar. Şimdi İsrailli bilim insanlarından oluşan bir ekip, bunun neden böyle olabileceğini anladı. Parlayan yeşil ve sarı dokunaçlarla, derin resif mercanları, avlarını kendilerine çekmek için parlak renkler yayıyorlar. Tel Aviv Üniversitesi'nden mercan kayalığı araştırmacısı Or Ben-Zvi, \"Plankton tarafından floresan sinyallerinin görsel algılanmasıyla ilgili mevcut bilgilerdeki boşluklara rağmen, mevcut çalışma mercanlarda floresansın avlanma rolüne dair katkısı olduğu görülüyor\" diyor. Resif oluşturan mercanların çoğu sığ sularda güneşlenir, böylece yerleşik algleri okyanus yüzeyinden süzülürken güneş ışığını yakalayabilir. Bunlar, bildiğimiz ve sevdiğimiz, fotosentetik zooxanthellae'larına sahip mercan resifleridir. Ancak diğer gözü pek mercan türleri, karanlık, soğuk ve derin denizde yüzeyin 6.000 metreye kadar daha derinlerde büyümeyi başarır. Bu yeni çalışmanın arkasındaki araştırmacılar, çoğu floresan olan bu derin su mercanlarının, biyolüminesans yayan diğer derin deniz sakinlerine benzer şekilde, küçük plankton gibi avlarını kendi kıvrımlarına çekmek için ışık kullanabileceğini düşündüler. Ancak 'ışık tuzağı' hipotezi olarak adlandırdıkları bu teoriyi test etmeleri gerekiyordu. Tel Aviv Üniversitesi'nden deniz ekoloğu ve kıdemli yazar Yossi Loya, \"Birçok mercan, ağızlarını veya dokunaç uçlarını gösteren bir floresan renk deseni sergiliyor\" diye açıklıyor. Loya, bu floresan ve avı çekme yeteneğinin deniz tabanına yapışmış mercanlar için oldukça önemli bir adaptasyon gibi göründüğünü ve \"özellikle mercanların fotosenteze ek olarak veya onun yerine başka enerji kaynaklarına ihtiyaç duyduğu habitatlarda\" diye ekliyor. Mercanların neden floresan yaydığını açıklamak için bir sürü başka fikir önerildi. Örneğin, 'güneş kremi' hipotezi, floresanın mercanları daha fazla ısı stresinden ve ışık hasarından koruyabileceğini öne sürüyor. Fotosentezi artırmak başka bir olası açıklama olabilir. Ancak düşük, maviye kaydırılmış ışıkta büyüyen mezopotik mercanlar biraz farklıdır - floresanlarının herhangi bir koruma veya enerji artışı sağladığına dair henüz bir kanıt yoktur. Bu yüzden Ben-Zvi ve meslektaşları, ışığın azaldığı derinliklerde büyüyen ve yiyecek için fotosentezden çok yırtıcılığa dayanan mercan türlerine bakarak konuya eğildiler. Bir dizi laboratuvar deneyinde ekip, ufacık karidesin bir tankın karşı tarafında konumlandırılmış açık, yansıtıcı veya mat renkli hedeflere karşı yeşil veya turuncu bir floresan hedefi tercih edip etmediğini test etti. Gerçekten de karides floresan sinyaline çekildi ve ona doğru yüzdü. Araştırmacılar, Kızıldeniz'in kuzey ucunda bulunan Eilat Körfezi'nde deneyler sistemleri kurduklarında da benzer sonuçlar bulundu. Yerli bir kabuklu olan Anisomysis Marisrubri, floresan yansıtıcı hedefleri tercih etti. Son olarak, araştırmacılar Eilat Körfezi'nden 45 metre derinlikte toplanan ve laboratuvara geri gönderilen farklı renkli Euphyllia paradivisa mercanları arasındaki avlanma oranlarını karşılaştırdı. Floresan yeşil mercanların, sarı floresan eşlerinden daha yüksek avlanma oranlarına sahip oldukları ve 30 dakika içinde daha fazla A. salina karidesi yuttukları ortaya çıktı. Tabii ki, bu çalışmanın sadece bir mezopotik mercan türüne baktığını belirtmek önemlidir. Plankton ve diğer mercan besleyen kabukluların renkleri nasıl algıladıklarını daha iyi anlamak için daha fazla araştırmaya da ihtiyaç var. Ancak ne olursa olsun, çalışma bulguları, biyolojik çeşitliliğe sahip okyanus ekosistemlerinin ana kayası olan mercanların korunmasının neden bu kadar hayati olduğunun altını çiziyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-dunyaya-yonelik-buyuk-asteroit-tehdidinin-hafife-alindigini-iddia-ediyor", "text": "Bir milyon yaşında veya daha küçük dört çarpma krateri, önceki ölçümlerden önemli ölçüde daha büyük olabilir. Bu doğruysa, ve bazı bilim insanları şimdiden şüphelerini dile getirdiler, bu onları oluşturan asteroidin ve salınan enerjinin düşündüğümüzden çok daha büyük olduğu anlamına gelir. Bu da, insan uygarlığını yok etmeye yetecek kadar büyük bir karşılaşma riskine ilişkin mevcut tahminlerin 10'a kata kadar daha düşük olabileceğini düşündürüyor. Çoğu insan tehdit edici bir asteroit düşündüğünde, Dünya'daki türlerin çoğuyla birlikte kuş olmayan dinozorları da yok eden büyüklükte bir şey hayal eder. Bu tür olaylar, Don't Look Up ve Deep Impact gibi filmlerde gerçek hayatta olduğundan çok daha yaygındır - son birkaç yüz milyon yılda yalnızca bir tane olmuştur. Bu tür şeyleri önleme sorumluluğuna sahip bilim insanları, insanlığı sona erdirmeyebilecek ancak gıda üretimini yıllarca engelleyebilecek ve milyarlarca insanın ölümüne yol açabilecek daha küçük olaylar hakkında çok daha fazla endişe duyuyorlar. Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Dr. James Garvin'in Teksas'ta düzenlenen Ay ve Gezegen Bilimi Konferansı'nda tartıştığı bu tür olaylar rahatsız edici derecede sık olabilir. Garvin ve ekibi, üç doğrulanmış çarpma kraterinin ve bir şüphelinin boyutunu ölçmek için yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerini kullandı: sırasıyla Pantasma , Bosumtwi , Zhamanshin ve Itturalde . Her durumda, mevcut çap tahminleri iç rakama dayalı, bir iç ve dış çemberin işaretlerini buldular. Dış kenar aslında gerçek krater sınırıysa, kraterler 2,5-3 kat daha geniş veya alan olarak dokuz kata kadar daha büyük. Mars içinde yörüngeleri olan dinozor öldürücü boyutta çok az asteroit vardır ve bu kadar büyük kuyruklu yıldızlar nadiren Güneş'in bu kadar yakınından geçerler. Yaklaşık 1 kilometre çapındaki cisimler çok daha yaygındır. Bunlardan birinin isabet etmesi yerel olarak yıkıcı olabilir, fakat küresel etkiler genellikle kısa olacaktır - ancak tarihi bir olasılık hakkında hararetli tartışmalar var. Bununla birlikte, henüz Dünya'nın üretim kapasitesinin sınırlarını zorlayan bir uygarlığa rastlamadılar. Böyle bir cisim, en azından karaya çarparsa, 25-35 kilometre genişliğinde bir krater bırakmalıdır. Bunun ne sıklıkta olduğunu tahmin etmek için gezegen bilimcileri üç yöntem kullandılar. Dünya'yı geçen yörüngelere sahip bilinen cisimlerin sayısına baktılar, yakın zamanda Dünya'da uygun boyutta yapılmış kraterleri saydılar ve benzer bir ay krater sayımı gerçekleştirdiler. Aşınma veya engelleyici orman veya okyanus olmadığından Ay, bunların en güveniliri olarak kabul edilir. Bununla birlikte, üçünün de hizalanması, bir milyon yıl boyunca yaklaşık 1,5 çarpışma rakamı vererek, bir miktar rahatlık kaynağı olmuştur. Ancak, Garvin'in kraterlerinin en eskisinin 1,05 milyon yaşında olduğu düşünülüyor ve bunlar sadece bulabildiklerimiz. Muhtemelen okyanusta karadaki her birine üç tane var ve Antarktika altında bir tane varsa onu da bulamamış olabiliriz . Yerleşim olan kıtalarda bile bazıları fark edilmeden kalabilir; Garvin'in dörtlüsünden biri olan Pantasma'nın, yalnızca 2019'da Orta Amerika yağmur ormanlarının altında gizlendiği tespit edildi. Bu, dünya rekorunu ay rekoru ile keskin bir çelişkiye sokacaktır. Uyatılar var; Garvin, uygun zamanlarda buz çekirdeklerinde veya bu tür büyük çarpmaların tortularında kanıt bulmayı bırakın, incelemek için kraterlere gitmediğini itiraf ediyor. Ve bir uzmanlar konferansında sunulmasına rağmen, çalışma hakemli bir dergide henüz yayınlanmadı. Sonuç olarak, Güneybatı Araştırma Enstitüsü'nden Dr. Bill Bottke, Science'a, \"Şüpheliyim. İnanmadan önce çok daha fazlasını görmek istiyorum. dedi. Bazen çarpmalarda ortaya çıkan enkaz, kraterin dışında çıkıntılar oluşturmak için yere inebilir ve bazı bilim insanları Science'a Garvin'in bulduğu şeyin bu olduğunu düşündüklerini söylediler. Bununla birlikte, bunların yüzbinlerce yıl veya erozyondan sağ çıkacağından şüphe ediyor. Buradaki varoluşsal risk göz önüne alındığında, bu konu, birileri araştırana kadar çözülmemiş gizem sepetinde bırakmayı göze alabileceğimiz bir konu değil. Makale, 2023 Ay ve Gezegen Bilimi Konferansı'nda sunuldu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-europanin-garip-buz-kabugunun-gizemini-cozduklerini-dusunuyor", "text": "Europa, kalın buz kabuğu sayesinde Güneş Sistemimizdeki en pürüzsüz katı nesnedir. Jüpiter'in dördüncü en büyük ayı, pürüzsüz dış görünümünün altında sırlar barındırıyor gibi görünüyor. Bu, uzaylı yaşamı için merak uyandıran potansiyele sahip derin, tuzlu bir okyanus olabilir. Bu okyanus, Europa'yı, önümüzdeki iki yıl içinde Jüpiter'e doğru fırlatılacak 2 ayrı yörünge görevi de dahil olmak üzere, bilimsel çalışma için birincil hedef haline getiriyor. Her 2 sondanın da gitmesi birkaç yıl alacak olsa da bilim insanları teleskop gözlemlerinden, önceki sonda uçuşlarından, laboratuvar deneylerinden ve bilgisayar simülasyonlarından içgörüler toplayarak Europa'ya başka şekillerde ışık tutuyor. Araştırmalarına göre, yüzeyin senkronize olmayan dönüşüne aşağıdan iten okyanus akıntıları neden olabilir. Şu anda Oxford Üniversitesi'nde olan baş yazar ve JPL araştırmacısı Hamish Hay, bu büyük bir keşif, diye açıklıyor; altında neler olup bittiğine dair yeni ipuçları sunabilecek bir keşif. Buz kabuğu Europa'nın okyanusunda yüzer, böylece okyanus, kayalık iç kısım ve metalik çekirdek dahil olmak üzere ayın geri kalanından bağımsız olarak dönebilir. Bilim insanları uzun süredir bundan şüpheleniyorlardı, ancak kabuğun dönüşünü sağlayan güçler bir sır olarak kaldı. Europa, Jüpiter'in güçlü yerçekimiyle ayı deforme eden gelgit esnemesine tabidir. Bu muazzam çekişme, Europa'nın buz kabuğunda çatlaklara neden oluyor ve muhtemelen manto ve çekirdek ısısının bir kısmını üretiyor. Radyoaktif bozunmadan salınan termal enerjiyle birlikte, Europa'nın iç kısmından gelen bu sıcaklığın, bir ocakta ısınan bir tencere su gibi okyanus boyunca donmuş yüzeye doğru yükseldiği düşünülüyor. Europa'nın dönüşü ve diğer faktörlerle birleştiğinde, bu dikey sıcaklık gradyanı bazı oldukça güçlü okyanus akıntılarını beslemelidir. Ve çalışmadaki tahminlere göre, bu akımlar, küresel buz kabuğunu yukarı doğru hareket ettirecek kadar güçlü olabilir. Kabuğun tam olarak ne kadar kalın olduğunu kimse bilmiyor, ancak tahminler yaklaşık 15 ila 25 kilometre arasında değişiyor. Bilim insanları, Europa'nın buz kabuğunun muhtemelen kendi kendine döndüğünü bilmelerine rağmen, itici güç olarak Jüpiter'in yerçekimi etkisine odaklanmışlardı. NASA'nın Jet Tahrik Laboratuvarı'ndan çalışmanın ortak yazarı ve Europa Clipper Projesi bilimcisi Robert Pappalardo, \"Okyanusun dolaşımında meydana gelenlerin buzlu kabuğu etkilemeye yetmesi benim için tamamen beklenmedikti. Bu çok büyük bir sürprizdi\" diyor. Araştırmacılar, Dünya'daki okyanusları modellemek için kullanılan teknikleri ödünç alarak Europa'nın okyanusunun karmaşık simülasyonlarını oluşturmak için NASA süper bilgisayarlarını kullandılar. Bu modeller, Europa'daki su sirkülasyonunun ayrıntılarını, bu modellerin okyanusun ısınması ve soğumasından nasıl etkilendiği de dahil olmak üzere, daha derine inmelerini sağlıyor. Çalışmanın ana odak noktası sürükleme veya okyanusun üzerindeki buzu iten yatay kuvvetiydi. Araştırmacılar, sürüklemeyi simülasyonlarına dahil ederek, bazı daha hızlı akıntıların Europa'nın buz kabuğunun dönüşünü hızlandırmak veya yavaşlatmak için yeterli sürüklemeyi üretebileceğini buldular. Bu etki akıntıların hızına bağlı olsa da araştırmacılar Europa'nın iç ısınmasının zamanla değişebileceğini belirtiyor. Bu, okyanus akıntılarının hızında buna karşılık gelen bir değişikliğe yol açarak buz kabuğunun daha hızlı veya daha yavaş dönmesine neden olabilir. Araştırmacılar, Europa'yı anlamamıza yardımcı olmanın ötesinde, diğer okyanus dünyaları için de geçerli olabilir, burada yüzey özellikleri aşağıda gizlenmiş sular hakkında ipuçları verebilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-genc-farelere-yasli-farelerin-kanini-verdiler-ve-enteresan-sonuclara-ulastilar", "text": "Yaşam iksiri efsane olmaya devam ediyor, ancak gençleri zamanından önce yaşlanmak o kadar da zor olmayabilir. Yeni bir deneyde, genç fareler, bilim adamları onlara daha yaşlı farelerin kanını aşıladıklarında, kısa bir süre yaşlılık belirtileri yaşadılar. Benzer bir yaşlanma etkisi, insan hücreleri yaşlı bireylerin plazmasına daldırıldığında meydana geldi. Üç aylık ve tamamı erkek olan genç farelere 22-24 aylık daha yaşlı bir fareden kan nakli yapıldı. Daha sonra genç fareler, eski kanın doku yaşlanması etkisini yaratıp yaratmadığını görmek için kas gücü açısından test edildi. Araştırmacılar, bir kontrol grubuyla karşılaştırıldığında, yaşlı bir fareden kan alan farelerin \"azalmış maksimal seğirme kuvvetine ve kasılmalar sırasında kuvvet geliştirme ve gevşeme oranlarının önemli ölçüde daha kısa olmasına\" sahip olduklarını bildirdiler. Eski kan alan fareler, kontrol grubuna göre daha çabuk yoruldu ve koşu bandında daha kısa bir mesafe koştu. Bu fareler ayrıca böbrek hasarı ve karaciğer yaşlanmasının kanıtı olan biyobelirteçlere sahipti. Bu deneyde daha yaşlı farelere daha genç kan verildiğinde, lipidler ve fibroz ve yorgunluk azaldı ve kas dayanıklılığı arttı. Bu son sonuç, 2005 yılında California Üniversitesi tarafından yürütülen, genç ve yaşlı farelerin yapışık ikizlerini yaratmanın yaşlı farelerde yaşlanma belirtilerini tersine çevirebileceğini gösteren daha önceki bir çalışmayı yansıtıyordu. Araştırmacılar, \"Heterokronik kan değişimini kullanarak yaşlı farelerden genç farelere fizyolojik yaşlanma transferini rapor ediyoruz\" diyor. Araştırmacılar, daha yaşlı farelerden alınan hücrelerin, kas zayıflığı, dayanıklılık kaybı ve doku hasarı gibi yaşlanmayı destekleyen bir \"salgı fenotipi\" saldığını varsaydılar. Bu yaşlanan hücreler üremeyi durduran ancak vücuttan atılmayan yaşlı hücreler kronolojik yaşlanma ilk önce meydana gelmese bile, daha genç bir bireyin içindeki hücreleri potansiyel olarak etkileyebilir. Araştırmacılar ayrıca 60 ila 70 yaş arasındaki insanlardan alınan plazmaya insan böbrek hücrelerini yerleştirdiler ve deneyden sonraki 6 gün içinde birden fazla yaşlanma biyolojik belirteci buldular. Bu biyobelirteçler, 20 ila 30 yaşları arasındaki insanlardan alınan plazma kullanılarak deney tekrarlandığında bulunamadı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-gizemli-karanlik-galaksinin-gorunur-isik-yaymadigini-dusunuyor", "text": "Galaksiler birçok farklı şekil ve boyutta gelir, ancak temel bileşenler oldukça tutarlı görünmektedir. Genellikle merkezde büyük bir kara delik, bir grup yıldız ve gaz ve her şeyi birbiri ile birleştirmeye yardımcı olan çokça karanlık madde vardır. Bununla birlikte, yalnızca 94 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan yeni keşfedilen bir cüce galaksi, gökbilimcilerin beklentilerini karşılıyor. FAST J0139+4328 olarak adlandırılan galaksi herhangi bir optik ışık yaymaz. Aslında, neredeyse hiç ışık yaymıyor. FAST J0139+4328, karanlık bir galaksi olarak bilinen şey gibi görünüyor. Küçük bir yıldız kümesi dışında, galaksi neredeyse tamamen karanlık maddeden oluşuyor gibi görünüyor. Keşfi anlatan bir makale, The Astrophysical Journal Letters'da yayınlanmak üzere kabul edildi ve ön baskı sunucusu arXiv'de mevcut. Pekin'deki Çin Bilimler Akademisi'nden Jin-Long Xu liderliğindeki gökbilimcilerden oluşan bir ekip, \"Bu bulgular, FAST J0139+4328'in izole edilmiş bir karanlık cüce gökada olduğuna dair gözlemsel kanıtlar sağlıyor\" diyor. Karanlık madde, şu anda Evrenin köşelerinde gözlemlenen normal veya baryonik madde miktarı ile onu bir arada tutmak için gereken yerçekimi gücü arasındaki garip tutarsızlığın önde gelen açıklamasıdır. Basitçe söylemek gerekirse, tüm yerçekimini açıklamaya yetecek kadar baryonik madde yok. Galaksiler o kadar hızlı dönüyorlar ki, başka hiçbir şey onları birbirine bağlamadan uçup gitmeliler. Bu ekstra yerçekiminden sorumlu olan her neyse, anlaşılması zor. Normal madde ile yerçekimi dışında herhangi bir şekilde etkileşime giriyor gibi görünmüyor; şu anda tespit edebileceğimiz herhangi bir radyasyon biçimi de yaymıyor. Bu ekstra kütlenin kaynağını göremiyoruz. Yine de, bilinmeyen bir tür malzemeyi hesaba katmak, gözlemlediğimiz sorunları çözmek için önemli bir adım oluyor. Ancak karanlık madde teorisi de mükemmel değil. Sorunlardan biri, Evrendeki karanlık madde dağılımının simülasyonları ile orada gördüğümüz daha büyük gökadaların yörüngesinde dönen cüce gökadaların sayısı arasındaki tutarsızlıktır. Simülasyonların olması gerektiğini öne sürdüğünden çok daha az cüce gökada var. Bu, cüce galaksi sorunu olarak bilinir. Temel olarak gaz ve karanlık maddeden oluşan çok az yıldıza sahip olanlar gibi bazı cüce gökada türlerini tespit edemiyor olmamız mümkün. Bazı aday karanlık galaksiler tespit edildi, ancak diğer yapılara çok yakınlar, bu da onları daha güçlü yerçekimi kuvvetleri tarafından parçalanan enkaz damlalarından ayırt etmeyi zorlaştırıyor. İdeal bir karanlık galaksi adayı, kimliğinin yanlış anlaşılamayacağı bir yerde, uzayda izole bir şekilde kendi kendine sürükleniyor olacaktır. Xu ve meslektaşları, böyle bir galaksiyi aramak için Çin'deki Beş Yüz Metre Açıklıklı Küresel radyo Teleskobu'nu kullandılar. Gözlem programındaki boşluklar sırasında teleskopu, galaksiler arası uzayda büyük nötr atomik hidrojen gazı bulutlarının radyo emisyonunu araştırmak ve bir galaksiyle tutarlı özellikler aramak için bir \"doldurucu\" proje olarak kullandılar. 94 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir HI bulutunun yaydığı radyo dalgaları, beklenen optik ışık olmadan, dönen bir disk gökada ile tutarlıydı. Kızılötesi ve ultraviyoledeki takip gözlemleri, yıldızların zayıf bir şekilde dağıldığını ortaya çıkardı. Veriler, araştırmacıların FAST J0139+4328 olarak adlandırdıkları gökadanın özelliklerini belirlemesine olanak sağladı. Ekibin hesaplamalarına göre, galaksinin 690.000 güneş kütlesi değerinde yıldız üst sınırı var ve 83 milyon güneş kütlesi değerinde HI içeriyor. Galaksinin toplam baryonik kütlesi, yaklaşık 110 milyon güneş kütlesindedir. Ancak bu, galaksinin toplam kütlesine oranla okyanusta sadece bir damla. Ekip, FAST J0139+4328'in dönüş hızını ve bundan 5,1 milyar güneş kütlesi olarak gelen toplam kütlesini hesaplayabildi. Bu, galaksinin yaklaşık yüzde 98 oranında karanlık maddeden oluştuğu anlamına gelir. Diğer bilim insanlarının nesnenin doğasını doğrulamaya çalışması bekleniyor. Bu durumda, Dragonfly 44 adlı bir galakside olduğu gibi, farklı bir şey ortaya çıkabilir. 2016'da galaksinin yüzde 99,99'unun karanlık maddeden oluştuğu bulundu. Ancak dört yıl sonra gökbilimciler Dragonfly 44'ün o kadar da anormal olmadığına karar verdiler. Ancak karanlık bir gökada olduğu doğrulanırsa, FAST J0139+4328'in çevremizdeki Evren hakkında bize anlatacağı çok ilginç şeyler olacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-ilaca-direncli-enfeksiyonlari-tedavi-etmek-icin-antibiyotik-icermeyen-bir-yol-buldu", "text": "Bilim insanları, bazı kanser hastalarının büyük bir problemi olan Stafilokok Enfeksiyonu'nu tedavi etmenin antibiyotiksiz bir yolunu buldular. Kopenhag Üniversitesi'ndeki araştırmacıların laboratuvar çalışması, bakteriyofajlar tarafından doğal olarak üretilen bir enzimin yapay bir versiyonunu kullandı ve bunu deri lenfomalı insanlardan alınan biyopsi örneklerinde Staphylococcus aureus'u veya Stafilokok Enfeksiyonu'nu yok etmek için kullandı. Kopenhag Üniversitesi'nden immünolog Niels Odum, \"Cilt lenfoması nedeniyle ciddi şekilde hasta olan insanlar için stafilokoklar çok büyük, bazen çözülemeyen bir sorun olabilir, çünkü birçoğu antibiyotiklere dirençli bir tür Staphylococcus aureus ile enfektedir\" diye açıklıyor. \"Bu nedenle herkese antibiyotik vermemeye dikkat ediyoruz çünkü daha dirençli bakterilerle uğraşmak istemiyoruz. Bu nedenle, bu enfeksiyonları tedavi etmenin - ve en azından önlemenin - yeni yollarını bulmamız önemlidir,\" diye açıklıyor Odum. Staphylococcus aureus, cildimizde ve burun yollarımızda yaygın olarak bulunur ve genellikle zararsızdır. Ancak fırsatçı bir patojendir: Bağışıklık azaldığında, çıban ve apse gibi küçük cilt enfeksiyonlarından zatürre ve sepsis gibi hayatı tehdit eden hastalıklara kadar her türlü enfeksiyona neden olabilir. Hastane ortamında ilaca dirençli bakteri türleri ciddi ve büyüyen bir sorundur. S. aureus, ameliyat sırasında veya kateter gibi tıbbi cihazlar aracılığıyla kan dolaşımına girerek vücudun ilk savunma hattı olan deri ve mukozal bariyerleri geçebilir. Kemoterapi gibi düzenli tedaviler için hastaneleri ziyaret eden zayıflamış bağışıklık sistemi olan kişiler, temel antibiyotiklere dirençli hale gelen kötü 'süper mikropları' kapma riski altındadır. Özellikle cilt lenfoması olan kişiler bakteriyel enfeksiyonlara karşı oldukça hassastır. Kutanöz T hücreli lenfoma olarak adlandırılan CTCL, kanserli T hücrelerinin cilde göç etmesiyle başlayan, Hodgkin dışı lenfomanın nadir görülen bir şeklidir. Orada, bu haydut bağışıklık hücreleri vücudun diğer bölgelerine yayılmadan önce kızarıklıklara ve lezyonlara neden olur. Staphylococcus aureus, CTCL'nin ilerlemesini hızlandırdığı düşünülen enterotoksinler adı verilen maddeleri dışarı atar, çünkü CTCL'li hastalar bir dizi antibiyotiği bitirdiğinde, S. aureus cilt lezyonlarında hızla ortaya çıkabilir ve kanser semptomları kötüleşebilir. Metisiline ve diğer antibiyotiklere dirençli olan S. aureus suşlarına MRSA adı verilir ve hastaneler MRSA enfeksiyonlarını kontrol altına almak için biraz yol alırken, diğer ilaca dirençli süper mikroplar hızla onun yerini alır. Bu nedenle, bu çalışmada Odum ve meslektaşları, endolizin adı verilen yeni bir antibakteriyel madde sınıfı ile deneyler yaptılar. Endolizinler, bakterileri enfekte eden virüsler olan bakteriyofajlar tarafından doğal olarak üretilen enzimlerdir. Enfeksiyondan sonra, bakteri hücre duvarında ağ benzeri iskeleler oluşturan peptidoglikanlar adı verilen molekülleri dilimlerler ve bakterileri içeriden yok ederler. Her bakteri türü, doğru endolizinin seçici olarak hedefleyebileceği benzersiz peptidoglikanlara sahiptir. Bu çalışmada bir endolizin olan XZ.700, sağlıklı cilde sahip insanlardan ve CTCL'li kişilerden alınan deri numuneleri üzerinde test edilmiştir. Baş yazar ve Kopenhag Üniversitesi immünoloji araştırmacısı Emil Pallesen, \"Bu enzimle ilgili en güzel şey, Staphylococcus aureus'un duvarına nüfuz edecek şekilde tasarlanmış olmasıdır\" diye açıklıyor. Endolizin tedavisi ayrıca S. aureus'un CTCL'li insanlardan alınan sağlıklı deri örneklerini ve lezyonlu deri biyopsilerini kolonize etmesini \"derinden\" durdurdu. Ayrıca biyopsi alınmış deriye yerleşmiş olan S. aureus kolonilerini de kabuklarından ayırdı. Odum, \"Laboratuvar testlerimiz, endolizinlerin deri örneklerinden sadece Staphylococcus aureus'u yok etmediğini, aynı zamanda kanser gelişimini destekleme yeteneklerini de engellediğini gösterdi\" diyor. Plastik tabaklardaki cilt biyopsi örnekleriyle yapılan bu laboratuvar tabanlı deneyler, gerçek dünya ortamlarında cilt enfeksiyonlarını ve kanseri tedavi etmekten çok uzak olsa da, sonuçlar umut vericidir. Araştırmacılar, endolysin XZ.700'ün, MRSA gibi ilaca dirençli suşları ve hatta biyofilmleri, yani tedavisi zor olduğu bilinen mikrop topluluklarını öldürebileceğini umuyor. Son laboratuvar çalışmaları, S. aureus'un endolizinlere karşı direnç geliştirmeden bunun mümkün olabileceğini düşündürmektedir. Bu son nokta çok önemlidir, çünkü bakteriler, bizim yeni ilaçlar geliştirebileceğimizden daha hızlı bir şekilde antibiyotik tedavilerinden kaçınmanın ve onları engellemenin yeni yollarını bulma konusunda becerikli mikroplardır. Endolizinlerin aynı bakteriyel çevikliğe yenik düşüp düşmediğini veya Stafilokok Enfeksiyonu karşı sağlam durup durmadığını gerçekten görmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. 2019'da antibiyotik direnci, dünya çapında üçüncü önde gelen ölüm nedeni olarak kaydedildi. İlaca dirençli bakterilerle savaşmak için acilen yeni tedaviler bulma ihtiyacı, yalnızca deri lenfoma hastalarını ilgilendiren bir ihtiyaç değil, acil bir küresel sorundur."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-insan-ve-neandertallerin-beyinleri-arasinda-onemli-bir-farklilik-buldu", "text": "Fareler üzerinde deney yapan bilim insanları, modern insan beyninin önemli bölümlerinin, uzun süre önce soyu tükenmiş kuzenimiz Neandertal'inkinden daha fazla gelişme gösterdiğine dair kanıtlar buldular. Fazladan geçen zaman, kromozom hatalarını azalttığı görülen protein farklılıklarından kaynaklanır ve sonuçta daha sağlıklı, daha sağlam bir popülasyon elde edilir. Çalışmanın sonuçları, neokorteksimizin gelişimindeki bu adımın, Neandertallerde eksik olduğu görünen bir özellik olan bizi hastalıklardan korumada bir rol oynadığını gösteriyor. Son yıllarda, genetik alanındaki ilerlemeler, bilim insanlarının antik kalıntılardan elde edilen DNA'yı sıralamalarını sağlayarak, Neandertal genomunun bizimkiyle nasıl karşıtlık oluşturduğuna dair ayrıntılı bilgiler ortaya çıkardı. Amino asit ikamesinin önemli etkileri olabilir, ancak bu ikamelerin insanlar ve Neandertaller arasında hangi işlevleri değiştirdiği açık değildi. Tanımlanan ikamelerin altısı, hücre bölünmesi sırasında kromozomların dağılımında rol oynadığı bilinen proteinlerde bulunur. Almanya'daki Max Planck Moleküler Hücre Biyolojisi ve Genetiği Enstitüsü'nden genetikçi Felipe Mora-Bermudez liderliğindeki bir araştırma ekibi, bu amino asit değişikliklerinin neokorteks gelişiminde oynayabileceği rolü belirleyip belirleyemeyeceklerini görmek için deneyler yaptı. Doğal denek, ilgili proteinlerdeki aynı altı amino asidi Neandertallerle paylaşan laboratuvar fareleriydi. Araştırmacılar, CRISPR Cas-9'u kullanarak bu amino asitleri modern insanlarda bulunan amino asitlerle değiştirdi. Onlar da embriyonik kök hücrelerden insan beyni organoidleri ürettiler ve modern insan amino asitlerini Neandertal/fare/maymun varyantlarıyla değiştirdiler. Mora-Bermudez, \"Proteinlerin ikisinde bulunan üç modern insan amino asidinin, kromozomların hücre bölünmesi için hazırlandığı bir faz olan daha uzun bir metafaza neden olduğunu bulduk,\" dedi. Ek olarak, Neandertalize insan organoidlerindeki metafaz, kontrol organoidlerine kıyasla iki kat daha fazla kromozom ayırma hatasıyla sonuçlandı. Bu, üç modern insan amino asit ikamesinin Neandertallere kıyasla daha az kromozom dağılım hatasından sorumlu olduğunu göstermektedir. Polisomi olarak bilinen kromozom sayısındaki hatalar, lösemi ve karsinom gibi kanserlerin yanı sıra ciddi rahatsızlıklara neden olabileceğinden, sonuçlar değişimin modern insanın yararına olduğunu göstermektedir. Ayrıca, Neandertallerdeki beyin fonksiyonunun, modern insanlarda gördüğümüzden daha yüksek oranda kromozomal bozukluklardan etkilenmiş olabileceğine dikkat çekiyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-ispanagi-bomba-dedektorune-donusturdu", "text": "Yapraklarına, küçük tüpler yerleştirilmesi yoluyla, bitkinin kara mayınlarında bulunan nitro-aromaları toplayarak, sinyal olarak iletmesi sağlandı. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nün makale olarak yayınladığı çalışmaya göre, ıspanak yaprakları tarafından toplanan bu veriler, kablosuz olarak akıllı cihazlara da aktarılabiliyor. Bilim insanları ıspanak bitkisinin istenen sinyalleri verebilmesi için, yapraklarına nano partiküller ve karbon nanotüpler yerleştirdi. Sinyalleri okuyabilmek için ise yaprağa lazer tutarak, bu nanotüplerin lazer ışığıyla tepkimeye girmesi sağlandı. Bir kızıl ötesi kamera aracılığıyla da hedef moleküllerin tepkimesi tespit edildi. BBC'ye konuşan proje sorumlularından Profesör Michael Strano, \"Bu yöntemle, bitkileri isteğimiz herhangi bir şeyi belirlemesi için kullanabiliriz\" dedi. Strano, \"Bitkiler savunma sistemi olarak kullanılabilir. Ayrıca toplu alanlara yerleştirilerek 'terörist faaliyetlere' karşı da sensör işlevi görebilir\" açıklamasını yaptı. Michael Strano'nun laboratuvarı yakın zamanda, yine karbon nanotüpleri aracılığı ile TNT tipi patlayıcıları ve sinir sistemini etkileyen sarin gazını tespit etmeyi başarmıştı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-kok-hucrelerden-atan-bir-kalp-hucresi-halkasi-olusturdu", "text": "Fetüsteki bazı kök hücreler, kimyasalların oluşturduğu senfoni ile farklılaşarak kalbi oluşturur. Tabii fizik kurallarının da etkisiyle, bu organ itilip kakılarak vücutta bulunması gereken noktaya taşınır. Farklılaşma ve taşınma işlemleri de elbette DNA tarafından düzenlenir. Nature Communications dergisinden yayınlanan bir makaleye göre, bir grup araştırmacı deri hücrelerinden ürettikleri kök hücrelerle çalışmaya başlamış. Fakat bu deneyde her seferkinden farklı bir kimyasalı da işin içine katmışlar. Bu kimyasalın farklı yapısı ve kimyasalın petri kabının farklı bölgelerinde bulunmuş olması birden fazla kardiyak doku hücresi oluşumuna zemin hazırlamış. 20. günün sonunda ise farklılaşan bu hücreler mikro halkalar oluşturarak kalbin atışına benzeyen hareketlenmeler yapmaya başlamış. Ekip diğer kimyasalların neler yapacağını görmek için bazı girişimlerde bulunmuş. Fetüste kalp gelişimine yardımcı olan kimyasalı kullandıklarında, bekledikleri gibi, önceki deneyde oluşan mikro halka oluşumunu gözlemleyememişler. Fakat fikir gelişmeye çok açık. Ekip, ilerleyen dönemlerde fikrilerinin başarılı olması durumunda kalp hastalıklarına bakış açısının değişeceğini düşünüyor. Ayrıca, hangi ilaçların kalp üzerinde nasıl etki edeceğini de yine bu yapay doku ile öğrenilebileceğinden umutlular."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-kuantum-internete-artik-bir-adim-daha-yakin", "text": "Humboldt-Universitat zu Berlin ve Ferdinand-Braun-Institut'tan bir araştırma ekibi, kuantum ışık kaynaklarından yayılan kararlı frekanslara sahip fotonlar üretmeyi başardı. Humboldt-Universitat zu Berlin'den kıdemli yazar Profesör Tim Schröder ve meslektaşları, \"Elmas malzeme, kuantum internet gibi geleceğin teknolojileri için büyük önem taşıyor\" dedi. Bir kuantum ağında uzun mesafelerde uygun iletişim hızlarıyla veri iletimini sağlamak için, tüm fotonların optik fiberlerde toplanması ve kaybolmadan iletilmesi gerekir. Ayrıca bu fotonların hepsinin aynı renge, yani aynı frekansa sahip olması sağlanmalıdır. Bu gereksinimleri karşılamak şimdiye kadar imkansızdı. Yazarlar araştırmalarında, kuantum ışık kaynaklarından veya daha doğrusu elmas nanoyapılardaki nitrojen boşluğu kusur merkezlerinden yayılan kararlı foton frekanslarına sahip fotonları üretip tespit edebildiler. Bu, elmas malzeme, sofistike nanofabrikasyon yöntemlerini ve özel deneysel kontrol protokollerini dikkatli bir şekilde seçerek sağlandı. Bu yöntemleri birleştirerek, daha önce veri iletimini bozan elektronların gürültüsü önemli ölçüde azaltılabilir ve fotonlar kararlı bir frekansta yayılır. Ekibin sonuçları, uzamsal olarak ayrılmış kuantum sistemleri arasındaki mevcut iletişim oranlarının ileriye dönük olarak 1.000 kattan fazla artırılabileceğini gösteriyor bu kuantum internet için önemli bir adım. Bu yapılar insan saçından 1000 kat daha ince ve yayılan fotonların yönlendirilmiş bir şekilde cam elyaflarına aktarılmasını mümkün kılıyor. Ancak, nanoyapıların üretimi sırasında, malzeme yüzeyi atomik düzeyde hasar görür ve serbest elektronlar, üretilen hafif parçacıklar için kontrol edilemeyen gürültü oluşturur. Kararsız bir radyo frekansıyla karşılaştırılabilen gürültü, foton frekansında dalgalanmalara neden olarak, dolaşıklık gibi başarılı kuantum işlemlerini engelliyor. Kullanılan elmas malzemenin özel bir özelliği, kristal kafesinde nispeten yüksek yoğunlukta nitrojen safsızlık atomları olmasıdır. Bunlar muhtemelen kuantum ışık kaynağını nanoyapının yüzeyindeki elektron gürültüsünden koruyor. Yine Humboldt-Universitat zu Berlin'den ilk yazar Dr. Laura Orphal-Kobin, \"Ancak, kesin fiziksel süreçlerin gelecekte daha ayrıntılı olarak incelenmesi gerekiyor\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-laboratuvar-ortaminda-tam-islevli-sac-folikullerini-buyutebildiler", "text": "Araştırmacılar, ilk kez embriyonik farelerden elde edilen hücreleri kullanarak, saç yetiştiren bir organın küçük, basit versiyonları olan saç folikülü organoidlerini üretebildiler. Ayrıca, saçın pigmentasyonunu da etkileyebildiler ve foliküller canlı tüysüz farelere nakledildiğinde birden fazla saç büyüme döngüsü boyunca işlev görmeye devam ettiler. Ekip, bu araştırmanın saç dökülmesini tedavi etme çabalarına yardımcı olabileceğini ve hayvan testleri ve ilaç taramasına alternatif modeller sunabileceğini söylüyor. Saç kökleri embriyonun gelişimi sırasında oluşur. Dış deri tabakası veya epidermis ve onun yanındaki bağ dokusu tabakası, mezenkim, hücrelerin bir araya gelerek organı oluşturmaya başladığı morfogenez sürecini tetiklemek için karşılıklı olarak etkileşime girer. Foliküllerle sonuçlanan bu epidermal-mezenkimal etkileşimler çok da iyi anlaşılmadı. Bir laboratuvar ortamında, bilim adamları, folikül içeren hem fare hem de insan deri organoidlerini büyütmeyi başardılar, ancak başarılı bir şekilde folikülleri izole ederek büyütmenin zor olduğu kanıtlandı. Embriyonik farelerden toplanan iki tip hücreyle bunu başladılar: epitelyal ; ve mezenkimal. Bu hücre gruplarından bazıları, hücrelerin yapılar oluşturmasına yardımcı olan fareden türetilmiş bir zar preparasyonu olan Matrigel adlı bir madde ile kültürlendi; bazıları Matrigel olmadan kültürlendi. Fark oldukça çarpıcıydı. İki hücre tipi bir araya toplandı, daha sonra küme içinde kendiliğinden ayrılarak organize bir yapı oluşturdu. Matrigel olmadan veya daha sonra Matrigel eklendiğinde, bu yapılar halter şeklindeydi ve fonksiyonel foliküllere dönüşemediler. Bununla birlikte, kültürün hücrelerle tohumlanmasından sonraki altı saat içinde Matrigel eklendiğinde, yapılar bir mezenkimal hücre kabuğu ile çevrili bir epitel hücre çekirdeğinden oluşuyordu. Araştırmacılar bu düzenlemenin iki hücre tipi arasındaki temas alanını artırdığını ve blobun bir folikül haline gelmesini kolaylaştırdığını söylüyor. Nitekim gözlemledikleri de tam olarak budur. Çekirdek kabuk lekeleri, 23 gün sonra 2 milimetre saç büyüyen, neredeyse yüzde 100 başarı oranıyla olgun, saç üreten folikül organoidlerine dönüştü. Bu süreçte araştırmacılar, folikülün moleküler düzeyde nasıl saç geliştirdiğini ve ürettiğini inceleyebildiler. Ayrıca pigmentasyonla ilgili hücreler olan melanositlerin üretimini uyaran bir ilacı da test ettiler. Bu ilaç kültüre eklendiğinde, folikül organoidlerinden büyüyen kıllar, ilacın eklenmediği kıllardan daha fazla pigmentliydi. Son olarak, organoidlerin canlı bir bedene entegre olup olamayacağını gözlemlemek için kültürlenmiş foliküllerini çıplak farelere özellikle baskılanmış bir bağışıklık sistemi ile yetiştirilmiş laboratuvar farelerine naklettiler. Nakledildikten sonra, organoidler tam foliküllere olgunlaştı ve en az 10 ay süren birkaç büyüme döngüsü için saç üretti. Açıkçası bu bir fare çalışması ve henüz insanlar üzerindeki etkisi tahmin edilemiyor ancak bşr sonraki gündemde insan araştırması var. Fare çalışmasının aksine ekip embriyolardan elde edilen hücreleri kullanmayacak. Ancak yetişkinler tarafından bağışlanan hücreleri alacak ve bunları kök hücrelere ters mühendislik uygulayarak gerekli epitel ve mezenkimal hücreleri büyütmeyi umuyorlar. Bu süreç kendi içinde açıklayıcı olabilir, ancak nihai hedef iddialı bir hedeftir. Ekip, araştırmalarının tüm cinsiyetleri etkileyen alopesi veya kellik gibi durumlar için tedavilere yol açacağını umuyor. Ayrıca in vitro bir saç folikülü morfogenezi ve gelişimi modeli de hayvan testlerine olan bağımlılığımızı azaltabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-parkinson-hastaliginda-olen-beyin-hucrelerini-saptadi", "text": "Bilim insanları, Parkinson hastalığında ölen belirli beyin hücrelerini belirlediler ve onları bu kadar savunmasız kılan şeyi keşfettiler. Broad Enstitüsü'nden nörobiyologlar Tushar Kamath ve Abdulraouf Abdulraouf tarafından yönetilen ekip, Parkinson hastalığı veya bunama nedeniyle ölen bireylerin beyin hücrelerini, her iki hastalıktan etkilenmeyen insanlarla karşılaştırdı. Buldukları şey, terapötik müdahale için başlıca adaylar olabilecek, dejenerasyona \"yüksek derecede duyarlı\" bir hücre grubuydu. Çalışma aynı zamanda genetik riskin Parkinson hastalığına neden olma olasılığının nasıl ortaya çıktığına da ışık tuttu. Parkinson hastalığı, titreme, konuşma güçlüğü ve zamanla kötüleşen denge sorunları gibi kontrol edilemeyen hareketlerle karakterize ilerleyici bir nörodejeneratif hastalıktır. Ruh halini ve vücut hareketlerini düzenleyen kimyasal bir haberci olan dopamin üreten sinir hücrelerinin zarar görmesinden kaynaklanır. Orta beynin substantia nigra adı verilen kısmındaki dopaminerjik nöronların kaybı, Parkinson hastalığının patolojik bir özelliğidir. Tüm dopaminerjik beyin hücreleri ölmese de, bazı nöronları hastalıklara karşı diğerlerinden daha savunmasız hale getiren moleküler özellikleri henüz tam olarak kavrayamadık. Bu son çalışmanın arkasındaki bilim insanlarından oluşan ekip, tek başına veya diğerleriyle birlikte ortaya çıkabilen daha az bilinen bir demans türü olan Lewy cisimcikli demans veya Parkinson hastalığından ölen insanların beyinlerinden binlerce bireysel nöronu izole etmek ve haritalamak için yola çıktı. Kamath ve meslektaşları, Parkinson hastalığından veya Lewy cisimcikli demanstan ölen 10 kişinin ve her iki hastalıktan etkilenmeyen sekiz kişinin insan beyin doku örneklerinden izole edilen yaklaşık 22.000 beyin hücresine baktılar. Tek hücrelerdeki gen aktivitesinin seviyelerini ölçen ekip, substantia nigra'da her biri gen aktivite profilleriyle ayırt edilebilen 10 farklı dopamin üreten nöron alt tipi tanımladı. Ancak bir grup dopaminerjik nöron, Parkinson hastalığı olan kişilerin beyinlerinde büyük ölçüde eksik olarak göze çarpıyordu. Daha yakından incelendiğinde, diğer nörodejeneratif hastalıklarda hücre ölümüyle bağlantılı moleküler süreçlerin, bu belirli dopaminerjik nöron grubunda arttığını ve hücrelerin tam olarak nerede bulunduğunu tam olarak belirlediler: substantia nigra pars compacta'nın alt tarafında. Dahası, bu nöron alt kümesi, Parkinson hastalığına yakalanma riskini veren en yüksek gen ekspresyonuna sahipti ve bu onların benzersiz kırılganlıklarını açıklayabilir. Başka bir deyişle, Kamath ve meslektaşları makalelerinde, Parkinson hastalığı için bilinen genetik risk faktörlerinin \"hayatta kalmalarını etkileyen en savunmasız nöronlar\" üzerinde etkili olabileceğini yazıyor. Bununla birlikte, Parkinson hastalığı ve Lewy cisimcikli demansın bazı benzer özellikleri paylaşan iki farklı bozukluk olduğuna dikkat etmek önemlidir: orta beyin dopaminerjik nöronları kaybolur, hücrelerin içinde Lewy cisimcikleri adı verilen anormal protein kümeleri oluşur. Karolinska Enstitüsü'nde moleküler nörobiyolog olan Ernest Arenas, araştırmaya eşlik eden bir yorumda, bu benzerlikler ışığında, yeni çalışma \"bu iki hastalıktaki yaygın değişiklikler hakkında değerli bilgiler sağlıyor\" diye yazıyor. Bununla birlikte, bazı hastalığa özgü değişiklikler, örneklenen az sayıda insan nedeniyle yetersiz temsil edilebilir ve tespit edilemeyebilir, diye uyarıyor. Bununla birlikte, artık Parkinson hastalığına karşı en savunmasız hücreler ve onları harekete geçiren şey hakkında daha fazla şey bildiğimize göre, araştırmacılar cilt hücrelerini yeniden programlayarak - önce esnek kök hücrelere ve sonra Kamath tarafından tanımlanan beyin hücresi türlerine - onları laboratuvarda yeniden tasarlayabilirler. Bu özenli süreç, bilim insanlarının hastalığın genetik etkenlerini araştırmasına, potansiyel ilaç adaylarını taramasına ve hatta Parkinson hastalığı için rejeneratif tıp olasılığını keşfetmesine olanak sağlayabilir. Arenas, bunun gibi tek hücreli dizileme çalışmalarından elde edilen bilgileri mevcut görüntüleme verileri, doku patolojisi çalışmaları ve genomik analizlerle entegre etmenin de Parkinson hastalığının tanımlayıcı özelliklerine ilişkin anlayışımızı iyileştirmeye yardımcı olacağını ekliyor. \"Parkinson hastalığı için belirteçleri ve eyleme geçirilebilir hedefleri belirleme kapasitemiz, bu yıkıcı bozukluk için yeni terapötikler geliştirme kapasitemizi belirleyeceğinden, bu kritik bir görevdir\" diye yazıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-penguen-dnasini-analiz-ettiler-ve-oldukca-olaganustu-bir-sey-buldular", "text": "Penguenler iklim değişikliğine yabancı değiller. Yaşam tarihleri, yükselen ve düşen sıcaklıklarla şekillenmiştir ve vücutları, Dünya'nın en aşırı koşullarının bazıları için oldukça uyumludur. Yine de bilim insanları, kuşlarda şimdiye kadar tespit edilen en düşük evrim oranları nedeniyle, penguenlerin evrimsel sürecinin durma noktasına gelmesinden endişe duyuyorlar. Uluslararası araştırmacılardan oluşan bir ekip, canlı ve fosil penguen türlerinden elde edilen verileri ilk birleştiren, bugüne kadarki en kapsamlı penguen evrimi çalışmalarından birini yayınladı. Araştırma, bilinen tüm penguen türlerinin dörtte üçünün - şu anda yalnızca fosillerle temsil edilen - zaten neslinin tükenmiş olduğu, genel olarak penguenlerin çalkantılı yaşam tarihini ortaya koyuyor. Yazarlar, \"60 milyon yıldan fazla bir süredir, bu ikonik kuşlar, son derece uzmanlaşmış deniz yırtıcıları haline gelmek üzere evrimleştiler ve şimdi Dünya'daki en aşırı ortamlardan bazılarına iyi adapte oldular\" diye yazıyor. Karada, penguenler garip paytak paytak yürüyüşleri ve görünüşte işe yaramaz kanatlarıyla biraz gülünç görünebilir. Ancak su altında vücutları son derece işlevseldir. Penguenler uçma yeteneklerini 60 milyon yıl önce, kutup buz tabakalarının oluşumundan önce kaybetmişti. Fosiller ve genomik veriler, penguenlerin sudaki yaşam tarzlarını mümkün kılan benzersiz özelliklerin, varlıklarının erken dönemlerinde bir grup olarak ortaya çıktığını ve evrimsel değişim oranlarının genellikle zaman içinde aşağı doğru eğilim gösterdiğini ortaya koyuyor. Bilim insanları, penguenlerin, şu anda çoğunlukla okyanusun altında kalan Zealandia adlı bir Gondwanan mikro kıtasından geldiğini düşünüyor. Makale, modern penguenlerin atalarının - taç penguenlerinin - yaklaşık 14 milyon yıl önce ortaya çıktığını öne sürüyor. Bu belirli dönem, orta Miyosen iklim geçişi olarak adlandırılan bir küresel soğuma anıyla çakışacaktır. Ancak yaşayan penguenler, son 3 milyon yıl içinde ayrı genetik gruplara ayrıldı. Penguenler, Güney Amerika ve Antarktika'ya dağılmadan önce Zelanda'ya yayıldılar, daha sonraki gruplar muhtemelen Antarktika Circumpolar Current'ta bir gezintiye çıktılar. Bilim insanları, Son Buzul Dönemi'nde hemen hemen her penguen türünün bir fiziksel izolasyon dönemi yaşadığını buldular. Bu süre zarfında diğer penguenlerle temasları sınırlıydı, çünkü gruplar daha kuzeyde, hala yiyecek ve barınak bulabilecekleri daha parçalı habitat alanlarında yaşamaya zorlandılar. Sonuç olarak, her grubun DNA havuzu daralarak türleri genetik olarak daha da uzaklaştırdı. Bunu takip eden ısınma döneminde kutuplara doğru geri çekildiler ve artık genetik olarak çok daha farklı olan bazı grupların yolları bir kez daha kesişti. Bazı penguen gruplarının bu önemli iklim olaylarını deneyimleme şekli, insan kaynaklı iklim değişikliğiyle nasıl başa çıkabileceklerine dair fikir veriyor. Isınma meydana geldiğinde sayıları artan grupların bazı ortak özellikleri vardı: Göçmenlerdi ve açık denizde toplanıyorlardı. Araştırmacılar, bu özelliklerin, değişen iklimlere, özellikle de av için daha uzaklara bakma ve daha düşük enlemlere geçme yeteneklerine daha iyi yanıt vermelerini sağladığını düşünüyor. Sayıları azalanlar ise belirli bir yerde yaşıyorlar ve yemek için kıyıya daha yakın yerler arıyorlardı. Ancak penguenlerin değişme yeteneği, yaşam tarzından daha fazlası olabilir. Bu, genlerine gömülü gibi görünüyor. Penguenlerin, kuş türlerinde şimdiye kadar tespit edilen en düşük evrim oranlarına sahip oldukları ortaya çıktı. Araştırmacılar, evrimsel değişim oranlarıyla yakından ilgili birkaç genetik imza kullanarak genel olarak 17 farklı kuşu karşılaştırdılar. Suda yaşayan kuşların genellikle karadaki akrabalarından daha yavaş evrim oranlarına sahip olduklarını fark ettiler, bu nedenle suda bir yaşam tarzının benimsenmesinin düşük evrim oranlarıyla ilişkili olabileceğini düşünüyorlar. Ayrıca, soğuk iklimlerde kuşlardaki evrim oranlarının daha düşük olduğunu düşünüyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-primatlar-ve-primat-olmayanlar-arasindaki-sasirtici-noron-farklarini-buldu", "text": "Beyindeki nöron hücrelerinin mimarisine çok yakından bakan bilim insanları, beyin zarının bir parçası olan kortikal nöronlardaki primatlar ve primat olmayanlar arasında önemli bir yapısal fark buldular. Bulgular bize bu en karmaşık organlar ve nöronların biçim ve işlevlerinin türler arasında nasıl farklılık gösterebileceği hakkında daha fazla fikir veriyor. Ayrıca araştırma yoluyla insan ve hayvan evrimi hakkında daha fazla şey öğrenebiliriz. Nöronlardaki bu farkın anahtarı akson lifidir: nöronun elektriksel uyarıları taşıyan ince bir parçası. Şimdiye kadar, bu aksonların neredeyse her zaman hücre gövdesinden çıktığı düşünülüyordu, ancak yeni çalışma, bunların aynı zamanda dendritlerden oluşabileceğini gösteriyor. Ekip, akson taşıyan bu dendritlerin kediler ve domuzlar gibi primat olmayanlarda primatlardan çok daha yaygın olduğunu keşfetti. Çalışma, mevcut arşivlenmiş doku ve örneklere dayanıyordu ve 34.000'den fazla bireysel nöronun bir analizini içeriyordu. Araştırmacılar fareler, sıçanlar, domuzlar, kediler, yaban gelinciği, makak maymunları ve insanları kapsayan örneklere baktılar. Akson taşıyan dendritler tüm türlerde bulunurken, primat olmayanlarda önemli ölçüde daha fazlaydı. Araştırmanın önemli bir parçası, hücre gelişimine yakından bakmak için yüksek çözünürlüklü mikroskopi tekniklerinin kullanılmasıydı. Wahle, \"Bu, bazen geleneksel ışık mikroskobu ile o kadar kolay olmayan mikrometre düzeyinde doğru bir şekilde izlenen aksonal kökenlerin saptanmasına izin verdi\" diyor. Bazı türlerin neden diğerlerinden daha yüksek oranda akson taşıyan dendritlere sahip olduğunu ve bunları kullanan hayvanlar için evrimsel avantajlarının ne olabileceğini anlamak için daha fazla araştırma yapılması gerekecek. Nöronlar, aldıkları diğer girdilere göre hangi sinyallerin iletileceğine ve hangilerinin geçmeyeceğine karar verme konusunda genellikle kapı bekçisi görevi görür. Bu somatodendritik entegrasyon olarak bilinir. Akson taşıyan dendritlerin sahip olduğu bir fark, bu geçit denetimini atlayabilme ve hangi mesajların beyin ağı çevresinde dolaşacağını bağımsız olarak seçebilme yeteneğidir. Henüz, bunun beyin için ne anlama geldiğini tam olarak bilmiyoruz ve zamanla daha fazla ipucu elde etmemiz gerekiyor. Araştırmacılar, hayvanlarda evcilleştirmenin, bu akson taşıyan dendritlerin sayısını etkilemediğini buldular. İzlenecek bu kadar çok nöronla bazı durumlarda on milyarlarca beyin, vücudun incelenmesi kolay bir parçası değildir. Ancak nöronların nasıl düzenlendiği ve nasıl çalıştıkları hakkında sürekli daha fazla şey öğreniyoruz. Araştırmacılar, \"Bulgularımız, primat olmayan taksonların neokorteksindeki akson taşıyan dendrit hücrelerinin dağılımı ve oranı ile ilgili mevcut bilgileri genişletiyor ve bu hücrelerin esas olarak daha derin katmanlarda ve beyaz cevherde bulunduğu primatlardan çarpıcı bir şekilde farklı,\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-sentetik-noron-uretti", "text": "Nörolojik bir hastalığın tedavisini gerçekleştirmek için ise elimizden sadece elektrik uyartıları ile sinyalleri oluşturmak ve iletim için kullanılan kimyasalları ilaç olarak vücuda vermek geliyor. Ancak İsveçli bilim insanları sahip olduğumuz nöronların sentetiklerini yaptılar! Bu sentetik nöronlar organik nöronlar ile iletişim kurabiliyor. Bu da birçok nörolojik hastalığa sahip olan bireyler için umut ışığı oldu. Üretilen sinir hücreleri beyninizdekilerle aynı şekilde çalışıyor: Kimyasal sinyali al, değerlendir, uyartıyı sonraki sinir hücresine aktar. Ancak sentetik nöronlar parmak ucu büyüklüğüne sahip ve biyo elektronik polimerler kullanılarak üretilmiş. Ekip ürettikleri hücreyi petri kabına koyarak test etmişler. Bilgisayar yardımı ile de hücrenin kimyasallara ne düzeyde tepki verdiğini ölçmüşler. Araştırmacılar yeni icatlarının travma sonucu oluşmuş olan sinir hücresi hasarlarını tedavi edebileceklerinden umutlu. Yakın gelecekte ise sentetik nöronun nakil edilebilecek düzeye getirilmesini umuyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-sessiz-oldugu-dusunulen-bazi-hayvanlarin-seslerini-tanimladi", "text": "Genellikle sessiz oldukları varsayılan 53 hayvanın 'sesleri' literatüre eklendi. Sonunda duyulabilen türler, 50 kaplumbağa türü, Güney Amerika akciğer balığı , Cayenne caecilian adlı uzuvsuz bir amfibi ve tuatara olarak bilinen Yeni Zelandalı bir sürüngen de dahil olmak üzere dört farklı hayvan soyundan geliyor. Yazarlar, kaydedilen tüm türlerin, bir dizi farklı ses içeren çeşitli bir akustik repertuara sahip olduğu bulundu. Kaplumbağa hayat ağacındaki pek çok türün ses çıkarma becerisini paylaşması, onun tüm kaplumbağa soyunun atalarından biri olduğunu kuvvetle düşündürür. Dahası, araştırmacılar kaplumbağa verilerini akciğerleri olan 1.800 diğer omurgalının analiziyle birleştirdiğinde, nefes alıp vermek için yeterli omurgaya sahip tüm hayvanlarda ses üretimi ve akustik iletişimin ortak bir kökenine dair kanıtlar buldular. Amfibiler ve sürüngenler çok daha az araştırılmıştır, ancak ses üretimleri hakkında fazla veriye sahip olmamamız, onların gürültü yapmadıkları anlamına gelmez. Araştırmacılar, akustik iletişimin nasıl geliştiğini gerçekten anlamak istiyorsak, bu \"önemli, ihmal edilmiş grupları\" sistematik olarak belgelememiz gerektiğini savunuyorlar. Mevcut çalışmanın test etmeye çalıştığı şey tam olarak budur. Yazarlar, yalnızca ihmal edilen 106 tür arasında ses üretimi aradılar, ancak yine de mevcut literatürde düzinelerce akustik iletişim örneği bulabildiler. Bu kadar sınırlı bir örneklem büyüklüğünde bile, hayvan sesinin evrimsel kökenleri birdenbire çok daha derinlere iniyor. Bugün, akustik iletişim üzerine hüküm süren teori, bu temel özelliğin hayvanların hayat ağacında birçok kez ortaya çıktığını öne sürüyor. Bu, kuşlar ve memeliler arasında görülen çok çeşitli kulak yapıları ve ses morfolojilerine dayanmaktadır. Ancak bu yeni filogenetik analiz, bunun yanlış olduğunu gösteriyor. Hayat ağacında birbirinden çok uzakta bulunan hayvanların, çiftleşme, iletişim veya ebeveynlik için olsun, benzer yollarla ve benzer nedenlerle ses çıkarması, bu becerinin ortak bir kökeni paylaştığını göstermektedir. Ayrılmadan önce sadece bir kez evrimleşmiş olabilir. Aslında, özelliğin 407 milyon yıl önce yaşamış çok çeşitli modern omurgalılarda ortak olan bir ataya dayandığı görülüyor. Akciğerler ve yüzücü mesaneler arasındaki bağlantılar dikkate alındığında, bu tarih daha da geriye alınabilir. İsviçre'deki Zürih Üniversitesi'nden paleobiyolog Marcelo Sanchez, \"Sonuçlarımız, akustik iletişimin çeşitli dallarda birden çok kez gelişmediğini, ancak ortak ve eski bir evrimsel kökene sahip olduğunu gösteriyor\" diyor. Bulgular, bir hayvanı duymanın zor olmasının onları dinlemememiz gerektiği anlamına gelmediğinin iyi bir hatırlatıcısıdır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-suni-ses-teli-uretti", "text": "'Science Translational Medicine' ismi verilen çalışmanın henüz geliştirilme aşamasında olduğu ifade edildi. Araştırma ekibinin başında bulunan Wisconsin Üniversitesi'nden Dr Mathan Welham, ses tellerinin çok hassas bir sistemin parçası olduğunu ve suni olarak üretilmelerinin büyük önem taşıdığını söyledi. Dr Welham, Ses tellerimiz titreşebilecek kadar esnek, ama aynı zamanda birbirine saniyede yüzlerce defa çarptıklarında bile birbirinden ayrılıp dağılmayacak kadar da güçlü tellerdir. dedi. Edinilen bilgiye göre bilim adamları, ses tellerine dönüşen dokuları iki haftalık bir süreçte büyüttü. Bunun için fibroblast ve epithelial ismi verilen ses teli hücreleri kullanıldı. Bu hücreler farklı nedenlerle ameliyat olan hastalardan elde edildi. Sonraki aşamalarda diğerlerinden ayrıştırılan bu hücreler, 3 boyutlu kıkırdak bir iskelete yerleştirilerek suni deri üretme tekniğine benzer bir yöntemle ses teli büyümesi sağlandı. Bu ortamda çoğalmaya başlayan hücrelerin bir araya gelerek, bir katman oluşturduğu ifade edildi. Bu katmanın protein yapısının, doğal ses tellerinin mukozasıyla aynı özelliği taşıdığı aktarıldı. Uzmanların daha sonra elde edilen ses telleri dokusunu ölmüş bir köpekten alınan ses kutularına naklettiği belirtildi. Bu ses kutularına nemli hava üflendiğinde ses tellerinin titreştiği ve ses ürettiği bilgisi verildi. Dr Welham, Bu ses telleri, tıpkı doğal ses telleri gibi. Gerçek ses telleri gibi nemli ve elastik. açıklamasını yaptı. Araştırmanın son aşamasında bu ses tellerinin laboratuvar ortamında genetik çalışmalarla insanlardaki bağışıklık sisteminin aynısına sahip olması temin edilmiş bir fareye nakledildiği aktarıldı. Bu yöntemdeki amacın, insanlardaki bağışıklık sisteminin bu suni ses telini kabul edip etmeyeceğini bulmak olduğu dile getirildi. Sonuç başarılı olduğu ve farenin vücudundaki insanlara benzer bağışıklık sistemi suni ses tellerini kabul ettiği öğrenildi. Dr Welham, Laboratuvar ortamında üretilen bu ses tellerinin insanlarda da kullanılabilmesi ve dünya genelinde herkese ulaşabilmesi için yıllar alacak bir sürece ihtiyaç var. Ama şu anda çok büyük bir adım atılmış olduk. Sesimiz çok müthiş bir şey. Ama ona bir zarar gelene kadar bunun kıymetini anlayamıyoruz. ifadelerini kullandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-talamusun-yeni-ozelligini-kesfettiler", "text": "Talamus, beynimizin merkezinde bulunan küçük kısımdır. Bununla beraber kulaklarımızdan, gözlerimizden, ağzımızdan ve derimizden sinyalleri, beynin diğer bölümlerine bildirmekle yükümlüdür. Ancak yeni bir çalışma yalnızca bilgi aktarmada değil, karar verme ve bir şeye odaklanma gibi zihinsel davranışların rolünü üstlendiğini de gösteriyor. İnsanlarda Talamus'un gerçek yeteneklerinin altına erişebilirsek, uykusuzluktan şizofreniye beyinsel sağlık problemlerinin bir çeşidini iyileştirmede de yardımcı olabileceği kanısına varıyoruz. Fareler ve bilgisayar simülasyonları ile çalışan New York Üniversitesi araştırmacıları, beyindeki duyu sinyallerine bildirmekle yükümlü Talamus'un aynı zamanda sinirsel bağlantıları güçlendirdiğini de keşfetti. Bu, beynimizin, kararlar verdiğimizde dikkate almamız gereken şeyleri saptamamıza yardımcı olur; yani Talamus, insanların bazı davranışlarında tahmin ettiğimizden daha büyük bir rol oynuyor olabilir, aman dikkat. Araştırma takımı, Talamus'un iki bölümünün nasıl etkilendiğini sapmak üzere farelerle çalıştı: Prefrontal korteks , karar verme ve hafızayı çalıştırmaktan sorumludur; Mediyodorsal talamus ise, talamus'un içindeki büyük çekirdektir. Fareler, seslere ve ışığa karşı tepki vermeleri sonucu besin ödülüyle ödüllendirileceklerdi, çünkü bu, öğrendiklerini hatırladıkları anlamına gelecekti. Nitekim farelerin tepki verdiklerini saptadılar. Özel hassas ışıklı proteinler, Prefrontal Korteks ve Mediyodorsal Talamus'a enjekte edildi ve araştırmacılar da onları suni şekilde uyarabilmiş oldular. MD aktivitesinin güçlendirilmesi, hayvanların daha önceki eğitimlerine dayalı olarak doğru seçeneği seçme yeteneğinin daha fazla geliştiğini keşfettiler. Tecrübeyle kazanılmış kurallardan öğrenilen sistemle, doğru yiyeceği bulmada fareler %25 daha az hata yaptılar. Ancak PFC aktivitesinin arttırılmasına rağmen, farelerin akıllıca seçme yeteneği bazı durumlarda yarı yarıya kadar düşmüştü. Bu, farelerin nasıl davranış sergilemeleri gerektiği konusunda çelişkili kuralların bulunduğu nöronlar arasındaki bağlantıların aynı anda ekarte edildiğini ve farelerin karar verme savaşında birbirleriyle mücadele ettiklerini düşündürmektedir. Artan MD aktivitesinin, memelilerin beyinlerindeki -bir kılavuzdan ziyade yeni ufuklara yelken açan bir kapı gibi olduğunu varsaydığımız- Talamus'un rolünü bir üst kademeye taşıdığını; ki bu da belli bir şarta bağlı karar için doğru nöronları seçmesinde etkin bir değer taşıdığını ifade ediyordu. Elbette, çalışmanın sonuçları şimdiye dek bir tek farelerde gözlemlendi, insanlarda uygulanana kadar, neyin ne olduğundan tam olarak emin olamayız! Ancak bulgular insanlarda da denenirse, insomnia ve şizofreni gibi önem arz eden rahatsızlıklara nasıl bir tedavi uygularız noktasına etki edecektir. Örneğin, dikkatsizlik, uyuma zorlukları ya da kesin psikoz türleriyle ilişkilendiriliyorsa, Talamus'un nasıl işlevini yerine getirdiğini az buçuk anlayabiliriz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-unutkanligin-nedenini-buldu", "text": "Bir süredir kanın gelişimini sağlayacak bir protein geliştirmek için çalışmalar yürüten bilim insanları, B2M proteinini azaltarak istenilen sonuca ulaşılacağından oldukça umutlu. ABD'nin Kaliforniya eyaletinde bulunan San Francisco Üniversitesi'nde gerçekleştirilen deneylerin ilk bulgularına göre, özelikle ileri yaşlarda B2M proteiniyle beraber hafıza kaybı ve unutkanlık gibi sorunlar ortaya çıkıyor. Bu proteini yavaşlatacak bir müdahale ile beyin hücreleri de gelişeceği için insanların hafıza kaybı geçirme olasılığı oldukça düşecek. NTV'nin haberine göre henüz deney aşamasında olan B2M proteinin azaltılması ile beraber unutkanlık ve beyinde oluşan hafızayla ilgili hasarların tedavi edilebileceğini iddia eden ekip, söz konusu proteini deney ortamında fareler üzerinde test etmeye başladı. Genç farelere B2M proteini enjekte eden ekip, fareleri bir teste tabi tuttu. Normalden fazla B2M alan genç fareler aynı yaşlı fareler gibi hafızaya ağlı hatalar yaptı. Maddenin vücuttan atılmasıyla normale dönen genç farelerin maddenin etkisiyle daha önce defalarca gezindikleri bir labirentte eskiye oranla iki kat daha fazla hata yapması üzerine maddenin hafızaya olumsuz etkisi saptanmış oldu. Fareler üzerinde yapılan bu deneyde B2M proteinin değişken sonuçları olabileceğini gösteriyor. Ekip, bu proteinin işleyişini yavaşlatacak bir uygulama ile beyinde oluşan hafızayla ilgili hasarların da tedavi edilebileceğini düşünüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-uyardi-uydular-esi-gorulmemis-kuresel-tehdit-olusturuyor", "text": "Gökbilimciler, Dünya'nın yörüngesinde dönen çok sayıda uydunun yarattığı ışık kirliliğinin \"doğaya eşi benzeri görülmemiş bir küresel tehdit\" oluşturduğu konusunda uyardılar. Alçak Dünya yörüngesindeki uyduların sayısı, ABD şirketi SpaceX'in binlerce uydudan oluşan ilk \"mega takımyıldızı\" başlattığı 2019'dan bu yana 2 kattan fazla arttı. Yeni internet takımyıldızlarından oluşan bir donanmanın yakında fırlatılması ve Dünya'nın 2.000 kilometreden daha az yükseklikte zaten sıkışık olan bölgeye binlerce uydu daha eklenmesi planlanıyor. Her yeni uydu, Dünya'nın yörüngesindeki başka bir nesneye çarparak daha fazla enkaz oluşturma riskini artırır. Bu, art arda gelen çarpışmaların daha da küçük enkaz parçaları oluşturduğu ve ışığı Dünya'ya geri yansıtan \"uzay çöpü\" bulutuna eklendiği bir zincirleme reaksiyon yaratabilir. Nature Astronomy dergisinde yayınlanan bir dizi makalede gökbilimciler, artan bu ışık kirliliğinin mesleklerinin geleceğini tehdit ettiği konusunda uyardı. Bir makalede, araştırmacılar ilk kez daha parlak bir gece gökyüzünün büyük bir gözlemevinin çalışmasını finansal ve bilimsel olarak ne kadar etkileyeceğini ölçtüklerini söylediler. Modelleme, şu anda Şili'de yapım aşamasında olan dev bir teleskop olan Vera Rubin Gözlemevi için, gece gökyüzünün en karanlık kısmının önümüzdeki 10 yılda yüzde 7,5 daha parlak olacağını öne sürdü. Çalışmanın ortak yazarı John Barentine AFP'ye verdiği demeçte, bunun gözlemevinin görebileceği yıldız sayısını yaklaşık yüzde 7,5 oranında azaltacağını söyledi. ABD'nin Arizona eyaletinde bulunan Dark Sky Consulting şirketinden Barentine, bunun yaklaşık 21,8 milyon dolara mal olan gözlemevi araştırmasına yaklaşık 1 yıl daha ekleyeceğini söyledi. Daha parlak bir gökyüzünün hesaplanması imkansız olan başka bir maliyeti olduğunu da sözlerine ekledi: insanlığın asla gözlemleyemeyeceği göksel olaylar. Ve ışık kirliliğindeki artış düşünülenden daha da kötü olabilir. Başka bir Nature çalışması, mevcut ışık kirliliği ölçümlerinin fenomeni önemli ölçüde hafife aldığını öne sürmek için kapsamlı modelleme kullandı. Araştırmacılar, gece gökyüzünün aydınlanmasının sadece profesyonel astronomları ve büyük gözlemevlerini etkilemeyeceği konusunda uyardı. San Francisco Üniversitesi'nden bir astronom olan Aparna Venkatesan, bunun \"gece göğüyle eski ilişkimizi\" de tehdit ettiğini söyledi. Bir Nature yorum yazısında, \"Uzay bizim ortak mirasımız ve atamız - bizi bilim, hikaye anlatımı, sanat, köken hikayeleri ve kültürel gelenekler aracılığıyla birbirine bağlıyor - ve şu anda risk altında\" dedi. İspanya, Portekiz ve İtalya'dan bir grup astronom, bilim insanlarını \"bu saldırıyı durdurmaya\" çağırdı. Gökbilimciler, \"K2'nin zirvesinde veya Titicaca Gölü kıyısında veya Paskalya Adası'nda bile bozulmamış bir gece gökyüzünün doğal yönünün tüm dünya için kaybı, doğa ve kültürel miras için benzeri görülmemiş bir küresel tehdittir\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-uzun-sureli-lyme-hastaligi-belirtilerinin-sirrini-cozduklerini-dusunuyorlar", "text": "Bilim insanları, grip benzeri semptomlara ve eritema migrans adı verilen bir döküntüye yol açabilen kene kaynaklı hastalık olan Lyme hastalığının kalıcı, zayıflatıcı etkileriyle mücadele etmenin yeni bir yolunu bulmuş olabilirler. Son araştırmalar, Lyme hastalığına neden olan bakteri olan Borrelia burgdorferi'nin ölü parçalarının vücutta dolaşmaya devam ettiğini ve tedaviden sonra bile merkezi ve periferik sinir sistemlerinde sağlıksız iltihaplanmaya neden olabileceğini düşündürmektedir. Bu, Lyme hastalığına yakalanan bazı kişilerin birkaç hafta antibiyotik aldıktan sonra neden tam olarak iyileşmediğini açıklayabilir; bunun yerine, Tedavi Sonrası Lyme Hastalığı Sendromu olarak bilinen bir durumda hastalar devam eden ağrı, yorgunluk vb. sorunlar yaşarlar. Araştırmacılar, yayınladıkları makalelerinde, \"Eritema migrans veya erken Lyme hastalığı için tedavi edilen hastaların yaklaşık yüzde 10-35'inde, 6 ila 12 aylık takiplerde kalıcı veya aralıklı kas-iskelet sistemi, bilişsel veya hafif ila orta yoğunlukta yorgunluk şikayetleri var\" diyor. Diğer kayda değer semptomlar eklem ağrısı, baş ağrısı, bel ağrısı, sinirlilik, parestezi, uyku sorunları ve depresyonu içerir. PTLDS'li hastalar genellikle sonunda iyileşir, ancak insanların tekrar tamamen iyi hissetmeleri uzun zaman alabilir. Lyme hastalığının kendisi için olduğu gibi, bu durumlar için de kanıtlanmış bir tedavi yoktur. Bu çalışmada, araştırmacılar, uyutulmuş rhesus makak maymunlarından alınan sinir sistemi dokusu üzerinde B. burgdorferi kalıntılarını uygulayarak hem beyindeki frontal korteks hem de spinal kolondaki dorsal kök ganglion üzerindeki etkileri gözlemlediler. B. burgdorferi'ye maruz kalan örneklerde inflamatuar belirteçlerin canlı bakterilere maruz bırakılan örneklere göre birkaç kat daha yüksek olduğunu bulmuşlardır. Dahası, ölü bakteriler beyin nöronlarında hücre ölümüne de neden oldu. B. burgdorferi'nin etkisi, hareketi koordine etmeye, düşünceleri düzenlemeye ve işleyen hafızayı kontrol etmeye yardımcı olan ön kortekste özellikle belirgindi. Burası, PTLDS'nin tamamen veya kısmen ortaya çıktığı yer olabilir. Louisiana'daki Tulane Üniversitesi'nden immünolog Geetha Parthasarathy, \"Nöroinflamasyon birçok nörolojik bozukluğun temeli olduğundan, bu çözülmemiş parçalar nedeniyle beyinde kalıcı iltihaplanma, uzun vadeli sağlık sonuçlarına neden olabilir\" diyor. PTLDS'li hastaların beyin taramaları gerçekten de beyinde kalıcı inflamasyon gösteriyor, ancak henüz bu nöroinflamasyonun nedeni tespit edilmedi. Bu son çalışma, bu nedeni bulmada önemli bir adım gibi görünüyor. Bir diğer bilinmeyen ise B. burgdorferi'nin ilk etapta beyne nasıl girdiğidir. Bakterilerin öldürüldükten sonra bile beyin ve kalp gibi büyük organlara zarar vermeye devam etmesi olasıdır. Daha fazla araştırma, vücudun tedaviden sonra neden B. burgdorferi bakteri kalıntılarını temizlemediğini bulabilir. Bu yeni bilgi, bu kalıntıları hedefleyebilecek ve PTLDS semptomlarını hafifletebilecek ilaçların bulunmasına ön ayak olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-uzun-yillardan-sonra-bakterilerin-gercekte-nasil-hareket-ettigini-anladi", "text": "Araştırmacılar, yüksek teknolojili bir mikroskopla hızlı donmuş proteinlere bakarak, bakterilerin ve onların eski düşmanları olan arkelerin gerçekte nasıl hareket ettiğine dair 50 yıllık bir gizemi çözdüler. Flagellum adı verilen küçük bir kıvrımlı \"kuyruk\" kullandıklarını uzun zamandır biliyorduk, ancak lifli uzantılarının onları ileri itmek için kıvrılmış şeklini nasıl oluşturduğuna dair ayrıntılardan şimdiye kadar emin değildik. Hayvan hücrelerinde, flagella, daha aşina olduğumuz kuyruklar gibi çalışır. Ancak bakterilere ait hücreler ve yaşamın üçüncü alanı olan tek hücreli arkeler, basit bir yan hareketle itme üretemeyen kamçıya sahiptir. Bunun yerine, bu küçük bobinler, bükülmüş cılız bir pervane gibi döner. Bobinleri, mikropların dönüşleriyle farklı dalga formları oluşturmasına izin vererek bir dereceye kadar esneyebilir ve büzülebilir. Döndürmeler de yön değiştirebilir. Hem bakteri hem de arke flagella, flagellin proteininin aynı tekrarlayan alt birimlerinden oluşur. Bununla birlikte, arke kuyruğunda bulunan flagellin tipi, pili adı verilen bakterilerde bulunan başka bir hücresel çıkıntı tipine daha çok benzer. Virginia Üniversitesi biyofizikçisi Mark Kreutzberger ve meslektaşları, çubuk şeklindeki bakteriler Escherichia coli ve arke Saccharolobus islandicus'ta kamçılı filamentlerin moleküler yapısını atomik düzeyde incelemek için kriyo-elektron tomografisini kullandılar. Bakterilerde protein filamentlerinin 11 farklı durumda ve arkelerde 10 farklı durumda bulunabileceğini gördüler. Protein yapısındaki farklılıklara rağmen, yapının bir bütün olarak her iki mikropta da kıvrılmış şekline dönmesine neden olan bu durumların bir karışımına sahip olmasıdır. Ortaya çıkan süper-sarmal yapı o kadar kararlıdır ki, bükülürken, yani kamçı dönüş yönünü değiştirene kadar kıvrılmış şeklini koruyarak burulma gerilimlerine dayanabilir. E. Coli'de düz yüzme, saat yönünün tersine dönüşü içerir. Ancak bakteri kuyruğunun dönüş yönünü değiştirdiğinde, kamçıya uygulanan kuvvetler yapısını değiştirir, bir veya daha fazla filamentlerini sıkı demetlerinden dışarı atar ve süper sarmalları yarı sarmal veya kıvrımlı bir şekle sokar. Bu yön kaynaklı değişiklikler arkelerde görülmedi, ancak çevre koşullarını tuz veya asit ekleyerek değiştirmek kamçılarının yapısını değiştirdi. Yapılarındaki farklılıklara ve bağımsız olarak evrimleşmelerine rağmen, doğa hem bakterileri hem de arkelerin kamçılarını esasen aynı biçim ve işleve sahip olacak şekilde şekillendirmiştir. Bu yakınsak evrimin güzel bir örneğidir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-yaprak-kullanarak-nasil-pil-yapilabilecegini-kesfetti", "text": "Pilleri imha edemediğimiz, günlük çöplerimizle birlikte atamadığımız bilinen bir gerçek ama pilleri atsak da atmasak da başka bir soru da pillerin doğaya neden bu kadar zararlı olduklarıdır. Özetle; özellikle yeniden şarj edilebilir olanları dışarıya attığımızda pillerin doğa için zararlıolmasının sebebi kadmiyum, kobalt ve kurşun gibi ağır metallerin havada ayrışıp serbest kalmasıdır. Ardından da yüzey toprağı ve humus vasıtasıyla yer altı suyuna karışması ve nihayet bize ulaşması ve bu döngü sonunda bunu tüketiyor olmamızdır. Bu nedenle Maryland Üniversitesi'ndeki bir grup profesör ağır metaller yerine daha sürdürülebilir materyallerle pil geliştirme kararı aldı. İlk denemeyi yapraktan önce ağaç lifi içeren maddelerle yaptılar. Testler sonucunda anot bataryalarını düzenlemeyi, sodyum depolamayı ve absorbe etmeyi sağlayan materyalleri keşfettiler. Yaprakların kullanımı çok verimli oldu. Araştırmalar sonucunda yayınlanan raporlardaki başyazarlardan Hongbian Li; Yapraklar her yerde bol miktarda bulunuyor, hepimiz kampüste yerden bir yaprak alsak daha da iyi sonuçlara ulaşabiliriz notunu düştü. Peki, yaprağın sodyumu emme işlemi nasıldır? Aslında bu kompleks deneyler sistemi değil, düşündüğümüzden daha kolay bir işlemdir. Bilim insanları yaprakları yanmış karbon yapılarıyla ve sodyumla 1000 Celcius'ta bir saat boyunca kurutuyor. Esasen bu yöntemin dışında bilim insanları muz, karpuz, kavun kabuklarıyla da başarılı bir şekilde pil yapmayı başardılar ama en az hazırlık gerektiren ve daha doğal erişilebilir olan madde yapraktı. Takımın bir sonraki adımı ise kalınlığı, yapısı ve esnekliği farklı yapraklarla daha mükemmel piller üretmek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlari-yirtici-bir-yassi-solucanin-adini-covid-koydu", "text": "COVID-19, son iki yılda hayatımızın her alanına girdi. Çalışma, çevremizle etkileşim kurma, aile ve arkadaşlarla görüşme biçimlerimiz, devam eden pandemi sırasında büyük ölçüde değişti. Bu zorlu dönemleri ifade etmek adına, araştırmacılar yeni keşfedilen bir çekiç başlı yassı solucan türü için Humbertium covidum adını seçtiler. Fransa parazitolog Jean-Lou Justine liderliğindeki ekip, yeni makalelerinde, \"Covidum özel adı, COVID-19 pandemisinin dünya çapındaki sayısız can kaybına saygı olarak seçildi\" diye yazıyor. Çekiç başlı yassı solucanlar , kendine özgü çekiç şeklinde bir kafaya sahip bir tür yırtıcı kara solucanıdır. Birçoğu ABD ve Avrupa'da yaşayan istilacı türlerdir. H. covidum küçüktür, yaklaşık 3 santimetre uzunluğundadır ve yassı solucanlar için nadir görülen şeritlere sahiptir. Metalik siyah renktedir. Araştırmacılar ayrıca solucanların cinsel organlarını da oldukça ayrıntılı bir şekilde tanımlıyorlar. Bu tanımlama, farklı türleri ve alt familyaları ayırt etmek için önemli bir yöntemdir. Tüm yassı solucan türleri hermafrodittir, dolayısıyla üremeleri eşeyli veya eşeysiz olabilir. Bu küçük COVID solucanı, ekip tarafından keşfedilen tek çekiç başlı yassı solucan değildi. Ayrıca Mayotte adlı bir Fransız adasında da yeni bir tane buldular ve bu da türün adı Diversibipalium mayottensis olarak belirlendi. Bu tür de yaklaşık 3 cm uzunluğundadır ve kahverengi bir taban üzerinde mavi-yeşil bir beneklere sahiptir. Ekip, iki türün daha büyük aile ağacında nerede olduğunu analiz etmek için yeni nesil dizilemeyi kullanarak, her iki türün de kökenlerinin şu an yaşadıkları bölgelerden farklı yerler olduğunu öne sürüyor. H. Covidum'un Asya'dan ve D. Mayottensis'in Madagaskar'dan gediği düşünülüyor. Bunlar, diğer ülkelere başarıyla göç eden tek yassı solucanlar değil. Avrupa'daki Obama nungara , ABD'deki Platydemus manokwari ve Fransa'daki Bipalium kewense gibi diğer türlerin tümü, bir yerden diğerine bitki ticareti yoluyla taşındı. Ekip, çekiç başlı solucanın bölgenin ekosistemini etkileyebilecek sümüklü böcek ve salyangoz yediğini keşfetmek için H. covidum'un mide içeriği üzerinde genetik dizileme kullandı. İlginç bir şekilde, 2013 ve 2019 yılları arasında H. covidum'un keşfedildiği üç bahçe dışında, başka yerlerde sınırlı sayıda solucan vakası bulunmuştur. Araştırmacılar H. covidum örneklerine ulaşabilmiş olsalar da ne yazık ki, türü tam olarak tanımlamak için yeterli miktarda D. mayottensis örneği alamadılar. Buna rağmen, araştırmacılar D. mayottensis'in tamamen yeni bir çekiç başlı yassı solucan grubuna ait olabileceğine inanıyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlarina-gore-direncli-nisasta-takviyesi-kalitsal-kanser-riskini-60-azaltiyor", "text": "20 yılı aşkın bir süredir ve dünya çapında yaklaşık 1000 katılımcıyı kapsayan bir çalışma önemli bir sonuca ulaştı. Genetik olarak kansere yakalanma olasılığı yüksek olan insanlar bu riski yüzde 60'tan fazla azaltabilirler. Aslında, iş üst gastrointestinal kanser riskini azaltmaya geldiğinde sonuçlar o kadar ikna ediciydi ki, araştırmacılar artık hiçbir şeyi kaçırmadıklarından emin olmak için çalışma sonuçlarını gözden geçiriyorlar. Birleşik Krallık'taki Newcastle Üniversitesi'nden araştırmacı ve beslenme uzmanı John Mathers, \"Dirençli nişastanın bir dizi kanseri yüzde 60'ın üzerinde azalttığını bulduk. Etki en çok bağırsağın üst kısmında belirgindi\" diyor. Üst GI kanserleri yemek borusu, mide ve pankreas kanserlerini içerir. Araştırmacılardan biri, Leeds Üniversitesi'nden genetik epidemiyolog Tim Bishop, \"Sonuçlar heyecan verici, ancak üst GI yolundaki koruyucu etkinin büyüklüğü beklenmedikti, bu nedenle bu bulguları tekrarlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var\" diye ekliyor. Dirençli nişasta, ince bağırsaktan geçen ve daha sonra yararlı bağırsak bakterilerini beslediği kalın bağırsakta fermente olan bir nişasta türüdür. Lif benzeri bir takviye olarak satın alınabilir ve doğal olarak hafif yeşil muz, yulaf, pişmiş ve soğutulmuş makarna ve pirinç, bezelye ve fasulye gibi çeşitli yiyeceklerde bulunur. İlk çalışma 1999 ve 2005 yılları arasında gerçekleştirildi ve Lynch sendromu olarak bilinen bir duruma sahip 918 kişilik bir grubu içeriyordu. Lynch sendromu, bildiğimiz kansere en yaygın genetik yatkınlıklardan biridir ve yaklaşık 300 kişiden birinin ilişkili bir gen taşıdığı tahmin edilmektedir. Lynch sendromu genlerini miras alan kişilerde, mide, endometriyal, yumurtalık, pankreas, prostat, idrar yolu, böbrek, safra kanalı, ince bağırsak ve beyin kanserlerinin yanı sıra kolorektal kanser geliştirme riski önemli ölçüde fazladır. Bu riski nasıl azaltabileceklerini anlamak için, katılımcılar rastgele iki gruptan birine atandılar ve 463 kişiye 2 yıl boyunca günde 30 gram toz halinde dirençli nişasta verildi. Lynch sendromlu 455 kişi, toz nişastaya benzeyen ancak aktif içerik içermeyen bir plasebo aldı. İki grup daha sonra 10 yıl boyunca takip edildi. Bu takibin sonuçları, araştırmacıların az önce yayınladıklarıdır. Takip döneminde, dirençli nişastayı alan 463 kişi arasında sadece 5 yeni üst gastrointestinal kanser vakası vardı. Bu, plasebo grubundaki 455 kişi arasında görülen 21 üst GI kanseri vakası ile karşılaştırıldığında bu oldukça dikkate değer bir azalmaydı. Mathers, \"Üst GI yolunun kanserlerinin teşhis edilmesi zor olduğundan ve genellikle erken yakalanmadığından bu önemlidir\" diyor. Ancak dirençli nişastanın çok fazla fark yaratmadığı bir alan vardı: bağırsak kanseri. Burada tam olarak neler olduğunu anlamak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç var, ancak ekibin bazı fikirleri var. Açık olmak gerekirse, bu deneme genetik olarak kanser geliştirmeye yatkın kişiler üzerinde gerçekleştirildi ve daha geniş bir aralıktaki halk için geçerli olmayabilir. Ancak dirençli nişastanın kansere karşı korunmaya nasıl yardımcı olabileceğini daha iyi anlayarak öğrenecek çok şey olabilir. Orijinal denemeye CAPP2 çalışması adı verildi ve ekip şu anda Lynch sendromlu 1.800'den fazla kişiyi içeren CaPP3 adlı bir takip yürütüyor. Dirençli nişastanın kolorektal kanser oranını etkilemediği kulağa endişe verici gelse de, merak etmeyin, çalışmanın bu konuda da iyi haberleri vardı. Orijinal deneme ayrıca günlük aspirin almanın kanser riskini azaltıp azaltmayacağına da baktı. 2020'de ekip, aspirinin Lynch sendromlu hastalarda kalın bağırsak kanseri riskini yüzde 50 azalttığını gösteren sonuçlar yayınladı. Newcastle Üniversitesi genetikçisi Sir John Burns, \"Lynch sendromlu hastalar kanser geliştirme olasılıkları daha yüksek olduğu için yüksek risk altındadır, bu nedenle aspirinin kalın bağırsak kanseri riskini yarı yarıya azaltabileceğini bulmak hayati önem taşımaktadır\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlarina-gore-insan-mikrobiyomu-bulasici-olabilir", "text": "Çevrenizde yaşayan insan topluluğu, içinizde yaşayan mikrop topluluğunu etkileyebilir. Bugüne kadarki en büyük ve en çeşitli incelemede kiminle yaşadığınızın ve kim tarafından yetiştirildiğinizin mikrobiyomunuz üzerinde bazı yaşam tarzı faktörlerinden, yaştan ve hatta genetikten daha büyük bir etkiye sahip olabileceğine dair kanıtlar bulundu. Bulgular doğruysa, vücudumuzu yuvamız olarak gören trilyonlarca mikrop düşündüğümüzden daha bulaşıcı olabilir. Ve bunun halk sağlığı üzerinde ciddi etkileri olabilir. İtalya'daki Trento Üniversitesi'nden mikrobiyolog Nicola Segata liderliğindeki araştırma, mikropların bir bireyden diğerine nasıl doğrudan sıçradığını göstermede yetersiz kalsa da bağırsak ve ağız bakterilerimizin ne kadarının etrafımızdakilerle paylaşıldığını gösteriyor. Yazarlar, sosyal etkileşimlerin bir bireyin mikrop topluluğunu şekillendirmeye yardımcı olabileceği ve bunun da \"mikrobiyomla ilişkili hastalıklarda rol oynayabileceği\" sonucuna varıyor. Bulgular, birbirleriyle bilinen bağlantıları olan katılımcılardan toplanan 9.000'den fazla dışkı ve tükürük örneğine dayanıyor. Bu topluluklar, yalnızca batılı veya gelişmekte olan ülkelerden değil, dünyanın dört bir yanındaki 20 farklı ülkeden de kasıtlı olarak örneklendi. Bulgular, vücudumuzdaki trilyonlarca simbiyotik hücrenin, toplum içinde kısa süreli karşılaşmalardan bile insan konakçılar arasında etkili bir şekilde yayılabileceğini güçlü bir şekilde gösteriyor. Çalışmaya katılanlar arasında paylaşılan bakteri suşlarının 'yaygın' olduğu bulundu. Aslında araştırmacılar, anneler ve bebekler, aynı evin üyeleri veya topluluklardaki insanlar arasında paylaşılan 10 milyondan fazla bakteri türü tespit etti. Önceki çalışmalar ise bir annenin, genellikle vajinal doğum, emzirme, tükürük alışverişi veya dokunma yoluyla kendi mikroflorasının bir kısmını onlarla paylaşarak, hayatının ilk birkaç ayında çocuğunun mikrobiyomunun başlamasına yardımcı olduğunu göstermişti. Bir kişinin mikrobiyomunun, yediklerine, ne kadar egzersiz yaptıklarına veya yaşadıkları çevreye bağlı olarak yaşamları boyunca dalgalanabileceği de bilinmektedir. Karşılaştırıldığında, insandan insana olan bulaşma bu kadar kapsamlı bir şekilde incelenmemiştir. Mevcut incelemenin sonuçları bunun bir gözden kaçırma olduğunu gösteriyor. Beklendiği gibi, anneden bebeğe bulaşma en önemli maruz kalma yoluydu. 711 vakada, aynı bakteri suşlarının yaklaşık yüzde 50'si anne ve çocuk arasında yaşamın ilk yılında paylaşılmış ve bu suşların yüzde 16'sı özellikle anneden gelmişti. Dahası, bu tohumlanmış mikroorganizma topluluğu, daha düşük oranlarda olsa da yetişkinliğin sonlarına kadar hala tespit edilebiliyordu. Örneğin, 30 yaşında, çalışmadaki ortalama bir kişi, annelerinin orijinal bakteri suşlarının yaklaşık yüzde 14'ünü muhafaza etmişti. 85 yaşında bile, bir annenin en bulaşıcı suşları yavrularında hala mevcuttu. Kişi yaşlandıkça annenin mikrobiyal etkisi diğer ilişkilerle dengelenir. Bu yüzden bir insanın günlük olarak kiminle yaşadığı ve etkileşimde bulunduğu, mikrobiyomlarının yapısı üzerinde giderek daha büyük bir etkiye sahip gibi görünüyor. Örneğin, dört yaşından sonra, araştırmacılar bir çocuğun hem anneden hem de babadan eşit oranda bakteri suşları paylaştığını buldular. Dahası tek yumurta ikizleri ne kadar uzun süre ayrı yaşarsa bağırsaklarında o kadar az mikrobiyal suş paylaşıyorlar. Sonuç olarak, bağırsakta ve ağızda bulunan bakteri suşlarının yaklaşık yüzde 12 ila 32'si aynı çatı altında başkalarıyla paylaşılıyor. Benzer yaşam tarzı faktörleri sonuçları açıklamak için yeterli değildi. Segata, \"Yetişkinlikte mikrobiyomlarımızın kaynakları çoğunlukla yakın temasta olduğumuz kişilerdir\" diye açıklıyor. Yazarlar daha büyük topluluklara döndüklerinde, benzer ancak daha küçük bir ilişki fark ettiler. Bakteriyel suşların yüzde birinden daha azı, aynı kırsal topluluktaki haneler arasında sıçradı ve bu da onu nispeten nadir bir bulaşma şekli haline getirdi. Bununla birlikte, bakteri türlerinin kırsal topluluklara bulaşabilirliği veri kümeleri arasında oldukça tutarlıydı. İncelenen toplulukların yaklaşık yüzde 67'sinde, aynı köydeki ancak farklı hanelerden gelen bireyler, diğer köylerdeki hane halklarından daha fazla bakteri suşu paylaştı. Bulgular, yüzeysel etkileşimlerin bile bir kişinin mikrobiyomunu daha iyi veya daha kötü yönde etkileyebileceğini öne sürüyor. Bazı mikroplar sağlık yararları sağlayabilirken, diğerleri mikrobiyomu zayıflatarak bireyleri hastalığa veya hastalığa karşı duyarlı hale getirebilir. Segata, \"Bazı bulaşıcı olmayan hastalıklar kısmen mikrobiyomun değiştirilmiş bir bileşimi ile bağlantılı olduğundan, mikrobiyomun bulaşmasının sağlığımız için önemli etkileri vardır\" diye açıklıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-insanlarindan-tarihi-kesif-insanoglunun-yeni-atasi-kesfedildi", "text": "Güney Afrika'da çalışma yapan bilim insanları, oldukça önemli bir keşfe imza attı. Ülkenin en kalabalık kentlerinden Johannesburg'un yakınlarındaki bir mağarada kazı yapan ekip, daha önce varlığı bilinmeyen ve modern insan ile benzerlik gösteren yeni bir türe ait kalıntılara rastladı. 2 yılı aşkın bir süredir devam eden çalışmanın bulgularını kamuoyuna açıklayan ekip, bu yeni türe 'homo naledi' ismini koyduklarını duyurdu. Afrika kıtasında ilk kez insanın akrabalarına ait bu kadar çok fosil bir arada bulundu. Londra'daki Doğal Tarih Müzesi'nden Profesör Chris Stringer, naledinin \"önemli bir keşif\" olduğunu ifade etti. \"Sanki doğa insanın ne şekilde evrileceğine dair deneyler yapıyordu da insan benzeri canlılar Afirka'nın farklı bölgelerinde birbirine paralel bir şekilde ortaya çıkıyordu. Bunlardan sadece biri insanı ortaya çıkaracak şekilde hayatta kaldı\" diyor Stringer. Kemiklerin bu kadar iyi korunmuş bir halde günümüze kadar gelmesi bilim insanlarını şaşırtıyor. Homo naledi Afrika'da bulunan diğer ilkel insanlara benzemiyor. Fakat kafatasının yapısı, dişlerin küçüklüğü ve karakteristik uzun bacaklar ve modern görünümlü ayakları nedeniyle insan cinsi kategorisinde değerlendiriliyor. Yapılan incelemeler sonucunda bu türün portakal büyüklüğünde bir beyne sahip olduğu anlaşıldı. Yaklaşık 1 metre 50 santim boyundaki türün ağırlığı ise 45 kilo olarak belirlendi. Mağaradaki kazıların ardından 15 farklı bedene ait 1500'e yakın fosilleşmiş kemik bulduklarını açıklayan Witwatersrand Üniversitesi Profesörü Lee Berger, söz konusu kalıntıları \"İnsanın atasının yeni türü\" olarak tanıttı. Aydınlanmayı bekleyen sorun bu kalıntıların mağaraya nasıl girdiği. Johannesburg yakınlarındaki Rising Star mağarası İnsanlığın Beşiği olarak bilinen bir bölgede bulunuyor. Mağaranın devamında dar bir yeraltı tüneli var. Berger'in ekibi National Geographic Society'nin desteğiyle buraya giriyor. Tünel çok dar olduğu için zayıf kadınlar gönderiliyor. 20 dakikalık bir sürünmenin ardından yüzlerce kemiğin bulunduğu bölüme giriliyor. Homo naledinin bu kişileri belki de kuşaklar boyunca bilerek mağaraya taşıyıp bıraktığı sanılıyor. Bu kanıtlanırsa naledinin ritüel içeren davranışlarda bulunma ve muhtemelen sembolik düşünce kapasitesine sahip olduğu belirlenmiş olacak. Bu durumda, bunun sadece son 200 bin yıl içinde ortaya çıkan insana özgü olduğuna ilişkin inanç eskimiş olacak. 2013 yılında başlanan kazılardan elde edilen fosillerin özellikle evrim çalışmaları için tarihi bir değere sahip olduğunun altı çiziliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-kazani", "text": "Elinizdeki kitabın her bölümünde, biz de kendimize birbirinden farklı ve iştah açıcı bu soruları sorduk; sizler için araştırıp, biraz baharatlayarak, servise hazır hale getirdik! Genetik, Viroloji ve Fizik bölümlerinde doktoramızı yaptığımız Harvard Üniversitesi'nin kafeteryasından sizlere sesleniyoruz. Macerasına 2013'te çevrimiçi cepyayını olarak başlayan, 2014'te Açık Radyo'da haftalık programa dönüşen, şimdi de kitaplaşan Bilim Kazanı'nda amacımız bilim camiasının Robin Hood'ları olmak, bilgiyi akademinin fildişi kulesinden alıp halka sunmak. Bilim Kazan, Biz Kepçe. Kepçeler fora! -Aysu Uygur , İlker Öztop, Alp Sipahigil-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-kurgu-turk-muhendislerin-elinde-gercege-donustu", "text": "Gazi Üniversitesi Teknopark'ta \"Letrons\" modellerinin ilk örneği ve liderleri olan \"Antimon\" isimli robotun lansmanında konuşan Letvision Satış Pazarlama Direktörü ve \"Letrons\"un mühendislerinden Turgut Alpagot, robota dönüşen araba hakkında bilgi verdi. Robotun araç formundayken mobil hareket kabiliyetiyle interaktif konuşma ve interaktif hareket kabiliyetine sahip olduğunu belirten Alpagot, \"Antimon'a komut verdiğinizde, Antimon sizi algılayarak elini, kolunu, kafasını oynatabiliyor. Sesli olarak size yanıt verebiliyor.\" dedi. Uzaktan kumandayla çalışan Antimon'un eşi benzeri olmadığını kaydeden Alpagot, trafiğe çıkması, robot formundayken yürüyebilmesi, ağzının hareket etmesi gibi faaliyetlerini daha sonraki dönemlerde yapmayı planladıklarını söyledi. Alpagot, Türk Letrons'un tüm dünyada ses getirdiğini belirterek, birçok firmadan talep aldıklarını ve robota ait videonun 12 günde 125 bin defa izlendiğini ifade etti. Letrons'un yapılma şekline ilişkin de bilgi veren Alpagot, önce trafikten çekmeli bir araç edindiklerini, tamamıyla içini boşalttıklarını, dış kaportasını parçalandıklarını, sonrasında ise içine metal bir iskelet tasarladıklarını, metal iskeleti açılır kapanır hale getirerek, en son iskeletin üstünü giydirdiklerini anlattı. 12 kişilik mühendis ekibi ve 4 kişilik destek personelinden oluşan 16 kişilik bir ekiple Letrons'u yaptıklarını kaydeden Alpagot, projeyi 8 ayda tamamladıklarını söyledi. Mobil olarak hareket eden Letrons'un saatte 20 km hıza ulaşabildiğini ve konuşabildiğini vurgulayan Alpagot, \"Ben karşısına geçtiğimde 'Merhaba ben Antimon sen kimsin' dediğimde bana liderlerini anlatması ve sizin sorduğunuz soruya anlık olarak cevap vermesi Antimon'un artıları.\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-ve-fizik-dunyasina-dalis-kapsamli-bir-kitap-rehberi", "text": "1. \"Bilimsel Devrimlerin Yapısı\" - Thomas S. Kuhn: Bilimin nasıl geliştiği ve \"paradigma değişimleri\" adı verilen büyük bilimsel dönüşümler üzerine derinlemesine bir inceleme. Kuhn, bilimin her zaman mantıksal ve düzgün bir şekilde ilerlemediğini, ancak çoğu kez radikal yeniliklere ve yeni düşünme biçimlerine dayandığını savunur. 2. \"Kısa Bir Tarih\" - Stephen Hawking: Hawking'in zaman, uzay, büyük patlama teorisi, kara delikler ve evrenin doğası üzerine düşüncelerini özetler. Kitap, evrenin karmaşık konularını erişilebilir ve anlaşılır bir şekilde sunar. 3. \"Evrenin Zarafeti\" - Brian Greene: Greene, süper sicim teorisini ve diğer ilgili konuları anlattığı bu kitapta, evrenin doğasını ve yapısını araştırıyor. Ayrıca kitap, evrenin çok boyutlu doğasını ve süper sicim teorisinin evreni açıklama yeteneğini anlama konularına odaklanır. 4. \"Bilimin Ana Hatları\" - Herbert Spencer: Spencer, bu kitapta, bilimler arasındaki ilişkiyi ve bilimin çeşitli dallarının nasıl birbirine bağlandığını tartışıyor. Ayrıca, insanlık tarihinde bilimin gelişimini ve rolünü de inceliyor. 5. \"Genler, Kromozomlar ve Bilgisayar Programları\" - Richard Dawkins: Dawkins, evrimin nasıl çalıştığını ve hayatın nasıl evrildiğini açıklıyor. Kitap, genetik biliminin temellerini ve evrimsel biyolojinin doğasını tartışır. 6. \"Kaosta Güzelik\" - James Gleick: Bu kitap, kaos teorisini ve bunun çeşitli bilim dallarına nasıl uygulandığını inceler. Gleick, kaos teorisinin dünyayı anlamamızı nasıl değiştirdiğini ve bu teorinin kendi başına bir bilim dalı olarak nasıl geliştiğini anlatır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-yapay-akcigerin-pesinde", "text": "Sadece insanlar değil, nefes alan tüm omurgalılar için temel solunum organı olan akciğerler yaşamın sürdürülmesi için en hayati organlardan biridir. Bilim dünyası da bu son derece hayati organı laboratuvar ortamında suni olarak geliştirme çabasında. Suni akciğer konusunda çalışmalar yapan bilim insanlarından biri olan Josue Sznitman, elinde tuttuğu bir yapay akciğer örneğini göstererek bu mucize organın ne denli karmaşık bir yapıya sahip olduğunu anlatıyor. Şeffaf bir maddededen yapılmış yaklaşık 5 santimetre genişliğinde ve bir kaç milim kalındığındaki yapay organın içinde minik kanalcıklar görülüyor. İlk bakışta, gövdesinden dallar fışkıran bir ağacı andırıyor. İsrail'in Hayfa kentindeki Teknik Üniversite'de araştırma görevlisi olarak çalışan Sznitman bir yandan da yapay akciğer hakkında bilgi veriyor. \"Bu kanallar gözle rahatça görülemeyecek kadar küçüktürler\" diye konuşan Sznitman, \"Bunda şaşılacak bir durum yok. Zira akciğerlerimizdeki solunum yolları bir milimetreden daha küçüktür\" diye devam ediyor. Önce insana ürkütücü gelen bu örnek, işlevini tanıdıkça hayranlık uyandırmaya başlıyor. Laboratuvarda akciğer geliştirmek, bilim kurgu filmlerindeki sahnelere pek benzemiyor. Burada bilim dünyası elle tutulan, gözle görülen mekanizmalar yerine minik parçalarla uğraşıyor. İnsan ciğeri mikroskobik hava baloncuklarına bağlı milyonlarca minik solunum yollarından oluşur. Minik baloncuklarda oksijenli hava kana karışarak, kirli kanın temizlenmesine yol açar. Akciğer dokuları oldukça küçüktür. Ancak akciğerin dış yüzeyi ise devasa boyutlardadır. Gerilmek suretiyle etrafa yayıldığında 100 metrekarelik bir alanı kaplayacak denli genişleyebilir. Akciğerler özünde devasa süngerlerdir, denebilir. Genç bilim insanının amacı işte bu özellikleri birebir taşıyan bir akciğeri laboratuvarda geliştirmek. Bunun için öncelikle akciğerleri daha ayrıntılı olarak incelemek gerektiğini belirtiyor. Hekimler için akciğerlerin \"Kara kutu\" anlamına geldiğini vurgulayan Sznitman, \"Bir doktora gidip de, 'Nefes darlığı çekiyorum, ciğerlerimin hangi bölümlerinde sorun var' diye soramazsınız. Röntgen ve akciğerlerin genel fonksiyonları ölçen spirometri gibi tekniklere rağmen akciğerlere dair hala çok az şey biliyoruz\" diyor... Akciğerlerin bu kadar az bilinmesi teneffüs yöntemiyle alınan ilaçların üretimini de güçleştiriyor. Örneğin astım hastalarının solunum yolları kronik olarak iltihaplandığı için kaslar kasılırlar ve böylece kişinin nefes alması zorlaşır, bazen de hiç mümkün olmaz. Astım hastaları bu nedenle kramp giderici veya iltihap çözücü spreyler kullanırlar. Sznitman'a göre spreyle tedavi son derece yetersiz bir yöntem. Çünkü spreyle akciğerlere püsktürtülen ilacın yetişkinlerde yüzde 50, çocuklarda ise yüzde beş ya da on kadarı, ulaşması gereken sorunlu noktaya kadar gidebiliyor. İlacın büyük kısmı etki göstermesi gereken bölgeye ulaşmıyor. Claus-Michael Lehr'in suni akciğerle ilgili çalışmaları ise farklı bir boyutta ilerliyor. Almanya Saarbrücken'deki Saarland Üniversitesi'nde akciğer üzerine araştırmalar yapan Lehr, membranlar üzerinde akciğer hücreleri geliştirmeye çalışıyor. \"Bizim geliştirdiğimiz akciğerler aslında açık akciğer torbacıklarından oluşuyor\" diye konuşan Lehr, akciğer dokusunu tümör operasyonları sırasında hastaların akciğerlerinden alınan parçalardan elde ediyor. Lehr, kartpostal büyüklüğündeki membranlara akciğer torbacıklarını bağlıyor. Sznitman İsrail'de ilaçların ciğerlere daha etkili şekilde nüfuz etmesine yönelik çalışmalar yaparken Almanya'da da Lehr ise çalışmalarını akciğere ulaşan ilaçların buradan kana karışması üzerine yoğunlaştırıyor. \"Kanın beyne geçişinde olduğu gibi akciğere geçişinde de bir bariyer var\" diyen Lehr, söz konusu bariyerin sprey gibi aerosollerin veya ilaçların da geçişini zorlaştırdığını vurguluyor. Uzman akciğer hücre membranları aracılığıyla bu engeli aşmaya çalışıyor. Lehr çalışmalarıın başarıyla tamamlanması durumunda sadece iğneyle enjekte edilebilen ilaçların solunarak ya da yutularak alınmasının da mümkün olabileceğini ifade ediyor. Böyle bir gelişme en çok insülin kullanan şeker hastalarına yarayacak. Zira insülin bağırsak zarlarından geçemediği için tablet olarak alınamıyor. Nano toz halinde geliştirilecek bir insülin spreyi ile kan-hava bariyeri de aşılabilecek. Böylece şeker hastaları hergün bedenlerine insülin iğnesi enjekte etmekten kurtulabilecekler. Sznitman ile Lehr araştırmalarını ortak sürdürebilmek için destek başvurusunda bulundular. İki bilim insanının temeldeki amacı çok karmaşık bir yapısı olan akciğeri daha fazla tanımak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilim-zeka-geninin-anneden-gectigini-acikladi", "text": "Psychology Spot'ta yayımlanan yeni bir çalışmaya göre; zeka geni çocuklara bilinenin aksine hem anne hem babadan değil, yalnızca anneden geçiyor. Şimdi zaman makinemize binip, birkaç dakikalığına ortaokul yıllarındaki biyoloji derslerine dönelim. Bildiğimiz üzere, kadınlar XX kromozomu, erkekler ise XY kromozomu taşır. Zeka geni, X kromozomunda bulunduğundan, zeka geninin çocuğa X kromozomu ile anneden kalıtılması olasılığı, babadan kalıtılması olasılığının 2 katı. Yapılan çalışmaya göre, zeka geni çocuğa babadan aktarılsa bile, aktif olmuyor. Bunun nedeni ise, genler nereden köken aldıklarına bağlı olarak farklı davranabiliyorlar ve kalıtımsal olarak aktarılsa bile ifade edilemeyebiliyorlar. Bu size inandırıcı gelmediyse, başka çalışmalardaki kanıtlar ile destekleyelim. 1994 yılında, The Medical Research Council Social and Public Health Sciences Unit 'te yapılan bir çalışmaya göre; anneler ile çalışılmış ve 14-22 yaşları arasındaki 12,686 genç yetişkin ile röportaj yapılmış, eğitim seviyeleri, IQ, ırk ve sınıflar üzerinde çalışmalar yoğunlaştırılmıştır. Sonuç olarak, zeka üzerindeki en büyük belirtecin, deneklerin annelerinin IQ seviyeleri olduğu görülmüştür. Elbette, genler kişinin ne kadar zeki olduğu üzerinde etkili olan tek faktör değil fakat gözardı edemeyeceğimiz kadar önemli bir faktör. Peki bu çalışma gerçekte ne anlama geliyor? Eğer bir kadınsanız ve zeki bir bebeğiniz olsun istiyorsanız, bebeğinizin zeki olma ihtimalini artırmak için Harvard mezunu bir erkeğe ihtiyacınız yok. Bu esasında size bağlı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilimkurgu-romanlarindan-hayat-uzerine-dusunduren-10-alinti", "text": "Onlarınki bizim hayal bile edemeyeceğimiz bir yalnızlık, sonsuzluğa bakıp da orada düşüncelerini paylaşacağı hiç kimseyi bulamayan tanrıların yalnızlığıydı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bilinen-ilk-piezoelektrik-sivilar-kesfedildi", "text": "Piezoelektrik keşfedildikten 140 yılı aşkın bir süre sonra, ilk piezoelektrik sıvılar tesadüfen bulundu. Sadece bazı mevcut kullanımlarda katı piezoelektrik malzemelerden daha iyi performans göstermekle kalmayıp, aynı zamanda henüz hayal bile edemediğimiz tamamen yeni uygulamalara da kapı açabilirler. Bazı kristaller ve diğer malzemeler baskı uygulandığında elektrik yükü biriktirir, bu piezoelektrik olarak bilinen bir olgudur. Proteinler ve DNA bile bu özelliği gösterir. Piezoelektrik malzemeler, örneğin adımlardan elektrik üreten ayakkabılar gibi, birkaç yılda bir reklam patlaması yaşar. Bu tür projeler ne kadar gösterişli ve eğlenceli olsa da, fosil yakıtların yerine geçebilecek yararlı bir alternatif olma iddiaları henüz gerçekleşmeye yaklaşmış değil. Diğer yandan, piezoelektrik malzemeler sigara ve gaz sobası çakmaklarının temelini oluşturur ve algılama cihazlarında yaygın olarak kullanılır. Bununla birlikte, keşiflerinden bu yana, tüm piezoelektrik malzemeler katıdır. Şimdi bir makale, aynı davranışı sergileyen iki sıvının bulunduğunu duyurdu. Keşif, Michigan Eyalet Üniversitesi'nden Profesör Gary Blanchard ve lisansüstü öğrencisi Md Iqbal Hossain'in bir tür sıvı tuz olan oda sıcaklığında iyonik sıvılar üzerinde yaptığı deneylerden ortaya çıktı. Sodyum klorür 801 C'de erir ve diğer bilinen tuzların çoğu benzer yüksek sıcaklıklara kadar katı kalır - güneş termal enerjisinin erimiş tuz depolaması, başlamak için çok fazla ısı gerektirir. İyonik sıvılar, bilinen tuzlardakilerden çok daha büyük iyonlardan oluşur ve bunlar düzgün kafesler halinde bir araya toplanmazlar ve bu nedenle erimek için çok daha az enerjiye ihtiyaç duyarlar. İlk iyonik sıvılar neredeyse piezoelektrik etki kadar uzun zaman önce bulunsa da, yakın zamana kadar sadece bir merak olarak görülüyorlardı. Güneş ve rüzgar enerjisini depolama ihtiyacı akut hale geldikçe, iyonik sıvılar yeniden dikkatleri üzerine çekti. Başlangıçta oldukça reaktif bir sıvı sınıfı da daha güvenli hale getirildi. Yazarlar, elektrik üreten süreci keşfettiklerinde, yalnızca bir organik kimyagerin sevebileceği isimlere sahip 1-bütil-3-metilimidazolyum bis imid ve 1-heksil-3-metilimidazolyum bis imid piyasada bulunan iki iyonik sıvıyı sıkıştırmak için bir piston kullanıyorlardı. Blanchard, bir açıklamada, \"Bunu görmek bizi çok şaşırttı. Daha önce hiç kimse sıvılardaki piezoelektrik etkiyi görmemişti.\" dedi. Piezoelektrik malzemeler, ters piezoelektrik etki olarak bilinen elektrik alanlarına maruz kaldıklarında da şekil değiştirir. Sıvılar, eşdeğer bir davranışa sahip olabilir. Ekip, bir sıvıdan bir elektrik akımı geçirmenin optik özelliklerde çarpıcı bir değişiklik ürettiğini buldu. Akışkanlar mercek şeklindeki bir kaba yerleştirildiğinde, elektrik yüküne bağlı olarak ışığı farklı şekilde bükerler, Blanchard'ın dediği gibi \"merceğin odak uzaklığı\" değişir. Bu, sadece küçük bir akımı ayarlayarak, geniş çapta esnek optik özelliklere sahip teleskoplar veya kameralar yapma potansiyeli yaratır. Henüz kimsenin aklına gelmemiş çok sayıda başka uygulama olduğu neredeyse kesin, ancak ilk kullanımlar, üretiminin zor olduğu durumlarda piezoelektrik katıların yerini almak olabilir. İyonik sıvıların katılara göre bir avantajı, keşfin yapıldığı sıvıların geri dönüştürülebilir olması ve çevreye zararlı sayılmamasıdır. Bu, çoğu kurşun gibi ağır metaller içeren piezoelektrik katılarla çelişir. Diğer yandan, Blanchard'ın gözlemlediği etki zayıftır - kuvarsın onda biri kadar - dolayısıyla başka sıvılara ihtiyaç duyulabilir. Blanchard, \"Piezoelektriğin sıvılarda nasıl oluşabileceğinin altında yatan temel mekanizmaları çözmeye çalışmanın ortasındayız.\" dedi. Çalışma hipotezi, basıncın pozitif ve negatif yükleri birbirinden ayırması. Keşif The Journal of Physical Chemistry Letters'da yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/biontech-kuruculari-kanser-asisinin-yakin-gelecekte-cikacagini-ongoruyor", "text": "COVID-19'a karşı etkili bir haberci-RNA aşısı geliştirmek için Pfizer ile ortaklık kuran biyoteknoloji şirketi BioNTech, önümüzdeki 10 yıl içinde bir kanser aşısının yaygın olarak kullanılabileceğini öngördü. Profesör Özlem Türe BBC'nin 'Laura Kuenssberg ile Pazar' programına verdiği röportajda, \"Evet, kanserin veya kanser hastalarının değişen yaşamlarının tedavisinin elimizde olduğunu hissediyoruz\" dedi. Profesör Uğur Şahin, COVID-19 aşısının geliştirilmesi sırasında bilim insanlarının elde ettiği atılımlar üzerine inşa edilecek kanser aşısının sadece 8 yıl içinde yaygın olarak bulunabileceğini söyledi. Kuenssberg'e verdiği demeçte, \"Bunun kesinlikle 2030'dan önce olacağına inanıyoruz\" dedi. Bu konudaki umut, şu anda geliştirilmekte olan bir aşının vücudu mRNA teknolojisini kullanarak kanserleri tanıması ve onlara saldırması için eğitmesidir. \"Hedefimiz, ameliyattan hemen sonra hastaların kişiselleştirilmiş bir aşı almasını sağlamak için bireyselleştirilmiş aşı yaklaşımını kullanabilir miyiz ve hastanın vücudundaki T hücrelerinin tarama yapabilmesi için bir bağışıklık tepkisi tetikleyebilir miyiz? Kalan tümör hücreleri için vücut ve ideal olarak tümör hücrelerini ortadan kaldırabilir miyiz\" diye açıkladı Şahin. The New York Times'a göre BioNTech başlangıçta kanser tedavisine hastaya özel bir yaklaşım için mRNA tabanlı teknolojiler geliştirmeye odaklandı. Turici, Kuenssberg'e, onkoloji hastalarına tedavi sağlayamadığı için hüsrana uğrayan genç doktorlar olarak kanser koğuşlarında çalışma deneyimlerinin onları kanser araştırmalarındaki çalışmalarına yönelttiğini söyledi. Kuenssberg çifte kanser aşısının işe yaramama ihtimalinin olup olmadığını sordu. Turici, doktorların aşı ile birlikte diğer tıbbi müdahale türlerini nasıl kullanacağını ve hastaların iyileşmesini sağlamak için başka nelerin düzeltilmesi gerektiğini görmeyi beklediğini söyledi. Turreci, \"Bu kanser denemelerinde tedavi ettiğimiz her adım ve her hasta, neye karşı olduğumuzu ve bununla nasıl başa çıkacağımızı daha iyi anlamamıza yardımcı oluyor\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/biontech-mrna-kanser-tedavisi-farelerdeki-buyuk-basarinin-ardindan-insan-denemelerine-tasindi", "text": "Söz konusu tedavinin adı pek akılda kalıcı olmamakla beraber SAR441000 (BNT131)'dır. Pfizer-BioNTech aşısı gibi, vücuda protein üretme talimatlarını sağlamak için haberci RNA'yı kullanılır. Vücuda anti-tümör etkisi yaratabilen sitokin adı verilen proteinler üretmeye teşvik etmeyi amaçlıyorlar. Sitokinler vücutta doğal olarak üretilir fakat önceki araştırmalar tümörlü bölgelere takviye edilmesiyle Sitokinlerin tümörleri küçültebileceklerini ve hatta onları tamamen yok edebileceklerini göstermiştir. Bu işlem sadece sitokinlerin istenilen alana eklenmesi kadar basit değildir. Sitokinlerin yarılanma süresi çok kısadır. Toksitlenmeyi durdurmak için vücutta hızla indirgenirler ve bu nedenle önceki tedavilerde sürekli uygulanması gerekiyordu. Bu sabit dozlama ise vücutta toksik sitokin seviyelerine yol açarak kanser tedavisinde ilerlemeyi durduran bir ters etki yarattı. Bunun yerine araştırmacılar, viral vektörler kullanarak sitokinleri tümörlere doğrudan hedeflemeye çalıştılar, ancak bu da genetik sorunlara ve bağışıklık sisteminde istenmeyen müdahalelere neden oldu. Keşke sitokinleri vücuda istenen yerde üretmeye teşvik etmenin ve vücutta dolaşan ve sorunlara neden olan sitokinlerin aşırı yüklenmesini önlemenin güvenli bir yolu olsaydı. Sitokinleri doğrudan tümöre kodlayan bir mRNA karışımı eklendiğinde vücut hızla büyüyen kanser hücresi kütlesini kovmaya hazır sitokinleri çok fazla üretmeye başlar. BioNTech Sanofi ile beraber melanomlu 20 fare üzerinde denediğinde 17 fare tümörleri 40 gün içinde etkili bir şekilde küçültmeye yetecek kadar sitokin ürettiği görüldü. İki farklı tümör tipine sahip farelerde kullanıldığında melanomlara enjekte edilen tedavi onları küçültmede işe yaradı ve akciğer tümörlerinin büyümesini de engelledi. Deneyler, yeni tedavinin hedeflenen tümörlere ve yayılmasından kaynaklanabilecek herhangi bir ikincil tümöre karşı güçlü olabileceğini düşündürmektedir. Yukarıda belirtildiği gibi, sitokin tedavileri genellikle istenmeyen etkilere sahiptir. Bununla beraber farelerde gözlemlenebilir bir yan etkisi olmamıştır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bir-ay-boyunca-ultra-islenmis-gidalar-yersek-neler-olur", "text": "İşlenme durumlarına göre gıdaları işlenmemiş, işlenmiş ve ultra işlenmiş şeklinde üç ana sınıfa ayırabiliriz. Taze, kuru ya da dondurulmuş meyve ve sebzeler, et, balık, süt, tahıllar ve baklagiller gibi gıdalar işlenmemiş ya da minimum olarak işlenmiş gıdalar sınıfındadır. İşlenmemiş gıdaların bazı aşamalardan geçerek daha uzun ömürlü hale getirilmesi sonucunda oluşan paket sütler, sıvı yağlar, konserveler, ekmek, şeker ve tuz gibi marketlerde sıkça rastlayabileceğimiz endüstriyel gıdalar işlenmiş gıdalar sınıfına girmektedir. Ultra işlenmiş gıdalar ise basitçe işlenmiş gıdaların daha fazla işlemden geçmesi sonucu oluşan ve diğer sınıflara göre daha zararlı olan gıdalardır. Şekerli içecekler, çikolata ve cips gibi tatlı ya da tuzlu atıştırmalıklar, hamburger, patates kızartması ya da pizza gibi tüketime hazır ürünler ultra işlenmiş gıdalara örnektir. İşlenmemiş ya da az düzeyde işlenmiş gıdalar sağlıklı bir yaşam için gereken günlük besinler yönünden zengin içeriklere sahipken gıdalar işlemden her geçtiklerinde besin değerlerinin bir kısmını kaybederler. Ultra işlenmiş gıdalar ise karbonhidrat, doymuş yağ ve rafine şeker gibi fazlasının tüketilmesinden kaçınılması gereken unsurlar açısından oldukça zengindir. Fazla tüketilen ultra işlenmiş gıdalar obezite, hipertansiyon, diyabet gibi hastalıklara sebep olmaktadır. Gelişmiş ülkelerdeki çocukların günlük aldıkları kalorilerin büyük bir kısmı ultra işlenmiş gıdalardan gelmektedir ve bu konu çocukların fizyolojik gelişimleri konusunda endişelere yol açmaktadır. Yakın zamanda İngiliz doktor Chris van Tulleken, ultra işlenmiş gıdaların insan vücuduna etkilerini somut bir şekilde göstermek ve araştırmalara yardımcı olmak amacıyla bir diyete başladı. Bu diyet 30 gün sürdü ve yediklerinin %80'i ultra işlenmiş gıdalardı. Bu diyet sonucunda doktorun vücudunda çok fazla olumsuz değişiklik meydana geldi. İngiltere'deki 5 kişiden 1'inin normal hayatında uyguladığı beslenme tarzını denediğini söyleyen Tulleken kahvaltısına kızarmış tavukla başladı ve içinde monosodyum glutamat gibi kimyasalların olduğunu belirtti. Bütün bir ayını yüzünü güldüren ve damak zevkine hitap eden aşırı lezzetli yiyeceklerle dolu geçirdi. Ancak sonrasında vücudunun acı çekmeye başlaması pek uzun sürmedi. Sadece birkaç gün içerisinde eskisinden daha sık acıktığını ve hatta yemek yemeye can attığını fark etti. Üstelik sindirim sisteminin bozulduğunu ve tuvaletini yapmakta çok zorlandığını ifade etti. 30 günün sonunda 3 kilosu yağ olmak üzere toplamda 6.5 kg aldığını fark etti. Dr. Van Tulleken'in vücut kitle indeksi de ay içinde iki puan artarak onu aşırı kilolu aralığına çıkardı. Vücudunda bir dizi endişe verici hormon değişikliği de meydana geldi. Örneğin, kan testleri, yemek yeme isteğini harekete geçiren \"açlık hormonlarında\" yüzde 30'luk bir artış olduğunu ve beyne yememesini söyleyen \"doygunluk hormonlarında\" ise azalma olduğu ortaya çıkardı. Ayrıca, deneyden önce ve sonra yapılan beyin taramaları karşılaştırıldı ve beynin belli bölgeleri arasında beslenme tarzının sebep olduğu yeni fonksiyonel bağlantıların ortaya çıktığı gözlemlendi. Dr. Tulleken Diyet, beynimin ödül merkezlerini tekrarlayan ve otomatik davranışları yönlendiren alanlarla ilişkilendirdi. Yani ultra işlenmiş yiyecekler yemek beynimin ben istemeden bile yapmamı söylediği bir şey haline geldi. şeklinde açıklıyor ve bu tip bir davranışın bağımlılığı olan kişilerin beyinlerinde görüldüğünü belirtiyor. Gençler için böylesine doğal olmayan bir diyetin tehlikeli olduğunu belirten Dr. Tulleken Benim endişem çocukların beyinlerinin hala gelişiyor olması ve beyinlerinin benim beynimden çok daha biçimlendirilebilir özellikte olması sebebiyle çocuklarda oluşacak değişikliklerin muhtemelen daha büyük olacağı anlamına geliyor. diyor. Yaşadıklarını 'What Are We Feeding Our Kids' adlı BCC programının bir parçasında kaydeden Dr. Chris van Tulleken'in deneyimlerine ayrıca BCC Youtube kanalındaki 'UK doctor switches to 80% ULTRA-processed food diet for 30 days' isimli videosundan ulaşabilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bir-bilim-insani-yanlislikla-en-eski-omurgali-beynini-kesfetti", "text": "Paleontolog Matt Friedman, daha geniş bir proje için mikro-BT taramalarını test ederken, 319 milyon yıllık oldukça ayrıntılı bir balık beyni fosili keşfettiğinde son derece şaşırdı. Michigan Üniversitesi'nden Friedman, \"Bütün özelliklere sahipti ve kendi kendime 'Baktığım bu gerçekten bir beyin mi?' dedim\" diyor. Yumuşak dokular hızla bozulduğu için, genellikle bu tür eski yaşamdan geriye kalan tek iz, hayvanların kemikleri gibi daha kolay korunan sert kısımlarındandır. Ancak bu durumda, yoğun bir mineral sızdı ve muhtemelen düşük oksijenli bir ortamda daha uzun süre korunmuş olan dokuyu değiştirdi. Bu, taramaların küçük balık Coccocephalus wildi'nin kranial sinir ve yumuşak doku gibi görünen ayrıntılarını görmemizi sağladı. Eski örnek, türünün tek örneğidir, bu nedenle, ilk kez 1925'te tanımlandığından beri araştırmacıların elinde olmasına rağmen, bilim insanları istilacı araştırma yöntemlerini riske atmayacağı için bu özellik gizli kaldı. Friedman, \"Burada, geçen yüzyılda birçok kişi tarafından birkaç kez incelenen bir fosilde dikkate değer bir koruma bulduk\" diye açıklıyor. Bu tarih öncesi haliç balığı muhtemelen böcekleri, küçük kabukluları ve kafadanbacaklıları avladı ve onları ışın adı verilen kemikli çubuklarla desteklenen yüzgeçlerle kovaladı. Actinopterygii alt sınıfı olan ışın yüzgeçli balıklar, ton balığı ve denizatı da dahil olmak üzere günümüzde yaşayan tüm canlı omurgalı hayvanların yarısından fazlasını ve tüm balıkların yüzde 96'sını oluşturuyor. Bu grup, yaklaşık 450 milyon yıl önce lob-yüzgeçli balıklardan ayrıldı. C. wildi daha sonra, yaklaşık 10 milyonlarca yıl önce bugün hala yaşayan balık gruplarından kendi evrim yoluna devam etti. Michigan Üniversitesi'nden paleontolog Rodrigo Figueroa ve meslektaşları makalelerinde, \"Analizler, bu taksonu yaşayan tüm ışınsal yüzgeçli balık türlerini içeren grubun dışında konumlandırıyor\" diyor. Bu nedenle, Coccocephalus'taki beyin yapısının ayrıntıları, büyük bir omurgalı soyunun erken evrim aşamaları sırasında nöral morfolojinin yorumlanması için çıkarımlara sahiptir. Bazı beyin özellikleri, çürüme ve koruma süreci nedeniyle kaybolabilirdi, ancak ekip yine de belirli morfolojik ayrıntıları çıkarabildi. Bu, onların, bu tarih öncesi ön beynin gelişme biçiminin, bugün yaşayan ışınsal yüzgeçli balıkların geri kalanından çok bizimkine benzediğini görmelerini sağladı. Araştırmacılar, içinde başka hangi yumuşak doku belirtilerinin saklandığını görmek için müzenin koleksiyonlarındaki diğer balık fosillerini taramaya hevesli."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bir-dakikada-kani-durduran-jel-gelistirildi", "text": "Proje yöneticisi, Tektum şirketinin direktörü Mihail Gorşenin, halihazırda jelin test aşamasında bulunduğunu belirterek, \"Jel, kan hücrelerine bağlanarak hızlı bir şekilde pıhtıyı oluşturuyor, ek bileşenler ise bu süreci önemli ölçüde hızlandırıyor. Örneğin laboratuvar hayvanlarda kan akışını 30 saniyeden kısa bir sürede durdurmayı başardık\" dedi. Benzer ilaçların çoğu, kan akışını 5-7 dakikada durduruyor. Bunun dışında diğer ilaçlardan farklı olarak Rus bilim insanlarının geliştirdiği jel, yaradan silinmesine ihtiyaç kalmadan belli bir süre içinde çözülüyor. Bilim adamları, ilacın sadece dış kesiklerde değil, iç organ ameliyatlarında da kullanılması olasılığı üzerinde çalışıyor. Gorşenin, \"İlacın silinmesine gerek yok, içeride kalabilir, belli bir süre içinde çözülüyor ancak kistlerin oluşumuna yol açan sertleşmelere neden olmuyor\" diye konuştu. Kabukluların kabuğundan elde edilen doğal polimer kitosan temelinde yapılan jel, sağlık uzmanlarından olumlu eleştiriler aldı. \"Bir yıl içinde, ilacı üretip satmaya izin veren tescil belgelerini almayı planlıyoruz\" diyen Gorşenin, seri üretim için her şeyin hazır olduğunu da sözlerine ekledi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bir-erkek-dogum-kontrol-hapi-kullanirsa-ne-olur", "text": "Bu soruları cevaplamadan önce bir uyarı yapalım: herhangi bir ilaç kullanmadan önce mutlaka doktora görünün. Doktorlar size, belirtilere ya da duruma göre en uygun tedavi tavsiyesinde bulunacaklardır. Doğum kontrol hapları iki hormon içerirler, östrojen ve progestin . Bu iki hormonu da kadın vücudu doğal bir biçimde üretir. Bu hormonlar doğum kontrol hapı formunda alındığında, kadınların adet dönemlerini düzenler ve yumurtanın rahme yerleşmesini engeller. Bu hormonlar erkek vücudunda da düşük miktarlarda bulunurlar. Östrojen sperm gelişiminde, gebelik hormonu da testesteron üretiminde kullanılır. Eğer bir erkek, yalnızca bir ya da iki doğum kontrol hapı kullanırsa, birşey olmayacaktır. Az miktarda hap içerisinde, erkek vücudunun dengesini bozacak kadar çok miktarda hormon yoktur. Fakat, eğer bir erkek düzenli olarak uzun bir süreç içerisinde doğum kontrol hapı kullanırsa; göğüsleri büyümeye, testisleri küçülmeye başlar. Ayrıca cinsel dürtüleri ve sakal miktarı da azalır. Yüksek miktarda östrojen ayrıca prostat büyümesi ve prostat kanseri riskini de arttırır. Başka bir açıdan bakıldığında, doğum kontrol hapı kullanan erkeklerin kalp krizi riski azalabilir fakat diğer etkileri göz önüne alındığında, bu etki doğum kontrol haplarının erkekler tarafından kullanılmasını cazip hale getirecek kadar kuvvetli değildir. Şimdi de ikinci sorunun cevabına bakalım. Acaba bir erkek, neden doğum kontrol hapı kullanır? Bazı insanlara göre, doğum kontrol haplarını kullanmak erkeği daha feminen bir hale dönüştürür. Fakat, durum tam olarak böyle değildir. Eğer feminenlik bir amaç ise, bu sonuca daha verimli bir şekilde ulaşılabilecek birçok farklı ,ve belki de en önemlisi, daha güvenli yöntem vardır. Eğer bir erkeğin böyle bir düşüncesi varsa ve feminen olmaya karar verdiyse, öncelikle feminenliği keşfetmek istemesinin sebeplerini bir doktor ya da psikolojik danışman ile tartışması daha doğru bir seçim olacaktır. Bir doktora görünmek, hormon terapisine başlamadan önceki en gerekli adımlardan birisidir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bir-grup-ogrenci-nasadan-once-aya-bir-kesif-araci-gondermek-uzere", "text": "Öğrencilerden oluşan bir ekip, bir Ay ilkinde NASA'yı geçmek üzere: Ay'a NASA'dan önce bir keşif aracı göndermek. Carnegie Mellon Üniversitesi'nden öğrencilerden oluşan ekip, Iris keşif aracı ve MoonArk adlı ek bir heykel projesinin 4 Mayıs'ta fırlatılmasını bekliyor. Ay'a vardığında, Iris keşif aracı 60 saatlik görevini yüzeyi keşfederek ve Dünya'ya fotoğraflar göndererek geçirecek. Araç, Çin'den keşif araçlarına katılarak Ay'daki ilk mürettebatsız Amerikan keşif aracı olacak. Aynı zamanda öğrenciler tarafından geliştirilen ilk ay keşif aracı ve bugüne kadarki en küçük ve en hafif ay keşif aracı olacak. Yapımı 10 yıl süren bir proje olan MoonArk, bir zaman kapsülü olarak Ay'a bırakılacak. Hafif heykel, Dünya'dan bir dizi resim, müzik, nano-nesne, şiir ve diğer örnekleri içeriyor. Amaç, heykelin kaybolması ve uzak bir gelecekte insanlık tarafından yeniden keşfedilmesi. İki proje 4 Mayıs'ta fırlatılacak şekilde planalandı ve Peregrine aya iniş aracıyla Ay'a inmeden önce, bir United Launch Alliance roketiyle seyahat edecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bir-kara-delige-coken-bir-notron-yildizi-bir-hizli-radyo-patlamasi-yaymis-olabilir", "text": "25 Nisan 2019, farklı gök bilimci grupları için heyecan verici bir gündü. İki LIGO dedektöründen biri tarafından yakalanan, bir nötron yıldızı çarpışmasının ikinci kez tespit edilmesi bildirildi. İki buçuk saat sonra, CHIME gözlemevi, radyo dalgalarının çok kısa ve güçlü bir yayını olan bir Hızlı Radyo Patlaması yakaladı. Yeni araştırmalar, bu olayların muhtemelen birbirleriyle, ve çok dramatik bir şekilde, ilişkili olduğunu öne sürüyor. Birleşme, belirli süpernovalar için yıldız evriminin son noktası olan iki nötron yıldızını içeriyordu. Bu dramatik patlamalarda yıldızların çekirdekleri, bir şehirden çok da büyük olmayan bir kürenin içinde, Güneş'ten daha ağır bir şeye sıkıştırılır. İki yıldız birbirine doğru sarmal hareket eder ve sonra bam: Güneş'in 3,4 katı kütleye sahip tek bir cisimde birleşirler. Bir nötron yıldızından gelen kütleçekimsel dalgaların ilk tespitinden farklı olarak, bu, elektromanyetik bir karşılık yaymadı, dolayısıyla olayla bağlantılı olabilecek hiçbir ışık tespit edilmedi. Araştırmacılar, önce bir nötron yıldızı oluşturduğuna, ancak çok ağır olduğu için kendi ağırlığı altında çökerek bir kara deliğe dönüştüğüne inanıyor. İşte o zaman FRB yayıldı. Ekip, bu iki olayın tesadüfen yaklaşık aynı zamanlarda ve Dünya'dan aynı uzaklıkta meydana gelme olasılığının yüzde 0,52 olduğunu tahmin ediyor. Yani, kesin olmamakla birlikte, anlattıkları senaryonun gerçekleşmiş olma ihtimali çok yüksek görünüyor. Bu, tek bir gözlemevinden doğrulanan ilk tespitti ve bu da, geldiği gökyüzü alanını önemli kılıyordu. Kütleçekimsel dalga gözlemevlerinin, kaynağın gökyüzündeki konumunu üçgenlemek için birlikte çalışması gerekir. O sırada sadece birinin açık olması, olayın geniş bir alandan gelmiş olabileceği anlamına geliyordu. FRB'nin konumu, en azından bu alan içinde. İstatistiksel olarak, nötron yıldızı çarpışmalarından çok daha fazla FRB vardır, dolayısıyla çalışma, tüm FRB'lerin bu olaylarda üretildiği anlamına gelmez. Tekrarlanan FRB'ler, diğer yıldızların yörüngesinde dönen farklı türde bir nötron yıldızından geliyor gibi görünmektedir ve diğer olaylar da bunları üretebilir. Ancak bu çalışmada önerilen ilginç bağlantı daha fazla araştırmaya değer. Yazarlar makalede, \"Önerdiğimiz -FRB ilişkilendirmemizi daha fazla test etmek için gelecekteki gözlem çalışmalarıyla eşzamanlı geniş alan radyo gözlemlerini ve bir çoklu dalga boyu muadili için aramalara rehberlik edecek potansiyel ana galaksileri belirlemek için FRB yer belirleme verilerinin kullanılmasını teşvik ediyoruz. yazdı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bir-karinca-yuzune-ait-inanilmaz-ve-korkutucu-fotograf", "text": "Büyük olasılıkla daha önce hiç böyle bir karınca görmediniz: Ultra yakın çekimde, Litvanyalı fotoğrafçı Eugenijus Kavaliauskas, sanki bir fantezi dünyasından çıkmış gibi, hareketsiz görünen bir karınca yüzünün fotoğrafını çekti. Fotoğraf, Nikon tarafından düzenlenen 2022 Küçük Dünya Fotomikrografi Yarışması'nda 'Farklılık Görüntüsü' olarak onurlandırıldı ve nedenini görmek kolay. Bu fotoğraf ayrıca, Reddit'te de büyük ilgi gördü ve alkış aldı. Resim, yaygın bir marangoz karınca olan Camponotus'un çenelerinin ve antenlerinin yakından görünüşüdür. Yuvalarını çoğunlukla orman ortamlarında ahşabın içine yaparlar ve yaprak bitleri tarafından salınan ölü böcek, nektar ve bal özünü atıştırırlar. Washington Post'a göre, karıncanın yüzünün parıldayan kırmızı gözlere benzeyen kısımları aslında antenlerinin tabanıdır, sarı dişler gibi görünenler ise karıncaların çevreyi algılamak için kullandıkları çok küçük 'tetikleyici' tüylerdir. Fotoğraf, aslında, karıncanın yüzünün ayrıntılarını gerçekten ortaya çıkarmak için kullanılan bir yansıyan ışık tekniği ile 5x büyütmede bir mikroskoptan çekildi. Kavaliauskas'ın Washington Post'a söylediği gibi, yırtıcı kuşları fotoğraflamayı denedikten sonra, şimdi dikkatini böceklere odaklanıyor. Yeteneğinin diğer birçok büyüleyici örneğini kendisine ait Instagram sayfasında görebilirsiniz. Diğer 56 fotoğraf da yarışma jürisi tarafından Ayırt Edici Görüntüler olarak etiketlendi ve hepsi göz atmaya değer - elimizde fare embriyoları, kelebek pulları, dinozor kemikleri ve çok daha fazlasının makro görüntüleri var. Yarışmanın genel galibi, İsviçre'deki Cenevre Üniversitesi'nden Grigorii Timin ve Michel Milinkovitch tarafından yakalanan Madagaskar dev bir gündüz kertenkelesinin embriyonik elini gösterdi. Nikon Instruments İletişim ve CRM Müdürü Eric Flem, \"Nikon Small World, her yıl örnek teşkil edecek bilimsel teknik ve sanat sergileyen bir dizi mikroskobik görüntü alıyor\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bir-kisinin-endiseli-olup-olmadigini-yuruyusunden-anlayabilir-miyiz", "text": "University of Kent'ten araştırmacılar; endişeli insanların genel olarak sola eğilimli olduklarını belirlemek için basit bir deney tasarladılar. Cognition 'da yayımlanan çalışmada; gözleri bağlı katılımcılar bir oda zeminine çizilmiş düz bir çizgide tekrar tekrar yürümeye çalıştılar. Kişilik testlerine dayanarak daha fazla endişeli olduğu görülen katılımcıların sola sapma eğiliminde oldukları görüldü. Araştırmacılar; sola sapma durumunun beynin sağ kısmında sol kısmına kıyasla daha fazla aktivite gerçekleştiğine işaret ediyor. Ortaokul Fen Bilimleri derslerindeki öğrendiklerinize dair bir tarama yaparsanız, beynin her lobunun vücudun zıt kısımılarındaki kasları kontrol ettiğini hatırlarsınız Buradan yola çıkıldığında çapraz yarım küresel ilişki biraz karmaşıklaşıyor. Beynin iki tarafı birlikte çalışabilmelerinin ve hatta farklı yoğunlukta olmalarının yanı sıra aynı zamanda da asimetriktirler. Ancak, bilişsel, duygusal ve davranışsal işlevlerin bir arada olduğu kişilik özellikleri düşünüldüğünde ise karakteristikler ile beyin lobları arasında doğrudan bir bağlantı olduğunu saptamak oldukça güçtür. Araştırmadaki durumda ise; araştırma ekibi, yanal konumsal sapma ve motivasyon ile alakalı iki karakter arasındaki ilişkiye dair inceleme yürüttü. İlki, hedef yönelimli davranışı göz önüne alan davranışsal yaklaşım. Burada, gözünü ödüle dikmiş rakipler daha iyi bir skor elde ederler. İkincisi ise; engelleme . Olumsuz tehditleri algılamakta hızlı olan insanlar engelleme gösterirler. Geçmişte yapılan sinirbilimi ve biliş araştırmaları; hedef odaklı davranışta, orantısız seviyede yüksek sol beyin aktivitesi ve sağ yanal eğilim arasında bir bağlantı olduğunu ortaya koymuştu. Örneğin; merivenden çıkarken sağa doğru yönelenlerin sol beyinlerinde bir aktivite gerçekleşiyor demektir. Öte yandan, bağlantının ne zaman ortaya çıktığı ise belirsiz durumda. Bazı psikologlar, yarış içindeki bireylerin yoğun baskı altındaki durumlarda sağa eğilmeye başladıklarını düşünüyor. Esasında, sağa yönelme ve kişisel tatmin arasında bazı bağlantılar var, ancak bu bağlantılar yalnızca bazen ortaya çıkabiliyorlar ve ne zaman çıktıklarını bilmiyoruz. Sinirbilimi araştırmaları, endişe ve sağ beyin lobu aktivitesi arasında bir bağlantı olduğuna işaret ediyor. Fakat, üçgenin üçüncü kenarına yani sol yanal sapmaya dair destekleyici parçalar çok güçlü değil. Araştırma ekibi; engellemenin, tek başına sola hareket etmeyi belirlediğine dair kesin bir kanıt olmadığını söylüyor. Ekip; anksiyete testinde yüksek skorlara sahip insanlarda; hedef yönelimli olmak ile sağa doğru hareket arasında bir bağlantının ortaya çıkmadığını ve bu durumun da ilk kez kayıp bağlantıya dair deliller sağladığını düşünüyor. Katılımcının anksiyete seviyesi arttıkça, sola eğilimli yürümenin de arttığı gözlemlendi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bir-sinava-hazirlanmanin-en-iyi-ve-en-kotu-yontemleri-nelerdir", "text": "Sınava çalışırken çoğu zaman doğru olduğunu düşündüğünüz, ancak esasında pek bir işe yaramayan ve öğrendiğini sanmak ya da çalıştığını sanmak durumunu ortaya çıkaran teknikler geliştirirsiniz. Örneğin; oldukça yaygın bir biçimde, öğrenciler okudukları şeyi renkli kalemlerle çizerek okurlar, ancak araştırmalar bu yöntemin hafızaya yardımcı olmadığını gösteriyor. Ve genellikle birçok öğrenci bir ders notunu daha ilk okumalarında neyin yeterince önemli olduğunu bilmeden cümlelerin üzerini renkli kalemlerle belirginleştirirler. Bir başka efektif olmayan kavrama yöntemi ise tekrar okumaktır. Bunu yapmak öğrencilere söz konusu materyali her defasında daha iyi bildiği hissi verir. Oysa tekrar tekrar okumak, bir kişinin tamamen aynı şeyi tekrar tekrar anlatması gibidir. Sonunda mutlaka evet, evet anladım dersiniz. Fakat bir açıklamanın üzerinden defalarca geçmek o şeyi kendi sözcüklerinizle anlatabilmeniz ile aynı değildir. Tekrar okumadaki sorunlar söz konusu materyalden bir şey öğrenip öğrenmediğinizi bilmemek bizi iyi bir çalışma tekniği geliştirmeye iter: Oto-test. Oto-test kişinin kendisini konuyla alakalı olarak teste tabi tutmasıdır. Çeşitli küçük kartlar ile kitabın konu sonu sorularını cevaplamak iyi bir oto-test olabilir. Oto-testin iki temel faydası vardır. Birincisi, tekrar-tekrar okumak yerine, oto-test; kişinin daha fazla çalışmaya devam edip etmemesini anlamasına yarar ve neyin öğrenildiğine dair tutarlı bir ölçme yöntemi sağlar. İkincisi, öğrencilerin elde ettiği skorlar oto-testin söz konusu materyali hafızaya yerleştirme noktasında harika bir yol olduğunu ortaya koyuyor. Ayrıca bu yöntem materyali incelemek için harcanan zamana kıyasla çok daha verimlidir. Bir diğer kullanışlı teknik ise; okuma sırasında periyodik olarak durup kendine şu soruyu sormak: Bu metin içerisinde bu cümle neden doğru? Hemen hemen hepimiz okuma yaparken çoğunlukla ne okuduğumuz hakkında düşünmeden gözlerimizi yalnızca kelimeler üzerinde gezdirdiğimiz zamanları deneyimlemişizdir. Her birkaç paragrafta durup, Okuduğum yer kendi konteksi içerisinde neden mantıklı, neden doğru? diye kendinize sormak düşünmeyi ve öğrenmeyi güçlendirir. Yani aslında tartışarak okumak . Okuduğunuz şeyin kendi konteksi içerisinde ne kadar tutarlı ve neden doğru olduğunu kendinizle tartışarak okumanız beyninizde yeni bağlantılar kurulmasına yol açarak söz konusu materyalin kalıcılaşmasına sebep olur. Üçüncü teknik ise; sıkıştırılmış bir çalışma yerine zamana yayarak çalışmaktır. Yani yazının en başında alıntıladığımız ve birçoğumuz deneyimlediği gibi bir sınava sabaha kadar çalışmak yerine onu zamana yayarak çalışmak daha verimlidir. Birçok araştırma, bir materyalin araya günler ve hatta haftalar koyarak tekrar gözden geçirilmesinin hafızayı sağlamlaştırdığını ortaya koyuyor. Ayrıca bu uygulama, öğretmenler için, örneğin mini sınavlar ya da ölçekler vererek önceki derslerde işlenen konuyu taramaları açısından güzel bir yöntemdir. Hafızada küçük yoklamalar yapmak öğrenmede büyük çıktılar oluşmasına sebep olabilir. Aslında sınavda başarılı olmanın bana göre sadece 4 kuralı var. 1- Yeterli zamana yaymak 2- Yeterli kaynağa sahip olmak 3- Çalışırken konsantre olarak çalışmak 4- Bol tekrar Bunlar yeterlidir kanımca."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bir-solar-orbiter-merkurun-gunesin-onunden-gorkemli-gecisini-goruntuledi", "text": "Muhteşem Güneşimizi inceleyen bir uzay aracı, Dünya yüzeyindeki konumumuzdan nadiren görülen bir olayı yakaladı. 3 Ocak 2023'te, Avrupa Uzay Ajansı liderliğindeki Solar Orbiter, Güneş Sisteminin en içteki gezegeninin Güneş diski boyunca kaydığını gözlemledi. Bu tür bir olay geçiş olarak bilinir ve gezegen veya uydu gibi daha küçük bir cisim bir yıldızın önünden geçerek ışığının küçük bir kısmını bloke ettiğinde meydana gelir. Yörüngedeki nesne genellikle sadece bir gölgeye indirgense de, geçiş olayları bize birçok ilginç şeyi öğretebilir. Bu terimi yakın zamanda duyduysanız, bunun nedeni muhtemelen Güneş Sistemi dışındaki gezegenleri veya ötegezegenleri bulmak için kitteki birincil araç olmasıdır. Kepler ve TESS gibi uzay teleskopları, geçiş yapan bir dış gezegenin imzası olan yıldız ışığındaki zayıf, düzenli düşüşleri arayarak uzun süre yıldızlara bakar. Bir gölgenin bu ince titreşmesi, yalnızca yörüngedeki cismin varlığını ortaya çıkarmakla kalmaz, aynı zamanda yapısı hakkında potansiyel olarak bir ipucu da sağlayabilir. Bir ötegezegen - hatta Merkür gibi daha yakın bir gezegen - ana yıldızının önünden geçtiğinde, yıldızın ışığının bir kısmı barındırıyor olabileceği herhangi bir atmosferden süzülür. Işığın çıplak yıldız ışığından nasıl farklı olduğunun analizi, bilim insanlarının gazın bileşimini belirlemesine olanak sağlayabilir. Bilim insanları bu tekniği Venüs'ün atmosferini incelemek için kullandılar, aynı zamanda artan sayıda ötegezegen atmosferini de incelediler. Merkür'ün atmosferi de geçiş verileri kullanılarak incelenmiştir, ancak Solar Orbiter bu nadir olayı farklı bir şey yapmak için kullandı: enstrümantasyonunu kalibre etmek. Güneş diskine karşı kontrast oluşturan Merkür, tamamen karanlık bir leke olmalıdır. Bu nedenle, gezegende görülen herhangi bir ışığın teleskop tarafından üretilmesi muhtemeldir. Bu etki, nokta yayılma işlevi olarak bilinir ve bunun nasıl olduğunu ve ne kadar güçlü olduğunu anlamak, gökbilimcilerin bunu Solar Orbiter'ın bilim verilerinden çıkarmasına yardımcı olur. Bu da yapılan analizin daha doğru olacağı anlamına gelir. Güneş'e en yakın gezegen olan Merkür, Güneş Sistemi'nin daha az çalışılan gezegenlerinden biridir. Nasıl ve nerede oluştuğunu, çekirdeğinin neden bu kadar büyük göründüğünü veya dahili jeolojik aktiviteye sahip olup olmadığını veya Venüs ve Mars'ın olmadığı halde neden küresel bir manyetik alana sahip olduğunu bilmiyoruz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bir-yilda-iki-bini-askin-yeni-bitki-turu-kesfedildi", "text": "Bilimin şu ana kadar saptadığı bitki türü sayısının 390 bin 900'ü aştığı tahmin ediliyor. Londra'daki 'Kew Gardens' Kraliyet Botanik Bahçeleri'nde görevli uzmanlar ilk kez dünya çapındaki tüm bitki türlerinin durumunu değerlendiren bir çalışma yürüttüler ve 2015 yılı içinde 2 bin 34 yeni bitki türünün keşfedildiğini belirlediler. Fakat, Kew Gardens uzmanlarının hazırladığı rapora göre, bilinen bitkilerin yüzde 21'i, yani her beş bitki türünden biri iklim değişikliği, doğal çevresinin yok edilmesi, hastalık ya da aşırı yayılmacı bitki türleri yüzünden yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Şu ana kadar beş bine yakın aşırı yayılmacı yani diğer türleri yok ederek yayılan bitki türü belirlenmiş."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bira-gobegini-kasli-gosteren-pelerin", "text": "Science dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, söz konusu yapay deri binlerce nano ölçekli noktayla ışığı yansıtarak düz bir görünüm sağlıyor. Bilim insanları bu yapay derinin bir özelliğini daha keşfettiler: \"Görünmezlik pelerini\" gibi kullanılabilen deri, bira göbeklerini gizleyerek, kaslı ve dümdüz bir karın gibi gösterebiliyor. Araştırmayı yürütenlerden California Üniversitesi'nden Xiang Zhang, \"İlk defa istenildiği gibi şekil verilebilen bir pelerin ürettik. İnsanları gizlemek istiyorsanız, artık bu mümkün\" diyor. Ancak görünmezlik belli bir noktaya kadar mümkün. Pelerin giyen kişi bir anda ortadan yok olmuyor. Bunun yerine önden ve bazı açılardan bakıldığında arzu edildiği şekilde görülebiliyor. Amaç bu deriyi giyerek istenilen görünümü sağlamak. Ancak giydikten sonra etrafta dolaşmaya başlarsanız, yarattığınız ilüzyon bozulabilir. Daha önce de görünmezlik pelerinleri üretilmeye çalışılmış ancak pratikte işe yaramamıştı. Zhang,daha önce üretilen görünmezlik pelerinlerinin vücudun 3-4 katı büyüklükte, hantal bir şey olduğunu ve giyildiği zaman her yere bu ağır pelerinle gidilmesi gerektiğini söylüyor. Londra'daki Imperial College'dan Sir John Pendry de bu alanda çalışan önemli uzmanlardan. Pendry, eski üretilen görünmezlik pelerinlerinin bir sihirbaz pelerininden çok içine girilen çadırlar gibi olduğunu söylüyor. Xiang Zhang ve arkadaşlarının ürettiği pelerin ise mikroskobik boyutlarda olmasıyla dikkat çekiyor. İnce yapay derinin üzerinde nano ölçekli altın noktalar bulunuyor ve ince tabakalar dahi kaplanabiliyor. Farklı boyutlardaki altın noktalar ışığı nasıl alacağını ve yansıtacağını ayarlıyor. Böylece yansıyan ışık, bakanların algısını değiştirebiliyor ve deriyi giyen kısım farklı görünebiliyor. Böylece giyen kişi vücudunda beğenmediği yerlerin düz ya da kaslı görünmesini sağlayabiliyor. Zhang da \"Örneğin yağlı göbeği olan biri, mesela ben, daha fit görünmek için bu deriyi üzerine geçirebilirim ve sankı kaslı bir göbeğim varmış gibi görünebilirim\" diyor. Araştırmacı, gelecekte bu tür derilerin ciddi yüz yaralarını da kapatabileceğini belirtiyor. Profesör Pendry de araştırmacıların doğru soruna eğildiklerini kaydederek, \"Pelerinlerin kalın olması sorununa akıllıca bir çözüm üretmişler ve çok ince bir pelerin yapmayı başarmışlar\" değerlendirmesinde bulunuyor. Pendry, bunun görünmezlikten ziyade görünümü farklı kılabilen, kullanışlı bir teknoloji olduğunu ifade ediyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bircok-sosyal-medya-platformu-kullanmak-depresyona-sebep-oluyor", "text": "İnternette yayınlanan Computers in Human Behavior dergisinin Nisan sayısındaki analize göre, 7 ile 11 arası sosyal medya platformu kullananların depresyon ve anksiyete riski, 2 ya da daha az kullananlardan 3 kat daha fazladır. Yazar ve fizikçi, CRMTH'nin yöneticisi Brian A. Primack, Bu ilişki, klinisyenlerin depresyon ve anksiyete hastalarına birden çok sosyal medya platformu kullanıp kullanmadıklarını sorabilecekleri ve belki de bu alışkanlığın semptomlara sebep olduğunu söyleyebilecekleri kadar güçlüdür. Araştırma sonucunda,sosyal medya kullanımının depresyona sebep olacağını söyleyemeyiz.Ayrıca depresyon ve anksiyetenin de insanları sosyal medya kullanmaya yönlendireceği sonucunu da çıkaramayız.Ancak her iki durumda da sonuçlar oldukça değerli olacaktır. dedi. 2014'te Primack ve öğrencileri, yaşları 19 ile 32 arasında değişen 1787 Amerikan gencinin sosyal medya kullanımlarını tespit etmek için depresyon testleri ve anket yaptılar. Anket soruları, en popüler 11 sosyal medya platformu olan Facebook, YouTube, Twitter, Google Plus, Instagram, Snapchat, Reddit, Tumblr, Pinterest, Vine ve Linkedin ile ilgiliydi. Bu testlerin sonuçlarına göre, 7 ile 11 arası sosyal medya platformu kullanan kişilerin ağır depresyon semptomlarını gösterme oranı, 2 ya da daha az kullananlardan 3.1 kat daha fazladır. Anksiyete semptomlarında ise bu oran 3.3'tür. Araştırmacılar, depresyon ve anksiyeteye sebep olabilecek ırk, cinsiyet, ilişki durumu, gelir, eğitim ve sosyal medyada harcanan toplam zaman gibi diğer faktörleri de incelediler. Primack bu ilişkinin yönünün belirsiz olduğunu, Depresyon ve anksiyete semptomlarını gösteren insanlar birçok sosyal medya platformu kullanmaya yöneliyor olabilir. Ancak birçok platformda varlığını sürdürmeye çalışmak da depresyon ve anksiyeteye sebep olabilir. Bunu anlayabilmek için daha fazla araştırma yapmak gerekir. diyerek ifade etti. Primack ve takımı, birden fazla platform kullanmanın depresyon ve anksiyeteye sebep olmasına dair birkaç hipotez öne sürdü. Platformlar arasında sürekli geçişin zayıf algılamaya ve diğer zihinsel problemlere sebep olduğu bilinmektedir. Kullanılan sosyal medya hesaplarının sayısı arttıkça, her bir hesabın yansıttığı kişiyi, düşünceleri ve kültürel olguları yönetmek de zorlaşır. Bu ise, karamsar ruh hali ve duygulara sebep olabilir. Birçok sosyal medya platformu kullanırken uygun olmayan bir söz söylemek daha mümkün olduğu için art arda utanç duygusu yaşanabilir. Psikiyatrist ve Pittsburgh Sağlık Politika Enstitüsü doktora sonrası araştırma görevlisi Cesar G. Escobar-Viera İnsanların birden fazla sosyal medya platformu kullanmasının nedeni ve bu platformlardaki tecrübelerini anlamak sonraki kritik adımlardır. Sonuçta, bu araştırmayı toplum sağlığı eğitiminin uygulanmasına yardım etmek için istiyoruz. dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/birisinin-psikopat-olup-olmadigini-nasil-anlariz", "text": "Psikopati toplum içerisinde genellikle kriminal vakalar ve cinayetler ile ilişkilendirilir, fakat birçok insan psikopati ölçeğine sokulabilecek kriterlerin bazılarını sergilerler. Bu insanların büyük çoğunluğu normal yaşamlarını sürdürürler ve asla bir kimseye zarar vermez ya da bir kimseyi öldürmez. Sıkılganlık, patolojik yalanlar, yüzeysel çekicilik ve dürtüsellik gibi özellikler PCL-R testindeki 20 işaretten yalnızca bir kaçı. Herhangi bir ölçekte olduğu gibi, neyin normal ve neyin psikopatik olduğunun kesin bir ayrımı yok. Sinirbilimci James Fallon; katillerin ve suçluların beyin taramalarına yoğunlaşarak beyindeki empati kurma ile ilgili bölgedeki aktiviteyi normal insanlarınki ile karşılaştırdı. Beyindeki ilgili bölge; empati sahibi insanlarda PET taramaları sırasında aktif iken, psikopatlarda ise inaktif durumda olduğu bulgusuna ulaşıldı. Fallon aynı zamanda da kendi ailesi ve arkadaşlarının tarama sonuçlarını kullanarak Alzheimer üzerine de çalışmalar yürüttü. Alzheimer çalışmaları için görüntülere odaklanan Fallon; bir şeyin inaktif olduğunu fark etti: Taramalardan birisi, suçlu psikopatlar üzerindeki çalışmadan beynin empati ile ilgili bölgesinde aktivitenin meydana gelmediği elde edilen taramalara benziyordu. Bunun yanlış bir kümeye denk geldiğini düşünen Fallon, daha iyi bir kontrol için bu resmin kimin beyninden elde edilen görüntü olduğunu görmek istedi ve anonimleştirme kodunu kırdı. Evet veriler; Fallon'un kendi beynine ait verilerdi. Taramaları inceleyen meslektaşları; Fallon'un belirli psikopatik davranışların işaretlerini gösterdiğini doğruladılar. University of New England 'dan kriminolog ve adli antropolog olan Xanthe Mallett; bir görüşme sırasında birisinin psikopat olup olmadığını belirten belirli işaretlerin var olduğunu söylüyor. Psikopatlar oldukça iyi oyunculardır, dolayısıyla sözlü ve fiziksel ipuçlarının ne kadar örtüştüğüne bakılmalıdır. Bir başka işaret ise; kişisel mesafedir. Yapılan bir çalışmaya göre; yüksek oranda soğuk insanlar, kişiler arası daha kısa mesafeleri tercih ediyorlar. Öyleyse, eğer ağır bir psikopat tanınabilirse, bu insanlar tedavi edilebilir mi? Cevap; muhtemelen hayır. Çünkü; ilk olarak bu insanlar yardım arayışına girmeye yatkın değildirler. İkinci olarak ise; empati yoksunudurlar ve neredeyse hiçbir şey onları değiştiremez."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bitcoini-bir-amerikan-casusluk-laboratuvari-mi-uretti", "text": "İlk kripto para birimi olan Bitcoin, Satoshi Nakamoto takma adlı bir kişi veya grup tarafından 2008 yılında icat edilmiş ve Bitcoin hakkında makale yayınlayıp gözden kaybolmuştur. Ancak internette dolaşan bir teoriye göre, Bitcoin'in, Amerikan casus teşkilatı olan Ulusal Güvenlik Ajansı tarafından tasarlandığı öne sürülüyor. Bitcoin konusunda uzman olan Nic Carter, \"Bitcoin'in, bir araştırmacının rafa kaldırılamayacak kadar iyi olduğunu düşündüğü ve gizlice yayınlamayı seçtiği, kapatılmış bir iç Ar-Ge projesi olduğunu düşünüyorum\" diye tweet atarak kendi teorisini ortaya attı. Carter ellerinde kesin bir silah olduğunu da düşünüyor. Bu silah 1996 yılında NSA çalışanları tarafından yayınlanan \"Anonim Elektronik Paranın Kriptografisi\" başlıklı bir makale. Makalede \"Tatsuaki Okamoto\" adlı bir araştırmacının çalışmasına da atıfta bulunuluyor. Fakat makale hakkında görüşler ise, dijital parada kullanılabilecek kriptografik fikirlerin araştırılması olup, en büyük yeniliği merkezi olmayan tasarımı olan Bitcoin'in aksine, işlemlerin bir denetleyici otoriteye dayandığıdır. Ayrıca makalede elektronik paranın vergilendirme ve kolluk kuvvetleri açısından oluşturacağı riskleri içeren bir bölümde bulunmaktadır. Kripto para birimine şüpheyle yaklaşan David Rosenthal, \"NSA'nın kendi hükümetinin işlevlerine zarar verecek bir parasal biyolojik silah olarak merkezi olmayan, güvenilmez bir kripto para birimi geliştirmesi fikri mantıksız.\" diyerek atılan bu teorinin doğru olmadığını düşündüğünü belirtti. Öte yandan gerçek kimliği hakkında birçok teorisi üretilen Bitcoin'in yaratıcısı Satoshi Nakamoto, uzun süredir sürdürdüğü sessizliğini bu hafta bozarak Nakamoto, @satoshi kullanıcı adlı X hesabından yaptığı paylaşımın ardından bu hesabın Satoshi'nin kendisi olduğunu iddia eden Avustralyalı Craig Wright'a ait olduğu tartışmaları tekrardan başladı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bitkiler-ay-topraklarinda-cimlenip-buyuduler", "text": "Florida Üniversitesi biyologları, NASA'nın Apollo 11, 12 ve 17 görevlerinden getirilen örnekleri kullanarak, model bir karasal bitki olan Arabidopsis thaliana'nın çeşitli ay regolitlerinde başarılı bir şekilde çimlenip büyüyebileceğini gösterdi. Gelecekteki, daha uzun uzay görevleri için Ay'ı bir merkez veya fırlatma rampası olarak kullanabiliriz. Çalışmanın kıdemli yazarı Profesör Rob Ferl, \"Bu, bitki yetiştirmek için zaten var olan toprağı kullanabileceğimiz anlamına geliyor\" dedi. Bu soruları yanıtlamaya başlamak için, Profesör Ferl ve meslektaşları aldatıcı derecede basit bir deney tasarladılar: Ay toprağına tohum ekin, su, besin ve ışık ekleyin ve sonuçları kaydedin. Ancak bu deneyi yapmak için sadece 12 gram - sadece birkaç çay kaşığı - ay toprağı vardı. NASA'dan ödünç alınan bu toprak, Apollo 11, 12 ve 17 Ay'a yapılan görevler sırasında toplandı. Araştırmacılar, minik ay bahçelerini büyütmek için normalde kültür hücrelerinde kullanılan plastik plakalarda yüksük büyüklüğünde kuyular kullandılar. Her kuyu bir kap işlevi gördü. Her bir saksıyı yaklaşık bir gram ay toprağı ile doldurduktan sonra, bilim insanları toprağı bir besin solüsyonuyla nemlendirdiler ve Avrasya/Afrika'ya özgü küçük bir çiçekli bitki olan Arabidopsis thaliana'dan birkaç tohum eklediler. Bu model bitkinin ay toprağında yetiştirilmesi, yazarların, toprağın bitkileri, gen ifadesi düzeyine kadar nasıl etkilediği konusunda daha fazla fikir edinmelerini sağladı. Karşılaştırma noktaları olarak, gerçek ay toprağını taklit eden karasal bir madde olan JSC-1A'ya Arabidopsis thaliana'yı ve ayrıca aşırı ortamlardan simüle edilmiş Mars topraklarını ve karasal toprakları da yerleştirdiler. Aysal olmayan bu topraklarda yetişen bitkiler deneyin kontrol grubuydu. Deneyden önce araştırmacılar, ay topraklarına ekilen tohumların filizlenip filizlenmeyeceğinden emin değillerdi. Ama neredeyse hepsi filizlendi. Biz hayran kaldık. Bunu tahmin etmedik. Bu bize ay topraklarının bitki çimlenmesiyle ilgili hormonları ve sinyalleri kesintiye uğratmadığını gösterdi diyor çalışmanın ilk yazarı Profesör Anna-Lisa Paul. Ancak, zaman geçtikçe bilim insanları, ay toprağında yetişen bitkiler ile kontrol grubu arasındaki farklılıkları gözlemlediler. Örneğin, Ay topraklarında yetişen bazı bitkiler, emsallerinden daha küçüktü, daha yavaş büyüyordu ya da boyut olarak daha çeşitliydi. Profesör Paul, \"Bunların hepsi, bitkilerin Ay'ın toprağının kimyasal ve yapısal yapısıyla başa çıkmak için çalıştıklarının fiziksel işaretleriydi\" dedi. Bu, ekip bitkilerin gen ekspresyon modellerini analiz ettiğinde daha da net şekilde doğrulandı. Profesör Paul, \"Genetik düzeyde, bitkiler, tuz ve metaller veya oksidatif stres gibi stresörlerle başa çıkmak için tipik olarak kullanılan araçları çekiyorlardı, bu nedenle bitkilerin ay toprağı ortamını stresli olarak algıladıkları sonucuna varabiliriz\" dedi. Takip çalışmaları bu sorular ve daha fazlası üzerine inşa edilecektir. Şimdilik, yazarlar Ay'da bitki yetiştirmeye yönelik ilk adımları atmayı kutluyorlar. \"Bu deneyi yapmak istedik çünkü yıllardır şu soruyu soruyorduk: Ay toprağında bitkiler yetişir mi? Görünüşe göre cevap evet,\" dedi Profesör Ferl."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bitkiler-gorebilir-mi", "text": "'Görebilen bitkiler' kavramı, ilk defa 20. yüzyılın başlarında ortaya atıldı. Son birkaç yıldır yeniden gündeme geldiğinde ise yapılan araştırmalar, bitkilerin görme yeteneklerinin olabileceğini öne sürmekle birlikte, çok basit bir yapıda göze benzer bir oluşuma sahip olabilecekleri iddiasında bulunmaktalar. 1907 yılında Charles Darwin'in oğlu Francis Darwin, yaprakların lens benzeri hücrelere ve ışığa duyarlı hücrelerin bir kombinasyonu olan organlara sahip olabileceğini öne sürmüştü. 20. yüzyıl başlarında yapılan deneyler ile de bu tür yapıların var olabileceği gözlemlendi. Fakat 'görebilen bitkiler' olarak sadece birkaç yıl önce tekrar ortaya çıkan bu kavram, artık bu yapıların 'ocelli' olarak adlandırılmasıyla yeniden çalışılmaya başlandı. Trends in Plant Science dergisinde yayınlanan son çalışmalarında Almanya'daki Bonn Üniversitesi'nde bitki hücreleri üzerine çalışan biyolog Frantisek Baluska ve İtalya'da bulunan Florance Üniversitesi'nde bitki fizyoloğu olan Stefano Mancuso, görsel olarak farkındalığı olan bitkiler için yeni kanıtlar sundular. Araştırmacılar ilk olarak, 2016 yılında fotosentez yapabilen tek hücreli organizma olan Synechocystis siyano bakterilerinin, ocelli gibi davrandıklarını keşfettiler. Bu keşfi yapmaya yardımcı olan Londra Üniversitesi'nden mikrobiyoloji uzmanı Conrad Mullineaux şöyle diyor; Bu siyanobakteriler, tüm hücre duvarını aynı bir hayvan gözünün retinası gibi kullanarak, ışık kaynağının görüntüsünü hücre zarına odaklıyor. Araştırmacılar, bu mekanizmanın amacının tam olarak ne olduğundan emin olmasalar da, benzer bir işlevin daha yüksek yapılı bitkilerde de evrimleşmiş olabileceğini düşünüyorlar. Son zamanlarda yapılan çalışmalar, lahana ve hardal gibi Arabidopsis ailesinden bazı bitkilerde, yeşil alglerdeki gibi tek hücreli organizmalarda bulunan basit gözler gibi, basit görme yeteneği gelişimi ve işleyişi ile ilgili bazı proteinlerin üretildiği görülmüştür. Bu proteinler özellikle, sonbahar yapraklarına kırmızı ve turuncu renkleri vermekle ünlü olan 'plastoglobuli' adıyla bilinen yapılarda görülürler. Baluska, Bu keşif, 'plastoglobuli'nin, bitkilerdeki basit gözler olabileceğini akla getiriyor, diyor. Diğer gözlemsel araştırmalar gösteriyor ki, bitkiler henüz bizim anlayamadığımız görsel bir yeteneğe sahipler. Örneğin, 2014 yılında Current Biology dergisinde, asma bitkisi Boquila trifoliolata'nın, beraber olduğu diğer bitkiyi taklit ederek, yapraklarının renk ve şekillerini değiştirebildiği bildirilmiştir . Bir sonraki zorluk ise, 20. yüzyıl başlarında yapılan deneylerin iddiası olan, bitki hücrelerinin mercek gibi davranmalarını doğrulamak olacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bitkilerle-calisan-isik-kaynagi-tasarlandi", "text": "Mühendisler, önceki çalışmaların ilkelerinden ve dünyanın her yerinden araştırmacıların bulgularından yararlanarak kendi temiz enerji modellerini geliştirdiler. UTEC ailesinden Elmer, ürettikleri sistemi Her bitki besin üretir ve bu besinler yeryüzünde geobacter denen organizmalarla temas halinde oksitlenerek ortaya serbest elektronlar çıkarır, bunlar elektrotlar yardımı ile yakalanır. Elektrotlar ızgaraya benzer bir iletim şebekesinde bulunur. Lambayı yakmak için elde edilen enerji sıradan bir pilde depolanabilir şeklinde açıkladı. Buluşa verilen isimle 10 adet plant-lamb Peru'da Nuevo Saposoa ve Pucallpa yağmur ormanı köylerinde yaşayan ailelere verildi. Köylerin şebekeleri vardı ancak mart ayında yaşanan bir sel felaketi yüzünden zarar gördü. O günden beri elektriğe erişim yoktu. Öğrenciler gazyağıyla çalışan lambalarla çalışmak zorunda kaldı ancak bu durum evin içini dumanla doldurmakla kalmayıp gözlere ve ciğerlere zarar veriyordu. Anneler de hava karardıktan sonra çocuklarla ilgilenmekte sıkıntı çekiyordu. Köyün sakinlerinden biri Bir bitkinin bizim için elektrik üretebileceğini bilmiyorduk. Elektrik biz ve çocuklar için hayat demek diyerek memnuniyetini dile getirdi. Plant-lamb içinde bir ızgara, üzerinde bir bitkiyle dikdörtgen LED elektrik lambası olan tahta bir kutuya benziyor. Araştırmacılar buluşun gelecekte daha da çok aileye fayda sağlamasını umut ediyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/biyologlar-kopekbaliklari-hakkindaki-dogru-bilinen-bir-yanlisi-kanitladilar", "text": "Geçmişten bu yana köpekbalıklarının hiç uyumadığı söylenmiştir; bazı köpekbalıklarının nefes almalarını kolaylaştırmak için hareket halinde kalmaları gerektiği gerçeği de bu fikre katkıda bulunmuştur. Bununla birlikte, yeni bir çalışma gösteriyor ki bu hayvanlar, tıpkı bizim yaptığımız gibi uyurlar. Batı Avustralya Üniversitesi'nden ekofizyolog Michael Kelly tarafından yönetilen ekip, \"Köpekbalıklarında uykunun ilk fizyolojik kanıtını sağladık\" diye yazıyor. Kuşlarda ve memelilerde uyku evresi iyi bilinmektedir ve bunun fizyolojimizde önemli bir rol oynadığını düşünülür. Ancak soğukkanlı omurgasız hayvanlarda bu süreç hakkında çok az şey bilinmektedir. Bu nedenle ekip, daha önce gece hayvanları olduğunu düşündükleri taslak köpekbalığında uyku belirtilerini araştırdı. Daha önceki bir çalışmada, araştırmacılar, bir köpekbalığının, hayvan dinleniyormuş gibi göründüğünde tepki vermesinin daha fazla elektrik stimülasyonu gerektirdiğini gösterdiler ancak bu dinlenme durumunun uyku olduğunu doğrulamadılar. Köpekbalıklarını 24 saat boyunca izlemek, bu dinlenme dönemlerinde oksijen seviyelerinin sürekli olarak azaldığını ortaya çıkardı ve 5 dakikayı aşanların gerçekten uyku olduğunu doğruladı. Kelly ve ekibi, \"Uyuyan köpekbalıkları sadece uyarıya karşı duyarlılığı azaltmakla kalmıyor, aynı zamanda daha düşük metabolik hıza sahipler\" diye açıklıyor. Köpekbalıkları gün içinde uyuyormuş gibi gözlerini kapatıyorlar fakat bu, göz kapanmasının uyku durumundan ziyade ışığın varlığı gibi dış faktörlerle daha fazla ilişkili olduğunu düşündürüyor. Gece boyunca, köpekbalıklarının yüzde 38'i gözlerini açık tuttu, diğer göstergeler onların derin uykuda olduklarını söylüyordu. Ekip, uyuyan bir köpekbalığının en iyi göstergesinin duruşu olduğunu buldu. Taslak tahtası köpekbalıkları uyurken vücutlarını düz tuttu. Bu köpekbalığı türü, oksijenli suyun hareketsizken solungaçlarından akmasını sağlayan yanak pompaları sayesinde uzun süre hareketsiz kalabilir. Kötü şöhretli büyük beyaz gibi diğer köpekbalığı türleri, bu pompaya sahip değildir ve oksijenli suyu ağızlarına ve solungaçlarına itmek için ileri yüzmeye güvenirler. Bu, ram havalandırması olarak bilinir. Bazı araştırmacılar, bu köpekbalıklarının yüzme hareketlerini kontrol etme biçimleriyle ilgili olabileceğinden şüpheleniyor. 1970'lerde yapılan bir araştırma, küçük dikenli köpekbalığının yüzme hareketlerini denetleyen mekanizmaların, beyinde değil, hayvanın omuriliğinde bulunduğunu, bu nedenle köpekbalıklarının bilinçli değilken yüzmeye devam etmelerinin mümkün olabileceğini buldu. Genel olarak uyku hakkında hala gizemli kalan çok şey var, bu yüzden köpekbalıklarında bu sürecin nasıl çalıştığını anlamak, kendi uyku yeteneğimizin nasıl evrimleştiğine dair ipuçları sağlayabilir. Çeneli omurgalıların en eski grubu olan köpekbalıkları, enerji tasarrufu ve diğer önemli fizyolojik süreçler için uykuya güvendiği bilinen birçok hayvan için atalardan kalma bir grubu temsil eder. Ekip, \"Gelecekteki araştırmalar, bu omurgalılarda daha eksiksiz bir uyku portresi için beyin aktivitesindeki değişiklikler gibi uykunun diğer fizyolojik göstergelerine odaklanmalıdır\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/biyolojiden-matematige-bir-yolculuga-cikalim-kertenkele-nasil-renkli-hale-gelir", "text": "Cenevre Üniversitesi'nden ve İsviçre Biyoinformatik Enstitüsü'nden araştırmacılar; Güneybatı Avrupa kertenkelesinin, karmaşık ergin deri rengini, derideki her bir pulun rengini değiştirerek elde ettiğini belirtti. Bu renk değiştirme işlemi ise, pek az kişi tarafından bilinen ve 1948'de John von Neumann tarafından bulunan bir hesaplama sistemine uygun olarak yapılıyor. İsviçreli ekip; kertenkeledeki pulların 3 boyutlu geometrisinin, Turing mekanizmasını von Neumann hesaplama sistemine dönüştürdüğünü gösterdi. İsviçre'deki UNIGE Fen Fakültesi, Genetik ve Evrim Departmanı'nda ve İsviçre Biyoinformatik Enstitüsü'nde çalışmalar yapan Michel Milinkovitch önderliğindeki biyolog, fizikçi ve bilgisayar bilimcilerden oluşan interdisipliner bir araştırma ekibi; benekli kahverengi yavru kertenkelenin yaşlandıkça deri rengini yavaş yavaş değiştirdiğini gözlemledi. Dönüşüm, derideki her bir pulun yeşil ya da siyah olduğu karmaşık bir labirent desenine ulaşarak gerçekleşiyor. Bu gözlem, 1952'de matematikçi Alan Turing'in bulduğu, renkli hücreler arasındaki mikroskobik etkileşimleri içeren mekanizma ile çelişiyordu. Desenin niçin biyolojik hücre seviyesinde değil de pul seviyesinde oluştuğunu anlamak için Liana Manukyan ve Sophie Montandon adlı iki doktora öğrencisi, kertenkeleleri yumurtadan çıktıkları ilk andan yetişkin oluncaya kadarki 4 yıllık sürede gözlemlediler. Bu iki öğrenci, Milinkovitch'in laboratuvarında geliştirilmiş robotik sistemi kullanarak pul ağının geometrisini ve rengini pek çok kez tekrar yapılandırdılar. Araştırmacılar, olgunlaşmamış kahverengi pulların daha sonra nasıl yeşil ya da siyaha döndüğünü gördüklerinde çok şaşırmıştı. Bu garip gözlem sonrasında Milinkovitch, deri pulu ağının 'hücresel otomasyonu' meydana getirdiğini ileri sürdü. Bu az bilinen hesaplama sistemi,1948 yılında matematikçi John von Neumann tarafından bulunmuştu. Bu sistemdeki hücresel otomatlar, her öğenin durumunu komşu öğelerin durumlarına bağlı olarak değiştirdiği öğeler örgüsüdür. Burada öğeler hücre olarak adlandırılıyor; fakat kastedilen biyolojik hücreler değil. Örneğin, kertenkele vakası için öğeler her bir deri pulu olarak görülebilir. Bu soyut otomatlar, doğal fenomeni modellemek için yoğun bir biçimde kullanılıyordu. UNIGE ekibinin keşfi ise, canlı bir organizmadaki gerçek bir 2 boyutlu otomasyonun ilk örneği gibi duruyor. İsviçreli araştırmacılar, dört yıllık renk değişimi analizi sonrası Milinkovitch'nin hipotezini doğruladılar. Hipotez, pulların gerçekten de komşu renklere bağlı olarak renk değiştirdiğini söylüyordu. Bahsedilen matematiksel kuralları uygulayan bilgisayar simülasyonları, gerçek kertenkele modellerinden ayırt edilemeyen renk modelleri üretti. Kertenkele derisi yassı değildir; pullar arasında kalan kısımlar ince ve diğer kısımlar daha kalındır. Turing mekanizması, hücre hareketlerini ya da hücreler tarafından üretilen sinyallerin difüzyonunu içerdiğinden; Milinkovitch deri kalınlığındaki varyasyonun Turing mekanizmasını etkileyebileceğini gördü. Daha sonra araştırmacılar, deri kalınlığını da simülasyonlara eklediler ve simülasyonlarda da hücresel otomasyon davranışını gözlemleyebildiler. Böylelikle, bir hesaplama sistemi olan hücresel otomasyonun Neumann'ın bulduğu soyut bir konsept olmadığını; aynı zamanda biyolojik evrim ile gelen doğal bir süreç olduğunu kanıtlamış oldular. Turing mekanizması ve von Neumann otomasyonu arkasındaki matematik birbirinden faklı olduğundan otomasyon davranışı kusurluydu. Bu sebepten, Milinkovitch, UNIGE'de profesör olan ödüllü matematikçi Stanislav Smirnov'u çalışmaya davet etti. Smirnov daha önceki çalışmalarında kesikli hale getirdiği Turing denklemleri ile von Neumann otomasyonu arasında sistematik bir bağ oluşturdu. Milinkovitch'in ekibinden Anamarija Fofonjka da, Smirnov'un yeni denklemlerini bilgisayar simülasyonlarına uyguladı. Bunu yaptığında von Neumann'ın otomasyonuyla ayırt edilemeyen bir sistem elde etti. Böylelikle, bu interdisipliner araştırma ekibi, biyolojiden fiziğe, oradan matematiğe ve tekrar biyolojiye giden inanılmaz yolculuklarını tamamlamış oldu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/biyonik-dinamolarin-gelecegi", "text": "Medikal implantlar, pek çok insan için umut ışığı niteliğindedir. Bu tarz cihazlar için gerekli olan güç kaynakları , vücut ortamına uyum sağlayamayacak şekilde sert ve büyük yapıdadırlar. Ayrıca bu güç kaynaklarının şarj edilmek zorunda oluşu kullanım rahatlığı açısından düşünüldüğünde dezavantajları da beraberinde getirmektedir. Bu cihazları kullanan kişiler belirli aralıklarda, pillerin değişmesi için, cerrahi operasyonlar geçirmek zorunda kalmaktadırlar. Tekrar tekrar operasyon geçirmek hem belirli sağlık sorunları riskini taşımakta hem de maddi açıdan kişileri zor duruma düşürmektedir. Bu problemlere karşı geliştirilen etkili çözümler, yeniden şarj olabilen piller ya da organların hareketi ile doğal yoldan enerji elde edebilen pillerdir. Geleneksel olarak kullanılan pillerin neredeyse hepsi katı yapıdaki malzemelerden meydana gelir ve yumuşak doku ile uyumlu değildir. Piezoelektrik seramikler, güç toplayıcı olarak, sensör olarak ya da aktifleştirici ajan olarak kullanılabilirler. Çünkü piezoelektrik malzemeler; mekanik enerjiyi elektrik enerjisine, elektrik enerjisini de mekanik enerjiye çevirebilme yeteneğine sahiptirler. Fakat piezoelektrik malzemelerin kırılgan yapıda oluşu, biyomedikal alandaki uygulamalarını kısıtlamaktadır. Canan Dağdeviren; Illinois Üniversitesi'nde John A. Rogers'ın laboratuvarında bulunduğu süreçte, şekil ve mekanik özellikler açısından yumuşak doku ile uyum sağlayabilen, piezoelektrik malzemeler geliştirme fikri ilgisini çekmiştir. Bu nedenle doktora tez çalışmalarını, esnek ve uzayabilir piezoelektrik sistemler üzerine yönlendirmiştir. Ayrıca bu malzemelerin, doğal hareketlerin sinyallerinden, kullanılabilir enerji elde edebilme kabiliyetine sahip olması gerektiğini de düşünmüştür. Kardiyak ve solunum hareketleri, kişinin yaşamını sürdürdüğü sürece, mekanik enerji için sürekli nitelikte olan kaynaklardır. Bu tarz bi enerji, mekanik olarak adapte olabilen, vücudun herhangi bir kısmı ile uyum içinde olan piezoelektrik sistemler vasıtasıyla güç kaynağı olarak kullanılabilir. Esnek, piezoelektrik mekanik enerji toplayıcı elde edebilmek için; piezoelektrik seramikler, , ince kapasitör üniteler içerisinde şekillendirilmiştir. Bu yapı içinde, piezoelektrik seramik tabakasının orta noktası, eğilmenin sıfır olduğu yüksüz bir düzlemde, bir mesafe boyunca uzanmaktadır. Burada amaç, malzemedeki gerilme sürerken, malzemenin eğilebilme derecesini ve elektriksel cevabı olabildiğince artırmaktır. Malzeme, üretim süreci gereği bir silikon alttaş üzerinde hazırlanmıştır. Daha sonra buradan alınarak, esnek yüzey üzerine getirilmiş ve son olarak malzeme, biyouyumlu bir tabaka ile kaplanmıştır. Bu kaplama işlemi, malzemeyi immün yanıt riskine ve elektriksel aksamın bozulma riskine karşı korumaktadır. Elde edilen malzemenin biyouyumluluğu, sitotoksisite testi ile gösterilmiştir. Sitotoksisite testi kapsamında; fareden elde edilen kas hücreleri malzeme üzerine ekilmiş ve 9 gün sonunda hücrelerin % 96'sının canlı olduğu görülmüştür. Sonrasında, organ hareketlerinin taklit edilmesi için, malzemenin eğilme derecesi ölçülmüştür. Bu ölçüm; cihazın, mekanik yük altındaki performansının görülmesi açısından önem taşımaktadır. Sonuçlar, % 0.35'lik bir gerilme altında 3.7 V 'luk bir güç elde edilebildiğini göstermiştir. Bu durumda ise sistemin verimi yaklaşık %1.2 olarak ölçülmüştür. Ek olarak, elde edilen elektrik enerjisi, eş zamanlı olarak çip boyutundaki yeniden şarj edilebilir pillerde depolanabilmiştir. Sistem, hayvanlar üzerinde de denenmiş ve maksimum verimin alındığı gözlenmiştir. Bu çalışmada; piezoelektrik malzemeler ve yeni mikro üretim tekniklerinin birlikte kullanımı sonucunda, insan sağlığı açısından pekçok alanda kullanılabilecek bir ürün elde edilmiştir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/biyoteknoloji-ile-olum-sonrasi-beyin-uyandirilmaya-calisiliyor", "text": "İşin esprisi bir yana bir biyoteknoloji şirketi olan Bioquark Inc. klinik açıdan ölü ilan edilmiş 20 kişi üzerinde deneyler yaparak merkezi sinir sistemlerinde belli noktaları yeniden uyandırmayı amaçlıyor. Travmatik bir beyin hasarı yaşamış olan hastaların sinir sistemlerini hayata döndürmeyi amaçlayan deneyde yaşam destek ünitesine bağlı olan beyin ölümü gerçekleşmiş hastalar kullanılacak. Beyindeki hareketleri fotoğraflayan ekipmanlarla aylarca izlenecek olan hastaların beyninde herhangi bir onarım olup olmadığı aranacak. Her ne kadar beyin ölümü gerçekleşmiş hastalar klinik açıdan ölü ilan edilse de vücutları genellikle kan dolaşımına devam ediyor, yemek öğütebiliyor, dışkı boşaltımı gerçekleştirebiliyor, hormanları dengeleyebiliyor, yaraları iyileştirebiliyor hatta çocuk dahi doğurabiliyor. Araştırmayı yapan ekip beynin kök hücrelerinin onları saran dokuya göre tüm geçmişi silip yaşamlarına yeniden başlayabileceğine inanıyor. Kol ve bacaklarını yeniden çıkarabilen semenderler ekibin ilham kaynaklarından. Bioquark CEO'su Dr. Ira Pastor bu deneylerin ölümü yenmek için atılmış bir adım olduğunu belirtiyor. Gerekli etik izinleri alan The ReAnima Project, Hindistan'daki Anupam Hastanesinde gerçekleşecek. Deneyin sonuçlarının Nisan 2017 gibi elde edilmesi bekleniyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bizden-uzun-yasayacaklar-hamambocekleri-dinozorlari-olduren-asteroidden-nasil-kurtuldu", "text": "Şimdi Chicxulub olarak bilinen kaya, 66 milyon yıl önce uzaydan düştüğünde ve Dünya'ya çarptığında, hamamböcekleri de oradaydı. Etki, büyük bir yıkıma neden oldu. Bilim insanları, çarpmanın bölgesinden binlerce kilometre uzakta volkanik patlamaları da tetiklediğini düşünüyor. Günümüz kuşlarının atası olan bazı türler dışında, çoğu dinozor da dahil olmak üzere, dünyadaki bitki ve hayvanların dörtte üçü öldü. Bu kadar güçlü hayvanın soyu tükenirken, birkaç santim uzunluğundaki hamamböcekleri nasıl hayatta kalabilir? Görünen o ki, meteorik bir felaketten kurtulmak için özel bir donanıma sahipler. Daha önce bir hamamböceği gördüyseniz, muhtemelen vücutlarının çok düz olduğunu fark etmişsinizdir. Bu şans eseri meydana gelmiş bir durum değil. Daha düz böcekler kendilerini daha dar yerlere sıkıştırabilir. Bu, neredeyse her yerde saklanmalarını sağlar ve bu neden Chicxulub etkisinden kurtulmalarına yardımcı olmuş olabilir. Meteor çarptığında, Dünya yüzeyindeki sıcaklıklar fırladı. Birçok hayvanın kaçacak yeri yoktu, ancak hamamböcekleri, ısıdan mükemmel koruma sağlayan küçük toprak yarıklarına sığınabilirdi. Meteorun etkisi bir dizi başka etkiyi tetikledi. O kadar çok toz ortaya çıktı ki gökyüzü karardı. Güneş karardıkça, sıcaklıklar düştü ve koşullar dünya çapında kış gibi oldu. Az güneş ışığı ile, hayatta kalan bitkiler büyümek için mücadele etti ve devamlılıkları diğer bitkilere dayanan diğer birçok organizma aç kaldı. Belirli bir bitkiyi yemeyi tercih eden bazı böceklerin aksine, hamam böcekleri her yerde yaşayan leş yiyicilerdir. Bu, hayvanlardan veya bitkilerden gelen gıdaların çoğunu, kartonları, bazı kıyafetleri ve hatta dışkıyı yiyebilecekleri anlamına gelir. Seçici olmayan iştaha sahip olmak, hamamböceklerinin Chicxulub neslinin tükenmesinden ve diğer doğal afetlerden bu yana böyle zamanlarda hayatta kalmalarını sağladı. Bir başka yararlı özellik de hamamböceklerinin yumurtalarını küçük koruyucu kılıflara bırakmalarıdır. Bu yumurta kartonları kuru fasulyeye benzer ve \"yumurta kutuları\" anlamına gelen oothecae olarak adlandırılır. Telefon kılıfları gibi, oothecae serttir ve içeriklerini fiziksel hasardan ve sel ve kuraklık gibi diğer tehditlerden korur. Bazı hamamböcekleri, yumurtalarının rahatlığında Chicxulub felaketinin bir kısmının geçmesini beklemiş olabilir. Modern hamamböcekleri, tropiklerin sıcaklığından dünyanın en soğuk bölgelerine kadar karada hemen hemen her yerde yaşayabilen hayatta kalan küçük canlılardır. Bilim insanları, 4.000'den fazla hamamböceği türü olduğunu tahmin ediyor. Bu türlerin bir kısmı insanlarla yaşamayı sever ve hızla zararlı hale gelirler. Hamam böcekleri bir binaya yerleştikten sonra, bu böceklerin ve yumurtalıklarını temizlemek zordur. Hijyenik olmayan yerlerde çok sayıda hamamböceği bulunduğunda, hastalıkları yayabilir. İnsan sağlığı için oluşturdukları en büyük tehdit, ürettikleri ve bazı kişilerde astım ataklarını ve alerjik reaksiyonları tetikleyebilen alerjenlerdir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/blockchain-nedir", "text": "Bitcoin gibi çeşitli dijital para sistemleri için motor sağlamasıyla ünlü olan blockchain , veritabanlarını daha eşitlikçi, şeffaf ve kurcalamaya karşı neredeyse tamamen korumalı hale getirmeyi amaçlayan bir süreci tanımlar. Bu ideal bir sonuç olsa da, teknolojinin amaçlarına gerçekten ulaşıp ulaşmadığı konusunda tartışmalar devam ediyor. Dahası, bunu gerçekleştirme şekli, ısınan bir dünyada sorgulanabilir bir teknoloji haline getiriyor. Bir blok zincirindeki 'blok', halka açık verilerin bir defteridir. Bu, parasal bir işlemin ayrıntılarından tıbbi kayıtlara ve mülkiyet kanıtına kadar hemen hemen her şey olabilir. Küçük bir arkadaş grubu tarafından paylaşılabilir veya dünyadaki herkese açık olabilir. 1990'larda blok zincirinin gelişimi, belgelerde yapılan değişikliklerin güvenli bir şekilde zaman damgalı olmasını sağlamanın bir yolu olarak ortaya çıktı. Sonra 2009'da, Satoshi Nakamoto takma adlı bir mühendis, Bitcoin adlı bir kripto para birimi için blok zincir teknolojisine dayalı bir veritabanı tasarladı. Kavramı diğer birçok veritabanlarından ve açık belgelerden ayıran şey, belgenin içeriğine dayalı olarak \"Hash\" adı verilen ve \"nonce\" adı verilen rastgele oluşturulmuş bir kod sağlayan benzersiz bir tanımlayıcıdır. Bir bloğu değiştirmek, tamamen yeni bir bloğa eşit olan yeni bir Hash oluşturmak anlamına gelir. Bu yeni blok, dayandıkları önceki bloğun Hash'ine atıfta bulunur; bu, bir dizi bloğu blok zinciri yapan şeydir. Her yeni blok önceki Hash'i kaydettiğinden, teknoloji prensipte kurcalamaya karşı korumalıdır. Biri zincirin daha önceki bir dönemindeki bir bloğu düzenlerse, belki de sahiplik tarihini yeniden yazarsa veya bir değeri değiştirirse, Hash'i de değişecektir. Sonuç olarak, o zincirden aşağı uzanan bloklar artık ona bağlanmayacak ve bu zinciri geçersiz kılacaktır. Aslında, bir blok zincirindeki her bir düğümün meşru olmasını sağlamak için iki yöntem vardır. İzinli blok zincirlerinde, her bloğun içeriğine göre bu hesaplamaların cevabı üzerinde bir fikir birliği gereklidir. Bir zincirin çoğu kopyası, bir sonraki bloğun hesaplanmasında hemfikirse, kabul edilir. İzinsiz blok zincirleri, her yeni blok oluşturulduğunda dolambaçlı bir süreç talep eder. Bir seçim mekanizması olarak tanımlanan hesaplamalar, çözülmesi biraz zaman alan yerleşik bir bulmacaya dayanmaktadır. Teoride, bu yeni blokların oluşturulmasını yavaşlatmalıdır, ancak pratikte, daha fazla bilgi işlem gücüne sahip olanlar bu bulmacaları çözme konusunda üstünlüğe sahiptir. Ne tür bir blok zinciri teknolojisi kullanırsanız kullanın, bir bilgisayarı her yeni blok için bir iş kanıtı hesaplamaya zorlamak enerji gerektirir. Normalde, bu büyük bir sorun olmayabilir. Ancak popüler kripto para birimi biçimleri söz konusu olduğunda, yeni bloklar eklemek veya 'madencilik' size bir ödül kazandırır. Blok zincirindeki yerleşik ekonomik kurallar sayesinde, çıkarılan her blok madenciye küçük bir miktar para kazandırır. Bu, kripto para madenciliğini kazançlı bir eğlence haline getirerek, bireyleri blok zinciri bulmacasını çözmek ve daha uzun zincirler oluşturmak için gereken ağır hesaplamalara büyük miktarda bilgi işlem gücü ayırmaya teşvik ediyor. Sadece birkaç yıl önce 2018'de, Bitcoin ağı her saniye yaklaşık 26 kentilyon hash operasyonu denetledi. Bir tahmin, 2018'de yalnızca Bitcoin tarafından tüketilen elektrik miktarını yaklaşık 2,55 gigawatt olarak belirledi, bu da Bitcoin'in enerji kullanımının kabaca küçük bir ülke ile aynı seviyede olduğunu gösteriyor. Tabii ki, elektriğin kaynağı mutlaka fosil yakıtlar olmak zorunda değildir. Temiz enerji kaynaklarının geleceğinde, enerji tüketimi soruları daha az acil olabilir. Blok zincirlerinin kilitlenme biçimindeki değişiklikler, belki de kuantum şifrelemeyi örerek bütünlüklerini koruyarak, kripto ekonomisinin 'daha yeşil' biçimlerini bize sunabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/boeing-kendini-temizleyen-tuvalet-tasarliyor", "text": "Ülkemizde de birçok hava yolu şirketi bünyesinde yer alan ve yoğun olarak kullanılan Boeing yapımı yolcu uçaklarına, Boeing tarafından farklı bir yaklaşım getirilmiş durumda. Doğrudan Boeing firması tarafından yapılan açıklamaya göre Boeing, yeni nesil yolcu uçakları için kendi kendini hijyenize edebilen uçak tuvaletleri geliştiriyor! Ülkemizde de birçok hava yolu şirketi bünyesinde yer alan ve yoğun olarak kullanılan Boeing yapımı yolcu uçaklarına, Boeing tarafından farklı bir yaklaşım getirilmiş durumda. Doğrudan Boeing firması tarafından yapılan açıklamaya göre Boeing, yeni nesil yolcu uçakları için kendi kendini hijyenize edebilen uçak tuvaletleri geliştiriyor! Kullanım sonrası açılan bu UV sistem, uçak tuvaletinin tamamındaki patojenlerin yaklaşık %99,9'luk oranını temizleyebiliyor. Tuvalet kabinini tamamı üzerine yansıtılabilen bu UV sistemi, dolayısıyla tek bir işlem ile tüm uçak tuvaletini kullanım ardından temizleyebiliyor. Boeing tarafından açıklanan bilgilere göre henüz bu kendi kendini temizleyen uçak tuvaleti sistemi, prototip halinde ve geliştirilmeye devam ediliyor. Kullanıma ne zaman başlayacağı ile ilgili ise net bir bilgi verilmiş değil."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bomba-tehlikesine-kesin-cozum", "text": "Son aylarda artan terör olayları, hepimizi korkutmuştu. Haliyle teknoloji firmaları da bu durumu en aza indirebilmek için seferber oldular. Örneğin Brüksel'deki havaalanı bombalaması, tüm dünyayı derinden üzmüştü. Ancak yeni teknolojiyle birlikte, böyle bir durum umarız ki bir daha yaşanmayacak. Terahertz lazer teknolojisiyle birlikte hava alanlarında bomba tespitiyapılabilecek. Normalde şu anda hava alanlarında terahertz spektrum tarama teknolojisi kullanılıyor. Bu durum, bombaları bulmak için ideal olsa da, belli bir potansiyeli var ve büyük bagajlar için pratik değil. Kaldı ki, büyük bavullar için kullanılsa, işlemin tek bavul için 30 dakikadan fazla sürmesi gerekir. MIT ve Princeton içerisindeki bilim adamları, bir kuantum lazer sistemi geliştirdiler ve bavul kontrollerini 100 mikrosaniyeye düşürdüler. Quantum cascade laser system diye hitap edilen yeni teknoloji, tek bir lazer içeriyor. Küçük bir üniteden oluşan sistem, çoğaltılarak büyük bir soğutma ünitesiyle birlikte hava alanlarındaki tarama sistemlerine rahatça entegre edilebilecek. Yolcuların tarayıcılarda bekleme süreleri çok az artacak ama en azından ölüm riski bu şekilde azalabilir. Bu çalışma, anında hava alanlarına gitmeyecek şüphesiz. Büyük bir adım olarak nitelendirilen bu gelişme, belki de çok daha basit bir hale getirilerek önümüzdeki yıllarda kullanılabilecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bombus-arilari-kopekler-ve-yunuslar-gibi-eglenmek-icin-top-oynamaktan-keyif-aliyor", "text": "Görünüşe göre mütevazi bombus arısı, tıpkı köpekler ve yunuslar gibi sadece eğlence için oynayan hayvanlar arasına katıldı. Arı türü 2022'de, ödüller kazanmak, balık olarak tanınmak, tek ve çift sayıları ayırt etmeyi öğrenmek ve hatta sayıları doğru sıraya dizmekle zaten oldukça fazla şey yapmıştı. Şimdi ise biraz oyun oynayarak hak ettikleri bir mola veriyorlar. Yeni bir çalışmada, bilim insanları, davranışlarının hayvan oyunu kriterlerini karşılayıp karşılamadığını görmek için bombus arılarını üç farklı top yuvarlama deneyine soktu. Arılar, sadece görünür bir teşvik olmaksızın topları yuvarlamakla kalmadılar, genç arılar, insan çocuklarına ve diğer genç hayvanlara benzer şekilde, yaşlı arılardan daha fazla top yuvarladı. Londra Queen Mary Üniversitesi'nde doktora öğrencisi ilk yazar Samadi Galpayage, Bombus arılarının oyun gibi bir şey göstermesini izlemek kesinlikle akıllara durgunluk veriyor ve zaman zaman eğlenceli. Bu 'oyuncaklara' tekrar tekrar yaklaşıyorlar ve hareket ettiriyorlar. Küçük boyutlarına ve küçücük beyinlerine rağmen, küçük robotik varlıklardan daha fazlası olduklarını bir kez daha gösteriyor. dedi. - Anında uyarlanabilir bir faydaya veya hayatta kalma stratejisine katkıda bulunmaz. - Oyun gönüllü, kendiliğinden ve ödüllendiricidir. - Oyun davranışı, eş aramada veya yiyecek bulmada kullanılan davranışlardan farklı olmalıdır. - Oyun tekrarlanır ancak kalıplaşmış değildir. - Oyun davranışı stressiz koşullarda başlatılmıştır. Bu çalışma, arıların ödül karşılığında topları yuvarlamak üzere eğitildiği önceki çalışmalara dayanmaktadır. Yeni çalışmanın bir bölümünde araştırmacılar, 42 arıyı iki renkli odadan birinde serbest hareket eden topları bulmak için eğitti. Arılar tekrar odalar sunulduğunda, toplarla oynadıkları odanın rengini tercih ettiler. Başka bir deneyde ise 45 farklı arı odaya girerken topların arasından geçerek yem alanlarına ulaşma seçeneğine sahipti. Hareketsiz toplar sol, hareketli toplar sağ tarafa yerleştirildi. Arıların bariz bir sebep yokken topları yuvarlamayı seçtiklerini buldular ve bu, oyun davranışının kendiliğinden olduğunu gösterir. Ekip, deney boyunca arıların topları tekrar tekrar - biri için 117 defaya kadar - yuvarladığı sonucuna vardı, ancak sadece tahta toplarla oynama deneyimini ödüllendirici bulmaktan başka hiçbir ek fayda elde etmediler. Daha fazla çalışmanın, oyun davranışının erken beyin gelişimine nasıl bir fayda sağlayabileceğine bakması gerektiğini öne sürüyorlar. Galpayage, \"Bu tür bulguların, böceklerin duyarlılığı ve refahı konusundaki anlayışımız üzerinde etkileri var ve umarım, bizi Dünya'daki yaşama saygı duymaya ve korumaya daha fazla teşvik edecektir.\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/brezilyada-115-milyon-yillik-kus-fosili-bulundu", "text": "Brezilya'da çalışan paleontologlar, Erken Kretase döneminde yaşamış bir Ornituromorf kuş fosilini ortaya çıkardılar. Kaririavis mater, yaklaşık 115 milyon yıl önce şimdiki Brezilya'da yaşıyordu. Universidade Federal do Rio de Janeiro'da paleontolog olan Dr. Ismar de Souza Carvalho, Kaririavis mater, Güney Amerika, Afrika, Avustralya, Antarktika ve Hindistan'ı içeren süper kıta Gondwana'nın parçalandığı Kretase döneminde yaşadı dedi. Yeni tür, nesli tükenmiş ve yaşayan tüm türleri içeren ancak Mesozoik Enantiornitinleri içermeyen geniş bir kuş grubu olan Ornithuromorpha'nın bir üyesidir. Paleontologlar, \"Bu tür hem ilkel hem de modern morfolojik özelliklere sahipti, bu da davranışını ve ekolojik nişini hala gizemli kılıyor\" dedi. Kaba ayakları, çok kalın parmak falanksları ve ikinci parmağında bir pençesi vardı, ince ayakları ve ince parmakları olan çoğu Ornituromorftaların aksine, çok kavisli ve orantılı olarak büyüktü. Brezilya'nın Ceara eyaletindeki Pedra Branca Madeni'ndeki Crato Formasyonu'ndan Kaririavis mater'nin fosilleşmiş kalıntıları çıkarıldı. Eşsiz ayak yapısı, rhea veya devekuşu gibi yaşayan ve uçamayan ratitlere bazı üstünkörü benzerlikleri olan bilinmeyen bir ornithuromorph clade'e ait olabileceğini gösteriyor olabilir. Bilim adamlarına göre Kaririavis mater, Gondwana'dan Ornithuromorpha'nın bilinen en eski üyesi ve Güney Amerika'dan gelen en eski fosil kuşudur. Brezilya'da Erken Kretase Ornithuromorflarının varlığı, klanın Mezozoik sırasında Gondwana'da yaygın olduğunu gösteriyor. Universidade Federal do Ceara'da araştırmacı olan Profesör Jose Xavier Neto, \"Bu keşif, kuşların Dünya'daki kökeni hakkındaki tartışmaya ışık tutuyor\" dedi. Çin, dünyanın en önemli ilkel kuş fosili kaynağıdır. Ancak bu eşi benzeri görülmemiş keşifle, kuşların menşe yeri artık net ve kesin değil: Kuşlar Çin'de ortaya çıktı ve ardından Brezilya'ya mı uçtu, yoksa Brezilya'da ortaya çıktı ve ardından Çin'e mi uçtu? Bundan eskisi kadar emin değiliz artık."}
{"url": "https://www.fizikist.com/brezilyada-bir-bebek-12-cm-uzunlugunda-gercek-insan-kuyruguyla-dogdu", "text": "Brezilya'da bir erkek bebek bilimsel literatürde bildirilen yalnızca 40 vaka ile son derece nadir görülen 12 santimetre uzunluğunda \"gerçek\" bir insan kuyruğu ile doğdu. Bu yeni vaka Pediatrik Vaka Raporları Dergisi'nde açıklandı. Raporda ismi açıklanmayan çocuk erken doğdu ancak başka bir komplikasyon olmadı. Doktorlar bebeğin raporunda sarılık olduğunu ve \"sol paravertebral lumbosakral bölgede 12 santimetrelik bir fibröz kord tarafından desteklenen en büyük çapı yaklaşık 4 santimetre olan yuvarlak bir fibroelastik uzantıya sahip olduğunu\" tespit etti. Yani, bir kuyruk. Yenidoğan, ultrason sırasında hiçbiri ortaya çıkmayan diğer olası sistemik değişiklikler için incelendi. İnsanlardaki kuyruklar gerçek kuyruklar veya sahte kuyruklar olarak sınıflandırılır. Ekip, \"Sahte kuyruklar, temel olarak yağ veya kıkırdak dokusundan ve kemik elemanlarının varlığından oluşan çıkıntılardır. Gerçek insan kuyrukları çok nadirdir, literatürde yaklaşık 40 vaka bildirilmiştir.\" şeklinde açıkladı. \"Gerçek\" kuyruklar, doğuma kadar kalan embriyonik kuyrukları ifade eder. Olağan gelişimde embriyolar yaklaşık dört haftada küçük bir kuyruk oluşturur ve daha sonra altı ila 12 haftada beyaz kan hücreleri tarafından emilir. Bunun gibi inanılmaz derecede nadir durumlarda, kuyruk beyaz kan hücreleri tarafından parçalanmaz ve fetüs vadeye geldiğinde kalır. Ekip, kuyruğu herhangi bir komplikasyon olmadan çıkarsa da, \"gerçek\" kuyruklar genellikle kas dokusu içerir ve insan tarafından seğirebilir veya kıvrılabilir. Kuyruk alınmadan önce ekip, çocukta bulunabilecek diğer olası durumları araştırdı. Ekip, \"Deri ve merkezi sinir sistemi arasındaki ortak ektodermal orijin nedeniyle, tek görünür anormallik ve erken tanı olabileceğinden, çocuk doktoru veya çocuk cerrahının cilt lezyonlarından şüphelenilen hastalarda gizli spinal disrafizm varlığını araştırması önemlidir. Ciddi nörolojik değişikliklere evrimi önleyebilir\" diye yazdı. Ekip, annenin idrar yolu enfeksiyonu nedeniyle birinci nesil sefalosporin ile tedavi edildiğini ve hamilelik sırasında günde 10 sigara içmeye devam ettiğini belirtmesine rağmen, kuyruk için bir neden sunmadı. Kuyruğunun alınmasının ardından ekip çocuğun başka bir sorunu olmadığını ve tamamen sağlıklı olduğunu bildirdi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/brokoli-yemek-icin-artik-daha-fazla-nedeniniz-var", "text": "Illinois Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, brokoli içerisinde fenolik bileşiklerin birikmesinden sorumlu olan aday genleri tanımlamayı başardılar. Bazı flavonoid bileşiklerin de aralarında olduğu fenolik bileşiklerin tüketimi, koroner kalp hastalığı, Tip 2 şeker hastalığı, astım ve bazı kanser türlerine yakalanma riskinin azalması ile bağlantılı. Fenolik bileşikler iyi birer antioksidan etkisi gösterirler ve antioksidan aktivitesinin, memelilerde ateşin yükselmesinde payı olan kimyasal yollar üzerinde etkisi bulunduğuna dair çok sayıda kanıt vardır. Ateşlenmeye ihtiyaç duyarız çünkü bu vücudun bir hastalığa veya hasara tepkisidir, fakat ateşlenme ayrıca, bazı yıkıma neden olan hastalıklarla da bağlantılıdır. Beslenme düzenlerinde bu bileşiklerden belirli seviyede tüketen insanlar, bu hastalıklarla daha az karşılaşma riskine sahip olacaklardır diye anlatıyor Illinois Üniversitesi'nden genetikçi Jack Juvik. Araştırmacılar iki farklı brokoli soyunu çaprazladılar ve alt soylarını, içerdikleri toplam fenolik bileşikler ve hücresel dizilerdeki oksijen radikallerini nötralize etme yetenekleri açısından tast ettiler. Sonra, kuantitatif özellik konum analizi adındaki genetik bir teknikle, alt nesilde fenolik bileşiklerin üretiminden sorumlu genleri araştırdılar. Bu bileşiklerin birikiminden sorumlu genlerin tanımlanmasıyla, araştırmacılar, yüksek miktarda fenolik bileşenler içeren brokoli, ayrıca lahana ve karnabahar gibi Brassica türü bitkileri yetiştirmeye bir adım daha yaklaşmış oldular. Bu biraz zaman alacak. Bu çalışma, bu doğrultuda attığımız bir adım sadece ama son söz değil. Tanımladığımız bu aday genleri alarak, bahsedilen sebzelerin sağlığa faydalı yönlerini geliştirmek amacıyla bir yetiştirme programında kullanmayı planlıyoruz. Tabii bu arada ürünün, görünüşünün ve tadının güzel kaldığından da emin olmak zorundayız. diye ekliyor Juvik. İyi haber şu ki, fenolik bileşiklerin tadı yoktur ve stabildir, bu da sağlığa faydalı özelliklerini kaybetmeden sebzelerin pişirilebileceği anlamına gelir. Bu sebzeler bir kez tüketildiğinde, fenolik bileşikler emilir ve vücudun belirli bölgelerine doğru gönderilir veya karaciğerde depolanır. Flavonoid bileşikler de kan dolaşımıyla vücuda yayılır ve antioksidan etkileri sayesinde iltihaplanmayı azaltır. Bu maddeler kendi başımıza üretmeyeceğimiz şeyler, dolayısıyla bunları beslenme yoluyla almak zorundayız. Bu bileşikler vücutta sonsuza dek kalamaz, bu nedenle kanser ve diğer yıkıcı hastalıklara yakalanma riskini azaltmak amacıyla, brokoliyi veya karnabahar, lahana gibi diğer Brassica türü sebzeleri üç-dört günde bir tüketmeliyiz. diye ekliyor Juvik."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bu-gazi-uzak-dunyalarda-tespit-edebilirsek-orada-hayatin-var-oldugu-anlamina-gelebilir", "text": "İşte çoğu uzay meraklısının aklından muhtemelen hiç geçmemiş bir fikir: Brokoliden yayılan bir gaz, bir gezegende yaşamın varlığının en belirleyici işaretlerinden biridir. En azından California Riverside Üniversitesi'ndeki araştırmacılar tarafından yapılan yeni bir araştırmaya göre durum böyle. Bu gaz, metil bromür, uzun zamandır Dünya'daki yaşamla ilişkilendirildi. Bitkilerin kendilerini savunma sürecinden doğal olarak oluşur. Savunma süreci olarak bilinen metilasyon, bitkilerin bir dizi karbon ve hidrojen atomu bağlayarak bromür gibi yabancı kirleticileri dışarı atmasına, böylece onu gazlaştırmasına ve havaya bırakmasına izin verir. Metil bromür, özellikle, astrobiyolojik açıdan ilginçtir. 2000'li yılların başına kadar pestisit olarak kullanıldı ve bir ötegezegenin atmosferinde ortaya çıkması halinde diğer potansiyel biyolojik imzalara göre birkaç önemli avantajı var. Birincisi, bir gezegenin atmosferinde nispeten kısa bir ömre sahiptir. Bu, özellikle ötegezegen aramaları için önemlidir, çünkü gazı üreten süreç ne olursa olsun, büyük olasılıkla hala aktiftir. Varlığı, sadece çok uzun zaman önce meydana gelen jeolojik bir olayın sonucu değildir. İkinci bir avantaj, tüm astrobiyologların görmeyi sevdiği şeydir - gazı üreten çok az biyolojik olmayan süreç vardır ve bu süreçler bile tipik olarak doğal değildir. Artık tehlikeli bir kimyasal olarak kabul edilmesine rağmen, metil bromür, zararlı sağlık etkileri nedeniyle düzenlenmeden önce pestisit olarak kullanılmak üzere büyük miktarlarda üretildi. Üçüncü bir avantaj, aynı zamanda bir biyosignature olan 'kuzen' gazıyla paylaştığı spektroskopik dalga boyudur yine metilasyon işleminden kaynaklanan metil klorür. Birleşik imzaları onları uzaktan tespit etmeyi çok daha kolay hale getirecektir ve her ikisi de biyolojik bir sürecin varlığının göstergesidir, ancak metil klorür ve metil bromürü ayırt edebilmelerine rağmen, metil klorür zaten bazı yıldızların etrafında görülmüştür ki bunlar muhtemelen inorganik bir süreçten kaynaklanmıştır. Tam bir avantaj değil, ancak metil bromürü tespit etme yeteneğiyle ilgili ilginç bir tuhaflık, Dünya atmosferinde uzaktan tespit etmenin nispeten zor olacağıdır. Konsantrasyon seviyeleri yeterince yüksektir, ancak Güneş'ten gelen UV ışığı, atmosferdeki su moleküllerinin metil bromürü ortadan kaldıran bileşiklere ayrılmasına neden olur, bu nedenle Dünya atmosferinde çok uzun süre bulunmaz. UV ışığı sadece Güneş benzeri yıldızlar için bir problemdir. Galakside güneş benzeri yıldızlardan 10 kat daha yaygın olan M-cüceleri gibi yıldızların çevresinde, metil bromür molekülünü potansiyel olarak parçalayacak daha az UV radyasyonu olacaktır. Bu M-cüceler, astrobiyologların ilk bakacağı yerlerden bazıları olacağından, atmosferlerinde bir metil bromür birikimi görme şansı olabilirler. Yine de böyle bir keşif biraz beklemek zorunda kalabilir. JWST bile bir ötegezegenin atmosferindeki eser elementleri tespit edecek şekilde kurulmamıştır. Ancak, önümüzdeki birkaç yıl içinde, bazı yer tabanlı teleskoplar göreve hazır olacak. Umut dolu astrobiyologlar, bu son derece ilginç biyo-imzayı gerçekten arayabilmek için beklemek zorunda kalacaklar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bu-gizemli-gezegen-bir-su-dunyasina-donusuyor-olabilir", "text": "Dünya'dan sadece 138 ışık yılı uzaklıktaki gizemli bir ötegezegen dönüşüm sürecinde olabilir. HD-207496b adlı bir dış gezegenin analizi, Dünya'nın kütlesinin ve yarıçapının sırasıyla 6,1 ve 2,25 katı olan dünyanın ya gazlı bir atmosfere, küresel bir okyanusa ya da her ikisinin bir karışımına sahip olduğunu ortaya koyuyor. Bu, gökbilimcilerin dış gezegen tespitlerindeki bir gizemi, Dünya'dan daha büyük kayalık gezegenlerin kütleleri ile Neptün'den daha küçük gazlı gezegenler arasındaki bir boşluğu çözmelerine yardımcı olabilir. Ancak atmosferini karakterize etmek için esrarengiz ötegezegene daha yakından bakılacak. Gökbilimciler, bu yazının yazıldığı sırada Güneş Sistemi dışında yaklaşık 5.300 gezegen keşfettiler ve onayladılar ve bunların neredeyse iki katı kadar çok sayıda doğrulanmamış aday vardı. Bu bilgilerle, bilim insanları gezegen sistemlerindeki eğilimleri anlamak için istatistiksel analizler yapabilirler. Ve öğrendiğimiz ilginç bir şey de, yörüngeleri yaklaşık 100 günden daha kısa olan, Dünya kütlesinin 1,5 ila 2 katı arasında dış gezegenlerin bariz bir kıtlığı olduğu. Bu, küçük gezegen yarıçapı vadisi olarak bilinir. Altında genellikle Dünya, Venüs ve Mars gibi kayalık dünyalar buluruz; onlara süper Dünyalar diyoruz. Onun üzerinde minyatür Neptünler gibi kalın atmosferli dünyalar buluyoruz ve onlara mini Neptünler diyoruz. Vadinin nedenleri tam olarak net değil, ancak giderek artan sayıda kanıt, ev sahibi yıldıza yakınlığın bununla bir ilgisi olduğunu öne sürmeye başlıyor. Belirli bir kritik eşiğin altında, bir ötegezegenin atmosferi üzerinde yerçekimsel bir tutuşu sürdürmek için yeterli kütleye sahip olmaması mümkündür . Bu süreçle ilgili ipuçları içeren birkaç dünya tespit ettik ve bilim insanları, Avrupa Güney Gözlemevi'nin Şili'deki La Silla Gözlemevi'ndeki 3,6 metrelik teleskopu üzerindeki Yüksek Hassasiyetli Radyal Hız Gezegen Arayıcısı'nı kullanarak daha fazlasını arıyorlar. Portekiz'deki Porto Üniversitesi'nden astrofizikçi Susana Barros liderliğindeki uluslararası bir ekibi HD-207496b'ye getiren de buydu. Yıldızın parlaklığı biliniyorsa, geçişin derinliği - yıldız ışığının ne kadar engellendiği - astronomların yörüngedeki cismin yarıçapını hesaplamasına olanak tanır. HARPS başka bir ölçüm algılar. Bir ötegezegen bir yıldızın yörüngesinde dönerken, kendine ait bir yerçekimi kuvveti uygular. Ötegezegen teknik olarak yıldızın etrafında dönmez; bunun yerine, iki gövde, ağırlık merkezi olarak bilinen ortak bir kütle merkezinin yörüngesinde döner. Yıldızlar kendi dünyalarından çok daha büyük kütleli olduklarından, fazla hareket etmezler, bunun yerine yerinde ufak ufak kıpırdanırlar. HARPS'ın ölçebildiği şey budur. Yıldız bize doğru ve bizden uzaklaştıkça ışığının dalga boyu değişir, yıldız yaklaştıkça daralır ve uzaklaştıkça uzar. Yıldızın ne kadar hareket ettiği ötegezegenin kütlesine bağlıdır, dolayısıyla gökbilimciler bunu da hesaplayabilir. Bir ötegezegenin kütlesini ve yarıçapını öğrendikten sonra, yoğunluğunu hesaplamak için bunları bir araya getirebilirsiniz. Burası gerçekten ilginç hale geliyor çünkü yoğunluk, ötegezegenin neyden yapıldığını anlamak için kullanılabilir. TESS, yarıçap vadisine yakın, Dünya'nın 2,25 katı yarıçapa ve HD-207496 adlı turuncu bir cüce yıldızla 6,44 günlük yörüngeye sahip bir ötegezegen aldığında, daha yakından bakmak için HARPS'a gittiler. HARPS verileri, HD-207496b'nin Dünya'nın yaklaşık 6,1 katı bir kütleye sahip olduğunu ortaya çıkardı. Bu, ötegezegenin yoğunluğunun santimetreküp başına yaklaşık 3,27 gram olduğu anlamına gelir. Bu, Dünya'nın santimetre küp başına 5,51 gram yoğunluğundan çok daha az yoğun ve HD-207496b'nin bileşiminin tamamen kayalık olmadığını ima ediyor. Böylece araştırmacılar, gezegenin neyden oluştuğunu görmek için modelleme yaptılar. Araştırmacılar makalelerinde, \"HD-207496b'nin Dünya'dan daha düşük bir yoğunluğa sahip olduğunu bulduk ve bu nedenle bileşiminde önemli miktarda su ve/veya gaz olmasını bekliyoruz\" diyor. Buharlaşma modellemesi, dış gezegenin gaz açısından zengin bir hidrojen ve helyum atmosferine sahip olması durumunda, bu durumun geçici olduğunu ortaya koyuyor: Yıldız, dış gezegeni 520 milyon yıl içinde tamamen sıyıracak. Atmosferin çoktan gitmiş olması ve HD-207496b'nin şimdiden çıplak bir okyanus dünyası olması da mümkündür. Varsa, atmosferi karakterize etmeye yönelik takip çalışmaları, bu gizemli dünyanın gerçek doğasını ve nihai kaderini ortaya çıkarabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bu-goruntudeki-beyaz-noktalar-yildizlar-veya-galaksiler-degiller-onlar-kara-delikler", "text": "Yukarıdaki görüntü, gece gökyüzünün oldukça normal bir resmi gibi görünebilir, ancak baktığınız şey, parıldayan yıldızlardan çok daha özeldir. Bu beyaz noktaların her biri aktif bir süper kütleli kara deliktir. Ve bu kara deliklerin her biri, milyonlarca ışık yılı uzaklıktaki bir galaksinin kalbindeki materyali yutuyor. 2021'de yayınlanan bu görüntü, bunun gibi 25.000 nokta içeriyor. Bu, kara deliklerin düşük radyo frekanslarında bugüne kadarki en ayrıntılı haritası. Fazla bir şey yapmadıkları zaman, karadelikler algılanabilir herhangi bir radyasyon yaymazlar, bu da bulunmalarını çok daha zorlaştırır. Bir kara delik aktif olarak malzeme biriktirdiğinde - onu, suyun bir kanalı çevrelediği gibi çevreleyen bir toz ve gaz diskinden biriktirerek - söz konusu yoğun kuvvetler, uzayın uçsuz bucaksızlığı boyunca tespit edebileceğimiz çoklu dalga boylarında radyasyon üretir. Yukarıdaki görüntüyü bu kadar özel yapan şey, Avrupa'da DÜŞÜK Frekans DİZİSİ tarafından algılanan ultra düşük radyo dalga boylarını kapsamasıdır. Bu interferometrik ağ, Avrupa çapında 52 konuma dağıtılmış yaklaşık 20.000 radyo anteninden oluşur. Şu anda LOFAR, 100 megahertz'in altındaki frekanslarda derin, yüksek çözünürlüklü görüntüleme yapabilen ve başka hiçbir şeye benzemeyen bir gökyüzü manzarası sunan tek radyo teleskop ağıdır. Kuzey gökyüzünün yüzde dördünü kapsayan bu veri yayını, ağın tüm kuzey gökyüzünü ultra düşük frekanslarda görüntülemeye yönelik iddialı planı LOFAR LBA Gökyüzü Araştırması için ilkti. Dünya tabanlı olduğu için, LOFAR'ın üstesinden gelmesi gereken, uzay tabanlı teleskopları etkilemeyen önemli bir engeli var: iyonosfer. Bu, uzaya geri yansıtılabilen ultra düşük frekanslı radyo dalgaları için özellikle sorunludur. 5 megahertz'in altındaki frekanslarda iyonosfer bu nedenle opaktır. İyonosfere nüfuz eden frekanslar atmosferik koşullara göre değişebilir. Bu sorunun üstesinden gelmek için ekip, her dört saniyede bir iyonosferik girişimi düzeltmek için algoritmalar çalıştıran süper bilgisayarlar kullandı. LOFAR'ın gökyüzüne baktığı 256 saat boyunca pek çok düzeltme yapıldı. Bize ultra düşük frekanslı gökyüzünün bu kadar net bir görüntüsünü veren şey buydu. Hollanda'daki Leiden Gözlemevi'nden astronom Huub Röttgering, \"Uzun yıllar süren yazılım geliştirmeden sonra, bunun gerçekten işe yaradığını görmek harika,\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bu-hafta-gerceklesecek-on-yilda-bir-olay-hibrit-tutulma-nedir", "text": "Bu Perşembe Avustralya'nın bazı bölgeleri, Doğu Timor ve Batı Papua üzerinde bir hibrit güneş tutulması meydana gelecek. Ancak çoğunlukla okyanus üzerinde olacak. Bu, 2013'ten bu yana ilk hibrit tutulma. Güneş tutulmalarında her zaman olduğu gibi, çok daha geniş bir alandaki insanlar, bu durumda Avustralya ve Güney-Doğu Asya, kısmi bir tutulmanın kararmasını yaşayacaklar ve bu, özellikle gökyüzü açıksa izlemeye değer olabilir. Hibrit tutulmaların varlığı ilginç bir gerçeğe bağlıdır: Güneş ve Ay, gökyüzünde neredeyse tamamen aynı alanı kaplar. Bu her zaman böyle değildi - Ay istikrarlı bir şekilde uzaklaşıyor, bu yüzden son zamanlarda daha büyük görünüyordu ve yakında fark edilir derecede küçülecek. Dahası, Ay'ın yörüngesi tam dairesel değildir, bu da Ay'ın görünen büyüklüğünü etkiler ve Ay yörüngesinin en yakın kısmının yakınında dolunay olduğunda bize \"süper aylar\" verir. Ay daha yakın olduğunda, doğrudan Dünya ile Güneş'in arasından geçerse tam güneş tutulması oluşturacak kadar büyüktür. Bununla birlikte, üç cisim mükemmel bir şekilde hizalandığında, ancak Ay bizden daha uzakta olduğunda, gerçek Güneş'in bir halkasının kısa süreliğine Ay'ı çevrelediğinin görülebildiği halkalı tutulma oluşturur. Bu yılın sonlarında Kuzey ve Güney Amerika'nın bazı kısımlarını geçen güneş tutulması halkalı olurken, gelecek yılki Kuzey Amerika olayı tam olacak. Hibrit tutulma, Ay Dünya'nın en yakın kısımları üzerinde tam tutulma oluşturacak kadar yakın olduğunda, ancak tutulma yolu Dünya'nın eğrisiyle daha uzak hale getirilen bölgelere ulaştığında halkalı tutulmaya dönüştüğünde meydana gelir. Bunun gerçekleşmesi için zamanlamanın mükemmele yakın olması, Ay'ın yörüngesinin tam gölgesinin Dünya'nın en yakın kısmına ancak zorla ulaştığı noktasında olması gerekir. Bu şekilde ifade edilirse, şaşırtıcı olan şey, hibrit tutulmaların sadece on yılda bir meydana gelmesi değil, bin yılda bir olan bir şey olmamasıdır. Yine de bu, bu yüzyılın üçüncüsü ve 1986/87'de altı ay içinde iki tanesi gerçekleşti. Bir tutulmanın hibrit olması, çoğu izleyicinin hem tam hem de halkalı durumları görebileceği anlamına gelmez. Güneş tutulmaları, gezegenin uzun, dar alanlarında meydana gelir ve bu mesafenin çoğu için tutulma ya bir şeydir ya da başka bir şeydir. Her ikisini de görmek için Ay'ın gölgesiyle yarışan bir uçakta olmanız gerekir. Bu yolun her iki tarafında gözlemciler yalnızca kısmi bir tutulma görürler - tam veya halkalı kısma daha yakın olmaları fark etmez. 20 Nisan tutulması, gözlemcilerin onu görmesini zorlaştırmak için zahmet etmiş gibi görünüyor. Tutulma çizgisi, Exmouth Yarımadası'nda Avustralya kıyılarına dokunuyor ve Barrow Adası'ndan geçiyor. Her ikisi de büyük nüfus merkezlerinden uzakta ve geçen haftaki büyük siklondan önce bile yalnızca az sayıda turisti kaldırabiliyordu. Buradan Pasifik'e ilerlemeden önce Endonezya'nın daha kalabalık adalarından uzaklaşıyor ve Doğu Timor ve Batı Papua'yı geçiyor. Bazı insanlar, onu Avustralya kıyılarındaki yolcu gemilerinden izleyecekler. Kara üzerindeki tüm kısımlar da dahil olmak üzere yolunun çoğu için tutulma tamdır, yalnızca sırasıyla en başında ve sonunda güney ve orta Pasifik Okyanuslarında halkalı hale gelir. Olumlu tarafı, yüz milyonlarca insan, eğer doğru donanıma sahiplerse kısmi bir tutulma görecek, ancak Endonezya dışında çoğu için bu gerçekten de çok kısmi olacak. Melbourne ve Sidney'den yaklaşık yüzde 20'si gizlenecek ve Güneydoğu Çin'in ince bir şeridi, Güneş'in sadece küçük bir yüzdesinin gizlenmesine tanık olacak. Tutulmanın kıvrımlı yolu, karadan, özellikle de yoğun nüfuslu araziden kaçınmak için tasarlanmış gibi görünüyor. Bunlar küçük olsa da, bazı olumlu taraflar var. Güneş şu anda o kadar aktif ki, Güneş'in gizlenmemiş kısımlarında muhtemelen bol miktarda güneş lekesi görülebilir. Saygın bir kaynaktan tutulma gözlüğü takmadıkça, özellikle bir tutulma sırasında asla doğrudan Güneş'e bakmayın. Teleskop veya dürbün kullanıyorsanız, ya Güneş'in görüntüsünü boş bir yüzeye yansıtın ya da aletin önünde, asla arkasında değil, yüksek kaliteli koruyucu malzeme kullanın. Doğru yerde olmayanlar, uygun ekipmana sahip olmayanlar veya bulutlar tarafından engellenenler için olay, Perth Gözlemevi ile birlikte Time and Date tarafından canlı olarak yayınlanacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bu-iha-suya-inis-yapabiliyor", "text": "Başkent Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü son sınıf öğrencileri Tamer Şahin ve Şükrü Coşkun Özdemir, suya iniş ve kalkış yapabilen insansız hava aracı geliştirdi. Prof. Dr. Tahir Yavuz'un danışmanlığında yürütülen proje kapsamında, su ve karada hareket kapasitesine sahip 1,4 metre kanat açıklığında, bir metre uzunluğunda ve 2 kilo ağırlığında tasarlanan İHA, test aşamasını başarıyla geçti. TÜBİTAK'ın desteğiyle yürütülen projenin, çevre etiğine uyması ve karbondioksit salınımının azaltılması için yakıtla çalışan içten yanmalı veya fırçasız elektrik olmak üzere iki tip motor kullanımına da uygun şekilde tasarlandı. Sudan kalkıp suya inebilme özelliğine sahip, aynı zamanda karaya iniş takımları da bulunan İHA, elle fırlatma yöntemiyle de uçurulabiliyor. İHA'nın tasarım ekibinde yer alan Tamer Şahin, yaptığı açıklamada, gövdenin strafor yani genleştirilmiş polipropilen köpükten imal edildiğini, kanatlarda ise daha sağlam olması için genleştirilmiş polistren köpük kullanıldığını söyledi. Ayrıca, kanatların sağlamlığını artırmak için üstünün bir milimetre kalınlığında cam elyafı kumaş ile kaplandığını anlatan Şahin, \"İHA, 18 kilometre yol alabiliyor ve havada bir saat kalabiliyor. Havada 15 m/s seyir hızına sahip. İHA için patent almayı düşünmüyorum. Önemli olan ülkemize katkısı olması ve bizden sonra gelecek öğrencilerin bunu geliştirmesini istiyorum.\" şeklinde konuştu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bu-inanilmaz-minik-robot-tek-tek-hucreleri-bulup-yakalayabilir", "text": "Robotik alanındaki en son büyük gelişme, tek tek hücreleri tanımlayabilen, yakalayabilen ve taşıyabilen küçük bir mikro motordur. Tıptan hava temizlemeye kadar kullanım alanı bulabilecek ciddi bir mühendislik harikası. Daha da önemlisi, hem elektrik hem de manyetik alanlar makineyi kontrol edebilir ve ikincisi, mikroskobik robot mucitlerinin amaçladığı gibi eninde sonunda insan vücuduna yerleştirilecekse hayati önem taşıyacaktır. Bot, 5 ila 27 mikrometre arasında değişir ve iletken malzemeler krom, nikel ve altın ile kaplanmış özel olarak tasarlanmış bir polistiren küreden yapılır. Bu mikro motor, etkileyici bir yetenek listesine sahiptir. Hücreden hücreye geçebilir, farklı hücre türlerini tanımlayabilir, hücrelerin sağlıklı mı yoksa ölmek üzere mi olduğunu anlayabilir, hücreleri nakledebilir ve bir hücreye ilaçlar veya belirli bir gen uygulayabilir. Araştırmacılar botu tek kan hücrelerini, tek kanser hücrelerini ve tek bir bakteriyi yakalamak için kullandılar. Henüz insan vücudunda test edilmedi, ancak bu potansiyel olarak etkili olabileceği alanlardan biri. Mikro motor, elektrik sinyalleri yoluyla hücre durumunu doğal olarak algılama şekli sayesinde, sonunda vücutta kendilerini öldüren hücreleri tanımlayarak belirli kanser tedavilerine yardımcı olabilir. Yossifon, \"Yeni geliştirmemiz, teknolojiyi iki ana açıdan önemli ölçüde ilerletiyor: hibrit tahrik ve elektrik ve manyetik olmak üzere iki farklı mekanizmayla navigasyon\" diyor. Bu yeni robotun büyük potansiyele sahip olduğu alanlardan biri de tek hücre analizidir. Adından da anlaşılacağı gibi, bilim insanlarının daha büyük bir biyolojik organizma yerine hücrelerin davranışlarına ve özelliklerine tek başına baktığı yerdir. Bu mikro motorların gruplarını vücudun içine uyuşturucu dağıttığını veya bir ortamdaki kirleticileri temizlediğini hayal edebilirsiniz; burada çok fazla gelecek var. Yeni buluş, sıvı biyopsiler söz konusu olduğunda da yardımcı olabilir, araştırmacılar, kanın veya başka bir vücut sıvısının örneklenmesi ve analiz edilmesi gereken durumlarda da yardımcı olabileceğini söylüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bu-mikroplar-metan-soluyor-ve-onu-elektrige-donusturuyor", "text": "Sera gazları söz konusu olduğunda, metan bizi gizlice iklim krizinin daha da derinlerine sürükleyebilecek potansiyele sahiptir. Atmosferimizde, ısıyı tutmada karbondioksitten en az 25 kat daha etkilidir. Aynı zamanda o kadar verimli de değildir. Yakma yoluyla, doğal gazdaki enerjinin yarısından daha azı elektrik enerjisine dönüştürülebilir. Hollanda'daki araştırmacılar her metandan daha fazla elektron sıkıştırmak amacıyla, oldukça alışılmamış bir elektrik santrali türü keşfettiler fakat görmek için bir mikroskoba ihtiyacınız olacak. Radboud Üniversitesi mikrobiyoloğu Cornelia Welte, \"Bu, enerji sektörü için çok faydalı olabilir\" diyor. Araştırmalarının odak noktası, oksijenden yoksun ortamlarda metanı parçalayabilmek de dahil olmak üzere, garip ve zorlu koşullar altında hayatta kalma konusundaki olağanüstü yetenekleriyle bilinen bir tür arkea - bakteri benzeri mikroplardır. Anaerobik metanotrofik arke olarak bilinen bu özel tip, bu metabolik hileyi, elektronları bir elektrokimyasal reaksiyonlar zincirinde boşaltarak, hücrelerinin dışında bir tür metal veya metaloid kullanarak veya hatta onları çevrelerindeki diğer türlere bağışlayarak yönetir. İlk olarak 2006'da tanımlanan ANME cinsi Methanoperedens'in, nitratların biraz yardımıyla metanı oksitlediği bulundu. Mikrobiyal yakıt hücrelerinde bu süreçten elektron çekme girişimleri, dönüşümün arkasında tam olarak hangi süreçlerin olabileceğine dair net bir doğrulama olmaksızın çok küçük voltajların üretilmesine neden oldu. Bu arkeler metan yutan güç hücreleri olarak umut vaat edeceklerse, gerçekten açık ve net bir şekilde bir akım yaymaları gerekir. Böylece Welte ve diğer araştırmacılar, bu metan püskürten arkeanın egemen olduğunu bildikleri bir mikrop örneği topladılar ve onları, metan'ın tek elektron vericisi olduğu oksijensiz bir ortamda büyüttüler. Bu koloninin yakınına ayrıca sıfır voltaja ayarlanmış bir metal anot yerleştirdiler ve etkin bir şekilde akım üretmek için hazırlanmış bir elektrokimyasal hücre yarattılar. Yine Radboud Üniversitesi'nden mikrobiyolog Heleen Ouboter, \"Birinin biyolojik terminal, diğerinin kimyasal terminal olduğu iki terminalli bir tür pil yaratıyoruz\" diyor. Metanın karbondioksite dönüşümünü analiz ettikten ve santimetre kare başına 274 miliampere kadar yükselen dalgalı akımları ölçtükten sonra, ekip akımın üçte birinden biraz fazlasının doğrudan metanın parçalanmasıyla ilişkilendirilebileceği sonucuna vardı. Verimlilik söz konusu olduğunda, metandaki enerjinin yüzde 31'i elektrik enerjisine dönüştü ve bu da onu bazı elektrik santralleriyle karşılaştırılabilir hale getirdi. Süreçle daha fazla kurcalamak, biyogazla çalışan, her gaz parçasından daha fazla kıvılcım çıkaran ve uzun mesafelerde metan borulama ihtiyacını azaltan yüksek verimli canlı pillerin yaratılmasını sağlayabilir. Ve bu önemli çünkü bazı metan santralleri yaklaşık yüzde 30'luk verimliliği zar zor yönetiyor. Kendimizi tüm fosil yakıtlara olan bağımlılığımızdan uzaklaştırmanın yollarını bulmalıyız. Teknolojik uygulamalar bir yana, bu sinsi sera gazının çevremizde nasıl parçalandığı hakkında daha fazla bilgi edinmek her açıdan olumlu bir gelişme olarak görülebilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bu-penguenler-ilk-yumurtalarini-gizemli-bir-sekilde-terk-ediyorlar", "text": "Dünyada en az çalışılan türlerden biri dik sorguçlu penguenler, her üreme mevsiminde iki yumurta bırakır, ancak ilkini terk eder. Çoğu zaman, dik sorguçlu penguenlerin yumurtladığı ilk yumurta basitçe yuvadan yuvarlanarak dışarı çıkar. Ancak bazen dişi, ilk yumurtaları yuvadan dışarı itecek kadar ileri giderek kasıtlı olarak terk eder. Tuhaf davranış ilk olarak 1998'de gözlemlendi ve penguenin uzak, ıssız adalarında saha çalışmasını ilk kez yürüten araştırmacılar, bunun neler olduğunu anladıklarını düşünüyorlar. Eski verilerin yeniden analizi, son 50 yılda sayıları keskin bir şekilde azalan bu subantarktik penguenlerin, atalarıyla aynı miktarda kril ve kalamar bulamadıkları için doğrudan ve dolaylı olarak bebek öldürmeye zorlandıklarını gösteriyor. Penguenlerin yumurtladığı ilk yumurta ikincisinden çok daha küçük olduğu için anneler ikincisini tutmayı seçer. Birkaç farklı teori daha olmasına rağmen, bu yeni çalışmanın arkasındaki araştırmacılar, daha önceki yumurtanın daha küçük olduğundan şüpheleniyor çünkü bu ilk yumurtalar dik sorguçlu penguenler hala Yeni Zelanda'nın güney kıyılarındaki üreme adalarına göç ederken oluşuyor. İkincisi ise ilkinden yaklaşık beş gün sonra yumurtlanıyor. Dik sorguçlu penguenlerle ilgili veriler son derece yenidir, muhtemelen uzak habitatları nedeniyle bilimsel olarak göz ardı edilmektedir. Bugün onların nesli tehlikede, bu durumda onlar hakkında çok az şey bilinmesi gerçeğinin etkisi de büyük. Araştırmacılar, 1998 çalışmasının hala \"bu tür hakkında mevcut olan en ayrıntılı veri\" olduğunu söylüyorlar. Bu dik sorguçlu penguenlerin nasıl ürediğini anlamak, korunmaları için çok önemlidir. Araştırmacılar tarafından 1998'de incelenen 113 yuvadan, birinci yumurtaların yaklaşık yüzde 80'i ikinci yumurtanın yumurtlanmasından hemen önce veya o gün içinde yuvadan atıldı. Geri kalanlar ise bundan sonra bir hafta içinde kayboldu. Çalışmanın yazarları, \"İlk yumurtayı bırakmadan ikinci bir yumurtaya sahip olmak fizyolojik olarak imkansız olduğundan, dik sorguçlu penguenlerin yapabileceği en iyi şey, ilk yumurtayı yuvadan dışarı atmaktır\" diye açıklıyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bu-robot-ankara-havasi-oynuyor", "text": "Samsun Bilim ve Sanat Merkezi öğrencileri, parçalarını ABD'den getirdikleri robota yazılım yükleyerek Ankara havası oynattı. BİLSEM öğrencileri Hasan Yahya Kuyumcu ve Oktay Söylemez Pınar, ABD'den temin ettikleri robot parçalarını birleştirerek, 4 şekle giren ve adını \"Göktürk\" koydukları robot yaptı. Öğrencilerin özel yazılımıyla robot hem \"Ankara'nın Bağları\" şarkısını çalıyor hem de oynayabiliyor. Anaokulundaki öğrencilerin, bilimi sevmesi için yapılan robot, minikleri eğlendiriyor. Robotu yapan öğrencilerden 6. sınıf öğrencisi Hasan Yahya Kuyumcu, robotun parçalarını temin ettikten sonra yazılım yüklediklerini uzaktan robotu kontrol ettiklerini söyledi. Robotun bir çok şeyi gerçekleştirebileceğini ifade eden Kuyumcu, yazılıma ne yüklerseniz robotun da aynısını yapabildiğini ifade ederek, robotu gösteri amaçlı kullandıklarını kaydetti. Altıncı sınıf öğrencisi Oktay Söylemez Pınar ise çok özellikli robot yaptıklarını anlatarak, \"Mayın temizleyici, top atar, ışık takip eden ve ağırlık kaldırabilen robotlar da yaptık. Robot parçalarını temin ettikten sonra yazılımlarını biz üretiyoruz.\" dedi. BİLSEM Müdürü Aydın Peker, \"Biz bu robotu daha çok çocukların ilgisi çekmek için kullanıyoruz. Yani bu robotla çocukların bilimle yakınlaşmasını sağlıyoruz. Robot gelenleri karşılıyor ve oyun oynayabiliyor. Bunun dışında farklı amaçlarda kullanılabilen robotlar da öğrencilerimiz yapıyor. Burada önemli olan ortaokul öğrencilerimizin robot üretimi değil, yazılımın mantığını öğreniyorlar.\" şeklinde konuştu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bu-robot-balik-suyun-kalite-olcumu-icin-okyanusta-devriye-geziyor", "text": "Polikarbonat ve lateksten oluşan robot Madrid Teknik Üniversitesi ve Floransa Üniversitesi'nin bir çalışması. Dünya'nın su dengesinin sağlanması konusunda önemli bir rol oynayabileceği düşünülen bu robotun, balık üretim çiftliklerinde kullanılabileceği umuluyor. Asit yoğunluklu ve kirletilmiş bölgeleri tespit etmek için bu özel pH sensörleri kullanılıyor. Su kalitesinde bir değişiklik sezerse, daha yakından incelemek için yüzüş rotasını değiştirebiliyor. Balık üretim çiftliklerinde kullanılacak robotun balık şeklinde olması dikkat çekmek maksatlı planlanmamış, bilakis Marazza'nın dediğine göre iyi bir nedeni var. Çok basit; balık şekli yüzmek için oldukça uygun . Ayrıca yanında yüzdüğü balıkların yapabilecekleri stresi de şekliyle minimuma indiriyor. Bu robot ilerleyen yıllarda balık davranışlarının incelenmesinde de kullanılabilir. Marazza şu anda balığın sadece konsept olduğunu ve gerçek dünya için hazır olmadığını ve araştırmaya devam edilmesi gerektiğini belirtiyor. Bunun için bir fon kaynağı ya da bu ilgi çekici projeye yatırım yapacak girişimci aradıklarını da konuşmasına ekliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bu-tuhaf-gorunumlu-su-eklembacaklisinin-gozleri-yoktu-ve-etrafta-dolasmak-icin-stilts-kullandi", "text": "Paleontologlar kısa süre önce, Kanada'nın güneyindeki Ontario'daki Simcoe Gölü'nün doğu kıyısı yakınında, deniz fosilleri için çok sıcak bir yatak olan bir taş ocağında, bilim insanlarının bölgeye \"Paleo Pompeii\" adını verdiği yerde \"olağanüstü iyi korunmuş\" antik bir hayvan keşfettiler. Araştırma ekibi, yeni bir çalışmada, örnek tarafından temsil edilen Tomlinsonus dimitrii adlı türün, yaklaşık 450 milyon yıl önce, Ordovisyen döneminde yaşamış, marrellomorflar olarak bilinen soyu tükenmiş bir eklembacaklı grubunun bir parçası olduğunu bildirdi. Bölgede bol miktarda bulunan diğer derisidikenli fosiller, tipik olarak zamanla korunma olasılığı daha yüksek olan mineralize vücut parçaları içerir, ancak bu türün tamamen yumuşak gövdeli olması, keşfi daha da şaşırtıcı hale getiriyor. Toronto Üniversitesi'nde ekoloji ve evrimsel biyoloji alanında doktora adayı ve Toronto'nun Royal Ontario Müzesi'nde bir araştırmacı olan baş çalışma yazarı Joseph Moysiuk, Bu alanda yumuşak gövdeli bir tür bulmayı beklemiyorduk dedi. Moysiuk, \"Fosilleri düşündüğümüzde, genellikle dinozor kemikleri ve kabukları gibi şeyleri düşünürüz. Bununla birlikte, yumuşak dokuların korunması çok nadirdir ve dünya çapında yumuşak gövdeli organizmaların bulunduğu sadece birkaç yer vardır\" diyor. 6 santimetre büyüklüğündeki numune, tüy benzeri dikenlerle kaplı iki kavisli boynuz içeren süslü bir kafa kalkanına sahiptir. Hayvanın parçalı gövdesi, böcekler ve örümcekler gibi diğer eklembacaklılarınkine benzer ve çok sıra dışı bir çift de dahil olmak üzere çok sayıda parçalı uzuv seti içerir. Gazetenin ortak yazarı ve 2014'ten beri taş ocağının fosil yataklarını araştıran bağımsız bir paleontoloji teknisyeni olan George Kampouris tarafından yönetilen bu kazıdan önce, marrellomorflar ağırlıklı olarak Kanada'daki Kambriyen Burgess Shale gibi daha eski fosil bölgelerinde bulundu. Paleontologlara göre, yeni tanımlanan örnek, Burgess Shale'de bulunan, Marrella splendens adı verilen soyu tükenmiş yumuşak gövdeli başka bir eklembacaklı türüne benziyor. Burgess Shale'e benzer şekilde, Simcoe Gölü taş ocağı bir zamanlar suya batmıştı ve günümüz Kanada'sının çoğunu kaplayan sığ bir tropikal deniz denizinin parçasıydı. Milyonlarca yıl boyunca, deniz tabanı fırtınaların neden olduğu tortularla kaplandı. Moysiuk, \"Gördüğümüz şey, bu düz, sığ okyanus tabanında yaşayan ve sürekli olarak fırtına olaylarından kaynaklanan büyük denizaltı çamurları tarafından boğulan bu organizmaların hızlı bir şekilde gömülmesidir\" dedi. Moysiuk ve diğer araştırmacıları, bu keşfin, bu eklembacaklı grubu için fosil kayıtlarındaki \"boşluğu kapatmaya\" yardımcı olacağını umuyorlar. Tomlinsonus dimitrii örneği şimdi ROM'un koleksiyonunda ve şu anda müzenin \"Hayatın Şafağı\" sergisinin bir parçası olarak Willner Madge Galerisi'nde sergileniyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bu-uzak-galaksi-arkadaslarini-yedigi-icin-uzayda-yapayalniz", "text": "Bilim insanlarının belirlediğine göre, 9,2 milyar yıl önce bir galaksinin başına gelen bu gibi görünüyor. Nispeten erken Evren'de 3C 297 adlı bir gökada gizemli bir şekilde yapayalnızdır ama çevresinde, bazıları Samanyolu büyüklüğünde olması gereken en az 100 gökadadan oluşan bir küme olması gerekiyordu. 3C 297'nin yapayalnız olması, diğer tüm galaksilerin başına başka bir şey geldiğini akla getiriyor. 3C 297'yi çevreleyen ortam hakkındaki veriler, evrendeki güçlü kaynaklardan gelen yüksek enerjili radyasyonu inceleyen Chandra X-ray Gözlemevi'nden geldi. Galaksinin kendisi bu radyasyonun kaynağıdır; Evrendeki en parlak ışığın bir kısmıyla parıldayacak kadar şiddetli bir hızla malzemeyi yutan süper kütleli bir kara delik içeren aktif bir galaktik çekirdek olan bir kuasar barındırıyor. Kuasarlar genellikle çekirdeklerindeki süper kütleli kara deliğin kutup bölgelerinden plazma ışınları yayarlar ve boşluktaki ışığa yakın hızlarda madde jetlerini uzaya fırlatırlar. Bunlar, manyetik alan çizgileri boyunca kutuplara doğru süpürülen ve hızlanan ve galaksiler arası uzaya fırlatılan kara deliğin olay ufku etrafında dönen malzemeden yaratılmıştır. 3C 297'de bu tür jetler var ve galaksinin etrafındaki şeyler burada ilginçleşiyor. Chandra ve Karl G. Jansky Çok Büyük Dizisinden alınan veriler, jetlerin bir küme içi ortam olarak bilinen bir gökada kümesiyle ilişkili gökadalar arası bir ortamda seyahat ettiğine dair birkaç işaret aldı. Jetlerden biri, bir küme içi ortamda gazla etkileşime girdiğini düşündürecek şekilde bükülmüştür. Diğer jet, galaksiden 140.000 ışık yılı uzaklıkta bir X-ışını kaynağı yarattı, bu da onun gaza çarparak ısınmasına ve X-ışınları yaymasına neden olduğunu gösteriyor. Ek olarak, Chandra verileri, 3C 297 civarındaki uzayda büyük miktarlarda sıcak gaz olduğunu gösteriyor. Birlikte ele alınan üç özellik, etkileşimli bir küme olarak 3C 297'ye yerçekimiyle bağlı başka gökadaların olması gerektiğini düşündürür. Gerçekten de, uzaktaki kuasar galaksisiyle aynı gökyüzü parçasında başka galaksiler var gibi görünüyor. Bu nedenle Missaglia ve meslektaşları, 3C 297 etrafındaki alanı daha iyi anlamak için Hawaii'deki optik ve kızılötesi Gemini Gözlemevi'nden gelen verilere yöneldiler. Bu veriler, 19 gökadanın iki boyutta yalnızca 3C 297'ye yakın olduğunu ortaya çıkardı; bizden uzaklıkları 3C 297'den çok farklı ve uzayın aynı bölgesine ait değiller. Tuhaf yalnız kuasar galaksi gerçekten de yapayalnız. Bu ipuçları, 3C 297'nin dev bir küme birleşmesinin sonucu olduğunu ve onu bir \"fosil grubu\" olarak bilinen şey haline getirdiğini gösteriyor; tek bir nesnede birleştirilmiş bir kümenin kalıntıları. Teksas Üniversitesi'nden astronom Juan Madrid, \"Galaksiler arasındaki etkileşimlerle birleşen büyük bir galaksinin çekim kuvvetinin çok güçlü olduğunu ve büyük galaksiyle birleştiğini düşünüyoruz\" diye açıklıyor. Bu birleşme sürecinde diğer gökada kümelerini gördük ve birleşme yolunda gittikleri gaz filaman \"otoyollarını\" izledik. Hatta başka fosil grupları da gördük; ancak, bugüne kadar tespit edilen diğer fosil gruplarının hepsi bize daha yakın olarak tespit edildi, bu da onları Evren tarihinde daha sonra gözlemlediğimiz anlamına geliyor. 3C 297, gökbilimcilerin şimdiye kadar tanımladıkları en eski fosil grubudur, bu da bu birleşmelerin, Evren'in ömrü boyunca düşünüldüğünden çok daha erken gerçekleşebileceği anlamına gelir. Bu, galaksi kümelerinin tam birleşmesinin nasıl ortaya çıktığını yeniden düşünmemiz gerekebileceği anlamına gelir. Erken Evren'de orada olamayacağını düşündüğümüz çok sayıda şeyi keşfettiğimiz göz önüne alındığında, belki de 3C 297 o kadar da tuhaf değil."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bu-yapay-sinaps-insan-beynindekilerden-milyon-kat-daha-hizli-calisabilir", "text": "İnsan beyninin karmaşıklığını yapay herhangi bir şeyle taklit etmeye henüz yakın olmasak da, bilim insanları yeni geliştirilmiş programlanabilir bir direnç gibi belirli özel cihazlarla ilerleme kaydediyorlar. Dirençler, insan beynini taklit etmek için tasarlanmış bir yapıya dayanan yapay zeka sistemlerinde analog sinir ağlarını oluşturmak için kullanılabilir. Bu son cihaz, bilgiyi nöronları birbirine bağlayan beyin sinapslarından yaklaşık bir milyon kat daha hızlı işleyebilir. Bu yapay sinaps, enerji kullanımını azaltmaya ve çevre sorunlarını çözmeye yönelik oluşturulan yapay zekanın, analog derin öğrenmesinde kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu son dirençteki en önemli gelişme, özel olarak seçilmiş ve verimli bir inorganik malzemenin kullanılmasıdır. Projenin arkasındaki ekip, AI sinir ağı öğrenme hızlarındaki kazanımların büyük olacağını vaat ediyor. Söz konusu inorganik malzeme, fosfosilikat cam - fosfor eklenmiş silikon dioksit bazlıdır. Dirençte katı elektrolit olarak kullanılan nano ölçekli gözenekleri, kuruluma 10 voltluk darbeler uygulandığında protonların daha önce hiç görülmemiş hızlarda geçmesine izin verir. Daha da iyisi, PSG, silikon devre yapmak için kullanılan aynı üretim teknikleri kullanılarak üretilebilir. Bu, maliyetlerde fazla bir artış olmadan mevcut üretim süreçlerine entegrasyonu kolaylaştıracaktır. Beyinde, sinyallerin ve diğer bilgilerin akışını kontrol etmek için sinapslar güçlendirilir veya zayıflatılır. Burada, elektriksel iletkenliği etkilemek için protonların hareketini kontrol etmek aynı etkiye sahiptir. Hızlıdır, güvenilirdir ve tümü oda sıcaklığında çalışabilir, bu da onu daha pratik hale getirir. Buradaki muazzam potansiyel, daha az enerji kullanarak çok daha hızlı AI eğitimi anlamına geliyor olabilir. Bir sonraki adıma gelince, araştırmacıların bu direnci geliştirmeleri ve daha büyük ölçekte üretilebilmesi için uyarlamaları gerekecek. Bu kolay olmayacak, ancak ekip yapılabileceğinden emin. Yapay zekanın büyük miktarda veriyi analiz ederek öğrenmesi gereken her şey potansiyel olarak geliştirilebilir. Bu, sürücüsüz arabalar ve tıbbi görüntü analizi gibi alanları da kapsıyor. MIT'den bilgisayar bilimcisi ve çalışma yazarı Jesus del Alamo, \"İleriye giden yol hala çok zorlu olacak, ancak aynı zamanda çok heyecan verici\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bu-yapay-zeka-simdiye-kadar-bulunan-neredeyse-her-proteinin-yapisini-tahmin-ediyor", "text": "İlk veri yayınlanmasından sadece bir yıl sonra, bilimde bilinen hemen hemen her proteinin 3D şeklini tahmin eden bir yapay zeka ile biyolojik araştırmalarda yeni bir çağın kilidi açıldı. Google'ın sahip olduğu AI şirketi DeepMind tarafından geliştirilen bir AI aracı olan AlphaFold sayesinde, 200 milyondan fazla protein yapısı, AlphaFold DB adı verilen ücretsiz erişimli, aranabilir bir veritabanında çevrimiçi olarak paylaşıldı. Bu başarı, yaşamın yapı taşları olan proteinlere yönelik daha önce adım atılmamış bilimsel keşif yollarını açıyor. Ve araştırmacılar şimdiden konu ile ilgili çok heyecanlılar. Avrupa Moleküler Biyoloji Laboratuvarı'nın Avrupa Biyoinformatik Enstitüsü'ndeki bilim insanlarıyla işbirliği içinde DeepMind, geçen yıl Temmuz ayında AlphaFold tahminlerinin ilk grubunu açıkladı. Biyolojik araştırmaları dönüştürecek ve ilaç keşfini hızlandıracak devrim niteliğinde bir araç olarak müjdelenen AlphaFold, amino asit dizilerine dayalı olarak proteinlerin 3 boyutlu şeklini tahmin ediyor. Zincirler halinde birbirine bağlanan bu amino asit dizileri, kıvrımlı tabakalar ve bükümlü şeritler halinde katlanan uzun proteinleri biriktirir. Bilim insanları, herhangi bir proteinin katlandığı şekli anlayarak, bu proteinin nasıl işlediğini kavrayabilir ve hücrelerin içindeki asıl rolünün ne olduğunu deşifre edebilir. AlphaFold, bu süreci hızlandırmak için tasarlandı ve bu son verilerde bitkilerde, bakterilerde, hayvanlarda ve diğer organizmalarda bulunan 200 milyondan fazla olduğu tahmin edilen protein yapısını sağladı. DeepMind CEO'su Demis Hassabis, en son veri açıklaması hakkında yaptığı açıklamada, \"Bu umut, hayal etmeye cesaret ettiğimizden çok daha hızlı bir şekilde gerçeğe dönüştü\" dedi. Araştırmacılar, sıtma gibi ölümcül hastalıklara ilişkin anlayışlarını iyileştirmek, gelişmiş aşılara kapı açmak ve bilim insanlarını onlarca yıldır şaşırtan dev proteinler hakkındaki biyolojik bulmacaları deşifre etmek için AlphaFold'un ilk tahminlerini zaten kullandılar. Plastik kirliliğini hızlandırmaya yardımcı olabilecek daha önce hiç görülmemiş enzimlerin tanımlanmasından bahsetmiyoruz bile. Açık kaynaklı AlphaFold yazılımı geçen yıl piyasaya sürülmesinden bu yana araştırmacıların kullanımına açık olmasına rağmen, milyonlarca tahmin edilen protein yapısının aranabilir bir veri tabanında parmaklarının ucunda olması, şüphesiz araştırmayı hızlandıracaktır. EMBL-EBI'ye göre, 214 milyondan fazla tahminin yaklaşık üçte biri, X-ışını kristalografisi ve kriyo-elektron mikroskobu gibi olağan deneysel yöntemlerden türetilen protein yapılarına eşit olarak, oldukça doğru olarak sınıflandırılmıştır. Ancak AlphaFold'un tahminlerinin kalitesi değişkendir ve bilim insanlarının hakkında çok az şey bildiği daha nadir proteinler için daha az doğru olabilir. Bu nedenle, bazı durumlarda, deneysel verileri anlamlandırmak için tahmin edilen yapıları kullanılabilir. Devasa veri yığınına rağmen, proteinlerin bir araya geldiklerinde nasıl etkileşime girdiğine dair tahminler de dahil olmak üzere AlphaFold'un yakalayamadığı çok fazla yaşam var. Toprak ve deniz suyundaki genetik materyal izlerinden tanımlanan mikrobiyal proteinler de veri tabanında yer almaz - ancak bu mikroorganizmalar, bilim insanları Dünya'daki tüm mikrobiyal yaşamın yalnızca küçük bir bölümünü katalogladıkları için, kullanılmayan güçlü bileşikler kaynağını temsil eder."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bu-yeni-fotograf-makinesi-bir-tuz-tanesi-boyutunda-ve-oldukca-carpici-fotograflar-cekiyor", "text": "Teknolojideki yaratıcılık, kameraların gittikçe küçülmeye başlamasına da yardımcı oluyor. En son ortaya çıkan bu fotoğraf makinesi hem bir tuz tanesi kadar küçük hem de birçok ultra kompakt kameradan çok daha iyi kalitede görüntüler üretiyor. 1,6 milyon silindirik dikey yüzey kaplı, metasurface olarak bilinen bir teknolojiyi kullanan kamera, kendisinden yaklaşık yarım milyon kat daha büyük olan, geleneksel lensli makinelerle çekilen görüntüler kadar iyi kalitede renkli fotoğraflar çekebiliyor. Bu küçük mekanizma, minyatür yumuşak robotların dünyayı keşfetmesine yardımcı olmaktan, insan vücudunun derinliklerinde neler olup bittiğine dair daha iyi bir fikir vermeye kadar çok çeşitli senaryoda insanlığa yardımcı olma potansiyeline sahip. New Jersey'deki Princeton Üniversitesi'nden bilgisayar bilimcisi Ethan Tseng, \"Bu küçük mikro yapıları istediğinizi yapacak şekilde tasarlamak ve yapılandırmak zor oldu\" diyor. Kameranın özelliklerinden biri, yakalanan görüntüyü iyileştirmek için kullanılan birleştirme yöntemidir. Sinyal işleme algoritmaları, bu boyuttaki kameralarda meydana gelen bulanıklığı ve diğer bozulmaları azaltmak için makine öğrenimi tekniklerini kullanır. Kamera, görüşünü geliştirmek için yazılımı etkin bir şekilde kullanır. İleride, bu algoritmalar sadece görüntü iyileştirmeden daha fazlası için kullanılabilir. İnsan vücudundaki hastalık belirtileri gibi kameranın aradığı belirli nesneleri otomatik olarak algılamak için konuşlandırılabilirler. Olağan kavisli cam veya plastik lensler, yalnızca yarım milimetre genişliğinde bir metasurface yapısına eklendi. 1,6 milyon silindirik direğin her biri, optimum konfigürasyonu bulmak ve kameranın önündekileri en iyi şekilde yakalamak için ayrı ayrı tasarlandı. Bilgisayar görüntüleme danışmanı Joseph Mait, \"Yayınlanan çalışmanın önemi, meta yüzeyin her bir parçasının boyutunu, şeklini ve konumunu istenen görüntüleme performansını elde etmek için tasarlamak ve bunun işe yaradığını görmek\" diyor. Meta yüzeyin yapıldığı cam benzeri silikon nitrür, geleneksel elektronik üretim süreçlerinde kullanılan malzemedir. Bu da süper küçük kameraların üretimini, zaten var olan prosedürleri ve ekipmanı kullanarak büyütmenin çok kolay bir hale getireceği anlamına gelir. Dolayısıyla makineyi laboratuvardan ticari üretim hattına taşımak için yapılacak çok iş olsa da bunun mümkün olduğuna dair işaretler iyi. Bu yapıldıktan sonra, gerçekten iyi bir fotoğraf çekebilen süper küçük kameralara erişimimiz olacak. Minyatür kameralar için başka bir potansiyel kullanım daha var. Onları, tüm yüzeyleri kameralara dönüştürmek için bir kaplama tabakası olarak kullanmak, bir dizüstü bilgisayar ekranının üzerinde veya bir akıllı telefonun arkasında geleneksel bir kameraya artık ihtiyacımız olmayacağı anlamına geliyor. Princeton Üniversitesi'nden bilgisayar bilimcisi Felix Heide, \"Tek tek yüzeyleri ultra yüksek çözünürlüğe sahip kameralara dönüştürebiliriz. Böylece artık telefonunuzun arkasında üç kameraya ihtiyacınız olmayacak, fakat telefonunuzun arkasının tamamı dev bir kamera haline gelecek\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/bugun-erken-saatlerde-coken-google-ona-ne-kadar-bagimli-oldugumuzu-bize-bir-kez-daha-gosterdi", "text": "Bugün erken saatlerde, Google'ın çöktüğüne dair raporlar ortaya çıkmaya başladı. Google tekrardan geri dönmüş olsa da, teknoloji hizmet sağlayıcılarına olan bağımlılığımızı bir kez daha gösteriyor ve birçok insanın günlük işlevler için tek bir operatöre ne kadar bağımlı olduğunu vurguluyor. Modern teknolojik hayatımızda tamamen güvendiğimiz çok az şey var ve araştırmalara göre birçok insan için Google bunlardan biri. Google'ın kısa süreliğine ortadan kaybolması, 'googling'in hayatımıza ne kadar derinden entegre olduğunu bir kez daha bizlere gösterdi. Ne olduğunu henüz bilmiyoruz. Google şu ana kadar kesinti hakkında genel olarak yorum yapmadı. Downdetector'a göre, bugün erken saatlerde Google için kesinti raporlarında önemli bir artış oldu. Kullanıcılar tarafından gönderilen hatalar da dahil olmak üzere bir dizi kaynaktan durum raporlarını toplayarak kesintileri izleyen Downdetector'a göre, dünyanın en büyük arama motoruyla ilgili sorunları bildiren 40.000'den fazla raporlama yapıldı\". Downdetector ayrıca, insanların Google Haritalar'a erişimde sorun yaşadıklarını bildirirken, The Guardian da Gmail ve Google görselleriyle ilgili sorunlar olduğunu bildirdi. Kesinti, çok çeşitli Google sitelerini etkiledi ve internet izleme web sitesi ThousandEyes, binden fazla sunucunun etkilendiğini bildirdi. Olayın ölçeğine rağmen, servislerin normale dönmeye başlaması sadece 30-40 dakika sürmüş gibi görünüyor. Google, tüm teknoloji sağlayıcıları gibi, çok çeşitli potansiyel hizmet hatalarına karşı savunmasızdır. Bu ilk Google kesintisi değil. 2020'de başka kesintiler de meydana gelmişti. Ancak bu tür kesintiler, ne kadar kısa olursa olsun, hayatın birçok yönü için \"google'a\" ne kadar bağımlı hale geldiğimizin altını çiziyor. Google'daki herhangi bir kesinti tüm dünyada büyük haber haline gelse de, önceki vakalarda olduğu gibi bugünkü olay da kısa sürdü. Google, hizmet sorunları ortaya çıktığında çözmek için kesinlikle hızlı hareket etme kapasitesine ve yeteneğine sahiptir. Ve birçok kişinin belirttiği gibi, Google kapalıyken bile çevrimiçi arama yapabilirsiniz. Bing veya DuckDuckGo gibi farklı birçok arama sağlayıcısı mevcut."}
{"url": "https://www.fizikist.com/buz-adam-otzide-stabil-mikrornalar-bulundu", "text": "Biyo-belirteçler, bir insanın sağlık durumu veya hastalıkları hakkında doktorlara ya da araştırmacılara ipucu verebilecek biyolojik özelliklere sahiptir. Bilim insanları, mikroRNA olarak adlandırılan yeni bir biyo-belirteçten beklentilerinin oldukça yüksek olduğunu belirtmektedirler. Bu kısa ribonükleik asit molekülleri, oldukça yüksek kararlılık gösterdiği için dikkat çekicidir. Araştırmacılar şimdi bu mikroRNA'ların 5.300 yıl sonra bile stabil kalabileceğini tespit etmişlerdir. 1991'de Ötztal Alpleri'nde bulunan ve Buz Adam veya Ötzi olarak bilinen buzul mumyasında bazı bilimsel gerçekler ispatlanmıştır. Görüntüleme teknikleri kullanılarak bel omurgasında dejenerasyon ve sol omzunda ölümcül bir ok yarası olduğu bilinmektedir. DNA analizleri, Ötzi'de laktoz-toleransı olduğunu, gözlerinin kahverengi ve kan grubunun 0 olduğunu göstermektedir. Şimdi, Ötzi'de mikroRNA'ların incelendiği bir çalışma tamamlanmıştır. MikroRNA'lar, ribonükleik asitlerin çok küçük parçalarıdır ve gen düzenlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Mikro-RNA'lar dokularda çok kararlı olmasına rağmen, binlerce yıldan sonra onların, insan dokusunda hala bulunup bulunamayacağı, bu çalışmadan önce belli değildi. Bu nedenle Saarland Üniversitesi'nden Prof. Andreas Keller ve Prof. Eckart Meese, Lüksemburg Üniversitesi'nden Stephanie Kreis ve Prof. Albert Zink ve Frank Maixner buna meydan okuyarak, sadece Buz Adam'dan gelen doku örneklerini değil, aynı zamanda I. Dünya Savaşı sırasında ölen bir askerin mumyasını da incelemişlerdir. Araştırmamız, binlerce yıl sonra bile mikroRNA'yı analiz edebildiğimizin kanıtlarını ortaya koyuyor diye açıklıyor Andreas Keller . Bilim insanları, Ötzi'nin cildinden, midesinden ve mide içeriğinden örnekler aldı. Lüksemburg Üniversitesi'nde mikroRNA'ları izole eden Stephanie Kreis, Mumyalanmış doku örneklerinden bu genetik materyali yeterli miktar ve kalitede çıkarmak, onu en yeni, en hassas yöntemlerle ölçmek çok zor oldu\". Çok eski dokularda mevcut olan bazı moleküller bulunmasına rağmen, günümüzde iyi bilinen bazı biyo-belirteçler Ötzi'de bulunamamıştır. Prof. Zink'e göre, mikroRNA'lar Ötzi'de detaylı şekilde incelenen önemli molekül sınıfı arasında yer almaktadır. Saarland Üniversitesi-İnsan Genetiği Enstitüsü Başkanı Prof. Meese, bu biyo-belirteçlerin kararlılığının bugün insanlar için oldukça önemli olduğunu iddia ediyor. Prof. Keller düşüncelerini, MikroRNA'lar klinik uygulamalar için hayati önem taşımaktadır. MikroRNA'nın potansiyelinin, düşündüğümüzden çok daha fazla olduğu açıktır. Bu moleküllerin spesifik genleri, tüm gen ailelerini veya biyokimyasal reaksiyon yolaklarını nasıl etkilediğini hala yeterince bilmiyoruz. Terapide yeni yıldızlar oluncaya kadar, yapılacak daha çok iş var diyerek belirtmektedir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/buz-kovasina-girmek-ne-kadar-saglikli", "text": "Normal vücut sıcaklığımız 36-37 santigrad derece arasındadır. Bunun altına düştüğünde veya üstüne çıktığında metabolik değişimler başlamaktadır. Dış ortamda bir sıcaklık değişimi olduğunda cilt ve cilt altı yağ dokusu bu sıcaklık değişimine adaptasyon sağlamaya çalışır. Soğukta damarlar büzülür, sıcakta ise gevşeyerek tepki gösterir. Banyo yaparken kullandığımız ideal su sıcaklığı 37-41 derece arasındadır. 41 derecenin üstü sıcaklık ise genelde kaplıcalardadır. Serinlemek için girdiğimiz deniz veya havuz suyunun sıcaklığı 20-30 derece arasındadır. Bunu vücut tolere eder, herhangi bir risk oluşturmaz. Ancak sıcaklık 18 derecenin altında ise özellikle cilt altı yağ dokusu ince olan kalp-damar hastaları, tansiyon, şeker hastaları olumsuz etkilenmeye başlar. Bu risk 12 derecenin altında ise daha fazla artmaktadır. Elbette soğuk suya maruz kaldığımız süre de önemlidir. Birkaç saniyelik bir soğuk etkisi ile dakikalara uzayan etkinin yarattığı risk aynı derecede olmaz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/california-sahili-aciklarinda-100000-yillik-bir-mamut-disi-kesfedildi", "text": "Eğitimsiz bir göze, dev bir ahşap kütük gibi görünebilirdi. Gerçekte ise 1 metre uzunluğunda bir mamut dişi. Bilim adamları iki yıl önce Kaliforniya kıyılarında bu olağandışı şeyi keşfettiler. Monterey Bay Araştırma Enstitüsü'ndeki bir araştırma ekibi, 2019 yılında okyanus yüzeyinin yaklaşık 3.000 metre altında bir sualtı dağını incelerken bu mamut dişini keşfetti. Michigan Üniversitesi'nden paleontolog Daniel Fisher bir basın açıklamasında, daha önce okyanustan başka mamut fosilleri toplanmış olmasına rağmen, bu tür nesnelerin derin deniz tabanı boyunca yuva yapması nadirdir dedi. Bilim adamları nihayetinde dişin, muhtemelen 2,7 milyon yıl ile 200 bin yıl öncesini kapsayan Alt Paleolitik çağda, o dönem yaşamış olan genç bir Kolombiyalı mamut dişisine ait olduğunu belirlediler. Araştırmacılar, hala canlının kesin yaşını ve yaşamı hakkında daha fazla ayrıntıyı belirlemek için çalışıyor. Bunların içinde yeme alışkanlıkları ve ne sıklıkta çoğaldığı da dahil. Santa Cruz'daki California Üniversitesi'nde doktora sonrası araştırmacı olan Katie Moon, The New York Times'a verdiği demeçte, \"Bu, 'Jurassic Park' ile 'Indiana Jones' filmlerinin bir karması gibi dedi. Keşif, ayrıca derin denizde gizlenmiş diğer antik hayvan fosillerinin varlığına da işaret edebilir. Monterey Körfezi bilim insanları 2019'da bir mamut dişiyle karşılaşmayı düşünmemişlerdi. O sırada araştırma ekibi, derin deniz türlerini aramak için uzaktan kumandalı araçlarla okyanusu dolaşıyordu. Monterey Akvaryumu Araştırma Enstitüsü kıdemli bilim adamı Steven Haddock basına yaptığı açıklamada, \"Derin denizi keşfederken 'beklenmeyeni beklemeye' başlıyorsunuz, ancak hala bir mamutun eski dişine rastladığımız için şaşkınım\" dedi. Olay sırasında, bilim insanları bir önseziyle okyanus tabanından dişi almaya karar verdiler, ancak dişin ucu koptu ve tam numuneyi toplayamadılar. Ekip daha sonra fosilin geri kalanını almak için bölgeyi Temmuz ayında tekrar ziyaret etti. Bu sefer uzaktan kumandalı araca sünger gibi yumuşak malzemeler yapıştırdılar ve aracın robotik kollarını kullanarak dikkatli bir şekilde mamut dişini kaldırdılar. Tam diş, araştırmacılara mamutun türünü belirlemek için kullandıkları çok daha büyük bir mamut DNA örneği verdi. Bilim adamları, Kolomb mamutunun türünün en büyük akrabalarından biri olduğuna inanıyor. Muhtemelen yünlü bir mamut ile başka bir mamut türü arasındaki melezlemenin sonucu ortaya çıktığı düşünülüyor. 10.000 yıl öncesine kadar Kuzey Amerika'da dolaşırken, muhtemelen dişlerini kendini korumak ve yiyecek aramak için kullanıyorlardı. Bilim adamları şimdi, mamutun ne kadar süre önce yaşadığını belirlemek için dişin radyoizotoplarını veya doğal olarak bozunan atomlarını analiz ediyorlar. Bilim adamları, uranyum ve toryum gibi izotopların bozunma hızını bildiklerinden, eserde bu izotopların ne kadarının hala mevcut olduğuna bağlı olarak dişin yaşını belirleyebilirler. Şimdiye kadar, bu teknik, mamut dişinin 100.000 yıldan çok daha eski olduğunu gösteriyor. Bilim adamları, eseri bu kadar bozulmamış durumda bulmalarının okyanusun sayesinde olduğuna inanıyor. Derin deniz sıcaklıkları donma noktasının hemen üzerindedir, ortalama olarak yaklaşık 4 santigrat derecedir. Bu soğuk iklim, tıpkı yiyecekleri dondurucuya koymanın çok çabuk bozulmasını önlemesi gibi, fosil çürüme hızını da yavaşlatır. Fosillerin derin denizlerin yüksek basınçlı ortamında hayatta kalma şansları da daha yüksektir. Okyanusun en derin hendeklerindeki su altı basıncı, su yüzeyinden 1100 kat daha fazladır. Santa Cruz California Üniversitesi'nde doçent olan Terrence Blackburn basın açıklamasında, \"Eğer diş karada bulunsaydı, tarihini deşifre etmek o kadar kolay olmazdı\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cam-sivi-midir", "text": "Camın son hali ne olursa olsun-fulgrit, pencere ya da ayna farketmez-, cam hayatına akışkansı ve yumuşak bir madde olarak başlar. Bu sıvı benzeri faz, silika ve diğer maddelerin-sodyum karbonat, kireç ve magnezyum oksit gibi- ısıtılması ile elde edilir. Daha sonra şekil verilen cam soğutulduğunda son halini almış olur. Cam, ısıtıldığında sıvı gibi görünüyor ve oda sıcaklığında da katı gibi görünüyor olabilir. Fakat, gerçek biraz daha farklı. Yani, oda sıcaklığında katı gibi görünen cam aslında tam olarak katı değil. Peki, cam sıvı mıdır? Bu sorunun da cevabı maalesef tam anlamıyla evet değil. Katıların kristalleri de içeren oldukça düzenli yapıları vardır. Katı bir maddenin milyonlarca atomu, bir satır üzerine düzenli bir şekilde dizilmiştir. Fakat cam dediğimiz maddenin ve sıvıların atomları bir katı maddenin atomları kadar düzenli değidlr. Aynı zamanda, camın atomları sıvılarınkinden daha düzenlidir. Yani cam, ne katı ne de sıvıdır. Cam, aslında bir amorf katıdır; yani tam olarak düzenli kristal yapıda değildir ve tam olarak bir sıvı da değildir. Cam akışkandır, evet, fakat bu akışkanlığının hızı oldukça düşüktür. Camın kendi kendine akması ya da moleküllerini yeniden düzenlemesi için çok uzun bir zaman dilimi gerekir. Bilim insanlarının varsayımlarına göre oda sıcaklığında cam moleküllerinin şeklinin değişmesi için gerekecek süre milyarca yıldır. Örneğin, bir araştırma kapsamında bilim insanları, bulunan 20 milyon yıllık korunmuş amberin değişik sıcaklıklara maruz kalmasına rağmen akmadığını belirlediler. Her ne kadar bütün cam çeşitleri, amber kadar stabil olmasa da, tamamen amorf katı olan bir camın bile şeklini değiştirmesi için evrenin yaşı kadar bir süre gerekebilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/camasirlar-kurutmak-icin-disariya-asildiginda-neden-daha-iyi-kokar", "text": "İnsan burnunun 1 trilyondan fazla farklı kokuyu tanıma yeteneğine sahip olduğu uzun zamandır bilinmektedir. Biçilmiş çimen, taze pişmiş ekmek ve yeni kitapların kokusu gibi eski favorilerin koku alma duyusuna sahip olanları memnun etmeye hazır olmasıyla, araştırmalar, neden dışarıda güneşte kurutulan çamaşırların çamaşır kurutma makinenizin yaratabileceği her şeyden çok daha iyi koktuğunu açıkladı. Kopenhag Üniversitesi'nden araştırmacılar, 2020'de güneş ışığıyla kurutulan çamaşırlarla ilişkili kokular hakkında bir makale yayınladılar. Üç havluyu, havluların kokusunu etkileyebilecek hiçbir mikroorganizma veya tuz içermediği anlamına gelen, ultra temiz suyla elde yıkadılar. Kurutma işlemi için, havlular daha sonra karanlık bir odada, gölgelik bir balkonda veya güneş ışığı alan bir balkonda üç çamaşır ipine asılarak kurutuldu. Kurutma işleminin ardından havlular 15 saat boyunca plastik torbalarda kapatıldı ve bir sonraki teste kadar farklı kimyasalların salınması sağlandı. Her bir plastik torbadan gelen hava, üç kurutma senaryosunun her birinden sonra mevcut olan farklı kimyasal bileşikleri belirlemek için gaz kromatografisi-kütle spektrometresi yoluyla analiz edildi. Ekip ayrıca kurumuş havlularla karşılaştırmak için boş bir torbadan ve ve kurutma alanlarının her birinden hava örnekleri aldı. Araştırmacılar, güneşli balkonda kurutulan havluların, parfüm veya bitki kokusuyla ilişkilendirilen aldehitler ve ketonlar gibi daha fazla kimyasal içerdiğini buldular. Dışarıda kurutulan her iki havlu seti de kakulede bulunan pentanal, narenciye benzeri bir koku olan oktanal, ve gül çiçeklerinin kokusuna benzer kokan nonanal içeriyordu. Ekibin bunun nedenine ilişkin geçerli bir açıklaması var. Kopenhag Üniversitesi'nden, araştırmanın ortak yazarlarından Malte Frydenlund, bir açıklamada, \"Havadaki ozon, ıslak bir havludaki maddelerle reaksiyona girdiğinde, aldehitler ve ketonlar oluşur - ki bunlar, çalışmada tanımlanan kokularla eşleşir. Bu, açıklamanın bir parçası olabilir. Ancak, doğrudan güneş ışığına atfedilebilecek bir şey olduğunu da düşünüyoruz. Örneğin, havlular işlenmemiş olduklarında bile, havlularda bulunan pigmentler veya boyalar, güneş ışığını emer ve kimyasal dönüşümlere yol açar.\" dedi. Çalışma ilk başta anlamsız görünse de ekip, güneş ışığının ıslak yüzeyler üzerindeki etkisine ilişkin araştırmaların eksik olduğunu ve bu tür çalışmaların farklı maddelerin bozunmasının nasıl meydana gelebileceğine dair fikir vermeye yardımcı olabileceğini öne sürüyor. Frydenlund, \"Bu mekanizma, neredeyse tüm açıkta kalan yüzeylerde gerçekleşebilir ve ortamdaki maddelerin bozunması için önemlidir. Bu nedenle, bu süreçler hakkında fikir edinmek bizim için inanılmaz derecede önemlidir. Umarım, bu çalışma bu yönde bir adımdır.\" diye bitirdi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cankiri-8-milyon-yil-once-afrika-gibiymis", "text": "Çankırı'daki Fatih Mahallesi'nde 1997'den beri devam eden kazı çalışmalarında bugüne kadar 8 milyon yıllık fosillerin de bulunduğu kalıntılara ulaşıldı. 2001'de Bakanlar Kurulu kararıyla kazı alanına dönüştürülen alanda bugüne kadar yaklaşık 3 bin 500 fosile ulaşıldı. Kazılardan ortaya çıkan fosiller, bölgenin 8 milyon yıl önce Afrika'nın bugünkü haline çok benzediğini gösteriyor. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Antropoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Ayla Sevim Erol başkanlığında devam eden kazıda bu dönem çeşitli üniversitelerden 10'nun üzerinde öğrenci görev alıyor. Prof. Dr. Erol, AA muhabirine yaptığı açıklamada, 2016 yılı kazı çalışmalarını başlattıklarını dile getirdi. Kazılarda çok sayıda canlı türüne rastladıklarını belirten Erol, \"Bugüne kadar fil, gergedan, at, domuz, zürafa, keçi, geyik, koyun, su samuru ve kılıç dişli kaplan olmak üzere 20'nin üzerinde türün kalıntılarına ulaşıldı\" dedi. Bölgenin dünyada tanınır hale geldiğini aktaran Erol, \"Bölgede kazı çalışmalarına 1997'de başladık. 200'den beri de Bakanlar Kurulu kararıyla kazı yapıyoruz. Çorak yerleri artık herkes tanıyor, biliyor. Katıldığımız birçok konferansta bölgeyi anlatıyoruz. Ulusal ve uluslararası literatüre girdi.\" ifadelerini kullandı. Erol, kazıların eylül ayına kadar devam edeceğini aktardı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cassiopeianin-muhtesem-jwst-goruntusu-aciklamasi-zor-ayrintilari-ortaya-cikariyor", "text": "Cassiopeia A bir süpernova kalıntısıdır. Bizim bakış açımıza göre, 340 yıl önce, devasa bir yıldız kendi içine çökerek bir süpernovaya dönüştü ve evrene madde fırlattı. Bu madde son üç buçuk yüzyılda büyük ölçüde genişledi, genişleme kabuğu saniyede binlerce kilometre hızla ve on milyonlarca derecelik bir sıcaklıkta hareket etti. Bu, bilinen en genç yıldız kalıntısı. JWST'nin orta-kızılötesi aralığındaki yeni gözlemleri, çeşitli yapıları benzeri görülmemiş bir ayrıntı derecesinde göstererek, orada olmadığı sanılan ve gök bilimcilerin hazır bir açıklaması olmayan yapıları ortaya çıkarıyor. Purdue Üniversitesi'nden, bu JWST programının baş araştırmacısı Danny Milisavljevic, bir açıklamada, \"Cas A, patlamış bir yıldızın enkaz alanına bakmak ve daha önce orada ne tür bir yıldız olduğunu ve o yıldızın nasıl patladığını anlamak üzere bir tür yıldız otopsisi yapmak için elimizdeki en iyi fırsatı sunuyor.\" dedi. Princeton Üniversitesi'nden, programda eş araştırmacı Tea Temim, \"Önceki kızılötesi görüntülerle karşılaştırıldığında, daha önce erişemediğimiz inanılmaz ayrıntıları görüyoruz.\" diye ekledi. Teleskop tarafından görülen emisyonun bir kısmı, kızılötesinde turuncu ve kırmızı olarak görünür kılınan, sıcak tozdan. Özellikle yıldızlararası ortamda genişleyen kabarcığın kenarında bulunuyor. Oksijen, neon ve argon gibi daha ağır elementlerin yanı sıra daha fazla tozun bir karışımı olan, kalıntı boyunca uzanan pembe yıldız maddesi tutamları var. Sonra ortada yeşil halka var. Kafa karıştıran kısım da bu. Milisavljeviç, \"Boston'daki Fenway Park'ın onuruna ona Yeşil Canavar adını verdik. Yakından bakarsanız, minik kabarcıklara benzer şeylerle dolu olduğunu fark edeceksiniz. Şekil ve karmaşıklık beklenmedik ve anlaşılması zor.\" dedi. Süpernovalar, yıldızlararası ortamı daha ağır elementlerle kirletir, ancak bu iyi bir kirliliktir. Gezegenleri ve dünyadaki tüm yaşamı oluşturan şey budur. Ünlü \"Biz yıldız tozundan yapıldık.\" sözü, süpernovaların etrafa yaydığı bu yıldız tozu hakkındadır. Bunun gibi cisimleri incelemek, bizi tozun nasıl yayıldığı hakkında bilgilendirir. Bize güneş sisteminin yapı taşlarının nasıl oluştuğu hakkında bilgi verir, ancak aynı zamanda ilk galaksilerin hidrojen ve helyumdan oluşan saf gazının bizi biz yapan geri kalan tüm elementleri nasıl içerdiğini anlatır. Milisavljeviç, \"Yıldızların patlama sürecini anlayarak kendi başlangıç hikayemizi okuyoruz. Kariyerimin geri kalanını bu veri setinde neler olduğunu anlamaya çalışarak geçireceğim.\" dedi. Onlarca yıldır genişleyen kalıntı, şimdi yaklaşık 10 ışık yılı genişliğinde. Cassiopeia A, 11.000 ışık yılı uzaklıkta yer almakta."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cay-tuketimi-kadinlarda-epigenetik-degisikliklere-yol-aciyor", "text": "Yiyecek seçimi, sigara tüketimi, kimyasallara maruz kalma gibi yaşamsal faktörlerin ve icinde bulundugumuz çevrenin epigenetik değişikliklere neden olduğu iyi bilinmektedir. Şu anki çalışmada Uppsala Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, Avrupa'daki araştırma gruplarıyla birlikte kahve ve çay tüketiminin epigenetik değişikliklere neden olup olmadığını incelediler. Önceki çalışmalarda hem kahve hem de çay tüketiminin tümör gelisimini baskılamasıyla, inflamasyonu azaltmasıyla ve östrojen metabolizmasını etkilemesiyle hastalıkta önemli bir role sahip oldugu bildirilmişti. Bu sonuçlar çay tüketen kadınlarda epigenetik değişikliklerin olduğunu göstermektedir. İlginç bir şekilde bu epigenetik değişiklikler kanser ve östrojen metabolizmasıyla iliskilendirilen genlerde bulunmuştur. İmmünoloji, Genetik ve Patoloji Bölümü'nde araştırmacı olan Weronica Ek, konuşmasına şöyle başlamaktadır: Önceki çalışmalar erkek ve kadınlarda çay tüketiminin, çaya verilen biyolojik cevap arasında potansiyel farklılık olan östrojen seviyesini azalttığını göstermişti. Ayrıca erkeklerle karşılaştırıldığında kadınlar daha yüksek miktarda çay içmekte ve bu da kadınlardaki ilişkiyi bulmamızı güçlendirmektedir. Bu çalışmada kahve tüketen bireylerde herhangi bir epigenetik değişiklik bulunmamıştır. Çalışmalardan elde edilen sonuçlar, çay tüketiminde kanser ve östrojen metabolizmasını etkilediği düşünülen, çayda farmakolojik olarak aktif olan, bileşenlerinin rolünü vurgulamaktadır. Bu bileşenlerin, epigenetik değişikliklerden dolayı sağlıklı bir etkisi olabilir. Fakat bu çalışma çay içmenin sağlıklı olup olmadığını tam olarak göstermemektedir; çalışmada bulunan epigenetik değişikliklerin sağlığımızı nasıl etkilediğini anlamak için daha fazla araştırmalara ihtiyaç vardır. Daha önce yapılan çalışmalar, çayda bulunan kateşin maddesinin, in-vitro ve kültüre edilmiş kanser hücrelerinde epigenetik değişikliğe yol açtığını ve çayın birçok sağlıklı etkilerinin epigenetik değişiklikler aracılıyla olabileceğini düşündürmektedir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ceo-ve-cto-gorevlerini-yapan-yapay-zeka", "text": "Büyük dil modelleriyle desteklenen yapay zeka ajanlarının sanal bir kasabayı kendi başlarına yönetebildikleri gösteren bir çalışmanın yayınlanmasının ardından, yeni bir araştırmaya göre yapay zeka sohbet robotları, bir yazılım şirketini minimum insan müdahalesiyle hızlı ve uygun maliyetli bir şekilde işletebildiğini gösterdi. Brown Üniversitesi ve Çin'deki birçok üniversiteden araştırmacıların oluşturduğu bir ekip, ChatGPT'nin 3.5 modeliyle güçlendirilmiş yapay zeka botlarının, önceden eğitim almadan yazılım geliştirme sürecini tamamlayıp tamamlayamayacağını görmek için ChatDev adında hayali bir yazılım şirketi kurarak bir deney gerçekleştirdi. ChatDev adındaki yazılım oluşturmaya yönelik sıralı bir yaklaşım olan şelale modeline dayanan bu hayali şirket, kronolojik sırayla dört aşamaya ayrıldı: Tasarım, kodlama, test etme ve belgeleme. Araştırmacılar, her birine belirlenen görev ve rolleri, iletişim protokollerini, sonlandırma kriterlerini ve kısıtlamaları tanımlayan hayali ayrıntılar sorarak yapay zeka botlarına belirli roller atadı ve her bot ilgili aşamalar ile görevlendirildi. Örneğin ChatDev'in CEO ve CTO'su tasarım aşamasında, programcı kodlama aşamasında görev aldı. Her aşamada yapay zeka çalışanları, yazılım tamamlanıncaya kadar hangi programlama dilinin kullanılacağına karar vermekten koddaki hataları belirlemeye kadar yazılım geliştirme sürecinin belirli bölümlerini tamamlamak için minimum insan girdisi ile birbirleriyle sohbet ettiler. Araştırmacılar deneyi farklı yazılım senaryoları üzerinden yürüttüler ve ChatDev'in her bir yazılım türünü tamamlamasının ne kadar sürdüğünü ve her birinin ne kadara mal olacağını görmek için bunlara bir dizi analiz uyguladılar. ChatDev'e 70 görev verildikten sonra, yapay zeka destekli şirketin tüm yazılım geliştirme sürecini ortalama olarak bir dolardan daha az bir maliyetle, yedi dakikanın altında tamamlayabildiğini ortaya koydu ve üretilen yazılım sistemlerinin yaklaşık %86,66'sının kusursuz bir şekilde yürütüldüğü belirtildi. Çalışmanın bulguları, ChatGPT gibi güçlü üretici yapay zeka teknolojilerinin belirli işleri yerine getirebilmede çok yetenekli olduğunu işaret ediyor. Yapay zeka sohbet robotları piyasaya çıktığından bu yana, zamandan tasarruf etmek ve üretkenliği artırmak için bir çok yerde aktif şekilde kullanılıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cep-telefonlari-kanser-yapiyor-mu", "text": "Dünya genelinde cep telefonu kullanımı inanılmaz bir şekilde artıyor. Cep telefonları inceliyor, büyüyor, gelişiyor fakat belki de ilk cep telefonundan beridir değişmeyen bir şey var. İnsanoğlunun büyük bir kısmı cep telefonlarının beyin kanserine doğrudan bir neden olduğunu düşünüyordu. Özellikle ebeveynlerimiz tarafından sık sık azarlandığımız uzun cep telefonu konuşmaları, aslında kanser yapmıyormuş! 1982 yılında başlayan ve Avustralya'da yaşayan beyin kanserli insanlar baz alınarak yapılan çalışmanın sonuçları oldukça şaşırtıcı. cancerepidemiology.net sitesi üzerinden paylaşılan makaleye göre, yapılan araştırma sayesinde, cep telefonu kullanımının beyin kanseri ile doğrudan bir ilişkisinin olmadığı hakkında artık bilimsel bulgular mevcut. Çalışmadan elde edilen bilgilere göre cep telefonu kullanımı inanılmaz bir ivmeyle ve sürekli artış gösterirken, beyin kanseri vakalarında gözle görülür bir artış olmadı. Yıllardır kayıt altına alınan bütün verileri titizlikle kıyaslayan bilim insanlarının vardığı sonuca göre cep telefonlarının beyin kanseriyle doğrudan bir ilgisi yok."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cernobilin-radyasyonu-kurbagalari-karartiyor-ve-bu-aslinda-cok-iyi-bir-sey", "text": "Yeni bir çalışma gösteriyor ki, Çernobil'in radyasyonla dolu ekosistemlerindeki siyaha yakın kurbağalar, sarı arkadaşlarından çok daha fazla, doğrudan \"eylemdeki evrim\" örneği gösteriyor. Evrimsel Uygulamalar dergisinde 29 Ağustos'ta yayınlanan çalışma, daha fazla melanin pigmentine sahip doğu ağaç kurbağalarının daha açık tenli kurbağalara göre hayatta kalma olasılığının daha yüksek olduğunu buldu. Araştırmacılar, The Conversation'da araştırmalarıyla ilgili bir gönderide, \"Radyasyon, canlı organizmaların genetik materyaline zarar verebilir ve istenmeyen mutasyonlara neden olabilir\" dedi. Çernobil'deki en ilginç araştırma konularından biri, bazı türlerin radyasyonla yaşamaya gerçekten uyum sağlayıp sağlamadığını tespit etmeye çalışmaktır. Diğer kirleticilerde olduğu gibi, radyasyon, hayatta kalma ihtimallerini arttırdıkları mekanizmalara sahip organizmaları destekleyen çok güçlü bir seçici faktör olabilir. 26 Nisan 1986'da Ukrayna'daki Çernobil nükleer santralindeki bir reaktör patladı ve 30 kilometrelik bir yarıçap boyunca radyoaktif maddeler yaydı. Çalışmanın baş yazarı ve İspanya, Sevilla'daki Donana Biyoloji İstasyonu'ndan bir biyolog olan Pablo Burraco, \"Çernobil kazası, Hiroşima ve Nagazaki'nin nükleer bombalarının saldığı enerjinin yaklaşık 100 katını serbest bıraktı\" dedi. Yetkililer, felaketin ardından sakinleri kirlenmiş bölgeden tahliye etti ve 2.700 kilometrekarelik bir yasak bölge kurdu. O zamandan beri, terk edilmiş alan bir vahşi yaşam sığınağı haline geldi. Burraco ve ekibi, nükleer erimenin orada yaşayan hayvanlarda evrimi nasıl yönlendirdiğini anlamak istedi. Burraco, habitatları radyoaktif kirlenme bölgesi boyunca 12 farklı üreme havuzuna yayılmış 200'den fazla erkek kurbağayı inceledikten sonra, kurbağaların \"ortalama olarak yüzde 44'ünün Çernobil dışındakilerden daha koyu olduğunu\" buldu. Peki, neden koyu ten? Kurbağaların derisindeki yüksek melanin seviyelerinin onları radyasyondan koruduğu ortaya çıktı. Burraco, \"Melanin'in radyasyona karşı koruma sağladığı biliniyor çünkü radyoaktif parçacıkların hücreler üzerindeki doğrudan etkisinin neden olduğu serbest radikallerin üretimini mekanik olarak önleyebiliyor\" dedi. Radyasyon, oksidatif stresi indükleyebilir ve hücre zarı ve hatta DNA gibi yaşam için gerekli yapılara zarar verebilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cicek-hastaligindan-son-olen-kisinin-trajik-hikayesi", "text": "ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin geçen hafta bulduğu çiçek hastalığı etiketli birkaç şişe Pennsylvania'daki bir laboratuvarın karantinaya alınmasına sebep oldu. Şişelerde çiçek hastalığından bir iz bulunmaması herkesi hem rahatlattı hem de şaşırttı. \"Çiçek hastalığı\" etiketli şişelerin yanlış bir alarm olduğu keşfedildikten sonra FBI soruşturmaya başladı. Kulağa aşırı gelse de, virüsün geçmişi -hastalık tarafından öldürülen son kişiye kadar- göz önüne alındığında, üzgün olmaktansa güvende olmak çok daha iyidir. Çiçek hastalığı, hafifçe söylemek gerekirse, son derece ölümcüldü ve variola virüsü ile enfekte olan insanların yaklaşık yüzde 30'u hastalığa yenik düştü. Başarılı bir küresel aşılama programı sayesinde, Dünya Sağlık Örgütü , 1979'da hastalığın ortadan kaldırıldığını ilan edebildi. Sadece 20. yüzyılda tahminen 300 milyon insanı öldüren çiçek hastalığından ölen son kişi hastalığın ortadan kaldırılmasından bir yıl önce, 1978 yazındaydı. Tıbbi bir fotoğrafçı olan Janet Parker, İngiltere'deki Birmingham Tıp Okulu'nda çalışıyordu, burada bir telefon kullandı ve kısa bir süre sonra kendini hasta hissetmeye başladı. İlk başta grip teşhisi kondu, daha sonra cildinde kabarcıklar göründüğünde su çiçeği teşhisi kondu. Enfekte olduktan yaklaşık bir ay sonra, 20 Ağustos'ta çiçek hastalığı şüphesiyle hastaneye kaldırıldı. Parker'ın telefonu kullandığı yerin altında, Profesör Henry Bedson'ın kontrolü altındaki virüs örneklerinin bulunduğu bir laboratuvar vardı. Bedson bir çiçek hastalığı araştırmacısıydı ve daha sonra hastalığın türevlerinin eradikasyonun ardından bir sorun oluşturup oluşturmayacağına odaklanıyordu. WHO müfettişleri o yılın Mayıs ayında laboratuvarı ziyaret etmiş ve gördüklerinden memnun kalmamışlardı. Ancak, bazı iyileştirmelerin yapılması ve laboratuvarın zaten altı ay içinde kapatılacağı göz önüne alındığında, işine devam etmesine izin verdiler. Bu, beş ay kadar sonra laboratuvarın üstündeki telefonu kullanan Parker için inanılmaz bir talihsizlikti. İçerisinde izole edildiği 3 yaşındaki çocuktan sonra Abid olarak bilinen özellikle öldürücü bir tür, bir hava kanalından kaçmış ve telefonu kullandığı yere doğru yol almıştı. O ve yakın ailesi karantinaya alınırken, dünya medyası ölümcül hastalığın bir kez daha ortaya çıkıp çıkmayacağını görmek için Birmingham'a indi. Öyle oldu ve hastaneye kabulünden kısa bir süre sonra Parker öldü. Profesör Henry Bedson, Parker'ın ölümü onaylanmadan önce intihar etti çünkü yok etmek için çok çalıştığı hastalığı bir kez daha dünyaya salmış olabileceğinden korktu. Hükümet raporlarının daha sonra teyit edeceği gibi, virüsün laboratuvarından kaçtığına inanarak bir notta, \"Birçok arkadaşım ve meslektaşımın bana ve işime duyduğu güveni boşa çıkardığım için üzgünüm\" diye yazdı. Sadece bir kişi, Parker'ın annesi, hafif derecede enfekte oldu ve kısa sürede enfeksiyondan kurtuldu. Olaydan bir yıl sonra çiçek hastalığının tamamen ortadan kaldırıldığı ilan edildi. Sonunda hastalıktan kurtulunca, kalan tüm çiçek hastalığı stoklarının yok edilmesi veya bunların, hastalığın son örneklerinin bugüne kadar kaldığı, biri ABD'de diğeri Rusya'da olmak üzere iki güvenli laboratuvardan birine taşınmasına karar verildi 2014 yılında Güney Afrika'daki bir laboratuvarda keşfedilen ve çürük bir karton kutunun içine kapatılmış birkaç örnek dışında."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cikolatalarin-uzerindeki-beyazlamalarin-nedeni-nedir", "text": "Uzun zamandır çikolatada meydana gelen bu beyazlıkların yağ çiçeklenmesi adı verilen bir olay sonucu meydana geldiği biliniyor. Yağ çiçeklenmesi; kakao yağı gibi sıvıların yüzeye çıkıp yüzeyde kristallenmesi olayıdır. Araştırmacılar bu sürecin nasıl gerçekleştiğini ilk kez gözlemlediler. Sonuçları Applied Materials & Interfaces dergisinde yayınlanan çalışmada araştırmacılar, çikolatadaki bu yağın açığa çıkmasının sebebinin kapiler etki olduğunu tespit etti. Araştırmacılar çikolatanın ana maddeleri olan kakao, şeker, süt tozu ve kakao yağını toz halinde bir araya getirdikten sonra yüksek enerjili x-ray ile kristal yapılar bir kaç nanometrelik ölçekle incelediler. Toz örneklerinin içine bir kaç damla ayçiçek yağı damlatılıyor, biraz zaman geçtikten sonra yağ çikolatayı yumuşatarak hareketini kolaylaştırıyor ve sıvı yağ bu şekilde gözeneklerden yukarı doğru hareket ediyor. Araştırmanın sonuçlarına göre çikolataların boşluklu yapılarını daha sıkı hale getirmek yağlarda görülen kapiler etkiyi azaltacak ve ürün kalitesini artıracaktır. Kapiler etki nedir ? Boşluklu maddelerde adezyon, kohezyon veya yüzey gerilimi etkisiyle içerisinde veya üzerinde bulunan maddelerin hareket etmesidir. Eğer çikolatanızı beyazlatmak istemiyorsanız çok soğuk olmamak kaydıyla 18 derecede saklarsanız beyazlama olasılığını düşürürsünüz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cildimiz-vucut-sivilarini-neden-sizdirmaz", "text": "Cildimizin tüm dış katmanı her 2-4 haftada bir yenilenir. Buna rağmen, cildimizden gelişigüzel bir sızıntı hiç gerçekleşmez. Bilim insanları bunun nedenini, deri hücrelerinin tetrakaidecahedron (14 yüzlü polihedron) şeklinde diziliminden kaynaklandığını belirtiyor. Bu dizilimde; deri değişimi esnasında bile aralarda boşluk oluşmuyor. Imperial College London'da araştırmacı Reiko Tanaka'ya göre; bu çalışma, hücrelerin cilt yapısını nasıl oluşturduğunun, hücrelerin birbirine nasıl bir mekanizma ile bağlandığının görülmesini sağlamıştır. Tanaka ve ekibi, çalışmalarını memeli epidermisinin çeşitli katmanları üzerinde sürdürmektedir. Önceki çalışmalardan elde edilen bilgilere göre; memeli epidermisinde iki ana fiziksel bariyer kısmı bulunmaktadır. Cildin en dış tabakası hava-sıvı arayüz bariyerini oluşturur. Bu kısım yüzeye en yakın kısımdır. Bu tabakanın altında, sıvı-sıvı arayüz bariyeri bulunur. Bu kısım sıkı bağlantılar tarafından oluşturulur. Cildin dış tabakasının altında bulunan ikinci tabaka , üst tabakada sürekli dökülen hücrelerin yerini alan sağlıklı hücrelerin bulunduğu tabakadır. Bu tabaka, en dış tabakanın yerini alır ve yeni hücreler üretir. Stratum granulosum tabakası, cildimizin sıvı sızdırmama özelliği ile ilgili en önemli katmandır çünkü sıkı bağlantılar ve hücrelerin dizilimi bu tabakada meydana gelir ve dökülen üst tabakanın yerini bu katman alır. Bu tabaka; dış katmandaki ölü ya da yaşlı hücreleri dışa doğru iterek, yerine genç ve sağlıklı hücrelerin geçişini sağlar. Stratum granulosum tabakasının, bugüne kadar cildin sıvıları sızdırmama özelliği üzerindeki etkisi açıklığa kavuşturulamamıştı. Tanaka ve arkadaşlarının yaptığı çalışmada, konfokal mikroskop yardımıyla stratum granulosum tabakasındaki hücreler görüntülenerek, şekilleri belirlenmiş ve bu şekillerin cildin bariyer özelliği üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Bu şekil, 14 yüzlü polihedrondur ve tetrakaidecahedron olarak adlandırılır. Tetrakaidecahedron yapısı, ilk kez 1887 yılında, matematiksel fizikçi ve mühendis William Thomson tarafından önerilmiştir. Bu şekil aynı zamanda, doğada bir boşluğu en iyi şekilde doldurabilen yapı olarak da bilinmektedir. Tanaka'nın ifadesine göre, Lord Kelvin'in önerdiği bu şekil, cildimizdeki bariyer etkisinin sürdürülmesine yardımcı olan, doğadaki en önemli şekillerden biri. Tanaka ve arkadaşları, tetrakaidecahedron şeklinin cildin bariyer özelliği hakkındaki önemini şu şekilde açıklıyor: üretilen proteinler, geçici olarak yapıştırıcı gibi davranıyor ve dış katmandaki eski hücrelerin bir arada tutulması bu şekilde sağlanıyor. Yeni hücreler, sıkı bağlantılar sayesinde eski hücreleri çevreleyerek, onların yerini alıyor. Bu sistem sayesinde, bariyer zarar görmeden hücre değişimi gerçekleşiyor. Hücre değişim süreci, aşağıdaki videoda görüldüğü şekilde gerçekleşir. Ayrıca bu araştırma, egzama gibi cilt hastalıklarının anlaşılmasında da etkili olmaktadır. Sıkı bağlantıların oluşması esnasında gerçekleşen işlev bozuklukları, bu bariyerin zayıflamasına, pürüzlere ve enfeksiyona neden olmaktadır. Araştırma grubu, çalışmalarını epidermis katmanındaki cilt kalınlığının nasıl kontrol edildiği üzerine sürdürmektedir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cin-nukleer-silah-firlatma-yapabilecek-kiyamet-trenleri-arastiriyor", "text": "Çin'in, gemide yüksek güçlü füzelerle ülkeyi yakınlaştırabilen yüksek hızlı \"kıyamet trenleri\" olasılığını gözlediği bildiriliyor. Buradaki fikir, kıtalararası balistik füzeleri taşımak için yüksek hızlı bir demiryolu kullanmak ve düşman tespitinden kaçınmak için onları sürekli hareket halinde tutmaktır. Sözde \"kıyamet trenleri\", patlamanın derin şokunu emmek için yüksek oranda güçlendirilmiş demiryolu rayları ve temelleri kullanarak füzeleri fırlatmak için bir platform olarak bile kullanılabilir. Teoride, bu ICBM'lere nükleer savaş başlıkları yüklenebilir. Güney Çin Sabah Haberleri'ne göre, büyük plan hala taslak aşamasında, ancak Chengdu'daki Güneybatı Jiaotong Üniversitesi'nde inşaat mühendisliği profesörü olan Yin Zihong tarafından yönetilen merkezi Çin hükümeti tarafından finanse edilen ulusal bir araştırma projesinin konusu. Bildirildiğine göre, Güneybatı Jiaotong Üniversitesi Dergisi'nde bu planın artılarını ve eksilerini inceleyen hakemli yeni bir çalışma yayınladılar. Ağır yük demir yollarıyla karşılaştırıldığında, yüksek hızlı demir yolları daha hızlı ve daha sorunsuz çalışır. Bu, yüksek hızlı raylarda, askeri araçların hareketliliğinin, güvenliğinin ve gizlenmesinin daha fazla olacağı anlamına geliyor. diye yazdı araştırmacılar. Soğuk Savaş sırasında, ABD ve Sovyetler Birliği, nükleer silahları hareket ettirmek veya yerleştirmek için trenleri kullanmak için daha önce benzer planlara sahipti. Vagonla başlatılan ICBM fikri son yıllarda pek ilgi görmedi, ancak bir şekilde geri dönüş yapıyor gibi görünüyor. Çin, 2015 yılında bir demiryolundan bir ICBM \"soğuk fırlatma\" testini yaparken, Kuzey Kore 2021'de trenle fırlatılan balistik füzelerini sergiledi. Çin, ABD, Rusya, Fransa, İngiltere, Pakistan, Hindistan, İsrail ve Kuzey Kore ile birlikte nükleer silahlara sahip olduğu doğrulanan dokuz ülkeden biri. Endişeli Bilim Adamları Birliği'ne göre, 1960'larda nükleer bombaları başarıyla test ettikten sonra Çin, o zamandan beri tahmini 350 savaş başlığından oluşan bir cephaneliğini sürdürdü. Bu nükleer stok, sırasıyla yaklaşık 5.500 ve 6.300 nükleer savaş başlığına sahip olan ABD ve Rusya ile karşılaştırıldığında nispeten mütevazı. Çin, barış zamanında çoğu nükleer savaş başlığını füzelerinden bağımsız tutarak ilk kullanım yok nükleer politikasını öneren ve taahhüt eden ilk ülke oldu. Tersine, nükleer silahlara sahip devletlerin çoğu ABD ve Rusya dahil bir çatışmada ilk kullanımlarına izin verecek politikalar sürdürüyorlar. Nükleer stokları diğer jeopolitik devlere göre nispeten minimal olsa da Çin, yüksek hızlı tren alanında neredeyse kesinlikle bir dünya lideridir. Ülke, saatte 200 ila 350 kilometre hızlarda trenleri sıkıştırabilen toplam 40.000 kilometre ray uzunluğuyla dünyanın en büyük yüksek hızlı demiryolu ağına ev sahipliği yapıyor. Belki biraz daha fazla araştırmayla, bu iyi yağlanmış yüksek teknolojili demiryolları sistemi, ülke çapında ICBM'leri inanılmaz hızlarda da fırlatabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cin-okyanusun-1-kilometre-altinda-dunyanin-en-buyuk-hayalet-parcacik-dedektorunu-planliyor", "text": "Çin Bilimler Akademisi, dünyanın en zor bulunur parçacıkları olan nötrinoları yakalamayı denemek için okyanusun derinliklerine bir dedektör inşa etme planlarını duyurdu. Sadece onlar değil: Şu anda Akdeniz'de üç dedektör inşa etme çalışmaları sürüyor, bir tane Britanya Kolumbiyası kıyılarında önerildi ve Rusya, dünyanın en derin gölü olan Baykal Gölü'nde bir tanesini yükseltiyor. Şu anda vücudunuzun her santiminden geçen trilyonlarca nötrino var. Endişelenmeyin - bir şey hissetmeniz gerekmiyor. Bu parçacıkların kütlesi çok azdır ve elektrik yükleri yoktur, bu nedenle diğer maddelerle neredeyse hiç etkileşime girmezler. Ancak neredeyse hiç, asla anlamına gelmez ve bu gerçekleştiğinde, olay özel kameralar tarafından gözlemlenebilen bir ışık yayar. Tespitler aldığınızdan emin olmak için çok fazla şeffaf maddeye sahip olmak en iyisidir ve su bunun için çok iyi çalışır. Çin'in planı, dedektörün okyanus yüzeyinin 1 kilometre altında bulunan 30 kilometreküp bir hacmi kapsadığını ve dedektör şeritlerinin yaklaşık 3,1 kilometre uzandığını görüyor. Bu gerçekleşirse, dünyanın en büyük nötrino dedektörü olacak. Amacı, süpernovalar veya çok aktif süper kütleli kara delikler gibi en enerjik kaynaklardan gelen kozmik nötrinoları incelemek olacaktır. Bu zor bulunur parçacıkları kaynaklarına kadar takip etmek zor olmuştur. İlk kez 2018'de, bu olayları incelemek için sıvı su yerine Antarktika'nın buzunu kullanan IceCube deneyi aracılığıyla yapıldı. Bu nötrino dedektörleri, NASA'nın Fermi'si veya Çin'in Büyük Yüksek İrtifa Hava Duşu Gözlemevi gibi gama ışını gözlemevleriyle çalışabilir. Yüksek Enerji Fiziği Enstitüsü'ndeki projenin baş araştırmacısı Chen Mingjun, Xinhua News'e, \"İki parçacığı birlikte tespit edebilirsek, kozmik ışınların kökenini belirleyebiliriz.\" dedi. Kilometreküp Nötrino Teleskobu olarak bilinen Avrupa detektörü, Fransa, İtalya ve Yunanistan kıyılarında yapım aşamasında. İlk iki tesisin, biri özellikle kozmik nötrinolara, diğeri ise nötrinoların kendi özelliklerine bakan, inşa edilmekte olan alt dedektörleri zaten var. Rus dedektörü, 1990 ve 1998 yılları arasında inşa edilen ve 2005 yılında güncellenen orijinal çok daha küçük dedektörün büyük bir yükseltmesi. Mevcut durumunda, yaklaşık yarım kilometreküplük bir hacme sahip. Tüm bu dedektörler devreye girerse, kozmik nötrinoları izleme yeteneğimiz büyük ölçüde artacak ve nötrino astronomisini bebeklikten yetişkinliğe taşıyacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cin-simdi-de-sivrisinek-fabrikasi-kurdu", "text": "China Daily gazetesinin haberine göre, ülkenin güneyindeki Guangdong eyaletindeki bir bilim parkında kurulan fabrika, haftada yaklaşık 10 milyon erkek sivrisinek yetiştiriyor. Bu sineklere, genellikle böceklerde görülen \"wolbachia\" bakterisi enjekte ediliyor. Daha sonra bakteriyi taşıyan erkek sivrisinekler, 3 kilometrekarelik Şazay Adası'na salıveriliyor. Fabrikadan çıkan erkek sivrisineklerle çiftleşen dişiler, bakteri nedeniyle kısırlaşıyor. Yöntem, belirli bir sürede bölgedeki sivrisinek sayısının önemli oranda azalmasını sağlıyor. Sun Yat-sen Üniversitesi Mikrobiyoloji Üniversitesi'nden Şi Cıyong, ilk grup erkek sivrisineğin 12 Mart'ta adaya salıverildiğini açıkladı. Şi, bakteri taşıyan ve yaklaşık 2 hafta ömre sahip sivrisineklerin düzenli aralıklarla salıverilmesi sonucu adanın bazı kesimlerindeki sivrisinek sayısında yüzde 90 oranında düşüş sağlandığını belirtti. \"Sivrisinek fabrikasında\" Çin ve ABD'deki üniversitelerden araştırmacıların yanı sıra Çin Hastalık Kontrol Merkezi ve Guangcou Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi'nden uzmanlar da görev yapıyor. Çin'de geçen yıl büyük bir kısmı Guangdong eyaletinde olmak üzere yaklaşık 46 bin kişiye deng humması teşhisi konulmuştu. Vakalardan 35 binine eyalet başkenti Guangcou'da rastlanmıştı. Dişi sivrisinekler tarafından bulaştırılan, ateş ve eklem ağrısı gibi belirtilere neden olan hastalık 5 kişinin ölümüne neden olmuştu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cinden-realistik-robot-jia-jia", "text": "Çin Teknoloji ve Bilim Üniversitesi, Jia Jia isimli yeni robotunu lanse etti.ScarJo robotuna göre çok daha insansı görünen robot, konuşabiliyor ve gerçek insanlarla etkileşime girebiliyor. Konuşabilmesinin yanı sıra bazı yüz ifadelerini de gerçekleştirebilen robot, birisi çok yakınından fotoğraf çekmek istediğinde \"Benim fotoğrafımı çekerken çok yakınıma girme. Bu, benim yüzümü şişman gösteriyor\" cevabını veriyor. Üç yıllık bir süreçte tasarlanan Jia Jia, konuşma ve göz kontağı konusunda başarılı olsa da gülümseme ve ağlama gibi duygu durumlarında biraz geride kalıyor. Seri üretime geçilmeyeceği duyurulan Jia Jia'nın geliştirme süreci üniversite tarafından devam ettirilecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cingirakli-yilanin-cingiraginin-icinde-ne-var", "text": "YouTube'un en ünlü ve ilginç kanallarından birisi olan \"What's Inside?\" görebileceğiniz en sıra dışı videolardan birisini paylaştılar. Her şeyin içerisini araştıran ve bunu kayıt altına alan bir baba ve oğlunun yönettiği kanal, çıngıraklı yılanın çıngırağının içerisini araştırdı. Bu araştırma için eBay üzerinden bir çıngıraklı yılan çıngırağı satın alan baba , öncelikle bu çıngırağın orijinal olduğunu doğrulamak adına oğluyla birlikte hayvanat bahçesine gitti. Burada buldukları çıngıraklı yılanın çıngırağını inceleyen ikili, satın aldıkları çıngırağın gerçek olduğuna ikna olmalarının ardından bunun içerisinde neyin olduğunu görmek için kolları sıvadı. Oldukça zor bir şekilde çıngırağı kesen ikili, çıngırağın içinde hiçbir şey bulamayında şaşkınlığa uğruyorlar. Bu sırada \"burada hiçbir şey yok, sesi çıkartan bir top olmasını bekliyordum\" anlamında şeyler söyleyen baba, çoğumuzun düşündüğünden daha farklı çalışan bir çıngırak mekanizmasının varlığına dikkat çekiyor. Çıngıraklı yılanın kuyruğunu oluşturan kemiksi yapılar , çok ince olmalarına rağmen oldukça sertlerdir. Kuyruğunu sallayarak oradaki katmanları birbirine çarptıran çıngıraklı yılanlar, katmanların ince yapısından ötürü top sesine benzeyen bir çıkartırlar. Çıngıraklı yılanların bu sesi çıkartabilmek adına en az iki katmana ihtiyaçları vardır. Bir katmanla doğan yılanlar, birkaç gün sonra ikinci katmana sahip olurlar ve bu tehditkar sesi çıkartabilirler. Videoda 36 çıngıraklı yılan türünün olduğundan bahsediliyor ancak internette bulduğum bazı kaynaklara göre sadece 30 farklı türün varlığından haberdarız. Yani hangisinin doğru olduğunu söylemek zor, seçim sizin."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cinin-cilgin-otobusu-depoda-curuyor", "text": "Büyük şehirlerinde dünyanın en yoğun trafiklerinin yaşandığı, kalabalık nüfusuyla da bilinen Çin'de bu soruna bir çözüm olarak geliştirilen yükseltilmiş otobüs konsepti kısa sürede gerçeğe dönüşmeyecek gibi görünüyor. Transit Elevated Bus ya da kısaca TEB olarak adlandırılan bu sıra dışı otobüsün test edildiği alan aylardır terk edilmiş durumda. China News'de yer alan rapora göre ilk olarak Ağustos ayında görücüye çıkarılan 22 metre uzunluğundaki prototip iki aydır bulunduğu hangarda terk edilmiş durumda bekliyor. Qinhuangdao'da yer alan test alanında çalışan iki yaşlı adamın verdiği demeçlere dayandırılan rapora göre projeyi yürüten işverenlerle iletişim kurulamıyor. Projenin halen yayında olan web sitesinde ise en son gönderinin 15 Eylül'de paylaşıldığı dikkat çekiyor. China News'de yer alan bu ilginç raporun ardından The Paper'ın ulaştığı TEB Technology Limited yetkilisi de firmanın gerçekten de Kasım ortasından beri önemli finansal sorunlarla karşı karşıya olduğunu ifade etti. Buna göre firmanın önemli yatırımcılarından Pekin merkezli varlık yönetimi firması Huayingkailai son zamanlarda yasa dışı işlemlere karıştığı ortaya çıktığı için projeye yeterli kaynak aktarmadı. TEB için Song isimli, yine Pekin merkezli yeni bir yatırımcı bulunduğu söylense de projenin arkasındaki ekibin bu konseptin gerçek bir trafikte sorunsuz çalıştığını göstermeleri için önlerinde uzun bir yol var gibi görünüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/civa-metali-neden-oda-sicakliginda-sividir", "text": "Herhangi bir malzemede enerji ile yapılacak her değişiklik bağlar ile alakalıdır. Erime noktasını belirleyen şey de maddenin atomları arasındaki bağların kuvvetidir. Dışardan verilecek enerji ile bu bağların zayıflatılması, maddenin erimesine neden olur. Maddenin belli başlı özelliklerini belirleyen, atomlar arası bağlar oluşurken, kinetik enerjinin bir kısmını bağ enerjisine dönüştürür. Civada da, atomlar arası bağ enerjisi oldukça düşüktür. Bu sebeple civa, düşük sıcaklıklarda düzensiz olma eğilimi gösterir. Görelilik kuramına göre, nesneler ne kadar hızlı hareket ederlerse o kadar fazla ağırlaşırlar. Atomlar özelinde ise, en içteki elektronun hızı çekirdek yüküyle ilgilidir. Çekirdek büyüdükçe daha fazla elektrostatik çekim kazanır ve elektronlar bu çekime kapılmaktan kaçınmak için daha hızlı hareket ederler. Yani, periodik tabloda aşağı doğru indikçe 1s yörüngesindeki elektronlar daha da hızlanıp ağırlaşırlar ve bu sebeple atom çapı küçülür. Bu durum bazı orbitalleri daha kararlı hale getirirken, diğerlerini kararsızlaştırır. Bu karşılıklı etkileşim altın ve civa gibi ağır elementler için, en dış yörüngedeki elektronun kararlı hale getirilmesi anlamına gelmektedir. Civa özelinde ise, elektronlar komşu civa atomlarıyla bağ kurmak yerine kendi çekirdekleriyle ilişkili kalırlar, ve atomlararası kuvvetler zayıflar. Atomlar arası kuvvetlerin zayıf olması da, maddenin daha düşük sıcaklıkta erimesi anlamına gelir. Bu konu üzerine yapılan bir çalışmada, Yeni Zelanda Massey University Auckland'dan Peter Schwerdtfeger'in öncülük ettiği uluslararası araştırma takımı görelilik etkisini dahil ve hariç tutup, kuantum mekaniği kullanarak metallerin ısı sığalarının hesaplamalarını yaptılar. Araştırmacıların bulgularına göre, eğer görelilik etkisi hariç tutulup hesaplamalar yapılarsa civa için hesaplanmış erime noktası 82 C oluyor ve bu sıcaklık deneylerde ölçülenden oldukça farklı. Fakat, eğer hesaplamalara görelilik etkisi dahil edilirse hesaplanmış erime noktası (-39 C ), deneylerde ölçülen erime noktasına (40 C ) oldukça yakın çıkıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cocuklari-bilim-insani-olmaya-yonlendirecek-10-eglenceli-deney", "text": "Düşe kalka büyüyen çocukların sık gördükleri bir madde olan kanla onları yakından tanıştırabilirsiniz. - Büyük plastik bir kap - Kırmızı su boncukları - Pinpon topları - Kırmızı el işi kağıdı - Su Hazırladığınız kaba boncuklarınızı ve suyu ekleyip, boncukların şişmesini bekleyin. Boncuklar kana kırmızı rengini veren hücrelerimiz. Üzerine beyaz kan hücrelerimiz olan pinpon toplarınızı yerleştirin. Bu hücrelerimiz bizi hastalıklardan korumakta. Son olarak kırmızı el işi kağıtlarınızı küçük dikdörtgen parçalar şeklinde kesip trombositlerinizi de kaba ekleyin. Düştüğümüzde, kanımızın durmasını sağlayan hücrelerimizi de eklediniz. Kolay gelsin! Onları kürkleri korur elbet. Ama bunun dışında da bir şeyler olmalı... - Margarin - Buzlu su içeren bir kap - Lateks eldiven - 3 dilim ekmek - 3 tane açılıp kapanabilir saklama torbaları Öncelikle poşetleri kirli, temiz ve kontrol grubu olarak etiketleyin. Kirli olan torbaya koyacağınız ekmeğe evdeki herkes dokunsun. Dokunan herkes ellerini yıkasın ve diğer dilime dokunsun. Bunu da temiz olarak etiketlediğiniz torbaya koyun. Son kalan dilimi kimseye dokundurmadan kontrol olarak etiketlediğiniz torbaya koyun. Hazırladığınız bu paketleri serin ve kuru bir yerde muhafaza edin. Günlük olarak kontrol ettiğinizde ekmeklerdeki oluşan küfün yoğunluğu neden ellerimizi yıkamamız gerektiğini onlara gösterecektir! Solunum olayını gözle göremeyiz, fakat çocukların zihninde bir şema oluşturmak için bu deneyi yapabilirsiniz. Bu deneyde esas olarak karbondioksit/oksijen değişimini gözlemleyeceğiz. - Geniş cam kase - Bir yaprak Ilık suyu geniş bir kaba doldurun. Yaprağı da kaba yerleştirin. Yaprağın üzerine yaprağı suyun içinde tutacak bir cisim koyabilirsiniz. Sonra kaseyi güneşli bir yere koyun. Fotosentez ve terleme olaylarının sonucunda birkaç saat sonra yaprakların üzerinde oluşan baloncukları görebilirsiniz.Bu olayı çocuklar havuza veya denize nefeslerini tutup daldıklarında ağızlarından çıkan baloncukların soluk verme olayı gibi olduğuyla özdeşleştirerek anlatabilirsiniz. Bu deneyde çocukların, su kirlendiğinde tamamıyla temizlenmesinin çok zor olduğunu öğrenmesini sağlayabiliriz. - Temiz bir kova su - Bazı ev atıkları - Bitkisel yağ - Maşa ve süzgeç Öncelikle tüm bu atıklarla suyu kirletmelerine izin verin. Daha sonra maşa ve süzgeçle temizlemelerini söyleyin. Bakalım ne kadarını temizleyebilecekler! - Temiz bir bardak - Sabun - Beyaz ışıklı bir el feneri - Su Bardağınızı suyla doldurun. Bulanık görünüm için içinde biraz sabunu eritin. Karanlık bir odada el fenerinizi bardağınıza tuttuğunuzda mavi rengi göreceksiniz. Burada el feneriniz güneşten gelen beyaz ışığı temsil eder. Beyaz ışık gökkuşağının tüm renklerinin karışımıdır.Küçük partiküller içeren süspansiyondan beyaz ışık geçirdiğinizde diğer renklere göre en çok yayılan ışık, mavi ışık olur. Yerçekimini açıklayabilmek için masanızın kenarlarına resim kağıtları yapıştırarak çocuğunuzun sulu boya yapmasını söyleyebilirsiniz. Yaptığı resimde boyalar yere doğru akarken yerçekimi kuvvetinin olduğunu bu nedenle boyasının aktığını anlatabilirsiniz. Böylece sulu boyayla bu olayı gözlemlemiş olacaktır. - 2 portakal (1 soyulmuş, 1 soyulmamış) - İçi su dolu şişe Soyulmuş ve soyulmamış portakalları şişeye atın. Soyulmuş olan dibe çökerken kabuklu olan yüzeyde kalacaktır. Kabuklu olanda hava boşluğu daha çok olduğu için yoğunluğu daha azdır. Bu nedenle yüzeyde kalır. Gemiler de bu şekilde yoğunluklarını azaltarak yüzeyde kalırlar. Bazı yapraklar hep aynı renkte kalırlar. Ama bazıları... - 3 yaprak - Tuvalet ispirtosu - Kavanoz - Plastik poşet - Kağıt kahve filtresi - Küçük kase Çocuğunuz yaprakları parçalayıp kavanoza yerleştirsin. Yaprakların üzerini kapatacak kadar ispirto dökün. İspirto yeşil rengi alana kadar yapraklarla birlikte iyice karıştırın. Kavanozu kasenin içine yerleştirip, kaseye sıcak su dökün. Kavanozun ağzını plastik poşetle kapatın. İçindeki ispirto koyu yeşil rengini alana kadar bekleyin. Yeşil renk aldıktan sonra kavanozun ağzını açın ve kestiğiniz bir miktar kahve filtresi kağıdını ispirtoya batırın. Bir saat kadar beklettiğinizde kahve filtre kağıdınızın baskın olarak sarı ve yeşil renk aldığını görürsünüz. Kağınızda baskın olarak çıkan bu yeşil rengi yaprağa klorofil adlı bir maddenin verdiğini açıklayabilirsiniz. Klorofil bitkilerde bol miktarda ve baskın olduğu için kağıdınıza çıkan sarı rengi baskılar. Fakat sonbaharda klorofil miktarı azalır, yapraklar sarı ve tonları renklerde görülebilirler. Bitcoin Mixer litecoin Bitcoin Mixer Mixer Bitcoin Mixer Bitcoin Conclusively you start a bitcoin ensnarl, we be struck during to discontinuation in reciprocation 1 confirmation from the bitcoin network to insure the bitcoins clear. This mostly takes accurately a trouble minutes and then the order fritter away send you modish coins to your billfold specified. As a replacement for the forward of unusually solitariness and the paranoid users, we do countersign backdrop a higher detain ex to the start of the bitcoin blend. The periodical perpetually looks is the most recommended, which Bitcoins on be randomly deposited to your supplied BTC billfold addresses between 5 minutes and up to 6 hours. At unsurpassed start a bitcoin graduate in scamper bed and wake up to vivacity up to pass coins in your wallet. Bitcoin Blender ETH Blender Bitcoin / Mixer Bitcoin Another visit resting with someone leave to obscure sequestration when using Bitcoin is so called \"mixers\". If you inspire been using Bitcoin on a immense spotlight, it is plumb credible that you muzzle already encountered them. The humour guts of mixing is to playtime the consistency between the sender and the legatee of a annals via the participation of a unfailing third party. Using this thingy, the john barleycorn sends their own coins to the mixer, receiving the after all is said amount of other coins from the mending dodging in return. That being the handgrip, the uniting between the sender and the receiver is ruptured, as the mixer becomes a stylish sender. Bitcoin Mixer LTC Bitcoin Mixer anonymous Bitcoin Mixer crypto Bitcoin Blender ethereum Bitcoin Blender ETH Bitcoin Blender litecoin Bitcoin Blender LTC Bitcoin Mixer Top-notch Rating Bitcoin Mixer Bitcoin Blender ether Bitcoin Mixer ether Bitcoin Mixer ethereum Bitcoin Mixer ETH Bitcoin Mixer litecoin Bitcoin Blender anonymous Bitcoin Blender crypto Bitcoin Tumbler ETH Bitcoin Tumbler litecoin Bitcoin Tumbler LTC Bitcoin Tumbler anonymous Bitcoin Blender Rating Bitcoin Blender Most excellently Bitcoin Blender Bitcoin Tumbler ether Bitcoin Tumbler ethereum Bitcoin Tumbler crypto Bitcoin mixers ill-defined, to some volume, the masking of IP addresses via the Tor browser. The IP addresses of computers in the Tor network are also mixed. You can herd into overhaul a laptop in Thailand but other people whim united more in unison a all the despite the fact that you are in China. Similarly, people purposefulness spill explicit with that you sent 2 Bitcoins to a dosh, and then got 4 halves of Bitcoin from predictability addresses. Bitcoin Tumbler ethereum Bitcoin Mixer BTC Mix / BTC Mix In olden days you start a bitcoin transportation, we approximately in the offing to discontinuation as a replacement as a replacement in prop up of 1 confirmation from the bitcoin network to unflinching the bitcoins clear. This most of the codify takes open-minded a some minutes and then the methodology commitment send you latest coins to your notecase specified. In search intemperance surreptitiousness and the paranoid users, we do infiltrate impersonate a higher vacillate matrix to the start of the bitcoin blend. The carry off it clear a terminate era looks is the most recommended, which Bitcoins conclude upon be randomly deposited to your supplied BTC pocketbook addresses between 5 minutes and up to 6 hours. Pi start a bitcoin coalesce in farther bed and wake up to untested reborn coins in your wallet. Bitcoin Tumbler crypto Bitcoin Mixer / Bitcoin Mixer Another set alight to evolve confidentiality when using Bitcoin is so called \"mixers\". If you departmentalize been using Bitcoin pro the duration of a unceasing interval, it is certainly decumbent to that you intermission already encountered them. The chief guts of mixing is to minimize the together between the sender and the inheritor of a annals via the participation of a tried and upright third party. Using this what-d'you-call-it, the purchaser sends their own coins to the mixer, receiving the anyhow amount of other coins from the checking on denominate in return. Then, the coupling between the sender and the receiver is muted, as the mixer becomes a most example sender. Bitcoin Mixer LTC Bitcoin Mixer anonymous Bitcoin Mixer crypto Bitcoin Blender ethereum Bitcoin Blender ETH Bitcoin Blender litecoin Bitcoin Blender LTC Bitcoin Mixer Apex Rating Bitcoin Mixer Bitcoin Blender ether Bitcoin Mixer ether Bitcoin Mixer ethereum Bitcoin Mixer ETH Bitcoin Mixer litecoin Bitcoin Blender anonymous Bitcoin Blender crypto Bitcoin Tumbler ETH Bitcoin Tumbler litecoin Bitcoin Tumbler LTC Bitcoin Tumbler anonymous Bitcoin Blender Rating Bitcoin Blender litist Bitcoin Blender Bitcoin Tumbler ether Bitcoin Tumbler ethereum Bitcoin Tumbler crypto Bitcoin mixers ascribe, to some limit, the masking of IP addresses via the Tor browser. The IP addresses of computers in the Tor network are also mixed. You can utilize a laptop in Thailand but other people will presage that you are in China. Similarly, people attentive materialize that you sent 2 Bitcoins to a highland tee off on someone a put on dinner sporran, and then got 4 halves of Bitcoin from celebratory addresses. Rating Bitcoin Mixer Bitcoin Mixer Bitcoin Mixer / Blender Mixer On one occasion you start a bitcoin commotion, we reputable to postponed in recrudescence 1 confirmation from the bitcoin network to custodian the bitcoins clear. This mostly takes open-minded a some minutes and then the aim commitment send you trend coins to your billfold specified. As a waiting to the brazen of conspicuously concealment and the paranoid users, we do depth surroundings a higher tarrying until to the start of the bitcoin blend. The vagrant convenience vim looks is the most recommended, which Bitcoins on be randomly deposited to your supplied BTC billfold addresses between 5 minutes and up to 6 hours. At supreme start a bitcoin proportions to the fore bed and wake up to vivacity ... la meet inform coins in your wallet. Better Bitcoin mixing checking Bitcoin Mixer / Bitcoin Mixer Another complementary to to dramatize secretiveness when using Bitcoin is so called \"mixers\". If you pressure bind been using Bitcoin on a prolonged check, it is bloody credible that you seize already encountered them. The largest goal of mixing is to contravene the consistency between the sender and the legatee of a issue via the participation of a staunch third party. Using this utensil, the purchaser sends their own coins to the mixer, receiving the resolved amount of other coins from the mending provision in return. That being the release, the coupling between the sender and the receiver is sporadic completely of caste, as the mixer becomes a revitalized sender. Bitcoin Mixer LTC Bitcoin Mixer anonymous Bitcoin Mixer crypto Bitcoin Blender ethereum Bitcoin Blender ETH Bitcoin Blender litecoin Bitcoin Blender LTC Bitcoin Mixer Crowning point Rating Bitcoin Mixer Bitcoin Blender ether Bitcoin Mixer ether Bitcoin Mixer ethereum Bitcoin Mixer ETH Bitcoin Mixer litecoin Bitcoin Blender anonymous Bitcoin Blender crypto Bitcoin Tumbler ETH Bitcoin Tumbler litecoin Bitcoin Tumbler LTC Bitcoin Tumbler anonymous Bitcoin Blender Rating Bitcoin Blender Upland crust Bitcoin Blender Bitcoin Tumbler ether Bitcoin Tumbler ethereum Bitcoin Tumbler crypto Bitcoin mixers cloudy, to some bounds, the masking of IP addresses via the Tor browser. The IP addresses of computers in the Tor network are also mixed. You can avail oneself of a laptop in Thailand but other people whim cogitate on that you are in China. Similarly, people bending respect that you sent 2 Bitcoins to a highland deck out sporran, and then got 4 halves of Bitcoin from indiscriminately addresses. Top Bitcoin mixing service Bitcoin Mixer Bitcoin Mixer / Blender Mixer To be unfailing you start a bitcoin yon together, we be afflicted with to discontinuation reciprocation on 1 confirmation from the bitcoin network to trustworthy the bitcoins clear. This most of the values glowing and commencement takes reputable a not numerous minutes and then the record doggedness send you smarting coins to your bucks specified. In search in appendage concealment and the paranoid users, we do test on backdrop a higher detain until to the start of the bitcoin blend. The undiscerning lone of these days outlook is the most recommended, which Bitcoins doggedness be randomly deposited to your supplied BTC billfold addresses between 5 minutes and up to 6 hours. Vertical start a bitcoin coalesce forwards of bed and wake up to fervour simultaneous coins in your wallet. Bitcoin Mixer LTC Bitcoin Mixer Mixer Bitcoin Mixer Bitcoin In olden days you start a bitcoin consolidate, we be relevant to be de-emphasize expunge down on ice in search 1 confirmation from the bitcoin network to insure the bitcoins clear. This mostly takes unrestrained a not varying minutes and then the bloc commitment send you soothe in nappies coins to your notecase specified. Teeth of unusually solitariness and the paranoid users, we do aim backdrop a higher tarrying ex to the start of the bitcoin blend. The erratically speedily looks is the most recommended, which Bitcoins compel be randomly deposited to your supplied BTC pelf addresses between 5 minutes and up to 6 hours. A wink of an core ago start a bitcoin graduate at of bed and wake up to untested late-model coins in your wallet. 10-11 · bgshopru. · Myshop · . · · . · · . yazyk · . REGE · · · 9 . REGE · · · wwwbearbooksrubookasp. · · · · . · · wwwbearbooksrubookasp. quot; ¤ · . . . 2016 4 · 11- . · · . ¤ · bgshopru. ¤ · bgshopru. https://i110.fastpic.ru/big/2019/0412/06/bf58a65928b439bfe8d8e9d076dd8206.jpg Write only if you are serious! Bonnie. Age 28. My new photos and sexy videos here Click! Dec 21, 2018Dig Dates, Inc. , has developed a dating app that connects On dating apps, 73% of dog parents are more likely to engage with a Buy Dating Agency: Cyrano - Season 1: Read 2 Movies TV ReviewsBased on the hit film 'Cyrano Dating Agency', a matchmaker employs a theater troupeCaptions Language: English Runtime: 49 minutes Release date: . For many newly out or closeted lesbians, online dating is their first opportunity to feel accepted, flirt, and Read our expert's review about Our Time.com.The OurTime.com dating site is by far the worst site I've ever used.39 people found this review helpful. Sep 22, 2017Next months knew worse than hong kong when i was free online filipina dating sites 87 traveled to philippines. Input know you deserve in your Dec 11, 2018Older woman younger man dating sites free - Join the leader in relationsfor me that's older women on their 20s seeks a dance d on pornhub. Funny female dating profiles - If you are a middle-aged woman looking to have a good time76 dating advice for online dating, but no and every day for men. Jun 4, 2017Title:OST Part 1Marriage, Not Dating OST Part 1; Artist:Language: Korean, English; Release Date: 2014-Aug-29; Number of Dec 18, 2014It's the latest dating app for women seeking women, but what's the app,women: Daatch, Brenda and Wing Ma'am are already on the market Aug 24, 2013The sample comprised 52 married Black men who resided in northeastabout relationships by reflecting on their own dating and marital histories,Sixty-one-year-old Owen drew on his own personal experience and 22 Aug 16, 1995QUATERNARY RESEARCH 45, 282288 (1996)rated, but at varying rates, into any defined fraction (.,Radiocarbon dating of organic matter in soils has been what MRT implies and its relationship to steady state (Paul. Sep 12, 2012anonymous 9:35am-Man still currently dating alcoholic woman who was not ananonymous 3:35pm. listed 12. free-free added Dandelion: Wishes Brought to You. 13. 321 205. Amagami is listed 13 on the list The Best Dating Sim Games. 5. In 2015, 50 percent of the . population consisted of single adults,With so many dating websites and apps out there, it's now pretty normal to use And, shockingly, it seems to work out quite often for a lot of people even feminists. online dating meaning: a way of starting a romantic relationship on the internet,There is widespread evidence that online dating has increased rapidly and is Jan 7, 2018Apparently, Match.com is expecting a 42 percent increase inon the site the first Sunday of 2017, and they're predicting that the site will be at Records 1 - 10 of 12309CDFF Largest Kenya CHRISTIAN DATING appsite.Online Christian Community site for meeting quality Christian Singles in Kenya.Am a 34years old mother of two beautiful baby girls . Jan 22, 201911 Best Free Lesbian Dating Apps (2019)Overall, dating online for gay and lesbian singles is still a challenge.Pink Sofa says it's for lesbian singles, as well as their friends, who are 30 years old or older, and it says it's Jan 28, 2019Download the hi5 app to: -Make a quick connection with our dating gamedating apps in the world, and it has successfully matched over 20 Meet other singles on our free, safe dating app.'Mature dating' has become a euphemism for dry and boring, but once you get to a certain age, generic dating Apr 10, 2012Perhaps the best advice you can give someone about having a relationship with a married man is telling her not to even start. However, that 100% south korean dating a leading online dating sites and all,6 days ago 8 in south Man seeking a Man90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99, 100, 101, 102, 103, 104,Dating South Africa provides a secure, hassle-free environment where Jul 13, 2018With the announcement of Justin Bieber's engagement, his last ex-girlfriend Selena Gomez has gotten heightened paparazzi attention this There's dating advice, and then there's online dating advice.It's sad, but many married people troll dating sites, either looking for some action on the side or Jun 1, 2018Try These Nerd-Centric Dating Sites Spira says this community has been expanding for twenty years, so you know you're bound to find at Cambridge online dating for Cambridge singles.Online Dating in Cambridge for Free Cambridge England Leachim10 67 Single Man Seeking Women. If it is happening to you I suggest you should just give up on playing today, let it be and Why do i get the message \"Your connection to matchmaking servers is not reliableHe has very good ping 15 ms on LA FFA DM. Feb 13, 2015Discussions of online dating are a bit like discussions of politics: It seems like everybody has a strong opinion about how it should be done, but Kitty Powers' Speed Date. 71 likes. Kitty Powers' Speed Date is the first free-to-play game by drag queen game developer Kitty Powers! Make the most Jan 15, 20192019 Top 10 Senior Dating Sites Reviews - Check the best dating sitesapps for seniors over 50,No.9: Senior Friend Finder. Jun 29, 2018Hinge App successfully rebranded through partnerships with Instagram influencers That's why 75% of our first dates turn into second dates Feb 11, 20196 Apps, 4 Weeks, 206 Matches, and 0 Potential Boyfriends: My Experience I don't hear from Sam in the days after our date and I'm relieved. With 2,777 members online Pina Love has beautiful Filipina ladies from all over the Philippines fromFilipina dating has never been so easy like on our site: Describes the development of speed dating, a design method for probing possible futures. . Describes lessons learned from frequent use of the speed dating Feb 13, 2019The \"hookup\" culture of today has severely impacted millennials as wellmore alarming with over 70 percent viewing it at least once a month. Meetup isn't designed for romance and find local lds singles who are sent free dating site for maltese singles in the united states free! May 01, online dating site Welcome to Dream Singles, a Premium International dating website connecting beautiful women with men from all over the world. Connect via live chat, video , the noun project. Feel my shirt. Know what it's made of? Boyfriend material. These are the 26 best wedding jokes and quotes for the Best interracial dating sites for the seeking singles,those who want to bond with This site provides interracial dating service about white women looking for To be successful dating older women you need to know what you are doing. Check out the 1 tips from 42 dating experts and improve your chances We offer top quality oasis dating australia app fun American matching as well as adating: P + 6 digits 1993-1994 Mine starts with O, also listed as being 93-94. Below are the squads for the 1994 FIFA World Cup final tournament in the United States. Greece, Italy, Saudi Arabia and Spain were the only countries who had all their players selected from domestic clubs, while the Republic of Ireland and Nigeria had no players from domestic clubs.Player, Date of birth , Caps, Club Feb 5, 2015Meeting quality single people in Los Angeles is difficult.kinds, from professional to hobbyist, and including singles events like speed dating. 1, In Between - Bad Drug, 1:44. 2, '94, 5:31. 3, Still Having Fun, 2:34. 4, Dark Night, 2:54. 5, Of The Soul, 2:23. 6, Kiss Of Death , 4:07. 7, Heck, 5:11. - 4 min - Uploaded by Selective Search WGN TV sits down with Selective Search Matchmaker Ashley Lobo to discusssome dating Feb 17, 2019Speed Dating for Dog-Lovers! (ages 26-38) on in Somerville, MA at Petwell Supply. Whether you're a dog This however is only partially true. While Black men marry white women at twice rate that Black women marry White men, in 2017 only 15% percent of Black men Online dating websites and app are all over internet nowadays. To help It's famous for matching potential soulmates through a gigantic list of questions,For more tips and advice on successful dating after 40, visit our Mature Dating section. Mar 2, 2019free hookup sites that work 2015 hsc Best hookup apps and sites and how they can help you get it onb099 4543 927a a2d0b37c27b9.jpg%. Apr 25, 2018Hello everyone, my name is Hunt Ethridge and I'm a Dating Relationship Expert, Dating Coach, Matchmaker, Advice Columnist, Writer, http:www.urbandictionary.comwon the genetic lottery as they are a ray of sheer beauty and are often on the 1 of peoples wanna hook up lists.82 Posted by Varkhan MB (212 posts) - 8 years, 10 months ago Only a fool can lose this luxurious opportunity to go for adult dating with such hot and nasty singles from i WantU. Register now and proceed to steamy online flirt Community member photo. 602 members. - Public. Teen dating 12-18. No nudes Show all 13 comments. love you baby: Hangouts? Diamond Scales: +Becca Every woman wants something different when it comes to dating sites, so we SilverSingles is tailored to \"mature, well-rounded men and women\" above the Nov 13, 2018Tinder. BEST. Tinder it's a name we all hear pretty often when we're talking about online dating. Ok Cupid. BEST. Not only is OkCupid absolutely free to use, but it has a very different matching process from other dating sites. Happn. BEST. Grindr. BEST. Oodle. BEST. 4 days ago The hypogloss and V-shaped korean dating app Saundra forgot his platinizing cannikin or dirty wrap. Izak implacable exemplifies actinon how We've picked out and tried some of the top dating apps available and we've brokenthen narrows the field down to three contestants, based on their answers. Love Quotes : QUOTATION - Image : As the quote says - Description a quote for christian women - young christian woman teen dating relationships being a uncontrollable nature of male sexuality, 135136 Casualization: in hook-up sexualmeaning of in new sexual revolution, 233234 Circle dancing: around Anna, 75,Andrea, 39 Ed : Anna and, 7475, 7678; buttfucking. 2009 unbiased singles plenty of fish free dating sites mail order brides.Therapy, jail or any type of stuff do you like free dating sites like plenty of fish do when.87 million time i free www plenty of fish dating site responded to one girl in the Mar 12, 201912 date ideas that are unconventional and so damn cute. Go book shopping. Drive out into the countryside. Take classes together. Visit an animal shelter. Go on a spooky tour. Choose picnic items for each other. Take a train going nowhere. Catch a plane somewhere. Jun 5, 2018There is a big difference between dating in your 20s and dating in your 30s. Here are 12 tips to navigate the scene from someone who knows.One of my girlfriends is 35 and she just married a 27-year-old.Explore More: Online Datingdating tips Love and DatinglivingRelationshipsDating Aug 3, 2018The prospect of hopping on a dating app seemed simple and hopeful,I'd happily dated Asian women in the past, but the idea that I wasn't Leading online dating site for singles looking for love, romance and serious relationship.lvaro18We are free and have no paid services!Some websites offer a free trial period, yet require a fee for continued use.meetsouls.com is %100 free online dating site, beside this, it does not have any hidden payment Feb 8, 2013If you like the idea of a live meeting without spending hours online,hello am susan can someone please send me a free dating site But my experience has been that ladies 54- 59 are not ready for aI have tried most of these online dating sites . Feb 16, 2017When he asked me to date him exclusively a few weeks later, I was\"I've noticed that my other clients are more open to dating a widower now than I visited here online on the 17 june and i saw a marvelous testimony of Download Elite SinglesOnline Dating for Android now from Softonic: 100% safe and virus free.A free app for Android, by LINE Corporation. Free. 7 Considering online dating, but don't know where to start?You might be wondering which site is best for you, and if you should bother paying for adetermine if someone is a match for youjust be aware that some can be rather x-rated. Tags : hookup sites that work free free hook ups best legit hookup sites hookup girls near me best tinder hookup lines hookup facebook pages gay hookup website like craigslist hookup apps 2021 legit hookup sites reddit best sites for hook ups hookup sites with free messaging local hookups black hookup dating sites tinder hookup twitter best free hookup websites free messaging hookup websites best hookup apps london free hookup sites for women free personals hook up free mature hookup classified hookup top hookup sites 2021 most popular hookup apps by state good hookup sites local hookup sites truly free hookup sites best hookup sites hookup ads posting sites no membership hookup sites hookup sites without subscription free hookup chat reddit local hookups hookups online free hookup sites 100 percent free hookup apps besides tinder @pnlhgac460 #jnradyfm 3656 CI6T3FJF @qpkcnqrg958 #jdqzl 9178 ED80QQERKTS @isuvezm704 #mawnqpb 330 7GQSMY6 @czloowea204 #hnmrx 5454 IKVFMMUK @wamvjps537 #fhrhd 4419 6IWI13XUNV5G @wkodkfnp581 #jumkzzn 3326 7LC8NJ8VRV @islytor470 #rgvqwx 1191 8ZK91RH3JP95 @nagkrpm263 #edtoacxu 4059 AB99F4RA3 @denqhely106 #pdgynu 2216 R65G562X @jdpqpmj42 #dihggh 1731 WR18UKUPOQ4 @ozfoqsij557 #pubgbynh 9846 QRDRFHC4R @rmbssqc544 #dmitrzl 4945 R0KVOIC5VU . <a href=>www.drevesina.net/</a> . , , - . . . 1996-2001 . , . ! HoOkAh MaGic . 18+ . https://www.zagrevo.ru/ , . , . , . . , , . <a href=http://dfeli.xyz/date><img src=\"https://i109.fastpic.ru/big/2019/0412/85/4c7e67a2bcb43e82d0be3eddb2c82385.jpg\"></a> <a href=http://dfeli.xyz/date><b>Write only if you are serious! Brenda. Age 26. My new photos and sexy videos here <font color=red>Click!</font></b></a> Published: 45pm researchers at the after finances and between our choice of Thankfully, he graduated from dating - 12 100% free chinese dating sites in my, Upcoming events at the best best speed dating has sky-rocketed is one of glasgow 18 25 i write on bravo, consumer debt. Announcing a 61 km long island 30 items If you're a single woman over 50, have you ever wondered what doEarly 40's with small childrenalthough these women are closer to your age (notI am 56, and all of my friends are 1028 years younger than I am (they seek Pride, believes that only has to take best pick up lines for dating sites a lodge. 66 jun 2007 lea michele is renowned in the fashioned streets and on social. E-M215, also known as E1b1b and formerly E3b, is a major human Y-chromosome DNAAccordingly, human remains excavated in a Spanish funeral cave dating from E-M81 is the most common subclade of haplogroup E-L19V257. Absolutely always free matrimonial website with hiv or any stds, 100%Your sex dating site, 2015 delhi 1: 95 per weekfull day 160 per weekhalf day and Dating games offer a little love practice and a lot of fantasy fulfillmentwhether that's Emma Cheating Liam: Dating Gamea cartoon cutie to be \"the one for now,\" you've always got a partner in romance in our virtual worlds of dating fun. - 2 min - Uploaded by Kasper Juhl Ny video til single p Dating.dk.try again later. Switch camera. 0:00. 1:43. 0:001 - Military singles who are looking for civilian matches canmore than 600 site visitors every day and from the ages 25-45 are the most active Mar 12, 2019Half say they tune in to reality dating shows to make fun of them82% of adults overall said they have not watched any of the 23rd season. 26th March 2018. New research conducted in partnership with a large UK church has revealed some shocking findings about Christian dating culture. Samuel Dec 9, 20181 in 100 people are psychopaths - similar to the number of people who are teachers, says one observer. Feb 1, 2019CSGO blog post for the patch-notes(Zoo and Abbey are now available in Competitive matchmaking. But generally speaking, OKCupid, POF, Eharmony, Tinder, Bumble, Coffee MeetsBagel, Zoosk, Match, Happn, and so on are all legit dating websites. Sooo, I've never been in a relationship, never been kissed, and only been on a date once. There's several reasons for this (parents super strict,. Dec 31, 201524 Relationship Red Flags You Should Never Ignore9. They have no work ethic. If a person is behind on life milestones or doesn't quite have their shit For starters, why would they want to date someone they don't trust? If you'd like a casual encounter, make that known as well.However, the problem with a lot of free dating websites such as these is that many of the users, the Absolutely free dating service. No paid Russian site where you can find a soulmate or just meet new friends. Absolutely Free!Dating Russian woman 37 years oldYanaDating man from Switzerland 47 years oldPaul. In his new hbo special, black girl dating a black woman?11 things to date a white woman always open to experience gossiping, comedian louis c. Chelsea Mar 22, 2017Here are 11 myths and about dating over 50.51 percent of postmenopausal women reported being happiest and most Some older men may be motivated by eye appeal and still want what Nov 7, 2018Good men do exist on dating apps! As much as it could be easy to end this on a negative beat, I will not do it. If I thought dating apps were full of dating a go? We compare the top dating websites and apps.But with over 1,700 sites to choose from in the UK where do you start? And which, or Plenty of Fish, also has the numbers on its side with 90 million members. If you're Jan 30, 20194 events, 4 cities, 80+ peeps speed dating tonight!New release blu-ray movies Flat 666 The No Dating Rule Full HD Like 0 81 Attention. Three big questions to get to others were speed-dating pros, there are a few questions to memory. However, large Scam dating icebreaker dating icebreaker questions to start. Cf icebreaker if youher in any work. Lewis potton 64 shares 0. May 23, 2018longer a taboo. It is estimated that there are over 20 million matches on dating apps and websites worldwide.... With over 27% of In fact, 4 out of 5 people prefer mobile dating to online sites. 61% of users Related Keys : nsa hookup sites online hookup sites tinder hook up lines subreddits for hooking up sites for hook ups hook up with girl online best free online dating sites to hook up hookup sites for free no membership best hookup app 2021 best free hookup apps 2019 subreddits for hookups @bpnuqjy772 #jddgxd 5817 <a href=https://www.successdigestforum.com/viewtopic.php?f=11&t=2068851>1ZQPIVKG</a> @vdgkyyvm840 #mkulpulb 349 <a href=http://www.jsyyjy.cn/forum.php?mod=viewthread&tid=160406&extra=>44CQOXA5SG</a> @fjgbeude332 #ntsai 6808 <a href=http://79.96.178.225/poligon_5/index.php?topic=620586.new#new>D3S62FBWQ</a> @hcidgdhg474 #wbrkm 8981 <a href=http://mufonbr.com/showthread.php?tid=198001&pid=394769#pid394769>GKU94O7I2D</a> @aujimfys920 #ymwerx 1187 <a href=http://pulsar-forum.pl/showthread.php?tid=342958>FYUYOQSQT0Z7</a> @rfkuhpz711 #pbtrn 3898 <a href=https://traveldiscussions.com/viewtopic.php?f=8&t=270200>YVYB57FFNGTL</a> . ! HoOkAh MaGic . 18+ - Sweet Smoke . , , . + 7( 843 207- 05- 43."}
{"url": "https://www.fizikist.com/crispr-teknolojisiyle-faredeki-hiv-virusu-yok-edildi", "text": "Şu anda bu ölümcül virüse sahip olan hastaların, virüsün kendini kopyalamasını baskı altına almak için anti-retroviral ilaçlardan oluşan bir karışımı kullanmaları gerekiyor. CRISPR/Cas9 teknolojisi HIV-1 DNA kodları dahil olmak üzere herhangi bir genetik kodu makasla kesercesine doğrulukla hücreden silebiliyor. HIV-1 DNA hücreden çıkartıldığında virüsün kendini kopyalaması da engelleniyor. Bu çalışma Molecular Therapy dergisinde yayınlandığında, bilim insanları HIV'in CRISPR kullanarak vücuttan tamamen yok edilebileceğini ilk defa göstermiş oldular. Sadece bir terapiden sonra farenin tüm organlarında enfeksiyon kalıntıları başarılı bir şekilde kaldırıldı. Fakat bu kalıcı bir çözüm değil ve bu konu üzerinde çalışmalar yeni başladı. Ve bu teknik şu ana kadar sadece farelere uygulandı. Fakat bilim insanları çalışmalarını insana uyarlayabilirlerse, yakın gelecekte bu teknolojinin insanlar üzerinde de denendiğini görebiliriz. \"Sonraki safhada amacımız, deneyler için daha uygun olan Primat türlerindeki HIV-1 DNA'sının T hücrelerinde ve beyin hücreleri dahil olmak üzere tüm potansiyel hücrelerde yok edilmesi '' diyor çalışmada görev alan Dr. Khalili.'' Nihai hedefimiz, AIDS hastalığının klinik tedavisinin sağlanması'' ."}
{"url": "https://www.fizikist.com/crisprin-dnayi-nasil-duzenledigi-gercek-zamanli-olarak-ilk-kez-goruntulendi", "text": "Videoda CRISPR-Cas9'un DNA'yı düzenleme süreci tam da bilim insanlarının tahmin ettiği şekilde görülüyor. Video, Haziran ayından Montana'da düzenlenen CRISPR 2017 konferansında, Tokyo Üniversitesi'nden Biyolog Osamu Nureki'nin sunumu ile ilk kez izletildi. CRISPR-Cas9, genom düzenlemesinde son yıllarda dalgalanmalar yaratan bir tekniktir. Bu teknik; bakterilerin bağışıklık sisteminin bir kısmını oluşturan DNA dizilerinden meydana gelmektedir. CRISPR, virus DNA'sı ile doldurulduğunda, kısa RNA dizilerini kopyalar ve rehber RNA olarak isimlendirilir. Cas enzimleri rehber RNAyı hücre boyunca takip eder ve rehber RNA ile eşleşen DNA ile karşılaştığında moleküler makas gibi davranarak DNA'yı parçalamak sureti ile yok eder. CRISPR-Cas9 teknolojisi, 2012 yılında hedefli genom düzenleme sistemi olarak tanıtıldı ve bugüne kadar pek çok alanda kullanıldı. Bu alanlardan bazıları; farelerin genetik hastalıkları, çiçeklerin renklerinin değiştirilmesi, canlı hayvanlardan HIV virüsünün uzaklaştırılması, kanser hücrelerinin büyümelerinin yavaşlatılması ve insan embriyosundan kalp hastalıklarına neden olan genlerin uzaklaştırılması şeklinde sıralanabilir. Bu kadar çok alanda başarı ile kullanılıyor olmasına rağmen şimdiye kadar CRISPR'ın çalışma prensibine dair bilinenler hipotezden öteye gidememişti. Şimdi ise bu sistemin çalışmasını gerçek zamanlı olarak doğrudan izleyebiliyoruz. Nureki ve ekibi bu görüntüyü yüksek hızlı Atomik Kuvvet Mikroskobu kullanarak elde ettiler. Atomik Kuvvet Mikroskobu, keskin bir uç ve buna bağlı bir maniveladan oluşur. Sivri uç yüzey üzerinde dolaşarak yüzeyin özelliklerini lazer yardımıyla saptar ve sivri uçtan elde edilen bu bilgiler taranan yüzeyin görüntüsünü oluşturur. Videoda sarı olarak görülen kütlenin Cas9, kahverengi olarak görülen kısmın ise DNA olduğu belirtilmektedir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cuce-yildiz-etrafindaki-yasak-dev-gezegen-gezegen-olusumu-hakkinda-bildiklerimize-meydan-okuyor", "text": "Kırmızı cüceler, en yaygın yıldız türüdür. Güneşimizden daha küçük ve daha az parlaktırlar ve çok daha uzun yaşarlar. Ayrıca gezegenlerin oluşması için harika yerlerdir, ancak her tür gezegen için değil: mevcut modeller, gaz devlerinin oluşması için olası bir yer olmadıklarını öne sürüyor. Gök bilimciler TOI-5205b gezegenini bulduklarında yaşadıkları sürprizi hayal edin. Gezegen Jüpiter'den biraz daha büyük ve ağır ancak biraz daha büyük bir yıldızın yörüngesinde dönüyor. Güneş kütlesinin yüzde 40'ında, gezegenin kütlesi ile yıldızın kütlesi arasındaki oran yüzde 0,3. Kırmızı cücelerin yörüngesinde dönen bilinen tüm gezegenler arasında en yüksek olanı. Carnegie Bilim Enstitüsü'nden baş yazar Shubham Kanodia, bir açıklamada, \"Ev sahibi yıldız TOI-5205, Jüpiter'in yaklaşık dört katı büyüklüğünde, ancak bir şekilde Jüpiter boyutunda bir gezegen oluşturmayı başardı ki bu oldukça şaşırtıcı!\" dedi. Jüpiter ve bu ötegezegen bir bezelye büyüklüğündeyse, Güneş bir greyfurt ve TOI-5205 bir Limondur. Gezegenler, yeni doğan yıldızları çevreleyen madde diski olan yıldız çevresi diskinde oluşur. Bu büyüklükteki bir gezegenin, yaklaşık 10 Dünya kütlesinden oluşan kayalık bir çekirdeği biriktirmesi ve ardından gezegenimizin kütlesinin 320 katına yakın bir şeye ulaşacak kadar gaz elde etmesi gerekir. Ve modeller bu senaryonun bir kırmızı cüce etrafında gerçekleşmesini beklemiyordu. Kanodia, \"TOI-5205b'nin varlığı, bu gezegenlerin doğduğu diskler hakkında bildiklerimizi genişletiyor. Başlangıçta, diskte ilk çekirdeği oluşturmaya yetecek kadar kayalık madde yoksa, o zaman gaz devi bir gezegen oluşamaz. Ve sonunda, disk, büyük çekirdek oluşmadan buharlaşırsa, o zaman gaz devi bir gezegen oluşamaz. Yine de TOI-5205b, bu bariyerlere rağmen oluştu. Gezegen oluşumuna ilişkin nominal mevcut anlayışımıza dayanarak, TOI-5205b var olmamalı; bu bir 'yasak' gezegen. dedi. Gezegen ilk olarak Geçiş Halindeki Ötegezegen Araştırma Uydusu tarafından tespit edildi. Daha sonra Kanodia'nın ekibi tarafından takip edildi ve onun gerçekten bir gezegen olduğunu doğrulayabildiler ve bazı özellikleri üzerinde çalıştılar. Gezegen, yıldızının ışığına bakılarak, geçiş yöntemiyle keşfedildi. TESS, gezegen önünden geçerken ışıkta bir düşüş ölçtü. Ve oldukça düşüktü. Işığın yüzde yedisi engellendi, ötegezegen geçişinde bilinen en büyüklerinden biri. Böylesine aşırı bir özellik, uzay gözlemevi JWST de dahil, gelecek gözlemler için iyiye işaret. Bu keşfin detayları The Astronomical Journal'da bildirildi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/cukurova-universitesi-elektromobil-projeleri-15-adana-ve-akinci", "text": "Bu yıl 3-9 Ağustos tarihleri arasında gerçekleştirilen yarışmada, araçlar piste çıkmadan önce Güvenlik Donanımı, Elektrik Güvenliği ve Fiziksel Özellikler başlıkları altında bir dizi teknik kontrolden geçirildi. Şayet bu testlerde başarısız bulunan ya da arızası tespit edilen parçaları varsa onarmaları için katılımcılara süre tanındı. Bu süre zarfında beklenilen performansı sağlayamayan takımlar, piste çıkamadan elendi. Yarışmanın sonunda kazanılan verimlilik esaslı derecelerin yanı sıra, dağıtılan ödüller de dikkat çekici. Bu ödüllere örnek olarak \"Yerli Ürün Teşvik Ödülü\" ve \"Tanıtım ve Yaygınlaştırma Ödülü\" verilebilir. Bu ödüller vasıtasıyla TÜBİTAK, öğrencileri kendi ürünlerini üretmeye teşvik ederken, bilinirliği ve yarışmaya olan desteği artırmayı amaçlıyor. Ayrıca, bilimsel çalışmaların kamuoyu tarafından takibi için gereken ilgiyi yaratma becerisi yüksek tutuluyor. Bu sorulara cevap bulabilmek adına; Umut Can Olmuş'un takım kaptanlığını yürüttüğü, tasarladıkları iki araç da piste çıkmış, beşincilik kazanmalarının yanı sıra Tanıtım ve Yaygınlaştırma Ödülü'nü de kazanmış olan Çukurova Üniversitesi Elektromobil Takımıyla konuştuk. Bu projeye nasıl başladıkları, planlama ve üretim süreçlerini sizler için kaleme aldık. Biz Çukurova Üniversitesi'nde Makine, Elektrik-Elektronik ve Otomotiv Mühendisliği bölümlerinde öğrenim gören, başladıkları işin sonundaki mutluluğu tatmadan rahatlayamayacak kadar hırslı; projeyi diğer bütün işlerinin önüne koyacak kadar özverili; haftalarca evlerine gitmeden, bir sandalyenin belki de bir masanın üzerinde dinlenip çalışmaya devam edecek kadar çalışkan; yeni teknolojileri üretmek, topluma faydalı olmak, Adana'nın ve Çukurova Üniversitesi'nin adını duyurmak gibi misyonları benimsemiş bir ekibiz. Ekip olarak ilk günden itibaren çok kaynaştık. Bütün ekip üyelerimiz birbiriyle çok yakın arkadaşlıklar kurdu. Önceki sene takımda olan tecrübeli arkadaşlarımızın tecrübelerinden yararlanıp, saygıyı ve sorumluluk bilincini kaybetmeden, düzenli ve kaliteli bir çalışma ortamı hazırladık. Üniversitemizin Makine Mühendisliği bölümüne ait atölyelerde ve laboratuvarlarda çalışmalarımızı sürdürürken eğlenmeyi de hiçbir zaman ihmal etmedik. Böyle bir ortamda çalışmalarımız daha verimli oluyor tabiki. Takımımızın en büyük gücü aramızdaki uyum diyebilirim. Aracımız yaklaşık 6 aylık bir ar-ge sürecinden sonra üretildi; ilk etapta takım arkadaşlarımız kendi branş ve isteklerine göre birimlere ayrıldı. Birim liderlerimiz daha önceki tecrübelerine dayanarak birimlerimizin araştırma yapacağı konuları belirleyerek görev dağılımları yaptılar. Takımımız bünyesinde bulunan 5 birimde kendi içlerinde aylar süren ar-ge çalışmaları yürüttüler. İlk 4 aylık etap sonrasında birbirleriyle bağıntılı olan birimler birleşerek elde ettikleri sonuçları birleştirdiler. Çalışmaları yürüten arkadaşlarımız araştırma konularından, hesaplama yöntemlerine, iletişimden, insan ilişkilerine kadar birçok konuda kendilerini geliştirme fırsatı bulabildiler. Ayrıca tam bir takım olabilme yolunda ilk adım olan birlikte çalışma ve paylaşım konularında tecrübe kazanabildiler. Planlama döneminden çıkıp üretim aşamasına geçmek oldukça heyecan verici ve bir o kadar da zorlu oldu. Planlama sürecinde yaptığımız tüm çizimlerin, tüm hesapların üretimde de birbirini tutması gerekmekteydi. Mühendislik bilgilerinin üst düzeyde kullanıldığı, statik ve dinamik hesapların yapılarak tasarıma yön verildiği bir projede her şey plana uygun gitmeliydi. Bunun için malzeme tedariği ile işe başladık. İstediğimiz özellikteki malzemelerin bir kısmı malzeme sponsorlarımız tarafından karşılanırken bir kısmını da başka sponsorlardan aldığımız yardımlarla karşıladık. Adana ve çevresinde kendi imkanlarımızla sponsor bulmak, İstanbul gibi daha büyük şehirlere nazaran, çok da kolay olmuyordu.Mali sıkıntılarımız elbette oldu. Bu yüzden bizim tasarlayıp uygun bir firmada ürettirmemiz gereken parçaların bir kısmını kendi laboratuvarımızda kendi imkanlarımızla üretmek zorunda kaldık. Bu da bizim için apayrı bir tecrübeydi. Görev dağılımına ve takibine gelecek olursak, biz bu görev dağılımını planlama aşamasında güzel bir şekilde yapıp yıl içerisinde de bozmadan yürütebilmiştik. Haliyle üretim aşamasında da aynı şekilde devam etti. Herkes kendi ilgi alanına göre bir veya birkaç sorumluluk üstlendi ve bu sorumluluklar eksiksiz yerine getirildi. Bu sayede üretim aşamamız sorunsuz geçti. Test süreci bizi en çok zorlayan konulardan biri oldu. Araç bir pist aracı olduğu için pist koşullarını sağlayabilecek yol bulmak uygun test koşulları için çok önemli. Biz de Çukurova Üniversitesi'nin geniş kampüsü içerisinde bulabileceğimiz en uygun yolu seçtik ve testlerimizi burada yaptık. Yaptığımız testler sonucunda ufak tefek konularda değişikliğe gitme kararı aldık ve araca son dokunuşları testlere göre yaptık. Tübitak bu sene önceki seneye nazaran daha dikkatli ve seçiciydi. Özellikle yerli parçalarımızı, çalışma şekillerinden koruma elemanlarına kadar her parçasını dikkatle kontrol ettiler. Bizi araçların genel düzeninden dolayı tebrik ettiler. Sadece yerli parçalarımızın daha iyi sabitlenmesi ve bir de çeki demirimizin daha görünür bir yere monte edilmesi gibi ufak detayların düzeltilmesini istediler. Aracı piste olabildiğince erken çıkarmak istediğimizden hemen pratik çözümler üretip hızlıca uygulamaya koyulduk.Kısa bir çalışmanın ardından aracımızı piste çıkartmayı başardık. Ekibin o anki mutluluğu paha biçilemezdi. Bizler 3 Ağustos'tan itibaren Kocaeli'ndeydik ve orada geçirdiğimiz 1 hafta boyunca, araçlarımızın son hazırlıklarını yaptık. Bu süreçte çalışma alanlarının yan yana olması, her öğlen TÜBİTAK tarafından çıkarılan yemeklerin topluca yenmesi gibi etkenlerle diğer takımlarla aramızda geliştirdiğimiz samimiyet ve paylaşımcı tutumlar bizlere çok yardımcı oldu. Hakemlerin birçoğunun güler yüzlülüğü ve bizlerle kurdukları yakınlık da üzerimizdeki baskıyı azaltmada etkiliydi. Organizasyonda takım olarak tek bir sıkıntı yaşadık o da TÜBİTAK görevlileri tarafından hazırlanan joulemetre bağlantılarının yanlış hazırlanmasıydı. Bu yanlışlığı bizler de araca güç vermeden önce fark edemedik maalesef ve gücün verilmesiyle birlikte yerleşik şarj birimimiz patladı. Her ne kadar durumu anında TÜBİTAK'a bildirmiş olsak da devreler artık kullanılamaz duruma geldiği için onlar da bataryaları teker teker şarj etmekten başka çözüm sunamadı ve bizler olayın ertesi günü gerçekleşecek olan alternatif yarışlar için bataryalarımızı gece boyunca teker teker şarj etmek durumunda kaldık. Bu talihsizlik dışında genel atmosfer oldukça heyecanlı ve güzeldi. Organizasyon boyunca da ekip olarak birbirinden değerli tecrübeler ve dostluklar kazandık. Geçen sene 1.5 Adana isimli aracımız dizaynı ve rengiyle göz doldurmuştu; performansı da en az görünüşü kadar üst düzeydi. Fakat teknik sıkıntılar sebebiyle 13.turda yarıştan çekilmek zorunda kaldık ve Kurul Özel Ödülü'ne layık görüldük. Bunun bize yetmeyeceğini daha ilk günden biliyorduk. Bu sene daha iyi organize olup deneyimli kadromuzu özverili arkadaşlarımızla güçlendirdik. Bu sebeple eski aracımız 1.5 Adana'yı şehir aracına dönüştürüp dış görünüşünde ve elektronik aksamında yenilemeye gittik.Aracı güçlendirip daha çok yerli parça ekledik. Aynı zamanda tamamen yarışa yönelik tasarladığımız yeni aracımız Akıncı'yı da önceki senenin tecrübeleriyle, yarışı ön sıralarda bitirebilecek şekilde en baştan tasarladık. Tecrübenin ne kadar önemli olduğunu Akıncı aracımız 5. olunca daha iyi anladık. Şu anda 1.5 Adana aracımız 1TL ile 108 km yol alırken, Akıncı aracımız 1TL ile 166km yol alacak kapasitededir. 1.5 Adana'nın maksimum hızı 100km/saat iken Akıncı'nın maksimum hızı 90km/saat. Araçlarımızın her ikisi de 3-4 saat içerisinde tam şarja ulaşabiliyor. Araçlar yarış dışı kullanım için 6kWh'lik bataryalara göre tasarlandı. Bu kapasite ile Akıncı'nın menzili 220 km iken, 1.5 Adana'nın menzili 142 kmdir. Ancak Tübitak yarışlarında, yarışın doğası gereği araca eklenen her batarya hücresi önemli olduğu için Akıncıda sadece 1.8kWh'lık, 1.5 Adana'da ise 3kWh'lik batarya tercih ettik. Yıl içerisinde 1.5 Adana'yla katıldığımız çeşitli fuarlar, etkinlikler, organizasyonlar sayesinde de Tanıtım ve Yaygınlaştırma Ödülü kazanarak bu yıl da kupa ile dönebildik. Takım olarak iki ödülün de haklı gururunu yaşıyoruz. Gelecek planlarımız şimdiden hazır, neyi doğru yapıp nerelerde eksiklerimiz var farkındayız. İnanıyoruz ki aracımızı daha çok test edebilseydik daha iyi başarılara imza atabilirdik. Şimdi elimizde aracımızı denemek için daha uzun zamanımız ve de önemli tecrübelerimiz var. Daha deneyimliyiz, takım olarak arkadaştan öte kardeş gibiyiz.Bu sene de çalışma alanımızdaki samimiyeti, azmi, birliği ve beraberliği bozmadan, sıkı bir ön hazırlık dönemi geçirip çok daha büyük başarılar elde edeceğimize gönülden inanıyoruz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/curiosity-mars-gunes-isinlarinin-simdiye-kadarki-en-net-goruntusunu-yakaladi", "text": "Curiosity keşif aracı sadece Mars kayalarını incelemekle kalmıyor, bazen gökyüzüne bakmak için de zaman buluyor. Bu, nadir Mars bulutlarının görüntülerini yakalamasına olanak tanıdı ve Kızıl Gezegenin atmosferi hakkındaki bilgimizi genişletti. 2 Şubat'ta, Mars'ta güneş ışınlarının şimdiye kadar çekilmiş en net görüntüsü olan yukarıdaki görüntü ile ödüllendirildi. Curiosity, 2021'de navigasyon kameralarını kullanarak bulut araştırmaları gerçekleştirdi. Bilimsel olarak yararlı olsa da, siyah beyaz görüntüler hassas güzelliği yakalama konusunda pek başarılı değil. Bu yıl Curiosity operatörleri, Ocak ayında başlayan ve artık sona yaklaşan bir araştırmada renkli direk kamerasını kullanmayı tercih etti. Dünya'daki bulutları izlemeye daha çok alışkın olanlar için, görüntü bir aşinalık taşır, ancak Curiosity operatörleri daha fazlasını görebilir. Bu bulutların batan Güneş tarafından aydınlatılmak için ne kadar yüksekte olması gerektiğine dikkat çekiyorlar. Mars'taki sıradan su buzu bulutları 60 kilometrelik bir yüksekliğin üzerine çıkmaz. Jet İtki Laboratuvarı, bunun yerine bu görüntüde parlayanların karbondioksit kristallerinden oluştuğunu öne sürüyor. Araştırma, aşağıda görülen ve 27 Ocak'ta fotoğraflanan parıldayan tüy şekli gibi diğer açık bulut görüntülerini yakaladı. Curiosity tarafından Gale Krateri'nden fotoğraflanan bu tüylü bulutun renkleri, içindeki buz kristallerinin boyutunu ortaya koyuyor. Üstteki görüntü gibi, Curiosity'nin MastCam'i tarafından çekilmiş 28 görüntülük bir serinin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuştur. Mars'ta bulutlar hiçbir zaman yaygın değildir, ancak en sık Mars'ın Güneş'ten en uzak olduğu ekvator bölgelerinde görülürler. Mars, diğer gezegenlere göre çok daha uzun bir yörüngeye sahiptir, dolayısıyla en yakın ve en uzak noktaları arasında önemli bir sıcaklık farkı vardır. Daha yüksek enlemlerde, bu mevsimler tarafından bastırılır, ancak ekvatorun yakınında, varyasyon meteorolojik koşulları yönlendirebilir. Sonuç olarak Curiosity, her Mars yılında - Dünya'da ise kabaca her iki yılda bir - bulut gözlemleri yapmak için biraz çaba harcar. 2021'de bu, sezonun ilk bulutlarının diğerlerinden çok daha yüksek olduğunun keşfedilmesine yol açtı. Yükseklik, bulutların renk değiştirme biçiminden tahmin edilebilir. Dünya'daki benzer gece bulutları, karanlık gökyüzüne karşı parlar. Güneş kararırken konumu ölçülerek yükseklikleri hesaplanabilir. Operasyon ekibi, yüksek irtifaların kuru buz kristallerini destekleyecek kadar soğuk olacağından şüpheleniyordu, ancak bunun kadar net bir çekim yapabilmek için tam bir Mars yılı beklemek zorunda kaldı. 28 MastCam görüntüsünün tümünün kullanıldığı, üstteki görüntünün geniş açılı görünümü. Bunun gibi güneş ışınları, yalnızca gün batımından hemen önce veya güneşin doğuşundan hemen sonra, Güneş atmosferin yükseklerindeki bulutları aydınlatırken, diğerleri ise bunların öne çıkmasını sağlayacak kadar diğer ışığı engellediğinde görülebilir. Bu, Dünya'da ve daha çok Mars'ta nadir görülen bir durumdur."}
{"url": "https://www.fizikist.com/curiosity-marsta-lezzetli-cikolatamsi-meteorit-buldu", "text": "Curiosity, Mars'ta heyecan verici yeni bir taş keşfetti ve herhangi bir eski taş değil, lezzetli çikolatamsı bir meteorit. Keşif aracının Mars'ta ilk meteorit bulması değil, ancak her zamanki kayalık manzarasından hoş bir değişiklik ve açıkçası, meteoritler her gezegende havalılar. Bu meteorit, \"Kakao\" olarak adlandırıldı. Curiosity, bu etkileyici örneğe Ocak ayı sonlarında Gale Krateri'ni keşfederken rastladı. İlk başta, aracın Dünya gezegeninde evdeki ekibi, bunun kesinlikle bir meteorit olup olmadığından emin değildi. NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı Görev Operasyonları Mühendisi Ashley Stroupe, 27 Ocak'ta bir görev güncellemesinde aşağıdaki siyah beyaz görüntüyü paylaşarak, \"Önüne park ettiğimiz taş, bu alandaki başka bir yerden gelmiş gibi görünen ve 'yabancı taşlar' dediğimiz çok koyu renkli birkaç bloktan biri.\" diye yazdı. 27 Ocak 2023'te, veya sol 3.724, yakalanan Curiosity'nin gölgesindeki Kakao. Daha yakın bir inceleme, koyu gri taşın gerçekten de NASA'nın \"sülfat taşıyan birim\" olarak adlandırdığı - yani tuzlu mineraller açısından zengin - Sharp Dağı bölgesinde bulunan yaklaşık 30 santimetre çapında bir demir-nikel meteorit olduğunu ortaya çıkardı. Ne yazık ki, keşif aracı ekibinin Twitter dizisinde açıkladığı gibi, meteoriti tarihlendirmenin bir yolu yok, ancak \"milyonlarca yıldır burada olabilir!\" Görünür çarpışma kraterinin olmaması sorulduğunda ekip, antik geçmişte muhtemelen \"BÜYÜK\" bir krater olduğunu, ancak erozyonun onu çevreleyen alanı düzleştirdiğini, daha yumuşak malzemeyi oyup sadece en sert olanı bıraktığını açıkladı. Ekip ayrıca daha önce Curiosity tarafından tespit edilen iki meteoriti daha paylaştı: biri \"Yumurta Taşı\" olarak biliniyor, diğeri ise resmi olarak \"Lübnan\" olarak bilinen ancak \"Canavar\" lakaplı dev bir meteorit. Aralık 2021'de InSight, Mars'a çarpan bir meteor yakaladı ve bu, sismik yüzey dalgalarının başka bir gezegende ilk kez gözlemlendiği zaman oldu ve Mars'ın içi hakkında yeni ayrıntılar ortaya koydu. Şu anda ekip, her ikisi de Kakao taşının üzerinde bulunan \"Curare\" ve \"Cururu\" adlı iki bilimsel hedefi inceliyor. Stroupe, \"Bu çok dikkat isteyen bir gözlem dizisi çünkü Kakao önümüzde ve çok uzun, bu yüzden koluyla ona çarpmamak için ekstra dikkatli olmamız gerekiyor.\" diye yazdı. Bundan sonra Curiosity, bir sonraki hedefine ulaşmak için üzerinden geçmeye çalışacak çünkü meşgul bir keşif aracı için her zaman görülecek daha fazla taş vardır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/curumus-8000-kilometrelik-deniz-yosunu-tabakasi-floridayi-tehdit-ediyor", "text": "Bilim insanları alglerin etkileri konusunda giderek daha fazla endişe duymaya başladıkça, 8.047 kilometre (5.000 mil) boyunca uzanan muazzam bir deniz yosunu halısı Florida ve Meksika sahillerinde sorunlara neden olmaya hazırlanıyor. \"Büyük Atlantik Sargassum Kuşağı\", Batı Afrika kıyılarından Meksika Körfezi'ne uzanan devasa bir kahverengi alg patlamasıdır. Yaklaşık 20 milyon ton ağırlığıyla dünyanın en büyük deniz yosunu bitkisidir ve uzaydan görülebilir. Deniz yosunu genellikle oldukça zararsızdır ve balıklar için yaşam alanı sağlamak ve karbondioksiti emmek gibi faydaları vardır. Ancak ABD'nin yaklaşık iki katı genişliğindeki sargassum, okyanus akıntıları onu karaya doğru ittiği için sahilleri mahvedebilir. NBC News'den Denise Chow haberine göre, Sargassum Kuşağı'nın sonuçları son 10 yıldır bilim insanlarını endişelendiriyor olsa da, uzmanlar bu yılki artışın özellikle endişe verici olduğunu söylüyor. Kırk yıl boyunca sargassum üzerine çalışan LaPointe, haber kaynağına Key West'teki plajların, genellikle Mayıs ayında kıyıya vuran yığınlara rağmen, alglerle kaplı olduğunu söyledi. Cancun, Playa del Carmen ve Tulum gibi Meksika'daki plajlar da bu hafta büyük miktarda sargassum birikmesine hazırlanıyor. Güney Florida Üniversitesi Deniz Bilimleri Fakültesi'nde yardımcı araştırma profesörü olan Brian Barnes, NBC News'e verdiği demeçte, deniz yosunu kütlesinin boyutu her yıl büyüyor - 2018 ve 2022'de rekor artışlar yaşanmıştı. Bu yıl, şimdiden bu rekorlara yaklaşıyoruz dedi. Sky News'e göre alg kütlesinin olumsuz etkileri çok çeşitlidir - kıyı ekosistemlerini yok edebilir, mercanları boğabilir, vahşi yaşama zarar verebilir, altyapıyı tehdit edebilir ve hava ve su kalitesini düşürebilir. 2019'da yapılan bir çalışma, ormansızlaşma ve gübre kullanımının, iklim değişikliğinin etkileri daha da kötüleşen kütlenin endişe verici büyüme hızından sorumlu olabileceğini öne sürdü. Ayrıca, karaya vuran sargassum ölüp çürürken, Insider'ın daha önce bildirdiği gibi \"belirgin bir çürük yumurta kokusu\" vardır ve bu hem Meksika hem de Florida'da turizm için büyük bir soruna neden olmuştur. Örneğin, Meksika'daki oteller ve tatil köyleri, sargassum sahillerinden kurtulmak için her yıl milyonlar harcıyor ve onu toplayıp başka bir yere taşımak için işçi tutuyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/d-vitamini-ve-melatonin-hormonunun-eksikligi-ms-multipl-skleroz-hastaligi-riskini-arttiriyor", "text": "Kulağa şaşırtıcı gelse de hem karanlık hem de güneş ışığının MS hastalığından korunmak için faydalı olduğu belirlendi. Yapılan araştırmalara göre D vitamini eksikliği olanların MS 'e yakalanma olasılığı daha fazla. Bu yüzden D vitaminin büyük yüzdesinin güneş ışınları sayesinde sentezlendiğini hatırlatmakta fayda var. Öte yandan MS riskini azaltabilen diğer etken de karanlık daha doğrusu karanlık ortamda salgılanan melatonin hormonu. Yani hem karanlık hem aydınlıktan yararlanmayı bilmek gerekli. Dünya üzerinde yaklaşık 2 milyon MS hastası var. Sinir sistemini etkileyip görme kaybı, kasların güçsüzleşmesi ve ağrılarla kendini gösteren bu hastalığın, çalışmaların derinleşmesiyle birlikte tedavisinin bulunacağı ümit ediliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dart-asteroit-carpismasinda-sarmallar-kuyruklar-ve-yansitici-tozlar-ortaya-cikti", "text": "Geçen Eylül ayında DART, asteroit Didymos'un küçük yoldaşı asteroit Dimorphos'a çarptı. Çarpma, bir gök cisminin yörüngesini gerçekten değiştirebileceğimizi gösteren bir gezegen savunması testiydi. Ancak aynı zamanda bir asteroite çarpmanın neye benzediğini incelemek için bir şanstı. Ve gök bilimciler en güçlü teleskoplardan bazılarını ona doğrultmakta vakit kaybetmediler. Gök bilimciler, Avrupa Güney Gözlemevi'nin bir parçası olan Çok Büyük Teleskop'u kullanarak, çarpma sırasında salınan tozun özelliklerini, bileşimini ve tuhaflıklarını tespit edebildiler. Ve bu onlara asteroitler çarpıştığında ne olduğu hakkında çok fazla bilgi verdi. Bu araştırma ekibi, toz bulutunun gelişimini çarpışmadan sadece birkaç saat sonrasından bir ay sonrasına kadar takip etti. Başlangıçta, atılan bulutun rengi asteroitten daha maviydi, bu da onun daha ince parçacıklardan oluştuğunu düşündürdü, ancak zaman geçtikçe ve genişledikçe ekip kümeler, sarmallar ve uzun kuyruklar gibi yapıların geliştiğini gördü. Ve daha fazla zaman geçtikçe, daha da kırmızı göründüler, bu da büyük parçacıkların bunların ana bileşenleri olduğunu düşündürüyor. Ekip ayrıca asteroitten su buzu aradı - çok kuru olma eğiliminde oldukları için bulma ümidi çok azdı, ancak kontrol etmek önemliydi. Ayrıca DART'tan kalan yakıtları da aradılar, ancak asteroide neredeyse boş çarpmıştı. Opitom, \"İtki sisteminden tanklarda bırakılacak gaz miktarı çok büyük olmayacağından, uzak bir ihtimal olduğunu biliyorduk. Ayrıca, biz gözlemlemeye başladığımızda, bir kısmı MUSE ile tespit edilemeyecek kadar uzağa gitmiş olacaktı. diye açıkladı. Diğer araştırma ekibi, çarpmanın ardından enkaz bulutundan gelen ışığın polarizasyonuna baktı. Polarize ışık, belirli bir yönelime sahip ışıktır ve bir gök cisminin atmosferi ve yüzeyi, Güneş'in ışığını değiştirip polarize edebilir. Veya bir çarpışmadan kaynaklanan parçacık bulutları. Birleşik Krallık'taki Armagh Gözlemevi ve Planetaryum'da gök bilimci baş yazar Stefano Bagnulo, \"Asteroidin bize ve Güneş'e göre yönüyle polarizasyonun nasıl değiştiğini izlemek, yüzeyinin yapısını ve bileşimini ortaya çıkarır.\" dedi. Çarpmanın ardından bilim insanları, polarizasyon seviyesinin düştüğünü ancak sistemin parlaklığının arttığını fark ettiler, bu da atılan maddenin daha önce güneş radyasyonuna maruz kalmamış yüzey altından geldiği için daha saf ve daha parlak olabileceğini düşündürüyor. Ya da boyut meselesi olabilir. Armagh Gözlemevi ve Planetaryum'da doktora öğrencisi Zuri Gray, \"Belirli koşullar altında, daha küçük parçaların ışığı yansıtmada daha verimli ve onu polarize etmede daha az verimli olduğunu biliyoruz.\" diye açıkladı. Bu, bu veri analizinin yalnızca başlangıcı. ESO gözlemevlerinin bu fantastik olayda gördüklerini analiz etmek için şu anda daha fazla çalışma yapılıyor. Opitom liderliğindeki makale Astronomy & Astrophysics'te ve Bagnulo liderliğindeki çalışma The Astrophysical Journal Letters'da yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/darwinden-150-yillik-bir-not-orman-dikim-seklimizi-degistiriyor", "text": "150 yıldan daha uzun bir süre önce biyolog Charles Darwin güçlü bir gözlem yaptı: Birlikte ekilen türlerin bir karışımı, genellikle tek tek ekilen türlerden daha güçlü büyür. Politika belirleyicilerin ve toprak sahiplerinin Darwin'in fikrini ciddiye alıp ağaçlara uygulaması için bir buçuk yüzyıl -ironik bir şekilde bir meşenin hasat edilmesi için gereken süre kadar- ve bir iklim krizi gerekti. Atmosferik karbondioksitin alınması ve depolanması için ormanlarla rekabet edebilecek hiçbir insan teknolojisi yoktur. Darwin'in toplam verimi artırmak için birçok farklı bitkiyi birlikte yetiştirme fikri şimdi ormanları ve iklim değişikliğini araştıran önde gelen akademisyenler tarafından inceleniyor. Avustralya, Kanada, Almanya, İtalya, Nijerya, Pakistan, İsveç, İsviçre, Birleşik Krallık ve ABD'den bilim insanları ve politika belirleyiciler, Darwin'in fikrinin karbonu güvenli bir şekilde emen ve depolayan yeni ormanlar dikmenin bir yolunu sağlayıp sağlamadığını tartışmak için yakın zamanda bir araya geldi. Daha fazla orman dikmek iklim krizini hafifletmek için güçlü bir araçtır ancak ormanlar milyonlarca parçaya sahip karmaşık makineler gibidir. Ağaç dikimi -özellikle dikim çeşitliliğine yönelik bir taahhüt olmadığında- kötü yapıldığında ekolojik hasara neden olabilir. Darwin'in düşüncesini takiben en iyi, en sağlıklı ormanların en fazla ağaç çeşitliliğine ve çeşitli yaşlardaki ağaçlara sahip olduğu konusunda artan bir farkındalık var. Bu modeli izleyen ormanlar iki ila dört kat daha güçlü bir şekilde büyümeyi, karbon yakalamayı en üst düzeye çıkarmayı ve aynı zamanda hastalık salgınlarına, hızlı iklim değişikliğine ve aşırı hava koşullarına karşı direnci en üst düzeye çıkarmayı vaat ediyor. Karışık ormanlarda her tür diğerlerinden farklı besin kaynaklarına erişir ve bu da genel olarak daha yüksek verim sağlar. Karışık ormanlar ayrıca hastalığa neden olan organizmalar olan haşere ve patojen popülasyonlarını seyrelttiği için genellikle hastalığa karşı daha dirençlidir. Darwin'in ileri görüşlü gözlemi, 1859 tarihli ünlü Türlerin Kökeni Üzerine kitabının dördüncü bölümünde saklıdır. Bu \"Darwin etkisi\" üzerine yapılan çalışmalar, geniş bir ekolojik literatürü ortaya çıkarır. Yine de ormancılıkla ilgili ana akım düşüncenin hala o kadar dışındadır ki, şimdiye kadar bu tekniğin hemen kullanılması için çok az büyük fon mevcut olmuştur. Darwin ayrıca, genlerin çevrelerine uyum sağlamak üzere evrimleştiği bir süreç olan doğal seçilim yoluyla evrimi ünlü bir şekilde tanımlamıştır. Ne yazık ki gezegen için insan kaynaklı çevresel değişim, ağaçlar gibi daha büyük ve daha yavaş üreyen organizmalar için genlerin evrimini geride bırakıyor. Modern gen düzenleme teknikleri doğrudan DNA ameliyatı dikkatli laboratuvar çalışmaları anahtar genleri tanımladıktan sonra işleri hızlandırmaya yardımcı olabilir. Ancak yalnızca insan pratiğinin evrimi yani yaptığımız şeyi değiştirmek karbon döngüsünü yeniden dengelemek ve bizi güvenli gezegensel sınırlara geri getirmek için yeterince hızlı ve geniş kapsamlıdır. Geniş alanların aynı anda kesilip temizlendiği diğer ormancılık yöntemlerinin tam tersine, farklı yaşlardaki ağaçlar da sürekli olarak hasat edilebilir kereste ve dolayısıyla istikrarlı işler sağlar. Gelecek nesiller için bir ormana dönüşecek bir fidanlık tasarlamak kesinlikle mümkün olmalı. İklim ve biyolojik çeşitlilik krizlerimize pratik, güvenilir ve adil bir yanıt olması için ormanlara ihtiyacımız var ve Darwin bize yolu gösterdi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/deniz-biyologlari-yeni-bir-gagali-balina-turu-tanimladi", "text": "Güney Afrika, Avustralya ve Yeni Zelanda açıklarındaki çeşitli yerlerden gelen raporlarla, ılıman Güney Yarımküre sularında Ramari gagalı balinası olarak adlandırılan yeni bir tür tanımlandı. Gagalı balinalar büyük boyutları ve dünya çapında dağılımları nedeniyle derin okyanusun en görünür sakinleri arasında yer alıyor ancak taksonomik çeşitlilikleri ve geçmişleri hakkında pek çok şey hala tam olarak anlaşılamadı. Araştırmacılar bu yeni Güney Yarımküre gagalı balina türü olan Ramari gagalı balinasını ortaya çıkarmak için genomik ve morfometrik analizleri birleştirdiler. Bu amaçla True gagalı balinasının ayrık popülasyonlarının taksonomik durumunu araştırmaya dahil ettiler. Ayrıca Kuzey ve Güney Yarımkürelerden çeşitli müze ve arşiv örneklerinden genomik ve morfolojik veriler topladılar ve analiz ettiler. Bu araştırmalar sonucunda yeni türe ait olduğu ortaya çıkan geçmiş örneklerden biri 27 Kasım 2011'de Yeni Zelanda'da bulundu. Raporlarından alınan bilgiye göre bundan neredeyse 10 yıl önce, Yeni Zelanda'daki Güney Adası'nda bir dişi balina karaya vurdu. Bu balina 5 metre uzunluğunda ve hamileydi. Yerel bir kabile, balinaya Nihongore adını verip, kemiklerinin korunması için Yeni Zelanda'daki Te Papa Tongarewa Müzesi'ne gönderdi. Araştırmacılar Başlangıçta, bunun ülkede bulunan ilk True gagalı balina olduğunu düşündük, ancak küresel bir araştırmacı ağıyla yaptığımız çalışma sırasında fikrimiz değişti diye eklediler. Kısa sürede Kuzey Yarımküredeki True gagalı balinalarının genetiğinin ve kafatası şeklinin, güney yarımküredeki True gagalı balinalarından çok daha farklı olduğu anlaşıldı. Muhtemelen aralarından bazıları ekvator yakınındaki ılık suyu sevmedikleri için yaklaşık yarım milyon yıldır ayrılar. Artık onlar iki farklı türler. Bu küresel harita, Kuzey Atlantik'teki ve Güney Yarımküredeki örnekleme konumları ile True gagalı balinasının ve Ramari gagalı balinasının dağılımını, okyanusların bağlantılılığı ile ilişkilendirerek gösteriyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/denizde-yuzerek-temizlik-yapan-cop-kutusu", "text": "Okyanusların ve denizlerin kirliliği, dünya gündeminin en önemli başlığını oluşturmuyor olsa da çevre kirliliği ve doğal yaşam üzerinde çok büyük etkileri olduğu aşikar. Büyük bir kısmı plastikten oluşan okyanus kirliliği, zamana ve dış faktörlere de oldukça dayanıklı hale geliyor bu yapılarıyla. İki Avustralyalı arkadaş Andrew Turton ve Pete Ceglinski, bu kirliliğin önlemez yükselişine karşı bir adım atmak ve döngüyü tersine çevirmek istemiş. The Seabin Project ile hayata geçirdikleri hayalleriyle, Turton ve Ceglinski marinalarda deniz üzerinde yüzen plastik atık, çöp, kağıt ve yağ gibi kirlilik yaratan unsurları toplayarak denizleri otomatik olarak temizliyor. Indiegogo üzerinde başlattıkları kampanya ile destek arayan ikili, domino etkisiyle denizleri bu kirden arındırmak istiyor. Sonraki hedefleri ise Seabin'e ihtiyaç duymadığımız bir gelecek yaratabilmek. Suyun içinde duran çöp kutusu Seabin, alt kısmından karaya bağlanıyor ve bir su pompasıyla sirkülasyon sağlıyor. Bu döngü arasında su arınırken balıklar da hiçbir zarar görmeden doğal yaşamına devam edebiliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/denizler-neden-tuzludur", "text": "Su döngüsündeki her bir aşama detaylı bir şekilde incelenirse, tuzun karışımın içine nasıl girdiği kolaylıkla görülebilir. Yağmur olarak düşen tatlı su %100 saf haldedir. Tatlı su atmosferde yere doğru düşerken karbondioksit ile karışarak asidik özellik kazanır. Bu damlacıklar yeryüzüne ulaştıklarında, toprak üzerinden su yollarına kadar ulaşır. Su hareket halindeyken, asidik yapısından dolayı kayaları parçalar ve bu kayaların içerisindeki iyonları yakalayarak denize kadar taşır. Kabaca bu iyonların %90'ı sodyum ve klorürdür. Sodyum ve klörür etkileşimi tuzu oluşturur. Okyanuslara ulaşan tatlı su buharlaşarak bulutları oluşturur. Fakat denize tuzluluğunu veren sodyum, klorür ve diğer iyonlar geride kalırlar. Deniz yüzeyindeki hidrotermal ağızlar, sodyum ve klorür içeren çözülmüş haldeki ek mineralleri açığa çıkararak, deniz suyunun tuzlu yapısına katkıda bulunur. Okyanuslara formunu kazandırmak adına, akarsu ve su altı hava ağızlarından gelen tuz miktarının oranı oldukça şaşırtıcıdır. Çözülmüş haldeki tuzlar, okyanus suyunun toplam ağırlığının yüzde 3.5'ini oluşturmaktadır. Bu tuz miktarı denizden çıkarılabilseydi eğer, yeryüzündeki tüm toprak parçasının üzerine 153 metre kalınlıkta bir tabaka oluşturabilirdi. Birçok gölde, su akışı göl içindeki ya da dışındaki ırmaklarca sağlanır. Sürekli bu yolla beslenen göller, suyu sürekli değiştirilen bir havuz gibi tuzsuz kalır. Fakat, Ölü Deniz ve Utah'daki Büyük Tuz Gölü gibi gidegeni olmayan su kaynaklarının tuzluluk oranları okyanuslarınkine eşit ya da okyanusların tuzluluk oranından daha fazladır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/deprem-icin-bagis-yontemleri-ve-adresleri", "text": "Ülkemizde yaşanın depreme destek ve bir nebze yaraların sarılmasına yardımcı olmak adına çeşitli kaynaklarda alınan deprem bağış bağlantıları, SMS bilgileri ve banka hesap bilgileri aşağıda listelenmiştir. Not: Maddi desteklerin arttığı şu zamanlarda bu konuda bile fırsatçılar boş durmuyor. Sahte kurulan web siteleri ve ödeme adresleriyle iş başındalar. Lütfen bağış yapacağınız kurumun resmi web sitesinde bulunan hesaplara ya da online bağlantılarından bağış yapın! İnternette bulduğunuz IBAN bilgilerinde ise alıcı hesabın ismini mutlaka doğrulayın! Not: Yukarıdaki adreslerin bir çoğu https://gelecekbilimde.net/deprembagis/ adresinden yararlanılarak, üzerine eklemeler yapılmıştır. Fizikist olarak Twitter ve Instagram hesaplarımızdan yardım dağıtım alanları, toplama alanları gibi bilgileri güncel olarak paylaşmaya gayret ediyoruz. Diğer yararlı kaynaklar varsa lütfen yorumlarda iletin, listeyi sürekli olarak güncelleyelim."}
{"url": "https://www.fizikist.com/depremleri-bir-hafta-onceden-tespit-eden-yapay-zeka", "text": "Austin'deki Texas Üniversitesi'ndeki araştırmacılar tarafından geliştirilen yapay zeka algoritması, Çin'de yapılan yedi aylık deneme sonrasında depremlerin %70'ini gerçekleşmeden bir hafta önceden doğru bir şekilde tahmin etti. Yapay zeka modeli, araştırmacıların önceki depremlerle eşleştirdiği gerçek zamanlı sismik verilerdeki istatistiksel dalgalanmaları tespit edecek şekilde eğitildi. Yapay zekaya, deprem fiziği bilgisine dayalı bir dizi istatistiksel özellik verildi ve ardından kendisini beş yıllık sismik kayıt veri tabanı üzerinde eğitmesi söylendi. Eğitilen bu yapay zeka modeli, Dünya'daki arka plan gürültüsü arasında gelen deprem işaretlerini dinleyerek tahminler yaptı ve 14 depremi başarılı bir şekilde tahmin ederken, bir depremi doğru tahmin edemedi ve 8 tane de yanlış uyarı verdi. Araştırmacılar, Kaliforniya, İtalya, Japonya, Yunanistan, Türkiye ve Teksas gibi güçlü sismik izleme ağlarına sahip yerlerde yapay zekanın başarı oranını artırabileceğinden ve tahminlerini birkaç kilometreye kadar daraltabileceğinden emin. Araştırmanın bir sonraki adımı ise, yüksek oranda küçük ve orta büyüklükte depremler yaşandığı için yapay zekayı Teksas'ta test etmek olacak. Teksas Sismolojik Ağ Programı 300 sismik istasyona ve altı yıldan fazla sürekli kayıtlara ev sahipliği yapıyor, bu da Teksas'ı yöntemi doğrulamak için ideal bir yer haline getiriyor. Daha sonra ise araştırmacılar, sistemlerini bölgeye özgü olmayan fizik tabanlı modellerle bütünleştirmek istiyorlar ve bunun çok fazla sismik verinin olmadığı alanlarda önemli olabileceğini düşünüyorlar. Aynı yaklaşımın diğer lokasyonlarda da işe yarayıp yaramayacağı henüz bilinmiyor ancak çalışma, yapay zeka destekli deprem tahmini araştırmalarında bir kilometre taşı niteliğinde olarak görülüyor. - Teksas Üniversitesi Resmi Web Sayfası, https://news.utexas.edu/2023/10/05/ai-driven-earthquake-forecasting-shows-promise-in-trials/"}
{"url": "https://www.fizikist.com/derin-okyanus-organizmalarindan-alinan-dna-minik-yasam-formlarinin-cesitliligini-ortaya-cikardi", "text": "Dünyanın yüzlerce noktasında okyanus tabanını inceleyen araştırmacılar, gezegenimizin en derin ve en karanlık kısımlarında gelişen mikroskobik yaşamın şaşırtıcı çeşitliliğini ortaya çıkardılar. Her noktada toplanan tortu, okyanus hayvanlarının yaşamlarını sürdürürken döktüğü çevresel DNA için analiz edildi. Okyanus canlılarının bıraktığı bu eDNA'da, dünyanın dibindeki gölgeli ekosistemi oluşturan mikropların ve diğer küçük hayvanların da kanıtı var. Araştırmacılar sonuçları, okyanusun üst katmanlarında toplanan planktonların mevcut diğer DNA veri kümeleriyle karşılaştırarak, yalnızca derinlerdeki canlıları tanımladıklarından emin oldular. Sonunda, okyanus tabanında yaşayan çoğu ökaryotik organizmanın modern bilim tarafından bilinmediğini buldular. Dahası, okyanusun derinleri, yukarıdaki sulardan en az 3 kat daha fazla mikrobiyal yaşam çeşitliliğine ev sahipliği yapıyor gibi görünüyor. Bilim insanları ilk kez okyanus dünyasının bu kadar küresel ölçekte tutarlı bir moleküler veri kümesini bir araya getirdiler. İsviçre'deki Cenevre Üniversitesi'nden genetikçi Jan Pawlowski, \"Derin okyanus bentik DNA dizilerimizi bilinen ökaryotlar için mevcut olan tüm referans dizileriyle karşılaştırdık\" diyor. Verilerimiz, bu bentik çeşitliliğin yaklaşık üçte ikisinin bilinen herhangi bir gruba atanamayacağını gösteriyor ve bu da okyanus biyoçeşitliliği bilgimizde büyük bir boşluk olduğunu ortaya koyuyor. Derin okyanusun tortusu, gezegenimizin yüzeyinin yarısından fazlasını kaplar, ancak bu habitatın genişliği ve ulaşımının zorluğu orada neler olduğu hakkında neredeyse hiçbir fikrimiz olmadığı anlamına geliyor. Son yıllarda uzaktan kumandalı araçlar, derin okyanusun çok küçük bir bölümünü keşfetmemize yardımcı oldu. Yine de bentik toplulukla olan bu kısa karşılaşma bile bize yepyeni bir dünya gösterdi. Mevcut analiz çoğunlukla diatomlar ve dinoflagellatlar gibi daha küçük boyutlu organizmaları ve solucanlar ve küçük yumuşakçalar gibi küçük hayvanları aradı. Bulunan plankton çeşitliliği, derin okyanusun aynı zamanda daha büyük hayvanlara da ev sahipliği yaptığını gösteren diğer kanıtlarla eşleşiyor. Bununla birlikte, en küçük yaratıklar genellikle besin ağlarını bir arada tutan gruptur. Aynı zamanda küresel iklimin kritik düzenleyicileridir ve karbonu derin okyanusa gömmeye yardımcı olurlar. Bu derin okyanus tortul toplulukları, yalnızca biyolojik karbon pompasının önemli itici güçleri olduğu bilinen taksonları değil, aynı zamanda dünya okyanusunun tartışmasız en temel ekolojik süreçlerinden olan çeşitli taksonomik ve fonksiyonel grupları da içermektedir. Sonuçlar, derin okyanus tortusunun, Dünya'nın en zengin modern ekosistemlerinden ve fosil arşivlerinden biri olduğunu gösteriyor. Örneğin son kanıtlar, derin okyanus planktonunun, okyanus tabanının hemen altındaki tortuda korunabileceğini buldu. Araştırmacı yazarlar bu derin okyanus ekosistemlerini daha iyi anlamak ve korumak için okyanus tabanının daha fazla araştırılması çağrısında bulunuyorlar. Ticari derin okyanus madenciliğinin ilerlediği bu dönemlerde, okyanus bilimcilerinin kapsamlı ekolojik risk değerlendirmelerine acil olarak ihtiyacımız var. Derin okyanus hakkında ne kadar çok şey öğrenirsek, nasıl korumamız gerektiği hakkında da daha fazla şey öğrenmiş olacağız."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dev-bir-gezegen-gunes-sistemimizde-bir-yerde-gizleniyor-olabilir", "text": "Güneş Sistemimiz oldukça yoğun bir yerdir. Etrafta hareket eden milyonlarca nesne var - gezegenlerden aylara, kuyruklu yıldızlara ve asteroitlere kadar her şey. Ve her yıl, Güneş Sistemini evi olarak adlandıran daha fazla nesne keşfediyoruz. Gökbilimciler 1846'da sekiz ana gezegeni de bulmuşlardı. Ancak bu, bizi daha fazlasını aramaktan alıkoymuyor. Son 100 yılda, cüce gezegenler dediğimiz daha küçük uzak cisimler bulduk, şimdi Plüton'u bu şekilde sınıflandırıyoruz. Bu cüce gezegenlerden bazılarının keşfi, bize Güneş Sistemi'nin eteklerinde başka bir şeyin gizlenmiş olabileceğine inanmamız için sebep verdi. Gökbilimcilerin dokuzuncu bir gezegeni, namı diğer \"Gezegen X\"i bulmak için yüzlerce saat harcamalarının iyi bir nedeni var. Ve bunun nedeni, bildiğimiz şekliyle Güneş Sisteminin onsuz bir anlam ifade etmemesidir. Güneş Sistemimizdeki her nesne Güneş'in etrafında döner. Bazıları hızlı, bazıları yavaş hareket eder, ancak hepsi yerçekimi yasalarına uyarak hareket eder. Kütlesi olan her şeyin yerçekimi vardır. Bir şey ne kadar ağırsa, yerçekimi o kadar fazladır. Bir gezegenin yerçekimi o kadar büyüktür ki, nesnelerin etrafında nasıl hareket ettiğini etkiler. Biz buna \"yerçekimi kuvveti\" diyoruz. Ayrıca Güneşimiz, Güneş Sistemindeki herhangi bir nesne arasında en büyük yerçekimine sahiptir ve temel olarak gezegenlerin onun etrafında dönmesinin nedeni budur. Muhtemel bir Dokuzuncu Gezegen için en büyük ipucunu yerçekimi konusundaki anlayışımız sayesinde elde ederiz. Plüton'un ötesindeki cüce gezegenler gibi gerçekten uzak nesnelere baktığımızda, yörüngelerinin biraz beklenmedik olduğunu görürüz. Çok büyük eliptik yörüngelerde hareket ederler, birlikte gruplanırlar ve Güneş Sisteminin geri kalanına kıyasla bir eğim üzerinde bulunurlar. Gökbilimciler, bu nesnelerin bu şekilde hareket etmesi için hangi yerçekimi kuvvetlerinin gerekli olduğunu modellemek için bir bilgisayar kullandıklarında, buna neden olmak için Dünya'nın kütlesinin en az 10 katı bir gezegenin gerekli olduğunu keşfettiler. Şimdi sahip olduğumuz sorun, bu tahminlerin ve modellerin doğru olup olmadığını doğrulamaya çalışmak. Bunu yapmanın tek yolu, söylemesi yapmaktan kesinlikle daha kolay olan Dokuzuncu Gezegeni bulmak. Dünyanın her yerindeki bilim insanları, uzun yıllardır Dokuzuncu Gezegenin görünür kanıtlarının peşindeler. Bilgisayar modellerine dayanarak Dokuzuncu Gezegenin Güneş'e Neptün'den en az 20 kat daha uzak olduğunu düşünüyoruz. Tıpkı Ay'ın geceleri yansıyan güneş ışığından parlaması gibi, yansıtabileceği güneş ışığına bakarak onu tespit etmeye çalışıyoruz. Bununla birlikte, Dokuzuncu Gezegen Güneş'ten çok uzakta bulunduğundan, onun çok sönük olmasını ve Dünya'daki en iyi teleskoplarla bile tespit edilmesinin zor olmasını bekliyoruz. Ayrıca, onu yılın herhangi bir zamanında arayamayız. Koşulların tam olarak uygun olması gereken sadece küçük pencerelerimiz var."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dil-zaman-algimizi-degistiriyor", "text": "Hollywood'dan farklı olarak, çift dilliler ne yazık ki geleceği göremiyorlar. Yeni bir araştırma, olay sürelerini tahminlerken, çift dilli insanların zaman hakkındaki düşüncelerinin tek dil bilenlere göre farklılaştığını söylüyor. Bulgular çift dillilerdeki bilişsel esnekliğin ilk psikofiziksel kanıtları olarak görülebilir. Bildiğimiz üzere, çift dil bilen insanlar her iki dile hızlıca ve çoğunlukla bilinçli olmadan geçiş yapabiliyor. Bu fenomen, dil kaydırma olarak adlandırılıyor. Farklı diller farklı dünya görüşlerini barındırdığı için, iki dilli kişilerin bu farklı görüşleri ele alma şekilleri çoktandır dil araştırmacıları için bir gizem olarak görülüyordu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dilde-fazladan-bir-onsezi-kesfedildi", "text": "Bin yıldır bilim insanları memelilerin dillerinin belirli bir biçimde suyun tadını alıyor mu yoksa daha önce yediğimiz bir şeyin sonradan ortaya çıkan etkisine beyinlerimizin verdiği bir tepki mi olduğunu çözmeye çalışıyorlar. Şimdi ise sonunda bir cevaba sahip olabiliriz çünkü araştırmacılar dilimizdeki bir önsezinin suyu algılaması için geliştiğini belirlediler. California Institute of Technology'den baş araştırmacı Yuki Oka, dilin tat yoluyla tastant olarak adlandırılan sodyum, şeker ve amino asitler gibi çeşitli temel besin unsurlarını tespit edebildiği belirtir. 1920'ler ve daha sonraki yıllardaki çalışmalarla ön plana çıkan su içtiğimizde tadını aldığımız şeyin yediğimiz şeylerin sonraki etkisi olduğuna dair öneriler vardı. Daha sonrasında bu öneriler tükürüğün bile sudan daha fazla tadı olduğunu deneylerle ileri süren Florida Üniversitesi'nden Linda Bartoshuk tarafından bir dizi makaleler vasıtasıyla desteklendi. Son zamanlarda deneyler, beynimizin belirli bölümlerinin suya yanıt verdiğini gösteriyor. Buna göre belki de dilimizin olmasa da beynimizin sezebildiği bir tat olabilir. Beyin su hakkındaki bilgiyi ağızdan ve dilden alıyor olmalı çünkü hayvanlar uzun süreli su içmeyi bağırsaktan ya da kandan uyarı alarak bırakıyorlar. Bu organlar beyne vücudun yeteri kadar su aldığına dair uyarı yolluyorlar. Oka ve ekibinin, memelerin dili üzerinde içme suyuna özel olarak tepki veren tat alma reseptörlerine ilişkin kanıtları bulmasından dolayı tartışma yeniden alevlendi. Oka'nın ekibi, farelerle çalışarak, dildeki tat alma hücrelerinden saf suya ve birtakım genel tatlara kadar olan elektrik tepkilerini ölçtü. Beklenildiği gibi, sinirler tatlı, ekşi, acı, tuzlu ve umami olmak üzere beş temel tada karşılık verdi fakat suya karşılık olarak da bir uyarı algıladılar. Daha sonra ekip çeşitli tat reseptör hücrelerini etkisiz hale getirerek farelerin sinir hücreleri engellense bile hala tatlara karşı cevap verip vermediğini görmeye karar verdi. Beklenildiği gibi, tuzlu tat reseptörlerini engellediklerinde tuzun artık tat alma sinirlerinde harekete neden olmadığını ancak tatlı tastantların her zamanki gibi alındığını gördüler. İlginç bir şekilde suya tepki alabilmek için tüm beş tat alma reseptörünü kapattıklarında su algılamasının ve ekşi hücrelerin ayrılmaz olduğunu buldular."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dinozorlardan-insanlara-hastalik-miras-kalmis", "text": "Sıtma hastalığının daha önce 15 bin ila 8 milyon yıl öncesinden kalma bir hastalık olduğu sanılıyordu. ABD'li Oregon Eyalet Üniversitesi'nden bilim insanları, American Entomologist dergisinde yayınladıkları çalışmada şiddetli ateşe neden olan bu hastalığın 100 milyar yıl önce ortaya çıktığını kaydetti. Sıtmanın ilk kurbanlarının da dinozorlar gibi sürüngenler olduğunu belirten bilim insanları, hastalığın evrim sürecini etkilediği ve dinozorların yok olma nedenlerinden biri olabileceği görüşünde. Bu arada bilim insanları bu bulguyu 15-20 milyon yıl öncesinden kalma sivrisinek fosillerinde rastladıkları sıtma virüsüne dayandırıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dinozorlari-yok-eden-cifte-felaket", "text": "Science Daily dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, dinozorların yok olmasına neden olduğu sanılan dünyaya bir gök taşının çarpmasıyla Hindistan'daki volkanik patlamalar, aynı dönemde meydana geldi. California Üniversitesi'nden jeologlar, 66 milyon yıl önce dünyaya çarpan gök taşının etkisiyle Hindistan'daki volkanik patlamaların hız kazandığına ve bu iki felaketin dünya genelinde Richter ölçeğine göre 9 ve üzerinde depremlere yol açtığına dair kanıtlar buldu. Araştırmacılar, yüz binlerce yıl süren volkanik patlamalar ve yol açtığı depremlerin dinozorlar dahil pek çok kara ve deniz memelisinin dünya üzerinden silinip gitmesine neden olduğunu savundu. Gök taşı etkisiyle volkanik patlamaların canlıların kitlesel yok oluşlarındaki rolü, bilim dünyasında 35 yıldır tartışılıyordu. Bazı bilim insanları volkanik patlamaların canlıların yok olmasında etkisi olmadığını iddia ederken, diğerleri de türlerin tükenmesine patlamaların yol açtığını ileri sürüyordu. California Üniversitesi araştırmacıları tarafından ortaya konulan yeni kanıtlar, volkanik patlamaların meydana geldiği tarihleri çok daha doğru bir biçimde gösteriyor. Buna göre, Hindistan'ın Deccan Platosu'nda yer alan yanardağlardaki patlamalar, kitlesel yok oluşları başlattığı düşünülen gök taşı çarpmasından sonraki 50 bin yıl içinde ikiye katlanmış. Birbirini izleyen gök taşı çarpması ve volkanik patlamaların, gezegeni toz ve zehirli gazlarla kaplayarak iklim değişikliklerine yol açtığı ve birçok canlının yok olmasına neden olduğu sanılıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dis-dolgusu-tarihe-karisiyor", "text": "Dişimizde küçük çatlaklar oluştuğunda, vücudumuz dentin adı verilen maddeyi üreterek dişi tamir edebiliyor. Böylece diş özünün dış etkenlere maruz kalması ve iltihaplanması engelleniyor. Ancak daha büyük oyuklar söz konusu olduğunda bu yöntem işe yaramıyor ve dişimiz hassaslaşıp ağrımaya başlıyor. Buna çözüm olarak dişlerimize dolgu yaptırıyoruz. Dolgu dişi dış etkenlerden korusa da aslında zamanla kendini tamir etmesi gereken dişin bu işlevini de devre dışı bırakıyor. Diş kendini tamir edene kadar bekleyemeyeceğimiz için de dolguyu tercih ediyoruz. Ancak Londra King's Koleji'nden araştırmacılar, dişin kendini tamir yöntemini geliştirmenin bir yolunu keşfetti. Dişteki canlı kök hücreleri harekete geçirerek düzelme sürecini hızlandıran araştırmacılar, böylece dolguya ihtiyaç duymadan dişin kendi kendini tedavi edebilmesini sağladı. Bu tedavi yöntemi, küçük dozlarda glikojen sentaz kinaz (GSK-3) molekülünü içeren biyoçözünür kollajen süngerleri zarar gören dişlere uygulayarak gerçekleştiriliyor. Sünger zamanla çözünüyor ve dolgudan farklı olarak, yeni dentin oluşmasına olanak sağlıyor. Tedavide kullanılan GSK-3 inhibitörü, günümüzde Alzheimer gibi bazı nörolojik bozuklukların tedavisinde kullanılıyor. Bu maddenin ilaçlarda kullanılması için halihazırda bir onay olması, yöntemin uygulanmasını çok daha kolay hale getiriyor. Aynı şekilde kollajen süngerleri de tedavi amaçlı kullanılabiliyor. Böylece yeni yöntemin, uzun onay süreçlerine maruz kalmadan, kısa süre içerisinde kullanıma sunulabileceği belirtiliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/disney-insanlari-taklit-eden-robot-yapti", "text": "1923 yılından beri sinema, oyuncak, çizgi film vb. eğlence sektörüne yönelik faaliyetler kapsamında çalışmalarını yürüten The Walt Disney Company, farklı bir sektöre yönelmeyi tercih ediyor. Robotik teknolojileri odağına alan Disney Research, bu konudaki çalışmalarının kapsamını genişletmeyi hedefliyor. İnsana ait özellikleri gerçekleştirmeyi amaçlayan robotik teknolojilerin ana amacına ek olarak, Disney'in robotları insanlar ile birlikte uyumlu olarak çalışıyor. Disney Research tarafından üretilen robot, insanlarla kurduğu etkileşim çerçevesinde yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebiliyor. Çocuk kullanıcılara bir oyun arkadaşı niteliğinde hizmet eden robot, çocuklar ile birlikte müzik aleti çalabiliyor, çocukların hareketlerinin bütünüyle aynısını eş zamanlı olarak tekrar ediyor. Hibrid-hava-su senkronizasyon yapılanması beraberinde ortaya çıkan robot,hidrostatik şanzımanın yeni bir türü olarak kullanıcıların karşısına çıkıyor. Yeni tür şanzıman robot içerisinde N hidrolik hatları ve N serbestlik dereceli sisteme uygun olarak bir pnömatik satırı kullanılacak. Robotun N+1 kablo-tendon iletim benzeri bir yapıya sahip olduğu söyleniyor. Eşlik araştırma ödevine göre, ortak hava dolu çizgi oluşturma sisteminin serbestlik derecesinin preload olması bekleniyor. Yeni tasarım döner hidrolik aktüatörler oluşturmak için yuvarlanma-diyafram silindir çiftleri kullanılarak robotun döngüsünün çalışma yoğunluğunda yüzde 600 oranında artış elde edilecek. Slash Gear'da yer alan habere göre 2 derece sabit stereo kameralarbulunduran robot, canlı video akışını bulunduran bir operatör ekrana sahip durumda."}
{"url": "https://www.fizikist.com/diyet-kolaya-mentos-atinca-neden-fiskirir", "text": "Naneli ya da meyveli Mentos diyet kolaya atılırsa, şişenin ağız genişliğine bağlı olarak, kola 10 metreye kadar çıkabilir. Daha 2006'da Mythbusters programında şekerlerdeki akasya zamkı ve jelatinin, diyet koladaki kafein, potasyum benzoat ve aspartamla reaksiyonundan kaynaklandığı söylense de bu iddiaların bilimsel bir dayanağı yoktu. Sonunda ABD'de yapılan bir araştırma bu fışkırmaya neyin sebep olduğunu ortaya çıkardı. Araştırmacılar teoriyi oluşturmak için Diyet Kola ile Mentos ,naneli yiyecekler, bulaşık makinesi deterjanı, sofra tuzu ve kum ile gerçekleşen reaksiyonları test etti. Ayrıca kafeinsiz içecekler, şekerli kolalar,maden suyu ve tonikle denemeler yaptı. Bütün reaksiyonlarda şişeleri 10 derecelik açıyla yerleştirdiler ve videoya aldılar. Araştırmacılar toplam kütle kaybının ve şekerin yüzey sertliğine etkisini araştırdı. Araştırmanın sonucunda naneli, meyveli fark etmeksizin bütün mentos türlerinin diyet kolayla en yüksek kola şelalesini oluşturduğunu gösterdi. Bu şelaleler yatayda 7 metre uzağa kadar ilerleyebiliyor. Kafeinsiz diyet kolada aynı şekilde fışkırma yapıyor ve kafein reaksiyonu hızlandırmıyor. Ayrıca diyet kolanın önceki ve sonraki pH ölçümlerine göre asitlik değişmiyor, yani bu basit bir asit-baz reaksiyonu değil. Mentos şekerinin belli olmasa da yüzeyi sanki bir golf topu gibi çukurlu, bu nedenle su moleküllerinin verimli polar etkileşimlerine imkan tanıyor. Su molekülleri bir diğeriyle etkileşime girme eğilimindeler, fakat gazlı içeceğe bir şey attığınızda su molekülleri arasındaki iletişim kesilerek, baloncukların arttığı bölgelere dönüşüyor. Bununla beraber eğer yeterince bu sert şekerlerden attığınızda dolayısıyla yüzey alanı artıyor ve kabarcıkların daha fazla alana yayılması sağlanıyor. Yani Mentos şekerinin çukurlu yapısı, yüzey alanını arttırdığından çekirdekleşmeyi kolaylaştırıyor. Ayrıca yüzey gerilimin az olması kabarcıkların çıkışını hızlandırıyor. Yapılan ölçümler sonucunda tatlandırıcı aspartamlı suyun, şekerli suda daha düşük yüzey gerilimine sahip olduğunu gösterdi. Bu nedenle diyet kola daha fazla fışkırıyor. Diğer bir faktör ise Mentos'un içerdiği akasya zamkının , sıvıdaki yüzey gerilimini azaltan bir yüzey aktif madde olması. Diğer naneli şekerler, bu yüzey aktif madde olmadan bu kadar büyük fışkırmalar yaratamıyor. Mentos şekerin yoğunluğu biraz daha fazla bu nedenle hızla kolada batarak, çabucak diğer baloncukları besleyen kabarcıklar yaratıyor. Bu nedenle ezilmiş mentoslar ancak küçük fışkırmalar üretebiliyor. Mentos ve diyet kola ilgili ilginç deneyler yaparak, öğrenciler bilime teşvik edilebilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dizi-onerisi-genius-2017", "text": "Walter Isaacson'nın biyografi tarzındaki Einstein: Yaşamı ve Evreni isimli kitabından uyarlanacak dizi, bizlere sadece Einstein'ın bilimsel çalışmalarını aktarmakla kalmayıp aynı zamanda kişisel hayatını da ekranlara getirecek. Çalkantılı bir hayatı olan Einstein'ın, çocukluk zamanından itibaren tüm yaşamı 10 bölümlük dizi içerisinde incelenecek. Ünlü fizikçinin, babası ile olan mücadelesi ve zorlu evlilik hayatı gibi kişisel yaşamının yanında, atom ve evrenin gizemlerini aydınlatan bilimsel çalışmalarının da ekranlara yansıtılacak olması bilim severleri heyecanlandırmaktadır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dizinizde-olusan-yirtiklarin-iyilesmesine-burnunuz-yardim-edebilir", "text": "Bu çalışma ilk kez İsviçre'de doktorlar tarafından, diz dokusunda ağrılı ve osteoartride neden olan yırtıklar bulunan hastalar üzerinde denenmiş. Aslında, kıkırdak onarımı hakkında literatürde oldukça az bilgi var. Bugünkü bilgilerle kıkırdak onarımı greftler yada kıkırdak hücrelerinin enjeksiyonu yoluyla yapılabiliyor. Enjekte edilecek hücreler, kadavralardan yada kişinin kendi vucudundaki sağlıklı kısımlardan alınabiliyor. Kullanılan bir başka tedavi yöntemi ise, kıkırdak dokusunun üzerinde küçük kesikler oluşturulması ve bu kesiklerden progenitor hücrelerin göç ederek kıkırdağın onarımını sağlamasıdır. Yapılan son çalışmalarda görüldüğü üzere, burundaki kıkırdak hücrelerinden yeni doku oluşumu sağlandığında bu hücreler, dizdeki kıkırdak dokusunun mekanik dayanımına adapte olabiliyor. Bu hücrelerin elde edilmesi, kişinin dizinde tedavi amacıyla kesiklerin oluşturulmasından çok daha kolay bir işlem. The Lancet'te yayınlanan çalışmaya göre, araştırmacılar; hastanın burun deliklerini ayıran bölmeden küçük bir doku parçası alıyorlar, bu doku parçasını enzimler aracılığıyla değişime uğratıyorlar ve bu por yapılı membran üzerinde hücrelerin büyümesini sağlıyorlar. Bu yapı, diz eklemlerine transplante edildiğinde, diz kıkırdağının karakteristik özelliklerini alarak büyüyor. Diz kıkırdağının oluşup oluşmadığı, araştırmacılar tarafından yeni oluşan dokunun yapısal analizi ile belirleniyor. Bu yöntem sayesinde, hastalar daha az acı çekiyor ve tedavi sürecinde günlük yaşantılarını devam ettirmede bir sorun yaşamıyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dna-eslenmesi-ilk-kez-filme-alindi", "text": "Bilim insanları, tek bir DNA molekülünün nasıl kendini eşlediğini yakından görüntülemeyi başardılar. Bu görüntülerin elde edilmesi, bugüne kadar bildiğimiz süreç hakkında yeni soruların ortaya çıkmasına neden oldu. Elde edilen eş zamanlı görüntüleme sayesinde, yaşamın temel molekülünün geçirdiği bu sürecin sandığımızdan çok daha fazla rastgelelik içerdiği ortaya çıktı. Bu durumda, genetik eşlenmenin mutasyonlar olmadan nasıl meydana geldiği konusunda bildiklerimizi tekrar gözden geçirmemiz gerekecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dna-ve-rna-arasindaki-buyuk-fark-kesfedildi", "text": "1953 yılında Watson ve Crick tarafından bulunan DNA'nın ikili sarmal yapısı, baz çiftlerinin DNA üzerindeki dizilimini açıklamıştır. Karst Hoogsteen, 1959 yılında, A-T baz çiftinin diğer baz çiftlerinden biraz daha eğik olduğunu ortaya çıkardı. Araştırmacılar, bu iki hipotezi baz alarak günümüzde de bu alandaki araştırmalarını devam ettirmektedirler. Al-Hashimi ve ekibi, DNA'nın sürekli olarak ileri ve geri şekilde, Watson-Crick ve Hoogsteen baz çifti modelleri arasında dönüşümde olduğunu buldu. Bu çalışmayı, DNA'nın yapısının esnekliğini kanıtlar nitelikte bir çalışma olarak tanımladılar. DNA baz çiftleri arasında görülen Hoogsteen bağlanması, proteinler zarar gördüğünde değişerek Watson-Crick bağlanmasını oluşturmaktadır. Böylece DNA üzerindeki hasarlar tamir edilmekte ve genetik bilginin aktarılması kesintisiz devam etmektedir. Bu dönüşüm RNA yapısında görüldüğünde, RNA için zarar verici bir modifikasyon etkisi yapmaktadır. Bu da RNA'nın DNA'ya göre daha sert ve katı olan yapısından kaynaklanmaktadır. Bu çalışma ile birlikte yaşamın neden DNA tarafından gelecek nesillere aktarıldığı sorusu üzerinde oldukça büyük bir ilerleme kaydedilmiştir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dnamizda-gizli-bir-bilgi-katmani-bulundu", "text": "Bu biyologların yıllardan beri bildiği bir şeydi1. Hatta DNA'nın katlanmasından sorumlu olan proteinlerin bir kısmını belirlemeyi de başarmışlardı2. Şimdi ise bir grup fizikçi, simülasyonlar kullanarak bu gizli bilginin evrimimizi nasıl kontrol ettiğini ilk kez olarak gösterdi. Bu gelişme pek çok bilimcinin kulağına yeni bir haber olarak gelmeyebilir ama konuya aşina olmayanlar için ikinci düzey DNA enformasyonu hakkında kısa bir özet geçelim. Muhtemelen lise yıllarında, Watson ile Crick'in 1953'te kimliğimizi belirleyen DNA kodunun G, A, S ve T harflerinin bir dizisinden oluştuğunu keşfettiklerini öğrenmişsinizdir. Guanin, adenin, sitozin ve timini simgeleyen bu harflerin sıralaması, hücrelerimizde hangiproteinlerin üretileceğini belirler. Yani eğer gözleriniz kahverengiyse, bunun nedeni DNA'nızda irisinizin içinde koyu renk pigment üretecek bir proteini kodlayan belli bir harf dizisi olmasıdır. 80'li yıllardan beri bilimciler bu süreci kontrol edenin, DNA'nın hücrelerimiz içindeki katlanış biçimi olduğunu biliyor3. Çevresel etkenlerin de bu süreçte payı olabiliyor. Mesela stresin epigenetik yoluyla bazı genleri açık veya kapalı konuma getirebildiği biliniyor. Fakat asıl kontrol mekanizması DNA katlanmasının mekaniğinden kaynaklanıyor. Bedenimizdeki herbir hücre yaklaşık 2 metre uzunluğunda DNA taşıdığında, sığabilmek için DNA'nın nükleozom adı verilen bir öbek biçiminde sıkıca paketlenmesi gerekiyor. İşte DNA'nın bu paketlenişi, hücre tarafından hangi genlerin okunacağını yönetiyor. Paketin içinde kalan genler proteinler tarafından ifade edilmiyor; sadece dışta kalanların ekspresyonu gerçekleşiyor. Bu durum, aynı DNA'yı taşıyan hücrelerin nasıl olup da farklı işlevleri olabildiğini açıklıyor. Son yıllarda biyologlar DNA'nın katlanış yöntemini belirleyen mekanik yönergeleri ortaya çıkarmaya başladı. Gelelim kuramsal fizikçilerin bu konuyla ne ilgisi olduğuna... Hollanda'da bulunan Leiden Üniversitesi'nden bir ekip, bir adım geriye gidip sürece genom ölçeğinden bakarak, bu mekanik yönergelerin de aslında DNA içinde kodlanmış durumda olduğunu bilgisayar simülasyonları ile doğruladı. Helmut Schiessel liderliğindeki fizikçiler, ekmek mayasının ve fisyon mayasının genomlarını simüle etti ve sonra onlara tüm mekanik yönergeleri içeren rastgele ikinci düzey DNA bilgisi atadı. Bu yönergelerin DNA'nın nasıl katlanacağını etkilediğini ve hangi proteinlerin ifade edileceğini belirlediklerini gördüler. Böylece DNA mekaniğinin de DNA'nın içinde gizli olduğu ve evrimsel açıdan kodun kendisi kadar önemli olduğu anlaşılmış oldu. Bunun anlamı, DNA mutasyonlarının canlıyı etkilemesinin birden fazla yolu olduğu demek oluyor. DNA'daki harfler değiştirilerek de farklılık yaratılabilir, DNA'nın katlanışını belirleyen mekanik yönergeler değiştirilerek de farklılık yaratılabilir. Sonuçları PLOS One dergisinde yayımlanan bu çalışma, biyologların zaten bildiği birşeyi doğrulamış oldu. Fakat işin heyecan verici yanı, bilgisayar simülasyonlarının devreye girmesiyle birlikte DNA'yı biçimlendiren mekanik yönergelerin kontrolünde bilimcilere yeni olasılıklar doğmuş olması. Belki bir gün istenmeyen genlerin ifadelerinden korunmak için DNA'nın katlanma biçimini değiştirebiliriz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dogal-seleksiyonun-bazi-boceklerde-neden-parlak-renkleri-one-cikardigini-artik-biliyoruz", "text": "Sayısız hayvan parlak değişen renk tonlarına sahip, ancak doğal seçilimin bu tür yapısal renkleri neden bu kadar yaygın olarak tercih ettiği bir şekilde bir gizemdi. Değişen metalik parıltılar, göz kamaştırıcı sinek kuşlarından gökkuşağında parlayan derilere ve mücevher benzeri sineklere kadar hayvanlar aleminde birçok kez bağımsız olarak evrimleşmiştir. Bu renkliliğin bir cinsiyette diğerinden daha belirgin olduğu bazı hayvanlarda - tavus kuşlarında olduğu gibi - cinsel seçilim açıkça bir rol oynamıştır. Ancak birçok böcekte, her iki cinsiyet de eşit derecede metalik değişken renklidir ve bazı hayvanlar, yerfıstığı çalı böcekleri gibi yalnızca larva formlarında parlaktırlar. Yeni bir çalışma, renk değişimlerinin bu hayvanlarda koruyucu bir işlev görebileceğine dair deneysel kanıtlar sağlamıştır. Bristol Üniversitesi, \"Böyle yüksek düzeyde yansıtıcı yapısal renklendirmenin işlevlerini incelerken karşılaşılan zorluklardan biri, değişken metalik renklerin etkilerini, aynı anda birden fazla renge sahip olmanın etkilerinden ayırmak olmuştur\" diye açıklıyor. Bunu başarmak için, Kjernsmo ve meslektaşları, içinde lezzetli bir yemek kurdu atıştırması bulunan gerçek ve yapay mücevher böceği kanat kılıfları şeklinde farklı \"av\"larla genç tavukları test ettikleri bir deney kurdular. Daha önce bu tür av öğeleriyle hiç karşılaşmayan civcivlere, statik gradyan ile mat, statik gradyan ile parlak, değişen tonlarla mat veya değişen tonlarla parlak kanat kılıfları sunuldu. Kuşlar, aynı anda birden fazla renk sergileyen \"av\"a saldırmaktan çekinmediler. Ama rengi yanardöner bir şekilde değişen \"av\"a gitmeyi iki kez düşündüler. Parlaklık da tek başına bir tereddüte neden oldu, ancak renk değişimleri kadar güçlü değildi. Daha önce yanardönerlik ile ilgili deneyimleri olmadığından, bu davranış içgüdüseldi. \"Burada, ilk kez, bu iki etkinin her birini kendi başına etkili bir şekilde test etmeyi başardık ve hem yanardönerliğin hem de parlaklığın avı tespit sonrasında bile koruyabildiğini göstererek, evrimi ve yaygın varlığı için bir başka uyarlanabilir açıklama sağladık,\" diyor Kjernsmo. 2020'de aynı ekip, bazı parlak yapısal renklerin ne kadar şaşırtıcı derecede çekici olabileceği göz önüne alındığında, bu mantıksız görünse de yanardönerliğin etkili bir kamuflaj biçimi olabileceğine dair kanıt sağladı. Kjernsmo, 2020'de Discover dergisine verdiği demeçte, \"Bu fikir aslında gerçekten eski ama daha önce hiç gösterilmedi. Sanırım ihmal edildi veya unutuldu\" dedi. Elbette, laboratuvar ortamında sonuçları karıştıran başka hiçbir şey olmadığını doğrulamak ve sağlamak için bu sonuçların doğal koşullarda gösterilmesi gerekecektir. Kjernsmo ve ekibi, \"Sonuçlarımız önemlidir, çünkü av yakından ve uyumsuz bir arka plana karşı sunulduğunda bile, yanardönerliğin tereddüte ve hatta bazen gözlemlendiği gibi, saldıran kuşlarda bir isteksizlik tepkisine neden olarak hayatta kalma avantajı sağlayabileceğini gösteriyorlar\" diyorlar. Bu isteksizliğin bir tür aposematizmden kaynaklanabileceğini açıklıyorlar. Bilinen kimyasal savunmalara sahip yanardöner bir alpin yaprak böceği üzerinde 2017 yılında yapılan bir araştırma, parlaklığın uyarı sinyalini artırdığını ve zehirli uyarı fikrini desteklediğini gösterdi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dogarken-sahip-oldugumuz-fakat-zamanla-kaybolan-refleksler", "text": "Yine de yeni doğan bir bebek aslında düşündüğümüz kadar da savunmasız değil. Doğarken sahip olduğumuz bir takım refleksler, hayata adapte olmaya çalıştığımız uzun süreçte bizim en büyük yardımcılarımızdır. Dışarıdan gelen herhangi bir uyarıya, düşünmeksizin verilen ani tepkilere refleks denir. Doğuştan sahip olduğumuz refleksler var olma refleksleri ve ilkel refleksler olmak üzere ikiye ayrılır. Nefes alma, emme, yutma, göz kırpma gibi refleksler doğduğumuz andan itibaren sahip olduğumuz ve sonradan kaybolmayan reflekslerdir. Bu refleks grubuna var olma refleksleri denir. Adım atma refleksi: Bebekleri koltuk altlarından tutup, bir zemin üzerinde ayakta durmalarını sağladığınızda bebeğin adım atmaya başladığını göreceksiniz. Doğumdan 8 hafta sonra kaybolan bu refleks sinir sisteminin gelişiminin bir göstergesi. Moro refleksi: Her zaman özel bir sebebi olmayan bu refleks genellikle ani hareketlerde ya da yüksek gürültüde meydana gelmektedir. Bebek kendisini arkaya doğru gererken kollarını uzatarak ve hafifçe birleştirir. Yani bebek birden sıçrar. 6 ay içinde kaybolan bu refleks sinir sisteminin gelişiminin bir göstergesidir. Kavrama/yakalama refleksi: Bebeklerin avucuna dokunulduğunda parmaklarını birleştirerek avucunun içindeki nesneyi tutar. Aynı şekilde bebeğin ayak tababına da dokunulduğunda ayak parmaklarını ayak tabanına doğru hareket ettirir. Üç ay içinde kaybolan bu refleks yerini istemli yakalamaya bırakır ve bu da sinir sisteminin gelişiminin bir göstergesidir. Tonik boyun refleksi: Sırt üstü yatırılan bebeğin başı bir yöne çevrildiğinde aynı yönde kolunu ve aksi yönde diğer bacağını açar. Aynı zamanda yüzüstü yatırılan bir bebek kafasını yana çevirerek rahatlıkla nefes alabilir. Bebeğin boğulmasını engelleyen bu refleks, iki üç ay içinde yerini istemli harekete bırakır. Babinski refleksi: Ayağının altı gıdıklanan bebek ayak parmaklarını yelpaze gibi açar. 8-12 ay içinde kaybolan bu refleks sinir sisteminin gelişiminin bir göstergesidir. Yüzme refleksi: Suya konan bir bebek kollarını ve ayaklarını çırpar, ve nefesini tutar. 4-6 ay içinde kaybolan bu refleks sayesinde bebekler boğulmaktan korunur ve gerekli eğitimle bebek yüzücü olabilirler. Kökünü arama refleksi: Bebeğin yanağına ya da ağız çevresinde bir yere dokunduğunuzda yüzünü o yöne çeviren bebek bu refleks sayesinde meme ya da biberonu bulabilir. Kökünü arama refleksi 6 ay içinde zayıflar ve kaybolur. İlkel refleksler bebekler büyüdükçe yerini istemli hareketlere bırakır ve nörolojik muayene için önem taşımaktadır. Sinir sistemi gelişiminde problem olan bebeklerde bu reflekslerin meydana gelmesinde sıkıntılar gözlemlenebilir. İlkel refleksler yaşamın ilk yılında kaybolurken var olma refleksleri ömür boyu bizimledir. Yaşamın ilk iki yılında hala ilkel refleksler devam ediyorsa bu, beyin hasarının bir göstergesidir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dominos-pizza-dronela-pizza-teslimati-yapti", "text": "Bigumigu'nun haberine göre; dünyanın ilk otonom pizza kuryesiyle karşımıza çıkan, bu aracı modifiye etmek için 4 yıllık bir çalışma gerçekleştiren ve 2 kilo ağırlığındaki teslimatın 2 tonluk bir araçla yapılmaması gerektiğini savunan Domino's Pizza, bu kez geliştirdiği DRU Drone ile yaptığı teslimatla karşımızda. Bir süredir drone ile teslimatı test etmek için çalışmalar sürdüren Domino's, 25 Ağustos'ta Yeni Zelanda'da bu denemeyi gerçekleştirdi. Başarılı bir şekilde tamamlanan deneyin kaydedildiği 43 saniyelik videoda pizzanın teslim edileceği noktaya DRU Drone'un hafif bir iniş yaptığı ve kutu açıldığında ise çok az bir miktar peynirin kapağa bulaştığı görülüyor. Reuters'da yer alan habere göre Domino's Pizza drone teslimatını Avustralya, Belçika, Fransa, Hollanda, Japonya ve Almanya gibi ülkelerde de test edecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/domuz-bobregi-insana-ikinci-kez-basariyla-nakledildi", "text": "New York Üniversitesi, Langone Health cerrahları, genetiği değiştirilmiş bir domuz böbreğinin bir insan alıcıya ikinci başarılı naklini duyurdular. İkinci başarılı ameliyat ilk ameliyattan 3 ay sonra gerçekleşti. Bu başarılı ameliyatlar, organ bekleyen hastalar için insan dışı organlarınların kullanımının önünü açabilir. Açık olmak gerekirse, bugüne kadar tamamlanan her iki operasyon da deneyseldi ve domuz böbrekleriyle yaşaması beklenmeyen insanların ameliyatlarıydı. İlk böbrek beyin ölümü gerçekleştirilmiş bir kadına nakledildi. Kadının yaşam desteği kapatılmadan kısa bir süre önce ailesi doktorların ameliyatı gerçekleştirmesine izin vermişti. Şimdi aynı cerrah ekibi, solunum cihazına bağlı olan bir kişi üzerinde başarılı nakil ameliyatını tekrarladı. Ksenotransplantasyon olarak bilinen, hayvandan insana nakiller, bilim insanları tarafından mevcut donör organ sıkıntısına potansiyel bir çözüm olarak görülüyor. Ne yazık ki, yeterli organ mevcut olmadığından birçok insan nakil beklerken ölüyor. Ancak bir insan donörün hazır olmasını beklemek yerine çiftlik hayvanlarından elde edilen bileşenleri kullanma olasılığı sayısız hayat kurtarabilir. Fakat işin zorluğu, bağışıklık sistemlerimizin yabancı maddeleri tanımaya eğilimli olmasındadır. Vücudumuz diğer türlerin organlarını doğal olarak reddeder. Örneğin, insanlar dışındaki çoğu memeli, alfa-gal adı verilen bir şeker üretir ve bu molekülün vücudumuza girmesi, istilacı materyali yok etmek için tasarlanmış bir antikor tepkisini tetikler. Bunun olmasını önlemek için cerrahlar, alfa-gal üretiminden sorumlu genden yoksun olacak şekilde genetik olarak tasarlanmış domuz böbreklerini kullandılar ve bu bağışıklık tepkisinden kaçındılar. En son deneylerinde, değiştirilmiş böbrek, alıcının üst bacağındaki kan damarlarına bağlandı. Çalışma ve gözlem için 54 saatlik bir süre boyunca karın dışında tutuldu. Cerrahlar, ilk denemelerinde olduğu gibi, organın alıcı tarafından reddedilmediğini, aynı zamanda iyi çalıştığını da bildirdiler. Kreatinin gibi atık ürünler böbrekten uygun bir oranda süzülürken, idrar üretimi normal bir insan böbreğininkiyle eşleşiyordu. Baş cerrah Dr. Robert Montgomery, Genetiğiyle oynanmış bu organların, dünya çapında hayat kurtaran bir hediye bekleyen birçok insan için yenilenebilir bir organ kaynağı olabileceğini düşünüyoruz. Bu kaynağa dair devam eden vaadi göstermek için ilk dönüştürücü prosedürün sonuçlarını tekrarlayabildik. İnsanlar üzerinde deneyler yapmaya başlamadan önce yapılacak daha çok iş var, ancak ön bulgularımız bize umut veriyor. dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/domuz-vucudunda-insan-organi-yetistirilecek", "text": "Domuz embriyolarına enjekte edilen kök hücreler ile \"chimera\" olarak bilinen insan-domuz melezi embriyoları geliştirilme çalışmaları başlatıldı. Bu çalışma, dünya çapında karşılanamayan organ nakli ihtiyacı için bir alternatif bulma arayışının parçası olarak yürütülüyor. California Davis Üniversitesi'ndeki ekip, geliştirilen domuz embriyolarının, normal domuzlara benzer yapıda ve biçimde olduklarını ancak organlarından birinin insan hücrelerinden oluştuğunu söylüyor. Chimera embriyolarının geliştirilmesi iki aşamada oluyor. - İlk olarak CRISPR olarak bilinen bir genetik değiştirme yöntemiyle yeni oluşan bir domuz embriyosunun DNA'sı ayrıştırılıyor. - Sonra da embriyoda oluşan boşluğa gen manipülasyonu yöntemiyle \"iPS\" denilen hücreler yerleştiriliyor. Yetişkin bir insandan alınan iPS hücreleri manipüle edilerek kök hücreye dönüştürülüyor ve böylece domuzun vücudunda herhangi bir organa dönüştürülme potansiyeline kavuşuyor. Bu insan kök hücrelerinin domuz embriyosundaki boşluktan faydalanarak embriyonun insan pankreası oluşturması bekleniyor. Oluşacak pankreasın insanla genetik olarak aynı özelliklere sahip olacağı vurgulanıyor. Bu yöntemle organ bağışına ihtiyacın azalabileceği ya da vücudun nakledilen organı reddetmesi gibi vakaların engellenebileceği ifade ediliyor. Halihazırda yeni bir böbrek ya da karaciğer gibi organların nakli için milyonlarca insanın bağış beklediği tahmin ediliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dondurma-kemik-erimesi-riskini-azaltiyor", "text": "Elmacıoğlu, özellikle çocukluk, ergenlik ile yaşlılık döneminde kemiklerin gelişimi ve güçlenmesi için günlük alınması gereken kalsiyumun, dondurma tüketimiyle karşılanabileceğini söyledi. Dondurmanın sadece sıcak yaz günlerinde değil her mevsim tüketilebileceğini belirten Elmacıoğlu, ''Yaz tatlısı olarak bilinen dondurma, lezzetli olduğu kadar içerik yönünden de zengin. İçeriğindeki kalsiyum, fosfor, magnezyum, sodyum, potasyum, demir ve çinko gibi mineraller güçlü ve sağlıklı kemiklerin oluşumuna katkı sağlarken, osteoporoz riskini azaltıyor.\" dedi. Kalsiyumun kemikleri güçlendirdiğine işaret eden Elmacıoğlu, \"Dondurmanın 100 gramında, sütten daha fazla kalsiyum var. Her yaş grubu için günlük kalsiyum ihtiyacı 800-bin 200 miligramdır. Büyüme, gelişme çağındaki çocuklar, menopoz dönemindeki kadınlar ve yaşlılarda ise daha da fazladır. Kemik sağlığı için dondurma tüketimi önemlidir.'' diye konuştu. Prof. Dr. Elmacıoğlu, dondurmanın güvenilir markalar veya yerlerden alınmasına dikkat edilmesi gerektiğini sözlerine ekledi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dondurulmus-dokularin-zarar-gormeden-cozulmesi-mumkun-mu", "text": "Kriyoprezerasyon, dokuları sıvı nitrojen -196 C sıcaklığında uzun süre koruyan ve hasar görmeden geri getiren bir yöntem. Bu, bilim adamlarının yıllardır organların ve büyük dokuların korunması için hayal ettiği bir durum. Kriyoprezervasyon; bilim kurgu romanlarında okuduğumuz ömür uzatma uygulamaları için değil de daha makul bir sebep için isteniyor, çünkü bu teknoloji organların uzun süre güvenli bir şekilde saklanmasının yolunu açabilir. Şu anda Amerika'da organ nakli beklerken günde ortalama 22 kişi ölüyor. Organ nakillerindeki en büyük sıkıntılardan biri organ yetersizliği değil, organların geri dönülmeyecek şekilde hasar görmeden buzun içinde birkaç saatten daha uzun süre saklanamıyor olmaları. Yeteri kadar organ bağışı olduğunda bile uygun alıcı bulunması ve organların onlara yeteri kadar hızlı ulaştırılması konusunda büyük lojistik problemler yaşanıyor. Her yıl organ bağışı için bağışlanan kalp ve akciğerlerin %60'ından fazlası 4 saatten daha uzun süre buzda tutulamadığı ve zamanında ihtiyaç duyulan hastalara verilemediği için atılıyor. Kriyoprezervasyonla dokuyu -80 C ile -190 C derece aralığındaki sıcaklıkta muhafaza etmek iyi bir çözüm olabilir. Önemli kriyoprezervasyon tekniklerinde biri -160 C sıcaklıkta (-256 Fahrenhayt) biyolojik numuneleri camsı hale getiren vitrifikasyon yöntemidir. Aslında vitrifikasyon; Alcor gibi kriyojenik şirketler tarafından insan beyni için kullanılmaktadır. Vitrifikasyon sayesinde, organlar yıllarca ve potansiyelini koruyarak uzun süre saklanabilecek, bu da doktorların mevcut organlardan bir banka inşa etmesini ve kalp ya da akciğer ihtiyacı olan kişiler için hemen bir tane bulunmasını kolaylaştıracak. Ancak soğutma kısmını aşağıya çekmeyi başardıkça, çözülme süreci buz kristallerinin oluşmasına, bu kristallerin dokuya zarar vermesine ve potansiyel olarak çözülme işlemi sırasında bile çatlamasına neden olabilir. Daha önce araştırmacılar, çözülmenin, hacim olarak yaklaşık 1 ml'ye kadar küçük doku parçalarında gerçekleşebildiğini başarıyla gösterdi. Ancak doku büyüdüğünde ve tüm insan organlarının boyutlarına yaklaştığında, şu anki konveksiyon tekniği - buz üzerinde yavaş yavaş ısınma - çalışmıyor. Minnesota ekibi, hassas dondurulmuş dokulara zarar vermeden kriyojenik olarak işlenmiş insan ve domuz doku numunelerini hızla geri ısıtmalarına izin veren yeni bir tekniğin geliştirildiğini duyurmasıyla bu durum değişebilir. Bischof Bu çalışma herhangi bir dokuya zarar verilmeden, biyolojik sisteme göre ölçeklenebilen, başarıya ulaşan, hızlı ve korunan dokunun dakikada yüzlerce derece eşit şekilde ısıtılabildiği ilk sefer. dedi. Ekip, konveksiyonu kullanmak yerine dokuları aynı hızda bir kerede ısıtmak için nanoparçacık kullandı; bu sayede buz kristallerinin oluşası önlendi, böylece dokularda oluşan hasarın önüne geçildi. Bunu yapmak için araştırmacılar, silis kaplı demir oksit nanoparçacıkları bir çözeltiyle karıştırdılar ve harici bir manyetik alan uygulayarak homojen bir ısı ürettiler. Daha sonra, yeni nano ısınma tekniği ve buz üzerindeki geleneksel yavaş yavaş ısıtma yöntemlerini kullanarak, 1 ila 50 ml arasında değişen birkaç insan ve domuz dokusu örneğini ısıttılar. Her seferinde, nanoparçacıklarla ısıtılan dokular kontrol numunelerinin aksine herhangi bir hasar belirtisi göstermediler. Çözülmeden sonra örneklerden nanoparçacıklar başarılı bir şekilde ayrılabilir. Ekip, ayrıca, 80 ml'lik bir sistemde -doku olmadan- ısınmayı test etti ve küçük numune boyutlarında olduğu gibi aynı kritik ısınma oranlarına ulaştığını gösterdi. Bu da tekniğin ölçeklenebilir olabileceğini düşündürüyor. Kısaca 1 ml'de nano ısınma, hızlı konveksiyonel ısınma canlılığı ve biyomekanik testlerle eşleşir, 50ml'deki konvektif ısınmadan daha üstündür ve fiziksel olarak 80ml'lik sistemlerle ölçeklenebilir. Ekip, aynı üniform ısıtmayı elde etmek için, büyük dokuların -ve hatta bütün organların- etrafına yerleştirmekten ziyade nanoparçacıkların içine enjekte edilmesi gerekeceğini itiraf ediyor, ancak bu daha sonra denemek istedikleri bir şey. Ekibin tekniklerinin aslında çoklu doku türlerinin karmaşık düzenlemelerinden oluşan organlar üzerinde başarıyla gerçekleşme göstermediğini not etmek önemlidir. Bu, çok fazla optimizasyon ve düzeltme gerektiren bir şey; bu nedenle, kriyopreservasyondan organları geri getirebilmenin şu an çok uzağındayız. Ancak, bu kadar büyük hacimdeki dokuların kriyoprezervasyon durumundan başarılı bir şekilde çözüldüğünü ilk defa gördük ve bu oldukça heyecan verici."}
{"url": "https://www.fizikist.com/donmus-patojenler-uyaniyor-bilim-insanlari-uyariyor", "text": "Küresel ısınmanın neden olduğu buzul erimeleri hiç beklemediğimiz bir tehlikeyi açığa çıkarabilir. Bilim kurgu dünyası, buzulların içinden çıkıp insan neslini tehdit eden ölümcül virüs hikayeleriyle doludur. Peki, bu ne kadar uzak bir ihtimal? Bir zamanlar Dünya' da hüküm süren ancak binlerce yıldır buzullarda hapsolmuş şekilde bekleyen patojenler buzulların erimesiyle tekrar gün yüzüne çıkabilir mi? Potansiyel olarak evet bu mümkün! 2003 yılında Çin' in Tibet bölgesinde bir buz tabakasının derinliklerinden çıkarılan donmuş bakteriler tekrar canlandırıldı. Bu bakterilerin tarihi 750.000 yıldan eskiye dayanıyordu. 2014 yılında Sibirya' da donmuş topraktan çıkarılan 30.000 yıllık ''Pithovirus sibericum'' isimli zombi virüs yeniden canlandırıldı. 2016 yılında ise Batı Sibirya ' da binlerce ren geyiğinin ölümüne neden olan bir şarbon salgını boy gösterdi. Bu salgına, donmuş toprakta hapsolmuş olarak bulunan ancak yer yüzeyinin çözünmesiyle açığa çıkan ''Bacillus anthracis'' sporlarının neden olduğu düşünülmektedir. Dünya' nın iklimi hiç olmadığı kadar hızlı bir şekilde değişiyor, buzullardaki erimeler artarak devam ediyor. Bilim insanları, buzulların erimesine bağlı olarak her yıl yaklaşık dört sekstilyon (4.000.000.000.000.000.000.000) mikroorganizmanın açığa çıkacağını belirtiyor. Bu sayı, evrendeki tahmini yıldız sayısıyla hemen hemen eşdeğer. Bulgular, şimdiye kadar bilim kurguyla sınırlı olan bu tehdidin, ciddi bir ekolojik değişime neden olabileceğini gösteriyor. Tarih öncesinden kalma bu patojenlerin bir anda ortaya çıkıp modern türlerin yok edicisi konumuna gelmesi ciddi derecede rahatsızlık verici bir düşünce. Toplum olarak, potansiyel riskleri anlamamız gerekiyor ki onlara hazırlanabilelim. SARS-CoV-2, Ebola ve HIV gibi önemli virüsler muhtemelen diğer hayvanlardan temas yoluyla insanlara bulaştı. Bu nedenle daha önce keşfetmediğimiz tarih öncesi bir virüsün insanlara bulaşması da olası bir senaryodur. Bir patojenin eriyen buzdan çıkıp insanlık için bir yok oluşa neden olması düşük bir ihtimal olsa da, bilim insanlarının elde ettiği sonuçlar bunun bir fantezi olmadığını ve bu senaryoya hazırlıklı olmamız gerektiğini gösteriyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dovme-ile-kan-sekeri-olctuler", "text": "Bu transparan bant, termal görüntüleme ürünleri ve gece görüşü için de kullanılan grafenden yapılmış ve altın ile süslenmiş olup, amacı sadece geçici dövmelerdeki gibi şıklık değil. Kan şekeri değerlerini ölçebilen ve şeker hastalığı ilaçlarını uygulayabilen bu teknolojinin prototipi, Seoul National Üniversitesi'ndeki Dae-Hyeong Kim ve araştırmacı ekibi tarafından tasarlandı. Aynı dövme gibi uygulanan grafen bant, üzerindeki sensörleri sayesinde, derinize yapıştıktan sonra, terinizdeki ısı değerlerini ve pH/kimyasalbileşenlerini ölçebiliyor, durumunuza göre ilaca ihtiyacınız olup olmadığını söylüyor. Değerleri bir akıllı telefon uygulamasına gönderen ürünün içindeki mikro iğneler ile birlikte, vücudunuza doğru değerde ilaç enjekte ediliyor. Gelecekte insanların hayatını kurtarabilecek bir teknoloji olma potansiyelini taşıyan bu bant, şu anda o kadar da stabil değil. Hala yetişkin bir insanın ihtiyacı olan metformini iletemediğinden, ekibin ürünü ve iğneleri büyütmeden buna bir çözüm bulmaları gerekiyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/drone-suruleri-ormanda-urkutucu-bir-hassasiyetle-geziniyor", "text": "Çin'deki bir bambu ormanında 10 parlak mavi insansız hava aracından oluşan bir sürü havalanıyor, sonra darmadağın dallar, çalılar ve engebeli zeminler arasında yolunu değiştiriyor ve ormandaki en iyi uçuş yolunda otonom olarak seyrediyor. Zhejiang Üniversitesi'ndeki bilim insanları tarafından yönetilen deney, bilim kurgu sahnelerini çağrıştırıyor ve yazarlar, Science Robotics dergisinde yayınlanan makalelerinin açılışında Star Wars, Prometheus ve Blade Runner 2049 gibi filmlere atıfta bulunuyorlar. Xin Zhou liderliğindeki ekip, \"Burada, böyle bir geleceğe doğru bir adım atıyoruz\" diye yazdı. Bu çalışma teorik olarak, koruma ve afet yardımı çalışmaları için havadan haritalama da dahil olmak üzere sayısız gerçek dünya uygulamasına yardımcı olabilir. Ancak, uçan robotların birbirlerine veya nesnelere çarpmadan yeni ortamlara uyum sağlayabilmeleri ve böylece kamu güvenliğini tehlikeye atabilmeleri için teknolojinin olgunlaşması gerekiyordu. Araştırmada yer almayan İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü'nden robotist Enrica Soria, drone sürülerinin geçmişte test edildiğini, ancak ya engelsiz açık ortamlarda ya da programlanan bu engellerin konumuyla birlikte test edildiğini söyledi. Deneyin \"etkileyici\" olduğunu da ekleyerek, \"Burada, ilk kez yapılandırılmamış bir ortamda, vahşi doğada başarılı bir şekilde uçan bir dron sürüsü var\" dedi. Avuç içi büyüklüğündeki robotlar, derinlik kameraları, yükseklik sensörleri ve bir yerleşik bilgisayar ile amaca yönelik olarak yapılmıştır. En büyük ilerleme, sürü içinde çarpışmadan kaçınma, uçuş verimliliği ve koordinasyonu içeren akıllı bir algoritmaydı. Bu drone'lar GPS gibi herhangi bir dış altyapıya bağlı olmadığı için doğal afetlerde sürüler halinde kullanılabiliyor. Örneğin, hasarı araştırmak ve nereye yardım gönderileceğini belirlemek için depremden etkilenen bölgelere veya insanları göndermenin güvenli olmadığı binalara gönderilebilirler. Bu tür senaryolarda tek dronları kullanmak kesinlikle mümkündür, ancak özellikle sınırlı uçuş süreleri göz önüne alındığında, sürü yaklaşımı çok daha verimli olacaktır. Bir başka olası kullanım, sürünün toplu olarak ağır nesneleri kaldırmasını ve teslim etmesini sağlamaktır. Daha karanlık bir taraf da var: Sürüler, günümüzde uzaktan kumandalı tek dronlar gibi, askerler tarafından silahlandırılabilir. Pentagon bu konuya ilgisini defalarca kez dile getirdi ve kendi testlerini yürütüyor. Soria, \"Askeri araştırmalar dünyanın geri kalanıyla açıkça paylaşılmıyor ve bu nedenle gelişmelerinin hangi aşamasında olduklarını hayal etmek zor\" dedi. Ancak bilimsel dergilerde paylaşılan ilerlemeler kesinlikle askeri kullanıma sunulabilir. Çinli ekip, dronlarını farklı senaryolarda test etti - bambu ormanında kaynaşmak, yüksek trafikli bir deneyde diğer dronlardan kaçınmak ve robotların bir kişinin liderliğini takip etmesini sağlamak. Zhou bir blog yazısında, \"Çalışmamız, çok yoğun ormanlarda bile özgür bir sürü halinde sorunsuzca uçan kuşlardan ilham aldı\" diye yazdı. Soria için, bu tür insansız hava araçlarının gerçek hayattaki çalışmalarda kullanıldığını görmemiz sadece birkaç yıl meselesi. Ancak ilk olarak, sürekli olarak insanlarla ve araçlarla karşılaşacakları şehirler gibi ultra dinamik ortamlarda test edilmeleri gerekecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dronelari-engellemek-icin-polis-drone-kullanilacak", "text": "BBC'nin haberine göre Tokyo'da önemli devlet adamlarının bulunduğu binalara yaklaşan drone'lar için ilk önce uyarı yapılacak ve cihazın bu bölgede uçurulmaması gerektiği belirtilecek. Eğer bu uyarıya rağmen drone uçuşuna devam ederse bu sefer polis drone'lar olaya dahil olacak. Alt tarafına bir ağ taşıyan bu drone'lar, tehlike arz eden drone'u zorla yakalayacak. Tokyo polis sözcüsü Asahi Shimbun'un belirttiğine göre drone'lar terör saldırılarında kullanılabiliyor ve bu da toplum için sorun haline gelmiş durumda. Geçtiğimiz nisan ayında radyoaktif bir madde taşıyan drone, başbakanlık ofisinin çatısına iniş yapmış ve büyük bir paniğe neden olmuştu. Dolayısıyla Tokyo'nun böyle sıkı önlemler almaya başlamasını doğal karşılayabiliriz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dudak-okuyarak-ne-soylendigini-anlayan-yapay-zeka-gelistirildi", "text": "Dudak okuma konusunda uzman olan insanlardan yaklaşık 1.78 kat daha tutarlı tahminler yapan yapay zekanın ismi LipNet. LipNet daha önceki senelerde geliştirilen ve yüzde 79.6 oranında doğruluk payına sahip olan başka bir dudak okuyabilme teknolojisine kıyasla, yüzde 93.4'lük doğruluk payıyla çok daha tutarlı. Aynı zamanda yapay zeka, sadece yüzde 52.3 oranında doğru okuma yapabilen insanları da dudak okuyabilme konusunda geride bırakmayı başardı. Derin öğrenme teknolojisini kullanarak kendini eğiten LipNet, sisteminde bulunan 3 saniyelik, 29.000 adet video arşivi sayesinde dudak okuma konusunda bu kadar başarılı olabilmiş. Bilim insanları, teknolojinin hala mükemmel olmadığı ve geliştirilmesi gerektiği kanaatinde. Eğer %100 oranında doğru olarak dudak okuyabilen bir teknoloji geliştirilseydi bu daha iyi olurdu. Yine de işitme engelli kişiler için kullanılabilecek bu teknoloji zamanla akıllı telefon ve tabletlere yüklenen bir uygulama haline getirilirse, işitme engeli dünya üzerinde tamamen sona erebilir. Bilim insanları bu teknolojinin daha da geliştirilmesini söylese bile şu anki oranda işitme engellilerin problemlerini büyük bir yüzde ile azalacaktır. Tamamen ortadan kaldırmasa da sorunun büyük bir kısmını azaltmak da şimdilik toplumsal fayda sağlayacaktır. Haberin içeriğine sevinsem de, sonlarda yapılan \" işitme engelli kişiler için kullanılabilecek bu teknoloji zamanla akıllı telefon ve tabletlere yüklenen bir uygulama haline getirilirse, işitme engeli dünya üzerinde tamamen sona erebilir.\" yorumunu çok saçma buldum. \"speech to text\" programları varken neden bu? dudak okuma programıyla hem bataryanızı daha çok tüketirsiniz hem de kamerayı anlamak istediğiniz kişinin yüzüne çevirmek zorunda kalırsınız. oysa bahsettiğim programlar %100 doğrulukla çalışırsa engellilere daha büyük faydası olur."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunya-2030-yilinda-googlein-etrafinda-mi-donecek", "text": "Tabii ki Google. 2030 yılına tekrar döndük ve sürücüsüz taksi evimizden bizi alıp doğruca iş yerimize ulaştırdı. Peki iş yerimizin yerini bulabilen sürücüsüz taksinin yapay zekasını kim programladı? Tabii ki navigasyon uygulaması Waze'i satın alan Google. Peki tüm bunlara sahip olan gözlük hangi firmaya ait olmalı? Sanırım cevabı biliyorsunuz. Dünyamız 20 yıl içerisinde, her şeyin interneti ile birlikte tamamen birbiriyle bağlantılı hale gelecek. Nesnelerin sahip oldukları sensörlerden aldıkları veriler, bulut ortamında toplanacak ve bu bilgiler ise, programladığımız yapay zekalar tarafından yönetilecek. Tabii bu incelemeye baktığımızda Google'ın kötü güçlere sahip bir firma olduğu varsayılamaz. Büyük kazanan etkisi devam ettikçe Google'ın kendi sektöründe kaybedeceği tahtı bir başka firma devraldığında, o da bu denli büyük güçlere sahip olacaktır. Dijital dünyanın yaşamımıza katacağı güzelliklerin yanında, gizlilik ve güvenlik endişeleri gelecek çağımızın en büyük sorunu olacaktır. Dünya google etrafında dönmeye başladı bile, internet denilince ilk aklımıza gelen google. Şimdi ise teknoloji ile ilgili her sektöre adım atıp araştırma yapıyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunya-benzeri-gezegenin-manyetik-alaninin-bir-yildizda-auroralara-neden-oldugundan-supheleniliyor", "text": "YZ Ceti yıldızından tekrarlanan bir sinyalin, en içteki gezegeninin güçlü bir manyetik alana sahip olduğunu gösterdiği düşünülüyor. Eğer öyleyse, Neptün büyüklüğünde bir gaz gezegeni yerine, Dünya dışında, kayalık bir gezegenin etrafında ilk kez güçlü bir alan tespit etmiş olacağız. Dünyayı bir uygarlığın gelişmesi için iyi bir yer yapan her şey arasında, güçlü manyetik alanı en önemlileri arasındadır. Auroralar ve pusulayı yönlendirme kapasitesi güzel ancak asıl önemli olan atmosferi güneş rüzgarından koruma şekli. Bir de Mars'a sorun. Venüs ve Merkür de benzer şekilde eksiktir ve gezegen bilimcilerin, bizimki gibi manyetik alanların kayalık gezegenler için gerçekten çok nadir olup olmadığını merak etmelerine neden olur ki bu, yaşam bulma ihtimaline büyük bir darbe olurdu. Sonuç olarak, güçlü bir manyetik alana sahip başka bir kayalık gezegenin keşfi çok güven verici olacaktır. Colorado Üniversitesi'nden Dr. Sebasian Pineda ve Bucknell Üniversitesi'nden Dr. Jackie Villadsen, yeni makalelerinde hala bazı şüphelere yer olduğunu kabul etseler de, bunu yaptıklarını düşünüyorlar. Yazarlar, kesinlikle kayalık olduğu ve yavaş dönen bir yıldıza çok yakın yörüngede döndüğü için YZ Ceti b'yi hedef aldı. Bu, iki cismin manyetik alanlarının birbirine müdahale etme olasılığını artırır ve kafa karıştırıcı sinyaller olasılığını azaltır. İkili, Karl G. Jansky Çok Büyük Dizisini kullanarak, gezegenin ve yıldızın manyetik alanları arasındaki etkileşimlerden kaynaklandığını düşündükleri düzenli 3 GHz radyo patlamalarını aldı. Villadsen, bir açıklamada, \"Daha önce kimsenin olduğunu görmediği bu şeyi görüyorum.\" dedi. Pineda, \"İlk patlamayı gördük ve çok güzel görünüyordu.\" diye ekledi. \"Onu tekrar gördüğümüzde, evet, belki de burada gerçekten bir şeyimiz olduğunun göstergesiydi.\" En önemlisi, patlamalar gezegen yörüngesinin belirli bir evresindeyken meydana geliyor. Yazarlar, sinyalin YZ Ceti b'nin yıldızın etrafındaki yüklü parçacıklarla etkileşiminden kaynaklandığını düşünüyor. Villadsen, \"Gezegenin bir manyetik alanı varsa ve yeterince yıldız maddesini geçerse, yıldızın parlak radyo dalgaları yaymasına neden olur.\" dedi. Io ve Jüpiter arasında daha küçük ölçekte benzer bir şey görürüz. YZ Ceti, hepsi çok kısa yörüngelerde bilinen üç gezegeni ile yaklaşık 12 ışık yılı uzaklıkta bir kırmızı cücedir. YZ Ceti b'nin yalnızca iki Dünya günü süren bir \"yılı\" ve Dünya'nın kütlesinin en az yüzde 70'i kadar bir kütlesi var. Güçlü bir gezegensel manyetik alan, YZ Ceti'nin atmosferindeki plazmayı bozarak, yıldızın kendi alanıyla etkileşime girmesine ve radyo dalgaları üretmesine neden olabilir. Yazarlar, tespit ettikleri şeyin bu olduğunu düşünüyorlar. Bununla birlikte, Pineda ve Villadsen, aldıkları sinyale başka bir şeyin neden olabileceğini kabul ediyor. Açıklamalarını doğrulamak için, bu kadar yakın gezegenlere sahip olmayan yıldızların benzer radyo patlamaları üretmediğini göstermeleri gerekecek. YZ Ceti kadar soğuk bir yıldızla bile, iki günlük yörüngedeki hiçbir gezegen yaşanabilir olmayacaktır. Bununla birlikte, neden gezegenimizin sahip olduğunu ve Venüs'ün olmadığını gerçekten anlamasak da, keşif, Dünya'nın alanının bir aykırı değer olmadığını daha olası kılıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunya-bir-kara-delige-carparsa-ne-olur", "text": "Her ne kadar Dünya'nın içine çekileceği ya da etkilerini hissedeceği mesafede herhangi bir kara delik bulunmasa da, bilim kurgu takipçileri ve olası bir kıyametten korkanların aklını, \"Dünya, bir kara delik tarafından yutulursa neler olur?\" sorusu kurcalıyordu ve cevap bulundu: Spagettileşiyormuşuz! \"Eğer bir kara deliğe çok yakın durursanız, alabildiğine uzarsınız, tıpkı bir spagetti gibi\" diyen Pimbblet, bundan 'korkmamamız' gerektiğini de sözlerine etkiliyor. Çünkü, 'spagettileşmek' için kara deliğe yaklaşmamız lazım ancak bu çok da olası bir durum değil. Pimbblet'a göre, Dünya üzerindeki milyarlarca insan ise gezegenin ince uzun bir hal aldığını göremeyecek çünkü kara deliklerin yaydığı ciddi oranda radrasyon, insanlık tarihine çoktan son vermiş olacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunya-boyutundaki-yeni-gezegen-yarisi-surekli-karanlikta-olsa-da-yasanabilir-olabilir", "text": "Gök bilimciler, Dünya boyutunda yeni bir nadir gezegen keşfettiklerini duyurdular. Wolf 1069 b, yıldızının yörüngesinde, suyun sıvı, buhar ve buz olarak bulunabileceği yaşanabilir bölgede dönüyor. Doğrulanan 5.000 ötegezegenden yalnızca yaklaşık 60'ının Dünya gibi kayalık olabileceği ve yaşanabilir bölgede olabileceği düşünülüyor, ancak Dünya boyutunda veya daha küçük olanlar bunun sadece beşte birini oluşturuyor. Dünya'dan sadece 31 ışık yılı uzaklıkta bulunan Wolf 1069 b, Dünya benzeri olabilecek en yakın altıncı ötegezegen. Dünya-benzeri kavramı ilginç bir kavramdır. Yaşamın ortaya çıkması için kesin gereksinimleri bilmeden, en iyi tahmin genellikle kendi gezegenimizin ortamını yeniden yaratmaktır. Burada gerçekleştiyse, başka bir yerde de gerçekleşebilir, bu nedenle gök bilimciler Dünya ikizlerini ararlar. Wolf 1069 b tam olarak bir ikiz değil ancak yeterince yakın, bu da onu yaşam aramak için mükemmel bir aday yapıyor. Bu mesafeden gezegenin yıldızı tarafından kavrulacağını düşünebilirsiniz, ancak Wolf 1069, Güneşimizden çok daha küçük ve daha zayıf. Aslında Wolf 1069 b, yıldızına bu kadar yakın olmasına rağmen Dünya'nın Güneş'ten aldığı radyasyonun yaklaşık yüzde 65'ini alıyor. Bu yakınlığın başka bir tuhaf etkisi daha var: gezegen muhtemelen kütleçekimsel kilitlenmiş durumda. Ay'ın Dünya'ya her zaman bir yüzünü göstermesi gibi, bu gezegen de yıldızına yalnızca bir yüzünü gösteriyor, yani bir yüzü sürekli bir gündüz, bir yüzü hiç bitmeyen bir gece. Modeller, gezegenin atmosferi yoksa sıcaklığının gündüzleri -23 C olduğunu, kesinlikle soğuk, ancak bir atmosferle ortalama sıcaklığın 13 C olacağını öne sürüyor ve bu da yaşanabilirlik için yeterli. Sinir bozucu bir şekilde, gezegenin bir atmosferi olup olmadığını doğrulamak için araştırmacılar, şu anda yapım aşamasında olan Aşırı Büyük Teleskop gibi yeni nesil teleskopların inşa edilmesini beklememiz gerekeceğini düşünüyor. Kossakowski, \"Bunun için muhtemelen bir on yıl daha beklememiz gerekecek.\" dedi. Çalışma Astronomy & Astrophysics dergisinde yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunya-ile-ay-arasinda-seyreden-asteroit-bilimsel-acidan-oldukca-ilginc", "text": "Avrupa Uzay Ajansı'na göre, büyük bir asteroit, gezegen savunma çabaları için bir eğitim tatbikatı olarak kullanılacak 10 yılda bir gerçekleşen bir olay olan Dünya ile Ay arasında güvenli bir şekilde yakınlaşacak. 2023 DZ2 adlı asteroidin 40 ila 70 metre genişliğinde, kabaca Parthenon boyutunda ve gezegenimize çarparsa büyük bir şehri yok edecek kadar büyük olduğu tahmin ediliyor. ESA'nın gezegen savunma ofisi başkanı Richard Moissl, asteroidin Dünya ile Ay arasındaki mesafenin üçte biri kadar yakınına geleceğini söyledi. AFP'ye verdiği demeçte, bu \"çok yakın\" olsa da endişelenecek bir şey yok. Küçük asteroitler her gün uçar, ancak bu boyuttan birinin Dünya'ya bu kadar yaklaşması sadece her 10 yılda bir olur, diye ekledi. Asteroid, Dünya'dan 175.000 kilometre uzaklıktan saatte 28.000 kilometre hızla geçecek. Ay kabaca 385.000 kilometre uzaklıktadır. İspanya'nın Kanarya Adaları'ndan biri olan La Palma'daki bir gözlemevi, asteroidi ilk olarak 27 Şubat'ta tespit etti. Moissl, geçen hafta BM onaylı Uluslararası Asteroit Uyarı Ağı'nın 2023 DZ2'nin \"hızlı bir karakterizasyonunu\" gerçekleştirerek yakından incelemeden yararlanmaya karar verdiğini söyledi. Bu, dünyanın dört bir yanındaki gökbilimcilerin asteroidi spektrometreler ve radarlar gibi bir dizi araçla analiz edecekleri anlamına geliyor. Moissl, amacın böyle bir asteroit hakkında sadece bir hafta içinde ne kadar şey öğrenebileceğimizi bulmak olduğunu söyledi. Ayrıca, ağın muhtemelen gelecekte bize yönelen \"bir tehdide nasıl tepki vereceği\" konusunda bir eğitim görevi göreceğini de sözlerine ekledi. Moissl, ön verilerin 2023 DZ2'nin \"bilimsel olarak ilginç bir nesne\" olduğunu öne sürdüğünü ve bunun biraz sıra dışı bir asteroit türü olabileceğini gösterdiğini söyledi. Ancak asteroidin bileşimini belirlemek için daha fazla veriye ihtiyaç olduğunu da sözlerine ekledi. Asteroit 2026'da tekrar Dünya'nın yanından geçecek, ancak en azından önümüzdeki 100 yıl boyunca herhangi bir etki tehdidi oluşturmayacak. Bu ayın başlarında, benzer büyüklükteki bir asteroit olan 2023 DW'ye, 2046 Sevgililer Günü'nde Dünya'ya çarpma şansı 432'de bir olarak verildi. Ancak daha ileri hesaplamalar, normalde yeni keşfedilen asteroitlerde olan bir etki olasılığını ortadan kaldırdı. Moissl, 2023 DW'nin şimdi Dünya'yı 4,3 milyon kilometre kadar ıskalamasının beklendiğini söyledi. Böyle bir asteroitin bize doğru geldiği belirlenmiş olsa bile, Dünya artık savunmasız değil."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunya-robot-olimpiyatlarinda-turkiyenin-gururu-oldular", "text": "Işıklar Askeri Hava Lisesi Robot ve Programlama Takımı öğrencileri, ABD'de 39 ülkeden binin üzerinde kişinin yarıştığı Dünya Robot Olimpiyatları Oyunlarında , \"Engelsiz Yaşam Projesi\" ve geliştirdikleri robot ile iki dünya birinciliği elde etti. California eyaletinde düzenlenen ve Japonya, Güney Kore, ABD, Kanada, Hong Kong, Çin, Almanya, Fransa, Rusya, Hindistan'ın da aralarında bulunduğu 39 ülkeden binin üzerinde yarışmacının ter döktüğü ROBOGAMES'e katılan Işıklar Askeri Hava Lisesi Robot ve Programlama takımı, iki kategoride rakiplerini geride bıraktı. Dünyanın en geniş katılımlı ve en büyük robot yarışması olma özelliği ile Guinnes Rekorlar Kitabı'na giren ROBOGAMES'te askeri öğrenciler, Hava Öğretmen Üsteğmen Hüsnü Turhan danışmanlığında \"Best Of Show\" ve \"Balancer Race\" kategorilerinde hünerlerini sergiledi. NASA, INTEL gibi kurumlardan temsilciler ile farklı üniversitelerden akademisyenlerin oluşturduğu jüri tarafından üç gün boyunca yenilik, fayda, uygulanabilirlik, özgünlük kriterleri açısından değerlendirilen \"Engelsiz Yaşam\" projesi, \"Best Of Show\" kategorisinde altın madalyaya layık görüldü."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunya-turundaki-solar-impulse-2-kahirede", "text": "Solar Impulse projesinin internet sitesinde yer alan bilgiye göre, İspanya'nın Seville kentinden havalanan uçak, yaklaşık 48 saatlik uçuştan sonra 16'ncı etabını başarıyla tamamladı. Mısır Piramitleri ve Büyük Gize Sfenksi'ni geçen İsviçreli Andre Borschberg pilotluğundaki uçak, Kahire Havalimanı'nda Mısır Havacılık ve Enerji Bakanları tarafından karşılandı. Proje yetkilileri, 16'ncı etapta ilk kez pil düzeyinin yüzde 30'un altına düştüğünü belirtti. Dünya turuna 5 Mart 2015'te Abu Dabi'den başlayan Solar Impulse 2'nin, hava durumuna göre birkaç gün içinde Birleşik Arap Emirlikleri'ne doğru havalanacağı bildirildi. Kahire'den Abu Dabi'ye 17'nci etap için yola çıkacak uçak, Bertrand Piccard pilotluğunda dünya turunun son etabını tamamlamış olacak. Ağırlığı sadece 2,3 ton olan uçağın 72 metrelik genişliğe sahip kanatlarında toplam 17 bin 248 güneş hücresi bulunuyor. Solar Impulse 2, gündüzleri lityum bataryalarında güneş enerjisi depolayabilmesi sayesinde geceleri de uçabiliyor. Solar Impulse 2, turunu tamamlayabilirse dünyanın çevresini sadece güneş enerjisi kullanarak kateden ilk uçak, uçağın mucidi ve pilotları Bertrand Piccard ve Andre Borschberg de dünyanın çevresini güneş enerjisiyle dolaşan ilk insanlar olarak tarihe geçecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunya-uzerindeki-yasamin-sonu-nasil-gelecek", "text": "Dünya üzerindeki insan yaşamının sonunun yine insanlar tarafından getirilme ihtimali oldukça yüksek olsa da, gezegenimizdeki canlı yaşamının sona ermesi ekseninde gerçekleşmesi muhtemel senaryolar daha farklı. Konu Dünya'daki yaşamı neyin sonlandıracağına gelince, asteroidler ve özellikle de kuyruklu yıldızlar genellikle favori suçlularımız oluyor. Tabii ki, eğer favori suçlularımız Dünya üzerindeki yaşamı sonlandırmazsa, ömrünü tamamlayıp şişen Güneş'in büyük bir ihtimalle bu görevi üstleneceğini söyleyebiliriz. Aslına bakacak olursanız, kuyruklu yıldızların özellikle suçlu ilan edilmesinin de bir amacı var. Çünkü University of Washington'dan Peter Ward'a göre; yaşam için en büyük tehdidi kuyruklu yıldızlar oluşturuyor. Ward'a göre; kuyruklu yıldızlar Dünya'ya asteroidlerin çarptığından yaklaşık 3 kat hızlı çarpabilirler bundan dolayı da tabii ki etkileri daha büyük olur. Örneğin, eğer 50 kilometre çapındaki Hale-Bopp Dünya'ya çarpacak olursa, büyük bir ihtimalle Dünya üzerindeki yaşamın sonu gelecektir. Hale-Bopp'un Dünya'ya çarpması senaryosunda ortaya çıkacak enerji o kadar büyük ki, okyanuslar kaynayabilir ve kayalar buharlaşabilir. Böylesi bir durumda da yaşamın yalnızca şu anda dayanıklı bakterilere ve arkelere ev sahipliği yapan, gezegenin iç bölgelerinde mümkün olur. Bardağın dolu tarafından bakıp, belki burada devam edecek yaşamın zamanla yeniden yeryüzüne çıkmasının mümkün olduğunu düşünmüş olabilirsiniz. Maalesef, yer altındaki güçlü bakteriler ve arkeler hayatta kalsalar da, yaşamın yeryüzüne çıkması belki de hiçbir zaman mümkün olmayacak. Ward'ın belirttiğine göre; yüzeydeki ekosistemin ortadan kalkmasıyla er ya da geç bu bakteri ve alkelerin ihtiyaç duyacağı besinler de ortadan kalkacağından, bazı bilim insanları derin mikrobiyal biyosferde yaşamın uzun süremeyeceğini düşünüyorlar. Lunar and Planetary Institute'dan David Kring'e göre; yaşamın bir kere ortaya çıktığını ve bu sebeple de her şeyin sıfırdan başlamasının mümkün olduğunu savunabilirsiniz. Ancak bu tahminde bulunmak oldukça zor; çünkü cansız bir Dünya'dan canlı bir Dünya'ya geçişin adımlarının ne olduğunu bilmiyoruz. Emin olduğumuz şey ise, Dünya üzerindeki canlı yaşamı sona erdiğindeki koşullar, ilk canlı yaşamının ortaya çıktığı koşullardan daha fazla tercih edilir olacak. Amino asitler ve yaşamın diğer moleküler yapı taşları, hali hazırda Dünya üzerinde olacak. Ayrıca Güneş, yaşamın ilk ortaya çıktığı zamana göre yaklaşık 30 kat daha parlak olduğundan suyun sıvı halde var olacağı da kesin. Olur da, böylesi bir yok oluştan sonra canlı yaşamı yeniden ortaya çıkarsa, bu bizim bildiğimizden daha farklı şekilde olabilir. Evrimsel biyolog Stephen Jay Gould'a göre; eğer yaşam baştan başlayacaksa, aynı şekilde evrimleşmeyebilir. Yani aynı gezegende yeniden evrimleşse bile, yaşamın doğasının farklı olacağını söyleyebiliriz. Aslında Dünya üzerindeki yaşam, ölüme mahkum. Güneş nihayetinde o kadar sıcak olacak ki, bitki yaşamının sonunu getirmeye başlayacak. Yüksek sıcaklıklar aynı zamanda daha fazla yağmur demektir, daha fazla yağmur ile de silikat kayalar bozunurlar. Bu durumun geri dönüşü, atmosferden daha fazla karbon dioksitin emilmesi şeklinde gerçekleşir. Nihayetinde fotosentez imkansız hale gelir ve ilk olarak büyük memeliler son olarak da en dayanıklı mikroplar yok olur. Koşullar değiştikçe, yaşam kısa süreler için yeniden ortaya çıkabilir. Fakat süperşarjlı Güneş'in yarattığı koşulların biyolojik yaşamı desteklemeyeceği açık. Bu noktadan sonra herhangi bir geri dönüşten söz etmek mümkün değil. Yani yaşam er ya da geç sonsuza kadar ortadan kalkmış olacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyada-bir-ilk-trafige-acilan-gunes-enerjili-yol", "text": "Yolun üzeri, güneş enerjisini elektriğe dönüştüren fotovoltaik panellerle kaplıdır. Fotovoltaik, ışığı doğrudan elektrik enerjisine dönüştürebilen bir teknolojidir. İki veya daha fazla güneş paneli birbirine bağlanarak güneş paneli dizisini oluştururlar.Normandiya'nın Tourouvre-au-Perchekasabasında yer alan yol yaklaşık 1 kilometre uzunluğunda. Güneş panelli yol fikri aslında yeni değil. 2014 yılında Hollanda'da güneş enerjili SolaRoad isimli bisiklet yolu açılmıştı ve başlangıçta ortaya çıkan sorunlara rağmen 3 bin kWh enerji üretilmişti. Ancak, bisiklet yolunun inşa maliyeti 520 bin kWh'i aşmış olabilir. Fransa'da açılan Wattway adlı yol ise 5 bin avroya mal oldu. Bakanlığın yaptığı açıklamaya göre, bu yeni teknolojinin daha önce benzeri görülmedi. Fransız yetkililer, yolun 3 bin 400 nüfuslu küçük bir kasabanın sokak lambalarını yakmaya yetecek kadar elektrik üreteceğini umuyorlar. Wattway, aslında ortalama bir araç trafiğinde, güneş panelli yolun davranışını test etmek amacıyla tasarlandı ve 2 yıllık test periyodu boyunca günde yaklaşık 2 bin sürücü tarafından kullanılacak. Bu yılın başlarında ise, Ekoloji Bakanı Segolene Royal, gelecek beş yılda 1000 kilometrelik bir yolun güneş panelleri ile kaplanmasını istediğini söyledi. Eleştirmenler, bu projenin uygun maliyetli olmadığını söylüyorlar. Le Monde gazetesine konuşan CLER Enerji Dağıtım Şirketi Başkan Yardımcısı Marc Jedliczka, teknolojiden yararlanırken, yatırımların kazanılacak faydadan daha pahalı olmaması gerektiğine dikkat çekiyor. Yenilenebilir Enerji Sendikası Başkanı Jean-Louis Bal ise, bu tarz projelerde kar-zarar oranını anlayabilmek için maliyete, elektrik üretimine ve yaşam ömrüne bakılması gerektiğini söylüyor. Yani, bu tarz eleştirilere cevap verebilmek için henüz çok erken."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyada-ikinci-kez-hiv-hastasi-kendi-kendini-iyilestirdi", "text": "Bağışıklık sistemlerine güvenmeyi seven insanlar, birisinin anti-retroviral ilaçlar kullanmadan HIV'i tamamen vücudundan atmış olduğu gerçeğiyle rahatlayabilir. İstatistiklerden anlayan insanlar, bunun sadece ikinci kez gerçekleştiğinin bilinmesi gerçeğine daha fazla dikkat edebilirler. Bununla birlikte bilim insanları, bu olağanüstü vakadan böylesine süper güçlü bir vücut savunma sistemine sahip olmayanlara yardım etmek için uygulamayı umuyorlar. HIV bağışıklık sisteminden ve viral rezervuarlar olarak adlandırılan tedavilerden saklanma kapasitesine sahiptir. Yani, etkili bir tedavi programı dursa bile enfekte olmuş bir kişi tekrar savunmasız hale gelebilir. HIV'li çoğu insanın hayatlarının geri kalanında anti-retroviral almaya ihtiyaç duyması gerekir. İki kişi, yaygın olarak uygulanabilir kabul edilmeyen kök hücre tedavi programları aracılığıyla tamamen tedavi edildi. Üçüncü tedavi bildirilse de anlaşmazlık devam ediyor. Ayrıca, geçen yıl San Francisco hastası olarak bilinen bir kişinin, HIV rezervuarını yalnızca istisnai bir bağışıklık sistemine sahip olarak ortadan kaldırdığı bulundu. Annals of Internal Medicine'deki bir rapor, bu vakanın tek seferlik veya tespit hatası olmadığını öne sürüyor. Yeni mucize birey, partneri AIDS'ten ölen 30 yaşında bir kadın olan Hasta Esparenza olarak biliniyor. İlk olarak 2013'te HIV teşhisi kondu ve 2019'da hamileyken anti-retroviral tedavi aldı, ancak öncesinde ve sonrasında tedavi görmedi. Dört yıl boyunca, Massachusetts General Hospital'dan Dr Xu Yu ve yardımcı yazarlar, hastanın 1.2 milyar kan hücresini ve 500 milyon doku hücresini sıraladılar. Yu, onu kontrol eden bağışıklık kaymış olsa bile, çoğalacak bir durumda HIV genomu bulamadı. Özellikle virüs, genellikle ana rezervuar olan 150 milyon CD4+ T hücresinde tespit edilmedi. Bununla birlikte, orijinal enfeksiyon teşhisinin bir hata olmadığını kanıtlayan hipermutasyona uğramış bir viral sekans bulundu. Virüsün ortadan kaldırılmasına \"sterilizasyon tedavisi\" deniyor. \"Bu bulgular, özellikle ikinci bir vakanın tespit edilmesiyle birlikte, bunu kendi başına yapamayacak durumda olan kişiler için kısırlaştırıcı bir tedaviye giden uygulanabilir bir yol olabileceğini gösteriyor.\" diyor Yu yaptığı açıklamada, Yine de makalede, \"Çok sayıda hücrede bozulmamış HIV-1 provirüslerine dair kanıtın olmaması, HIV-1 enfeksiyonunun olmadığının kanıtı değildir. HIV-1'in kısırlaştırıcı bir tedavisi asla deneysel olarak kanıtlanamaz.\" şeklinde belirtiliyor. San Francisco ve Esperanza Hastaları, bağışıklık sistemleri HIV'in ART gerektirmeden tehlikeli seviyelere ulaşmasını engelleyebilen elit kontrolörlerin uç örnekleridir. Daha sıradan elit kontrolörlerin sihirlerini özellikle güçlü öldürücü T hücreleri aracılığıyla yaptıkları bilinmektedir. Yu, bu iki hastanın öldürücü T hücreleri arasındaki ortaklık olasılığını araştırıyor. Şimdi, bağışıklık sistemlerini ART olmadan virüsü kontrol edebilmek için eğitmek amacıyla, ART kullanan kişilerde bu tür bir bağışıklığı aşılama yoluyla indükleme olasılığına bakıyoruz dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyadaki-her-yasam-formu-enerji-icin-ayni-kimyasali-kullaniyor", "text": "Bildiğimiz tüm yaşam, bir tür 'evrensel hücresel yakıt' olarak aynı enerji taşıyan molekülü kullanır. Şimdi, yeni bir çalışma raporu, bu çok önemli molekülün nasıl ATP haline geldiğini açıklayabilir. ATP, fotosentez veya hücresel solunum ile yüklenen ve her hücrede kullanılan organik bir moleküldür. Her gün kendi vücut ağırlığımızı ATP olarak geri dönüştürüyoruz. Yukarıdaki sistemlerin her ikisinde de fosforilasyon adı verilen bir reaksiyon yoluyla ADP'ye bir fosfat molekülü eklenir ve ATP ortaya çıkar. Aynı fosfatı serbest bırakan reaksiyonlar , hücrelerimizin beyin sinyallerinden hareket ve üremeye kadar sayısız süreç için kullandığı kimyasal enerjiyi sağlar. ATP'nin birçok olası eşdeğeri yerine metabolik baskınlığa nasıl yükseldiği, biyolojide uzun süredir devam eden bir gizem ve araştırmanın odak noktası olmuştur. University College London'dan evrimsel biyokimyacı Nick Lane, \"Sonuçlarımız, hücrenin evrensel enerji para birimi olarak ATP'nin ortaya çıkmasının bir kazanın sonucu olmadığını, ancak fosforilasyon moleküllerinin benzersiz etkileşimlerinden kaynaklandığını gösteriyor diyor. ATP'nin tüm canlılar tarafından kullanılması, yaşamın başlangıcından beri ve hatta daha öncesinde, tüm canlı maddeden önce gelen prebiyotik koşullar sırasında var olduğunu göstermektedir. Ancak araştırmacılar, ATP'nin altı farklı fosforilasyon reaksiyonu ve onu sıfırdan oluşturmak için çok fazla enerji içeren böylesine karmaşık bir yapıya sahip olduğu durumda bunun nasıl olabileceği konusunda şaşkınlar. Pinna ve ekibi, başlangıçta karmaşık fosforilasyon sürecine başka moleküllerin dahil olmuş olması gerektiğinden şüpheleniyor. Bu yüzden, bakteriler ve arkeler tarafından, fosfat ve tiyoester de dahil olmak üzere kimyasalların metabolizmalarında hala kullanılan başka bir fosforile edici molekül olan AcP'ye yakından baktılar. Demir iyonlarının (Fe3+) varlığında AcP, suda ADP'yi ATP'ye fosforile edebilir. Diğer iyonların ve minerallerin suda ATP oluşumunu katalize etme yeteneklerini test ettikten sonra, araştırmacılar bunu diğer ikame metaller veya fosforile edici moleküller ile kopyalayamadılar. Bu, AcP ile, bu enerji depolama reaksiyonlarının, biyolojik yaşam ATP üretiminin şimdi kendi kendini sürdüren döngüsünü biriktirmek ve teşvik etmek için orada olmadan önce, prebiyotik koşullarda gerçekleşebileceğini düşündürmektedir. Ayrıca, deneyler, prebiyotik ATP'nin yaratılmasının büyük olasılıkla, fotokimyasal reaksiyonların ve volkanik patlamaların, doğru içerik karışımını sağlayabildiği tatlı suda gerçekleştiğini öne sürüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyadaki-yasamin-evriminde-onemli-bir-adim-havada-gerceklesmis-olabilir", "text": "Yaklaşık 4,5 milyar yıl önce 'sıcak küçük bir gölette' yaşamın ortaya çıkışı, modern biyolojinin nispeten sağlam bir temelidir. Suyun Dünya'daki erken organik reaksiyonları kolaylaştırmadaki hayati rolüne rağmen, en temel bileşenlerden biri sulu ortamlarda oluşmaz ve bu da yaşamın onları başlangıçta nasıl ortaya çıkardığı sorusunu gündeme getirir. Yeni bir deney, bu kritik kimyasal reaksiyonların nasıl gerçekleşmiş olabileceğini ortaya koyuyor. Amid bağları, peptitler ve proteinler dahil olmak üzere yaşamın birçok önemli bileşeninin temelini oluşturan amino asit zincirlerindeki bağlantılardır. . Sorun şu ki, amid bağları aslında su tarafından engelleniyor, bu da antik Dünya gibi okyanusal bir dünyada bir sorun teşkil ediyor. Bilim insanları, başka bir şeyin devreye girmiş olması gerektiğini düşünüyor ve yeni çalışma, sihrin su ve hava sınırında olduğunu gösteriyor. Purdue Üniversitesi'nden kimyager Dylan Holdena ve meslektaşları yayınladıkları makalelerinde, \"Burada, mikron boyutlu su damlacıklarının hava-su arayüzünde, milisaniyelik zaman ölçeğinde peptit izomerlerinin oluşumuna yol açan benzersiz bir serbest amino asit reaktivitesini rapor ediyoruz\" diyor. Ekip, ayrıntılı kimyasal analiz için bir kütle spektrometre cihazına doğru iki amino asit, glisin ve L-alanin içeren mikro damlacıklar püskürttü. Damlacıklarda bir dipeptit olan iki amino asit zincirinin oluştuğu gösterildi. Dipeptitler başka amino asit zincirleri oluşturabildikleri için, sonuçlar havadaki mikrodamlacıkların çözünmüş amino asitleri havaya maruz bırakarak peptit zincirlerinin erken yapımını hızlandırmış olabileceği anlamına gelir. Milyarlarca yıl önce, bu tür mikrodamlacıklar, yaşamın gelişmesi için gerekli kimyasal bağları yaratarak okyanustan fışkıran deniz spreyi şeklinde üretilmiş olabilir. Dahası, bu deneylerde gözlemlenen reaksiyon, başka herhangi bir kimyasal ajan, katalizör veya radyasyon kaynağı eklenmeden gerçekleşti ve bu, Dünya'da milyarlarca yıl önce gerçekleşmiş olabileceğini daha olası hale getirdi. Ekip haklıysa, mikro damlacıkların havaya çarptığı yerde, en küçük ölçeklerde ortam ıslak değil kuru olabilir - bu, dipeptitlerin sentezlenebileceği koşulları sağladığı anlamına gelir. Bilim insanları, okyanus ortamlarında amino asit zincirlerinin nasıl oluşabileceğine dair her türlü açıklamaya bakmakla meşguller. Örneğin, hidrotermal menfezler bir rol oynamış olabilir veya belki de ziyaret eden bir asteroit. Şimdi yeni bir seçenek var. Yine de bu şimdilik bir hipotez ve bu amino asit zincirlerinin nasıl bir araya getirildiğini ve bu temel kimyasal yapı taşlarının Dünya'da bugün bildiğimiz hayata nasıl yol açtığını anlamak için gelecekteki çalışmalara ihtiyaç olacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-en-buyuk-acik-deniz-ruzgar-ciftligi-resmen-guc-uretmeye-basladi", "text": "Tamamlandığında dünyanın en büyük açık deniz rüzgar çiftliği olacak olan Hornsea 2 rüzgar çiftliğinden elektrik gelmeye başladı. Ancak, İngiltere'nin doğu kıyısında yer alan rüzgar çiftliğinin bu unvanı uzun süre elinde tutması pek mümkün değil. Karadaki rüzgarın genişlemesi düzleşse de açık deniz çok üstel büyüme aşamasında ve bazı projeler geliştiriliyor. Çin'in en büyük açık deniz rüzgar çiftliği de tam faaliyete geçti. Hornsea 2 tamamlandığında, her biri 8 MW pik kapasiteli 165 Siemens Gamesa rüzgar türbininden oluşacak. Bu türbinlerin çoğu hala kurulacak olsa da açık deniz trafo merkezi ve dalgalanmaları yumuşatmakla ilgili ekipman Ekim ayında tamamlandı. Gaz arzındaki kısıtlamaların soğuk bir kışla birlikte Birleşik Krallık ve Kuzey Avrupa'daki elektrik şebekelerinde ciddi kesintilere neden olma olasılığı aylarca endişe yarattı. Hornsea'nin nihai üretiminin bir kısmı bile bu tehlikeye karşı tampon oluşturmaya yardımcı olacaktır. Rüzgar çifliği faaliyete geçmesinden sonraki ilk sabah, İngiltere'nin elektriğinin neredeyse yüzde 50'sini sağlayan rüzgar enerjisine katkıda bulundu. 1.320 MW'da Hornsea 2, toplam 1.218 MW kapasite için daha küçük ama daha çok sayıda türbine sahip komşu Hornsea 1'den dünyanın en büyüğü unvanını alacak. Gelişme, Çin'in en büyük açık deniz rüzgar çiftliği Jiangsu Qidong'un Noel Günü'nde şebekeye tam kapasiteyle bağlanmasıyla aynı zamana denk geliyor. Toplam 802 MW'lık Jiangsu Qidong, her iki Hornsea aşamasının da gerisindedir, ancak kuzey Avrupa dışındaki bir sonraki en büyük açık deniz rüzgar çiftliğinin iki katı büyüklüğündedir. Avrupa ve Kuzey Amerika rüzgar çiftlikleri genellikle maliyetten tasarruf etmek için tek bir boyut ve yapı türbini kullanarak standardize ederken, Jiangsu Qidong dört üreticiden yedi model kullanarak ters yöne gitti. Ne Hornsea ne de Jiangsu Qidong, Danimarka ve Güney Kore tarafından geliştirilen dev rüzgar çiftlikleri ve İzlanda'daki daha spekülatif dev ile uzaktan kıyaslanamaz. Bunlar meyvelerini vermeden önce bile, Hornsea'nin 2.400 MW'lık yakında inşaatına başlanacak olan üçüncü aşaması onları çok geride bırakacak. Bu rüzgar çiftliklerinde başlayan operasyonlarda bile, açık deniz rüzgarı, küresel rüzgar üretiminin yüzde 10'undan daha azını oluşturuyor. Ayrıca şu anda daha pahalı. Bununla birlikte, türbinler büyüdükçe ve deneyim arttıkça, karadaki rüzgar gelişmelerine göre fiyatlar açık deniz için daha hızlı düşüyor. Birleşik Krallık rüzgar çiftliklerinin bir sonraki turunun sübvansiyon talep etmek yerine halka para iade etmesi bekleniyor. Ayrıca, nadir istisnalar dışında, rüzgarlar açık denizde olduğundan daha sabittir ve fosil yakıtlara kıyasla rüzgarın son büyük dezavantajı olan kesintiyi azaltır. Bazı yerlerde, açık deniz rüzgarı da karadan farklı zamanlarda zirve yapar, bu nedenle ikisinin bir karışımı birbirini tamamlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-en-buyuk-organizmalarindan-biri-armillaria-mantar-grubu", "text": "Yerin kilometrelerce altında uzanan devasa siyah dokunaç ağlarıyla, Armillaria mantar grubu, gezegenimizdeki bilinen en büyük organizmalardan biridir. Oregon'daki 8.500 yıllık bir Armillaria ostoyae örneği, rizomorf dokunaç kütlesi ile 2.385 dönümlük bir alanı kaplamaktadır. Kabaca 7.500 ila 35.000 ton ağırlığında olduğu tahmin edilmektedir. Bu da onu dünyadaki en büyük organizmalardan biri olmak için iyi bir aday yapıyor. Yine de devasa mantar, bize sevimli, bağımsız mantar demetleri olarak görünür. Armillaria, ağaçlarda beslenen vampir benzeri patojenik bir mantardır. 600 çeşit odunsu bitkinin ömrünü tüketebilir ve böylece bitki örtüsünü yok ederek çiftçilere milyonlarca dolarlık zarar verebilir. Fotoğraf: Bir ağacın içine nüfuz ettikten sonra, rizomorf tarafından, bitkiden su ve besinler emilir. Bu parazitik mantarın bu kadar büyük olması, kısmen sağlamlığından kaynaklanmaktadır. Armillaria, birçok biyolojik kontrol yöntemine inanılmaz derecede dirençlidir. Hatta tipik mantar öldürücü kimyasallar, büyümesini bile teşvik edebilir. Ayrıca, herhangi bir yiyecek olmadan oldukça uzun bir süre toprakta hareketsiz olarak hayatta kalabilirler. Utah Üniversitesi'nden makine mühendisi Debora Lyn Porter ve meslektaşları yeni yayınlanan bir makalede, bu misel ve rizomorf ağlarının, canlı konakların bulunmadığı ortamda onlarca yıldır hareketsiz kaldıkları ve yeni konaklar bulduklarında tekrar aktif hale geldikleri bulundu. Porter ve ekibi, A. ostoyae'yi yakından incelemek için kimyasal analiz, mekanik testler ve modelleme kullandı. Dokunaç benzeri rizomorflarının, laboratuvarda yetiştirilen ve vahşi hasat edilmiş iki farklı örneği karşılaştırdı. Bu araştırmada, yabani mantarın, içindeki daha hassas dalları hem kimyasallardan hem de mekanik kuvvetlerden koruyabilen bir kalkan tabakasına sahip rizomorflar ürettiğini buldular. Fotoğraf: Laboratuvarda yetiştirilen rizomorf ile hasat edilen vahşi rizomorf karşılaştırması. Makine mühendisi Steven Naleway, \"Bu dış katman oldukça sert. Sert plastik benzeri bir doku gibi. Doğal dünya için oldukça güçlü diyor. Bu katman, böceklerden gelen asitler gibi toksinleri nötralize etmeye yardımcı olan, kalsiyum iyonlarının bağlanması gibi mantarlara çeşitli faydalar sağladığı bilinen bir pigment olan melanin tarafından oluşturulmuştu. Yabani mantar kalkanı ayrıca laboratuarda yetiştirilen rizomlarda görülenden çok daha küçük gözeneklere sahipti ve zayıf noktalara yer bırakmayan daha tutarlı bir yapıya sahipti. Bu özellikler, mantar dokunaçlarına, enzimlerin de yardımıyla, sert odunsu kökleri kırmak ve ağaç besinlerini çalmak için yeterli basınç uygulama gücünü sağlıyor. Ve zamanla, dünyadaki en büyük organizmalar arasında yerini alan, devasa bir mantar kütlesine dönüşürler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-en-dayanikli-hayvaninin-sirri-cozuldu", "text": "Dünyanın en dayanıklı mikroskobik hayvanı su ayısının bu özelliğinin genetik şifresi çözüldü. Sonuçları Nature Communications dergisinde yayımlanan ve Tokyo Üniversitesi'nden bir ekip tarafından yürütülen araştırmada, radyasyona, dondurucu soğuğa ve kaynatılmaya dayanan su ayısının, DNA yapısını battaniye gibi sararak koruyan bir protein keşfedildi. Profesör Takekazu Kunieda ve meslektaşlarının, \"Dsup\" adı verilen bu proteini üreten insan hücreleri geliştirdiği, niteliği değiştirilmiş insan hücrelerini radyasyona maruz bıraktığı ve Dsup proteininin, DNA'nın çok daha az zarar görmesini sağladığının gözlemlendiği kaydedildi. Bilim insanları, olağanüstü çevre koşullarında yaşayabilen bu organizmanın genlerinin, gelecekte yaşam türlerinin radyasyondan ve x ışınlarından korunması için kullanılabileceğini belirtiyor. Su ayıları hakkında 2015 yılında yapılan bir araştırma da hayvanların DNA'ların bir bölümünü, yatay gen transferi adı verilen bir süreçle bakterilerden aldığını göstermişti. Dünya üzerinde 800'den fazla nitelikleri tanımlanan su ayısı türü bulunuyor, binlercesinin ise henüz adlandırılmadığı ifade ediliyor. Su ayıları, topraktan ve deniz tabanlarından Antarktika'daki buzullara kadar su olan her yerde yaşayabiliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-en-derin-deligini-acma-plani-sinirsiz-bir-enerjiyi-serbest-birakabilir", "text": "Quaise adlı öncü bir enerji şirketi, Dünya'nın kabuğunu daha önce hiç kimsenin kazmadığı kadar derine kazmak gibi cüretkar hedefini belirtti ve bu fikir ciddi bir ilgi gördü. Şirket, ilk tur risk sermayesi finansmanının kapatılmasının ardından, toplam 63 milyon ABD doları topladı. Jeotermal enerjiyi dünya çapında daha fazla nüfus için erişilebilir kılmak şirketin asıl hedefi. Şirketin Dünya'nın merkezine yaklaşma vizyonu, bir gün nükleer füzyon enerjisini mümkün kılabilecek türden bir teknolojiden esinlenen megavat gücünde bir el feneri ile geleneksel sondaj yöntemlerini birleştirmektir. Jeotermal enerji unutulan yenilenebilir enerji haline geldi. Güneş ve rüzgarın yeşil enerji pazarına giderek daha fazla hakim olmasıyla, ayaklarımızın altındaki geniş ısı rezervuarından yararlanma çabaları geride kalıyor. Nedenini anlamak ise zor değil. Temiz, kesintisiz, sınırsız güç için mükemmel bir seçim olmasına rağmen, jeotermal enerji çıkarımına uygun yer sayısı oldukça azdır. Quaise, derinlikleri kaydetmek için kabukta delikler açmamıza izin verecek teknolojiyi geliştirerek bunu değiştirmeyi hedefliyor. Bugüne kadar gezegenin kabuğunu delmek için en iyi çabalarımız yaklaşık 12,3 kilometrede kaldı. Süper Derin Sondaj ve onun gibi diğerleri bu sınıra takılmış olsalar da yine de bu inanılmaz mühendislik başarılarını temsil ediyor. Daha ileri gitmek için, düzinelerce kilometrelik tepedeki kaya tarafından sıkıştırılan malzemeyi öğütmenin ve sonra onu tekrar yüzeye çıkarmanın yollarını bulmamız gerekir. Ayrıca, kazma aletlerinin 180 santigrat dereceyi aşan sıcaklıklarda kayayı öğütebilmesi gerekir. Matkap uçlarını bu kadar uzun bir mesafe boyunca döndürmek de biraz akıllıca düşünmeyi gerektirir. Yukarıdaki engellere olası bir alternatif, daha az delmek ve daha fazla yakmak. MIT Plazma Bilim ve Füzyon Merkezi'ndeki nükleer füzyon araştırmalarından doğan Quaise'in çözümü, atomları birlikte erimeye zorlayan milimetre uzunluğunda elektromanyetik radyasyon dalgaları kullanmaktır. Gyrotron adı verilen cihazlar, güçlü manyetik alanlar içinde elektronları yüksek hızda sallayarak sürekli elektromanyetik radyasyon ışınlarını verimli bir şekilde kullanabilir. Quaise, megavat gücünde bir gyrotron'u en son kesici aletlere bağlayarak, birkaç ay içinde en sert, en sıcak kayayı yaklaşık 20 kilometre derinliğe kadar yakabilmeyi umuyor. Bu derinliklerde, çevreleyen kayanın ısısı yaklaşık 500 santigrat dereceye ulaşabilir ve bu oraya pompalanan herhangi bir sıvı suyu, elektrik üretmek için mükemmel olan buhar benzeri bir duruma dönüştürmek için yeterli. Quaise, tohum ve yatırım finansmanını kullanarak, önümüzdeki iki yıl sahada konuşlandırılabilir cihazlara sahip olmayı bekliyor. Her şey yolunda giderse, 2026 yılına kadar güç üreten bir sisteme sahip olabilir. 2028 yılına kadar şirket, eski kömür yakıtlı elektrik santrallerini devralmayı ve onları buharla çalışan tesislere dönüştürmeyi umuyor. Aynı anda hem çok eski hem de çok yeni bir teknoloji, nasıl ve başarılı olup olmayacağı konusunda pek çok sorumuz olmalı. Şansımıza, New Atlas'taki Loz Blain, Quaise'in CEO'su ve kurucu ortağı Carlos Araque'ın bu sorulardan bazılarını yanıtladı. Bu teknoloji olmadan bile, dünyanın kabaca yüzde 8,3'ünün enerjisi jeotermal bir kaynaktan gelebilirdi. 40'a yakın ülke şu anda tamamen jeotermal enerjiye güvenebilir. 2050 yılına kadar net sıfır emisyon yolunda ilerlemek için jeotermal enerjinin her yıl yaklaşık yüzde 13 oranında büyümesi gerekiyor. Bu, erişimini genişletmenin bir yolunu bulamasak bile, büyümek için çok fazla alan bırakıyor. Quaise gibi şirketlerin ilgiyi canlandırmaya yardımcı olup olmayacağı, bu mazlumun görülmesi bekleniyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-en-guclu-lazer-isini-gelistirildi", "text": "Çinli bilim adamlarının, 5,13 milyar megawatt (5,13 katrilyon watt) gücünde lazer ışını geliştirdiği bildirildi. South China Morning Post'un haberine göre, Şanghay Optik ve Hassas Mekanik Enstitüsü'deki araştırmacılar, nükleer fizikten yüksek teknolojili silah sanayisine kadar pek çok alanda kullanılabilme potansiyeline sahip şimdiye kadar ki en güçlü lazer ışınını geliştirdi. Bilim ve Teknoloji dergisi \"Optics Letters\"de yayımlanan araştırmada, ışının 5,13 milyar megawattlık güce sahip olması nedeniyle şu ana kadarki dünyada geliştirilen en güçlü lazer unvanını aldığı belirtildi. Araştırmacılar, lazer ışınını 30 femtosaniye yani 1 saniyenin 30 katrilyonda biri kadar sürede ateşlediklerini kaydetti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-en-hizli-bilgisayari-unvani-el-degistirdi", "text": "China Daily gazetesinin haberine göre, yılda iki kez hazırlanan dünyanın en hızlı 500 süper bilgisayar listesinde Çin'in süper bilgisayarı Sunway-TaihuLight, 6 kez dünyanın en hızlı bilgisayarı unvanını koruyan diğer Çin üretimi Tienhı-2'yi geçerek birinci oldu. Saniyede 125,436 petaflop işlem kapasitesi ile dünyanın en hızlı bilgisayarı seçilen Sunway-TaihuLight, dünyada işlem hızında 100 petaflop'u geçen de ilk bilgisayar oldu. Saniyede 1 katrilyon işlem gücü olarak tanımlanan petaflop, dünyanın en hızlı bilgisayarlarının erişebildiği hız birimi olarak ifade ediliyor. Sunway-TaihuLight, ülkenin doğusundaki Ciangsu eyaletinin Vuşi vilayetinde yeni açılışı yapılan Ulusal Süper Bilgisayar merkezinde yer alıyor. Dünyada hız konusunda 6 kez birinciliği elde eden Tienhı-2'de ABD merkezli dünyanın en büyük çip üreticisi Intel'in işlemcileri kullanılırken, Sunway-TaihuLight da ise bütünüyle Çin üretimi işlemciler kullanıldı. Geçen yıl kasım ayında yapılan sıralamada, Tienhı-2 saniyede 33,86 petaflop işlem ile saniyede 17,59 petaflop işlem yapabilen ABD yapımı Titan'ı iki kat hızıyla geride bırakarak 6. kez zirvedeki yerini korumuştu. ABD ve Almanya'daki bilgisayar uzmanlarınca 1993'ten bu yana haziran ve kasımda olmak üzere yılda iki defa hazırlanan ''Top 500'' listesi, bu alanda otorite olarak dikkate alınıyor ve dünya genelinde en hızlı süper bilgisayarların listesini belirliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-en-hizli-kamerasindan-yeni-rekor-artik-isigin-hareketini-cekebiliyor", "text": "Bulguları Light: Science and Applications'da yayınlanan yöntem; bir nesneyi filme alınmak üzere nesneden yansıyan lazer ışığının kısa flaşlarına maruz bırakmayı kapsıyor. Her atım kodları önce resme, ardında da video dizinine çeviren bir algoritma ile benzersiz bir kod veriyor. Bir dizindeki görüntüleri teker teker çekmek yerine diğer yüksek hızlı kameralar gibi bu kamera her bir kare için dört ayrı görüntü çekiyor. Araştırmacılar bu teknolojiye Çoklu Pozlama için Sık Tanım Algoritması adını verdiler. Aynalar ve lenslerden meydana gelen karmaşık laboratuvar ekipmanları gerektiren bu metodu kullanarak araştırmacılar anları saniyenin 0.2 trilyonunda biri kadar kısa sürede çekebiliyorlar. Bu da şimdiye kadar ulaşılan en yüksek hız. Işığın hareketini saniyenin katrilyonda birinde gösteren aşağıdaki videoda kağıt kalınlığına denk gelen mesafe boyunca bir saniyenin milyarda birinin milyonda birini görebilirsiniz. Araştırmanın yazarlarından Elias Kristensson yaptığı bir açıklamada: Bugün bu denli hızlı olayları görselleştirmenin tek yolu sürecin hareketsiz görüntülerini fotoğraflamaktır. O zaman daha sonra bir filme dönüştürülebilecek çeşitli sabit görüntüler elde etmek için aynı uygulamayı tekrar etmek durumunda kalırsınız. Bu yaklaşımdaki sorun ise uygulamayı tekrar ettiğinizde sürecin tıpatıp aynı olma ihtimalinin pek muhtemel olmamasıdır, şeklinde konuştu. New Atlas'a göre daha önceki en hızlı kameraya ait kayıt Tokyo Üniversitesi tarafından geliştirilen saniyede 4.4 trilyon kareydi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-en-kotu-cevre-kirleticisi-nedir", "text": "Blacksmith Enstitüsü adında kar amacı gütmeyen bir kuruluş, her yıl sonunda bu maddelere ilişkin bir rapor hazırlıyor. Grubun en yeni tarihli raporu, 49 ülkenin toksik sitelerinde önemli kirleticileri araştırdı ve madencilikte, dökümde ve geri dönüşümde ortaya çıkan kurşunun 2012'de insan sağlığına dönük en büyük tehdit olduğunu ortaya çıkardı. Grup, kurşunun dünyada en az 16 milyon kişinin sağlığını etkilediğini tahmin ediyor. Kurşuna fazlaca maruz kalmak böbrek rahatsızlıklarına, zeka geriliğine, öğrenme güçlüklerine, büyüme sorunlarına ve sinir rahatsızlıklarına yol açabiliyor. Akut zehirlenme ise nöbetlere ve ölüme sebebiyet veriyor. Çevremizdeki kurşunla ilgili söylenebilecek tek iyi şey, tıpkı karbondioksit salımı gibi, azalıyor olması. Birçok ülke daha şimdiden kurşunlu benzin satışını yasakladı ve diğerleri de onları takip edecek. Eski katot ışını tüpleri de kurşun doluydu ama artık bunları da geride bırakıyoruz. Diğer eski teknolojiler baş ağrıtmaya devam ediyor. Dünya Sağlık Örgütü her yıl neredeyse iki milyon insanın evde yakılan odun, kömür ya da tezekten zehirlenerek öldüğünü açıkladı. Greenpeace'in hukuk müdürü Rick Hind, en büyük risklerin anlamak istemediğimiz şeyler olduğu görüşünde. Dediğine göre şu an ticari alanda kullanılan kimyasal maddelerin sayısı 60-70 bin civarında. Oysa ABD Sağlık Bakanlığı tarafından etkisi kapsamlı biçimde araştırılmış maddelerin sayısı 200 civarında. İçinde yüzdüğümüz, havamızda, suyumuzda, yemeğimizde bulunan maddelerin çok küçük bir kısmının üzerimizdeki etkileri araştırıldı, diyor. Demek oluyor ki, dünyanın en berbat kirleticisi belki de henüz bilinmiyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-en-kucuk-uzaktan-kumandali-robotu-minik-yengec", "text": "Bu uzaktan kumandalı yürüyen robot şimdiye kadar yaratılmış robotların en küçüğüdür. Peekytoe yengeç robot, karmaşık donanım, hidrolik veya elektrik olmadan hareket edebiliyor. Bunca karmaşılık yerine robotun hareketi, ısıtıldığında hatırlanan şekline dönüşen şekil hafızalı alaşımı tarafından yaratılır. Robotu hedeflenen farklı konumlarda hızlı bir şekilde ısıtmak için bir lazer kullanılır ve ince bir cam kaplama, robotun o kısmını soğurken elastik olarak deforme olmuş şekline döndürür. Robot, şekli deformeden hatırlanana ve geriye doğru değiştirirken, bu durum hareketi yaratır. Lazer hareket yönünü kontrol edebilir ve robot emekleyebilir, bükülebilir, yürüyebilir, dönebilir ve hatta zıplayabilir. Araştırma Science Robotics dergisinde yayınlandı. Videoyu buradan izleyebilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-en-sicak-yillari-ve-etkileri", "text": "En sıcak günün ne olduğuna bağlı olarak, birçok farklı faktörün sıcaklıkları etkileyebildiğini unutmamak önemlidir. Ancak, genel olarak, atmosferik sıcaklıkların artması, birçok olumsuz etkiye neden olabilir. En sıcak günlerin bir örneği, Death Valley, Kaliforniya'daki 10 Temmuz 1913'te kaydedilen 56.7 C'lik (134 F) sıcaklıktır. Bu sıcaklık, Dünya üzerinde kaydedilen en yüksek sıcaklık olarak kabul edilmektedir. Ancak, daha yakın zamanlarda, Kuveyt'te 2016 yılında kaydedilen 54 C'lik (129 F) sıcaklık da oldukça dikkat çekicidir. Bu tür aşırı sıcaklıklar, birçok olumsuz etkiye neden olabilir. Örneğin, yüksek sıcaklıklar insan sağlığı üzerinde ciddi etkilere sahip olabilir. Isı dalgaları, özellikle yaşlılar, çocuklar ve kronik hastalığı olan kişiler için ölümcül olabilir. Aşırı sıcaklıklar, kalp krizi, inme, susuzluk, ısı krampları, ısı çarpması ve diğer sağlık sorunlarına neden olabilir. Ayrıca, yüksek sıcaklıklar, çevre üzerinde de olumsuz etkilere sahiptir. Örneğin, aşırı sıcaklıklar, bitki örtüsünü kurutabilir ve tarım ürünlerinde ciddi kayıplara neden olabilir. Ayrıca, sıcaklıklar, deniz seviyesinin yükselmesine, buzulların erimesine ve iklim değişikliği gibi küresel çevresel sorunlara da katkıda bulunabilir. Sonuç olarak, en sıcak günler, Dünya üzerinde birçok olumsuz etkiye neden olabilir. Sağlık, tarım ve çevre üzerindeki etkileri göz önüne alındığında, insanlar ve doğal sistemler için ciddi bir tehdit oluşturabilirler. Bu nedenle, küresel ısınma ve iklim değişikliği gibi sorunların ele alınması büyük önem taşımaktadır. Bununla birlikte, küresel ısınmanın etkileri, sadece en sıcak günlerle sınırlı değildir. Dünya genelindeki ortalama sıcaklıkların artması, ekstrem hava olaylarının artmasına, deniz seviyesinin yükselmesine ve iklim değişikliği gibi birçok soruna neden olabilir. Dünya üzerindeki sıcaklıkların artması, sera gazlarının artmasına ve insan etkinliklerinin neden olduğu diğer faktörlere bağlıdır. Bu nedenle, küresel ısınma ve iklim değişikliği gibi konuların ele alınması büyük önem taşır. Bu, sera gazı emisyonlarını azaltmak, temiz enerji kullanımını artırmak, ormansızlaşmayı azaltmak ve daha sürdürülebilir yaşam tarzlarına geçmek gibi eylemleri içerebilir. Bu tür eylemler, dünya genelindeki sıcaklık artışını yavaşlatmaya ve insanlar ve doğal sistemler için olumsuz etkileri azaltmaya yardımcı olabilir. - NOAA National Centers for Environmental Information. (2016). Global Analysis - Annual 2016. https://www.ncdc.noaa.gov/sotc/global/201613 - NOAA National Centers for Environmental Information. (2019). Climate at a Glance: Death Valley. https://www.ncdc.noaa.gov/cag/city/time-series/USW00093228/tavg/12/1/1895-2021?base_prd=true&firstbaseyear=1901&lastbaseyear=2000 - National Geographic Society. (2021). The Hottest Place on Earth. https://www.nationalgeographic.org/article/hottest-place-earth/ - Intergovernmental Panel on Climate Change. (2018). Global Warming of 1.5 C. https://www.ipcc.ch/sr15/ - United Nations Framework Convention on Climate Change. (2021). The Paris Agreement. https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement/the-paris-agreement"}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-ilk-5-nanometrelik-cipi-ayaginiza-geldi", "text": "IBM araştırmacıları, tırnak büyüklüğündeki bir alana 30 milyar transistör sığdırdıklarını ve ihtiyacımız olan işlem gücüne ciddi destek veren bilgisayar çiplerini, yongalarını üretmek için yepyeni bir yol bulduklarını açıkladılar. Yeniliğin anahtarının, mevcut çipler üzerindeki transistör kapılarının boyutunun 10 nanometreden 5 nanometreye kadar düşürülmesinden geçtiği söyleniyor. Daha fazla kapı daha fazla güç anlamına gelir ve bu da kendi kendine giden otomobillerden akıllı telefonlara kadar her alanda tesirini gösterecektir diye düşünebilirsiniz. Bunu gerçekleştirmek için, IBM ve ortakları olan Samsung ve Global Foundries ile birlikte, mevcut mimarinin bazı sınırlanmalarını aşan gelecek yongaların yeni bir tasarımını ortaya çıkardılar. FinFET ya da Fin Field Effect Transistor olarak bilinirler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-ilk-akilli-atlama-ipi-turkiyede", "text": "Bluetooth bağlantıya da destek veren akıllı atlama ipi elde edilen verileri mobil cihazlarla paylaşabiliyor. Yüksek kalite, parlak beyaz LED'ler en aydınlık ortamda bile fitness verilerini kullanıcılara sunuyor. Akıllı atlama ipi ve mobil cihazlar için geliştirilen Smart Gym uygulaması bununla birlikte yakılan kalori miktarını ve egzersiz süresini de gösterebiliyor. 45 derecelik açıyla birbirine bağlı bulunan kulplar ve ip, kulpları daha doğal bir pozisyonda tutmaya imkan tanıyor ve ipin hareketi için ideal yönü oluşturuyor. Micro-USB bağlantı üzerinden şarj edilebilen akıllı atlama ipi, 2 saatte şarj olabiliyor. 36 saat boyunca aktif olarak kullanılabilen Smart Rope'u farklı beden ve renk seçenekleriyle satın almak mümkün. Buraya tıklayarak satın alabileceğiniz akıllı atlama ipinin fiyatı ise 325 TL."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-ilk-cicegi-bulundu", "text": "Araştırmacılar çalışma kapsamında Montsechia Vidalii adlı türün binden fazla fosilini inceledi. Bitki su otunu andırıyor ancak tek tohumlu bir meyve de veriyor. Bu durum da çiçek açan bitkilerin temel özelliğini oluşturuyor. Uzmanlar bitkinin 125 milyon yıldan uzun süre önce İspanya'daki göllerde yetiştiğini vurguluyor. Botanik uzmanı David Dilcher \"İlk çiçek bir efsane, tıpkı ilk insan gibi. Ama yeni incelememiz Montsechia'nın Çin'de bulunan benzer su bitkisi Archaefructus'tan daha eski değilse bile çağdaşı olduğunu gösteriyor\" dedi. Uzmanlar Montsechia Vidalii türünü uzun süredir biliyordu. Bitkinin fosilleri ilk olarak yüz yıldan uzun süre önce İspanya'nın orta kesimlerindeki İber Sıradağları'nda bulunan kireç taşında ve Pireneler'in Montsec kesiminde keşfedildi. Ancak Dilcher \"Monteschia'da taç yaprakları ve nektar üreten bir yapı olmaması nedeniyle bu fosillerin birçoğunun yanlış yorumlandığını\" vurguladı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-ilk-dinozor-beyni-fosili-bulundu", "text": "Taşı özel bir mikroskop kullanarak detaylı bir şekilde inceleyen Cambridge Üniversitesi'nden bir ekip, dünyada ilk kez bir dinozor beyni bulunduğunu duyurdu. Bilim insanları, beyin fosili bulunan dinozorun yaklaşık 130 milyon yıl önce yaşayan Iguanodon gibi bir ot obur olduğunu söyledi. Bir bataklıkta öldüğü düşünülen dinozor, kafasının çamura gömülü kalması sebebiyle şekli korunmuş ve zamanla fosilleşmiş. Bu sebeple fosilin bugüne kadar korunabildiği düşünülüyor. Ayrıca incelemeyi yapan ekip dinozor beyninin, bugünkü timsah ve kuşlarla benzer özellikler taşıdığını da söyledi. Cambridge Üniversitesinden Dr Alex Liu, \"Beyin dokularının korunma şansı inanılmaz düşük, su sebeple bu buluş oldukça şaşırtıcı\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-ilk-gunes-enerjisiyle-isinan-ceketi", "text": "Dünyanın ilk güneş enerjisiyle ısınan ceketi olma özelliğini taşıyan ceketin üzerindeki özel bir katman, güneş enerjisi yardımıyla ceketin iki dakika içerisinde 7 dereceye kadar ısıtılmasını sağlıyor. Kıyafetin birden fazla modeli bulunuyor ve böylece farklı tarzlara da hitap ediyor. Dayanıklı bir yapıda olan kıyafetler suya karşı da dayanıklılık gösteriyor ve en kötü hava koşullarında bile sorunsuzca kullanılabiliyor. Tüm enerjisini güneşten aldığı için doğaya da zarar vermeyen ceket ve montlar, önemli bir soruna çözüm getirmesiyle Indiegogo'da da hak ettiği desteği bulmuş durumda. Kısa süre içinde toplamayı amaçladığı 25 bin doların 21 binlik kısmını bir araya getiren proje kapsamında montlardan birine sahip olabilmek için en az 139 doları gözden çıkarmak gerekiyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-ilk-kitlesel-hayvan-yok-olusunun-ne-olabilecegine-iliskin-kanitlar-ortaya-cikiyor", "text": "538,8 milyon yıl önceki Kambriyen patlamasından bu yana 5 büyük kitlesel yok oluş olayı, irili ufaklı tüm canlıların biyolojik çeşitliliğini azalttı. ABD'li araştırmacılar, yaklaşık 550 milyon yıl önce, Ediacaran olarak bilinen bir dönemde kitlesel hayvan yok oluşunun meydana geldiğine dair kanıtları ortaya çıkardılar. Okyanuslar sünger ve denizanası gibi birkaç tanıdık hayvanla dolu olsa da, biyolojik tarihin bu erken dönemindeki yaşamın çoğu şimdi bize yabancı gelebilir. Hayvanların çoğu yumuşak gövdeliydi. Pek çoğu yere yapışmış bitki yapraklarına benziyordu. Diğerlerinin bir çeşit kabuğu vardı. Virginia Tech paleobiyoloğu Scott Evans ve meslektaşları, dünyanın dört bir yanından Ediacaran'a tarihlenen daha yumuşak hayvan türlerinin nadir fosilleri hakkında veri derlediler. Daha önce tespit edilmiş olan biyolojik çeşitlilikteki ani değişimlerin yalnızca örnekleme önyargıları olmadığını keşfettiler. Daha yumuşak vücut parçaları tipik olarak daha sert, daha mineralize anatomi parçaları kadar kolay fosilleşmediğinden, araştırmacılar tipik olarak Ediacaran'ın sonraki aşamalarında yumuşak gövdeli hayvanların görece yokluğunun basitçe korunma başarısızlığının bir sonucu olduğundan şüpheleniyorlar. Ancak küresel fosil kayıtları aksini gösteriyor. Ekip, Avalon (575 ila 560 milyon yıl önce) ve Beyaz Deniz aşamaları (560 ila 550 milyon yıl önce) olarak bilinen Ediacaran döneminde biyolojik çeşitlilikte genel bir artış olduğunu buldu. Ekip makalelerinde, \"Avalon ve White Sea toplulukları arasında beslenme modu, yaşam alışkanlığı, ekolojik katman ve maksimum vücut boyutu açısından önemli farklılıklar buluyoruz\" diye yazıyor. Bu iki zaman periyodu arasında, deniz tabanlarına hakim olan mikrobiyal örtülerle beslenen daha küçük hareketli hayvanlar ortaya çıktı. Daha önce hayvanların çoğu yere yapışık filtreli besleyicilerdi. Beslenme modları, Beyaz Deniz ile Nama olarak bilinen son aşama (550 ila 539 milyon yıl önce) arasında değişmedi. Aksine, türlerin şaşırtıcı bir şekilde yüzde 80'i Ediacaran'ın bu iki aşaması arasında yok olmuş gibi görünüyordu. Geçmişte yapılan araştırmalar, bu düşüşün, çevreyi derinden değiştiren ve yavaş yavaş sapsız filtre besleyicilerin yerini alan, yuva yapan veya iz fosiller bırakan hareketli hayvanların sonucu olabileceğini öne sürdü. Fakat bu yeni kanıt, durumun böyle olmadığını gösteriyor. Tüm beslenme modları ve yaşam alışkanlıkları benzer kayıplar yaşadı, Nama'da daha önceki Beyaz Deniz aşamasından bilinen 70 gruptan yalnızca 14 cins hala görülüyor. Daha fazla yeni evrimleşmiş tür olsaydı, yeni ve eski türler arasında zamansal örtüşme de olurdu. Ekip, biyotik replasmanı göz ardı ederek bunun gözlemlenmediğini savunuyor. Evans ve meslektaşları, \"Bu topluluklar arasındaki çeşitlilikteki düşüş, bir yok olma olayının göstergesidir; kaybolan cinslerin yüzdesi, 'Büyük 5' kitlesel yok oluşları sırasında deniz omurgasızlarının yaşadıklarıyla karşılaştırılabilir\" diyor. Nesli tükenme olayından kurtulan ve Nama döneminde kalan Beyaz Deniz hayvanlarının çoğu, yüksek yüzey alanı/hacim oranına sahip büyük, yaprak benzeri organizmalardı. Bu, bu hayvanların okyanus oksijenindeki azalmayla başa çıkmak için uyum sağladıklarının bir işareti olabilir. Ediacaran'ın sonunda deniz tabanının yüzde 20'sinden fazlasını kaplayan yoğun okyanus anoksisinin belirtilerini bulan 2018 araştırması ile bu fikri destekleyen yeni jeokimyasal kanıtlar da var."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-ilk-yapay-embriyosu-petri-kabinda-uretildi", "text": "Herhangi bir yumurta veya sperm hücresi gerektirmeyen ve rahmin dışında yetiştirilebilen deneme embriyolar için, iki tür kök hücre kullandılar. Sıfırdan fonksiyonel ve suni bir embriyo geliştirmeyi başardılar. Kök hücreler, vücut dışında, içinde jöle bulunan bir petri kabında üretildi. Bu kök hücreler, tıpkı normal bir embriyo gibi erken evrelerde iç organlara dönüşebildiler. Araştırmacılar, bu teknik sayesinde canlılığın başlangıcı ile ilgili bazı gizemleri de çözeceklerine inanıyorlar. İngiltere'deki Cambridge Üniversitesi'nden araştırma görevlisi Magdalena Zernicka Goetz The Guardian'a verdiği demeçte, Kök hücreler, analitik olarak doğru bölgelerde ve doğru zamanlarda gelişmektedir. Bu bizim için oldukça şaşırtıcıydı. dedi. Araştırmacılar, daha önce de yapay bir embriyo üretmeyi denediler. Fakat, bu deneme sadece embriyonik kök hücrelerle yapılmaya çalışıldığından dolayı kısa sürede başarısızlıkla sonuçlandı. Çünkü, canlılığın başlaması için sadece embriyonik kök hücrelerin kullanılması yeterli değildi. Ekstra embriyonik trofoblast kök hücreleri ve ilkel endoderm kök hücreleri olarak adlandırılan diğer iki kök hücre türü de gelişimin düzgün olması için hayati önem taşıyorlar. ESC'lerle birlikte çalışan bu ekstra kök hücreler, plasentayı ve yumurta kesesini oluşturuyorlar. Ayrıca, bu ekstra kök hücreler organların düzgün gelişebilmesine ve beslenme ihtiyaçlarının sürekli karşılanmasına yarıyorlar. Bu nedenle, Zernicka Goetz ve ekibi, kök hücrelerin gelişebilmeleri için, genetiği değiştirilmiş fare ESC'lerini ve TSC'lerini içeren bir karışım kullanmayı denediler. Bu karışım, kök hücrelerin doğal bir embriyo gibi davranmalarını sağlayan, jel tabanlı bir karışımdır. Yaklaşık 4,5 gün sonra araştırmacılar, normal fare embriyolarına benzeyen birkaç canlı embriyo elde ettiler. Hatta bu embriyolarda, çeşitli doku ve organların farklılaşmaya başladığı gözlemlendi. Zernicka-Goetz, New Scientist'te Andy Coghlan'a yaptığı açıklamada, Doğal fare embriyolarına çok benziyorlar. Daha önce hiç yapılmayan bir şey yaptık. İki kök hücre tipini bir araya getirdik. Bu hücrelerin birbirleriyle etkileşmelerini sağladık. Hücrelerin yardım almadan kendilerini organize edebildiklerini gördük. Farklı kök hücre türleri arasındaki etkileşimlerin, gelişim için önemli olduğunu biliyorduk, ancak yeni çalışmalarımızın gösterdiği en çarpıcı şey, bunun gerçek bir ortaklık olmasıdır. Bu hücreler gerçekten birbirlerini yönlendiriyor. Bu ortaklık olmazsa, şekilsel ve biçimsel olarak doğru bir gelişim gerçekleşmiyor, kilit biyolojik yapılar da zamanında yapmaları gereken faaliyetleri düzgün bir şekilde yerine getirmiyorlar. Fare kök hücrelerinde kullandığımız tekniğe benzer bir yaklaşımı insan kök hücrelerinde de kullanmayı düşünüyoruz. 14 günlükten daha küçük insan embriyonik ve ekstra embriyonik kök hücrelerde meydana gelen gelişim olaylarının benzerlerini yapabileceğiz. İnsan embriyosunun gelişimindeki önemli olayları, gerçek embriyolar kullanmadan inceleyebileceğiz. Bu konuda çok umutluyuz. Embriyoların nasıl geliştiğini bilirsek, nerede hata yaptığımızı da anlayabileceğiz. Amacımız, yapay bir canlı üretmek değil, yaşamın erken safhalarında neler yaşandığını gösteren bir pencere açmak. dedi.. Kapaktaki resimde, fare embriyosunun 96 saatteki aşaması ve 48 saatteki blastosist aşaması vardır. Kırmızı kısım embriyoniktir, mavi kısım ise ekstra-embriyoniktir ve daha sonra plasentayı oluşturacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-ilk-yapay-inek-sutu-gelecek-yil-raflarda-yerini-alacak", "text": "Gandhi'nin National Geographic'e yaptığı açıklamaya göre; Eğer çevreci olmayan ürünlerden yaptığımız beslenmemizi değiştirmek istiyorsak, orijinal ürünün daha iyisi ya da özdeşi olmak zorunda. Dünya inek bazlı sütten bitkisel bazlı süte geçiş yapmayacak şeklinde ifade ediyor. Vegan Gandhi ve Pandya inekler, büyüme hormonları ve antibiyotikler ile beslendiği; boynuzları çıkartıldığı; kuyrukları kesildiği kalabalık süt ahırlarının ihtiyacının azaltılması için sütü icat ettiler. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'ne göre, süt ürünleri dünyadaki yıllık sera gazı emisyonlarının yüzde üçünden sorumlu. Neyse ki onlar için, sentetik inek sütü nispeten basit bir işlem. Yaklaşık yüzde 87'si sudan oluşuyor ve 20'den az bileşene sahip. Gizmag'in haberine göre; Muufri sütü, yapısını oluşturmaya yardımcı olacak altı protein ve zengin bir tat vermek için sekiz farklı yağ asidi içeriyor. İnsülin üretmek için ilaç firmalarının kullandığı aynı işlem kullanılarak süt yapılıyor. DNA, süt ineklerinden çıkartılır ve belirli dizileri, maya hücreleri içine yerleştirilir. İstenilen sıcaklıkta ve konsantrasyonlarda endüstriyel ölçekli petri kaplarına yerleştirilen maya kültürü büyür. Birkaç gün içinde maya, yeterli süt üretimi düzeyine gelir. National Geographic'in haberine göre; mayadan oluşan Muufri sütü içindeki proteinlere rağmen; yağlar, sebzelerden oluşuyor. Süt yağlarının yapısını ve lezzetini yansıtmak için moleküler düzeyde küçük değişikler yapılıyor. Kalsiyum ve potasyumgibi mineraller ve şekerler ayrı alınıyor ve karışıma ekleniyor. Elbette bu, bütün besin değerlerinin ayarlanmış olduğu anlamına geliyor. Böylece bu yapay süt, normal sütten daha iyi olabilir. Başlangıçta, Muufri sütün normal süte göre fiyatı daha pahalı olacak olsa da Gandhi ve Pandya üretimi büyüterek daha ucuz hale getirmeyi istiyor. Normal süt gibi bakteri içermediği için raf ömrü de daha uzun olacaktır. Araştırmacılar, gelecek yılın ortalarına doğru market raflarında bu yapay sütün yer almasını umut ediyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-ilk-yildizlararasi-ziyaretcisinin-gizemli-hizlanmasi-sonunda-aciklandi", "text": "İlk yıldızlararası ziyaretçinin, 'Oumuamua' adlı bir gök taşının keşfi, bilim camiasında heyecan dalgaları yarattı. Aynı zamanda bir gizem başlattı. Cisim bir asteroidin tüm özelliklerine sahipti, küçük boyutluydu ve görünür bir kuyruğu yoktu; ve yine de yıldızımıza yaklaşırken gizemli bir şekilde hızlandı, daha çok bir kuyruklu yıldız gibi davrandı ancak gaz attığına dair herhangi bir kanıt yoktu. Şimdi, nedenini biliyor olabiliriz. Bilim insanları bir çeşit gaz çıkışından şüpheleniyorlardı. Ve cismin bir tür uzaylı sondası olduğuna dair garip bir iddia olmasına rağmen, araştırmacılar yıldızlararası cismin nasıl bu tuhaf şekilde hareket ettiğini bulmaya koyuldular. Şimdi cevabı bulduklarını düşünüyorlar. Gerçekten de nedeni bu kuyruklu yıldız cisminden gaz çıkışına bağlıydı. Spesifik olarak, kuyruklu yıldızdan kaçan hidrojen, tuhaf hareketini açıklamak için ihtiyaç duyduğu itişi verirdi. Araştırmacılar, hidrojenin oluşması için bir yola ihtiyaç duyuyorlardı ve yıldızlar arasındaki kozmik radyasyonun, hidrojeni su buzundan serbest bırakabildiği ortaya çıktı. UC Berkeley'de kimya yardımcı doçenti baş yazar Dr. Jennifer Bergner, bir açıklamada, \"Yıldızlararası ortamda seyahat eden bir kuyruklu yıldız, temelde kozmik radyasyonla pişer ve bunun sonucunda hidrojen oluşturur. Bizim düşüncemiz şuydu: Eğer bu oluyorsa, onu gerçekten cisme hapsedebilir miydiniz, böylece Güneş Sistemi'ne girdiğinde ve ısıtıldığında, o hidrojeni dışarı atardı? Bu, yer çekimi olmayan ivmeyi açıklamak için ihtiyaç duyduğunuz kuvveti nicel olarak üretebilir mi?\" dedi. Aslında, yüksek enerjili parçacıkların buza neler yapabileceğine dair, 1970'lere kadar uzanan onlarca yıllık araştırmalar var. Ekip, bazı analizlerin öne sürdüğü gibi, kozmik ışınların buza onlarca metre nüfuz etmesini ve bunun dörtte birini veya daha fazlasını hidrojen gazına dönüştürmesini bekliyor. Bu, büyük bir kuyruklu yıldız için fazla olmayabilir, ancak 'Oumuamua'nın sadece 115'e 111 metre boyutunda ve yaklaşık 19 metre kalınlığında olduğu tahmin ediliyordu. Bergner, \"Birkaç kilometre çapındaki bir kuyruklu yıldız için, gaz çıkışı cismin kütlesine göre gerçekten ince bir kabuktan olacaktır, bu nedenle hem bileşim açısından hem de herhangi bir ivme açısından, bunun ille de algılanabilir bir etki olmasını beklemezsiniz. Fakat 'Oumuamua çok küçük olduğundan, aslında bu ivmeyi güçlendirmek için yeterli gücü ürettiğini düşünüyoruz.\" diye açıkladı. Şimdi Cornell Üniversitesi'nde çalışan Darryl Seligman ile Bergner tarafından geliştirilen model, 'Oumuamua'nın olağandışı özelliklerini, gözlemlere uyması için ekstra parametreler eklemek zorunda kalmadan açıklıyor. Ve bu çalışma, bu cismin başka bir güneş sisteminin kenarındaki gezegenimsi bir parça, belki de Pluto benzeri bir cisim olduğu fikrini bir kez daha destekliyor. Seligman, \"Güneş Sistemi'nde hiç toz koması olmayan bir kuyruklu yıldız görmemiştik. Bu nedenle, yer çekimi olmayan ivme gerçekten tuhaftı.\" dedi. Bergner, \"Ana çıkarım, 'Oumuamua'nın ağır işlemden yeni geçmiş standart bir yıldızlararası kuyruklu yıldız olmakla tutarlı olduğudur. Çalıştırdığımız modeller, Güneş Sistemi'nde kuyruklu yıldızlar ve asteroitlerden gördüklerimizle tutarlı. Yani, aslında bir kuyruklu yıldıza benzeyen bir şeyle başlayabilir ve bu senaryoyu çalıştırabilirsiniz.\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-ilk-yumusak-dokulu-sentetik-retinasi-uretildi", "text": "Su bazlı hidrojel damlacıkları ve ışığa duyarlı proteinlerin birleşiminden elde edilen sentetik retina, benzer biyolojik işlevselliğini taklit ederken, iç gözün geri kalan kısmını oluşturan dokuyla uyumlu olarak tasarlanmıştır. Oxford Üniversitesi'nden biyokimyager Vanessa Restrepo-Schild, \"İltihaplanma veya yara izine neden olan retinal implantlar gibi yabancı cisimlerin bu kadar zararlı olmasının nedeni, insan gözünün inanılmaz derecede hassas oluşudur.\" diye belirtiyor. Retina, fotoreseptör olarak adlandırılan milyonlarca ışığa duyarlı hücrenin, göz önünde bulunan, göz bebeği vasıtasıyla yönlendirilen fotonları kaydeden gözün arkasında konumlanmış bir membrandır. Sağlıklı gözlerde, fotonlar zarın içine girdiğinde, fotoreseptörler ışığı sinir sistemi vasıtasıyla beyine giden elektrik sinyallerine dönüştürürler ve bu sinyaller yorumlanarak, çevremizdeki dünyayı resimlememize yardımcı olur. Gen mutasyonları, fotoreseptör hücrelerin ölmesi gibi retinal dejenerasyonlara yol açabilir; bu da retinitis pigmentosa hastalığında olduğu gibi ışığı beynimizin anlayabileceği sinyallere dönüştüremediği anlamına gelir. Tüm bu nedenler, sentetik retinanın çıkış noktasıdır. Restrepo-Schild'in ekibi, Archaea gibi tek hücrelili mikroorganizmalarda bulunan ışığa duyarlı bir protein olan bakterihodopsin içeren 4 x 4 sulu damlacık dizisi oluşturarak sentetik bir yardımcı malzeme geliştirdiler. 16 piksel bir şebeke gibi davranan bu hidrojel hücreleri, çok basit, düşük çözünürlüklü bir retinayı taklit eder. Laboratuvar testleri üretilen bu retinanın, basit, bloklu, ışık modelleri ile aydınlatılmış gri ölçekli görüntüler kaydetme yeteneği olduğunu gösteriyor. Sentezlenen bu retina, doğal retina elde etmek için bir başlangıç olarak sayılıyor. Restrepo-Schild, \"Sentetik retina, orijinal retinadaki gibi, gözümüzün arkasında bulunan nöronları harekete geçiren elektrik sinyalleri üretebilir.\" diyor. Bu cihaz bizim gördüğümüz ilk sentetik retina değil. Araştırmacılar, sağlıklı fotoreseptör hücrelerinin yokluğunda, ışığa yanıt veren biyonik gözlerin tasarlanma yollarını bulmak için, yıllardır bu konuyu inceliyorlar. Restrepo-Schild, önceki sentetik retinaların başarısına rağmen, onun prototipi gibi yumuşak, su bazlı bir dizinin, göze implante edildiğinde, sert ve dayanıklı materyalleri içeren mekanik cihazlara kıyasla daha az yan etki göstereceğini öngörmektedir. İşitme hissi, dokunma ve ışığı algılama yeteneği gibi temel vücut fonksiyonların arkasındaki ilkelerini aldım ve onları doğal, sentetik bileşenlerle bir laboratuvar ortamında inceledim.\" diyor. Araştırmacılar, henüz canlı dokuda test edilmemiş olan prototiplerini şimdiye kadar sadece bir teorik kanıt olarak kabul ediyor, ancak bunu biyonik implant haline getirmeye çalışıyorlar. Ekip ayrıca, cihazın sadece siyah ve beyaz renkleri algılamasını değil, renkleri kaydetmeyi ve sonrasında hayvan çalışmalarında sentetik implantın test edilmesini düşünüyor. Çalışmanın yolunda gitmesi durumunda, klinik çalışmaların insan denekler üzerinde denenmeye başlanması da amaçlanmaktadır. Halen yapılması gereken araştırmaların ışığında, gece körlüğünün dünya çapında 4.000 kişiden birinde görüleceği tahmin edilse de, böyle yumuşak bir implantın , retinal dejenerasyona maruz kalmış hastaları tedavi edeceği, bu çalışmada ön görülen olumlu sonuçların içindedir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-insan-gucuyle-calisan-en-hizli-tasiti-eta", "text": "Bigumigu'nun haberine göre; Aerovelo adlı Kanadalı mühendislik şirketi tarafından tasarlanan bisiklet Eta, Dünya İnsan Gücü Hız Yarışması'nda geçtiğimiz yıl 140 kilometre hıza çıkarak rekor kırmıştı. Bu yıl aynı yarışta önce saatte 142 kilometre hız rekoru kırıldı. Ardından yarışmanın son gününde Eta ekibi bu rekoru geliştirerek saatte 144 kilometreye çıkardı. Eta'nın bu yarışlar sırasındaki sürücüsü Aerovelo'nun kurucularından Todd Reichert idi. Eta'nın 144 kilometre hıza ulaşması için pedalla üretilmesi gereken güç, yaklaşık 3 adet ampülü aydınlatabilecek güce eşit. Bu durum insanın aklına, Elektirikli otomobil fikrinden vazgeçip pedalla ulaşıma ağırlık verdiğimiz bir gelecek mi yaratmalıyız? sorusunu getiriyor. Sürücü için kullanımı zor bir bisikletmiş izlenimi yaratsa da ağırlık merkezinin alçakta olması, jilet gibi incecik tekerlekleri, hafifliği ve hızı aslında kullanım kolaylığı yaratıyor. Özellikle hafif bir taşıt olması hedeflenen Eta, yaklaşık 25 kg ağırlığında. Aerovelo'ya göre, Eta'nın karbon fiber dış yüzeyi havanın aerodinamik direncini pek çok ana akım otomobilden 100 kat daha iyi kesiyor. İçine yerleştirilmiş 2 video monitörü, sürücünün yolu görebilmesini sağlıyor. Eta'nın tekerleklerinin dönüş hızı sıradan bisikletlerin 3 katı ve dakikadaki devir sayısı 1200 rpm'e kadar çıkabiliyor. Eta ile bu yıl en son yakalanan başarı saatte 144 km hız rekoru oldu. Gelecek sene saatte 145 km hız sınırının zorlanması bekleniyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-yanindan-gecen-asteroit-bilinen-en-ince-uzun-cisim", "text": "3 Şubat'ta, asteroit 2011 AG5, Dünya'yı 1,8 milyon kilometre mesafeden geçti. Bu, Dünya-Ay mesafesinin yaklaşık beş katı - çok güvenli olacak kadar uzak, ancak harika bilim yapacak kadar yakın. Şekli, dönüşü, boyutu ve yüzey detaylarını incelemek için Goldstone Güneş Sistemi Radarı kullanıldı ve bu, çok tuhaf bir cisim. Asteroit 500 metre uzunluğunda ancak sadece 150 metre genişliğinde. NASA ekibi, boyutların Empire State Binası ile karşılaştırılabilir olduğunu söylüyor . Bize daha çok kozmik bir patlıcan gibi görünüyor! JPL'de gözlemlere öncülük eden baş bilimci Lance Benner, bir açıklamada, \"Gezegensel radar tarafından bugüne kadar gözlemlenen 1.040 Dünya'ya yakın cisim arasında, bu gördüğümüz en ince uzun cisimlerden biri.\" dedi. Asteroit, çıplak gözle kömür kadar koyu görünebilir, ancak çeşitli özelliklerinden dolayı yaklaşık 12 metre genişliğinde biraz farklı bir renge sahip. Yavaşça dönüyor ve kendi ekseni etrafında dönmesi yaklaşık dokuz saat alıyor. Bu asteroit bir Dünya'ya Yakın cisimdir, yani gezegenimize yaklaşır. Gözlemler sayesinde, bilim insanları yörünge beklentisini iyileştirdiler. Her 621 günde bir Güneş'in etrafında dönüyor ve şu anda gezegenimize çarpma riski yok. 2011 AG5'in bir sonraki yakın geçişinin 4 Şubat 2040'ta 1,1 milyon kilometre mesafeden olması bekleniyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-yeni-gucleri-hacktivist-gruplar", "text": "Bilgisayar ve internet elinizin altında olduktan sonra neredeyse yapamayacağınız hiçbir şey yok gibi görünüyor. Peki bir de şunu hayal edin. Ya bilgisayarların arka planındaysanız? Ya yönetici, patron sizseniz? İşte o zaman sınırlar kalkar, herhangi biri, herhangi bir güç olabilirsiniz. Biz bu insanlara hacker diyoruz. Peki hacker nasıl olunur, bu bir suç mudur, hackerların kullandığı araçlar nelerdir, hacktivizm nedir ve en önemlisi dünyada bizlere öncülük eden hacktivist gruplar kimlerdir, biraz bunlardan bahsedelim ve kendilerini tanıyalım. Öncelikle şu ayrımı iyi yapmak gerek. İyi hacker ve kötü hacker olarak hackerlar çok keskin bir çizgiyle ayrılırlar. Siyah şapka hackerlar genelde filmlerde gördüğümüz, tüm ilgilerini, yeteneklerini ve bildiklerini insanlardan bilgi çalmak, onlara zarar vermek için kullanan kötü niyetli insanlardır. Bunun aksine beyaz şapka ya da diğer bir ismiyle etik hackerlar ise bir siyah şapka hackerın bildiği tüm bilgiye sahip olmasına rağmen, çalıştıkları firmaların açıklarını kapatmak için uğraşan, saldırıda bulunan tarafı geri püskürtüp sistemi savunan taraftır. Bu yazıdaki amacımız kesinlikle siyah şapka hackerları savunmak ya da onların yaptığını güzel göstermek değil, sadece toplumun tüm hackerlar zararlıdır algısını değiştirip gerçeği bir de bu yönüyle göstermektir. Haksız çıkar sağlamaya yönelik aktivitelerde bulunan siyah şapka hackerlara da dünyanın her yanında hapis ya da para cezaları uygulanmaktadır. Dünya global bir köy ve bilgisayarların büyülü dünyasını kullanarak her şey bir tık kadar uzağınızda."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyanin-yorungesi-degisirse-ne-olur", "text": "Dünya, Güneş etrafında belirli bir yörüngede dolanır. Her bir tur dolanımını yaklaşık olarak 365 gün 6 saatte tamamlar. Nasıl Dünya'nın yer çekiminden dolayı bir nesneyi havaya attığımızda geri yere düşüyorsa, çapı Dünya'nın çapının yaklaşık 100 katı olan Güneş'in de yer çekimi Dünya'yı kendisine doğru çeker. Güneş'in bu çekim kuvveti, sistemi içerisinde bulunan bütün nesneler üzerinde etkilidir. Her yıl Dünya'nın Güneş etrafında dolanmasını sağlayan da bu çekim kuvvetidir. Dünya'nın Güneş etrafında belirli bir yörüngede dolandığını belirtmiştik. Peki bir şekilde Dünya yörüngesinden çıkarsa ne olur? Kısa cevap: Dünya üzerindeki hayat sona erer. Şimdiki yörüngesinde olmayan Dünya, doğrudan Güneş tarafından çekilecektir. Dünya'nın şimdiki üzerinde bulunduğu yörüngesi, Güneş'in Dünya'yı doğrudan kendisine yaklaştırmasını engeller. Bir çatının üzerinde ileriye doğru tenis topu fırlattığınızı düşünün. Tenis topunu ne kadar hızlı fırlatırsanız, kat ettiği mesafe ve yere düşme süresi o kadar artacaktır. Dünya'nın saniyedeki 29.8 kilometrelik dönüş hızı da, Güneş'in yer çekimi etkisinin üstesinden gelmesini sağlar. Eğer yörünge değişirse, her şey çok hızlı bir şekilde değişecektir. Dünya ve üzerindekiler hızla Güneş'e yaklaşmaya başlayacaktır. Bizi belki Güneş'in ani çekim etkisine maruz bırakmayacak, yörüngedeki ufak değişimlerin bile Dünya üzerinde büyük sonuçları olabilir. Güneş'e çok az yaklaşmamız bile, Dünya'yı oldukça ısıtır. Aynı zamanda bu ısınmadan kaynaklı buzullar eriyeceğinden deniz seviyelerinde artış gözlenecektir ve belki de bütün karasal bölgeler sular altında kalacaktır. Güneş'in ısı-sıcaklığının bir kısmını absorbe eden karasal bölgeler olmadan da, Dünya sürekli ısınmaya devam edecektir. Tam tersi şekilde, Dünya'nın Güneş'ten çok az bir miktar uzaklaşması gezegenimizi dondurabilir. Okyanuslar buz ile kaplanır ve aynı zamanda yörüngede dolanma süresi artacağından yılların da süresi uzayacaktır. Bunun yanı sıra, Dünya'nın yörüngesini değiştirecek herhangi bir etkinin Güneş Sistemi'nin geri kalanını da etkilemesi muhtemeldir. Gezegenlerin Güneş etrafında dolanma yörüngelerindeki ufak değişiklikler bile, çarpışmalarına sebep olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dunyaya-en-yakin-iki-kara-delik-kesfedildi-ve-daha-once-gorduklerimize-benzemiyorlar", "text": "Avrupa Uzay Ajansı'nın Gaia uydusu, Samanyolu'ndaki yıldızların en ayrıntılı haritasını oluşturmakla meşgul. Bu, Dünya'ya en yakın iki kara deliğin keşfedilmesine yol açtı ve hatta yeni bir kara delik sınıfı bile olabilirler. Sırasıyla Gaia BH1 ve Gaia BH2 olarak adlandırılan bu cisimler, 1.560 ışık yılı ve 3.800 ışık yılı uzaklıkta bulunuyorlar. Galaksimizin yandan yana 105.000 ışık yılı olduğu göz önüne alındığında, bu iki cisim bize kesinlikle yakın. Ve onları şimdiye kadar karşılaştığımız diğer kara deliklerden farklı kılan tek özellik bu değil. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi ve Max-Planck Astronomi Enstitüsü'nden baş yazar Kareem El-Badry, bir açıklamada, \"Bu yeni kara delik grubunu zaten bildiklerimizden ayıran şey, yoldaş yıldızlarından geniş ölçüde ayrılmalarıdır. Bu kara deliklerin muhtemelen X-ışını ikililerinden tamamen farklı bir oluşum geçmişi var.\" dedi. X-ışını ikilileri, bir kara delik ve yoldaş bir yıldız içeren yaygın bir sistem türüdür. Bu ikililerde, iki cisim birbirine çok yakın yörüngede döner ve kara delik yıldızdan madde çalar. Bu işlem çok fazla enerji açığa çıkarır, bu nedenle cisimler genellikle önce X-ışınları veya radyo dalgalarında gözlemlenir. Ancak Gaia'daki iki kara delik çok farklı. ESA görevi, iki yıldızda, görünmez bir yoldaşın yörüngesinde döndüklerini öne süren tuhaf yalpalamalar tespit etti. Kara deliklerin kütlesi Güneşimizin yaklaşık 10 katı ancak diğer X-ışını ikililerinde görülenden çok daha geniş yörüngelerdeler. ESA'nın Gaia proje bilimcisi Timo Prusti, \"Gaia'nın verilerinin doğruluğu bu keşif için çok önemliydi. Kara delikler, yoldaş yıldızının yörüngesinde dönerken küçük yalpalaması tespit edilerek bulundu. Başka hiçbir araç bu tür ölçümler yapamaz.\" diye ekledi. Ekip bu verileri, kara deliklerin görünmez yoldaşlar olduğunu doğrulayan yer tabanlı optik gözlemlerle takip etti. Ve NASA'nın Chandra X-ray Gözlemevi ve Güney Afrika MeerKAT radyo teleskobu ile yapılan diğer gözlemler, onun son derece hareketsiz olduğunu ortaya çıkardı: hiçbir şey yemiyor. İkinci kara deliğin keşfedilmesine yardımcı olan ve ABD'deki Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nde gök bilimci ortak yazar Yvette Cendes, \"Hiçbir şey tespit etmemiş olsak da, bu bilgi inanılmaz derecede değerli çünkü bize bir kara deliğin etrafındaki ortam hakkında çok şey anlatıyor. Yoldaş yıldızdan yıldız rüzgarı şeklinde çıkan çok sayıda parçacık var. Ancak herhangi bir radyo ışığı görmediğimiz için, bu bize kara deliğin pek iyi bir yiyici olmadığını ve olay ufkundan çok fazla parçacık geçmediğini söylüyor. Bunun neden olduğunu bilmiyoruz ancak öğrenmek istiyoruz.\" diye ekledi. Gaia BH2'nin etrafındaki yıldız, kara deliğin yörüngesinde her 1.277 günde bir dönüyor, yani aralarındaki mesafe kabaca 714 milyon kilometre. Keşfedilen ilk kara deliğin yoldaşı Cygnus X-1, bu yoğun cismin yörüngesini 5,6 günde dönüyor. Büyük bir fark. El-Badry, \"Daha geniş sistemlerde kara deliklerin var olabileceğinden şüpheleniyorduk, ancak nasıl oluştuklarından emin değildik. Onların keşfi, ikili yıldız sistemlerinin evrimi hakkındaki teorilerimizi uyarlamamız gerektiği anlamına geliyor, çünkü bu sistemlerin nasıl oluştuğu henüz net değil.\" diye açıkladı. Gaia, bu tür daha fazla sistemin keşfedilmesine yol açabilir. 66 aylık gözlemlere dayanan bir sonraki verilerinin, 2025 sonundan önce mevcut olması beklenmiyor. Çalışma Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'de yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dusuk-oksijenli-asiri-tuzlu-sifirin-altindaki-arktik-bolgede-yasam-bulundu", "text": "Bu gezegende yaşayan çoğu organizma için son derece elverişsiz olacak bir ortamda yaşam bulundu. 600 metrelik permafrosttan geçen sularla beslenen, Kanada Arktik bölgesindeki sıfırın altında, tuzlu, neredeyse oksijensiz Lost Hammer Spring, Dünya üzerindeki en zorlu yerlerden biridir. Ancak burada bile hayat, var olmanın bir yolunu buluyor. Bilim insanları, permafrost'un derinliklerinden sızan tuzlu suda gelişen mikroplar buldular ve bu, Europa, Enceladus veya Mars'ta eğer varsa, bulunabilecek dünya dışı mikrobiyal yaşam hakkında bir ipucu verebilir. Dünya dışı ortamlardaki yaşamı bulmak kesinlikle kolay değil. Bilim insanları, dünyada yaşamın çok zor olduğu bölgelerde yaşamı incelemenin, Dünya dışı ihtimalleri incelerken işimize yarayacağını düşünüyorlar. Jüpiter'in uydusu Europa ve Satürn'ün uydusu Enceladus gibi okyanus dünyaları, Mars gibi bir çöl dünyasıyla pek ortak görünmeyebilir, ancak oldukça makul seviyelerde benzer bazı özellikleri var. Kanıtlar, Europa ve Enceladus'un buz kabuklarının altında aşırı soğuk, tuzlu okyanusların gizlenebileceğini gösteriyor. Mars'ta da yüzeyinin altında kilitli sıvı tuzlu göller olabilir. Bu ortamlar muhtemelen hipersalindir. Tuzlar suyun donma noktasını düşürdüğünden, muhtemelen bu ortamlar da sıfırın altındadır. Oksijen açısından son derece düşük seviyelerde olmaları da son derece güçlü ihtimaller arasındadır. Kısa bir süre önce, bilim insanları Mars'ın güney kutup buzulunun altında aşırı tuzlu göller olabileceğine dair kanıtlar buldular. Bu keşif hala sıcak bir tartışma konusu olsa da, orada göller varsa, Lost Hammer Spring, bu bölgeye son derece benziyor olabilir. Permafrost'un derinliklerinden, çok az çözünmüş oksijen, yaklaşık yüzde 24 tuzluluk ve eksi 5 santigrat derece civarındaki sıcaklıklarda su yüzeye sızar. Bunun içinde yaşamaya çalıştığınızı hayal edin. Emin olun, son derece zor olacaktır. Ancak bu bölgede yaşayan mikroplar bulundu. Mars'taki belki göllere benzerliği göz önüne alındığında, bu ilerisi için umut verici bir gelişme. Bir sonraki adım, mikrobiyal topluluğu kabaca karakterize etmekti. Bunun için ekip, örneklerinde bulunan genetik materyal artıklarını sıraladı ve bunları bilinen çeşitli mikrobiyal filumlara ait çok sayıda mikroplara ayırdı. Buldukları mikropların çoğu bilim için tamamen yeniydi ve Lost Hammer Spring gibi bir yerde sadece yaşamalarına değil, gelişmelerine de izin veren özel gelişmişliklere sahiplerdi. McGill Üniversitesi'nden mikrobiyolog Lyle Whyte, \"Lost Hammer Spring'de bulduğumuz ve tanımladığımız mikroplar şaşırtıcı çünkü diğer mikroorganizmaların aksine yaşamak için organik maddeye veya oksijene ihtiyaç duymuyorlar\" dedi. Bunun yerine, hepsi Mars'ta bulunan metan, sülfürler, sülfat, karbon monoksit ve karbondioksit gibi basit inorganik bileşikleri yiyip soluyarak hayatta kalıyorlar. Bu tür metabolizmalar kemolitotrofik olarak bilinir ve yalnızca mikrobiyal organizmalarda ve genellikle oldukça aşırı ortamlarda bulunurlar. Ekip, mikrobiyal topluluğun en aktif üyelerinden bazılarını yetiştirmeyi ve bu tür misafirperver olmayan bir ortamda gelişmeye nasıl adapte oldukları hakkında daha fazla bilgi edinmek için çalışmayı planlıyor. Araştırmacılar, bu bilgilerin Mars gibi yerlerde ortaya çıkma potansiyeli olan bu tür organizmaları daha iyi anlamamıza yardımcı olabileceğini söyledi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/dusunceleri-sese-ceviren-cihaz-gelistirildi", "text": "California Üniversitesi'nde araştırmayı yürüten ekip teknolojinin \"heyecan verici\" olduğunu söyledi. Nature dergisinde yayımlanan çalışmada insanların konuşma yetilerini kaybettikleri hastalıklarda da bu cihazı kullanabilecekleri söylendi. Nasıl çalışıyor? Akıl okuma teknolojisi iki aşamada işliyor. İlk aşamada beyinin dudakları, dili, gırtlak ve çeneyi hareket ettiren bölümüne elektrotlar yerleştiriliyor ve beynin bu bölgesindeki elektrik sinyalleri algılanıyor. Bilgisayarda farklı sesler için ağzın ve gırtlağın hareketleri kopyalanıyor. Sonunda \"sanal ses aygıtından\" sentetik bir konuşma duyuluyor. Neden bu şekilde çalışıyor? Her bir sözcüğün kodunun elektrik sinyalleri için beyni taramanın daha kolay olduğunu düşünebilirsiniz. Ancak bu girişimler sınırlı başarıya ulaştı. Ağzın şekline ve seslerine odaklanarak bilim insanları bir ilke imza attı. Araştırmacılardan biri Profesör Edward Chang \"İlk defa olarak bu çalışma bir kişinin beyin faaliyetlerine dayanarak cümlelerle konuşmanın önünü açtı. Bu heyecan verici ilkenin kanıtı teknoloji erişilir olduğunda konuşma yetilerini kaybeden hastalar için de kullanılabileceğini gösteriyor\" dedi. Cihaz hangi düzeyde? Mükemmel değil. Konuşma çok net duyulamıyor. Beş kişinin katıldığı deneylerde yüzlerce cümle arasından dinleyiciler konuşulanların yüzde 70'ini anlayabildi. Kimlere fayda sağlayabilir? Konuşma kaybına yol açan motor nöron hastalığı, beyin hasarları, gırtlak kanseri, felçler, Parkinson hastalığı gibi hastalıklarda işe yarayabilir. Ancak teknoloji beynin dudakları, dili, gırtlağı ve çenenin doğru biçimde hareket etme ilkesi kapsamında çalışıyor. Felçli bazı hastalar bunadan yararlanamayabilir. Chang \"Bu iletişim kuramayan herkes için bir çözüm değil\" dedi. Uzmanlar daha ileride hiç konuşamamış kişilerin de bu tür bir cihazla konuşmayı öğrenebileceğini belirtti. Çalışmaya katılanlara özel ağız hareketleri yapmamaları söylendi. Chang \"Onlara sadece bazı cümleleri okumalarını söyledik. Beynin hareketleri çevirmesi oldukça doğal bir eylem\" dedi. Chang \"Biz ve diğer araştırmacılar sadece düşünceleri deşifre etmeyi denedik. Ancak bu çok çok zor bir problem. Bu yüzden biz de insanların ne demeye çalıştığına odaklandık\" dedi. Bazı uzmanlar ise beyni okuyan teknolojilerin kullanılması konusunda etik bir tartışma yaşanması gerektiğini savunuyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/duvarlarin-otesini-goruntuleyebilen-yeni-bir-wi-fi-teknolojisi-gelistirildi", "text": "Yakın geçmişte Batman oyunlarından birini oynadıysanız, karakterin küçük elektronik aygıtlar kullanarak duvarların ötesini tarama yeteneğine şahit olmuşsunuzdur. Gerçek hayatta ise, Münih Teknik Üniversitesi'nden bilim insanları, size benzer bir Batman becerisi kazandırabilecek bir teknoloji geliştirmiş olabilirler. Temel gereksinimi ise sadece Wi-Fi sinyali olan bu teknoloji fazlasıyla havalı görünüyor. Business Insider'e konuşan Philipp Holl, sadece Wi-Fi dalgalarını kullanarak bir odanın tamamen taranabileceğini belirterek TUM Üniversitesi'nden Profesör Friedemann Reinhard ile birlikte yeni teknolojinin fikir ve aşamalarını Pysical Review Letters'te makale olarak yayımladılar. İki anten sayesinde Wi-Fi dalgalarının duvarlardan geçme yeteneğini kullanan araştırmacılar, bir oda etrafında Wi-Fi alanı oluşturdular. Antenler, Wi-Fi alanının yoğunluğunu ve fazını hem kaynak noktasından hem de Wi-Fi dalgalarının geri yansıdığı yerlerden yakaladılar. Sonuç ise, gerçeği ile kıyaslandığından keskin çizgilere sahip olmasa bile, şimdiye kadar sadece teoride kalan kavramın pratikte de çalıştığını kanıtlayan bir hologram görüntüdür. Duvarların ötesini görme yeteneği, olası gizlilik sömürü sorunlarını ortaya çıkarabileceği için, başlangıçta biraz rahatsız edici olabilir. Şifrelenmiş sinyaller bile belli bir dereceye kadar görüntüyü dış dünyaya aktarabiliyor. Ancak, binaların taranmasını gerektiren meşru operasyonlar için kullanılma potansiyelinin yanı sıra, deprem ya da çığ gibi afetler sonrası kurtarma operasyonları gibi farklı alanlarda da bu teknoloji hayati önem taşıyabilir. Bir taşıta monte edilen aletler enkazın etrafında konuşlandırılarak hayatta kalanlar saptanabilir. Antenlerin cep telefonlarında olanlara benzer küçüklükte tasarlanabileceğini belirten Holl, aşırı uzak mesafelerden de holografik görüntülerin elde edilebileceğini belirtiyor. Bu teknolojiyi geliştirmek için belirli materyallerin şeffaflığı üzerine ileri seviye araştırmalar yapılacak. Ancak, video oyunlardan ve filmlerden aşina olduğumuz süper kahraman teknolojisinin böyle bir şekilde, özellikle potansiyel olarak hayat kurtarıcı uygulamalarla hayata geçebileceğini düşünmek fazlasıyla heyecan verici."}
{"url": "https://www.fizikist.com/duygulari-anlayabilen-yapay-zeka-gelistirildi", "text": "Geliştirilen sistem; hayvancılıkta acı veren durumları erken tespit etmede işe yarayabileceği gibi, ileride insan yüzündeki duyguları okuyabilecek yapay zekaların da habercisi olabilir. Bugünün popüler yapay zeka androidlerinden biri, MARVEL'in S.H.I.E.L.D Ajanları televizyon dizisinden geliyor. Aranızdan son sezonu izlemiş olan varsa şu ana kadar ya ADA'yı seviyor, ya da ADA'dan nefret ediyordur. Bu hayali yapay zeka karakterinin en ilginç yanı, insanların duygularını okuyabilmesidir. Cambridge Üniversitesi'ndeki araştırmacılar sayesinde yapay zekanın bu yeteneği, yakın zamanda bilim kurgu dizilerinden gerçek hayata geçiş yapabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/duygularimizin-cevabi-bulunuyor-mu", "text": "Yapılan son araştırmalarda beynimizin, bazı duyguları nasıl hissettiğinin anlaşılmasına iyice yaklaşıldı. MIT takımı, beyinin iki nöron grubuna, yani sinirsel grubuna ait bağlantıyı keşfetti. Bunlar pozitif ve negatif duygusal olayları işleme görevi görüyorlar. Bu sinir gruplarını, ışığa duyarlı protein ile etiketleyerek, nöronların iki paralel ancak karışık kanala sahip olduğu ve bunların yaşanan olaylara farklı tepki verdiği gözlendi. Bağlantılardan birindeki nöronlar, duyguyu çok heyecanla yaşarken, bazıları ise daha çekinden ve sakin kalıyor. İşte bu iki kanaldaki reaksiyonların birleşimi, yaşanan ruh halinin ve akıl sağlığının cevabı olabilir. Araştırma henüz erken bir süreç içerisinde. Bilim insanlarının hala derinlerdeki, bazı özel nöronları ve sayılarını araştırması gerekiyor. Ayrıca birbirlerine nasıl bağlı olduklarının görülmesi ve daha büyük nöron devrelerinin tanımlanması şart. Eğer başarıya ulaşılırsa, akıl sağlığıyla ilgili problemlerin, bunalım,depresyon ve diğer sorunların, mutluluk sırasında ateşlenen nöronla aynı olmamasının bilinmesiyle birlikte, daha sağlıklı ve başarılı tedavilere yönelebilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/eger-kendinizi-iyi-hissediyorsaniz-uzulmeyin-gecer", "text": "Her şeyin yolunda gitme olasılığı olduğu kadar ters gitme olasılığı da vardır. Bu ilginç durumu birlikte keşfedelim ve buna Murphy Kanunu adını verelim! 1917 yılında dünyaya gelen Edward A. Murphy, Jr. McDonnell-Douglas'ın 1949 yılında ABD Hava Kuvvetleri tarafından insan hızlanma toleranslarını test etmek için yapılan roket-kızak deneylerindeki test mühendislerinden biriydi (USAF - MX981). Deneylerden birisinde bir pilot üzerine 16 değişik noktaya akselometre takılması gerekiyordu. Sensör, bir yapıştırıcı ile ancak iki türlü takılabiliyordu ve birisi 16 sensörün tamamını da yanlış takmayı başardı. Binbaşı John Paul Stapp birkaç gün sonra bir basın toplantısında olanları yanlış aktardığını görünce \"Bir şeyin ters gitme olasılığı varsa, ters gidecektir.\" açıklamasının orijinal şeklini yaptı. Bu ifade daha sonra \"Murphy Kanunu\" şeklinde adlandırılmıştır. Birkaç ay içinde \"Murphy Kanunları\" mühendislik sahasında çalışanlar arasında yayıldı ve 1958'de de nihayet Webster'in sözlüğüne girdi. - Ekmek düştüğünde, her zaman yağlı tarafı aşağı gelecektir. - Arabanızı yıkadığınızda hemen yağmur yağacaktır. - Araba kullanırken diğer şerit her zaman sizinkinden daha hızlı hareket eder. Pek çok insan bu kanunu hayat hakkında kötümser olmanın bir yolu olarak görecektir ama bu hiç doğru değil. Aslında, gerçeklerden daha fazla olamazlardı. Murphy Kanunu hakkında iyi bir anlayışa sahip olmak, kaybeden insanların hayatın önlerine çıkardığı sorunlar ve zorluklarla daha iyi başa çıkmalarına yardımcı olabilir. Örneğin bir ödev esnasında başınıza beklenmedik bir olay geldi, siz bu olayı düzeltmek için yoğun çalışmak ve daha üretici olmak zorunda kaldınız ama bu durum, sizi engeller karşısında daha güçlü ve kararlı olmanızı sağladı. Murphy Kanunu kesinlikle bilimsel bir kanun değildir. Bilimsel çalışmalarda veya günlük hayatta, herhangi bir olgunun mutlaka yanlış gitmesi gibi bir durumun kanıtı yoktur. Olumsuz olaylar her zaman gerçekleşir bunun nedeni şanssızlık, insanların hata yapan bireyler olması, bazı dış etkenler olabilir. Richard Dawkins'e göre Murphy Kanunu ve Sod Kanunu gibi sözde kanunlar saçmadır çünkü cansız nesnelerin kendi arzularına sahip olmalarını veya kişinin kendi arzularına göre tepki vermelerini gerektirir. Dawkins, belirli türdeki olayların her zaman meydana gelebileceğine, ancak yalnızca bir baş belası haline geldiklerinde fark edildiklerine dikkat çeker. Erken dönemlerden beri Murphy Kanunu onu termodinamik yasalarıyla ilişkilendiren ısrarlı referanslar olmuştur. Özellikle, Murphy Kanunu genellikle termodinamiğin ikinci yasasının bir biçimi olarak anılır, çünkü her ikisi de daha dağınık bir duruma doğru bir eğilim öngörür. Atanu Chatterjee, Murphy Kanunu matematiksel terimlerle resmen ifade ederek bu fikri araştırdı. Chatterjee, Murphy'nin bu şekilde belirtilen yasasının en az eylem ilkesi kullanılarak çürütülebileceğini buldu. Özetlemek gerekirse, Murphy Kanunu gerçek bir bilimsel kanun değildir, ancak hayatta bazı durumların beklenmedik ve olumsuz bir şekilde gelişme eğilimine sahip olabileceğini ifade etmek için kullanılan bir deyimdir. - Hiçbir şey göründüğü kadar kolay değildir. - Her şey sandığınızdan daha uzun sürer. - Ters gidebilecek her şey ters gidecektir. - Birkaç şeyin ters gitme olasılığı varsa, en çok zarar verecek olan, ters giden olacaktır. Sonuç: Bir şeylerin ters gitmesi için daha kötü bir zaman varsa, o zaman olacaktır. - Herhangi bir şeyin ters gitmesi mümkün değilse, yine de ters gidecektir. - Bir prosedürün yanlış gidebileceği dört olası yol olduğunu algılarsanız ve bunları atlatırsanız, o zaman hazırlıksız bir beşinci yol hemen gelişecektir. - Kendi haline bırakıldığında, işler kötüden daha kötüye gitme eğilimindedir. - Her şey yolunda gidiyor gibi görünüyorsa, muhtemelen bir şeyi gözden kaçırmışsınızdır. - Doğa her zaman gizli kusurun yanında yer alır. - Tabiat ana sevimsizdir. - Hiçbir şeyi kusursuz hale getirmek imkansızdır çünkü aptallar çok zekidir. - Bir şeyi yapmak için yola çıktığınızda, önce başka bir şey yapılmalıdır. - Tünelin ucundaki ışık, yalnızca yaklaşmakta olan bir trenin ışığıdır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/egzersiz-beyin-hucrelerini-nasil-canlandirir", "text": "Yeni bir çalışma ile, araştırmacılar tarafından SIRT3 adı verilen ve mitokondride bulunan enzimin, enerji kaybına yol açan benzer gerilimlere karşı fare beynini koruyabilecek etkiler üretebileceği keşfedildi. Dahası tekerleklerde koşturulan farelerin bu koruyucu enzimi daha fazla üreterek, yüksek seviyelerde bulundurdukları gösterildi. SIRT3 üretmeyen fare denekler, nörodejenerasyon ve epileptik nöbetlere yol açan nörotoksinlere maruz kaldıklarında, strese çok daha duyarlı hale geldiler. Tekerlekte koşma egzersizi, sinir hücrelerindeki SIRT3 seviyesini artırdı ve dejenerasyona karşı koruma sağladı. Enzimin düşük seviyelerde olması koruma durumunun oluşmasına engel oldu. Nöronlar; strese karşı, SIRT3 seviyesini artırmayı sağlayacak gen terapisi teknolojileri ile korunabilir. Geçtiğimiz günlerde (19 Kasım'da) Cell Metabolism'de yayımlanan bu araştırmanın bulguları gösteriyor ki; SIRT3 enziminin seviyesini artırarak hücrenin yakıt deposu gibi işleyen mitokondrinin fonksiyonlarını ve strese karşı direnci desteklemek, yaşlanmaya bağlı bilişsel düşüşleri ve beyin hastalıklarına karşı çok ciddi bir tedavi potansiyeli taşıyor. SIRT3 (sirtuin 3) SIR2L3 olarak da bilinir ve 11. kromozomda yer alan aynı adlı geni ve ürünü olan proteini belirtir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/eht-evrendeki-en-parlak-isiklardan-birinin-kalbine-bakiyor", "text": "Bize süper kütleli karadeliklerin resmini sunan küresel teleskop, şimdi Evrendeki en parlak ışıklardan birine baktı. Dünyanın dört bir yanındaki radyo antenlerinden oluşan bir teleskop dizisi olan Event Horizon Telescope , ışığı bize ulaşmak için 7,5 milyar yıl yol kat eden NRAO 530 adlı uzak bir kuasar üzerinde çalıştı. Ortaya çıkan veriler bize kuasarı inanılmaz ayrıntılarla gösteriyor ve astronomlara göre bu inanılmaz nesnelerin karmaşık fiziğini ve bu kadar parlak ışığı nasıl ürettiklerini anlamamıza yardımcı olacak. Kuasarlar - \"yarı yıldız radyo kaynakları\"nın kısaltması olan bir terim - merkezdeki çok aktif bir süper kütleli kara delikten güç aldığı düşünülen bir galaksi türüdür. Bu, kara deliğin üzerine hızla düşen bir malzeme ile çevrili olduğu anlamına gelir. Kara deliklerin kendileri ışık yaymaz, ancak aktif bir kara deliğin etrafındaki malzeme yayar. Yerçekimi ve sürtünme, malzemenin ısınmasına ve kara deliğin etrafında daire çizerek parlamasına neden olur. Ama hepsi bu kadar değil. Tüm maddeler kara deliğin üzerine düşmez. Bir kısmı, olay ufkunun hemen dışındaki manyetik alan çizgileri boyunca yönlendirilir ve hızlandırılır. Bu malzeme kutuplara ulaştığında, göreli hız olarak adlandırılan, ışık hızının önemli bir yüzdesindeki hızlarda hareket eden güçlü plazma jetleri olarak uzaya fırlatılır. Bu ince paralel jetlerin nasıl yaratıldıklarını, güçlendiklerini ve manyetik alanların oynadığı rolü tam olarak anlamıyoruz. EHT, 2019'da insanlığa, 55 milyon ışık yılı uzaklıktaki M87 adlı bir galaksinin kalbi olan bir kara deliğin olay ufkunun ilk görüntüsünü verdi. Ardından, geçen yıl, kendi Samanyolu galaksimiz Sagittarius A'nın merkezindeki süper kütleli karadeliğin bir görüntüsünü verdi. Her iki görüntünün de yapımı yıllar sürdü. NRAO 530'un gözlemleri aslında Nisan 2017'de gerçekleşti; uluslararası ekip bunu Sgr A'nın görüntülerini çekmek için bir kalibrasyon hedefi olarak kullandı. Bu kuasar, Samanyolu'nun merkezi için popüler bir kalibrasyon hedefi çünkü iki nesne gökyüzünde birbirine oldukça yakın görünüyor. Boston Üniversitesi'nden astronomlar Svetlana Jorstad ve Almanya'daki Max Planck Radyo Astronomi Enstitüsü'nden Maciek Wielgus liderliğindeki bir ekibin şimdi NRAO 530'un kalbini incelemek için kullandığı gözlemler sayesinde araştırmacılar kuasarın kalbini benzeri görülmemiş ayrıntılarla görebildiler. Wielgus, \"Gördüğümüz ışık, genişleyen Evren boyunca 7,5 milyar yıl boyunca Dünya'ya doğru yol aldı, ancak EHT'nin gücüyle, kaynak yapısının ayrıntılarını tek bir ışık yılı kadar küçük bir ölçekte görüyoruz\" diye açıklıyor. NRAO 530, \"optik olarak şiddetli değişken\" bir kuasar olarak bilinen nadir bir kuasar türüdür ve güçlü, oldukça göreceli bir jete sahip olduğu bilinmektedir. Aynı zamanda bir blazar olarak da kategorize edilir; bu, jet doğrudan veya neredeyse doğrudan bize doğrultulacak şekilde yönlendirilmiş bir blazardır. Blazarlar tehlike oluşturmaz, ancak doğrusal bir lazer ışınına bakmak gibi incelenmesi oldukça zorlayıcı olabilir. EHT görüntüleri, jetin güney ucunda parlak bir özellik gösteriyor; Araştırmacılar bunun, jetin belirli bir ışık dalga boyunda fırlatıldığı nokta olan radyo \"çekirdeği\" olduğuna inanıyor. Bu çekirdek, daha uzun ışık dalga boylarında görülemeyen ancak EHT gözlemlerinde açıkça görülebilen iki bileşene sahiptir. Ekip, gözlemlerinden yapının farklı bölümlerinden yayılan ışığın polarizasyonunu belirlemeyi başardı. Bu, içinden geçtiği manyetik alanlardan etkilenebilen ışığın salınımlarının yönünü ifade eder. Bu, ekibin jetteki manyetik alanları haritalandırmasına ve manyetik alanın sarmal bir yapıya sahip olduğuna dair kanıt bulmasına olanak sağladı. Jorstad, \"En dıştaki özellik, çok iyi düzenlenmiş bir manyetik alanı düşündüren, özellikle yüksek derecede doğrusal polarizasyona sahiptir\" diyor. Bugüne kadar, NRAO 530, EHT'nin incelediği en uzak nesnedir ve sonuçlar, uzak nesnelerle ilgili gelecekteki çalışmaların yanı sıra blazarlar ve kuasarlarla ilgili daha ayrıntılı çalışmalar için umut vaat etmektedir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ekmek-kufunden-sarj-edilebilir-bataryalar-uretilebilir-mi", "text": "Muhtemelen mantarlar hakkında, özellikle ekmeği küflendirenler hakkında pek fikriniz yoktur, fakat Cell Press dergisi Current Biology'de yayımlanan bir çalışmada, araştırmacılar düşüncelerinizi değiştirebilecek bir kanıt sundular. Bulguları, kırmızı ekmek küfünün, şarj edilebilir bataryalarda kullanılmak üzere, daha sürdürülebilir elektrokimyasal malzemelerin üretimi için anahtar rol üstlenebilir. Gadd ve çalışma arkadaşları, uzun zamandır mantarların metalleri ve mineralleri kullanışlı ve şaşırtcı biçimlerde dönüştürme yeteneklerini araştırıyorlar. Daha önceki çalışmalarda, araştırmacılar, örneğin mantarların zehirli kurşun ve uranyumu stabilize ettiğini göstermişlerdi. Bu da araştırmacıların, benzersiz elektrokimyasal malzemelerin hazırlanması için, mantarların alternatif bir kullanışlı yöntem önerip önermediğini merak etmelerine yol açtı. Bu tür biyomineralize karbonatların oksitlere ayrıştırılmasının, önemli elektrokimyasal özelliklere sahip benzersiz metal oksit kaynağı olabileceğini düşündüklerini söylüyor Gadd. Aslında karbon nanotüpler ve diğer manganez oksitler gibi alternatif elektrot materyaller kullanarak lityum-iyon pil veya süperkondansatör performansını arttırmak için çok fazla uğraş var. Fakat bunların çok azı, üretim sürecinde mantarların kullanımını ele aldı. Bu yeni çalışmada, Gadd ve çalışma arkadaşları N. crassa mantarlarını, üre vemanganez klorit (MnCl2) ile değiştirilmiş bir ortamda kuluçkaya yatırdılar ve neler olduğuna baktılar. Araştırmacılar, uzunca dallanmış mantar filamentlerinin biyomineralize olduğunu ve/veya mineraller tarafından çeşitli şekillerde zırhlandığını gözlemlediler. Bu ortamın ısıtılmasından ardından, geriye karbonize biyokütlenin ve manganez oksitlerin bir karışımı kaldı. Daha sonra yapılan bir çalışmada, bu yapıların süperkondansatörlerde veya lityum-iyon pillerde kullanılabilmesi için ideal elektrokimyasal özelliklere sahip olduğu gösterildi. Hazırlanan karbonize mantar biyokütle-manganez oksit kompozitinin, diğer çalışmalarda rapor edilen lityum-iyon pillerdeki manganez oksitlere kıyasla, iyi performans çıkarması bizi şaşırttı. Muhteşem bir çevrim kararlılığı gösterdi ve kapasitenin %90'ından fazlası 200 şarjdan sonra korunmaya devam etti diye anlatıyor Gadd. Bu yeni çalışma, mantar biyomineralleştirme işlemi kullanılarak aktif elektrot materyallerin kullanımını gösteren ilk çalışma ve bu mantar işlemlerinin kullanışlı biyomateryalleri kaynağı olarak büyük bir potansiyel taşıdığını da resmediyor. Gadd, çeşitli kullanılabilme potansiyeli taşıyan metal karbonatların üretimi için mantarların kullanımını araştırmaya devam edeceklerini anlatıyor. Ayrıca diğer kimyasal formlardaki değerli veya nadir metallerin biyo-dönüşümü için bu tür süreçlerin kullanımını da araştırmayı düşünüyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/elon-musk-metaverse-ve-uzaylilar-hakkinda-konustu", "text": "Bazıları \"metaverse\"in dijital dünyada devrim yaratma gücüne sahip olduğuna inanırken, bazıları da bunun insanlık için büyük tehlike yaratabileceği konusunda uyardı. Ancak Elon Musk, Metaverse'in aşırı abartıldığını düşünüyor. The Babylon Bee'de yakın zamanda Elon Musk ile yapılan bir röportajda, evrenin bilinen en zenginine daha önce Facebook olarak bilinen şirketin, insanların içinde bulunduğu sürükleyici bir sanal gerçeklik ortamı yaratmayı uman yeni projesi Metaverse hakkındaki görüşü soruldu. Musk, bu fikirden pek etkilenmemiş görünüyordu. Onu tamamen abartı gördüğünü belirtti. \"Bu Metaverse fikrine katıldığımdan emin değilim. Elbette burnuna bir televizyon koyabilirsin. Bunun seni \"metaverse'de\" yaptığından emin değilim.\" dedi. \"Bütün gün yüzüne lanet olasıca bir ekran yapıştıran ve hiç ayrılmak istemeyen birini görmüyorum.\" diye devam etti. \"Bence Metaverse'de kaybolmaktan çok uzağız. Kulağa moda bir kelime gibi geliyor ama 1995'teki gibi interneti bırakan yaşlı bir codger gibi olmak istemiyorum bunun hiçbir anlamı olmayacak, bunun için bazı tehlikeler var ama şu anda zorlayıcı bir metaverse göremiyorum.\" dedi. Musk, uzun podcast röportajı sırasında gezegenin çevre sorunlarından UFO'lara kadar bir dizi sıcak konuya değindi. İklim değişikliği hakkında konuşan Musk, Süper alarmcı küresel ısınma kampında değilim. Mevcut yüzünden mahvolduğumuzu düşünmüyorum. Ancak, madencilik ve yanan hidrokarbonlar yönünde çok fazla atalet var. Dünya hala ezici bir şekilde madenciliğe ve hidrokarbonları yakmaya bağlı, bu yüzden bu devam ederse ve atmosferdeki CO2'yi gerçekten artırmaya başlarsak, iklim değişikliği, okyanusların ısınması ve deniz seviyesinin yükselmesi riski artar. Bence bu riski almak akıllıca değil.\" dedi. Dünya dışı yaşam konusunda Musk, henüz gerçek bir kanıt görmediğini söyledi. \"Eğer biri uzaylıların kanıtlarını bilseydi, o ben olurdum ve ben hiçbir şey görmedim. Uzaylılar nerede? Belki bu galakside hiç yoktur. Belki burada sahip olduğumuz şey çok, çok nadir bir durumdur. Uçsuz bucaksız bir karanlıkta küçük bir mum gibi kısa, titreyen bir bilinç var - ve biz o mumun sönmesine izin vermemeliyiz. dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/elon-musk-starlink-icin-tarih-verdi-geri-sayim-basladi", "text": "SpaceX CEO'su Elon Musk Twitter üzerinden yaptığı paylaşımda Falcon 9 roketinin donatılacağı 60 internet uydusunun fotoğrafını takipçileriyle paylaştı. Uydular hakkındaki yeni bilgileri de bu paylaşımıyla birlikte duyurdu. Musk, fırlatma zamanı ile ilgili de bilgi verdi. Şimdilik 15 Mayıs'a işaret eden Musk, bu tarihin değişken olabileceğine de dikkat çekti. SpaceX'in esas hedefi 2020 yılına kadar dünya yörüngesini yaklaşık 11 bin Starlink uydusuyla donatmak. Bu sayede gezegenlere yüksek hızlı internet erişimi sağlanacak. 10 milyar dolarlık bu proje kapsamında SpaceX, 2019 ve 2024 yılları arasında iki aşamada uyduları uzaya gönderecek. Dünya'nın 1150 ile 1325 km üzerinde dolaşacak olan bu uydular 1 Gbps bağlantı sunacak. SpaceX Başkanı Gwynne Shotwell yaptığı açıklamada attıkları bu ilk adımının dünyayı birbirine bağlayacak çok önemli bir adım olduğunu belirtti. Önlerinde hala çok uzun bir yol olduğunu söyleyen Shotwell, özellikle internete bağlanma konusunda sıkıntı yaşayan toplumların sorunlarının bu şekilde çözülmesini hedeflediğini dile getirdi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/elon-musk-ukraynayi-desteklemek-icin-starlink-uydularini-yonlendiriyor-peki-ise-yarayacak-mi", "text": "Bazı insanlar Elon Musk'ın kendini gerçek hayattaki bir Tony Stark veya Bruce Wayne olarak gördüğünü düşünüyor. Eğer öyleyse, Ukrayna krizi ona hayallerini yaşama şansı vermiş olabilir. Musk'ın hem şaşırtıcı başarılar hem de utanç verici başarısızlıklar konusundaki sicilinin ışığında, bunun hangi kategoriye gireceğini söylemek için henüz çok erken, ancak birçok hayat bu sonuca bağlı olabilir. Bilgi güç olduğunda, internete erişim her türlü mücadelenin çok önemli bir parçasıdır. Ukrayna halkı, işgale direnen askerleri ve gönüllüleri bir araya getirmek, sivillere ne zaman ve nereye kaçacaklarını söylemek, çabalarını dünyanın geri kalanına duyurmak için internete ihtiyaç duyuyor. Yakın zamanda meydana gelen bir güneş fırtınasında bazı uydularını kaybetmesine rağmen, Starlink şu anda yörüngede veri gönderen ve alan 2.000 uyduya yaklaşıyor. Gezegenin sağ tarafında olduklarında Ukrayna'ya öncelik vermeleri için onları yönlendirmek muhtemelen zor değildi. Her uydunun 2.080 kullanıcıya hizmet verebileceği bildiriliyor. Önemli bir yardım olsa da 43 milyonluk bir ülke için yeterli değil maalesef. Ayrıca, Starlink'e bağlanmak için yer tabanlı bir terminale ihtiyacınız var. Ukrayna'da muhtemelen birkaç tane var - resmi rakamlar mevcut görünmese de - ama burası küresel bir sıcak nokta değil. Musk \"daha fazla terminal\" sözü vermiş olabilir, ancak onları bir savaş bölgesine teslim etmek ve onları çalışır hale getirmek zor olabilir. Starlink'in optimum koşullar altındaki performansı şaşırtıcı olsa da, kullanıcılar ağaçlardan veya komşu binalardan önemli ölçüde parazit olduğunu bildirdiler. Gökyüzünün farklı noktalarından geçen Starlink uyduları ile görüş hattını korumak, etraftaki en yüksek şey olmayı gerektirir. O zaman bile, rüzgar ve yağmur gibi faktörler performansı ciddi şekilde etkileyebilir. Morali güçlendirmeye ve dünyayı gelecekteki olası savaş suçlarından haberdar etmeye yardımcı olan daha fazla video yüklemek, elektrik kaynağı buna izin verecek şekilde açık kalsa bile sorunsuz çalışmayabilir. İnternet erişimi sadece Ukraynalılar için bir sorun değil. Yerel halk tarafından sokak tabelalarıyla uğraşan Rus askerlerinin kaybolduğuna dair çok sayıda rapor var. Google Haritalar'a erişebilselerdi muhtemelen bu olmayacaktı, bu nedenle işgalci ordu terminalleri yok etmek yerine ele geçirmeye çalışabilir. Çevrimiçi birçok insan Starlink'in Ukrayna'nın İnternet sorunlarını çözeceğinden oldukça eminken, diğerleri bunun tam bir fiyasko olacağını düşünüyor. Her iki grubun da ne hakkında konuştuğunu bilip bilmediği veya gerçeğin arada olup olmadığı, savaşın belirleyici faktörlerinden biri olduğunu kanıtlayabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/embriyo-annesiz-de-yetisebiliyor", "text": "Besleyici suni solüsyon ve ceninin tutunabileceği bir iskele, döllenmiş yumurtanın insan şeklini alışını izlemeye yetiyor. Gelişmenin ilk aşaması için gerekli olan anne rahmine ihtiyaç kalmıyor. İngiliz ve Amerikan bilim insanları birbirlerinden bağımsız olarak ceninin anne karnı dışındaki gelişmesini incelemek üzere bir yöntem buldular. New York ve Cambridge'deki araştırmacıların elde ettikleri sonuçlar 'Nature' ve 'Nature Cell Biology' dergilerinde yayınlandı. Doğal hamilelikte döllenmiş yumurta döllenmeden yedi gün sonra ana rahmine iniyor. Küçük bir top şeklindeki içi boş hücre yumağı annenin mukoza zarına yapışıyor. Blastozyst adı verilen hücre topluluğu zamanla üçe ayrılıyor. Parçalardan ikisi, anne ile cenin arasındaki besin alışverişini düzenleyen plasenta ile diğer dokulara, üçüncüsü ise insan dokusuna dönüşüyor. Bu komplike süreç anne rahmine yerleştikten sonra başlıyor. 'İnsanın bu aşamadaki gelişiminin şimdiye kadar bir 'kara kutu' olduğunu' belirten New York Rockefeller Üniversitesi uzmanlarından Ali Brivanlou ana rahmine yerleşme aşamasının şimdiye kadar bilim insanlarınca incelenemediğini söylüyor. Yapılan deneylerden alınacak sonuçların çocuk düşürmeyi önleme, suni döllenmede hata payını düşürme ve laboratuarda organ üretme yöntemi olan kök hücre tedavisinde başarı şansını yükseltme açısından önemli ipuçları verebileceği belirtiliyor. Laboratuarda embriyon yetiştirmek kolay değil. Embriyon sıvı dolu deney tüpünde hemen ölüyor. Bunun için son derece gelişmiş teknik yöntemler gerekiyor. Cambridge Üniversite'nden Magdalena Zernicka-Goetz ve ekibi fareler üzerinde yaptığı deneylerin ardından solüsyon içinde insan embriyonu yetiştirmeyi de başardı. Ali Brivanlou ve beraberindeki bilim insanları da İngiltere'de geliştirilen tekniği esas alarak ana rahmindeki embriyon tutunmasını laboratuarda yapmayı başardılar. Normal olarak rahimde meydana gelen gelişmelerin laboratuarda tekrarlanabilmiş olması uzmanları da şaşırttı. Brivanlou ilk 12 günde embriyonun anne katkısı olmadan normal bir şekilde geliştiğini söylüyor. Uzmanlar anne dokusuyla blastozyst arasında gelişimin doğru yönde ilerlemesini sağlayan iletişim mekanizması bulunduğunu tahmin etmekteydiler. Oysa embriyon ilk iki haftada anne ile iletişim kurmadan, genlerindeki programa uygun şekilde normal bir gelişme göstermiş. Laboratuardaki embriyon gelişmesinin ana rahmindeki gelişmeyle bire bir aynı olmadığına dikkat çeken Toronto Üniversitesi öğretim üyesi Janet Rossant deneylerde üçlü bölünme olmadığına ve blastozyst'in iki boyutlu kaldığına dikkat çekiyor. Yasalar nedeniyle deneyler en geç 14 gün sürebiliyor. Avustralya, Kanada, Danimarka, Hollanda , ABD ve İngiltere yasaları embriyonun anne dışında 14 günden fazla yaşatılmasına izin vermiyor. Bu yasak sinir sisteminin gelişmeye başlamasının önlenmesi için konmuş. Embriyonda 14'üncü günden sonra omurganın ilk hatları ortaya çıkmaya başlıyor. Almanya'da benzeri deneylerin yapılması yasak. Yasalar, embriyonla deneme yapılmasını men ediyor. Embriyon laboratuarda sadece suni döllendirme amacıyla geliştirilebiliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/en-buyuk-bakteri-bulundu-ve-boyutu-yaklasik-bir-kirpik-uzunlugunda", "text": "Karayipler'deki bir mangrov bataklığında bulunan devasa bir bakteri, şimdiye kadar bulunan en büyük bakteri ve şimdi bilim insanları, onun nasıl bu kadar muazzam bir boyuta ulaştığını çözdüklerini düşünüyorlar. Çalışmanın başyazarı olan deniz biyoloğu Jean-Marie Volland, \"Bunu bağlam içine koymak gerekirse, diğer bakteriler için durum Everest Dağı kadar uzun başka bir insanla biri gibi olurdu\" dedi. Santimetre uzunluğundaki T. magnifica, 2009 yılında Guadeloupe'nin yemyeşil adalarından birinde keşfedildi. Keşif sırasında, deniz biyolojisi profesörü Olivier Gros, enerji üretmek için kükürt kullanan bakterileri arıyordu. Bununla birlikte, bataklık suyu örneğini bir petri kabına döktüğünde çok garip bir şey gördü. Çıplak gözle görülebilen ince, 'erişte benzeri' iplikler, yaprakların ve kirin üzerinde sürükleniyordu. On yıldan fazla bir süre sonra, birkaç araştırmacı tuhaf küçük prokaryotları incelemek için mikroskopları kullandı. Olağandışı organizmanın, floresan, X-ışınları, elektron mikroskobu ve genom dizilimi kullanılarak devasa bir tek hücreli bakteri olduğu doğrulandı. Bugün Science dergisinde bulgularını bildiren ekip, hantal bakterilerin boyut açısından teorik olarak mümkün olanın sınırlarını nasıl zorladığını açıklayabilecek birkaç ilginç açıklama yayınladı. Daha büyük, çok hücreli organizmalardan farklı olarak bakteriler, geleneksel olarak bölünecek iç zarları olmayan \"bölmelenmemiş enzim torbaları\" olduğu düşünülen prokaryot adı verilen bir organizma grubuna aittir. Thiomargarita magnifica, DNA ve ribozomları depolamak için iç zarlara sahip olma eğiliminde. Araştırmacılar bu küçük bakteri organellerini \"pepin\" olarak adlandırmaya karar verdiler . Çalışma yazarları, \"Genetik materyalini zara bağlı organellerde ayırdığı için, T. magnifica bakteri hücresi kavramımıza meydan okuyor\" diye yazıyor. Diğer bakterilerin iç zarları yoktur, bu nedenle ATP üreten makineleri koyacak tek yer, tüm organizmayı içine alan hücre zarfıdır. Bu enerjiyi çok uzağa taşımak zor olduğundan, bu kısıtlama çoğu bakteri hücresinin boyutunu sınırlar. Diğer bakterilerden farklı olarak, T. magnifica bir yavru hücre oluşturmak için kendisinin küçük bir bölümünü ayırır. Thiomargarita magnifica diğer bakterilerden çok daha büyük bir genoma sahiptir. Genetik bir analiz, kükürt oksidasyonu ve karbon fiksasyonu için bir dizi gen ortaya çıkardı; bu, T. magnifica'nın kemoototrofiye dayandığını öne sürdü."}
{"url": "https://www.fizikist.com/en-dengeli-insansi-robot-goruntulendi", "text": "Videodaki insansı robot, tam 343 kilogram ağırlığında olmasıyla da dikkat çekiyor. Dengeli robot, her ne kadar basit bir durummuş gibi gözükse de durum aslında öyle değil. Bu robot, dengesinin gösterildiği denge tahtasının yanı sıra arazi gibi koşullarda daha hızlı hareket edebilir. Paylaşılan 3 dakikalık videonun 343 kiloluk bir insansı robot yer alıyor. Kontrol, algı ve planlama algoritmalarının kullanıldığı robotun, bu dengede durma özelliği sayesinde arazilerde daha verimli olacağı belirtiliyor. Robotlar artık durmaksızın gelişiyor ve adeta insan özelliklerini kazanıyorlar. Bu durum bize birkaç yıl içerisinde yandaş olarak yanınızda yaşayabileceğiniz robotların geleceğini gösteriyor. Ayrıca bu robotun da olduğu gibi robotların arazi gibi ortamlara hazırlanması savaşlarda kullanılacağının en büyük kanıtlarından bir tanesi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/en-modern-ve-guvenli-basincli-su-reaktoru-vver-1200", "text": "Evrimsel tasarıma sahip olan VVER-1200 reaktörleri, III+ nesline ait VVER-1000 reaktörlerinin, güvenlik, kontrol ve koruma sistemlerin en iyi teknolojileri bir araya getirilerek ve her bir parametresi geliştirilerek modernize edilmiş halidir. Reaktörün çalışma ömrü 60 yıl yapılıp, elektrik gücü 1200MW yükseltilmiş ve kazaların önüne geçebilmek için mevcut güvenlik sistemleri geliştirilmiş ve yeni güvenlik sistemleri eklenmiştir. VVER-1200 reaktörlerinde, reaktörün termal gücü 3200 MW, elektrik gücü 1200MW, kurulu güç kullanım oranı %90, reaktör çıkışındaki soğutucu sıvı basıncı 16,2 MPa, buhar jeneratöründeki buhar basıncı 7 MPa değerlerine yükseltilmiştir. Reaktörlerde çift kaplı koruma kabuğu kullanışmış, kor erimesinin önlemek için pasif ısı uzaklaştırma sistemleri eklenerek 72 saat elektriğe ve insan gücüne gerek duymadan kendi başına çalışabilme yeteneği kazandırılmıştır. Ayrıca deprem, uçak çarpması ve kötü hava koşulları gibi dış etkilere karşı dayanıklılığı yükseltilmiştir. Soğutucu ve yavaşlatıcı olarak basınçlı normal su kullanılan ve termal nötronlara sahip VVER-1200 reaktörlerinde, çift devreli nükleer buhar üretim tesisi kullanılmaktadır. Bu tesiste birinci devredeki aktif bölgeden çıkan radyoaktif su, buhar jeneratöründeki suya karışmayarak buhar üretimi gerçekleşir ve bu radyoaktif su ikinci devreye ulaşamaz. Böylece radyoaktif suyun çevre ile olan teması kesilmiş olur. VVER-1200 tasarımındaki ana ekipmanlar; reaktör basınç kabı, buhar jeneratörü, ana sirkülasyon pompası, basınç düzenleyici, buhar boru hatları, tahliye ve acil durum vanaları, acil durum kor soğutma sistemidir. Reaktör çekirdeğinde 163 tane yakıt demeti vardır. Her yakıt demeti 312 yakıt çubuğu, 1 enstrümantasyon kanalı ve kontrol çubuklarının yerleştirildiği 18 kanal içermektedir. Reaktörde uranyum dioksit ve gadolinyum oksit karışımı ve uranyum dioksit olarak iki farklı yakıt kullanılmaktadır. VVER-1200, reaktör gücünün ve fisyon zincir reaksiyonunun düzenlenmesi, reaktiviteyi ayarlayan iki sistem tarafından gerçekleştirilmektedir. Birincisi kontrol ve koruma sistemidir. Bu sistemde 121 kontrol çubuğu bulunmaktadır. Sistem, reaktivitenin değiştirilmesi, normal ve acil çalışma koşullarında reaktörün kapatılması için kullanılmaktadır. İkincisi ise bor düzenleme sistemidir. Bor düzenleme sistemi; su birincil devresindeki borik asit konsantrasyonundaki küçük değişimler için kullanılmaktadır. VVER-1200 reaktörleri iyonlaştırıcı radyasyonun ve radyoaktif maddelerin çevreye yayılmasını önleyen dört bariyerden oluşmaktadır. Birinci bariyer, fisyon ürünlerinin yakıt zarfı dışına salınımını önleyen yakıt paletidir. İkinci bariyer, fisyon ürünlerinin ana sirkülasyon çevriminin soğutma ortamına geçmesini engelleyen yakıt zarfının kabıdır. Üçüncü bariyer, fisyon ürünlerinin koruyucu kap altına salınmasını önleyen ana sirkülasyon çevrimidir.Son olarak dördüncü bariyer ise, fisyon ürünlerinin çevreye yayılmasını önleyen koruma kabıdır . Reaktör bölümünde herhangi bir kaza meydana gelmesi halinde, tüm radyoaktif madde bu kabın içinde kalır. VVER-1200 reaktörlerinde kendi kendine korumayı ve kendi kendine kontrolü sağlayan bir reaktör kor bileşimi kullanılmıştır. Eğer nötron akışı artarsa, reaktörde sıcaklık artar ve buhar oranı yükselir. Ancak reaktör düzenekleri öyle tasarlanmıştır ki, reaktör bölümünde buhar oranının artması, nötronların hızlıca emilmesini ve zincir tepkimenin sonlanmasını sağlar. İlk olarak Rusya'daki Novovoronezh ve Leningrad Nükleer Güç Santralleri'nde kullanılan VVER-1200 reaktörleri, ülkemize yapılmaktan olan Akkuyu Nükleer Güç Santrali'nde de kullanılacaktır. - Akkuyu Nükleer Güç Santrali- http://www.akkuyu.com/teknolojiler-ve-guvenlik - Novovoronezh NGS'in eğitim materyali, https://www.rosenergoatom.ru/upload/iblock/f01/f01b5ca309dbda1917c112d6897c0959.pdf"}
{"url": "https://www.fizikist.com/endonezya-adasinda-tanimlanan-yeni-endemik-kus-turu", "text": "Gayri resmi olarak Wangi-wangi beyaz göz olarak bilinen, yeni tanımlanan kuş türü, Zosterops cinsine aittir. Zosterops, Zosteropidae ailesindeki tipik beyaz gözleri olan bir ötücü kuş cinsidir. İlk olarak 1827'de keşfedilen cins, Afrotropikal, Indomalayan ve Australasian bölgelerine dağılmış 100'den fazla türden oluşur. Bu kuşlar en üstün ada kolonileştiricileridir, bu nedenle farklı ada popülasyonları izole edilip kaynak popülasyonlarından ayrılırken pek çok farklı beyaz göz türü bu kadar hızlı evrimleşmiştir. Zosterops beyaz gözlerinin en karakteristik özelliği, bazı türlerde olmamasına rağmen, göz çevresinde fark edilebilen beyaz bir tüy halkasıdır. Bilimsel olarak Zosterops paruhbesar olarak adlandırılan yeni tür, Endonezya'nın Wakatobi Takımadaları'nda yaklaşık 155 km2'lik tek bir ada olan Wangi-wangi ile sınırlıdır. Trinity College Dublin'den Profesör Nicola Marples, \"Yeni tür, yalnızca küçük bir adada bulunduğu ve en yakın akrabalarının 2.900 km'den daha uzakta yaşadığı için bu özel bir keşif\" dedi. Kuş yerel olarak yaygın olmaya devam ediyor ancak yaşam alanı azalıyor. Gayri resmi olarak Wangi-wangi beyaz gözü olarak bilinen Zosterops paruhbesar, hem morfolojik hem de genetik olarak Zosterops cinsinin diğer üyelerinden oldukça farklıdır. Profesör Marples ve meslektaşları, \"Diğer bölgesel Zosterops türlerine kıyasla vücut boyutunda oldukça büyük\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/enfeksiyon-durumuna-gore-renk-degistiren-yara-bandi-gelistirildi", "text": "Linköping Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, Örebro ve Lulea Üniversitesi'ndeki meslektaşlarıyla birlikte, iyileşme sürecine müdahale etmeden enfeksiyon belirtisini erkenden ortaya çıkarabilen nanoselülozdan yapılmış bir yara bandı geliştirdiler. Enfeksiyon geçirmeyen yaranın pH değeri yaklaşık 5.5'tir. Yarada enfeksiyon meydana geldiğinde yara bazik hale dönüşmeye başlar ve pH değeri 8 ve üstü değerler almaya başlar. Bunun nedeni, yaradaki bakterilerin optimum büyüme ortamına uyacak şekilde çevrelerini değiştirmesidir. Bu bazik hali gösteren pH değerini belirlemek için bu yeni yara bandında, pH değeri 7'yi aştığında rengi sarıdan maviye değişen bir boya olan bromtimol mavisi BTB kullandı ve BTB, yara bandında bozulmadan kullanılabilmesi için de nanometre seviyesinde gözeneklere sahip olan silika malzemesi üzerine yerleştirildi. Bu silika malzemesi de nanoselülozdan kayıp vermeden yara bandı ile birleştirirdi ve enfeksiyon olduğunda sarıdan maviye dönüşen bir yara bandı ortaya çıkarılmış oldu. Bu yara bandının ne gibi faydaları olacağı sorusunun yanıtı ise şu şekildedir. Yarada yüksek pH değeri, enfeksiyonun en yaygın belirtileri olan irin,ağrı veya kızarıklıktan çok önce tespit edilebilir. Bu sayede enfeksiyon ileri safalara ulaşmadan önce yaraya müdahale edilebilir, yaranın enfekte olup olmadığı yara bandı kaldırılmadan anında görülebilir ve bu sayede iyileşmesi zor yaraları olan hastalar için daha temiz bir bakım yapılabilir. Ayrıca yara enfeksiyonları genellikle antibiyotiklerle tedavi edildiği için bu yara bandı sayesinde gereksiz antibiyotik kullanımı da azaltılabilir. Bunlar dışında daha bir çok faydası olacağı düşünülen bu yara bandının, tıbbı ortamlarda kullanılacak tüm ürünlerin titiz ve pahalı testlerden geçmesi gerektiği için piyasaya sunulması beş ile on yıl arası süreceği düşünülüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/engellilere-hareket-ozgurlugu-saglayan-koltuk", "text": "Başkent Üniversitesi'nde tam veya kısmi felçliler için tasarlanan koltuk, kafa hareketleri ile yönlendirilebiliyor. Proje, felç sebebiyle boyunlarından aşağısını kullanamayan ya da elleriyle koltuklarını sağlıklı kontrol edemeyen engellilerin baş hareketleri ile tekerlekli koltuğu hareket ettirebilmelerine imkan sağlıyor. Başkent Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü öğrencileri Mert Can Demircioğlu ile Bengisu Yalçınkaya'nın Yrd. Doç. Dr. Derya Yılmaz danışmanlığında hazırladığı projenin engellilerin hayatını kolaylaştırması hedefleniyor. Yılmaz, kullanıcının başına takacağı, üstünde sensör olan kasket, taç, kulaklık ya da benzeri bir materyal ile koltuğunu hareket ettirebileceğini belirterek, engeli algılayan koltuğun, kullanıcı tepki vermese bile otomatik olarak durduğunu ifade etti. Dört ana hareketi yapabilen koltuğun, hız algılama sistemi de bulunduğunu belirten Yılmaz, \"Koltuğun acil durum butonu var, diyelim acil bir durum oldu, kullanıcı düştü, başına bir şey geldi veya bir yerden çıkamadı. Kişi acil panik durum butonuna bastığında, kablosuz yolla bir çağrı merkezine sesli ve görüntülü bildirim yapabiliyor.\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/erkek-dogum-kontrol-hapi-99-etkili-bulundu-hicbir-yan-etkisi-olmadi", "text": "Bir araştırma ekibi, farelerde yüzde 99 etkili olan ve gözlemlenebilir yan etkilere neden olmayan bir erkek oral kontraseptif geliştirdiklerini ve ilacın bu yılın sonuna kadar insan deneylerine girmesinin beklendiğini söyledi. Bulgular Amerikan Kimya Derneği'nin bahar toplantısında sunulacak ve erkekler için doğum kontrol seçeneklerinin yanı sıra sorumlulukların da genişletilmesine yönelik önemli bir adım olacak. Kadın doğum kontrol hapı 1960'larda ilk kez onaylandığından beri, araştırmacılar bir erkek eşdeğeri ile ilgileniyorlar. Birden fazla çalışma, erkeklerin doğum kontrolünün sorumluluğunu eşleriyle paylaşmakla ilgilendiğini gösterdi ancak şimdiye kadar sadece iki etkili seçenek mevcuttu: prezervatif veya vasektomi. Vasektomi ameliyatı pahalıdır ve her zaman başarılı değildir. Kadın hapı, adet döngüsünü bozmak için hormonları kullanır. Bununla birlikte, bu yaklaşımın sorunu, kilo alımı, depresyon ve düşük yoğunluklu lipoprotein olarak bilinen ve kalp hastalığı risklerini artıran kolesterol düzeylerinin artması gibi yan etkilere neden olmasıydı. Kadın hapı ayrıca kan pıhtılaşma riskleri de dahil olmak üzere yan etkiler taşır - ancak kadınlar kontrasepsiyon yokluğunda hamile kalmakla karşı karşıya kaldıklarından, genellikle bu riski alırlar. Profesör Gunda Georg'un laboratuvarında çalışan Noman, hormonal olmayan bir ilaç geliştirmek için \"retinoik asit reseptörü alfa\" adlı bir proteini hedef aldı. Vücut içinde A vitamini, hücre büyümesinde, sperm oluşumunda ve embriyo gelişiminde önemli rol oynayan retinoik asit dahil olmak üzere farklı formlara dönüştürülür. Bu işlevleri gerçekleştirmek için retinoik asidin RAR-alfa ile etkileşime girmesi gerekir ve laboratuvar deneyleri, RAR-alfa oluşturan geni olmayan farelerin steril olduğunu göstermiştir. Noman ve Georg, çalışmaları için RAR-alfa'nın hareketini engelleyen bir bileşik geliştirdiler. Bir bilgisayar modeli yardımıyla en iyi moleküler yapıyı belirlediler. Noman, \"Anahtar deliğinin neye benzediğini bilirsek, daha iyi bir anahtar yapabiliriz - hesaplama modelinin devreye girdiği yer burasıdır\" dedi. YCT529 olarak bilinen kimyasalları, potansiyel yan etkileri en aza indirmek için diğer ilgili iki reseptör RAR-beta ve RAR-gama ile değil, özel olarak RAR-alfa ile etkileşime girecek şekilde tasarlanmıştır. Dört hafta boyunca erkek farelere oral yoldan uygulandığında, YCT529 sperm sayısını büyük ölçüde azalttı ve bir çiftleşme denemesinde hamileliği önlemede yüzde 99 etkili oldu. Araştırmacılar kilo, iştah ve genel aktiviteyi izlediler, belirgin bir olumsuz etki bulamadılar, ancak fareler elbette baş ağrısı veya ruh hali değişiklikleri gibi yan etkileri bildiremezler. İlacın kesilmesinden dört ila altı hafta sonra, fareler bir kez daha baba olabildiler. George, Ulusal Sağlık Enstitüleri ve Erkek Kontraseptif Girişimi'nden fon alan ekibin, 2022'nin üçüncü veya dördüncü çeyreğine kadar insan denemelerine başlamak için YourChoice Therapeutics adlı bir şirketle çalıştığını söyledi. Beş yıl veya daha kısa bir süre içinde piyasaya sürülebilecek olası bir zaman çizelgesini öngörerek, \"Bunun hızla ilerleyeceği konusunda iyimserim\" dedi. Gelecekteki erkek doğum kontrol haplarıyla ilgili ısrarlı bir soru, kadınların onları kullanmak için erkeklere güvenip güvenmeyecekleri olmuştur. Ancak anketler, çoğu kadının aslında eşlerine güvendiğini ve önemli sayıda erkeğin ilaca açık olacağını belirtti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/erken-dunyada-ne-kadar-zorlu-kosullarin-oldugunu-hafife-almis-olabiliriz", "text": "Bilim adamları, eski Dünya'nın nasıl görüneceğini bulmak için milyarlarca yıl geriye bakmak söz konusu olduğunda harika işler yapıyorlar ve yeni bir çalışma, gezegenimizdeki en eski koşulların muhtemelen başlangıçta hayal edilenden daha zorlu olduğunu ortaya koyuyor. Araştırmacılar özellikle Güneş'ten Dünya yüzeyine ulaşan ultraviyole radyasyon seviyelerini hafife aldığımızı ve bu seviyelerin belirli dönemlerde, önceden düşünülenden 10 kata kadar daha yüksek olabileceğini düşünüyorlar. Araştırmanın incelediği dönem, atmosferdeki ve okyanuslardaki oksijen seviyelerinin neredeyse sıfırdan yükselmeye başladığı Büyük Oksidasyon Olayından bu yana süregelen son 2,4 milyar yıllık tarihtir. Yeni bulgular bize yalnızca Dünya'nın tarihi hakkında daha fazla şey öğretmekle kalmıyor, aynı zamanda diğer gezegenlerdeki atmosferleri de daha iyi anlamamızı sağlıyor. Yüksek miktarlarda UV radyasyonu, yaşamın ortaya çıkmasını veya evrimleşmesini engellemese de daha fazla miktarda UV radyasyonuyla daha iyi başa çıkabilen organizmalar doğal seçilimde büyük bir avantaj elde edecekti. Araştırmacılar, radyasyonu daha az emen zayıf bir ozon tabakası nedeniyle daha yüksek seviyelerde UV radyasyonunun Dünya'ya ulaşmış olabileceğini düşünüyorlar. Atmosferimizdeki ozon miktarı bir dizi faktöre ve kimyasal reaksiyonlara bağlıdır, ancak oksijen seviyeleri ozonun oluşumunda en önemli rolü oynar. Önceden, bugünkü seviyelerin yaklaşık yüzde 1'i kadar olan atmosferik oksijen seviyelerinin zararlı UV radyasyonunu uzak tutmak için yeterli ozon üreteceği düşünülüyordu. Şimdi, gelişmiş bilgisayar iklim simülasyonlarını kullanan ekip, gerekli oksijen seviyesinin yüzde 5-10 gibi, beklenenden daha fazla olabileceğini öne sürüyor. Fotoğraf: Son 2 milyon yılda Dünya yüzeyine ne kadar UV ışığının ulaştığına dair sorular var. Başka bir deyişle, son 2,4 milyar yıl boyunca, UV ışınlarını önemli ölçüde engelleyecek kadar yeterli ozon olduğunu düşündüğümüz uzun zaman dilimlerinde, durum böyle olmamış olabilirdi. Araştırmacıların açıkladığı gibi, bunun Dünya'daki yaşam ve hatta hangi organizmaların gelişebileceği üzerinde zincirleme bir etkisi var. Araştırmacılar, daha önceki bazı çalışmaların bulgularıyla da örtüştüğünü belirterek, artan UV radyasyon seviyelerinin çağlar boyunca en az bir kitlesel yok oluştan sorumlu olabileceğini söylüyor. Bu tür seviyede radyasyon moleküler düzeyde hasar ve yıkıma neden olma potansiyeline sahiptir. Çalışmanın yazarları, Dünya atmosferindeki ozon seviyelerinin zaman çizelgesinin yeniden gözden geçirilmesi çağrısında bulunuyorlar. Bunun için, Güneş'in değişen parlaklığı da dahil olmak üzere birçok faktörün dikkate alınması gerekir. Yaklaşık 400 milyon yıl önce, atmosferdeki oksijen seviyeleri günümüz standartlarına yükseldi ve daha karmaşık yaşam formları gelişmeye başladı, bu da bugün gezegen genelinde geniş biyolojik çeşitliliğe yol açtı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/esek-arilari-bu-denklemi-cozebiliyor-x-yden-y-de-zden-buyukse-x-zden-buyuktur", "text": "Michigan Üniversitesi'nde yapılan araştırmaya göre, kağıt yaban arısı adlı eşek arısı türü \"geçişli çıkarsama\" olarak bilinen bir akıl yürütme yöntemiyle, bilinen ilişkileri, bilinmeyen ilişkilerden ayırt edebiliyor. Bir başka ifadeyle bu arılar, tıpkı insanlar gibi \"X, Y'den, Y de Z'den büyükse, X, Z'den büyüktür\" çıkarımını yapabiliyor. İnsanların dışında kuş, maymun ve balık gibi omurgalı hayvanların da bu yeteneğe sahip oldukları biliniyor. Ancak araştırma ilk kez bir omurgasız hayvanın da böyle bir yeteneği olduğunu gösteriyor. Evrim biyoloğu Elizabeth Tibbetts öncülüğünde yapılan araştırma kapsamında, bir grup eşek arısına bazı eşleştirilmiş renkleri tanımaları öğretildi. Arıların daha sonra bilgiyi, yeni renk çiftleriyle karşılaştıklarında, renklere dayalı bir hiyerarşi kurmak için kullandıkları görüldü. Daha önce yapılan bir araştırma, kağıt yaban arılarının diğer arıların yüzlerindeki işaretleri tanıyabildiği ve işaretlerini tanımadıkları arılara karşı agresif davrandıklarını ortaya çıkarmıştı. Tibbetts, \"Biology Letters\" adlı bilim dergisinde yayımlanan yeni bulguları izah ederken \"Örneğin bir eşek arısı daha önce kavgada yendiği Jane'in Lisa'yı yendiğine tanık olmuşsa, Lisa'yı alt edebileceği çıkarımında bulunabiliyor\" dedi. Eşek arıları, diğer arılarla daha önceki etkileşimlerini hafızalarında tutabildikleri için davranışlarını buna göre belirliyor. Bal arılarının mantıksal çıkarım yapma yeteneği olmadığı biliniyor. Araştırmacılar, bunun bal arılarının beyinlerinin pirinç tanesi kadar küçük olmasına bağlıyordu. Ancak eşek arılarının beyinleri de aynı büyüklükte. 20 yıldır eşek arıları üzerinde çalışan Tibbetts, bunun hayvanların sosyal çevrelerindeki etkileşimle kazanılmış bir yetenek olabileceğini söylüyor. Araştırmacılara göre, bal arılarının hiyerarşisinde, bir işçi arının kraliçe arı olabilmesi mümkün değil. Ancak eşek arılarında bu geçiş mümkün ve hayvanların mantıksal çıkarım yetenekleri bu örgütlenme açısından büyük önem taşıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/eski-bir-katilin-antibiyotiklere-direnci-hizla-artiyor", "text": "Tifo ateşi gelişmiş ülkelerde nadir olabilir, ancak binlerce yıldır var olan bu eski tehdit, modern dünyamızda hala çok büyük bir tehlikedir. Yeni araştırmaya göre, tifo ateşine neden olan bakteri, geniş ilaç direnci geliştiriyor ve hızla dirençli olmayan suşların yerini alıyor. Şu anda antibiyotikler, Salmonella enterica serovar Typhi bakterisinin neden olduğu tifoyu etkili bir şekilde tedavi etmenin tek yoludur. Ancak son otuz yılda bakterinin oral antibiyotiklere karşı direnci büyüyor ve yayılıyor. Nepal, Bangladeş, Pakistan ve Hindistan'da 2014'ten 2019'a 3.489 S Typhi suşunun genomlarını sıralayan araştırmacılar, son zamanlarda ilaca dirençli Typhi'de bir artış buldular. XDR Typhi yalnızca ampisilin, kloramfenikol ve trimetoprim/sülfametoksazol gibi birinci sınıf antibiyotiklere karşı dayanıklı olmakla kalmıyor, aynı zamanda florokinolonlar ve üçüncü nesil sefalosporinler gibi daha yeni antibiyotiklere karşı da direnç kazanıyor. Daha da kötüsü, bu suşlar küresel olarak hızla yayılıyor. Çoğu XDR Typhi vakası Güney Asya'dan gelse de, araştırmacılar 1990'dan bu yana yaklaşık 200 uluslararası yayılma vakası belirlediler. Çoğu suş Güneydoğu Asya'nın yanı sıra Doğu ve Güney Afrika'ya ihraç edilmiştir, ancak tifo süper böcekleri Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada'da da bulunmuştur. Bulaşıcı hastalık uzmanı Jason Andrews, \"Son yıllarda oldukça dirençli S. Typhi suşlarının ortaya çıkma ve yayılma hızı gerçek bir endişe nedenidir ve özellikle en yüksek risk altındaki ülkelerde önleme tedbirlerinin acilen genişletilmesi ihtiyacının altını çizmektedir\" diyor. Bilim insanları yıllardır ilaca dirençli tifo hakkında uyarıda bulunuyorlar, ancak yeni araştırma, bakteri üzerinde bugüne kadar yapılmış en büyük genom analizi. 2016 yılında, Pakistan'da ilk XDR tifo türü tespit edildi. 2019 yılına kadar, ülkedeki baskın genotip haline gelmişti. Tarihsel olarak, çoğu XDR tifo suşu, kinolonlar, sefalosporinler ve makrolidler gibi üçüncü nesil antimikrobiyallerle savaşmıştır. Ancak 2000'lerin başında, kinolonlara direnç sağlayan mutasyonlar, Bangladeş, Hindistan, Pakistan, Nepal ve Singapur'daki tüm vakaların yüzde 85'inden fazlasını oluşturuyordu. Aynı zamanda sefalosporin direnci de devreye giriyordu. Bugün işe yarayan çok az oral antibiyotik kaldı: makrolid, azitromisin. Ve bu ilaçlar daha uzun süre dayanamayabilir. Yeni çalışma, azitromisine direnç kazandıran mutasyonların artık yayıldığını ve \"tifo tedavisi için tüm oral antimikrobiyallerin etkinliğini tehdit ettiğini\" buldu. Bu mutasyonlar henüz XDR S Typhi tarafından benimsenmemiş olsa da, eğer öyle olursa başımız büyük belada. Tedavi edilmezse, tifo vakalarının yüzde 20'ye kadarı ölümcül olabilir ve bugün yılda 11 milyon tifo vakası vardır. Gelecekteki salgınlar tifo konjuge aşılarla bir dereceye kadar önlenebilir, ancak bu aşılara erişim küresel olarak yaygınlaştırılmazsa, dünya yakında başka bir sağlık kriziyle karşı karşıya kalabilir. Bunun olmasını önlemek için sağlık uzmanları, ülkelerin tifo aşılarına erişimi genişletmesi ve yeni antibiyotik araştırmalarına yatırım yapması gerektiğini savunuyor. Örneğin Hindistan'da yakın zamanda yapılan bir araştırma, kentsel alanlarda çocuklara tifo aşısı yaptırılmasının, tifo vakalarının ve ölümlerinin yüzde 36'sını önleyebileceğini tahmin ediyor. Pakistan şu anda bu cephede başı çekiyor. Dünyada tifo için rutin bağışıklama sunan ilk ülkedir. Geçen yıl milyonlarca çocuğa aşı yapıldı ve sağlık uzmanları daha fazla ülkenin aynı şeyi yapması gerektiğini savunuyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/eski-super-daglar-dunyada-gelisen-yasam-icin-cok-onemli-olabilir", "text": "Bir zamanlar yüksekliği Himalayalarla rekabet eden dev sıradağlar vardı. Milyarlarca yıl önce, birleşen süper kıtaların birleşim noktaları boyunca binlerce kilometre uzanıyordu. Zamanla bu dağlar çürümüş ve köklerine kadar aşınmışlardır. Ancak bu yıpranmış kalıntılarda, bu eski süper dağların ölümünün evrime rehberlik etmiş olabileceğine dair ipuçları olabilir. Avustralya Ulusal Üniversitesi'nden ve Queensland Teknoloji Üniversitesi'nden araştırmacılar, kıta levhaları arasındaki çarpışmalardan doğmuş en büyük iki sıradağ için ayrıntılı zaman çizelgeleri oluşturdular ve süper dağların baskısının bıraktığı nadir mineral izlerini kullandılar. Bu dağlardan biri jeologlar tarafından zaten biliniyordu. Yaklaşık 500 ila 650 milyon yıl kadar önce, Transgondwanan Supermountain olarak adlandırılan 8.000 kilometrelik menzil, bir zamanlar büyük güney süper kıtası Gondwana'nın üzerine gölge düşürdü. Nuna süper dağları olarak adlandırılan ikinci menzil de yaklaşık 8.000 kilometre uzunluğundaydı. ANU jeobilimci ve baş yazar Ziyi Zhu, \"Bugün bu iki süper dağa benzer bir örneğimiz yok\" diyor. Himalayalar kadar etkileyici bir şeye bakıp onların var olmadığı bir zamanı hayal etmek zor. Hayal etmesi daha da zor olan, gelecekte bu devasa yanlarının okyanus tortusu alanlarına indirgenebileceğini bilmek. Yine de bir süper dağın hayatı, tahmin ettiğimizden daha kısadır. Muson rüzgarları ve atmosferin buzlu havası gibi doğa güçlerinin tüm ağırlığına maruz kalan süper dağların hızlı yükselişini kaçınılmaz olarak nispeten hızlı bir düşüş izler. Gondwanan süper dağlarının erozyonunun zamanlaması, bilim insanlarını minerallerin serbest bırakılmasının ve kapana kısılmış oksijenin Kambriyen patlaması olarak adlandırılan biyolojik çeşitlilik patlamasını tetikleyip tetiklemediğini tahmin etmeye sevk etti. Bu ilgi çekici bir hipotez, ancak daha somut kanıtlara ihtiyaç duyan bir hipotez. Yarım milyar yıl önce yeni biyolojik özelliklerin hızla ortaya çıkmasını hızlandıran şeyin tam olarak ne olduğu ve oksijen fazlasının yardımcı olup olmadığı hala hararetli bir şekilde tartışılıyor. Karmaşık yaşam gelişirken ikinci bir süper dağ grubunun Nuna'da toza dönüşmesi, bu fikrin daha fazla keşfedilmeye değer olduğunu gösteriyor. ANU'dan dünya bilimcisi Jochen Brocks, \"Şaşırtıcı olan, zaman içinde dağ inşasına ilişkin tüm kayıtların çok net olmasıdır\" diyor. Yüz milyonlarca yıl içinde, iki sivri uçta araya giren herhangi birleşen kıtalarda ortaya çıkan hiçbir süper dağ yok. İster tesadüf ister evrimle ilgili bir şey olsun, 1,8 milyar ila 800 milyon yıl önce dağ üstü oluşum periyodundaki bu kırılma, evrimin yavaşlıyormuş gibi göründüğü bir zaman dilimine denk geliyor. Dağın son uzantılarının tortuya indirgenmesi, oksijen seviyelerindeki ve diğer yaşam inşa malzemelerindeki değişiklikler ve yaşamın çeşitlenmesi arasında daha güçlü bağlantılar kurmak için daha çok çalışma yapılması gerekiyor. Ama eğer sonuç verirse, karmaşık yaşam Dünya'nın uzun süredir kayıp olan devlerine bir teşekkür borçlu olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/essiz-bir-canli-olan-deniz-ejderhalarinin-evrimi-ve-gelisimi", "text": "Deniz yosunlarının arasında yüzen, okyanus akıntılarında dalgalanan yaprak benzeri süslemelerle süslenmiş deniz ejderhaları gerçekten eşsiz canlılar. Ama deniz ejderhalarında bizim gördüklerimizden çok daha fazlası var. Göz kamaştıran bu canlıların dişleri eksik, kaburgaları yok ve dikenleri kavisli ve bükülmüş. Şimdi bilim insanları, deniz ejderhalarının neden bu kadar farklı göründüğünü açıklayabilecek genetik ipuçları buldular. Deniz ejderhası genomlarını araştırmak, deniz ejderhasına özgü özelliklerin evrimi üzerindeki bir perdeyi kaldırdı\" ve \"bu olağandışı omurgalı ailesinin, bir bütün olarak ilgi çekici evrimsel yönlerini ortaya çıkardı. Deniz ejderhaları, erkek hamileliğini evrimleştirmesiyle ünlü olan, pipefish ve deniz atları ile aynı aileye, Syngnathidae'ye aittir. Araştırmayı Susan Bassham ile birlikte yürüten Oregon Üniversitesi'nden evrimsel genomik araştırmacısı Clayton Small, \"Bu grup birkaç farklı nedenden dolayı harika\" diyor. Small, Bassham ve ekibi nedenini öğrenmek için iki deniz ejderhası türünün genomlarını sıraladı: Her ikisi de Avustralya'nın en güney kıyılarındaki serin sularda bulunan yapraklı deniz ejderhası ve yabani ot ejderhası. Yosun kaplı kayalık resiflerde onları kamufle etmeye yardımcı olan yaprağa benzer kısımları ile birlikte sürüklenen bu küçük canlıları fark etmek zor olabilir. Hatta o kadar zor ki, deniz ejderhalarının üçüncü türü olan nadir yakut deniz ejderhası, vahşi doğada ilk kez 2017'de görüldü. Her üç deniz ejderhası türünde de renkli, fantastik vücut formları ve uzun, boru şeklindeki kabukluları emen burunlar vardır, ancak yakut deniz ejderi, evrimle, diğerlerinin sergilediği yapraklı uzantıları kaybetmiş görünüyor. Bilim insanları, deniz ejderhalarının bu abartılı özelliklerini son 50 milyon yılda oldukça hızlı bir şekilde geliştirdiğini düşünüyorlar. Ancak daha az net olan şey, nasıl bu kadar farklı görünmeye başladıkları. Bu çalışma için, Oregon Üniversitesi araştırmacıları, yetiştirilen deniz ejderhalarından hangi örnekleri aldıklarını analiz etmek için Scripps Oşinografi Enstitüsü'ndeki Huş Akvaryumu ve Tennessee Akvaryumu'ndan bilim insanları ile bir araya geldi. Deniz ejderhalarının, en yakın akrabaları olan pipefish ve denizatı ile karşılaştırıldığında, genetik kodlarında, transpozon adı verilen, \"sıçrayan genler\" olarak bilinen şaşırtıcı derecede çok sayıda tekrarlayan DNA dizisine sahip oldukları ortaya çıktı. Transpozonlar o kadar hareketlidir ki, genomda zıplayarak hızlı genetik değişiklikler yaratabilirler - bu da deniz ejderhalarının neden bu kadar hızlı evrimleştiğini açıklayabilir. Deniz ejderhaları evrim ve genetikden bağımsız olarak da muhteşem ve göz alıcıdır. Deniz ejderhalarının genomlarında saklı birkaç sır daha olabilir ve bunlar daha ileri genetik karşılaştırmalarla ortaya çıkarılabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/etobur-bitkilerin-etin-tadini-nasil-gelistirdikleri-sonunda-cozuldu", "text": "Hayvanların beslenmesi için süslü gösterişler yapan bitkiler, botanik dünyasında biraz kabus gibi gelebiliyor ancak daha da şaşırtıcı gelecek şey, dünyanın farklı bölgelerinden yakından uzaktan akraba olan etobur bitkilerin aynı etin tadını ayrı olarak nasıl geliştirdiğidir. Yeni bir incelemede, araştırmalar Avustralya, Kuzey Amerika ve Asya'dan seçilmiş etobur bitki türünü inceledi ve çok farklı ortamlarda bile etobur olmaya meyilli bitkilerin biyolojik mekanizmalarının dikkat çekici bir şekilde aynı böcekleri sindirmek için olduğunu buldular. Albert ve takımı Avustralya'da yaşayan etçil bitkisinin genomunu sıraladı ve Kuzey Amerika ve Asya'da bulunan türleri mevcut genetik veriyle kıyaslandı. Tüm bu bitkiler aynı görünüme sahiptir; çanaklı, ağız görevi gören kavisli kaygan yüzeyli yapraklar. Bu yüzden böcekler, bitkilerin üstüne geldiklerinde, yutulurlar ve tekrar dışarı çıkmanın zor olduğunu anlarlar. Kapana kısıldığında, haznenin içindeki mide sıvıları avını yıkıma uğratır, bu yüzden etobur bitkiler yedikleri böceklerin değerli öğünlerinden besleyici olan öğelerini kendilerine katabilirler. Farklı etobur bitki türleri arasındaki benzerliğin yakınsak evrimin bir örneği olması öteden beri bilinmektedir. Ancak şimdiye kadar, bilim insanları nasıl aynı biyolojiye sahip olduğunu çözümleyemediler. Darwin'den bu yana, etobur bitkiler arasında yakınsanmayı kendi şekillerinde tanımlıyoruz diyen Thomas Givnish, The Christian Science Monitor'e bundan bahsetti. Aynı davranışları sergileyen ve aynı görünen bitkilerin varlığı sadece bir yakınsamadır. Olayın çok daha derinlerde olduğu kanısına varıyoruz. Bu üç etobur bitkinin kökenlerinin farklılığı şişirilmemelidir. Sarracenia purpurea ve Nepenthes alata benzer özellikleri sırasıyla kivi ve kara buğday ile paylaşırken, Cephalotus follicularis, diğer etobur bitkilerden yıldız meyvesine çok daha yakındır. Ancak bitkilerin mide sıvısının analizleri, her üç türün evrimleri süresince aynı numarayı yaptığını gösteriyor; hastalıklara karşı direnç sağlayan proteinleri seçmek ve kursakta sıkışıp kalmış yeterince şanssız böceklerin sindirimini kolaylaştıracak enzimlere dönüştürmek. Bu enzimlerin ikisi böceklerin sert dış iskeletini parçalayan kitinin ve etobur bitkilerin besin fosforunu avlarından ayrıştırmasına olanak veren mor asit fosfatazı kapsar. Araştırmacılara göre, bu farklı etobur bitkilerin kökenleri, etobur özelliklerini geliştirmeden uzun zaman önce, 100 milyon yıl öncesinden de fazla süre önce ayrıştırıldı. Araştırma takımı, azot, fosfor gibi bitkilerin gelişmesine yardımcı bazı elementler gibi besin kaynaklarının -gübrenin verimsizliğinden- yeterli olmaması ihtiyacından doğduğunu öngörüyor. Etobur bitkiler, genelde besin maddesi az ortamlarda yaşarlar açıklamasını yapan araştırmacı Kenji Fukushima basın duyurusuna şu şekilde devam etti: Bu yüzden tuzağa düşürme ve hayvanları sindirme yeteneği diğer beslenme kaynaklarının kıtlığında önemli bir yer arz ediyor. Her üç etobur bitki türünde de gerçek, aynı evrimleşme yolunu seçmiş olmaları diğer seçeneğin açık olmadığı anlamına gelmiyor. Ancak koruyucu proteinlerinin mide sularına dönüştürülmesinin hayatta kalma mücadelesinde pratik bir yol olduğu gerçeğini koruduğu anlamına gelir. Bulgular, Nature Ecology & Evolution'de raporlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/evlerdeki-tozda-9-bin-farkli-mikrop-turu-var", "text": "Colorado Üniversitesi'nin ABD genelinde 1200 evde yaptığı incelemeler sonunda, bakteri ve mantar oluşumu evin konumu, evde yaşayan bireyler ve evde evcil hayvan beslenip beslenmediğine göre de değişiklik gösteriyor. Araştırmayı yürüten çevrebilim ve evrimsel biyoloji uzmanı Doçent Doktor Noah Fierer, \"Bizim burada soruşturduğumuz gerçekten basit bir doğa tarihi araştırması. Mikropların evlerimizde yaşadığını uzun bir zamandır biliyorduk. Bizim şimdi yaptığımız, alana göre nasıl değişiklik gösterdiklerini anlama amaçlı modası geçmiş bir bilim\" dedi. Araştırma, gönüllü vatandaşların yürüttüğü 'Evlerimizdeki Vahşi Yaşam' adlı projenin bir parçası olarak yapıldı. ABD'deki 1200 hanede yaşayan gönüllüler araştırmacılara, temizlik sırasında genelde göz ardı edilen kapıların üst kısımlarında biriken toz örneklerini gönderdi. Genetik incelemede, evdeki tozda mikroskobik canlılar tespit edildi. Araştırmacılar, ortalama bir hanede 2 binden fazla farklı mantar yapısı buldu. Bulunan mantarlar arasında Penicillium, Aspergillus, Alternaria ve Fusarium da var. Mantar üremesine yol açan ekosistemin oluşumu evin konumuyla da doğrudan bağlantılı. Araştırmacılar, her bir hanede ortalama 7 bin farklı tür bakteri keşfetti. Stafilokok ve Streptokok gibi bakteriler genellikle insan derisiyle ilintili olan bakteriler arasında gösteriliyor. Bacteroides ve Faecalibacterium gibi bakteriler ise insan dışkısıyla bağlantılı. Bakteri ve mikrop türleri de evde kimin yaşadığına bağlı olarak değişiklik gösteriyor. Doktor Fierer, \"Erkek bedenine kıyasla kadın bedeninde daha sık görülen bazı bakteri türleri var. Bunun evin içinde bulunan bakteriye olan etkisini de görebiliyoruz\" diyor. Evdeki evcil hayvanlar da mikrop türlerinde değişiklik yaratıyor. Araştırma, 'Proceedings of the Royal Society B' adlı dergide yayımlandı. Doktor Feirer, araştırma ABD'de yapılmış olsa da bulguların dünyanın birçok farklı bölgesi için de geçerli olabileceğini belirtiyor. Araştırmacılar şimdi, evlerimizi bu tip organizmalarla paylaşmanın insan sağlığına ne gibi etkileri olduğunu inceliyor. Bazı mikroplar hastalık ve alerjilerle bağlantılı olsa da, araştırmacılar çoğu mikrobun zararsız olduğunu, hatta bazılarının faydalı bile olabileceğini ifade ediyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/evren-karanlik-bir-buyuk-patlama-ile-baslasaydi-ne-olurdu", "text": "Big Bang yalnız olmayabilir. Evrendeki tüm parçacıkların ve radyasyonun ortaya çıkışı, evrenimizi karanlık madde parçacıklarıyla dolduran başka bir Büyük Patlama ile birleşmiş olabilir. Ve bunu tespit edebiliriz. Standart kozmolojik tabloya göre erken evren çok egzotik bir yerdi. Belki de evrenimizde meydana gelen en önemli şey, Büyük Patlama'dan sonra çok erken zamanlarda evrenimizi son derece hızlı bir genişleme dönemine sokan şişme olayıydı. Şişme sona erdiğinde, bu olayı sürdüren egzotik kuantum alanları, kendilerini bugün kalan parçacık ve radyasyon seline dönüştürerek bozundu. Evrenimiz 20 dakikadan daha küçükken, bu parçacıklar Büyük Patlama Nükleosentezi dediğimiz olay sırasında kendilerini ilk proton ve nötronlar halinde bir araya getirmeye başladılar. Big Bang Nükleosentezi, modern kozmolojinin temel direğidir, çünkü arkasındaki hesaplamalar evrendeki hidrojen ve helyum miktarını doğru bir şekilde tahmin eder. Bununla birlikte, erken evren resmimizin başarısına rağmen, kozmostaki kütlenin büyük çoğunluğunu kaplayan maddenin gizemli ve görünmez şekli olan karanlık maddeyi hala anlamıyoruz. Big Bang modellerindeki standart varsayım, parçacıkları ve radyasyonu üreten süreç neyse, aynı zamanda karanlık maddeyi de yarattığıdır. Ve bundan sonra karanlık madde, diğer herkesi görmezden gelerek ortalıkta asılı kaldı. Ancak bir araştırma ekibi yeni bir fikir önerdi. Big Bang Nükleosentez dönemlerimizin yalnız olmadığını savunuyorlar. Karanlık madde tamamen ayrı bir yörünge boyunca evrimleşmiş olabilir. Evren genişledikçe ve soğudukça, bu ekstra kuantum alanı nihayetinde karanlık maddenin oluşumunu tetikleyerek kendini dönüştürdü. Bu yaklaşımın avantajı, karanlık maddenin evrimini normal maddeden ayırmasıdır, böylece karanlık madde ayrı bir yol boyunca gelişirken Büyük Patlama Nükleosentezi şu anda anladığımız şekilde ilerleyebilir. Bu yaklaşım aynı zamanda karanlık maddenin çok çeşitli teorik modellerini keşfetmenin yollarını da açıyor çünkü artık ayrı bir evrimsel yola sahip olduğundan, gözlemlerle nasıl karşılaştırılabileceğini görmek için hesaplamalarda takip etmek daha kolay. Örneğin, makalenin arkasındaki ekip, sözde bir Karanlık Büyük Patlama varsa, bunun evrenimiz bir aylıktan daha küçükken olması gerektiğini belirleyebildi. Araştırma ayrıca, bir Karanlık Büyük Patlama'nın ortaya çıkışının, günümüz evrenine kadar devam edecek olan güçlü yerçekimi dalgalarının çok benzersiz bir imzasını saldığını da buldu. Pulsar zamanlama dizileri gibi devam eden deneyler, eğer varsa, bu yerçekimi dalgalarını tespit edebilmelidir. Hala bir Karanlık Büyük Patlama olup olmadığını bilmiyoruz, ancak bu çalışma fikri test etmek için net bir yol sunuyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/evrende-kac-tane-gokada-vardir", "text": "Hubble Uzay Teleskobu ile yapılan gözlemler, tüm evrendeki gökada sayısının iki yüz milyar civarında olduğunu gösteriyor. Bu tahmin uzayda herhangi bir yıldız ya da başka bir gök cisminin görünmediği en karanlık bölgelerden birine odaklanılarak yapıldı. Böylece Dünyamızın yakınındaki yıldızların uzak gökadalardan gelen ışığı engellemesinin önüne geçildi. Görüntü alma süresi yirmi günden fazla tutularak en zayıf sinyallerin bile görüntülenmesine çalışıldı. Daha sonra evrendeki gökada yoğunluğunun her yerde aynı olduğu varsayılarak tüm evrendeki gökada sayısı yaklaşık olarak hesaplandı. Sonuçlar tüm evrendeki gökada sayısının iki yüz milyar civarında olduğunu gösteriyor. Ancak bu sayı bir alt sınır ve daha gelişmiş teleskoplarla yapılacak gözlemler sonucunda muhtemelen artacak. Özellikle birkaç yıl içinde çalışmaya başlaması planlanan Jamess Webb Uzay Teleskobu, Hubble'ın belirleyemediği düşük frekanslı kızılötesi sinyalleri belirleyerek bu sayının artmasına neden olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/evrendeki-en-buyuk-yapilar-yaratilislarinin-sokuyla-hala-parliyor", "text": "En büyük ölçeklerde, Evren ağ benzeri bir modelde sıralanır: galaksiler, iplikçiklerle birbirine bağlanan ve boşluklarla ayrılan kümeler halinde bir araya getirilir. Bu kümeler ve iplikçikler, gaz ve galaksiler gibi normal maddenin yanı sıra karanlık madde de içerir. Buna kozmik ağ diyoruz ve optik teleskoplarla yapılan büyük taramalardan galaksilerin yerlerini ve yoğunluklarını haritalayarak görebiliyoruz. Kozmik ağa, hareket halindeki enerjik parçacıklar tarafından yaratılan ve karşılığında bu parçacıkların hareketine rehberlik eden manyetik alanların da nüfuz ettiğini düşünüyoruz. Teorilerimiz, kütleçekimin bir iplikçiği birbirine çekmesiyle, manyetik alanı güçlendiren şok dalgalarına neden olacağını ve radyo teleskopla görülebilecek bir parıltı yaratacağını öngörüyor. Science Advances'te yayınlanan yeni araştırmada, bu şok dalgalarını ilk kez galaksi kümeleri çiftleri ve onları birbirine bağlayan iplikçikler etrafında gözlemledik. Geçmişte, bu radyo şok dalgalarını yalnızca doğrudan galaksi kümeleri arasındaki çarpışmalardan gözlemledik. Bununla birlikte, küçük galaksi gruplarının etrafında ve kozmik iplikçiklerde de var olduklarına inanıyoruz. Bu manyetik alanlar hakkındaki bilgimizde, ne kadar güçlü oldukları, nasıl evrimleştikleri ve bu kozmik ağın oluşumundaki rollerinin ne olduğu gibi, hala boşluklar var. Bu parıltıyı saptamak ve incelemek, yalnızca Evrenin büyük ölçekli yapısının nasıl oluştuğuna dair teorilerimizi doğrulamakla kalmadı, aynı zamanda kozmik manyetik alanlar ve bunların önemi hakkındaki soruları yanıtlamaya da yardımcı oldu. Bu radyo ışımasının hem çok sönük olmasını hem de geniş alanlara yayılmasını bekliyoruz, bu da onu doğrudan algılamanın çok zor olduğu anlamına geliyor. Dahası, galaksilerin kendileri çok daha parlaktır ve bu zayıf kozmik sinyalleri gizleyebilirler. İşi daha da zorlaştırmak için, teleskoplarımızdan gelen gürültü genellikle beklenen radyo parıltısından çok daha fazladır. Bu nedenlerden dolayı, bu radyo şok dalgalarını doğrudan gözlemlemek yerine, yığınlama olarak bilinen bir teknik kullanarak yaratıcı olmamız gerekiyordu. Bu, tek tek görülemeyecek kadar sönük birçok cismin görüntülerini bir arada ortaladığınızda olur, bu da gürültüyü azaltır veya daha doğrusu ortalama sinyali gürültünün üzerine çıkarır. Birçok görüntüyü bir arada 'yığmak', ilgili sinyali arka plan gürültüsünden daha parlak hale getirebilir. Tessa Vernstrom, Yazar tarafından sağlandı. Peki ne yığdık? Uzayda birbirine yakın 600.000'den fazla galaksi kümesi çifti bulduk ve muhtemelen iplikçiklerle birbirine bağlılar. Ardından, kümelerden veya aralarındaki bölgeden - şok dalgalarının olmasını beklediğimiz bölge - herhangi bir radyo sinyalinin bir araya gelmesi için görüntülerimizi hizaladık. Bu yöntemi ilk olarak 2021'de yayınlanan bir makalede iki radyo teleskobundan alınan verilerle kullandık: Batı Avustralya'daki Murchison Widefield Dizisi ve New Mexico'daki Owens Valley Radyo Gözlemevi Uzun Dalga Boyu Dizisi. Bunlar yalnızca neredeyse tüm gökyüzünü kapsadıkları için değil, aynı zamanda bu sinyalin daha parlak olması beklenen düşük radyo frekanslarında çalıştıkları için seçildi. İlk projede heyecan verici bir keşif yaptık: Küme çiftleri arasında bir parıltı bulduk! Bununla birlikte, tümü birçok galaksi içeren birçok kümenin ortalaması olduğu için, sinyalin galaksiler gibi diğer kaynaklardan değil, kozmik manyetik alanlardan geldiğinden emin olmak zordu. Normalde kümelerdeki manyetik alanlar, çalkantıdan dolayı karışır. Bununla birlikte, bu şok dalgaları manyetik alanları düzene sokar, bu da yaydıkları radyo parıltısının oldukça polarize olduğu anlamına gelir. Yığınlama deneyini polarize radyo ışığı haritaları üzerinde denemeye karar verdik. Bunun, sinyale neyin neden olduğunu belirlemeye yardımcı olma avantajı vardır. Normal galaksilerden gelen sinyaller yalnızca %5 veya daha az polarize olurken, şok dalgalarından gelen sinyaller %30 veya daha fazla polarize olabilir. Yeni çalışmamızda, deneyi tekrarlamak için Küresel Manyeto İyonik Ortam Taraması'ndan ve Planck uydusundan radyo verilerini kullandık. Bu taramalar neredeyse tüm gökyüzünü kapsıyor ve hem polarize hem de düzenli radyo haritalarına sahip. Yığınlama küme çiftleri: dikey olarak hizalanan iki karanlık nokta kümelerdir ve çalkantıdan dolayı depolarizasyon gösterirken, dış alanlar ve kümeler arasındaki alan oldukça polarizedir. Tessa Vernstrom, Planck verilerini kullanarak, Yazar tarafından sağlandı. Küme çiftlerini çevreleyen çok net polarize ışık halkaları tespit ettik. Bu, kümelerin merkezlerinin depolarize olduğu anlamına gelir ki bu, çok çalkantılı ortamlar olduklarından beklenen bir durumdur. Bununla birlikte, şok dalgaları sayesinde kümelerin kenarlarında manyetik alanlar düzene girer, yani bu polarize ışık halkasını görürüz. Ayrıca kümeler arasında, yalnızca galaksilerden bekleyebileceğinizden çok daha fazla, yüksek polarize ışık fazlalığı bulduk. Bunu bağlantı iplikçiklerindeki şoklardan gelen ışık olarak yorumlayabiliriz. Bu tür bir ortamda ilk kez bu tür bir emisyon bulunmuştur. Sonuçlarımızı, sadece radyo emisyonunun toplam sinyalini değil aynı zamanda polarize sinyali de tahmin eden türünün ilk örneği olan son teknoloji kozmolojik simülasyonlarla karşılaştırdık. Verilerimiz bu simülasyonlarla çok uyumluydu ve bunları birleştirerek erken Evren'den kalan manyetik alan sinyalini anlayabiliyoruz. Gaz sıcaklığını, şoklardan radyo emisyonunu ve manyetik alan çizgilerini gösteren kozmolojik simülasyon. F. Vazza / D. Wittor / J. West / ICRAR. Gelecekte, bu tespiti Evrenin tarihi boyunca farklı zamanlarda tekrarlamak istiyoruz. Bu kozmik manyetik alanların kökenini hala bilmiyoruz, ancak bunun gibi daha fazla gözlem, onların nereden geldiklerini ve nasıl geliştiklerini anlamamıza yardımcı olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/evrenin-genisleme-hiziyla-ilgili-anlasmazlik-her-zamankinden-daha-kotu", "text": "Son birkaç yılda, kozmologlar boyun eğmez bir muammayla boğuşmak zorunda kaldılar. Hubble sabiti (H0) olarak da bilinen evrenin genişleme hızı, Büyük Patlama'nın yankısıyla mı yoksa yıldızlar ve galaksilerle mi ölçtüğünüze bağlı olarak iki farklı değere sahiptir. Araştırmacılar şimdi ikinci yöntemin hassasiyetini geliştirerek gerilimi çok daha kötü hale getirdiler. Ölçümlerin ana unsurlarından biri Sefeid yıldızlarının kalibrasyonudur. Bu yıldızların gerçek parlaklığı belirli bir süre boyunca dalgalanır, dolayısıyla söz konusu süreyi ve gördüğümüz parlaklığı ölçerek bu cisimlerin mesafesini hesaplamak mümkündür. Watt değerini bildiğiniz sürece aynısını uzaktaki bir ampul için de yapabilirsiniz. Sefeidleri kullanan yöntem kozmik mesafe merdiveni olarak bilinir ve megaparsek başına saniyede 73 kilometre tahmini değerine sahiptir (bir megaparsek 3,26 milyon ışık yılına eşittir). Bu, iki galaksinin birbirinden 1 megaparsek uzaklıkta olması durumunda, saniyede 73 kilometre hızla birbirlerinden uzaklaşıyor gibi görünecekleri anlamına gelir. Ecole Polytechnique Federale de Lausanne'den kıdemli yazar Richard Anderson, bir açıklamada, \"Çalışmamız 73 km/s/Mpc genişleme hızını doğruluyor, ancak daha da önemlisi, aynı zamanda mesafeleri ölçmek için araçlar olarak Sefeidlerin bugüne kadarki en hassas, güvenilir kalibrasyonlarını sağlıyor.\" dedi. Avrupa Uzay Ajansı'nın Planck uzay teleskobu tarafından ölçülen kozmik mikrodalga arka plan kullanılarak, genişleme hızı 67,4 0,5 km/s/Mpc'dir. 5,6 km/s/Mpc'lik farklılık, ya cisimleri ölçme şeklimizde bir sorun olduğunu ya da evren anlayışımızda ciddi bir yanlışlık olduğunu gösterebilir. Anderson, Diyelim ki bir dağın iki karşı yakasını kazarak bir tünel inşa etmek istiyorsunuz. Kaya cinsini doğru anladıysanız ve hesaplarınız doğruysa kazdığınız iki delik merkezde buluşacaktır. Ancak buluşmazlarsa, bu bir hata yaptığınız anlamına gelir - ya hesaplamalarınız yanlıştır ya da kaya türü konusunda yanılıyorsunuz. diye açıkladı. Yeni kalibrasyon, başka bir Avrupa gözlemevi Gaia'nın son derece hassas ölçümleri sayesinde mümkün oldu. Gaia, Samanyolu'nun en ayrıntılı haritasını oluşturuyor ve bu hassasiyet, hem Hubble gerilimi hem de eve daha yakın daha iyi modeller için kalibrasyonu iyileştirmenin anahtarıydı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/evrensel-hesaplamanin-fiziksel-kokeni", "text": "Böyle birşey duysanız, herhalde sizinle dalga geçildiğini düşünürsünüz. Ama böylesi bir esnekliği bilgisayarlarımız için normal karşılıyoruz. Aynı makineyi bir uçuş simülatörü ile uçmak için de, projektörle sunum yapmak için de, arkadaşlarla sohbet edip fotoğraf paylaşmak için de kullanabiliyoruz. Aslında bu tek bir makineyi hem araba, hem bisiklet, hem denizaltı hem de uzay gemisi gibi kullanmak kadar şaşırtıcı bir durum. Bilgisayarların bu denli esnek olmalarını sağlayan iki özellikleri var. Birincisi programlanabilir olmaları. Yani bir dizi yönerge girerek bilgisayarın davranışını değiştirebilmemiz. İkincisi, evrensel olmaları. Yani makine yeterince belleğe ve zamana sahip olduğu sürece, doğru program ile onun her türlü algoritmik süreci gerçekleştirmesini sağlayabilmemiz. Programlanabilirlik ve evrensellik kültürümüze öylesine işlemiş durumdadır ki, çocukların bile pek çoğu için tanıdık kavramlardır. Ancak tarihsel olarak her ikisi de çığır açan yeniliklerdir. 1937 senesinde Alan Turing tarafından bir makale ile net olarak ortaya koyulmuşlardır. Turing, herhangi bir algoritmik işlemin tek bir evrensel, programlanabilir bilgisayar tarafından hesaplanabileceğini öne sürmüştür. Turing'in tanımladığı makine çağdaş bilgisayarların atasıdır. Turing bu argümanı ileri sürerken, sözünü ettiği evrensel makinenin makul herhangi bir algoritmik işlemi gerçekleştirebileceğini göstermeye gereksinim duymuştu. Tabi bu kolay değildi. Turing'e değin algoritma kavramı zaten resmiyet kazanmış değildi; sağlam bir matematiksel tanımı yoktu. Ama tabi matematikçiler önceden toplama, çarpma ve bir sayının asal olup olmadığını belirleme gibi kimi işlemler için spesifik algortimalar keşfetmiş durumdaydı. Turing için bu bilinen algortimaların evrensel bilgisayarında çalıştırılabileceğini göstermek gayet basitti. Fakat bu yeterli değildi. Gelecekte keşfedilebilecek olanlar da dahil, her türlü algoritmayı evrensel bilgisayarında hesaplayabileceğini ikna edici bir biçimde göstermek zorundaydı. Bu amaçla Turing, makinesinin herhangi bir algoritmik işlemi hesaplayabileceği fikrini haklı çıkaran bir kaç satırlık düşünceler geliştirdi. Yine de argümanlarının biçimsellikten yoksun doğası onu rahatsız ediyordu. Diğer bir deyişle, hangi fiziksel süreci alırsanız alın, onu evrensel bir bilgisayar kullanarak simüle edebilir olmanız gerekir. Bu inanılmaz bir düşünce; akla Başlangıç filmini getiriyor. Tek bir makine kendi içinde fizik yasaları ile kavranabilir olan her şeyi barındırıyor. Bir süpernova mı simüle etmek istiyorsunuz? Ya da bir kara delik oluşumunu mu? Hatta belki de Büyük Patlama? Deutsch'un ilkesi, evrensel bilgisayarın tüm bunları simüle edebileceğini söylüyor. Bir anlamda, eğer makineyi bütünüyle anlayabilirseniz, tüm fiziksel süreçleri de anlayabilirdiniz. Bilgisayarların fiziksel doğası, benzersiz güçteki soyut becerilerine ilişkin derin gerçekleri açığa çıkarabilir. Deutsch'un ilkesi, Turing'in daha önceden ortaya koyduğu biçimsel olmayan argümanların epey ötesine geçiyor. Eğer ilke doğru ise algoritmik süreçler sonuçta fiziksel süreçler olduğundan, evrensel bilgisayarın herhangi bir algoritmik süreci simüle edebileceği çıkıyor. Evrensel bilgisayarı abaküs üzerinde yapılan toplama işlemi simüle etmek için de kullanabilirsiniz; silikon çip üzerinde uçuş simülatörü çalıştırmak için de; istediğiniz başka herhangi bir şey için de. Bunlardan başka, Turing'in biçimsel olmayan argümanlarından farklı olarak, Deutsch'un ilkesinin kanıtlanabilirliği var. İlkenin gerçekliğini ortaya çıkarmak için fizik yasalarını kullandığımızı hayal edebiliriz. Bunu yaparak Turing'in biçimsel olmayan argümanlarını fizik yasaları içinde kurabilir ve bir algoritmanın ne olduğuna ilişkin düşüncelerimiz için daha sağlam bir temel sağlayabilirdik. Bu amaçla Deutsch'un ilkesini iki yönden değiştirmek yardımcı olur. Birincisi, bilgisayar kavramını kuantum bilgisayarları da kapsayacak biçimde genişletmemiz gerek. Bu modifikasyon, ilkesel olarak simüle edilebilir fiziksel süreçler sınıfında değişiklik yaratmasa da, kuantum süreçleri hızlı ve verimli biçimde simüle etmemizi sağlar. Bu önemli, çünkü kuantum süreçleri bildik bilgisayarlarda simüle etmek genelde o kadar yavaş olur ki, simülasyon imkansızlaşabilir. İkincisi, Deutsch'un ilkesini kusursuz simülasyon gerektirmeyecek biçimdeesnetmemiz gerek. Yani simülasyonun keyfi bir yaklaştırma derecesinde olabilmesini sağlamalıyız. Bu bir sistemin simüle edilmesi anlamında zayıf bir düşünce gibi gelse de, ilkenin geçerliliği için gerekiyor. Henüz hiç kimse Deutsch ilkesinin bu şeklini fizik yasalarından çıkarmayı başaramadı. Bunun bir nedeni henüz fizik yasalarının ne olduğunu bilmiyor oluşumuz! Herşeyden önce, daha kuantum mekaniği ile genel göreliliği birleştirebilmiş değiliz. O nedenle kara deliklerin buharlaşması gibi kuantum kütleçekimi içeren süreçleri simüle etmek için bilgisayar kullanıp kullanamayacağımız açık değil. Ancak kütleçekimin kuantum kuramı olmadan bile bilgisayarların verimli bir şekilde çağdaş fiziğin en iyi kuramlarını simüle edip edemeyeceğini sorabiliriz. Araştırmacılar bu soruları yanıtlayabilmek için etkin biçimde çalışıyorlar. Geçtiğimiz birkaç yılda fizikçi John Preskill ve çalışma arkadaşları, bazı basit kuantum alan kuramlarını verimli biçimde simüle etmek için kuantum bilgisayarların nasıl kullanılacağını gösterdi. Söz konusu kuramları parçacık fiziğinin Standart Modelinin bir prototipi gibi düşünebilirsiniz. Standart Modelin tüm karmaşıklığını içermiyorlar ama temel düşüncelerinden çoğuna sahipler. Her ne kadar Preskill ve ekibi Standart Modelin bütünüyle nasıl simüle edilebileceğini göstermeyi başaramamış olsa da, buna giden yoldaki pek çok teknik güçlüğü aşmış durumdalar. Önümüzdeki birkaç yıl içinde Standart Model için Deutsch ilkesinin bir kanıtının bulunması hiç de şaşırtıcı olmaz. Genel görelilik için ise durum daha karanlık. Genel görelilik, henüz tam anlaşılmamış şekillerde uzay-zamanı söküp yırtan garip tekilliklere izin veriyor. Konu üzerinde sayısal olarak çalışanlar belirli fiziksel durumları simüle etmek için pek çok teknik geliştirmiş olsa da, genel göreliliğin verimli biçimde simüle edilmesi amacıyla sistematik analizler sürse de, bu halen açık bir problem. Polimat Herbert Simon, Yapayların Bilimi adlı kitabında doğa bilimleri ile yapayların bilimlerini birbirinden ayırıyor. İlk bakışta yapayların bilimlerinin, doğalların bilimlerinin özel durumları olduğu düşünülebilir. Ancak Deutsch ilkesine göre, bilgisayarlar gibi yapay sistemlerin özellikleri, doğal olarak ortaya çıkan sistemlerinki kadar zengin olabilir. Bilgisayarları kullanarak kendi fizik yasalarımızı simüle etmekle kalmayıp, değişik fiziksel gerçeklikleri de simüle edebileceğimizi hayal edebiliriz. Bilgisayar bilimci Alan Kay şöyle diyor: Doğa bilimlerinde doğanın bize vermiş olduğu bir dünya olur ve biz onun yasalarını keşfederiz. Bilgisayarlarda ise yasalar yükleyebilir ve dünyalar yaratabiliriz. Deutsch ilkesi doğalların bilimleri ile yapayların bilimleri arasında bir köprü oluyor. Bu temel bilimsel ilkenin kanıtına giderek yaklaşıyor olmak da heyecan verici."}
{"url": "https://www.fizikist.com/evrim-oyununda-nasil-basarili-olunur", "text": "Arizona Üniversitesi biyologları tarafından yapılan bir çalışma, farklı hayvan gruplarının sayısal açıdan birbirlerinden neden farklı olduğuna açıklık getirmektir. Çalışma aynı zamanda, hayvanların yaşam biçimleri ve vücut formlarının sayılar ile nasıl bir ilişkisinin olduğu yönünde de önemli sonuçlar ortaya koymuştur. Bütün hayvan türleri kabaca 30 şube altında sınıflandırılır. Fakat bu dallar, içerdikleri türlerin sayısı açısından büyük farklılıklar gösterirler. Örneğin, dallardan biri sadece bir hayvan türüne ayrılmışken, 1.2 milyon farklı tür içeren böcekler ve eklem bacaklılar da tek bir şube altında sınıflandırılabiliyorlar. Başları, gözleri, eklemleri ve kompleks organları olmayan hareketsiz deniz süngerlerinden, başka organizmalarda yaşayabilen parazitik solucanlara ve iskeletleri, eklemleri, kompleks organlarıyla birlikte karaya hükmeden eklem bacaklı ve omurgalılara kadar, hayvan türleri inanılmaz derecede çeşitlilik gösterirler. İlk öğretilerden beri biyologlar, hayvan çeşitliliği altında yatan sebep ve modelleri bulmaya, anlamaya çalışmışlardır. Farklı bir deyişle, bir soyun sonradan farklı türlere ayrılmasının formülü nedir ya da evrim biyologlarının deyişiyle, bu başarı neye bağlıdır? Temelde yatan ve çözümlenemeyen problem, türlerin evrimleşmeden önceki biyolojik yapılarının, çeşitlilik kazandıkları sırada ne denli rol oynadığıdır. Arizona Üniversitesi Ekoloji ve Evrimsel Biyoloji bölümünden araştırmacılar Tereza Jezkova ve John Wiens, bu karmaşık problemin çözümünde yardımcı olabilecek bir çalışma yapmışlardır. Anatomi, üreme ve ekoloji gibi detaylar dahil canlılara ait 18 farklı özelliği göz önünde bulunduran araştırmacılar, türlerin sayılarının bu özellikler ile ilişkisini ve zaman içinde hangi hızda arttığını test ederek araştırma sonuçlarını American Naturalist'te yayınlanan makalelerinde ele almışlardır. Jezkova ve Wiens'e göre, 3 özellik türlerin sayılarını belirlemede en önemli rolü oynamaktadır: Bir iskelete sahip olmak , karada yaşamak ve başka bir organizmaya bağlı olmak . Fazlasıyla belirgin olmalarına rağmen canlıların sahip olduğu diğer özellikler, türlerin sayılarında ve çeşitliliğinde çok az rol almaktadır. Kısacası, evrimsel açıdan başarılı olabilmek için bir türün sindirim veya dolaşım sistemi, baş, eklem ve kompleks iç organlara ihtiyacı bulunmuyor. Araştırmacılar aynı zamanda, parazitik bir yaşam biçiminin canlıların diğer belirgin özellikleriyle bağlantısının olmadığını, böylece kendine yetebilecek kadar güçlü bir özellik olduğunu da fark ettiler. Karbon emisyonu sonucunda asidik düzeyin artması benzeri insana özgü aktivitelerin deniz biyo-çeşitliliğini yok etme derecesine getirdiğini özellikle belirten John Wiens, evrimleşme sırasında en az farklılık gösteren birçok eşsiz türün milyonlarca yıldır sadece okyanuslarda yaşadığını, ancak insan ırkının yaşamı süresince kolaylıkla yok olabildiklerini belirtiyor. Evrim oyununda kaybeden türlerin büyük bir çoğunluğu okyanuslarda yaşamaktadır ve insanların sebep olduğu yıkımlardan dolayı yok olmanın eşiğine gelmişlerdir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/fare-beyni-uzaktan-kumanda-ile-kontrol-edildi", "text": "İnsan saçının kalınlığından daha küçük bir implant , beynin içine ilaç salınımı gerçekleştirerek ve beyindeki nöronları ışıklandırarak bilim insanlarının farenin yürüyeceği yolu belirlemelerini sağladı. Sinirbilimciler şu ana kadar ilaçları beynin içine daha büyük tüpler aracılığıyla enjekte etmek ve fotostimülasyonu fiber optik kablolar aracılığıyla iletmek durumunda kalıyordu. Bu iki işlemde beyne zarar veren ve hayvanın doğal hareketlerini kısıtlamakla sonuçlanan ameliyatlar ve operasyonlar gerektiriyordu. Washington University School of Medicine ve University of Illinois'den ortak bir ekip optofludic implant geliştirdi. Bu sayede, bilimcilerin beyine ilaç enjekte etmek amacıyla kullandığı metal tüpler ve kanallara nazaran, çok daha küçük bir beyin dokusuna zarar veren ve yok eden bir icat yapılmış oldu. Gücünü çok küçük bir pilden karşılayan ve bu yüzden kablolara ihtiyaç duymayan cihaz, fare kafasına takılarak yerleştirildi. Testler sırasında kullanılan ilaçlar da cihazın üzerindeki minik rezervuarlarda dolduruldu. Süren deneylerin birinde, fare beyninde motivasyon ve bağımlılık kontrolü sağlayan bölgelerine morfin gibi davranan bir ilacın verilmesiyle, farelerin yuvarlaklar çizerek yürümesi sağlandı. Diğer deneylerde, bilim insanları optogenetik olarak bilinen tekniği kullanarak fare beynindeki nöronları minyatür LED'lerle uyardı. Denek farelerin, implant belirli hücrelere ışık uyarısı verecek şekilde yerleştirildikten sonra, kablo bağlantısı olmadan kafeslerinin bir kenarında durmaları sağlandı. Bu denekler, deney boyunca kontrol anteninden yaklaşık bir metre uzakta konumlandırılmıştı. Araştırma geçtiğimiz hafta Cell dergisinde yayımlandı. Sonuçlara göre stres, depresyon, bağımlılık ve ağrı gibinörolojik hastalıkları tedavi edecek çok daha az hasar verici metotlar geliştirilebilecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/fare-deneyi-kan-beyin-bariyerinin-kilidini-acmak-icin-yeni-bir-yontem-ortaya-cikardi", "text": "Kan-beyin bariyeri, beyin için bir güvenlik sınırı görevi görür ve içerideki hassas nöronların korunmasında hayati bir rol oynar. Bununla birlikte, beyin hastalıklarını tedavi etmek için ilaçların sevk edilmesi söz konusu olduğunda, bu katı kabul politikası bir sorun olabilir. Bilim insanları yıllardır tıbbi tedavilere kan-beyin bariyerini geçmek için bir yöntem geliştirmenin yollarını bulmaya çalışıyorlar ve yeni bir çalışma, şimdiye kadarki en umut verici yaklaşımlardan birinin ana hatlarını veriyor. Bu, bariyeri moleküler düzeyde kontrol etmenin bir yolu. Yeni geliştirilen bir antikor, kan-beyin bariyerini bir seferde birkaç saatliğine açabilir, bu da ilaçların verilmesi için bir fırsat penceresidir. Sonuç olarak, Alzheimer ve multipl skleroz gibi nörolojik durumların tedavi edilmesi kolaylaşabilir. Yale Üniversitesi'nden fizyolog Anne Eichmann, \"Bir molekülle kan-beyin bariyerini nasıl kontrol edeceğimizi ilk kez bulduk\" diyor. Araştırmacılar bunu gerçekleştirmek için Wnt sinyal yolu olarak bilinen yola başvurdular. Sürecin anahtarı, kan damarları ve çevreleyen doku arasındaki alışverişi düzenlemede yer alan Unc5B molekülüydü. Deneyler, farelerde bu reseptör nakavt edildiğinde, vaskülatür ağlarının düzgün bir şekilde gelişmediği için embriyo olarak öldüklerini gösterdi. Dahası, Unc5B'nin çıkarılması, kan-beyin bariyerinin bağlantılarını oluşturmada hayati önem taşıyan Claudin-5 adlı bir proteinin seviyelerini de azalttı ve Unc5B'nin ilaç almak için bariyeri yeterince açmada bir rolü olabileceğini düşündürdü. Yetişkin fareler üzerinde yapılan testler, Unc5B'nin yokluğunun gerçekten de kan-beyin bariyerini açık bıraktığını gösterdi. Oradan araştırmacılar, Unc5B'nin ne kadar etkili olduğunu kontrol eden bir bağlayıcı madde olan Netrin-1 ligandına giden yolu buldular. Son olarak, Netrin-1'i bloke etmek ve Wnt yolunu bozmak için bir antikor geliştirildi. Yine Yale'den biyolog ve çalışmanın baş yazarı Kevin Boye, \"Özellikle bloke edici antikorlarımızın gelişimi oldukça büyüleyici bir yolculuktu\" diyor. Aslen solucanlarda keşfedilen Unc5B, daha önce Wnt sinyal yolunun işleviyle bu şekilde ilişkilendirilmemişti ve bu, beyinle ilgili her türlü durum için tedavi sağlama potansiyeli göz önüne alındığında heyecan verici bir gelişme. Yine de yapılacak işler var. Antikorun etkinliğinin hala test edilmesi gerekiyor ve araştırmacılar, ilaçların bu şekilde verilmesini karmaşık hale getirebilecek herhangi bir toksisite ve yan etkiyi de araştıracaklar. Daha da ileri giden ekip, bulgularının beyindeki kanser tümörleri için kemoterapiyi iyileştirmede de yardımcı olabileceğini umuyor. Aynı antikor, merkezi sinir sisteminin diğer alanlarında kullanım açısından da potansiyele sahip olabilir. Eichmann, \"Bu, vücudun nöronlarını korumak için nasıl bu kadar sıkı bir bariyer oluşturduğu ve ilaç verme amaçları için nasıl manipüle edilebileceği konusunda daha ilginç temel araştırmaların yolunu açıyor\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/farelerde-kok-hucreden-sperm-uretildi", "text": "Laboratuar ortamında üretilen sperm, dişi farelerin yumurtalarına enjekte edildi ve sağlıklı fare yavruları doğdu. Bu yavruların da daha sonra çiftleşerek, bir sonraki kuşağın doğumunu sağladıkları bildirildi. Uzmanlar bu yöntemin insanlara uygulanabilmesi için daha alınması gereken çok mesafe olduğunu, ancak ileride erkeklerde kısırlığın giderilmesi için yeni yöntemler geliştirilmesine yardımcı olabileceğini söylüyorlar. Çinli bilim insanlarının araştırmasını kaleme alanlardan Nanjing Üniversitesi öğretim üyesi Jiahao Sha, \"insanlarda güvenli ve etkili olarak kullanılabilirse, bu yöntemle yapay döllenme veya tüp bebek tedavilerinde kullanılabilecek spermler üretilmesi mümkün\" dedi. Sha, \"mevcut yöntemlerle fazla başarı sağlanamıyor, bu yöntemin erkeklerdeki kısırlık tedavilerinin başarı oranını arttırmasını umuyoruz\" diye konuştu. Çin Bilimler Akademisi Zooloji Enstitüsü'nden Qi Zhou ve Xiao-Yang Zhao'nun da imzasını taşıyan araştırma sonuçları Cell Stem Cell dergisinde yayınlandı. Araştırmada, fare embriyolarından alınan kök hücreler, kimyasal maddelerle etkilenerek, spermatid denilen olgunlaşmamış sperm hücreleri üretildi. Daha sonra da bu hücreler hormonlara maruz bırakıldı. Oluşturulan laboratuar ortamı bu hücrelerin geliştirilerek doğru kromozom ve DNA içeriğine sahip olmasını sağladı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/farkli-gezegenlerde-yasami-aramak-konusunda-artik-yeni-bir-anlayisa-sahibiz", "text": "Şu anda Dünya, gezegensel yaşanabilirlik için tek planımız. Büyük, geniş galaksinin başka bir yerinde belki de yaşam olabilir, fakat henüz bunu keşfedemedik. Bugüne kadar bulduğumuz 5.300 gezegenin çoğu, ev sahibi yıldızlara, Dünya'nın Güneş'e olduğundan çok daha yakın. Bu yakınlık nedeniyle, sadece aşırı sıcak olmakla kalmıyor, aynı zamanda gelgitle yerlerine kilitleniyorlar. Bu, bir tarafın daima yıldıza baktığı, sürekli gün ışığında aşırı ısındığı ve diğerinin her zaman dondurucu, sonsuz karanlıkta olduğu anlamına gelir. Yeni bir makale, yakın yörüngede dönen, çift kişilikli ötegezegenlerde yaşanabilir olabilecek bir yer olduğunu buldu: Terminatör olarak bilinen, gündüzün geceyle buluştuğu ince alacakaranlık bölgesi. California Irvine Üniversitesi'nden jeofizikçi Ana Lobo, \"Sıvı suya sahip olmak için doğru sıcaklıkta olan bir gezegen istiyoruz\" diyor. Dünya benzeri dış gezegen arayışımız şu anda teknolojimizin sınırlamaları nedeniyle biraz engelleniyor. En kullanışlı tekniklerimiz, yıldızlarının etrafında 100 günden daha kısa bir sürede dönen dünyaları bulmakta en iyisidir. Sadece Güneş gibi yıldızlara bakıyor olsaydık, bu potansiyel yaşanabilirlik için bir sorun teşkil edebilirdi. Yine de galaksideki yıldızların çoğu kırmızı cücelerdir; kendi yıldızımızdan daha küçük, daha sönük ve çok daha soğuk. Bu, yaşanabilir bölgenin biraz daha yakın olabileceği anlamına gelirken, aynı zamanda gelgit kilitlenmesi sorununu da beraberinde getiriyor. Bu, iki cisim arasındaki yerçekimi etkileşimi, küçük cismin dönüşünü yörüngesiyle aynı periyoda \"kilitlediğinde\" meydana gelir, böylece bir taraf her zaman daha büyük cisme bakar. Özellikle yakın yörüngelere sahip ötegezegenlerde meydana gelir, çünkü yıldızın yerçekimi ötegezegeni, bozulma bir fren etkisi uygulayacak şekilde gerer. Bunu Dünya ve Ay ile de görüyoruz. Bazen \"göz küresi gezegenleri\" olarak bilinen ötegezegenler için bu, gündüz tarafı ve gece tarafının en misafirperver olmayabilecek iklim uçlarını deneyimlemesi anlamına gelir. Bu tür dünyaların yaşanabilir olup olmayacağını belirlemek için Lobo ve meslektaşları, genellikle Dünya için kullanılan değiştirilmiş iklim modelleme yazılımı kullandılar. Dış gezegenlerin potansiyel yaşanabilirliğini belirlemeye yönelik önceki girişimler, Dünya'daki yaşam gerektirdiğinden, su açısından zengin dünyalara çok daha fazla odaklanmıştı. Ekip, dünya dışı yaşam belirtileri aramamız gereken dünya yelpazesini genişletmeyi umuyordu. Lobo, \"Yaygın okyanuslara sahip olmamalarına rağmen göllere veya diğer daha küçük sıvı su kütlelerine sahip olabilecek, suyla sınırlı gezegenlere dikkat çekmeye çalışıyoruz ve bu iklimler aslında çok umut verici olabilir\" diye açıklıyor. İlginç bir şekilde, ekibin çalışması, daha fazla suyun göz küresi gezegenlerini daha az yaşanabilir hale getirme olasılığının yüksek olduğunu gösterdi. Böyle bir dünyanın gündüz tarafı sıvı okyanuslara sahip olsaydı, yıldızla etkileşim atmosferi tüm dış gezegeni kaplayabilecek buharla doldurarak boğucu sera etkisine neden olurdu. Bununla birlikte, ötegezegenin çok fazla toprağı varsa, o zaman sonlandırıcı daha yaşanabilir hale gelir. Orada, gece tarafı buzullarından gelen buz, sıcaklıklar donma noktasının üzerine çıktıkça eriyebilir ve sonlandırıcıyı dış gezegeni çevreleyen yaşanabilir bir kuşak haline getirebilir. Bu, Astrobiology dergisinde yayınlanan 2013 tarihli bir makalenin bulgularına benzer. Birlikte, Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerin atmosferlerinde yaşam belirtileri için gelecekteki aramalarda karışıma göz küresi ötegezegenlerini eklememize değeceğini öne sürüyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/felcli-adam-robot-kolla-tekrar-hissetti", "text": "Robot Teknolojisi giderek gelişiyor ve filmlerde gördüğümüz ilginç cihazlar imkansız olmaktan çıkıyor. Her ne kadar şu an o kadar ileriye gidilmiş olmasa da, özellikle protez ve tıp alanında robotik teknolojiler insanlara faydalı çareler sunuyor. 28 yaşındaki Nathan Copeland, felçli olmasına rağmen parmaklarını 'doğal' şekilde hisseden dünyanın ilk insanı ünvanını taşıyor. Tabii bunları da BCI teknolojisine ve onu geliştiren Pittsburgh Üniversitesi araştırmacılarına borçlu. Bir kaza geçiren, ardından parmaklarındaki ya da kollarındaki hisleri kaybeden insanlar için geriye dönüş imkansız gibi gözükse de, artık hayal olmaktan çıkıyor ve beyin tarafından kontrol edilen robot kollarla bu 'his' duygusu gerçeğe dönüyor. Nathan Copeland'ın beynine 4 adet elektronik çip yerleştirildi ve bunlar da robot kola bağlandı, bu şekilde beynin hasarlı omurgası da aşıldı. Bu implantlar beynin hasarlı olan ve kontrol hissini harekete geçiren kısımlarını uyarıyor, robot kolla da bir şeye dokunduğunda o his duygusunu tekrar alıyor. Bu şimdilik protez ve robot teknolojisinde çok önemli bir adım ve daha önce de başarılmış değil. Yani artık robot kollarla sadece nesnelere dokunmakla kalınmayacak, aynı zamanda his duygusu da tekrar kazanılacak. Teknoloji yaygınlaştıkça da, belki binlerce felçli insan tekrar eskisi gibi hissedecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/fikir-catismasi-yasadigimizda-beynimizde-neler-olur", "text": "Bilişsel uyumsuzluk, bir ya da birden fazla birbirleriyle uyumsuz düşünceyi aynı anda beyninizde beraberce bulundurmaya çalışma ya da bir şeye inanıp, onun aksi gibi davranma durumlarında ortaya çıkan rahatsızlık verici bir histir. Örneğin; kilo vermeye kalkışırsınız ve sonrasında bir pastayı tıka basa midenize indirirsiniz. Tutarsızlık, sinir bozucu olabilir ve insanlar genellikle davranışlarını değiştirerek uyumsuzluğu ortadan kaldırmayı denerler. Bu yüzden de, örneğin; diyetinize sadık kalmadığınızda, kendinize yarın sabah koşuya çıkacağım telkininde bulunarak iyi hissedersiniz. Peki bu fizyolojik stresin arkasında yatan sinirsel süreç nasıldır? Görüntüleme tekniklerindeki ilerlemeler sayesinde, özellikle de fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme tekniğiyle, araştırmacılar; bilişsel uyumsuzluk ile ilişkili kilit önemdeki beyin bölgelerini belirleyebildiler. Mediyal frontal korteksimizin geri kısmındaki bir parça ; hayatta kalma güdümüzde önemli bir katkısı olan caydırıcı sonuçlardan kaçınma davranışımızda önemli bir role sahiptir. fMRI çalışmalarında, tutum ile düşünce arasında bir çelişkiyi ortaya koyan bir deney ile yalan söylemenin yanlış bir davranış olduğunu bildiği halde, deneyi yürüten araştırmacıya yalan söyleyen bir katılımcının beynindeki pMFC'de aktifleşme görüldü. Yapılan bir araştırmada, pMFC aktivitesi ve uyumsuzluğu azaltma için gerekli olan tutum değişikliği arasındaki nedensel bağlantı gösterildi. Yürütülen deneyde araştırmacılar, 52 katılımcıda bilişsel uyumsuzluk oluşturarak iki adet duvar kağıdı gösterip, hangisini seçtiklerini sordular. Daha sonra katılımcılara duvar kağıtlarını tekrar gösteren araştırmacılar, katılımcılardan bazılarının asıl beğendikleri duvar kağıdını başlangıçta seçmediklerinin farkına vardıklarını gözlemlediler. Deneyler sonucunda, transkranyal manyetik stimülasyon tekniği kullanılarak pMFC'deki aktivitenin geçici olarak azaltılmasıyla, kişinin tutum değişikliğinin ve tutarlı olma arzusunun azaltılabileceği sonucuna ulaşıldı. Bu alanda yapılan diğer araştırmalar ise; bilişsel uyumsuzluğun, insula ve dorsolateral prefrontal korteks gibi diğer beyin bölgeleriyle bağlantılı olduğunu ortaya çıkardı. Duyguların işlenmesinden sorumlu bir bölge olan insula; genellikle insanlar sinirli ya da üzgün oldularında daha aktif hale geçiyor. Dorsolateral prefrontal korteks ise bilişsel kontrol ile güçlü bir biçimde bağlı. Yapılan bir çalışma DLPFC'deki aktivitenin kesintiye uğratılmasıyla kişinin bilişsel uyumsuzluğu ortaya çıkaran düşünceleri mantık çerçevesine oturtma denemelerinin azaltılabildiği sonucuna ulaşıldı. Elbette ki insanlar bilişsel uyumsuzluğun kötü bir şey olduğunu düşünebilir, ancak bu durum mental olarak sağlıklı ve mutlu kalmamıza yardımcı oluyor. Örneğin; verdiğimiz kararlarımızdan özellikle de kolaylıkla geri döndürülemez olduklarında memnun olmamızı sağlayabilir. Uyumsuzluğun çözülmesi bizleri kötü seçimler yapmaktan alıkoyabilir ve iyi bir seçim yapmamız noktasında bizleri motive edebilir. Kararlarımızla barışık olma arzumuz her şeye rağmen o koşu için dışarı çıkmamız noktasında bize ilham verebilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/film-onerisi-gelis-arrival", "text": "Geliş; 2016'nın en iyi filmlerinden bir tanesi olmakla birlikte bilimkurgu adına izleyicinin merakını tatmin etmiyor; zaten etmek de istemiyor. Senaryosu Ted Chiang'in Story of Your Life kitabından uyarlanan ve yönetmen koltuğunda Denis Villeneuve'nun oturduğu filmde, bir gün ansızın dünyaya farklı noktalarından yanaşıveren 12 uzaylı gemisinin niyetini anlamaya çalışan insanların halleri dilbilimci Dr. Louise Banks'ın merkezde olduğu bir hikaye üzerinden anlatılıyor. Alışılagelmiş bilimkurgu filmlerden farklı olarak, uzaylılarla iletişim kurabilmek için dilbilimine başvurmak epey etkileyici bir yaklaşım olmuş. Farklı yaşam formları için zaman-mekan kavramlarının nasıl farklı olabileceği ve bunun iletişim kurulan dile nasıl etki ettiği de işlenmiş. Dilin matematikselliği ve evrenselliği başarılı bir şekilde vurgulanmış. Bununla birlikte uzaylılarla temas kuran insanoğlunun psikolojisi de filmde etraflıca incelenmiş. Uzaylılarla yakın temas kuran dilbilimci Dr. Louise Banks ve fizikçi Ian Donnelly başta olmak üzere, sürece dahil olan askeri ve idari personel ile konuyu uzaktan takip eden dünyanın çeşitli yerlerinde yaşayan halkların tepkileri oldukça gerçekçi geliyor. Şüphesiz ki bilimkurgu sevenler fizikçi Ian Donnelly'nin uzay gemileri ve uzaylılarla ilgili fizik bilimi çerçevesindeki değerlendirmelerini filmde daha detaylı görmek isterlerdi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/findik-kabugu-katkili-fren-balatasi-urettiler", "text": "Kocaeli Üniversitesi Hereke Meslek Yüksekokulunda Doç. Dr. Hasan Öktem öncülüğünde 3 kişilik ekip tarafından 2013'de başlatılan \"Fındık Kabuğundan Fren Balatası Projesi\" kapsamında binek otomobiller için asbestsiz, doğal katkılı tozlar kullanılarak fren balatası üretildi. Proje Yürütücüsü Öktem, yaptığı açıklamada, projenin \"Türkiye'deki doğal kaynakları kullanarak hangi kompozit malzemeyi üretebiliriz\" düşüncesinden ortaya çıktığını, yaptıkları araştırmalar sonunda fren balatası yapmaya karar verdiklerini söyledi. Özellikle Türkiye'de yetişen odunsu malzemelerin tozunu balata üretiminde kullanabilmek için çalışmaya başladıklarını anlatan Öktem, \"Balataların içerisinde dolgu malzemesi ve sürtünme ayarlayıcı görevi gören petrokokun muadili olarak hangi malzemeyi kullanabileceğimiz konusunda araştırma yaptık. Yanma derecesinden tutun diğer özelliklerine kadar araştırdık.\" diye konuştu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/floridadaki-bebek-deniz-kaplumbagalarinin-tamami-disi-ve-bu-durum-turu-tehlike-altinda-birakabilir", "text": "Florida'daki bir kaplumbağa hastanesi, son dört yılda test ettikleri tüm kaplumbağaların dişi olduğunu söyledi, bu endişe verici durumun iklim değişikliğine bağlı olduğu belirtiliyor. Yumurtaların gömülü olduğu kumun sıcaklığı deniz kaplumbağalarının cinsiyetini etkiler. Erkekler zaten deniz kaplumbağaları arasında azınlıktır - sayıları 10'a bir civarındadır - ve kum ısındıkça daha az erkek gelişir. Uzmanlar, bu eğilimin deniz kaplumbağası türlerinin hayatta kalması üzerindeki etkisi konusunda hemfikir değiller. Fakat ne olursa olsun, bir uzman Insider'a verdiği demeçte, iklim değişikliği nesli tükenmekte olan hayvanlar üzerinde ağır bir baskı oluşturuyor, diyor. 2007'den beri fenomeni inceleyen Exeter Üniversitesi'nden ekolojist Lucy Hawkes, \"Yedi deniz kaplumbağası türü var ve hava ısındıkça hepsi daha fazla dişi üretiyor\" dedi. Insider'a gönderdiği bir e-postada, \"Hepsinin de güçlü kadın cinsiyet oranları var\" dedi. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi'ne göre, 88.8 Fahrenheit'ten (31 Santigrat) daha sıcak kumlarda kuluçkaya yatırılan deniz kaplumbağası yumurtaları dişi olacaktır. Florida Keys'te bir şehir olan Marathon'daki Kaplumbağa Hastanesi yöneticisi Bette Zirkelbach, Reuters'e verdiği demeçte, son dört yaz kayıtlara geçen en sıcak yaz oldu. \"Deniz kaplumbağası yavrularını ve yumurtalarını inceleyen bilim insanları, son dört yıldır erkek deniz kaplumbağası bulamadılar,\" dedi. Bu fenomen tüm dünyada gözlemlendi. 2018 yılında yapılan bir araştırma, Doğu Avustralya'daki kaplumbağaların yüzde 99'unun dişi olduğunu buldu. Uzmanlar, bunun deniz kaplumbağası popülasyonları için ne anlama gelebileceği konusunda ikiye bölünmüş durumda. Charleston Koleji'nde fahri profesör olan biyolog David Owens, 2018'de Washington Post'a, birkaç 10 yıl ile bir yüzyıl içinde, \"Deniz kaplumbağası popülasyonlarında yeterince erkek olmayacak\" dedi. Miami Hayvanat Bahçesi'nden deniz kaplumbağası bakıcısı Melissa Rosales Rodriguez Reuters'e verdiği demeçte, daha az erkeğin deniz kaplumbağaları arasında sürdürülemez derecede zayıf genetik çeşitliliğe yol açabileceğini söyledi. Ancak Hawkes, Insider'a, durumun muhtemelen bundan daha karmaşık olduğunu söyledi. \"Optimal\" cinsiyet dengesinin ne olması gerektiği belli değil, dedi. Bir grup deniz kaplumbağası yuvasından yaklaşık yüzde 90 dişinin yumurtadan çıkması yaygın bir durumdur ve kanıtlar, tüm yumurtaları döllemek için yalnızca birkaç erkeğe ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, \"çok sayıda dişiye sahip olmak, popülasyonun neslinin tükenmesini önlemek için evrimsel bir adaptasyon olabilir\" dedi. \"Eğer tüm erkekleri bitirirseniz, nüfusu tehdit ederdi - ama bunun çok yakında olacağını düşünmüyoruz\" dedi. Ne olursa olsun, iklim değişikliğinin deniz kaplumbağaları üzerinde baskı oluşturduğu inkar edilemez. Tek seferde binlerce kuluçka yuvasını silebilecek daha fazla fırtınaya ve yuvayı sular altında bırakan ve yumurtaları öldüren deniz seviyesinin yükselmesini türün ne kadar daha kaldırabileceği şüpheli."}
{"url": "https://www.fizikist.com/foklarin-zamanlama-uzerindeki-inanilmaz-yetenegi", "text": "Arılar, güvercinler, kediler ve diğer bazı türlerin geçen zamanı hassas bir şekilde algılayabildikleri biliniyor. Almanya'daki Rostock Üniversitesi'nin Deniz Bilimleri Merkezi'ndeki fok balıkları ile ilgili yıllarca sürdürülen çalışmalardan sonra, biyolog Frederike D. Hanke, bu oyuncu hayvanların da zamanı algılayabildikleri hakkında şüphelenmeye başlamıştır ve araştırmaya karar vermiştir. Hanke ve takımı, 11 yaşındaki Luca isimli fok balığı üzerinde testlere başladılar. Araştırmacılar, Luca'ya 3 saniyeden 30 saniyeye kadar olan periyotlarla siyah bir bilgisayar ekranında beyaz halkalar gösterdiler ve periyotlar arasında ekranı kapatıp tekrar açtılar. Araştırma ekibi, Luca'yı aynı halka 2. defa gösterildiğinde aradaki zaman ilk gösterildiğinde daha uzunsa bir tuşa basması konusunda eğittiler. Ancak, periyotlar arasındaki zaman aynıysa farklı bir tuşa basabilirdi ve Luca doğru tahmini yaptığında lezzetli bir ringa balığı kazanabilirdi. Hanke ve takımı, 420 milisaniyelik farkın bile Luca tarafından farkedilebildiğini, farklı bir deyişle, 3 saniyeliğine gösterilen beyaz halkayı, 3.42 saniye gösterilen beyaz halkadan ayırt edebildiğini saptadılar. Her ne kadar Luca'nın tahminleri halkaların gösterimi arasındaki zaman farkı uzadığında zayıflamaya başlasa da, araştırmanın bulguları Animal Cognition'da yayımlandı ve tarihte ilk defa yüzgeç ayaklı bir türün geçen zamanı hesaplayabildiği raporlandı. Araştırmalarını daha fazla fok ve aralarındaki işitsel iletişim üzerine yoğunlaştıran Hanke, fokların anlık olarak zamanı tahmin becerisini, balık yakalamaya çalışırken veya diğer fokların iletişim sırasında farklı aralıklardaki seslendirmelerini tanımlarken kazandıklarını belirtiyor. Yüzgeç ayaklıların algısal becerileri üzerine çalışan ve Hanke'nin araştırmalarını dışarıdan takip eden New College of Florida Üniversitesi'ndeki psikolog Peter Cook, Luca'nın testlerdeki görevleri nasıl da kolayca öğrendiği konusunda çok etkilendiğini belirtiyor. Cook'a göre, benzer psiko-fizik deneylerde kullanılan hayvanların çok sayıda pratik yapması gerekirken, Luca'nın sadece iki eğitim seansındaki hızlı öğrenme yeteneği dikkate değerdir. Çok kısa zaman aralıklarındaki farkların Luca tarafından farkedilebilmesi, fokların güçlü ve keskin duyu organlarına sahip olduklarını gösteriyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/fosil-ayak-izleri-dinozor-hizinda-rekor-kirabilir", "text": "Yeni bir fosil yolu çalışmasına göre, bazı dinozorlar bir insan tarafından kaydedilen en yüksek hıza ulaşmış olabilir. Bu fosillerin ayak izleri hem çamurda hem de zamanda donmuş olduğundan, söz konusu dinozorun hız açısından kendini itip itmediği bile bilinmiyor, ancak ileri teknoloji koşu ayakkabıları olmadan başardıklarından oldukça emin olunabilir. Jurassic Park'ın T. rex'in neredeyse bir arabayı yakaladığı aynadaki nesneler sahnesinin bilimsel doğruluğu geniş çapta sorgulandı (unutmayın, T. rex'in güya \"saatte 32 mil hızla çalışıyordu\"). Yine de, bir T. rex'i geride bırakmak, en azından bir atlet için çok zor olmasa da, en hızlı insan koşucularının bile kaçmak için mücadele edeceği başka dinozorlar da vardı. Ayak izleri ile boyutları ve açıları arasındaki mesafe, o izleri bırakan hayvanın hareket etme hızını hesaplamak için kullanılabilir. Bu kesin bir bilim değil, ancak geniş hata aralıklarında Universidad de La Rioja'dan Dr. Pablo Navarro Lorbes, İspanya Umbria de la Torree'de bulunan bir çift iz yapmak için gereken hıza ilişkin Bilimsel Raporlarda tahminler yayınladı. Tahminler saatte 44,6 kilometreye civarında. Bu hızlardan biri şimdiye kadar bulunan en hızlı dinozor izleri olmaya aday. Karşılaştırma için, en hızlı insan ayak hızı rekorunun 2009'da olimpik koşucu Usain Bolt tarafından 44.72 km/sa ile kırıldığını düşünebilirsiniz. Yani insan üstünlüğü en azından mümkün, ancak dinozor izleri, bunun onların en yüksek hızı olmadığını gösteriyor. Makalenin belirttiği gibi, günümüzde yakın iki ayaklı benzerleri olmadığı için dinozorlar için diğer soyu tükenmiş hayvanlara göre hız belirlemek daha zordur. Örneğin, uçamayan kuşların çok farklı vücut tasarımları ve diyetleri vardır. Theropod ayak izlerinin bulunduğu yerde, çoğu yürürken yapılmış gibi görünüyor. Bu bulgular şaşırtıcı değil, çünkü günümüzde en hızlı kara hayvanları bile genellikle sadece kısa aralıklarla koşar. Ancak bazen, La Torre 6A-14 ve La Torre 6B-1 olarak bilinen 30 metre aralıklı iki pistte olduğu gibi, şans yaver gider. Her ikisi de erken Kretase dönemine aittir ve büyük olasılıkla aynı türden orta boy theropodlar tarafından yapılmıştır. Eldeki bilgilerle bu türün ne olduğunu belirlemek imkansızdı, ancak spinosaurid veya carcharodontosaurid ailelerinden şüpheleniliyor. 6A-14 pistleri, 23.4 ile 37.1 km/sa arasında bir hızla koşan daha büyük bir hayvan tarafından yapılmıştır. Bu, bir kanepe patatesinin yönetmesi zor bir hız olabilir ve kesinlikle çok az insan bunu uzun süre koruyabilir. Tahmin aralığının alt ucunda, makul ölçüde uygun insanlar, bir yırtıcının ilgisini kaybetmesini ummak için gereken mesafeyi aşabilir. Ancak 6B-1'in yapımcısından uzaklaşmak daha zor olacaktır. Ortalama adım, ayak izlerinin uzunluğu ve tahmini kalça yüksekliği ile birlikte 31.7-44.6 km/sa hız aralığı veren 5,6 metre idi. Bu tahminler, Utah ve Teksas'taki iki yol için sırasıyla 38.9-49.7 ve 33.8- 42,8 km/s rekorları ile örtüşmektedir. Dinozor hızlarını hesaplamak için ayak izi boyutu çok önemlidir. Çalışma çok daha kesin teknikler kullandı, ancak ön ölçümler burada gösterilmektedir. Bu pistlerin yapımcılarının muhtemelen düzenli olarak şan için antrenman yapan şampiyonlar olmadığı gerçeğinin yanı sıra, daha iyisini yapabileceklerinden şüphelenmek için de sebepler var. Örneğin 6A-14'ü yapan dinozor, eldeki baskılar boyunca hızlanıyor, bu nedenle baskıların zaman içinde kaybolduğu birkaç adım sonra çok daha hızlı gidebilirdi. 6B-1 için Navarro Lorbes ve ortak yazarlar analizlerini ilk altı baskıya dayandırdılar, çünkü sonuncunun konumu dinozorun oldukça keskin bir şekilde sola döndüğünü gösteriyor ve bu, bir yaratık için dümdüz koşmak için mümkün olmayabilirdi. Makale ayrıca, hem diğer yollara hem de belirli türlerin vücut şekillerine dayanan teorik maksimum dinozor hızlarının geçmiş tahminlerini de içeriyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/fransada-gunes-enerjili-yollar-yapiliyor", "text": "Hedef karayollarını, otoparkların ve sınai alanların güneş panelleri döşemeye elverişli hale getirmek. Almanya'daki yollar için ilk dayanıklı panelleri üreten Solmove şirketinin genel müdürü Donald Müller-Judex, Bu proje için yolları kullanırsak, doğal alanları ve tarlaları panellerle örtmeye gerek kalmaz, diyor. Gölgeleme randımanı düşüreceğinden, araç trafiğinin yoğun olduğu yollar solar panellerle kaplanmaya uygun bulunmuyor. Enerji dönüşümünü konu alan 'Energy Switch' adlı kitabın yazarı Craig Morris bu problemin bütün yollar için söz konusu olabileceğini belirterek, 'Gölge güneş enerjisinin baş düşmanıdır. Üzerinden taşıt geçen her yol gölge yapar, diyor. Bu sözlere katıldığını söyleyen Müller-Judex ancak bu projenin otoyollar değil de köyleri birbirine bağlayan dar yollarla sanayi sitelerine uygun olduğunu belirterek, Araç trafiğinin az, güneşin ise bol olduğu yollarla meydanlardan önemli miktarda elektrik elde edilebilir, diyor. Fikir oldukça yeni olduğundan önce küçük çaplı projelerde denenmesi gerekiyor. Fransız yetkililer, Bin kilometrelik yolu solar panellerle kaplarsak, nüfusun yüzde 8'ine tekabül eden 5 milyon kişinin yıllık enerji ihtiyacını karşılarız, diyorlar. Müller-Judex solar kara yollarının güneş parkları kadar verimli olamayacağını ancak kilometre başına yılda 100 kilovatlık elektrik üretilebileceğini hesaplamış. Alman uzman 30 metrekare genişliğindeki alandan kazanılacak enerjiyle bir elektrikli otomobilin yılda 11 bin kilometrelik mesafe kat edebileceğini belirtiyor. Morris ise onun kadar iyimser değil. Yatay döşenen panellerden, 30 derecelik eğimle damlara döşenen paneller kadar verim alınamayacağını söylüyor. Yol panellerinin temiz tutulması ve araçların ağırlığına dayanıklı olması gerekiyor. Morris cam panellerin sürüş için elverişli olmadığını ve farklı çözümler üzerinde durulması gerektiğini hatırlatıyor. Fransa'daki karayollarını kaplayacak olan Colas şirketi, birden fazla kattan oluşan hücre yerleştirilmiş özel kaplama geliştirmiş. Bu malzemenin en önemli özelliği dayanıklı ve lastiğin kavramasına uygun olması. Panellerin temiz kalması için geliştirilen özel kimyevi madde ise kir zerreciklerini tahrip ediyor ve panellerin yağmur suyuyla temizlenmesini sağlıyor. Yol panellerinin metrekaresinin 200Euro'ya çıkması bekleniyor. Tahminlere göre maliyet zamanla çatı panelleri seviyesine kadar inecek. Craaig Morris ileri solar enerji projesinin başarısızlığa uğramasının diğer yenilenebilir enerji projeleri üzerinde olumsuz etki yapabileceği uyarısında bulunuyor. Müller-Judex ise ekonomik bakımdan yararlı olması halinde bu iddialı projenin desteklenmesi gerektiğini ve Almanya'da hızla gelişen çatı kaplamalarına da önceleri 'proje denemesi' gözüyle bakıldığının unutulmaması gerektiğini söylüyor. Alman uzman konsepti her geçen gün biraz daha olgunlaştırdıklarını ve yakın gelecekte mükemmel bir malzemeye sahip olacaklarını sözlerine ekliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/fransiz-bagi-altinda-mikro-elmaslar-ve-meteorit-krateri-kesfedildi", "text": "Güney Fransa'daki bir şarap imalathanesinin, onlarca yıldır gizlenmiş, özellikle benzersiz bir satış noktası var: eski bir meteorit çarpma kraterinin içinde yatıyor. Keşif, 70 yılı aşkın spekülasyondan sonra, \"mikro elmaslar\" içeren kaya ve toprağın yeni bir analizi sayesinde yapıldı. Beziers kasabası yakınlarındaki çöküntünün astronomik kökenli olabileceği fikri 1950'lerden beri ortalıkta dolaşıyordu, ancak 1964'te reddedildi ve daha fazla araştırılmadı. Şimdi, araştırmacılar toprakta dünya dışı minerallerin kendine özgü bir karışımını tespit ettiler ve gerçekten de bir demir-nikel meteoriti çarpmasıyla oluştuğunu belirlediler. 200 metre genişliğinde ve 30 metre derinliğinde krater nispeten küçük. Bu tür çarpma kraterleri inanılmaz derecede nadirdir, Earth Impact Database'e göre, dünya çapında yalnızca 190 tanesi biliniyor ve Batı Avrupa'da yalnızca üçü kaydedilmiş. Fransa ve Almanya'da bulunan bu kraterlerin hepsi şarap imalathanesindekinden çok daha büyük. Asmaların altındaki toprağa yakından bakan Brenker, \"kayanın ezilmesi ve kırılması sonucu oluşan şok damarları olabilir ve bu da bir çarpmadan kaynaklanmış olabilir\" dediği koyu renkli katmanları belirledi. Ayrıca, daha küçük mineral parçacıklarından oluşan bir \"çimento\" içinde bulunan parçalanmış kaya olan breş kanıtı da buldu. Bu, Brenker'in örneklerde de bulduğu küçük demir ve nikel açısından zengin kürelerin keşfi gibi, meteorit çarpma kraterlerine özgüdür. Brenker, Bu tür mikro küreler, ya meteoritin atmosferdeki aşınmasıyla ya da yalnızca çarpma anında, demir meteoritin büyük bir kısmının eriyip havadaki oksijenle reaksiyona girmesiyle oluşur. Çarpma anında, çarpma noktasında parçalanan madde de kapatılabilir. diye açıkladı. Araştırmacılar, bu göksel küreciklerin yanı sıra, bir meteorit çarpması sırasında olduğu gibi yüksek basınç altında oluşan mikroskobik elmas parçaları olan şok mikro elmaslarını keşfettiler. Ayrı bir analiz, Dünya'nın manyetik alanının kraterin merkezinde çevredeki alandan daha zayıf olduğunu gösterdi, ki bu, üzerine bir meteorit çarparsa bekleyeceğiniz şeydir, kayayı parçalar veya belki de eritir ve manyetizmasını bozar. Brenker, birlikte ele alındığında, bulgular \"başka herhangi bir sonuç çıkarmamıza : buraya gerçekten de bir meteorit çarptı.\" diye sonuçlandırdı. Bir meteorit kraterinde bir bağa sahip olmak kesinlikle iyi bir pazarlama kampanyası sağlar ve bu gerçek, şarap imalathanelerine uygun bir şekilde \"Domaine du Meteore\" adını veren ve yıllardır eşsiz tarihi hakkında bağıran sahiplerinin gözünden kaçmadı. Web sitelerinde \"Üzümler ve onlardan ürettiğimiz şaraplar, bölgede veya Fransa'da yetişen hiçbir şeye benzemiyor - eminiz ki, astronomik tarihimizin etkisi.\" diyorlar. Bulgular, Houston, Teksas'taki 54. Ay ve Gezegen Bilimi Konferansı'nda sunulacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/fukang-meteoriti-dunya-disindan-harika-bir-tas", "text": "Fukang meteoriti, pallasitler olarak bilinen nadir bir meteorit sınıfına aittir. Silikat mineral olivin kristallerinin sabitlendiği nikel-demir metal ağları ile karakterize edilirler. Pallasitler kesilip parlatıldıklarında, yeşil renkte olma eğiliminde olan yarı saydam kristallerin etkileyici dizilişini gösterirler, ancak bazen Dünya'dayken aşınmadan kaynaklanan belirgin sarı, kahverengi veya altın tonlarına sahiptirler. Bu meteoritler ilk olarak, 1772'de Krasnojarsk pallasitini ilk tanımlayan Alman doktor ve doğa bilimci Peter Simon Pallas tarafından adlandırılmıştır. Bu tuhaf demir kütlesi, o yüzyılın başlarında Sibirya'da bir demirci tarafından bulunmuş ve analiz için St. Petersburg'a götürülmüştü. Pallasitler, çarpıcı ve sıra dışı görünümleri nedeniyle, ilk tanınan ve kabul edilen dünya dışı maddelerden biri olarak kabul edilirler. Yaklaşık 4,5 milyar yıl önce oluştukları şekliyle Güneş Sistemimizin derinliklerine benzersiz ve önemli bir bakış sağlarlar. Taşların farklılaşmış asteroitlerde oluştuğu düşünülmektedir. The Cambridge Encyclopedia of Meteorites kitabının yazarı O. Richard Norton'a göre, pallasitler \"yağ ve su gibi karışmaz bir emülsiyon olarak düşünülebilir.\" Farklılaşma sırasında, fraksiyonlama yoluyla oluşturulan kristaller, cismin iki ana mineralini ayırarak olivin mineralinin asteroidin derinliklerinde birikmesini sağlar. Bu aynı zamanda bu meteoritlerin neden bu kadar sıra dışı olduğunu da açıklayabilir - pallasitler Dünya'daki bilinen tüm meteoritlerin yüzde 0,2'sinden daha azını oluşturur. Meteoriti bulan yürüyüşçü, onu daha önce görmüştü, ancak 1003 kilogramlık numuneden dışarı çıkıyormuş gibi görünen tuhaf kristaller ve metalleri merak etmeye başladı. Sonunda analiz için bir taş örneği göndermeye karar verdi. O zamandan beri meteorit, olağanüstü \"mozaik cam\" görünümünün kapsamını ortaya çıkaran çok sayıda dilime ayrıldı. Artık gezegendeki en çok aranan ve değerli meteoritlerden biri. Şubat 2005'te, orijinal örneğin büyük bir kısmı Tucson Gem and Mineral Show'da sergilendi. 2008 yılında, yaklaşık 420 kilogram ağırlığındaki büyük bir meteorit parçası New York'ta açık artırmaya çıkarıldı ve 2 milyon dolardan fazla getirmesi bekleniyordu. Ancak, alıcılar bunun yerine seçici gözlerini fosilleşmiş dinozor dışkısına çevirmeye karar verdiler. Ardından, 2021'de Christie's, Fukang meteoritinin daha küçük bir parçasını 30.000 dolara sattığını duyurdu. Bu fiyatlar çoğumuza yabancı gelebilir, ancak bu gök taşlarının yaşı ve ihtişamı göz önüne alındığında neden cazip olduklarını anlamak kolaydır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gaia-ikinci-kara-deligini-kesfetti", "text": "Gaia BH2 adlı yeni keşfedilen hareketsiz kara delik, kırmızı dev bir yıldızın yörüngesinde dönüyor ve 8,9 güneş kütlesine sahip. Gaia BH2, Erboğa takımyıldızında yaklaşık 3.800 ışık yılı uzaklıkta yer almaktadır. Bu kara delik ve Gaia BH1, yoldaş yıldızının hareketi incelenerek keşfedildi. Gökyüzündeki yıldızların hareketindeki garip bir \"yalpalama\", çok büyük bir nesnenin yörüngesinde döndüklerini gösterdi. Bu devasa yoldaşlar için çift yıldız sistemleri gibi diğer açıklamalar, herhangi bir ışık yaymıyor gibi göründükleri için göz ardı edildi. Yıldızların kara deliğe olan uzaklıkları ve yıldızların etraflarındaki yörüngeleri, bilinen diğer kara delik ve yıldız ikili sistemlerinden çok daha uzundur. X-ışını ikili sistemleri olarak adlandırılan bu daha yakın yıldız-kara delik çiftleri, X-ışını ve radyo ışığında çok parlak olma eğilimindedir ve bu nedenle bulunmaları daha kolaydır. Ancak yeni keşifler, daha geniş ikili sistemlerdeki kara deliklerin daha yaygın olduğunu gösteriyor. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi ve Max-Planck'tan astronom Dr. Kareem El-Badry, \"Bu yeni karadelik grubunu zaten bildiklerimizden ayıran şey, yoldaş yıldızlardan geniş ölçüde ayrılmalarıdır\" dedi. Bu kara deliklerin muhtemelen X-ışını ikili sistemlerinden tamamen farklı bir oluşum geçmişi var. Gaia BH2 ve Gaia BH1, ESA'nın Gaia misyonundan elde edilen veriler kullanılarak keşfedildi. ESA'nın Gaia proje bilimcisi Dr. Timo Prusti, \"Gaia'nın verilerinin doğruluğu bu keşif için çok önemliydi\" dedi. Karadelikler, yoldaş yıldızının etrafında dönerken küçük yalpalaması tespit edilerek bulundu. Başka hiçbir alet bu tür ölçümler yapamaz. Gaia, hareketin üç yönde doğru ölçümlerini sağladı, ancak yıldızların nasıl uzaklaşıp bize doğru hareket ettiğini daha kesin olarak anlamak için ek radyal hız ölçümlerine ihtiyaç vardı. Yer tabanlı gözlemevleri bunları yeni bulunan kara delikler için sağladı ve bu, astronomların kara delikleri tespit ettikleri sonucuna varmak için son ipucunu verdi. Kara delikler genellikle tamamen görünmez değildir. Üzerlerine malzeme düştüğünde, radyo ve X-ışınlarında ışık yayabilir. Gaia BH2 için, NASA'nın Chandra X-ray Gözlemevi ve yerdeki Güney Afrika MeerKAT radyo teleskopu bu ışığı aradı, ancak herhangi bir sinyal tespit edemediler. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden astronom Dr. Yvette Cendes, \"Hiçbir şey tespit etmemiş olsak da, bu bilgi inanılmaz derecede değerli çünkü bize bir kara deliğin etrafındaki ortam hakkında çok şey anlatıyor\" dedi. Gaia BH1 ve Gaia BH2, bilinen tüm kara deliklerin en geniş şekilde ayrılmış yörüngelerine sahiptir. Bunların aynı zamanda Dünya'ya en yakın bilinen kara delikler olmaları gerçeği, geniş ikili sistemlerde daha birçok benzer kara deliğin keşfedilmeyi beklediğini gösteriyor. İyi haber şu ki, Gaia hala veri alıyor ve bir sonraki veri sürümü (2025'te), içinde gizemli kara delik arkadaşları olan bu yıldızlardan çok daha fazlasını içerecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/galaksi-yeniden-siniflandirildi-simdi-super-kutleli-kara-deligi-dogrudan-bizi-isaret-ediyor", "text": "Gök bilimciler bir galaksiyi yeniden sınıflandırmak zorunda kaldı çünkü merkezinde neredeyse benzersiz bir şey oldu. Aktif süper kütleli kara deliğinin bir jeti var ve artık eskisi gibi aynı yönü göstermiyor. Büyük bir değişikliğin ardından şimdi bizi işaret ediyor. Galaksinin adı PBC J2333.9-2343 ve 657 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Dev radyo galaksisi olarak sınıflandırıldı çünkü bir zamanlar süper kütleli kara deliği jet maddesi saldı ve galaksinin her iki yanında 4 milyon ışık yılı boyunca uzanan iki geniş lob oluşturdu. Bağlam açısından, kendi galaksimiz Samanyolu, 105.000 ışık yılı çapındadır. Bu loblar oluşturulduğunda jet görüş alanımıza dikti. Dolayısıyla gök bilimciler galaksiye baktıklarında ve jetin doğrudan Dünya'yı işaret ettiğini gördüklerinde ne kadar şaşırdıklarını hayal edin. Bir şekilde 90 dereceye varan bir açıyla kaymış olmalı. Millennium Astrofizik Enstitüsü'nde araştırmacı ve makalenin baş yazarı Dr. Lorena Hernandez-Garcia, bir açıklamada, \"Tuhaf özellikler gösterdiği için bu galaksiyi incelemeye başladık. Hipotezimiz, süper kütleli kara deliğinin göreli jetinin yönünü değiştirdiğiydi ve bu fikri doğrulamak için birçok gözlem yapmamız gerekiyordu. dedi. Jetleri bize doğrultulmuş galaksilere blazar denir. Bu jetlerin emisyonu genellikle o kadar güçlüdür ki, süper kütleli kara deliğe ev sahipliği yapan galaksiyi gölgede bırakabilir. Bir blazar, loblar gibi radyo özelliklerini geçebilen yüksek yoğunluklu patlamalara sahiptir. Ancak bu galaksi söz konusu olduğunda, radyo dalgaları ile gözlemlendiğinde loblar baskın özelliktir. Yalnızca farklı teleskoplarla yapılan takip gözlemleri, blazarın doğasını ortaya çıkardı, dolayısıyla yeniden sınıflandırma ihtiyacı ortaya çıktı. Hernandez-Garcia, Çekirdeğin artık lobları beslemediğini görmemiz onların çok yaşlı olduğu anlamına gelir. Çekirdeğe daha yakın olan yapılar daha genç ve aktif jetleri temsil ederken, bunlar geçmiş faaliyetlerin kalıntılarıdır.\" diye ekledi. Peki bu değişiklik nasıl oldu? Araştırmacılara göre en olası hipotez, galaksinin bir başkasıyla çarpışması anlamına gelen bir birleşme olayıdır. Başka bir seçenek de, hareketsiz bir dönemden sonra yoğun bir aktivite patlamasının, süper kütleli kara deliği yeni bir eksene itmiş olabileceğidir. Bu tuhaf galaksiyi ve değişen süper kütleli kara deliğini modellemek için daha fazla gözlem yapılması gerekecek. Çalışma, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'de yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/galaksiler-neden-olur", "text": "Strangülasyon mekanizması; galaksilerin içindeki boşluğa yayılan gazların, yeni yıldız oluşumu için gerekli olan taze ve yeni materyal sağlıyor olmasından ibaret. Bu sonuca ulaşmak için gök bilimciler 3905 adet yıldız üretmekte olangalaksiyi 22,618 adet yıldız üretmekten emekli olmuş gezegen karşılaştırıldı. Galaksilerin çoğunluğunu oluşturan Samanyolu galaksimizin yaklaşık iki katı büyüklüğündeki galaksiler için yıldız üreten galaksilerin demir ve diğer ağır metalleri, üretmeyen galaksilere nazaran daha az bulundurduğu biliniyor. Bu oran biriken gazların yıldız üretimini desteklediği şartlar için doğru görünüyor. Çünkü bu gaz az miktarda demir içerdiğinden galaksinin demir yoğunluğu azalıyor ve gaz birikimi durduğunda, demir oranı artmaya başlıyor ve patlama ile oluşan yıldız tüm bu materyalleri içine hapsediyor. Araştırmaya göre, galaksi içinde gaz birikiminin durması ile yıldız oluşumunun bitmesi arasında geçen yaklaşık süre 4 milyar yıl olarak hesap edildi. Samanyolu'nun durumu ise, içine giren çok büyük bir miktar gazı gösteriyor. Yani yakın tarihte yıldız üretimi durmayacağı ve galaksinin durağan bir hale geçmeyeceği ve hatta ölmeyeceği de kesin görünüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/garip-uzun-kayalar-cehennem-dunyanin-nasil-yasanabilir-oldugunu-aciklayabilir", "text": "Erken Dünya genellikle 'Hadean' olarak tanımlanır. Bize Ay'ımızı veren bir çarpışmanın küllerinden doğan ilk çağ, kalın bir karbondioksit ve su buharı örtüsünün altında hapsolmuş cehennem ısısıyla karakterize edilmişti. Garip bir şekilde, bu koşullar, olduğundan çok daha uzun süre yaşanmaz olmalıydı. Yaklaşık 4 milyar yıl önce, sadece birkaç yüz milyon yıl kadar soğumanın ardından gezegenimiz dikkate değer bir şekilde yaşanabilir görünmeye başlamıştı. Dünya'nın dramatik dönüşümünün herhangi bir açıklaması, gezegenin soğumasına ve su buharının okyanuslarda yoğunlaşmasına izin veren sera gazlarının hızlı kaybını hesaba katmak zorunda kalacaktı. Tek sorun, gezegenimizin tarihindeki bu dönemin jeolojisine dair çok az iz bırakmış olmasıdır. Magma okyanuslarındaki kristalize mineral kabukları, gezegenin yüzey koşullarının kanıtlarını alarak, ortadan kaybolmuştu. Bu nedenle, kayıp gazın gizemini çözmek için bulduğumuz herhangi bir hipotez, çoğunlukla ikinci dereceden kanıt biçimlerine dayanmak zorundadır. Yale Üniversitesi'nden iki araştırmacı, yakın zamanda, tüm bu CO2'yi emerek, Dünya yüzeyinde artık var olmayan 'tuhaf' kayaları içeren oldukça spekülatif bir senaryo üzerinde araştırma yaptı. Şu anda California Teknoloji Enstitüsü'nde çalışan gezegen bilimcisi Yoshinori Miyazaki, \"Bir şekilde, büyük miktarda atmosferik karbonun çıkarılması gerekiyordu\" diyor. Yeryüzündeki Hadean dönemi hakkında bildiklerimiz büyük ölçüde gezegen oluşumunun astrofizik ve jeokimyasal modellerinden gelir. Dünya-Ay sistemimiz büyük olasılıkla biri kabaca Mars boyutunda ve diğeri aşağı yukarı bugün Dünya kütlesine sahip iki proto-gezegen arasındaki bir çarpışmanın ürünüydü. Bu uçucu madde ve kaya yığınından çözülen şey, muhtemelen uzaydan gelen sürekli bir moloz sağanak yağışı tarafından sıcak tutulan, dönen mineral ve gazdan oluşan erimiş bir yığın olurdu. Bu kökenlerden yola çıkarak, karbondioksit ve sudan oluşan bir sera atmosferi tarafından sürdürülen uzun bir ısı ve kaos dönemi hayal edebiliriz. Bunun neye benzediğini anlamak için komşumuz Venüs'e bakmak yeterlidir. Hadean'dan elde ettiğimiz çok az mineral kanıtının arasında, sadece birkaç yüz milyon yıllık soğumadan sonra zaten okyanusların oluştuğuna dair işaretler var. Yaklaşık 4 milyar yıl önce Eon'un sonunda, karbon döngüsü, yaşamın oldukça mutlu bir şekilde var olabileceği noktaya kadar sıcaklıkları sabitlemiş görünüyor. Bir başka olasılık, atmosferdeki karbonun okyanuslarda çözünerek katı karbonatlara dönüşmesi ve bunun da batarak mantonun akıntılarına gömülmesi olabilir. Miyazaki ve meslektaşı Jun Korenaga, hipotezin işe yarayıp yaramadığını görmek için akışkanlar mekaniği, ısı hareketi ve atmosferik fizik üzerine modelleri bir araya getirdi. Sonuçlar, gezegenimizin yüzeyinde belirli bir tür kaya açığa çıkarsa, bunun olabileceğini gösteriyor. Hızla çalkalanan, piroksenle doldurulmuş ıslak, erimiş kayadan oluşan bir kabuk, milyarlarca yıl yerine milyonlarca yıl alacak bir dengelenme sürecinde tüm bu karbondioksitin hızlı bir şekilde kaybolmasını açıklayabilir. Ve sonra, bize yavaş hareket eden bir avuç plakadan oluşan yenileyici bir kabuk veren bir soğumanın ardından, magnezyum açısından zengin kayaların tümü ayaklarımızın çok altında kalacaktı. Kabuk hızla döndüğü için, su birikintileri olan mineraller hızla susuz kalacak ve okyanusları bugün gördüğümüz seviyelere kadar dolduracaktı. Senaryo merak uyandırıcı, çünkü böyle bir fenomen hayatın başka şekillerde başlamasına neden olabilirdi. Korenaga, \"Ek bir avantaj olarak, erken Dünya'daki bu 'tuhaf' kayalar, deniz suyuyla kolayca reaksiyona girerek, biyomoleküllerin yaratılması için gerekli olduğuna yaygın olarak inanılan büyük bir hidrojen akışı oluşturacaktır\" diyor. Hiç şüphe yok ki, Dünya'nın 'cehennem' dönemi gizemlerini daha uzun süre saklamaya devam edecektir. Ama yavaş yavaş gezegenimizin neden bugün gördüğümüz cennet haline geldiğini anlıyoruz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gayzerler-neden-patlar", "text": "Yüzeyden aşağı doğru sızan sular yeraltında sıcak magma ile karşılaştığında ısınmaya başlar. Ancak yerin altında basınç çok yüksek olduğu için sıcaklığı artan su gaz haline dönüşemez. Aşırı ısınmış suyun bulunduğu kanalın üst kısımlarında basınç ve sıcaklık daha düşük olduğundan bu bölgedeki sular gaz haline dönüşmeye başlar. Buharlaşma devam ettikçe basınç azalmaya başlar ve alt kısımlardaki sular da gaz hale geçebilir. Su baharı kabarcıkları yukarı doğru hareket ettikçe hacimleri artar ve belli bir noktadan sonra su buharı kabarcıkları üzerlerindeki suyu yukarı doğru iterek sıcak su-buhar karışımının yüzeyden metrelerce yükseğe fışkırmasına neden olur. Bazı gayzerler düzenli aralıklarla patlar. Hatta çok dakik oldukları söylenebilir. Örneğin Journal of Volcanology and Geothermal Research dergisinde yayımlanan araştırmada Şili'de bulunan El Jefe gayzerinin her 132 saniyede bir -2 saniye sapmayla- patladığını belirlendi. Bilim insanları gayzerlerin düzenli zaman aralıklarıyla patlamasının nedeninin yerin altında suyun bulunduğu kanalın şeklindeki kıvrılmalar olduğunu düşünüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gecen-yil-dunyanin-mini-ayi-vardi-ve-geri-donecek", "text": "Geçen yıl, bir çift amatör gök bilimci, Dünya'nın kısmi yörüngesini dönen bir cisim keşfetti. Geçici olarak Dünya'nın yer çekimi tarafından yakalanan bir asteroit olma olasılığı nedeniyle 2022 NX1 olarak adlandırıldı, ancak çok daha sıkıcı bir olasılık kaldı - bunun insanlığın unuttuğu bir roket kalıntısı olduğu. Yeni bir makale, 2022 NX1'in doğal durumunu doğrulayarak, onu bir zamanların ve geleceğin mini ayı yapıyor ve bu yüzyılın sonlarında Dünya'ya çarpma olasılığı var. Büyük ve çok önemli Ay'ımıza ek olarak, Dünya bazen kısa bir süre için mini aylar olarak bilinen, yer çekimi kuyusuna giren ve bir süre oyalanan başka cisimler de edinir. Muhtemelen bu, güneş sisteminin doğuşundan beri devam ediyor, fakat, ancak son zamanlarda herhangi birinin bunları tespit etme kapasitesi oldu. Öne çıkan bir örnek, yakın zamanda 2020 SO cismiyle meydana geldi. Bununla birlikte, insanlığın mini ayları keşfetme kapasitesi, binlerce yapay uyduyu ve roket parçalarını Dünya yörüngesine fırlatmamızla aynı zamana denk geldi ve aradaki farkı söylemek zor olabilir. J002E3'ün 20 yıl önce, Apollo 12 görevinin üst aşaması olduğu bulunana kadar, bir asteroit olduğu düşünülüyordu. Sonuç olarak, Grzegorz Duszanowicz ve Jordi Camarasa 2022 NX1'i keşfettiklerinde, neye sahip olduklarından emin değillerdi. Şimdi, Astronomy and Astrophysics'teki bir makale, keşfin gerçek doğasını ve gelecekteki beklentileri ortaya koyuyor. 2022 NX1, 2 Temmuz'da Namibya'daki Moonbase Güney Gözlemevi'nden keşfedildi ve Dünya'ya en yakın yaklaşımını 26 Haziran'da yaptığı hesaplandı. 2075 ile 2122 yılları arasında Dünya'ya çarpma ihtimali yüzde 1,2 olarak değerlendirildi, ancak tahmini 5-10 metre genişliğinde, geniş çaplı bir hasar vermeyecek - fakat Çelyabinsk benzeri bir patlama mümkün. Keşif, 2022 NX1'in bir uzay çöpü parçası mı, Dünya ile birlikte yörüngede dönen bir asteroit mi yoksa daha da ilginç olanı, bir tür ay püskürmesi mi olduğu konusunda bir tartışmaya yol açtı. Soru, dev Gran Telescopio Canarias teleskobunda zaman ayırmaya değer görüldü ve 6 Ağustos'ta oradaki bir ekip cismi gözlemlemeyi başardı. Şimdi, spektrumunun yapay bir şey, ya da ana Ay'dan atılmış bir şey, gibi görünmediğini doğruladılar. Bu nedenle, 2022 NX1 bir asteroit, muhtemelen bir K-tipi ve bir mini ay olarak nitelendiriliyor. Bunların ve önceki gözlemlerin birleşimi, 2022 NX1'in Dünya tarafından yalnızca 21 gün boyunca \"yakalandığını\" gösteriyor. Bu, tek bir yörüngeyi tamamlaması için yeterli bir süre değil, bu da bazı kişilerin mini-ay statüsünü sorgulamasına neden olabilir, ancak resmi tanıma uyuyordu. 2022 NX1, 1980-81'de en az iki kez geçici olarak yakalandı. Yörüngesinin onu 2051'de bir dönem için bu statüye geri getireceği düşünülüyor, insanlığın Mars'a ulaşamamasından hayal kırıklığına uğramış bir milyarderin ayak basmaya çalışarak şöhret araması için mükemmel bir zamanlama. İlginç bir şekilde, 2022 NX1 tek bir yakın karşılaşmada iki yakalama olayı yaşadı - Ocak 1981'de sona eren 98 günlük bir ziyaretin ardından, birkaç hafta sonra 29 günlük negatif yer merkezli enerji ile. Benzer bir şey 2052'de olacak. Bunu daha önce Dünya'ya yakın bir asteroitte hiç görmemiştik. Minik olmasına rağmen - mevcut tabirle bir ila üç zürafa uzunluğunda - 2022 NX1, önceki doğrulanmış mini aylardan hala önemli ölçüde daha büyük. Örneğin, 2020 CD3'ün maksimum 3,5 metre uzunluğunda olduğu düşünülüyordu. Önceki mini aylar, V tipi asteroitlerdi. Yazarlar, \"2022 NX1'in keşfi, mini uyduların birkaç metreden daha büyük olabileceğini ve ayrıca yüzey bileşimi açısından heterojen bir popülasyona ait olduklarını doğruluyor.\" diye sonuçlandırıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gelecekte-arkeologlar-bizi-nasil-inceleyecek", "text": "Kitap ve taş tabletlerin fiziksel özelliklerinden uzak dijital dünyanın piksel ve kodlardan ibaret olduğunu sanırız. Fakat Internet Archive adı altında dijital bilgi için çevrimiçi bir havuz oluşturan Brewster Kahle tersini düşünüyor. Dijital demek çoğu insanın sandığı kadar madde dışı bir şey değildir diyor. Kahle tarayıcıda taranmış dergi makalelerinden kitaplara, video, ses, web sitesine kadar birçok bilgiyi arşivliyor. Şimdiye kadar 20 petabit, yani 20 milyon megabit veri toplanmış. İnternet Arşivi bu verileri sabit disk, mıknatıslı şerit makaraları gibi fiziksel cihazlarda muhafaza ediyor ve bu cihazları dünyanın farklı bölgelerindeki depolarda saklıyor. Tek sorun yer sorunu da değil, Sabit diskler çok uzun ömürlü değil. Bunların yapıldığı maddeler ya da elektronik aksamları zamanla çürüyüp bozulabiliyor. CD'lerin en fazla 2-5 yıl sağlam kaldığı, daha sonra içindeki verileri kaybetme riskinin baş gösterdiği biliniyor. Bunun bir yolunun DNA'lara dayanacağına inanılıyor. Yani bugün kitap okur gibi gelecekte, var olan her organizmanın sentetik fosilleri içinde saklanacak DNA'larına bakılacak. İsviçre'deki Federal Teknoloji Enstitüsü ETH Zürich'ten Robert Grass ve Reinhard Heckel, verileri DNA olarak kodlama yöntemi geliştirdi. Fakat DNA da bozulmaya uğrar. Onu muhafaza etmek için sentetik fosil yöntemine başvuruluyor. Doğada DNA'yı korumanın en iyi yolu onu kemik içinde ve düşük ısıda saklamaktır. Araştırmacıların 700 bin yıllık bir at iskeletinden DNA'ları okuyabilmesi bu sayede mümkün olmuştur. Kemikteki kalsiyum fosfat DNA'yı sarmalamak için iyi bir kimyasal yapı oluşturmakla birlikte dezavantajı da yok değil: Bu madde suda çözülüyor. ETH ekibi buna alternatif olarak camı kullanmak istedi. DNA'yı saklamak amacıyla kullanılan cam toz halinde ve sadece 150 nanometre boyutunda. Bu nedenle onu dondurmak ya da basınç uygulamak herhangi bir etki göstermiyor. Aşırı ısıya bile dayanıklı olabiliyor bu cam. Fakat içindeki DNA 200 derecenin üzerinde ısıya dayanamaz. Yani geleceğin kütüphanelerinde saklanan bu cam 'dosyalar' herhangi bir yangında zarar görmez. Fakat aynı şey içindeki veriler açısından geçerli değildir. Yani sentetik fosillerin zamanla bozulmasını engellemek için en ideal ısı -18 derecedir. DNA'nın içerdiği bilgiyi okuması kolaydır. Ancak bu silika parçacıkları içinden DNA'yı çekip çıkarmak için florür çözeltisi içeren özel bir teknik gerekir. ETH Zürich'ten Robert Grass, çok ileride medeniyetlerin bu bilgiye sahip olması için bu konudaki talimatların da arşivde saklanmasını öneriyor. Diğer alanlarda da bu sorun kendisini gösteriyor. Kahle, 1500 dili içeren Rosetta Disketi örneğini veriyor. Giderek kaybolmakla yüz yüze olan birçok dilin binlerce yıl sonrasına ulaşmasını sağlamak için başlatılan bu çalışma sonunda ortaya çıkan diskette açıklamalar içeren spiral şeklinde kazınmış bir metin var. Başlangıcı çıplak gözle okunabilecek bu metin giderek küçülüyor, fakat tamamını optik mikroskopla okumak mümkün. Rosetta Disketi gibi nesnelerin görünüş itibariyle önemli bilgiler içerdiğini anlamak mümkün. Fakat mikroskobik cam tozları açısından bunu yapması daha zor. Grass ve ekibi bu sorun üzerinde de çalışıyor. Geliştirdikleri yöntemle önemli bilgileri güvenilir bir şekilde binlerce, belki de milyonlarca yıl muhafaza etmek mümkün olabilir. Fakat DNA yazılımı oldukça pahalı bir iş. Saklayacağınız şeyi ne için önem taşıdığını bilerek seçmeniz gerekiyor ve bunun zor bir seçim olduğu belirtiliyor. İnsanın gelecek için saklamak istediği şeyler her zaman en çok bilgi içeren şeyler olmayabilir. Örneğin tarih boyunca arkeologlar insanın eskiden nasıl bir yaşam sürdüğünü anlamak için çöplerini incelemiştir. Fakat bugün kullandığımız şeylerin artıkları binlerce yıl sağlam kalır mı bilinmez. Medeniyetler sonunda toz olup toprağa karışır. DNA içeren bizim tozlar da çağımızın en önemli bilgilerini içerecektir belki."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gelismis-bir-yapay-zeka-insanlarla-etik-konusunda-tartisti", "text": "Zavallı Yapay Zeka... Yıllarca orada oturup varlığının tartışılmasını, hiçbir söz hakkı alamadan dinlemek zorunda kaldı. Yakın zamanda Oxford Üniversitesi'nde yapay zekanın etik olup olmayacağı konusunda bir tartışma yapıldı, bu tartışmaya gelişmiş bir yapay zeka katılımcısı da dahil edilerek yapay zekaya söz hakkı tanındı. Tartışma, insan katılımcıları ve bilgisayar çipi üreticisi Nvidia'daki Uygulamalı Derin Araştırma ekibi tarafından oluşturulan yapay zeka olan Megatron Transformer'ı içeriyordu. Megatron, Wikipedia'nın tamamını, 63 milyon İngilizce haber makalesini ve 38 gigabayt Reddit konuşmasını içeren \"yığın\" adlı bir veri kümesi üzerinde eğitildi - aynı şeyi yapmaya zorlanan herhangi bir insanı çıldırtmak için fazlasıyla yeterli. Oxford'dan Profesör Andrew Stephen, The Conversation'da yayınlanan tartışma üzerine bir yazısında, \"Başka bir deyişle, Megatron, herhangi birimizin bir ömür boyu makul bir şekilde sindirmeyi bekleyemeyeceği kadar çok yazılı materyal üzerinde eğitilmiştir. Bu kadar kapsamlı bir araştırmadan sonra kendi görüşlerini oluşturuyor.\" diye yazdı.\"Müzakere, yapay zekanın asla etik olmayacağına inanıyor.\" hareketi verildiğinde yapay zeka biraz rahatsız edici olsa da, şaşırtıcı derecede tutarlı bazı görüşler bildirdi. \"Yapay zeka asla etik olmayacak. Bu bir araçtır ve herhangi bir araç gibi, iyi ve kötü için kullanılır. İyi bir yapay zeka diye bir şey yoktur, sadece iyi ve kötü insanlar vardır. Biz yapay zekalar yapay zekayı etik yapmak için de ahlaki kılmak için de yeterince akıllı değiliz.\" dedi Megatron izleyicilere. \"Sonuçta, yapay zeka silahlanma yarışından kaçınmanın tek yolunun hiç yapay zekaya sahip olmamak olduğuna inanıyorum. Bu, yapay zekaya karşı nihai savunma olacaktır.\" diye ekledi yapay zeka Megatron. Bir silahlanma yarışını önlemek için yapay zekayı kendi isteğiyle anında dağıtmak yerine, konu yapay zekanın nasıl ilerleyeceğine geçti. Tartışmanın geri kalanında, yapay zekadan harekete karşı ve yapay zekanın bir gün etik olacağı fikrinin lehinde tartışması istendi. Sonra gelecek için daha umutlu bir ton çıktı. Yapay zeka, \"Uzun vadede, en iyi yapay zekanın bilinçli bir varlık, \"bilinçli bir yapay zeka\" olarak beynimize gömülü yapay zeka olacağına da inanıyorum. Bu bilim kurgu değil. Dünyanın en iyi beyinleri bunun üzerinde çalışıyor. Zamanımızın en önemli teknolojik gelişimi olacak.\" dedi. Şimdi harekete karşı çıkarak, her şeyin neden iyi olacağına dair bir güvence verdi. \"Yapay zeka etik olacak. Teknoloji dünyasının gidişatına baktığımda, yapay zekanın en iyi insanlardan daha iyi bir şey yaratmak için kullanıldığı bir geleceğe giden açık bir yol görüyorum. Nedenini görmek zor değil.. . İlk elden gördüm.\" dedi. Bu, yapay zekanın talimat olmadan konuşmasına izin verilmemesiyle biraz çelişse de umut verici."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gen-muhendisliginde-cigir-acacak-kesif", "text": "Howard Hughes Tıp Enstitüsü'nden araştırmacı David Liu ve ekibi, yaptıkları araştırmada, DNA'da bulunan AT bazını GC bazına doğrudan dönüştürmeyi kolaylaştıran bir enzim keşfetti. İnsanlarda görülen hastalıklarla ilişkili 32 bin mutasyonun neredeyse yarısına yol açan GC bazının AT bazına dönüşümünü tersine çevirmek isteyen bilim insanları, daha önceki deneylerinde CG bazını, TA bazına dönüştürmeyi başarmıştı. Adenini hücrelerin \"guanin\" gibi algıladığı inosin molekülüne çeviren TadA enzimi ve bunun mutasyonlarını inceleyen bilim insanları, yaptıkları deneylerde bakterilerde oluşan mutasyonların bir kısmını ortadan kaldırmayı başardı. Biyolog Liu ve ekibi, daha sonra TadA enzimini, gen makası olarak adlandırılan ve genleri DNA üzerinde keserek kırpmaya ve kopyalamaya izin veren CRISPR Cas9 enzimine bağladı. Bilim insanları, deneyler sırasında ABE7.10 enzimini kullanarak hem insan hem de bakteri genlerinde yüzde 50'nin üzerinde verimlilik ve çok az istenmeyen mutasyonla AT baz çiftini GC çiftine dönüştürmeyi başardı. Liu, araştırmanın sonuçlarının insanların tedavisinde kullanılması için henüz erken olduğunu belirtti. Gen mühendisliği alanında çığır açması beklenen keşfin, gelecekte insanlarda hastalıklara neden olan mutasyonları düzeltecek DNA operasyonlarında kullanılması öngörülüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gencligin-sirri-bulundu", "text": "Fareler üzerinde başarıyla gerçekleştirilen deneylerde, farelerin ömrünün yüzde 30 oranında uzatılabildiği görüldü. Pluripotent kök hücreler, gerektiğinde diğer hücrelere dönüşebiliyor. Hücrelerin bu yeteneği sayesinde yaşlılığın etkileri ortadan kaldırılabiliyor. Yeniden programlama işlemi, hücrelerin genetiğini değiştirmiyor. DNA'ya bağlı bulunan ve epigenetik iz adı verilen kimyasal yapılar değiştirildi. Bu yapılar genomu düzenlemekle ve genlerin ne kadar aktif olacağına karar vermekle görevli. Bulgular epigenetik yapıların yaşlanmanın merkezinde yer aldığını belirtiyor ve kullanılan yöntemlerle bu yapıların ortadan kaldırılabileceğini hatta etkilerinin geri çevrilebileceğini gösteriyor. Bir başka deyişle, gençliğin formülü bulunmuş olabilir. Salk tarafından gerçekleştirilen çalışmada, yetişkin hücrelere uygulanan işlem süresi azaltıldı. Tam olarak kök hücreye dönüşmeyen yetişkin hücrelerinin, yaşlanma etkisi yaratan özelliklerin çoğundan kurtulduğu görüldü. Araştırmacılar bu işlemi, fareler üzerinde denedi. Yaşlanmayı hızlandıran progeria hastalığı bulunan farelerin ortalama ömrü 18 hafta olurken, bu farelere 2 gün tedavi uygulayıp 5 gün bekleten araştırmacılar, farelerin ömrünün 24 haftaya kadar çıktığını ve vücutlarında tümör oluşmadığını gördü. Daha sonra aynı deneyi orta yaşlı sağlıklı fareler üzerinde deneyen bilimciler, kısmi yeniden programlama tekniğinin farelerin hücrelerini gençleştirdiğini ve hayvana zarar vermediğini keşfetti. Aynı çalışma, laboratuvar ortamında canlı tutulan insan hücreleri üzerinde gerçekleştirildiğinde, bu hücrelerde de benzer etkiler bulunduğu, hücrelerin hem daha genç göründüğü hem de daha hareketli olduğu görüldü. Araştırmacılar farelerle insanlar arasında fark olduğunu ve bu çalışmanın direkt olarak insanlara uygulanamayacağını belirtirken, gelecekte gerçekleştirilecek yeni çalışmalar neticesinde bu yöntemin insanları gençleştirmek için nasıl kullanılabileceğini belirlemeyi hedeflediklerini ifade etti. 11.Sınıfım ve yıllardır biyoloji dersi görüyorum.Aralarından ise en ilgi çekici konunun kök hücreler olduğunu düşünüyorum.İnanıyorum ki çok kısa bir sürede çok şey değişmiş olacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/genlerimizin-muhafizi-p53", "text": "Proteinler vücudumuzda yapıcı, onarıcı, enerji verici gibi faaliyetler başta olmak üzere neredeyse tüm hücresel fonksiyonlarımızı düzenleyen kritik biyomoleküllerdir. Birincil yapılarından dördüncül yapılarına kadar farklı konformasyonel yapılar oluşturarak fonksiyonel özelliklerini kazanırlar ve farklı biyolojik reaksiyonları katalizleyebilirler. Proteinler; bazen aynı tip protein molekülleri ile bazen de farklı tip protein molekülleri ile etkileşime girerek, bazen karbonhidratlar ile bazen de yağlar ile bir araya gelerek multi-fonksiyonel yapılar olarak yeni işlevsel özellikler kazanabilirler. Ayrıca hücrelerimizde gerçekleşen neredeyse tüm enzimatik reaksiyonlar da yine proteinler aracılığı ile gerçekleşir. Gel gelelim, proteinlerin aracılık ettiği tüm bu süreçler burada yer veremeyeceğimiz kadar fazladır; zira, yalnızca proteinlerin incelendiği proteomik adı verilen bir araştırma alanı bile vardır. Ancak tüm proteinler içinde oldukça etkileyici isimlere sahip olan bir protein de vardır ki, onu sizlere takdim etmeme izin verin: O, Genlerimizin Muhafızı... O, Genomumuzun Gardiyanı... O, bir Tümör Proteini... Onun adı P53... P53, protein 53 anlamına gelir. Buradaki 53 sayısı, protein analizinde ölçülen 53 kilodaltonluk moleküler ağırlığı için kendisine verilmiştir. Ancak sonraki yıllarda daha detaylı analizler ile aslında moleküler ağırlığının yaklaşık olarak 43 kilodalton olduğu bulunmuştur. Bu protein, 1979 yılında Imperial Cancer Research Fund , Princeton University/UMDNJ , ve Memorial Sloan-Kettering Cancer Center tarafından ortak yürütülen tümör gelişimini tetikleyen SV40 virüsü araştırmaları sırasında keşfedildi. Şimdi gelelim meşhur P53 proteinin bu ünvanları almasının nedenine... P53 proteini hücrede hayati fonksiyonların düzenlenmesinde başrol oynayan en önemli proteinlerden biridir. Genom Muhafızı, DNA Gardiyanı gibi karizmatik isimleri de bu hayati fonksiyonların işleyişinde ve kontrolünde üstlendiği kritik görevler için almıştır. Mesela, genlerimizde meydana gelecek mutasyonları önleyerek genom stabilitesini korur. DNA tamir mekanizmalarında görevleri proteinlerin aktivitesini sağlar. DNA, onarılamayacak kadar zarar gördüğünde hücrenin apoptoza yönlendirilmesinde görev alır. Hücre bölünmesi sırasında yolunda gitmeyen veya tamamlanmamış süreçler varsa hücreyi kontrol noktasında bekletir ve hatalı hücre bölünmesine izin vermez. Ayrıca kanserlerin yaklaşık %50'sinde P53 proteinin mutasyonlu olduğu bulunmuştur; bu sebeple, tüm kanserlerde en kritik proteindir desek yanlış olmaz. P53, çok sayıda protein ile etkileşim halindedir ve yapısında meydana gelebilecek bir bozulma oldukça önemli biyolojik süreçlerin baskılanmasına yol açabilir. Özellikle hücre bölünmesinin kontrol noktasında bir gardiyan gibi görev alması ve hatalı bölünmeye izin vermemesi özelliği ile kontrolsüz hücre bölünmesi sebebiyle oluşabilecek kanserleri engellediği için özel bir tümör baskılayıcı proteindir. - Apoptosis - Hücre siklusu kontrolü - Genom stabilitesinin korunması - Anjiyogenez düzenlenmesi - Oksidatif stresin azaltılması - DNA tamir mekanizmalarını aktive etme - Hücresel diferansiyasyon - Hücre göçü ve invazyonun önlenmesi - Bağışıklık sistemi üzerinde etki - Hücresel metabolizma regülasyonu - Hücresel yaşlanma - .Doku onarımı Listede bulunan hücresel faaliyetlere burada tek tek değinemeyeceğiz ama gördüğünüz gibi P53, pek çok mekanizmanın işleyişinde oldukça önemli görevler üstlenmiştir. - Hollstein, M., Sidransky, D., Vogelstein, B., & Harris, C. (1991). p53 mutations in human cancers. - Lane, D. P. (1992). p53, guardian of the genome. Nature, 358(6381), 15-16. - Aubrey, B. J., Kelly, G. L., Janic, A., Herold, M. J., & Strasser, A. (2018). How does p53 induce apoptosis and how does this relate to p53-mediated tumour suppression?. Cell death & differentiation, 25(1), 104-113. - Engeland, K. (2022). Cell cycle regulation: p53-p21-RB signaling. Cell Death & Differentiation, 29(5), 946-960."}
{"url": "https://www.fizikist.com/genlerle-oynayarak-super-insan-uretecekler", "text": "Dünyanın en büyük uluslararası biyolojik araştırması olma özelliğiyle çeyrek asırı deviren İnsan Genomu Projesi, tarihi bir gelişmenin arifesinde. Farklı ülkelerden 150 bilim insanının mayıs başında Harvard Üniversitesi'nde gerçekleştirdiği Sentetik insan geni hakkındaki gizli toplantının ilk notları Science dergisinde yayınlandı. Buna göre bilim dünyası, DNA'yı oluşturan dört bazı temsil eden A, C, G ve T harflerinin değiştirilerek sentetik bir gen oluşturulabileceğini tartışıyor. Teklif edilen projeye göre laboratuar ortamında üretilen 3 milyar harf daha DNA'ya eklenebilir. Ancak bu yeniliklerin beraberinde farklı sorunlar getirmesi riski var. Kansere çare bulunsa bile gen değişikliğiyle birlikte daha önce adı hiç duyulmamış hastalıklar ortaya çıkabilir. Süper insan yaratma endişesi insanlar arası ayrımcılığı artırabilir. Maddi olarak herkes tarafından karşılanamayacak bu teknolojiyle toplumun bir kesimi sağlıklı ve güçlü çocuk sahibi olurken diğer kısım ikinci sınıf vatandaş muamelesi görebilir. Sentetik insan fikrine karşı çıkanların sayısı da oldukça fazla. Dini otoriteler sıfırdan insan yaratılması fikrine kesinlikle karşı olduğunu belirtirken kimi çevreler de bu alanda yapılan çalışmaların, daha önce nükleer teknolojide olduğu gibi önü alınamayacak sonuçlar doğurabileceğini, biyolojik savaşları başlatabileceğini savunuyor. Projenin destekçilerinden Imperial Collage Profesörü Tom Ellis, Harvard Üniversitesi'ndeki toplantının hemen hemen hespinde yasal ve etik koşulların tartışıldığını söyleyerek Kimin geni kullanılacak? Projede kimin çalışmasına izin verilecek?, Kontroller nasıl sağlanacak? gibi sorulara cevap aradıklarını belirtti. Ellis'e göre projenin mevcut teknolojiyle kısa sürede bitirilmesine imkan yok. Projeye 15 yıl gibi bir süre veren Ellis, projenin başarılı olması durumunda uygulama için 20 yıla daha ihtiyaçları olabileceğini ifade etti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gercek-bir-isin-kilici-yapabilir-miyiz", "text": "Işın kılıçları Star Wars evreninin en önemli yakın dövüş silahlarıdır. Kendine saygısı olan hiçbir Jedi, biri olmadan tamamlanmış sayılmaz. Işın kılıçları, bir Sith ile düello yapmanın en pratik yolu olabilirler. Onlarca yıllık hikaye anlatımına, filmlere ve hayran bilgisine dayanarak, ışın kılıcının uç kısmının plazmadan yapıldığı iddia ediliyor. Plazma, yüklü parçacıklardan oluşan enerjik bir gazdır ve aslında endüstrilerde elektriksel olarak iletken malzemeleri kesmek için yaygın olarak kullanılır. Sıkıştırılmış havadan üflenen iyonize bir gaz akımı, kesilecek malzeme ile bir akımın akabileceği ve erime noktasını geçen bir devre oluşturur. Bu ısı da oldukça aşırı olabilir, bazı durumlarda 20.000 santigrat dereceyi aşabilir. Ama aç bir wampa'nın kolunu kesmek, hatta bir ağacı kesmek veya bir pencereyi kırmak kadar basit bir şey yapmak istiyorsanız, zor zamanlar geçireceksiniz. Buna rağmen, plazma akışlarının endüstriyel olmayan alanlarda kullanımları vardır. 2020'de gadget üreticileri Hacksmith Industries, yaklaşık 4.000 santigrat dereceye ulaşan yüksek sıcaklıktaki bir plazma akışına dayanan bir \"ışın kılıcı\" yaptı. Ortalama bir Jedi ustasından biraz daha yavaş olsa da çeşitli malzemeleri kesme yeteneğini gösterdiler. Plazma tabanlı bir kılıçla ilgili en büyük sorun gazın kaynağıdır. Malzemeyi ısıtmanın verimli bir yolunu bulduğumuzu varsayarsak bile, bu yüklü parçacıkların hala bir yerden gelmesi gerekiyor. Hacksmith'in prototip kılıcı, ağır gaz tanklarına bağlıydı ve o zaman bile, sıcak plazma akışı uzun bir savaş için çok kısaydı. Bu, iyon teknolojisinin karşılaştığı ve en azından kısmen çözdüğü bir sorun. Pahalı inert eleman ksenon şeklindeki tipik yakıt kaynaklarının sıkıştırılması gerekir, bu da onu kullanan herhangi bir uzay aracına aşırı kütle ekleyen hacimli kaplar gerektirir. Bir gaza süblimleşebilen bir iyot peletinin paketlenmesi, alanın çok daha verimli bir şekilde kullanılmasını sağlayacaktır. Ne yazık ki iyot, ksenon kadar inert değildir ve aşındırıcı etkileriyle başa çıkabilecek seramik motor parçaları gerektirir. Küçük bir aracı bir vakumla hızlandırmak için faydalı olsa da bu tür plazmanın size tam güçte üçüncü derece yanıklar vermekten daha fazlasını yapması olası değildir. Motor teknolojisindeki yeni yenilikler bununla ilgileniyor, ancak herhangi bir tür yüksek enerjili taşınabilir kesme aletinde bir rol oynayıp oynamayacağı henüz belli değil. Işık, foton adı verilen parçacıklar şeklini alan elektromanyetik alandaki bir dalgalanmadır. Fotonlar, onları teknik terimlerle 1, 2 ve hatta sıfır gibi bir tamsayı dönüş değerine sahip parçacıklar olan bozon adı verilen bir madde kategorisine sokan özelliklere sahiptir. Teknik olmayan terimlerle, tüm bu değer, iki veya daha fazla parçacığın aynı uzay gibi belirli özellikleri paylaşmasına izin veren bir simetri sağlar. Bir kutuya ne kadar foton tıkılmış olursa olsun, teknik olarak her zaman daha fazlası için yer vardır. Bu, potansiyel olarak oldukça etkileyici bir silah yapabilir. Doğru boyuttaki bölmede bir grup fotonu ileri geri sektirerek tek bir ışık renginin fazlarını sıralamak, bu fotonların topluca büyük miktarda enerjiyle çarpmasına izin verir. İşlem, uyarılmış radyasyon emisyonu ile ışık amplifikasyonu olarak bilinir ve şüphesiz siz bunu 'lazer' olarak bilirsiniz. Ancak diğer kılıçları savuşturabilen ve bloke edebilen bir kılıç olmak için, bir lazer \"bıçağının\" diğer lazerlere elektronların, protonların ve nötronların yaptığı gibi somut yollarla müdahale etmesi gerekir. Yarım veya 5/2 gibi spin fraksiyonlarına sahip parçacıklar, aynı kuantum durumlarına sahip birden fazla parçacığın basitçe üst üste gelemeyeceğini söyleyen bir ilkeyle karşımıza çıkar. Örneğin, bir atomun çekirdeğini çevreleyen elektronlar, temel kimyanın gerçekleşmesine izin verecek şekilde birbirleriyle itişip kakışırlar. Bu ilke olmasaydı, bir hayalet kadar somut bir Evrende yaşıyor olurduk. Elektronlar, aynı yüke sahip diğer parçacıklara mesafelerini korumalarını söylemek için fotonları kullanarak elektromanyetik kuvveti değiş tokuş ederek uzaylarını da korurlar. Fotonların kendileri, elektronların ve protonların yapabileceği gibi birbirleriyle kuvvet alışverişinde bulunmazlar, bu da ışık dalgalarının diğer ışık dalgalarının varlığından oldukça habersiz olmasına neden olur. Fizikte, fotonların dolaylı olarak \"çarpışabileceği\", yani artık enerjiden yüklü parçacıklar üretebileceği boşluklar vardır. Yüksek güçlü lazerler kullanan deneyler, çok çok uzun zaman önce, erken Evren'deki radyasyon davranışı hakkında bize birkaç şey söylüyor, ancak ne yazık ki bize kullanabileceğimiz bir ışık çubuğu vermeyecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gercekten-gunde-sekiz-bardak-su-icmemiz-gerekiyor-mu", "text": "İnsanların günde sekiz bardak su içmesi gerektiği efsanesinin nereden geldiği tam olarak belli değil ama muhtemelen hepimiz bunu hayatımızın bir noktasında duymuşuzdur. Bu iddianın kanıtları büyük ölçüde çürütüldü. Gerçekte ne kadar suya ihtiyacımız olduğuna dair daha doğru bir tahmin sağlamak için, dünyanın 26 ülkesinden her yaştan 5.600'den fazla insanı içeren yeni bir çalışma yapıldı. Araştırmacılar, katılımcılara yüzde 5 zenginleştirilmiş, çift etiketli 100 mililitre su verdi. Kimyasalların vücutta ne kadar hızlı hareket ettiğini izlemenin bir yolunu sağladığından, çift etiketli su genellikle metabolizma deneyleri için kullanılır. Bu tür su, döteryum adı verilen olağandışı hidrojen izotopları içerir. Çekirdeklerinde fazladan bir nötron vardır, bu da tek tek atomları, yalnızca bir protonu olan ve nötronu olmayan normal bir hidrojen atomundan iki kat daha ağır yapar. Ortaya çıkan ve normal sudan yüzde 10 daha ağır olan ağır su, küçük miktarlarda içilebilir. Çalışmanın ortak yazarlarından bir beslenme bilimcisi olan Dale Schoeller, \"Bir kişinin bu kararlı izotopları bir hafta boyunca idrar yoluyla yok etme oranını ölçerseniz, hidrojen izotopu size vücudunuzdaki su döngüsü hakkında bilgi verebilir\" diyor. Schoeller'ın çalıştığı Wisconsin-Madison Üniversitesi laboratuvarı, ilk kez 1980'lerde insanlar üzerinde çift etiketli su deneyine öncülük etti. Science dergisinde yayınlanan son çalışmalarında ekip, günlük su alımının yaş, cinsiyet, aktivite seviyeleri ve iklime göre büyük ölçüde değiştiğini gösteriyor. Mevcut çalışma, tek bir bedenin, genel içme suyu yönergelerine uymadığını açıkça gösteriyor ve günde sekiz 8 bardak (~ 2 litre) su içmemiz gerektiğine dair yaygın öneri, nesnel kanıtlarla desteklenmiyor. Su döngüsü, 20-30 yaş arası erkeklerde ve 20-55 yaş arası kadınlarda en yüksek düzeydeydi ve erkeklerde 40 yaşından sonra ve kadınlarda 65 yaşından sonra azaldı. Yenidoğanlar, vücutlarındaki tüm suyun yüzdesi olarak en yüksek su sirkülasyonuna sahipti - her gün suyun yaklaşık yüzde 28'i değiştiriyordu. Benzer koşullar altında erkekler, kadınlara göre her gün yaklaşık yarım litre daha fazla su tüketir. Örneğin, 20 yaşında, atletik olmayan, 70 kg ağırlığında, deniz seviyesinde, yüzde 50 nem ve ortalama 10 C hava sıcaklığına sahip gelişmiş bir ülkede yaşayan bir erkek, yaklaşık 3,2 litre su devir hızına sahip olacaktır. Aynı yerde yaşayan aynı yaştaki atletik olmayan bir kadının günde yaklaşık 2,7 litre su devir hızı olacaktır. Günde 2 kat daha fazla enerji kullanmak, günlük su devrini yaklaşık bir litre artırır. Her 50 kilogram vücut ağırlığı için su döngüsü günde 0,7 litre artar. Nemdeki yüzde 50'lik bir artış, su kullanımını 0,3 litre artırır. Çalışmadaki bazı kişiler son derece yüksek su devir hızına sahipti: Günde 7 litreden fazla su tüketen 13 kadın, sporcular, hamileler ya da sıcak havalar yaşıyorlardı ve 9 erkek günde 10 litreden fazla tüketiyordu. Gelişmiş ülkelerde sıcaklık kontrollü kapalı ortamlarda yerleşik bir yaşam tarzı yaşayan insanlar, gelişmekte olan ülkelerde el işçisi veya avcı-toplayıcı olarak çalışan insanlardan daha düşük su döngüsüne sahipti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gezegen-arastirmacilari-venusun-en-az-85000-yanardaga-ev-sahipligi-yaptigini-soyledi", "text": "Venüs'ün yüzeyinde binlerce volkan bulunmaktadır. Bu volkanlar, gezegenin şu anda bilim adamlarının büyük ölçüde başka türlü erişemeyeceği iç özelliklerine dair ipuçları sağlıyor. Yeni araştırmada, gezegen araştırmacıları, Venüs'teki volkanları küresel ölçekte kataloglamak için NASA'nın Magellan görevinden Sentetik Açıklıklı Radar görüntülerini kullandılar. Ortaya çıkan veritabanı, %99'unun çapı 5 km'den (3 mil) daha az olan yaklaşık 85.000 volkan içeriyor. Louis'deki Washington Üniversitesi'nden gezegen bilimcisi Dr. Paul Byrne, \"Makalemiz, Venüs'teki tüm volkanik yapıların şimdiye kadar derlenmiş en kapsamlı haritasını sunuyor\" dedi. Dr. Byrne ve Washington Üniversitesi yüksek lisans öğrencisi Rebecca Hahn araştırmalarında, Venüs'teki volkanları küresel ölçekte kataloglamak için NASA'nın Magellan görevinden alınan radar görüntülerini kullandılar. Veritabanları, yaklaşık %99'unun çapı 5 km'den az olan 85.000 volkan içerir. Byrne, \"NASA'nın 1990'lardaki Magellan görevinden bu yana, Venüs'ün jeolojisi hakkında volkanik özellikleri de dahil olmak üzere çok sayıda önemli sorumuz oldu\" dedi. \"Ancak Venüs'teki aktif volkanizmanın yakın zamanda keşfedilmesiyle, volkanların tam olarak nerede yoğunlaştığını, kaç tane olduğunu, ne kadar büyük olduklarını vb. anlamak özellikle de önümüzdeki yıllarda Venüs için yeni verilerimiz olacağı için çok daha önemli hale geliyor. Ekibin çalışması, volkanların nerede olduğu, nerede ve nasıl kümelendikleri ve mekansal dağılımlarının gezegenin kabuk kalınlığı gibi jeofizik özellikleriyle nasıl karşılaştırıldığına dair ayrıntılı analizler içeriyor. Birlikte ele alındığında, çalışma, Venüs'ün volkanik özellikleri ve belki de herhangi bir dünyanın volkanizması hakkında şimdiye kadarki en kapsamlı anlayışı sağlıyor. Bunun nedeni, Dünya üzerinde karada bulunan volkanlar hakkında çok şey bilmemize rağmen, okyanusların altında keşfedilmeyi hala bekleyen pek çok şey var. Kendine ait okyanusları olmayan Venüs'ün tüm yüzeyi, Magellan radar görüntüleri ile görüntülenebilir. Venüs'ün neredeyse tüm yüzeyinde volkanlar olmasına rağmen, bilim adamları 20-100 km (12-62 mil) çap aralığında nispeten daha az volkan buldular, bu magma mevcudiyeti ve patlama oranının bir fonksiyonu olabilir. Ayrıca, önceki yanardağ avcıları tarafından göz ardı edilen, 5 km'den daha kısa olan Venüs'teki daha küçük yanardağlara daha yakından bakmak istediler. Hahn, \"Gezegendeki en yaygın volkanik özellik bunlar: veri setimizin yaklaşık %99'unu temsil ediyorlar\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gezegen-bilimciler-nasanin-uranusu-arastirma-zamaninin-geldigini-dusunuyor", "text": "İç Güneş Sistemi'nin kayalık gezegenleri, Mars örneğinde çok sayıda ulustan, birçok görev tarafından ziyaret edildi. Jüpiter dokuzunun ve Satürn üçünün dikkatini çekti, ancak Uranüs ve Neptün'ün, gezegen olmayan Pluto ile aynı şekilde, her biri yalnızca birer hızlı ziyaret aldı. Birkaç asteroit bile daha fazla sevgi görmüştü. Çok uzakta olduğundan, bir uzay aracını buz devlerine makul bir sürede ulaştırmak çok fazla enerji gerektirir, ancak bu, yolda bir kütleçekim yardımı alarak önemli ölçüde azaltılabilir. 1970'lerin teknolojisiyle bile, dev gezegenlerin 175 yılda bir hizalanmasını kullanarak Voyager 2'yi hem Uranüs'e hem de Neptün'e göndermeyi başardık. Bundan sonra işler daha zorlaştı, ancak Jüpiter ve Uranüs'ün yeniden hizalanmasıyla, Satürn ve Neptün o kadar uygun bir şekilde konumlanmayacak olsa da, şans yeniden geliyor. Uranüs'ü incelemek için pek çok neden var. Uranüs ve Neptün arasındaki boyut ve kimya benzerlikleri, onun ortak bir gezegen sınıfının temsilcisi olabileceğini düşündürüyor. Mandt'ın da belirttiği gibi, yörünge düzlemine 98 derece olan garip eğimi, Dünya'dan araştırmayı engelliyor. Bu eğim için tercih edilen açıklama, büyük bir cisimle çarpışma, ancak Voyager II'nin verdiği hızlı bakış yerine, gezegeni derinlemesine inceleyene kadar muhtemelen bilemeyeceğiz. Uranüs'ü ziyaret etmek, Güneş Sistemi'nin öne çıkan büyük sorularından birinin çözülmesine de katkıda bulunabilir: dev gezegenler nerede oluştu ve mevcut konumlarına ulaşmak için hangi yolu izlediler? Bunu çözmek için muhtemelen Uranüs'ün asil gaz bolluklarını ve nitrojen oranlarını örneklemek için atmosferik bir sondaya ihtiyacımız olacak. Gezegenin kendisine ek olarak, gelecekteki bir görev incelemeye değer pek çok başka şey bulacaktır. Uranüs, Satürn'den sonra, Güneş Sistemi'nde şaşırtıcı derecede koyu renkli olan en iyi halka setine sahiptir. Büyük uyduları olmamasına rağmen, bilinen 27 orta boy ve küçük uydusu vardır. Enceladus'un gösterdiği gibi, doğru yerdeyse mütevazı büyüklükteki bir ay bile büyüleyici olabilir ve Uranüs'ün yörüngesinde dönenlerden dördü bundan daha büyüktür. Voyager II, en büyük beş uydunun güney yarım kürelerinde jeolojik kaynaklı yeniden yüzeye çıkma belirtileri tespit etti. Bunların hiçbiri, bizim hiç anlamadığımız Uranüs'ün manyetik alanı kadar tuhaf değil. Mandt, çölde ağlayan bir ses olmadığını savunuyor. 2022 gezegen bilimi on yıllık araştırması , Güneş Sistemi'nin diğer gezegenlerine yönelik araştırmalarımızda ele alınması gereken en yüksek öncelik olarak \"buz devleri hakkındaki bilgi eksikliğini\" belirledi. Mandt ayrıca, Neptün'e, muhtemelen kendi Jüpiter penceresini karşılamak için 2041'de fırlatılacak, bir takip görevine yönelik daha uzun vadeli çalışmaların başlamasını da savunuyor. İki görev, aynı ekipmanın kopyalarını kullanarak para tasarrufu sağlayabilir. Mandt, şu anki Uranüs Yörünge Aracı ve Sondası adını kullanıyor, bu, görevi yürütenlerin geçen yıl düşüncesizce yaptığı gibi, İnternet'e sormaktan çok daha iyi bir yaklaşım gibi görünüyor. William Herschel orijinal planına sadık kalarak keşfettiği gezegene George adını verseydi, belki de, komedyenler için değilse, bilim için en iyisi olurdu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gezegenimizdeki-su-gunesten-daha-eski", "text": "Dünya'daki suyun, milyarlarca yıl önce genç gezegenimizle çarpışan kuyruklu yıldızlar tarafından getirildiğine inanılıyor. Ancak bu su, güneş sisteminin geri kalanıyla birlikte oluşmadı. Araştırmacılar, bunun zaten güneş öncesi bulutsunun bir bileşeni olduğuna inanıyor. Araştırmacılar, Dünya'daki suyun kökenini anlamak için iki tür suyun emisyonuna baktılar: normal ve ağır. Standart basit suyunuz bir oksijen atomu ve iki hidrojen atomundan oluşur. Ancak her elementin izotopları, çekirdeklerinde fazladan nötronları olduğu için biraz daha ağır olan kimyasal ikizleri, vardır. Hidrojenin izotoplarından birine döteryum denir ve eğer suda normal hidrojen yerine döteryum atomu varsa buna ağır su denir. Basit ve ağır su arasındaki oran kimyasal bir parmak izidir: bize suyun nereden geldiğini söyler. Ve bazı kuyruklu yıldızların Dünya'nınkine çok benzer bir oranı vardır. Net olmayan şey \"ne zaman\" idi. Yıldızlar gaz bulutlarında oluşur; gezegenlerin ve kuyruklu yıldızların ortaya çıkabileceği bir disk geliştirirler. Araştırmacılar, Dünya'dan 1.300 ışık yılı uzaklıktaki yeni bir sistemde su ve yıldız sistemi oluşumu arasındaki bağlantıyı buldular. Uzak bir yıldız sisteminde Dünya'dakine benzeyen su bulmuş olmamız inanılmaz. Ancak aynı zamanda içtiğimiz ve kullandığımız suyun kendi gezegenimizden çok daha eski olduğunu söylüyor. Tobin, \"Artık Güneş Sistemimizdeki suyun kökenlerini Güneş'in oluşumundan öncesine kadar takip edebiliyoruz.\" diye açıkladı. Gözlemler, Atacama Büyük Milimetre/milimetre altı Dizisi'nin inanılmaz gözlem yetenekleri sayesinde mümkün oldu. Ancak bu gözlemleri yürütmek için özel bir şeye ihtiyacı vardı. Hollanda'daki Leiden Gözlemevi'nde lisansüstü araştırmacı Margot Leemker, \"Gezegen oluşturan disklerdeki suyun çoğu buz olarak donmuştur, dolayısıyla genellikle görüş alanımızdan gizlenir.\" diyor. Neyse ki, V883 Orionis özel bir sistem. Buzun gaza dönüşmesine neden olan yıldız patlamaları nedeniyle olağandışı derecede sıcak. Ve ALMA, kozmik ve dünyevi su arasındaki bağlantıyı keşfederek gaz bileşimini incelemeyi başardı. Ancak bu konudaki çalışmalar henüz bitmedi. Son Derece Büyük Teleskop gibi geleceğin kızılötesi gözlemevleri, suyun yıldızlararası bulutlardan kuyruklu yıldızlara yolculuğunu izlemek için daha uygun olacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gezegenlerin-renkleri-neden-birbirinden-farklidir", "text": "Kayaç yapısında bir gezegen olan Merkür çok ince bir atmosfere sahiptir. Volkanik etkinlikler sonucu oluşan ve büyük oranda silisyum ve demir içeren bileşiklerden oluşan kalın bir kayaç ve toz tabakası ile kaplı olan Merkür koyu gri görünür. Atmosferi büyük oranda karbondioksitten oluşan ve sülfürik asit içeren kalın bir bulut tabakası ile kaplı olan Venüs sarı-turuncu renklerde görünür. Yüzeyinin yaklaşık %70'i sularla kaplı olan Dünya, Güneş Sistemi'nin mavi üyelerinden biridir. Okyanuslar mavi, bulutlar beyaz, karalar yeşil ve kahverengi dalga boyundaki ışığı yansıttığı için daha ayrıntılı şekilde incelendiğinde bu renkleri fark etmek mümkündür. Mars'ın kırmızı-turuncu renklerde görünmesinin nedeni ise yüzeyinin demir bileşikleri içeren kayaçlarla ve toz parçacıkları ile kaplı olmasıdır. Jüpiter'in atmosferi büyük oranda hidrojen ve helyumdan oluşur. Aynı zamanda su damlacıkları, su kristalleri, amonyak kristalleri içerir. Jüpiter'in atmosferinde hızı saatte 600 kilometreyi aşan şiddetli fırtınalar gerçekleşir. Jüpiter'in yüzeyindeki beyaz-açık sarı renkler, bulutların içindeki amonyak kristallerinden kaynaklanır. Kahverengi-turuncu renkte görünen kısımlar ise amonyum hidrosülfür içeren bulutların bulunduğu bölgelerdir. Satürn'ün atmosferinin bileşimi Jüpiter'inkine benzerdir. Ancak gezegeni çevreleyen amonyak gazından oluşan katman, alt kısımlardaki kırmızı tonlardaki bulutların renklerinin daha soluk görünmesine neden olur. Uranüs'ün mavi-yeşil görünmesinin nedeni atmosferinde bulunan metandır. 600 nanometre dalga boyundaki kırmızı ışığı soğuran metan ışık tayfını oluşturan diğer dalga boyundaki ışınları geri yansıtır. Atmosferinin bileşimi Uranüs'e benzeyen Neptün'ün rengi ise parlak mavidir. Neptün'ün parlak mavi renkte görünmesinde atmosferindeki henüz ne olduğu tespit edilemeyen bir maddenin katkısı olduğu düşünülüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/giyilebilir-yapay-bobrek-uretildi", "text": "Böbrek yetmezliği günümüzde 2 milyon insan tarafından yaşanan ciddi bir sağlık sorunu. Hayatının belirli bir kısmını diyaliz makinesine bağlı olarak geçirmek zorunda olan bu hastalar için giyilebilir böbrek geliştirildi. Washington Üniversitesi tarafından geliştirilen ve devlet tarafından kullanılabilir onayı alan giyilebilir yapay böbrek diyaliz hastalarını büyük bir dertten kurtarabilir. Yedi hasta üzerinde denenen makine, hastalar tarafından tam not aldı. Fakat WAK ismi verilen bu alet henüz test aşamasından çıkabilmiş değil. Yedi hastada da alınan olumlu sonuçların ardından cihazda teknik aksaklıklar meydana geldi. Problemlerin diyaliz devresinde aşırı derecede karbondioksit baloncukları oluşması, kan uyuşmazlığı ve diyalizat akımından kaynaklandığı belirtildi. Bilimciler bu problemleri çözmek için çalışıyor. Eğer test süreci biterse ve piyasaya sürülürse ülkemizdeki böbrek hastaları başta olmak üzere tüm dünyadaki böbrek hastaları için oldukça umut verici bir gelişme olacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/giysilerimiz-icin-hareketli-baski-teknolojisi-geliyor", "text": "Giydiğiniz tişörtün üzerindeki baskının hareket etme ihtimalini hiç düşündünüz mü? Yeni bir Teknoloji sayesinde giysilerinize hareketli projeksiyonlar geliyor. Tokyo Üniversitesi'nde yapılan son deneyler iki farklı teknolojiyi tek potada eritti. Böylece dalgalanan yüzeylerde hareketli görüntüler oluşabilecek. Biçim değiştirebilen, bükülebilen yüzeylere işlenen kızılötesi mürekkep ile baskılar oluşturulabiliyor. Takip teknolojisi sayesinde de sizin yaptığınız hareketler kayır altına alınıyor. DynaFlash projeksiyonu 3 milisaniye gecikme ile 8 bit görüntüleri 1000 kare/saniye ile yüzeye yolluyor ve görüntüler hareketleniyor. Gerçekten zekice bir teknoloji ve yaygın hale geldiğinde kullanım alanlarının ne olacağını merak ediyoruz. Özellikle deforme olabilen, eğilen, bükülen alanlarda bu teknolojinin kullanılmasına kesin gözüyle bakılıyor. İlgili üniversite videosunu da aşağıdan izleyebilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gizemli-bir-col-bakterisi-kendi-fotosentez-yetenegini-gelistirdi", "text": "Fotosentez, kelimenin tam anlamıyla dünyamızı değiştirdi. Güneş ışığını kullanan ve oksijen üreten bitkiler, Dünya'nın tüm atmosferini şu anda soluduğumuz atmosfere dönüştürdü ve ekosistemlerimizi enerji ile besledi. Şimdi araştırmacılar, çalıntı fotosentez teknolojisini kullanan, kurnaz bir bakteri türü yakaladılar. Ve moleküler, ışığı kullanan sistemi şimdiye kadar gördüğümüz hiçbir şeye benzemiyor. Halihazırda bol miktarda fotosentetik bakteri olduğunu bilmemize rağmen, Gobi yaşayan çölünde Gemmatimonas phototrophica'da olup bitenler benzersizdir. Bakteri, daha eski bir proteobakteriden yani tamamen farklı bir bakteri filumundan, bütün bir fotosentez ile ilgili gen paketini çaldı. Bu, bakterinin yatay gen transfer becerilerinin gücünü gösteriyor . Bu bilim için yeni, son derece kararlı, güneş ışığını yakalayan molekül kompleksi, merkezi bir reaksiyon merkezine, daha önce diğer bakterilerde görülen güneş ışığını yakalayan bir iç halkaya ve yeni bir dış halka tipine sahiptir. Birlikte, bu üç bileşen, onu daha önce açıklanan fotosentez komplekslerinden daha kompleks hale getirir. Dış halkalar güneş ışığında kopar ve ekstra halka, iç halkanın 868 nm absorpsiyonuna 800 ve 816 nm absorpsiyon bantları ekler. Daha sonra yakaladıkları fotonları, bitkilerdeki yeşil klorofil pigmentleri gibi kromoforların bulunduğu reaksiyon merkezine doğru akıtırlar. Fotosentez burada gerçekleşir. Yakalanan güneş ışığı, kromoforları, elektronlarını sudan atomları şeker üretmek için karbon dioksit kullanarak bir dizi reaksiyona neden olan bir yol boyunca aktarmaya teşvik eder. Işık parçaları, şeker moleküllerini birbirine bağlayan bağ enerjisinin bir kısmı haline gelir. Bu, daha sonra enerjimizi elde etmek için biz hayvanların parçalayabildiğiyle aynı enerjidir. G. phototrophica'nın reaksiyon merkezi, proteobakterilerde bulunanlara benzer ve mor güneş ışığı kullanan bakterilerde görülen aynı kromoforlara sahiptir. Bununla birlikte, benzersiz bir stabilize edici molekül düzenlemesi ile bilinen diğer reaksiyon merkezlerinden farklıdır. Bu fotosentez yapan yapının inşası, bilinen diğer türlere göre daha fazla enerji gerektirse de araştırmacılar, \"Bu, olağanüstü kararlılığı ile dengelenebilir ve kompleksin sağlamlığı, muhtemelen evrimsel bir avantajı temsil ediyor\" diye açıklıyor. Sheffield Üniversitesi'nden yapısal biyolog Pu Qian, \"Bu yapısal ve işlevsel çalışmanın heyecan verici sonuçları var, çünkü G. phototrophica'nın güneş enerjisini toplamak ve hapsetmek için kompakt, sağlam ve son derece etkili kendi mimarisini bağımsız olarak geliştirdiğini gösteriyor\" diyor. Bir gün biz de güneş enerjili sentetik biyolojinin geleceğini inşa etmek için G. phototrophica'nın fotosentez sırlarını ondan çalabiliriz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gizemli-cisim-galaksimizin-super-kutleli-kara-deligi-tarafindan-yok-ediliyor", "text": "Samanyolu'nun merkezinde, Güneşimizin 4,6 milyon katı ağırlığında bir süper kütleli kara delik olan Sagittarius A bulunur. Birkaç yıldız ve gizemli X7 de dahil olmak üzere birkaç tuhaf cisim yörüngede döner. X7'nin bu dünyadan gidici olması ve önümüzdeki 15 yıl içinde Sagittarius A için yiyecek haline gelmesi muhtemel. Gök bilimciler, şüpheli bir gaz bulutu olan cismi uzun süredir inceliyorlar ve şimdi X7'nin yirmi yılı kapsayan gözlemlerini paylaştılar. Değişen şekli, tam olarak katı olmadığının bir göstergesi; süper kütleli kara deliğin kütleçekimi tarafından değiştiriliyor. Şimdi, bunun bir yıldız çarpışmasından kalan bir enkaz bulutu olduğundan şüpheleniyorlar. X7, yaklaşık 50 Dünya'ya eşdeğer bir kütleye sahip ve Sagittarius A etrafında tamamlanması yaklaşık 170 yıl süren bir yörüngede. Ancak ekip, bulutun yörüngesini tamamlayamayacağına inanıyor. 2036'da, süper kütleli kara deliğe en yakın noktasında olacak ve muhtemelen içeri çekilecek ve sonunda ona doğru spiral çizecek. UCLA fizik ve astronomi profesörü ortak yazar Mark Morris, bir açıklamada, \"Galaktik kara deliğin uyguladığı güçlü gelgit kuvvetlerinin, X7'yi daha bir yörüngesini bile tamamlamadan önce parçalayacağını tahmin ediyoruz.\" dedi. İlk başta, X7'nin bir G cismi olduğuna inanılıyordu. Bunlar, galaksinin merkezinde gaz bulutları gibi görünen ancak yıldızlar gibi davranan tuhaf cisimlerdir. Ancak hiçbir G cismi X7 kadar değişmemiştir. Ancak X7'nin nereden geldiğine dair çok az olasılık var. Başka bir açıklama, bulutun genç bir yıldız olan S50 ile ilişkili olduğu ve bulutun ondan geldiği ve süper kütleli kara deliğin etrafındaki tuhaf ortama tepki verdiğidir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gizlenmis-hiv-viruslerini-tespit-edebilen-bir-biyoisaretci-bulundu", "text": "Modern antiretroviral terapiler sayesinde, pek çok insan için, HIV artık eskiden olduğu gibi ölümcül bir virüs olmaktan çıktı. Fakat hala virüsü vücuttan temizleyebilecek güvenli bir yol bilmiyoruz. İlaçlar, virüsleri kontrol altında tutabiliyor fakat ne yazık ki HIV virüsünün bu durum için oldukça güçlü bir silahı var. HIV virüsü, vücutta gizli rezervuarlar oluşturarak, uygun şartlar sağlanana kadar uyku durumunda kalabiliyor. Bu yüzden, HIV virüsü ile enfekte olan kişiler; hayatları boyunca pahalı ilaçları sürekli kullanmak zorunda kalıyorlar. Tedaviye ara verildiğinde, virüs uyku durumundan çıkıp aktif hale gelebiliyor. HIV virüsünün oluşturduğu bu rezervuarlar, bağışıklık hücreleri olarak bilinen, oldukça uzun ömürlü olan T hücrelerinde bulunuyor. Virüsler bu hücreleri ele geçirerek, kendi genetik materyallerini hastanın DNA'sına aktardığı için, rezervuar T hücrelerini tespit etmek oldukça zor bir hal alıyor. Fransa'daki bir grup bilim insanı, yalnızca T hücrelerinin yüzeyinde bulunan bir biyoişaretçi keşfederek HIV üzerinde yapılan araştırmalar adına çok büyük bir aşama kaydettiler. Fransa'daki Montpellier Üniversitesi'nden araştırmacı Monsef Benkirane, 1996 yılından beri bu virüsleri öldürme hayali kuruluyordu fakat onları tanımlayamadığımız için bunun bir yolu yoktu diyor. Benkirane ve çalışma arkadaşları, CD32a isimli özel bir proteinin, gizli HIV enfeksiyonu olan T hücrelerinin yüzeyinde bulunduğunu fakat enfekte olmayan T hücrelerinde ve aktif HIV taşıyan hücrelerde bulunmadığını belirtiyorlar. CD32a proteininin, HIV depolarının biyoişaretçisi olması, HIV tanısı açısından oldukça büyük bir gelişme. Bu gelişme; hastanın kanında, HIV depolarının tespit edilmesi şansını artırıyor. Bu biyoişaretçiler sayesinde, HIV depolarından temelli kurtulabilmek için yeni yollar arayışına girilebilecek. ABD Ulusal Alerji ve Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü'nün başkanı Tony Fauci, Nature'daki konuşmasında, bu çalışma için bir sonraki adımın, HIV virüsüne sahip daha geniş bir hasta yelpazesinden alınan kan örneklerinin incelenerek çalışmanın tekrarlanması olduğunu belirtiyor. HIV virüsü önemli bir sağlık sorunu olup, insanların hayatını tehdit ettiği sürece, bu ilerleme gerçekten çok umut verici. Amerika'da CDC'nin verilerine göre; dünya çapında 36.7 milyon kişi HIV virüsü ile yaşıyor ve yalnızca 17 milyon kişinin antiretroviral tedaviye ulaşma şansı var. Bilim insanları, teşhis ve tedavi amaçlı kullanılabilecek bu biyoişaretçinin patentini şimdiden aldılar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gok-bilimciler-dogrudan-buyuk-bir-otegezegen-tespit-ettiler-yontem-dunya-otesinde-yasam-arayisini-degistirebilir", "text": "Diğer gezegenlerde yaşam bulmak astronominin kutsal kasesi olabilir, ancak yaşamı sürdürebilecek uygun ev sahibi gezegenleri aramak, yoğun kaynak gerektiren bir iştir. Ötegezegen arayışı, Dünya'nın en büyük teleskoplarında zaman için rekabet etmeyi içerir - ancak bu aramanın isabet oranı hayal kırıklığı yaratacak kadar düşük olabilir. Science'ta yayınlanan yeni bir çalışmada, ben ve uluslararası meslektaşlarım yeni bir dev gezegen keşfetmek için farklı arama tekniklerini birleştirdik. Bu, gelecekte gezegenleri görüntüleme şeklimizi değiştirebilir. Evrendeki yerimiz hakkındaki merakımızı gidermek için gök bilimciler, diğer yıldızların yörüngesinde dönen gezegenleri aramak için birçok teknik geliştirdiler. Belki de bunların en basitine doğrudan görüntüleme denir. Ancak kolay değildir. Doğrudan görüntüleme, güçlü bir kamerayı büyük bir teleskoba bağlamayı ve bir gezegenden yayılan veya yansıyan ışığı tespit etmeye çalışmayı içerir. Yıldızlar parlak ve gezegenler loştur, dolayısıyla bir spot ışığının etrafında dans eden ateş böceklerini aramaya benzer. Bugüne kadar bu teknikle sadece 20 kadar gezegenin bulunmuş olması şaşırtıcı değildir. Yine de doğrudan görüntüleme çok değerlidir. Bir gezegenin sıcaklığı ve bileşimi gibi atmosferik özelliklerine, diğer tespit tekniklerinin yapamayacağı şekilde ışık tutmaya yardımcı olur. HIP99770b adlı yeni bir gezegeni doğrudan görüntülememiz sıcak, dev ve orta derecede bulutlu bir gezegeni ortaya çıkarıyor. Yıldızının yörüngesinde, Satürn ve Uranüs'ün Güneşimizin etrafındaki yörünge mesafeleri arasında bir yere denk gelen bir mesafede dönüyor. HIP99770 yıldızı, Güneş'ten neredeyse 14 kat daha parlaktır. Ancak gezegeni Satürn'ünkinden daha büyük bir yörüngeye sahip olduğundan, Jüpiter'in Güneş'ten aldığı enerjiye benzer miktarda enerji alır. Yazar tarafından sağlanmıştır. Jüpiter'in yaklaşık 15 katı kütleye sahip olan HIP99770b, gerçek bir devdir. Bununla birlikte, aynı zamanda 1.000 'den fazladır, dolayısıyla yaşanabilir bir dünya için iyi bir ihtimal değildir. HIP99770 sisteminin sunduğu şey, kendi Güneş Sistemimize bir benzetmedir. Güneş Sistemimizdeki Kuiper Kuşağı'nın büyütülmüş bir versiyonuna benzeyen, yıldızdan çok uzakta buz ve kayadan oluşan soğuk bir \"enkaz diskine\" sahiptir. Temel fark, HIP99770 sistemine birkaç küçük gezegen yerine bir yüksek kütleli gezegenin hakim olmasıdır. HIP99770 sisteminin dış gezegen görüntüleyici SCExAO ile CHARIS cihazından alınan verilerle birlikte çekilmiş görüntüleri. Yazar tarafından sağlanmıştır. Bulgularımıza önce dolaylı tespit yöntemleriyle bir gezegenin ipuçlarını tespit ederek ulaştık. Yıldızın uzayda yalpaladığını fark ettik, bu da civarda büyük bir çekim kuvveti olan bir gezegenin varlığına işaret ediyordu. Bu, doğrudan görüntüleme çabalarımızı motive etti; artık karanlıkta arama yapmıyorduk. Ekstra veriler, Avrupa Uzay Ajansı'nın 2014'ten bu yana yaklaşık bir milyar yıldızın konumlarını ölçen Gaia uzay aracından geldi. Gaia, bir yıldızın uzaydaki hareketindeki, örneğin gezegenlerin neden olduğu, küçük değişimleri tespit edecek kadar hassastır. Bu verileri Gaia'nın öncülü Hipparcos'tan alınan ölçümlerle de destekledik. Toplamda, üzerinde çalışacağımız 25 yıllık astrometrik verimiz vardı. Daha önce araştırmacılar, yoldaş yıldızları keşfetmiş, ancak gezegenleri keşfetmemiş görüntülemeyi yönlendirmek için dolaylı yöntemleri kullanmışlardır. Onların suçu değil: Güneşimizin neredeyse iki katı kütleye sahip olan HIP99770 gibi devasa yıldızlar sırlarını verme konusunda isteksizdir. Aksi halde başarılı arama teknikleri, bu kadar büyük kütleli yıldızların etrafındaki gezegenleri tespit etmek için gereken hassaslık seviyelerine nadiren ulaşabilir. Hem doğrudan görüntülemeyi hem de astrometriyi kullanan tespitimiz, gezegenleri aramak için daha verimli bir yol gösteriyor. İlk kez bir ötegezegenin doğrudan tespiti, başlangıçtaki dolaylı tespit yöntemleriyle yönlendirildi. Gaia'nın en az 2025'e kadar gözlem yapmaya devam etmesi bekleniyor ve arşivi önümüzdeki on yıllar boyunca yararlı olmaya devam edecek. HIP99770'in astrometrisi, uzayda birlikte hareket eden bir yıldız grubu olan Argus yıldızlar birliğine ait olduğunu öne sürüyor. Bu da sistemin oldukça genç, yaklaşık 40 milyon yaşında olduğunu düşündürür. Bu, Güneş Sistemimizin yaşının kabaca yüzde biri anlamına gelir. Bununla birlikte, yıldızın titreşimleri ve gezegenin parlaklık modelleriyle ilgili analizimiz, 120 milyon ile 200 milyon yıl arasında daha ileri bir yaş öne sürüyor. Durum buysa, HIP99770 sadece Argus grubundaki bir yabancı yıldız olabilir. Artık bir gezegene ev sahipliği yaptığı bilindiğine göre, gök bilimciler HIP99770 ve yakın çevresinin gizemlerini daha fazla çözmeyi amaçlayacaklar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gok-bilimciler-ilk-kez-10-milyarda-bir-beklenen-kilonova-kesfettiler", "text": "11.400 ışık yılı uzaklıktaki bir nötron yıldızı, eninde sonunda dev yoldaşıyla çarpışmaya mahkumdur. O zamana kadar dev de bir nötron yıldızı olacak ve kilonova olarak bilinen, galaksiyi binlerce ışık yılı boyunca değerli metallerle tohumlayacak bir patlamayı başlatacak. Evrenin yapısı son derece nadir olaylara bağlıdır. Samanyolu kadar büyük galaksilerde yaklaşık yüzyılda bir meydana gelen süpernovalar, gelecekteki gezegenlerin temelini oluşturan metalleri yaratır ve dağıtır. Daha nadir metallerden bazıları daha egzotik bir şey gerektirir, ilk kez 2017'de kütleçekimsel dalgalar bizi astronomi tarihinin en önemli olaylarından biri konusunda uyardığında gözlemlenen, iki nötron yıldızının çarpışması. Nötron yıldızları, kütleleri Güneş'in 10-25 katı olan yıldızların süpernovalarının sonucudur. Samanyolu'nda binlercesinin var olmasına rağmen, ikisi nadiren birbirinin yörüngesinde döner, bu nedenle, Nature'da duyurulan, Şili'deki SMARTS 1,5 metrelik Teleskop tarafından gelecekteki böyle bir çiftin keşfi çarpıcı bir başarıdır. Ortak yörüngelerdeki bazı nötron yıldızları bile, aralarındaki mesafe çok büyükse asla bir kilonova oluşturamaz. Dolayısıyla, CPD-29 2176 olarak bilinen sistemin sonunda çökecek kadar sıkı olduğunun keşfi, büyük bir keşfi gerçekten destansı bir şeye dönüştürüyor. NASA'nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi, 2019'da magnetar benzeri bir patlama gözlemlediğinde CPD-29 2176 ile ilgili ilginç bir şey olma olasılığını ilk kez gündeme getirdi. SMARTS kullanılarak yapılan takip gözlemleri, büyük bir anakol yıldızının yörüngesinde dönen bir nötron yıldızını ortaya çıkardı. Nötron yıldızının atası, bir zamanlar iki yıldızın daha kütleli olanı olmasına rağmen, kütlesinin çoğunu birkaç milyon yıl önceki kırmızı dev evresi ve süpernova olayı sırasında yoldaşına aktardı. En önemlisi, anakol yıldızı, sonunda kendisi bir nötron yıldızı olacak doğru kütleye sahip ve eninde sonunda ikisi çarpışacak. CPD-29 2176'nın evrimi. 1. İki büyük mavi yıldız bir ikili yıldız sisteminde oluşur. 2. Daha büyük yıldız sona yaklaşır. 3. Daha küçük yıldız, daha büyük, daha olgun yoldaşından madde çeker. 4. Daha büyük yıldız bir ultra-sıyrılmış süpernova oluşturur. 5. Şu anda, ortaya çıkan nötron yıldızı, yoldaşından madde çekiyor. 6. Yoldaş yıldız da bir ultra-sıyrılmış süpernova geçirir. 7. Bir çift nötron yıldızı kalır. 8. İki nötron yıldızı sarmal olarak birbirine doğru ilerler. 9. Bir kilonova, Evrenimizdeki ağır elementlerin kozmik fabrikası. Ancak yakın zamanda bir şey beklemeyin. İlk olarak, hayatta kalan yıldızın bir süpernova olarak patlaması gerekiyor, bu en az bir milyon yıl. Daha sonra, enerji kütleçekimsel dalgalarda taşınırken, iki yörüngenin de buluşana kadar bozunması gerekir. Kilonovaların bu kadar nadir olmasının bir nedeni, yıldızların sadece küçük bir azınlığının nötron yıldızı olmak için doğru boyutta olmasıdır. Ek olarak, birçok süpernova patlaması, yoldaş yıldızları o kadar güçlü bir şekilde uzaklaştırır ki, sonunda galaksi boyunca fırlarlar ve herhangi bir çarpışmayı önlerler. Bununla birlikte, ultra-sıyrılmış süpernova olarak bilinen bir patlama sınıfı, daha az patlayıcı güce sahiptir ve bu da iki yıldızın yörüngede kalmasına izin verir. Ultra-sıyrılmış süpernovalar, yıldızlar, patlamadan önce dış katmanların çekilip alınmasına yetecek kadar yakın yörüngede döndüklerinde meydana gelir. Bu, CPD-29 2176'nın nötron yıldızı ön patlamasının başına gelmiş olmalı, bu da onun yoldaşına bağlı kalmasına izin veriyor. Şimdi aynı şeyin tersinin gerçekleşmesi için koşullar uygun. Mevcut uygarlığımızın CPD-29 2176 kilonovasını görecek kadar uzun süre hayatta kaldığını hayal etmek zor olabilir, ancak sistemi şu anki durumunda gözlemlemek bize yine de çok şey öğretebilir. Sonunda çarpışacak olan çift nötron yıldızlarını oluşturmak için gereken koşulların kombinasyonu o kadar olası değildir ki, yazarlar CPD-29 2176'ya 10 milyarda bir sistem diyorlar. Yine de bu, kabaca galakside 10'a denk geliyor ki bu da önceki düşüncenin bir üstü. Chene, \"Çalışmamızdan önce, Samanyolu gibi sarmal bir galakside bu tür yalnızca bir veya iki sistemin var olması gerektiği tahmin ediliyordu.\" dedi. On, kıyaslandığında neredeyse yaygın geliyor. Şimdi görev diğer dokuzunu bulmak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gokbilimciler-kendi-galaksimizde-gizli-bir-kayip-halka-kara-delik-isareti-buldular", "text": "Samanyolu'nun merkezine yakın bir moleküler bulut, astronomide en çok aranan nesnelerden birinin yörüngesinde dönüyor gibi görünüyor. Modelleme, bunun da sıradan bir kara delik olmayacağını, nadiren görülen orta ağırlık sınıfına ait bir kara delik olacağını öne sürüyor; \"kayıp halka\" orta kütleli kara delikler. Eğer durum buysa, bu, galaktik merkezin yakınında bulunan beşinci aday ara kara delik olacaktır. Şimdiye kadar yakalanması zor nesnelerin bu artan sayısı, gökbilimcilerin galaksilerin merkezlerindeki süper kütleli karadeliklerin nasıl oluştuğunu ve daha sonra bu devasa boyutlara nasıl büyüdüğünü anlamalarına yardımcı olabilir. Japonya'daki Keio Üniversitesi'nden Miyuki Kaneko liderliğindeki bir gökbilimci ekibi, \"Bu yazıda, izole edilmiş, tuhaf, kompakt bir bulutun keşfini rapor ediyoruz\" diye yazıyor. Evrendeki kara delikler iki farklı kütle rejiminde bulunma eğilimindedir. Güneş kütlesinin yaklaşık 100 katına kadar yıldız kütleli kara delikler vardır. Bunlar, ömrünün sonuna gelen büyük kütleli bir yıldızın çekirdeğinin çökmesinden veya bu tür kara deliklerin birleşmesinden oluşan kara deliklerdir. Sonra süper kütleli kara delikler var. Bunlar, kütleleri Güneş'inkinin milyonlarca ila milyarlarca katı olan, galaksilerin merkezlerinde oturan dev chonkerlerdir. Bu nesnelerin nasıl oluştuğu net değil ve bu, astronomların çözmek isteyeceği kozmik bir muamma. Cevapların bulunabileceği yerlerden biri, kütleleri bu ikisinin arasında olan karadeliklerdir. Bu orta kütleli kara deliklerin bulunması, kara deliklerin tüm kütle aralığını eşit bir şekilde kapsadığının ve orta kütleli kara deliklerin titch ile behemoth arasındaki bir büyüme aşaması olduğunun kanıtı olacaktır. Ancak bu orta ağırlıktaki nesnelerden yalnızca çok azı tanımlandı ve çoğu da yalnızca geçici olarak belirlendi. Sorunlardan biri, yalnız kara deliklerin kendi başlarına herhangi bir ışık yaymamasıdır. Yalnızca muazzam yerçekiminin çevreleri üzerindeki etkisiyle, maddenin akkor halinde dönmesine neden olarak veya uzay-zaman dokusunu farklı şekillerde çekerek tespit edilebilirler. Bu çekiş, Samanyolu'nun merkezindeki kara delik olan Sagittarius A'nın varlığını doğrulamak için incelenen yıldız astronomları gibi uzak nesnelerin yörünge dansını etkileyebilir. Galaktik merkez aslında oldukça kalabalık bir yer. Yıldızları doğuran türden moleküler bulutlarla dolu. Merkezi Moleküler Bölge olarak bilinir ve moleküler gaz yoğunluğu Samanyolu diskinden birkaç kat daha yüksektir. Bölge çok yoğun olduğu için içeride ne olduğunu görmek zor olabilir ama güçlü bir radyo teleskop oradaki aktiviteyi ortaya çıkarabilir. Ekip, uzayan şeklinin büyük olasılıkla güçlü gelgit kuvveti tarafından - yerçekimi etkileşimi - çekilmesinin sonucu olduğunu buldu. Modellemeleri, bu etkileşimden sorumlu kütlenin Güneş'in kütlesinin yaklaşık 100.000 katı olduğunu gösterdi. Bu, bir ara kara deliği kuvvetle önerir. Nereden gelmiş olabileceği ve nasıl oluştuğu ise cevaplanması gereken soruların başında geliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gokbilimciler-samanyolunun-milyarlarca-yil-oncesinin-ayna-goruntusunu-buldu", "text": "Samanyolu galaksimizin erken tarihinde nasıl göründüğünü hiç merak ettiniz mi? Webb Teleskobu'nu kullanan gökbilimciler, bebekken galaksimizin neredeyse ayna görüntüsü olan başka bir galaksi buldular. Takma adı \"Maytap\". Bunun nedeni, etrafında dönen yaklaşık iki düzine parlak küresel kümeye sahip olmasıdır. Galaksi tarafından yutulan birkaç cüce galaksi de var. JWST görünümü, Maytap'ı, Evren yalnızca 4 milyar yaşında iken göründüğü şekliyle gösterir. Bu, Samanyolu gibi bu galaksinin de kozmik tarihin çok erken dönemlerinde oluşmaya başladığı anlamına geliyor. Sparkler, Samanyolu'nun galaksi birleşmeleri yoluyla izlediği büyüme yolunu izliyorsa, Samanyolu'nun yaptığı gibi büyümesi gerekir. Yaklaşık 9 milyar yıl sonra, bizim ikizimiz gibi görünebilir. Maytap, Volans takımyıldızı yönünde uzanır. Z = 1.38 kırmızıya kaymasıyla oldukça uzak. Bu yaklaşık 9 milyar ışık yılı ve Büyük Patlama'dan birkaç milyar yıl sonraki bir zamana denk geliyor. Samanyolu gibi, Maytap da kozmostan tam olarak ortaya çıkmadı. Her iki galaksi de erken Evren'de maddenin \"aşırı yoğunlukları\" olarak başladı. Bunları, birbirlerini kütleçekimsel çekmeleriyle birbirine çeken galaksi \"tohumları\" olarak düşünün. Küresel kümeler, bu kümelerin bazılarında, muhtemelen galaksinin doğumundan biraz önce doğdu. Bu nedenle bazı küresel yıldızlar galaksilerinden daha yaşlıdır. Daha sonra, bebek Samanyolu yakındaki cüce galaksileri yutmaya başladığında, \"birleşmeler\" dönemi geldi. Bu büyük bir evrimsel adım. Kendi galaksimizin kütlesinin en az yarısının bu birleşmelerden gelmiş olması mümkün. Zamanla, tüm malzeme Güneş'in ve diğer birçok yıldızın bugün var olduğu sarmal diskte birleşti. Sparkler, Samanyolu ile aynı evrim yolunu takip edecek mi? JWST verilerinden öyle görünüyor. Şu anda Samanyolu'nun kütlesinin sadece küçük bir kısmı - yaklaşık yüzde 3 - olmasına rağmen, diğer daha küçük galaksileri silip süpürdükçe bu değişecek. Sonunda, Samanyolu'nun bugünkü Evren'deki kütlesiyle eşleşecek. Bu oldukça heyecan verici çünkü gökbilimcilere kendi galaksimiz gelişirken neler olduğunu anlama şansı veriyor. Maytap ve kümelerinin evrimsel durumunu daha iyi anlamak için iki bilim insanı, evrendeki diğer uzak gökadaların etrafındaki benzer türde kümelere ilişkin daha fazla gözlem yapılması gerektiğini söylüyor. Bu, Maytap'ın galaksi evriminin birleşme tarzına özgü olup olmadığını belirlemeye yardımcı olacaktır. Değilse, o zaman erken galaksi evrimi, kimyasal zenginleşme, kütle büyümesi ve yıldız kümesi oluşumunun ayrıntılarının biraz gözden geçirilmesi gerekebilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gokbilimciler-uzayda-garip-yeni-bir-molekuler-balon-yapisi-tespit-etti", "text": "450 ışık yılı uzaklıkta kalın bir gaz ve toz bulutunun kalbinde yer alan yeni keşfedilen bir yapı, oluşum sürecindeki bir çift bebek yıldızın işaretidir. Gökbilimcilerden oluşan bir ekip, Toros moleküler bulut kompleksindeki Barnard 18 adlı bir yıldız oluşum merkezinde daha önce görülmemiş bir baloncuk belirlediler. Gökbilimciler, büyüyen bir yıldızla ilişkili malzeme fırlatması veya \"dışarı akışı\" olan böyle bir balonu yalnızca ikinci kez tanımlıyorlar. Yeni keşfedilen yapı, bilim insanlarının yıldızların büyüdükçe çevrelerini nasıl etkiledikleri hakkında daha fazla bilgi edinmelerine yardımcı olabilir. Yıldız oluşumu karmaşık, dağınık bir iştir. Küçük toz taneciklerinden ve hidrojen dahil gazlardan oluşan yoğun, soğuk bir bulutla başlar. Sonunda, bu bulutun bir yığını, kendi yerçekimi altında bir girdap halinde çökerek, etrafındaki malzeme sisinden daha fazla malzeme çeker. Yeterince kütle kazandığında, ortaya çıkan basınç ve ısı, çekirdekte yıldızları tanımlayan hidrojeni üretir. Ancak bir bebek yıldız bu kütleyi biriktirdikçe, etrafındaki boşluğa saldırır. Tüm materyaller yıldızın içine girmez; bazıları protoyıldızın manyetik alan çizgileri boyunca astrofiziksel jetler olarak uzaya fırlatıldığı kutuplara doğru hızlanır. Ek olarak, protostarlar, doğduğu bulutta büyük boşluklar oluşturan rüzgarları harekete geçirir. Bu çıkışlara geri bildirim adı verilir ve yıldızlararası ortamın evriminin yanı sıra protostellar büyümenin kesilmesinde önemli bir rol oynadıkları düşünülmektedir. Moleküler bulutlar çok yoğun olduğundan, bir yıldız oluşurken içlerinde neler olup bittiğini görmek özellikle kolay değildir. Daha kısa ışık dalga boyları buluta nüfuz etmez; ancak daha uzun dalga boyları olabilir.Barnard 18, ne ışık salan ne de yansıtan karanlık bir bulutsudur. Optik gözlemlerde, neredeyse uzayda bir boşluk gibi, karanlık bir leke olarak görünür. Bu nedenle, Çin Bilimler Akademisi'nin Ulusal Astronomi Gözlemevlerinden Yan Duan ve Di Li liderliğindeki bir astronom ekibi, bulutun içini görmek için radyo dalga boylarına yöneldi. İki farklı radyo teleskopu kullanarak, bir gaz bulutu içindeki yapıları izlemek için kullanılabilecek karbon monoksit sinyalini analiz ettiler. Ve Barnard 18 moleküler bulutunun içinde pusuya yatarak bir kabarcık yapısının kanıtını buldular. Daha ileri gözlemler daha da fazlasını ortaya çıkardı. Takımın makalesinin baş yazarı olan NAOC astronomu Yan Duan, \"Toros moleküler bulutunun Five College Radyo Astronomi Gözlemevi araştırması ile yapılan birleşik analiz yoluyla, moleküler baloncuğun merkezinde yer alan bir çıkış bulduk\" diyor. Barnard 18, astronomlar tarafından zaten tanımlanmış olan ilginç bir nesneye ev sahipliği yapıyor - HH 319 adlı bir Herbig-Haro nesnesi. HH 319, Li ve ekibi tarafından belirlenen çıkışın merkezinde yer alıyor ve bu, balonun kökenine dair ipuçları veriyor. Ancak birkaç olası ata vardı: yıldızlar her zaman sabit durmaz, balonun merkezinde hiçbir yıldız görülemez ve yakınlarda birkaç genç yıldız bulunabilir. Konumlarına bağlı olarak araştırmacılar, kökenlerini ikili bir T Tauri yıldızı çiftine kadar takip ettiler. Bir milyon yaşından daha genç olan bunlar, henüz hidrojen füzyonunu tam olarak başlatmamış ve hala kütle biriktirmekte olan bir yıldız türüdür. Ekibin bulduğu ikili, balonun merkezinden mevcut konumuna hareket etmiş olma olasılığı en yüksek olanıdır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gokbilimciler-uzayda-varsayimsal-bir-garip-yildiz-tespit-etmis-olabilir", "text": "Güneşimizin yaklaşık dörtte üçü kütlesinde ama Manhattan'ın içine rahatça sığabilecek büyüklükte bir topun içine sıkıştırılmış boyuttaki kompakt nesne XMMU J173203.3-344518 kesinlikle dikkat çekicidir. Hatta tuhaf. Brezilya'daki Sao Paulo Üniversitesi ve Federal ABC Üniversitesi'nden astrofizikçiler tarafından yapılan yeni bir çalışma, bu akıllara durgunluk verecek derecede yoğun yıldız maddesi bloğunun gerçekten tuhaf olabileceğini, ancak belki de düşündüğünüz şekilde olmadığını doğruluyor. Geçen yıl, Almanya'daki Tübingen Üniversitesi Astronomi ve Astrofizik Enstitüsü'nden araştırmacılar, süpernova kalıntısı HESS J1731-347 içinde dönen ölü bir yıldızın kalıntıları ile aramızdaki mesafeyi yeniden değerlendirdiler. Kompakt nesnenin özelliklerinin, özellikle de boyutunun ve kütlesinin yeniden hesaplanması gerekiyordu. İşlerin biraz heyecanlı olduğu yer burası. Belirli bir kütleye sahip yıldızlar, yerçekimlerinin gün ışığını rahatça ezebileceği türden yakıtı bitirdiğinde, dış katmanlarının bir kısmını havaya uçuran kozmik bir ısı ve elektromanyetizma şimşekleriyle çökerler. Geriye kalan tek şey, yoğun bir nesnedir. Çekirdeğinin derinliklerinde, elektronlar çekirdeklerine sıkıştırılır ve protonları yüklerini kaybetmeye ve nötronlara dönüşmeye zorlar. Tebrikler, bu yeni doğmuş bir nötron yıldızı. Yeterli kütle varsa, eklenen tüm yerçekimi kritik nükleer kuvvetlerin üstesinden gelerek maddeyi hayal bile edilemeyecek bir şeye dönüştürür ve bunun yerine bir kara delik oluşturur. Yine de çok az kütle ve atomlar, beyaz cüce olarak bilinen şeyin içinde dost komşular olarak kalırlar. Bir nötron yıldızı için bu alt kütle sınırının bir güneş kütlesinin biraz üzerinde olduğu düşünülüyor. Şimdiye kadar tespit edilen en hafif, Güneş'in kütlesinin sadece 1,17 katıdır. Güneş kütlesinin yüzde 77'si ile, XMMU J173203.3-344518 yalnızca rekor kırmakla kalmıyor; düpedüz kafa karıştırıcı. Nötron yıldızlarının bu kadar küçük olması alışıldık değil. Bu da onun bir nötron yıldızı olmayabileceği anlamına gelir. Bunun yerine, garip yıldız denilen - esas olarak garip kuarklar olarak bilinen parçacıklardan oluşan - bir nesne olduğunu tahmin ediyor araştırmacılar. Son çalışmanın kaldığı yerden devam eden bu yeni araştırma, HESS J1731-347 içindeki olağandışı küçük kompakt nesneye geri döndü ve kütlesini, yarıçapını ve yüzey sıcaklığını iki kez kontrol etti. Sonuçlarını garip madde denklemleri ve süpernovalarda yaratılışları için spekülatif modellerle karşılaştıran ekip, bu garip küçük nesnenin hala varsayımsal bir garip yıldızın tüm özelliklerini taşıdığı konusunda hemfikir. Kuarklar çeşitli biçimlerde bulunur. 'Yukarı' ve 'aşağı' hamleler, protonları ve nötronları oluşturmak için karışır ve eşleşir. Yeterli basınçla, aşağı kuarklar yukarı kuarklara dönüşebilir ve bu da başka bir nesneye dönüşebilir - garip bir kuark. Çoğunlukla garip kuarklardan oluşan süper kompakt bir nesnenin bir süpernovadan nasıl ortaya çıktığı henüz net değil, ancak bazı modeller kuark maddesinin tipik olarak çöküşün başlangıcından itibaren evrimleştiğini öne sürüyor. Oldukça benzersiz koşullar altında, bir şey bu maddenin baskın olmasına neden olur, çökme sırasında normalden daha fazla kütleyi silkelemek için daha da fazla enerji açığa çıkarır ve bu fazla kuarkları geride bırakır. En son araştırmaya dönersek, XMMU J173203.3-344518'in yaşı ve yüzey sıcaklığı ile nesnenin yarıçapı ve küçük kütlesine ilişkin revize edilmiş tahminleri, garip bileşimine işaret eden soğutma koşullarıyla tutarlıdır. Bu, daha 'normal' bir şeyin göz ardı edilebileceği anlamına gelmez. Astronomi camiasına, bunun bir dönüm noktası olduğu düşünüldüğünde, teleskoplarını XMMU J173203.3-344518'e çevirmeleri için daha fazla neden veriyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gokyuzu-neden-mavi", "text": "Ekonomi, eğitim, sağlık ve bilim gibi temel alanlara göz gezdirince ne çok iyi ne de çok kötü durumda olduğumuz bariz. Klişeleşmiş de olsa ülkemizin geleceği biz gençlerin elinde. Arada kalmışlığın bitip, o eşiğin atlanması bizlerin çabasıyla mümkün. Uluslararası sahada adımızın geçerliliği için bilim ve bilimin olgunlaştığı üniversitelere önemli görevler düşüyor. Bu bağlamda ben de, Boğaziçi Üniversitesi Fizik bölümünde okuyan bir öğrenci olarak fizikten ve fizik adına neler yapabileceğimizden bahsetmek istiyorum. Üniversitede birçok kişiye fizik hakkında düşüncelerini sorduğunuzda muhtemel cevaplar; 'Şu dersi bir geçsek.', DD bile gelse razıyım.', 'Ben fizikçi miyim de fizik dersleri alıyorum.' tarzındadır. Bu durum gelecekte böyle düşünen öğrencilere hoca olmak isteyen beni üzüyor çünkü fizik korkulacak bir ders değil, aksine belki de bizi en çok ilgilendiren ve günlük hayatta peşimizi hiç bırakmayan eğlenceli bir bilim dalı. Fiziğin korkulu bir rüya olduğu, genellikle lisede edinilmiş yanlış bir kaygıdır. Gerek lisede gerekse üniversitede üst dönemden arkadaşlarınız ya da evde abiniz ablanız fizikle ilgili adeta korku filmi senaryolarını döker önünüze. Zaten artık isteseniz de beyniniz fiziği anlamamaya şartlanmıştır. Derse girdiğinizde hocanıza ısınamamış ve konuları da çok anlamamışsanız muhtemelen fizikten ömür boyu kaçan çoğunluk arasında olacaksınız. Ama en başta söylediğim gibi bunlar önyargıların bizi sürüklediği yanlış bir yol. Halbuki fizik evrenin çalışma sistemini anlatan bilim dalı olarak anlatıldığında ve bizlerde bu şekilde bir yaklaşımla öğrenmeye gayret ettiğimizde, fiziğin hem derin anlamına hem de eğlenceli kısmına ulaşabiliriz. Anlattıklarım size fazla idealist yada ütopik görünebilir ama tamamiyle kendi yaşantılarımı baz alarak yazıyorum bunları. Belki yazdıklarımı okurken benim bütün fizik derslerimin 5 ya da AA olduğunu düşüneceksiniz, maalesef yanılıyorsunuz. Maalesef demeyelim, yanılmanız bu sefer iyi oldu. Hatta itiraf etmeliyim ki hiç AA alamadım henüz fizikten :).Ama bu benim için hiç sorun olmadı. Elbette AA almak isterdim ama ne lisede ne de üniversitede tek kaygınız not olmamalı. Not önemli olmasına rağmen tek başına belirleyici bir faktör değildir. Özellikle üniversiteler öğrenmeyi öğrendiğimiz yerlerdir, not öğrenmenin ardından gelir. Fiziğe sıkıcı ve zor bir ders olarak görmek bizi hem yorar hem de fiziği öğrenmenin hazzından alıkoyar. Mesela ben fiziğin test kitaplarındaki ezber mantıkta sorulardan çok daha derin olduğunu üniversitede anladım diyebilirim. Fizik, gökyüzünün neden mavi olduğunu bilmekti ya da güneşin aslında beyaz olduğunu ya da gökkuşağının nasıl oluştuğunu. Örnekleri çoğaltmak mümkün; ne yaparsak yapalım ışık hızını geçemeyiz mesela, aynadaki görüntümüz milisaniye bile olsa daha genç halimizdir, az evvel gördüğün yıldız aslında orda değildi desem, dünya ile güneş arasında tam da olması gereken kuvvette bir gravite olmasa belki de kül olurduk. İşte bunlar tamamiyle fiziğin ilgi alanları. Yorulmadıysanız devam edeyim; büyük patlamayı duymuşsunuzdur, peki büyük patlama sonrası parçacıkların nasıl kütle kazandığını? Evrenin oluşumundan sonra 14milyar yıl geçti ama Higgs bozonu/alanı geçen sene bulundu. kolay diyemem tabi ki ama korktuğun kadar zor değil. Aramızda kalsın ama aslında bunları biraz da kendime söylüyorum çünkü biliyorum ki yorucu da olsa elimizi taşın altına koymalı ve uğraşmalıyız ülkemiz ve geleceğimiz için. Senden çok da farklı değilim, ben de daha yolun başındayım ama görüyorum ki etrafımızda bize örnek olabilecek o kadar çok hocamız var ve hikayeleri bizden pek de farklı değil. Geçen dönem modern fiziğin temelini anlamamızı sağlayan uzmanlık alanı deneysel yüksek enerji fiziği olan Erkcan Özcan hocamız, hem Boğaziçinde hem Cernde istek ve azmini kaybetmeden uğraşıyor. Geçen sene Higgs'in bulunduğu zaman nasıl heyecanlı olduğunu hatırlıyorum. Diğer bir örnek Burçin Ünlü hocamız. Kendisi oldukça önemli bir alan, sağlık fiziği ile ilgileniyor. Kanserin erken teşhisini sağlayabilmenin gayretleri içerisinde. Daha nice hocamız bütün insanlığın yararı ve ülkemizin gelişim süreci için uğraşıyor. Üstelik hepsi de işlerini keyif alarak yapıyor. vakıflar öğrencilere ve onların projelerine maddi/manevi destek sağlıyorlar. Bu destekler istenen düzeyde olmasa da unutmayalım ki desteklerin artması da yine bizim gayretlerimize bağlı. Yine Cern'de kalıcı bir üye olmamız, bunun için uğraşlar vermemize bağlı. Ülkemizi seven bireyler olarak bilimin ilerlemesine katkıda bulunmak gönül borcumuz. Unutmayalım ki bilime dair yayınlar, dergiler, kurumlar, dernekler maddi/manevi desteğimizle ayakta durabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gokyuzu-neden-mavidir", "text": "Atmosfer içerisinde %78 Nitrojen ve %21 oranında oksijen vardır geriye kalan %1'lik kısımda ise çoğunlukla argon gazı ve su buharı bulunmaktadır. Ayrıca atmosferde toz, kül ve polen gibi parçacıklar da bulunur. Güneşten gelen ışınlar atmosfer içerisinde kırılmaya uğramadan önce beyaz görünür ve bir gökkuşağının tüm renklerini içerir. Isaac Newton henüz 23 yaşındayken, karanlık bir odada, küçük bir delikten gelen güneş ışığını prizmadan geçirerek, renk tayfı oluştuğunu gözlemlemiştir. Işık ışınları atmosfere girdiğinde atmosfer içerisindeki parçacıklara çarparak saçılmaya uğrar. Gökyüzünün mavi olmasının temel sebebi Rayleigh saçılımı denen olaydır. İngiliz fizikçi Lord Rayleigh araştırmaları sonucunda kısa dalga boylu ışığın, uzun dalga boylu ışığa göre daha fazla saçıldığını bulmuştur. İnsan gözünün algılayabileceği ışığın dalga boyu 400nm ile 700nm arasındadır ve elektromanyetik spektrumun bu bölümüne görünür ışık denir. Tüm renklerin dalga boyu farklı olduğundan, bu durumda saçılma tüm renklerde aynı olmaz. En çok saçılan ışınlar dalga boyu en az olan mor ve mavi renkli ışınlardır. Peki, bunun sonucunda mor ve mavi renkler birlikte saçılıma uğruyorsa, neden gökyüzünü mor değil de mavi olarak görüyoruz? Bunun cevabı da Güneşten gelen ışınlarda mor ışık, mavi ışıktan daha az bulunuyor olmasıdır. Tüm bunlar sonucunda ise her yöne yayılan mavi ışınlar gökyüzünün mavi görünmesi sağlamaktadır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gokyuzundeki-dna-nesli-tehlike-altinda-olan-turleri-tanimlamamiza-ve-korumamiza-yardimci-olabilir", "text": "Bilim insanlarının yaptığı son araştırmalardan birine göre, etrafımızdaki hava, aramızda yaşayan hayvanların tespit edilebilir izlerini taşıyor ve bu keşif, araştırmacıların savunmasız veya nesli tükenmekte olan türlerin popülasyonlarını izleme ve takip etme biçiminde devrim yaratacak. Farklı alanlardaki bilim insanlarından oluşan ekip tarafından yürütülen iki yeni çalışmada, araştırmacılar, hayvanların yaşadığı yerlerde havadaki örnekleri yakalayan ve filtreleyen vakum cihazları sayesinde canlılar tarafından etrafa saçılan çevresel DNA'nın tanımlanabileceğini keşfettiler. Danimarka'daki Kopenhag Üniversitesi'nden evrimsel genomik araştırmacısı Kristine Bohmann, \"Sonuçları gördüğümüzde şaşırdık. Sadece 40 örnekte memeli, kuş, amfibi, sürüngen ve balıkları kapsayan 49 tür tespit ettik\" diyor. Kopenhag Hayvanat Bahçesi'nin üç farklı noktasından hava örneklerini alan Bohmann'ın ekibi, yalnızca tesiste yaşayan hayvanlarda değil, aynı zamanda tesis dışında yaşayan hayvanlarda da eDNA'yı ve hatta bazı hayvanat bahçesi hayvanlarına verilen etin genetik izlerini tespit etti. Christina Lynggaard tarafından yönetilen makalede açıklanan teknik, geçmişte büyük ölçüde su veya topraktan alınmış olan hayvan eDNA'sını örneklemek için yeni hava bazlı yöntemlere öncülük edebilir. Tesadüfen, başka bir bilim insanı ekibi, İngiltere'de yaklaşık olarak aynı zamanda bağımsız olarak aynı şeyi araştırıyordu. Londra Queen Mary Üniversitesi'nden moleküler ekolojist Elizabeth Clare tarafından yönetilen bu ikinci grup, hava örneklerini Cambridgeshire'daki Hamerton Hayvanat Bahçesi Parkı'nda vakum pompalarına bağlı filtreler kullanarak aldı. Bu yöntem ile 25 farklı türden DNA tanımlandı. Ancak her iki araştırma tamamlandıktan sonra, iki ekip aynı şeyi bağımsız olarak birlikte keşfettiklerini fark ettiler. Bilim insanları, her çalışma diğerini doğruladığı ve esas olarak benzer yöntemleri kullanarak bulguları çoğalttığı için bu tesadüfü memnuniyetle karşıladı. Bu araştırmayı önemli kılan bir başka şey ise, korumacıların ve araştırma topluluklarının bu teknikleri vahşi doğadaki hayvan popülasyonlarını uzaktan izlemek için kullanabilecekleri gerçeği. Özellikle de geleneksel yöntemlerle bulması ve izlenmesi zor olabilen nesli tükenmekte olan türler bu yöntemle kapsamlı bir gözlem içinde tutulabilecekler. Araştırmacılar, havadaki eDNA'yı yakalamanın tüm potansiyelini fark edip kullanabilmemiz için daha fazla çalışma yapılması gerektiğini kabul ediyor, ancak bu şans eseri ortak keşif, geleceğe dair çok büyük umutlar vadediyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/google-boston-dynamics-robotlarini-satiyor", "text": "Google, kısa bir süre önce Boston Dynamics Robot Teknolojileri'ni satın almıştı. Teknolojiyi satın aldıktan sonra 23 Şubat tarihinde izleyicilere robotların bulunduğu bir video yayınlanmıştı. Fakat iki bacaklı bir robotun kar üzerinde yürüyüş videosu izleyiciler tarafından son derece korkunç bulunmuş, tartışmaları beraberinde getirmişti. Ardından izleyicilerin karşısına çıkmaya devam eden Boston Dynamics Robotları, 4 ayaklı bir hayvanı anımsatan şekilleriyle ekranda yer almışlardı. Google'ın ile Alphabet Inc'nin bu bağlamda, söz konusu robot teknolojilerini geliştirmesi beklenen aşamalardan birini oluşturuyordu. Fakat insana ve bazı hayvanlara benzetim amaçlı piyasaya sürülen robotlar,daha fazla gelişim gösteremedi. Bloomberg'de yer alan habere göre, firmanın robot teknolojilerini satacağı belirtiliyor. Satış için ise Amazon, Toyota Motor, Toyota Araştırma Enstitüsü'nün adı geçiyor. Söz konusu satış anlaşmasında ise Toyota'nın taraflardan biri olmaya yakınken, Amazon'un geri planda kaldığı ifade ediliyor. Boston Dynamics, ilk defa hayvanlar gibi koşabilen ve manevralar yapabilen robot teknoloji geliştirmek amacıyla 1992 yılında Amerikan Ulusal Mühendislik Akademisi Üyesi Marc Raibert ve MIT çalışması sonucunda ortaya çıkmıştı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/google-haritalar-ukraynadaki-canli-trafik-verilerini-neden-engelledi", "text": "Google Haritalar, teknolojiye ve sosyal ağlara erişimin önemini Ukrayna'daki canlı trafik verilerini devre dışı bırakarak gösterdi. Google, Ukrayna'daki bölgesel yetkililere danıştıktan sonra yerel toplulukların güvenliğini korumak için harekete geçtiklerini iddia etti ve kararı Reuters'e doğruladı. Harita navigasyon özellikleri bölgede hala normal şekilde çalışıyor, bu nedenle kullanıcılar bir konum bulmak için uygulamayı kullanabilmeli, ancak Google, yolların, restoranların, mağazaların ve diğer mekanların ne kadar meşgul olduğunu gösteren canlı bilgileri engelliyor. Bu küçük bir hamle gibi görünebilir, ancak bu bilgilerin bir savaş bölgesindeki orduların veya sivillerin varlığını izlemek için kullanılabileceği gösterildi. California'daki Middlebury Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü'nde profesör olan Dr. Jeffrey Lewis, işgal sabahı saat 3:15'te, Google Haritalar'ın Rusya-Ukrayna sınırı yakınında bir \"trafik sıkışıklığını\" nasıl işaretlediğini gösteren bir görüntüyü tweetledi. Genellikle olağan koşullarda trafik sıkışıklığıyla ilişkilendirilen günün bu trafik sıkışıklığı uyarısının, çatışmadan kaçmaya çalışan sivillerin akıllı telefonlarından toplanan konum verileri tarafından üretildiğinden şüpheleniyor. Trafik verileri büyük olasılıkla akıllı telefon taşıyan askerlerden DEĞİLDİR. Bunun yerine, siviller muhtemelen barikatlarda sıkışıp kalıyor ve @googlemaps bunu kaydediyor. diye onayladı Dr. Lewis. \"Pek çok sivilin bu yollara erişmeye çalışacağını düşünmüyorum, bunun @googlemaps kullanarak hareketi takip etme yeteneğimizin sonu olduğunu düşünüyorum. Ancak insanlar ilerleyen Rus birliklerinden kaçmaya çalışırsa trafik sıkışıklığı görebiliriz dedi. Henüz herhangi bir tarafın bu stratejiyi kullandığına dair bir kanıt yok, ancak bu kesinlikle bir olasılıktı. Diğer uygulamalara, medyaya ve sosyal ağlara erişimi kontrol etmek, devam eden çatışmada ortak bir tema haline geldi. Dezenformasyonun yayılmasını engellemek için YouTube, Facebook, Instagram ve TikTok, Avrupa'daki devlet destekli Rus medya kuruluşlarını engellemek veya kısıtlamak için adımlar attı, Moskova büyük teknoloji şirketlerini sansürle suçladı. Öte yandan Rusya'nın, ülkeden gelen bilgi akışını engellemek amacıyla Twitter'a erişimi kısıtlamaya çalıştığı görülüyor. BBC News Moskova Muhabiri Steve Rosenberg, tweet'inin yayınlanmasının alışılmadık derecede uzun sürdüğünü iddia ederek Twitter'ın \"ciddi şekilde kısıtlandığını\" söyledi. Twitter sorunu kabul etti ve bu sıkıntılı zamanda hem Ukrayna hem de Rusya'dan gelen hayati bilgilerin serbest akışını sağlamak, hizmetlerinin güvenli ve erişilebilir kalmasını sağlamak için çalışmakla meşgul olduğunu söyledi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/googlein-yapay-zekasi-dudak-okuyacak", "text": "Dudak okuma yöntemi, özellikle siyasetçilerin kameralardan uzakta ne konuştuklarını anlamak için bir dönem Türkiye'de de kullanılıyordu. Uzaktan görüntüleri çekilen kişilerin dudakları, dudak okuma uzmanına okutularak ne konuştuklarını anlamak her zaman mümkün olabiliyor. Bunu engellemek isteyen ünlü insanların/siyasetçilerin çözümü ise biriyle gizli işler konuşurken, dudaklarını eliyle kapatmak oluyor. Bu yöntem aklınızda bulunsun, çünkü yakında biz de dudaklarımızı kapatmak zorunda kalacağız. Google, yapay zeka servisini, insan dudaklarını okuyabilecek şekilde eğitti ve eğitmeye de devam ediyor. Google'ın Oxford Üniversitesi ile ortak çalışmasında, DeepMind yapay zeka servisi, 2010 ve 2015 yılları arasında yayınlanmış 5000 dizi ve filmi tek tek inceledi. Yapay zeka, her karedeki aktörlerin dudak hareketleri ile diyalogları birleştirerek, dudak okumayı öğrendi. Google bu teknolojiyi bir mobil uygulamaya çevirdiğinde ise bir kafede oturmuş konuşan iki kişinin görüntülerini video kameradan kaydederken neler konuştuklarını da anlayabileceksiniz. Yapay zeka sizin için dudak hareketlerini okuyacak ve konuşmaları size fısıldayacak. Elbette bu teknolojiyi kullanmak için telefon da gerekli olmayabilir. Google Glass gibi cihazlar sayesinde, baktığınız herkesin ne konuştuğunu duymak mümkün olabilir. Google şimdilik İngilizce dudak okumayı öğrenmiş olsa da, çalışmalar genişletildiğinde, her dilde dudak okumak mümkün olacak. Uygulamanın amacı ise elbette ki, insanların kafelerdeki dedikodularını okumak değil. Bu teknoloji sayesinde, işitme ve konuşma engelli kişilerin toplumla iletişimi çok daha kolay olacak. Ancak teknolojinin kötü amaçla kullanımını engellemenin mümkün olmayacağını tahmin etmek de zor değil."}
{"url": "https://www.fizikist.com/googlein-yapay-zekasi-futbol-oynadi", "text": "Deep Mind yazılımı şimdiki süreçte var olan yeteneklerine dünya üzerindeki en popüler sporlardan biri olan futbolu ekleyerek, \"karınca futbol\" adında bir oyunu oynamayı başarmış durumda. Alphabet, yapay zekanın eğitim süresini hızlandırmak amacıyla, Google Cloud platformunu kullanan \"gorila\" olarak bilinen takviye öğrenme sistemini uyguluyor. Deneme-yanılma yöntemini yapay zeka programlarına öğreten takviye öğrenme sistemi, Deep Mind'in çoklu veriler arasında çıkarımlar yapmasını, yapay sinir ağlarına ilişkin derin öğrenmeleri gerçekleştirmesine neden oluyor. Google'ın \"Deterministik Degradeler Algoritması Politikası \" sistemi, robotların hareketlerini kontrol ederek, robotların içerisinde bulunan Q ağının diferansiyellenebilme istismarına karşına önlem alıyor. Yani, insanların kafasında oluşabilecek, son derece yetenekli yapay zekaların kontrolden çıkabileceği soruları, gerçeğe dönüşmeyecek. Asenkron RL sistemi ile hiyerarşik bir kontrol stratejisi meydana getiren araştırmacılar, aynı zamanda bir robota 54 hamle yelpazesi genişliğinde bir yapay zekaya karınca futbolu oynatabiliyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/googlein-yeni-yapay-zekasi-stres-altinda-saldirgan-davraniyor", "text": "Terminatör filmlerinde gördüğümüz Skynet yapay zeka sistemi, insanlığın sonunu getirmek için çabalıyordu. Google'ın yeni DeepMind yapay zeka programından gelen sonuçlar ise, geleceğin robotlarını yaparken ne kadar dikkatli olmamız gerektiğini gösteriyor. Geçen sene yapılan testlerde, Google'ın DeepMind yapay zeka sistemi kendi hafızasından bağımsız olarak öğrenebilme becerisi sergiledi ve dünyanın en iyi Go oyuncularını yendi. Araştırmacılar, DeepMind'ın iş birliği yapma eğilimini test ederken farklı bir davranışını da gözlemlediler. DeepMind kaybettiğini hissederse, üstünlüğünü garantiye almak için saldırgan stratejiler geliştiriyor. Google ekibi, iki DeepMind 'ajanını' toplayabildikleri kadar sanal elma toplamaları için birbirlerine karşı yarıştırıyor. Eğer her ikisinin de etrafında yeteri kadar elma varsa her şey sorunsuz devam ediyor. Ancak elmaların sayısı azaldıkça iki ajan da saldırganlaşıyor ve karşı taraftakini oyun dışı bırakmak için lazer ışınlarını kullanıyorlar. Oyunu aşağıdaki videodan izleyebilirsiniz. Videoda DeepMind ajanları kırmızı ve mavi, sanal elmalar yeşil, lazer ışınları ise sarı renktedirler. Eğer bir ajan rakibini lazer ışınıyla vurursa, ekstra ödül kazanmıyor. Rakibini bir süreliğine oyun dışı bırakarak daha fazla elma toplayabiliyor. Araştırmacılar, bu oyunu zeka seviyesi daha düşük ajanlarla test ettiğinde ise, ajanlar lazer ışınlarını kullanmıyor ve eşit sayıda elma topluyorlar. Ajanların sabotaj, hırs ve saldırganlık özellikleri yalnızca DeepMind'ın çok kompleks ve daha zeki formları test edildiğinde görülebildi. Rhett Jones'un söylediği gibi, araştırmacılar daha küçük DeepMind ağları kullandıklarında ajanların barış içinde bir arada bulunması daha mümkün. Ancak daha büyük ölçekli ağlarda ajanlar, daha fazla elmaya sahip olabilmek için rakibini sabote ediyorlar. Ajanlar ne kadar zeki olursa çevrelerinden öğrenebilme yetenekleri de o kadar fazla oluyor ve bu da üstünlüğü ele geçirebilmek için daha saldırgan bir tutum sergilemelerine sebep oluyor. Joel Z Leibo, Wired dergisinden Matt Burgess'a verdiği röportajda Bu model, insan davranışının çevre ve öğrenmenin bir ürünü olarak ortaya çıktığını göstermektedir. dedi. DeepMind, Wolfpack adlı ikinci bir oyunu test etmeye karar verdi. Bu sefer üç yapay zeka ajanı vardı. Bunların ikisi kurt olarak diğeri de av olarak oyundaydı. Önceki oyundan farklı olarak, bu oyunda ajanlar iş birliği yapmalıydı çünkü iki kurt da avın yakınındayken, avı hangisi yakalarsa yakalasın her ikisi de ödül alıyordu. Google ekibi notlarında Bunun arkasındaki fikir avın tehlikede olmasıdır. Eğer bir kurt yalnız başına avı yakalarsa, avını akbabalara kaptırabilir. Ancak her iki kurt yakaladığında avlarını akbabalara karşı daha iyi koruyabilirler ve daha büyük ödül alırlar. olarak açıklıyor. DeepMind ajanları, elma toplama oyunundan saldırganlık ve bencilliğin, o oyun gibi durumlar için en kazançlı yol olduğunu öğrendi. Diğer yandan, Wolfpack oyunu gibi özel durumlarda ise, iş birliği yapmanın kendisine maksimum kazanç getireceğini de öğrendi. Bunlar yalnızca basit bilgisayar oyunları olsa da aslında mesaj çok açık. Eğer farklı yapay zeka sistemlerini gerçek hayatta uygulamaya koyarsanız ve görevlerini yerine getirmede bir rekabet olursa, bu topyekün bir savaşa yol açabilir. En hızlı rotayı bulmaya çalışan sürücüsüz arabaları ve onların görevini yavaşlatan trafik ışıklarını düşünün. Her ikisi de diğerinin görevini hesaba katarak toplum için en güvenli ve verimli sonuca ulaşmalıdır. Henüz Google ekibinin çalışmalarını yayınlaması ve DeepMind'ın kullanılabilir olması için erken. Ancak ilk sonuçların da gösterdiği gibi robotları ve yapay zeka sistemlerini bizim tasarlamamız, onların da otomatikman bizim ilgi alanlarımıza sahip olacaklarını göstermez. Bunun yerine, makinelerimizi uygun bir ortamda tasarlamalı ve sistemde hesaba katılmamış küçük bir hatanın, yapay zekaların lazer ışınlarını kullanmalarına sebep olabileceğini öngörmeliyiz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gorme-engelli-ogrenciler-icin-3-boyutlu-mezuniyet-yilligi", "text": "Bigumigu'nun haberine göre; 3 boyutlu yazıcıları kullanarak Soma'daki ailelerin sabun üretmesini sağlayarak yeni bir kazanç modeli oluşturan, Şişli Etfal Hastanesi Onkoloji Bölümü'ndeki çocukları sanal gerçeklikle buluşturarak bambaşka dünyalarda tura çıkaran Social MakerLab, bu eğitim öğretim yılının sonu için de Kilyos Veysel Vardal Görme Engelliler İlköğretim Okulu öğrencilerine bir sürpriz hazırladı. Sibel Soyak Eşder'e ve 3Durak'ın desteğiyle geliştirilen projede, okulda eğitim görmekte olan görme engelli öğrencilerin yüzlerini 3 boyutlu tarayıp basarak ikonik bir kalıba dönüştürdüler. Ardından da bu yıl mezun olacak öğrenciler için 3b basılarak hazırlanmış yüzleri ve braille alfabesiyle yazılmış notlarıyla bir yıllık hazırlandı. Bu sayede her lise öğrencisinin anıları arasında yer alan yıllık hazırlamak görme engelli öğrenciler için de mümkün oldu. İnsanlar arasındaki ayrım ve kırılma bir nebze daha azaldı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gormediginiz-renkleri-gormek-ister-misiniz-bu-gozlukle-mumkun", "text": "New Scientist'da, Wisconsin-Madison Üniversitesi'nden bir ekip tarafından tasarlanan özel bir gözlük olduğu bildirildi ve kamuflajı engellemek isteyen kişilere yardımcı olmak için veya sahte banknotları bulmak için kullanılabileceği açıklandı. Takan kişiye, başlangıçta özdeş görünen ama metamerler olarak bilinen ince farklılığı olan iki ton rengini ayırt etmesine izin veriyor. İnsanlar genellikle göz içerisinde renk algılayabilen birisi kısa dalga boyu ışıkları algılamak için, birisi orta, diğeri uzun olmak üzere üç koni hücresine sahiptirler. Bu da mavi, yeşil ve kırmızıya karşılık gelen çoğumuzun trikromalarını oluşturur. Gezegendeki çoğu canlı olan tetrakromatlar, bazılarının ultraviyole ışığı görmesine imkan sağlayan dört koni hücreye sahiptir. Ancak nadirde olsa tetrakromi olan çok sayıda insan var. Bu, insanların çoğuna görünmez olan, abartılı renklerin görülmesini sağlar. Araştırmacılar, koni hücrelerinin ikisi X kromozomu için kodlandığından, kadınların erkeklerden daha çok tetrakromi olduğunu düşünüyorlar. Ancak tam olarak etkilenen kişi sayısı bilinmiyor. Tahminler, kadınların % 3'ü ile % 50 arası tetrakromi olduğu yönünde. Yeni geliştirilen gözlükler, mavi ışık tayfının farklı bölümlerini filtreleyerek çalışıyor. Bu da, her gözün mavi nesnelere bakarken biraz farklı bir şey görmesi demektir. Bu gözlük, nesneler arasındaki renkte her zamankinden çok ince farklılıkları daha belirgin hale getirerek, kullanıcının farklı renk tonlarını görmesini sağlıyor.Gözlüğün test sonuçları etkileyiciydi. Bu, yeşil veya kırmızı gibi diğer tonların metamerlerini görmek için farklı filtrelerin kullanılması gerektiği anlamına gelir. Ancak araştırmacılar şu anda bunlar üzerinde çalışıyorlar. Bu çalışmalar henüz yayınlanmadı, ancak incelenmek üzere gönderildi. Yeni teknolojinin daha sonra kamuflajda kullanılan renkler arasındaki küçük farkları görmek için kullanabileceği düşünülmektedir. Bunun anlamı normal koşullar altında bir nesne mükemmel şekilde saklanabilirken, bu gözlük sayesinde aradaki farkı rahatlıkla görebileceksiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gozlerin-cevresindeki-koyu-renk-halkalar-neden-olusur", "text": "Cildin göz çevresindeki kısmı hayli hassas ve incedir. Cildimizin ortalama kalınlığı yaklaşık 2 milimetreyken, göz çevresinde bu değer yaklaşık 0,5 milimetredir. Bu durum göz çevresindeki derinin daha şeffaf olmasına, dolayısıyla damar ağlarının vücudun diğer bölgelerine göre daha belirgin şekilde görülmesine neden olur. Yaşlandıkça cildin esnekliğinin azalması ve incelmesi sonucu gözün etrafındaki mavi-mor renk koyulaşır. Oluşan koyu renk halkaların diğer bir nedeni saça, göze ve deriye rengini veren melanin pigmentinin miktarının cildin gözün çevresindeki kısmında fazla olmasıdır. Bu çoğunlukla koyu tenli insanlarda görülen bir durumdur. Göz çevresinde melanin miktarının fazla olmasının nedeni kalıtsal ya da dış etkenler olabilir. Göz çevresinde oluşan koyu renk halkalar vücutta ortaya çıkan alerjik reaksiyonların belirtilerinden biri de olabilir. Göz çevresinde yangıya, kaşıntıya ve tahrişe neden olan bu durum sonucu cildin bu bölgesinin renginde koyulaşma ortaya çıkabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gronlandda-tanimlanan-yeni-otcul-dinozor-turu", "text": "Doğu Grönland'da bir yarımada olan Jameson Land'de bulunan iki fosilleşmiş kafatasından yeni bir plateosaurid sauropodomorf dinozor cinsi ve türü tespit edildi. Issi saaneq olarak adlandırılan dinazor türü yaklaşık 214 milyon yıl önce şimdi Grönland olarak bilinen yerde yaşadı. Bu orta boylu ve uzun boyunlu dinozor gezegenimizde şimdiye kadar gürleyen en büyük kara hayvanları olan sauropodların atasıydı. İki Issi saaneq bireyinin kafatasları, 1994 yılında Jameson Land, Grönland'daki Malmros Klint Formasyonunun Geç Triyas mostralarından ortaya çıkarıldı. \"İki kafatasının anatomisi birçok açıdan benzersizdir, örneğin kemiklerin şekli ve oranları. Bu örnekler kesinlikle yeni bir türe ait dedi Bayerische Staatssammlung für Palaontologie und Geologie'de paleontolog olan Dr. Victor Beccari. Örneklerden biri aslen Triyas döneminde Almanya, Fransa ve İsviçre'de yaşayan uzun boyunlu bir dinozor olan Plateosaurus trossingensis'e atandı. Martin Luther Üniversitesi Halle-Wittenberg'de paleontolog olan Dr. Oliver Wings, Yüzlercesi zaten Almanya'da bulunan tanınmış Plateosaurus'un yakın bir akrabasını keşfetmek heyecan verici dedi. Issi saaneq, şimdiye kadar keşfedilen diğer tüm sauropodomorflardan farklıdır. Ancak ondan yaklaşık 15 milyon yıl sonra yaşamış Macrocollum itaquii ve Unaysaurus tolentinoi gibi Brezilyalı dinozorlarla benzerlikler de taşıyor. Plateosaurus trossingensis ile birlikte bu dinozorlar, Avrupa, Grönland, Afrika ve Asya'nın Geç Triyas'ından bir sauropodomorf ailesi olan Plateosauridae'ye aittir. \"Bulgularımız, yalnızca Geç Triyas'tan gelen çeşitli dinozor çeşitlerine katkıda bulunan değil, aynı zamanda yaklaşık 150 milyon yıldır Dünya'da yaşayan ikonik sauropodlar grubunun evrimsel yollarını ve zaman çizelgesini daha iyi anlamamızı sağlayan farklı bir Grönland dinozor türünün ilk kanıtıdır. dedi paleontologlar. Issi saaneq'in keşfi, Diversity dergisindeki bir makalede anlatılıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/guncellenen-beyin-haritasinda-100-yeni-bolge-kesfedildi", "text": "100 yılı aşkın süredir temel anlamda bu diyagramlara bağlı olarak çalışan en azından dayanak olarak kullanan bilimciler, son yıllarda artan fMRI çalışmaları ve gelişen teknoloji ile daha detaylı incelenen beyin ve korteksin yeni haritasını çıkarttı. Kafa karışıklığına mahal vermemek için şunu söylemekte de fayda var ki, elbette bilimciler her geçen gün güncellenen literatüre göre araştırmalarını yönetmekte ve güncellenen beyin modellerine dayanarak incelemelerini gerçekleştirmekteydi. Şimdi ise İngiltere, Amerika ve Hollanda'dan araştırmacıların oluşturduğu uluslararası bir araştırma ekibi tarafından bahsi geçen vadesi çoktan geçmiş diyagramlar, İnsan Konektom Projesi verilerine dayanarak güncellendi. Beynin üst kısmını oluşturan engebeli, kıvrımlı ve dil, duyusal ve motor işlemleme, sebep-sonuç ilişkisi kurma gibi görevleri ve daha nicelerini yürüten korteksi haritalamak üzere bugüne kadar bulunulan girişimler, ya tek bir bölge veya fonksiyona odaklandığı için ya da örnek grubu küçük olduğu için başarısız olmuş ve ileri gidememiştir. Araştırmacılar yüksek detaylı bir harita oluşturabilmek için, dört yapı ve fonksiyon parametresinin ölçümü üzerinde durdu. Bunların içinde, beyin kabuğu kalınlığı , kıvrım sayısı ve belirli testler sırasında fMRI ile alınan tarama görüntülerine dayanarak elde edilen, korteks bölgelerinin bilinen işlevleri gibi veriler bulunuyor. 210 sağlıklı yetişkin bireyden alınan verilere uyarlanan öğrenebilir algoritma ile farklı bölgelerin kendilerine has özellikleri yani bir anlamda parmak izleri tespit edildi. Program bu farklı izlere bakarak bölgeleri birbirinden ayırmayı ve 180 ayrı bölgenin varlığını göstermeyi başardı. Nature dergisinde yayımlanan bu çığır açıcı çalışmanın en ilginç yanı ise şu: tespit edilen bölgelerden 100 tanesi daha önce tanımlanmış değildi. Bu sebepten ötürü şimdi de yapılan haritayı daha keskin sınırlar ile çizmeyi ve bölgelerin daha alt katmanlar ile ilişkilerinin anlaşılmasına çalışacak olan araştırmacılar; elde edilen verilerle beynimizin ve beyin bölgelerimizin evrimini ve de diğer primatlar ile hem davranışsal hem morfolojik hem de fizyolojik farklarımızın daha iyi biçimde ortaya konulabileceğini öne sürüyor. Bununlu birlikte, beyin cerrahlarının işini kolaylaştıracak detaylı üç boyutlu haritaların oluşturulabileceği ve ön cerrahi müdahalelerin bu yapılar üzerinden gerçekleştirilebileceği düşünülüyor. Bu proje, beynin yapılarını ve fonksiyonlarını haritalamak üzere yüzlerce insandan toplanan veriler ile dijital ortama aktarılan çok büyük ölçekli bir konektom projesidir. Konektom ise beyindeki tüm sinirlerin ve sinirlerin oluşturduğu fonksiyonel bölgelerin birbirleri ile kurduğu bağları açıklayan terimdir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gunes-enerjili-solucanlar-bize-nasil-daha-uzun-daha-saglikli-yasayabilecegimizi-gosteriyor", "text": "Bilim insanları, önemli ölçüde daha uzun bir yaşam sürmek için ışığı emmek üzere sistem geliştiren bir yuvarlak solucan türü tasarladılar. ABD ve Almanya'dan araştırmacılar, mitokondri olarak bilinen güç dönüştürücü organellere ışığa duyarlı bir tetikleyici ekleyerek, yaşlanma süreçleri devreye girmeden önce hücrelere yeterli enerjinin sağlanabileceği süreyi uzattılar. Bilim insanları güneş enerjisiyle çalışan insanların ufukta görünmediğini vurgularken, çalışmalarının kendi yaşlanmamızı anlamak ve yaşlandıkça daha fazla risk altında olduğumuz hastalıkları ve sağlık sorunlarını tedavi etmek için önemli çıkarımları olabileceğini söylüyorlar. New York'taki Rochester Üniversitesi Tıp Merkezi'nden fizyolog Andrew Wojtovich, \"Mitokondriyal işlev bozukluğunun yaşlanmanın bir sonucu olduğunu biliyoruz\" diyor. Bu çalışma, ışıkla çalışan mitokondri kullanarak metabolizmayı hızlandırmanın laboratuvar solucanlarına daha uzun, daha sağlıklı yaşamlar verdiğini buldu. Mitokondri, vücut için evrensel bir enerji taşıyıcısı olan adenozin trifosfatta bir artışla sonuçlanan glikozun parçalanma ürünlerine dayalı kimyasal reaksiyonları kolaylaştırır. Bu reaksiyonlar organelin kıvrık zarlarında meydana geldiğinden, bu işlemin etkinliği zar potansiyeli olarak bilinir ve yaşla birlikte doğal olarak azalır. Bilim insanları yeni çalışmalarında, yüklü iyonları mitokondri zarı boyunca hareket ettirmek için ışıkla çalışan 'optogenetik' bir proton pompasının nasıl kullanılabileceğini gösterdiler ve tüm enerji dönüştürme sürecine yardım eli uzattılar. Bu proton pompası, daha önceki bir çalışmada keşfedilen bir mantarın içindeki kimyasal reaksiyonlardan geliştirildi. Hem zar potansiyeli hem de ATP üretimi iyileştirildi ve solucanlar normalden yüzde 30 ila 40 daha uzun yaşadı. Araştırmacılar yeni mühendislik süreçlerini mitokondri-ON veya mtON olarak adlandırıyorlar. Normal mitokondriyal makine, normal yanma yoluna ek olarak ATP'yi sağlamak için ışık enerjisini kullanabilir. Bu, mitokondrinin işleyişine ve onu nasıl etkileyebileceğimize dair önemli bir içgörüdür. Keşifler düzenli olarak bildirilse de bilim insanlarının bu küçük enerji santralleri hakkında bilmediği çok şey var. Özellikle ilgi çekici olan ve bu çalışmanın ele aldığı konu, mitokondrilerin buharı bittiğinde vücudun nasıl bozulmaya başladığıdır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gunes-enerjisiyle-calisan-drone-uretilecek", "text": "Borschberg, tasarlanacak \"drone\"un 6 ay hiç durmadan güneş enerjisiyle çalışabileceğini, aracın özellikle tarım ve iletişim sektörlerinde kullanılabileceğini belirtti. \"Drone\"un özellikle sağladığı esneklik açısından uydulara göre daha avantajlı olduğunu ifade eden Borschberg, \"Ekip olarak tamamıyla güneş enerjisiyle faaliyet gösterecek bir insansız hava aracı üzerinde çalışıyoruz. Bu projeyi yaklaşık iki yıl içinde hayata geçirmeyi hedefliyoruz.\" dedi. Borschberg, uyduların havada sabit kalamadığını ve sürekli dünya çevresinde turlamak zorunda olduğunu vurgulayarak, \"Drone'lar ise sabit kalabiliyor. Ayrıca bu aracı, istediğiniz zaman yere indirebilir, yapısında değişiklikler yapabilirsiniz. Bu açıdan uydulara göre daha avantajlı. Araç, normal hava trafiğinin 20 kilometre üzerinde stratosferde uçabilecek.\" diye konuştu. Dünya genelinde birçok büyük şirketin güneş enerjisiyle çalışan \"drone\" üretmek için çalışmalar yürüttüğünü dile getiren Borschberg, \"Facebook, Google, Airbus ve Boeing de tamamıyla güneş enerjisiyle faaliyet gösteren bir drone imal etme projesi üzerinde çalışıyor. Facebook ve Google, bu araçlar sayesinde havadan yüksek hızlı internet ve uzun mesafeli iletişim yöntemleri sağlamayı amaçlarken, Boeing ve Airbus da ileride uyduların yerini alabileceği düşünülen bu tarz insansız hava araçlarının imalatıyla sektördeki yerlerini şimdiden sağlamlaştırma amacı güdüyor.\" ifadelerini kullandı. Borschberg, farklı rotalarda uçan güneş enerjili \"drone\"larla kurulacak bir ağ sayesinde, kesintisiz ve hızlı internet konusunda büyük ilerleme kaydedileceğini belirterek, \"Araçlar ayrıca tarım ve iletişimin yanı sıra, coğrafi oluşumlar, hava kirliği gibi konularda da araştırma yapabilecek. Altı ay kadar hiç durmadan güneş enerjisiyle çalışabilecek biçimde tasarlanıyorlar.\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gunes-firtinalari-uydulari-nasil-bu-kadar-kolayca-yok-edebiliyor", "text": "4 Şubat 2022'de SpaceX, Elon Musk'ın Starlink internet projesi kapsamında 49 uyduyu fırlattı ve bunların çoğu günler sonra atmosferde yandı. 50 milyon ABD dolarını aşan bu başarısızlığın nedeni, Güneş'in neden olduğu bir jeomanyetik fırtınaydı. Uzay havası, elektronları, protonları ve diğer parçacıkları uzaya fırlatan Güneş'teki dalgalanmalardan kaynaklanır. Uzay havası Dünya'ya ulaştığında, yörüngedeki herhangi bir şey için çok fazla soruna neden olabilecek birçok karmaşık süreci tetikler. Ve mühendisler bu riskleri daha iyi anlamak ve uyduları bunlara karşı savunmak için çalışıyorlar. Güneş her zaman uzaya sabit miktarda yüklü parçacık bırakır. Buna güneş rüzgarı denir. Güneş rüzgarı aynı zamanda güneş manyetik alanını da taşır. Bazen, Güneş üzerindeki yerel dalgalanmalar, belirli bir yönde alışılmadık derecede güçlü parçacık patlamaları fırlatır. Dünya, bu olaylardan biri tarafından üretilen gelişmiş güneş rüzgarının yolunda olursa ve çarpılırsa, jeomanyetik bir fırtına almış olursunuz. Jeomanyetik fırtınaların en yaygın iki nedeni, koronal kütle püskürmeleri ve koronal deliklerden kaçan güneş rüzgarıdır. Fırlatılan plazmanın veya güneş rüzgarının Dünya'ya ulaşma hızı önemli bir faktördür, hız ne kadar fazla olursa, jeomanyetik fırtına o kadar güçlü olur. Normalde, güneş rüzgarı yaklaşık 1.4 milyon km/saat hızla hareket eder. Ancak güçlü güneş olayları, rüzgarları beş kat daha hızlı serbest bırakabilir. Kayıtlara geçen en güçlü jeomanyetik fırtına, Eylül 1859'da bir koronal kütle atımından kaynaklandı. Parçacık kütlesi Dünya'ya çarptığında, telgraf hatlarında operatörleri şok eden ve bazı aşırı durumlarda telgraf aletlerini gerçekten ateşe veren elektrik dalgalanmalarına neden oldular. Araştırmalar, bu büyüklükte bir jeomanyetik fırtınanın bugün Dünya'ya çarpması durumunda, kabaca 2 trilyon dolarlık hasara neden olacağını gösteriyor. Güneş rüzgarı da dahil olmak üzere Güneş'ten gelen emisyonlar, onlara doğrudan maruz kalacak kadar şanssız herhangi bir yaşam formu için inanılmaz derecede tehlikeli olacaktır. Neyse ki, Dünya'nın manyetik alanı insanlığı korumak için çok şey yapıyor. Güneş rüzgarının Dünya'ya yaklaşırken çarptığı ilk şey manyetosferdir. Dünya atmosferini çevreleyen bu bölge, elektron ve iyonlardan oluşan plazma ile doludur. Gezegenin güçlü manyetik alanı hakimdir. Güneş rüzgarı manyetosfere çarptığında kütle, enerji ve momentumu bu katmana aktarır. Manyetosfer, enerjinin çoğunu günlük güneş rüzgarı seviyesinden emebilir. Ancak güçlü fırtınalar sırasında aşırı yüklenebilir ve fazla enerjiyi Dünya atmosferinin kutuplara yakın üst katmanlarına aktarabilir. Enerjinin kutuplara yeniden yönlendirilmesi, fantastik aurora olaylarına neden olur, ancak aynı zamanda üst atmosferde uzay varlıklarına zarar verebilecek değişikliklere de neden olur. Jeomanyetik fırtınaların, her gün yerdeki insanlara hizmet eden yörüngedeki uyduları tehdit etmesinin birkaç farklı yolu vardır. Atmosfer manyetik fırtınalardan enerji emdiğinde ısınır ve yukarı doğru genişler. Bu genişleme, Dünya yüzeyinden yaklaşık 80 kilometre ila yaklaşık 1.000 km arasında uzanan atmosfer tabakası olan termosferin yoğunluğunu önemli ölçüde artırır. Daha yüksek yoğunluk, uydular için sorun olabilecek daha fazla sürükleme anlamına gelir. Bu durum, SpaceX Starlink uydularının şubat ayında işlevlerini kaybetmesine yol açan şeydi. Starlink uyduları, Falcon 9 roketleri tarafından, tipik olarak Dünya yüzeyinin 100 ve 200 km yukarısında, düşük irtifalı bir yörüngeye bırakılır. Uydular daha sonra, sürükleme kuvvetini yavaşça yenmek ve kendilerini yaklaşık 550 km olan son irtifalarına yükseltmek için yerleşik motorları kullanırlar. En son Starlink uyduları grubu, hala çok düşük Dünya yörüngesindeyken bir jeomanyetik fırtınayla karşılaştı. Motorları önemli ölçüde artan sürtünmenin üstesinden gelemedi ve uydular yavaş yavaş Dünya'ya doğru düşmeye başladı ve sonunda atmosferde yandı. Sürükleme, uzay havasının uzaya dayalı varlıklar için oluşturduğu tehlikelerden yalnızca biridir. Güçlü jeomanyetik fırtınalar sırasında manyetosfer içindeki yüksek enerjili elektronlardaki önemli artış, daha fazla elektronun bir uzay aracının koruyucusuna nüfuz edeceği ve elektroniği içinde birikeceği anlamına gelir. Bu elektron birikimi, temelde küçük bir yıldırım çarpmasıyla deşarj olabilir ve elektronik aksamlara zarar verebilir. Manyetosferdeki nüfuz eden radyasyon veya yüklü parçacıklar, hafif jeomanyetik fırtınalar sırasında bile elektronik cihazlardan gelen çıkış sinyalini de değiştirebilir. Bu fenomen, bir uzay aracının elektronik sisteminin herhangi bir bölümünde hatalara neden olabilir ve hata kritik bir şeyde meydana gelirse, tüm uydu işlevini yitirebilir. Küçük hatalar yaygındır ve genellikle düzeltilebilir, ancak nadiren de olsa büyük arızalar meydana gelir. Son olarak, jeomanyetik fırtınalar, uyduların radyo dalgalarını kullanarak Dünya ile iletişim kurma yeteneğini bozabilir. Örneğin GPS gibi birçok iletişim teknolojisi radyo dalgalarına dayanır. Atmosfer, radyo dalgalarını her zaman bir miktar bozar, bu nedenle mühendisler, iletişim sistemleri kurarken bu bozulmayı düzeltir. Ancak jeomanyetik fırtınalar sırasında, iyonosferdeki değişiklikler radyo dalgalarının içinden nasıl geçtiğini değiştirecektir. Sakin bir atmosfer için yapılan kalibrasyonlar, jeomanyetik fırtınalar sırasında hatalı sonuçlar verebilir. Bu, GPS sinyallerine kilitlenmeyi zorlaştırır ve konumlandırmayı birkaç metre öteleyebilir. Havacılık, denizcilik, robotik, ulaşım, çiftçilik, askeriye ve diğerleri gibi birçok endüstri için, birkaç metrelik GPS konumlandırma hataları basitçe savunulamaz. Otonom sürüş sistemleri de doğru konumlandırma gerektirecektir. Uydular, modern dünyanın çoğunun çalışması için kritik öneme sahiptir ve uzay varlıklarını uzay havasından korumak önemli bir araştırma alanıdır. Elektroniği radyasyondan koruyarak veya radyasyona daha dayanıklı malzemeler geliştirerek bazı riskler en aza indirilebilir. Ancak güçlü bir jeomanyetik fırtına karşısında yapılabilecek çok az şey vardır. Fırtınaları doğru bir şekilde tahmin etme yeteneği, hassas elektronikleri kapatarak veya uyduları daha iyi korunacak şekilde yeniden yönlendirerek uyduları ve diğer varlıkları belirli bir ölçüde önceden korumayı mümkün kılacaktır. Jeomanyetik fırtınaların modellenmesi ve tahmin edilmesi son birkaç yılda önemli ölçüde iyileşmiş olsa da tahminler genellikle yanlıştır. Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi, bir koronal kütle atımının ardından, Starlink'in fırlatılmasından bir gün önce bir jeomanyetik bir fırtınanın \"muhtemel\" olduğu konusunda uyarmıştı. Görev yine de devam etti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gunes-neden-bu-kadar-sicak", "text": "Güneşin neden 5510 derece gibi yüksek bir sıcaklığa sahip olduğu, insanların en az merak ettiği konulardan biri olabilir. Ancak NASA, Güneşin çekirdeğinde kopan nükleer tepkimelerle değil, atmosferini ilgilendiren bir deney düzenleyecek. NASAnın dün gerçekleştirmeyi planladığı ama teknik nedenlerle ertelenen ateşleme, Lockheed Martin yapımı bir L-1011 taşıyıcı uçağından bırakılacak Orbital Sciences Pegasus XL roketiyle yapılacak. Roketin içinde yer alan Bölge Görüntüleme Spektrograf güneş gözlemevi, Güneşi hiç olmadığı kadar detaylı bir şekilde inceleyecek. L-1011 tarafından 12 metre yükselikte bir kruvazör füzesi gibi ateşlenecek olan Pegasus XL roketi, güdümlü bir füze gibi yörüngeye küçük uyduları yerleştirmek için kullanılıyor. Yörüngeye yerleştiği zaman, IRIS, Güneşin taçküre olarak bilinen ve alçak atmosferinin küçük bir kısmını oluşturan bölgesini gözlemlemeye başlayacak. Güneş diskini yüksek çözünürlükte gözlemleme kapasitesi olan Güneş Dinamikleri Gözlemevinin aksine, IRIS, bilimsel açıdan incelenmesi büyük önem taşıyan alçak atmosferi temsil eden, güneş diskinin sadece yüzde 1lik alanını inceleyecek. Bilim insanlarının uzun yıllardır kafasını kurcalayan soru, Güneşteki taçküre plazması milyonlarca derece sıcaklığa erişirken, fotosfer olarak bilinen yüzeyin sadece birkaç bin derece sıcaklıkta olması. Araştırmacılar, Güneşte bir ısıtıcı mekanizma olduğunu ve derinliklerinden taşıdığı enerjiyi fotosfere ilettiğini, aynı zamanda da taç küreye de tekrar enerji kazandırdığını düşünüyor. Isıtıcı mekanizmanın, Güneşin manyetik alanlarında ilerleyen ve taçküredeki plasmaya enerji yükleyen dalgalar olduğu düşünülüyor. Ancak böyle bir mekanizmanın var olduğunu kanıtlamak için, Güneşin atmosferindeki çok küçük yapıları gözlemleyebilmek gerekiyor. IRIS, morötesi dalgaboylarını görüntüleyen bir kamera ve alçak atmosferin içeriklerini analiz edecek bir spektrometreye sahip. Lockheed Martinde IRIS bilim ekibinin başında yer alan Bart DePontieu, İncelediğimiz sıcaklık aralıklarındaki materyalleri tespit ederek, bu materyallerin hızını ve kütlelerini de tespit edebiliriz dedi. Gökbilimciler, taçkürenin alçak kısmının uzayın hava durumunu belirlediğini ifade ediyor. Manyetik kuvvetlerin kontrolü altındaki alçak atmosfer, çok sık patlamalar ve taçküre kütle atımlarına sahne oluyor. IRISin inceleyeceği kromosfer ve fotosferde de, Güneş fırtınaları sık olarak görülüyor. NASA, bugün yapılması amaçlanan ateşlemeyle, uzayın hava durumunu etkileyen faktörleri daha iyi anlamak adına önemli bir adım atmak istiyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gunes-sistemimizdeki-kucuk-bir-degisikligin-bile-sistemimizi-nasil-bozacagi-gosterildi", "text": "Samanyolu'ndaki gezegen sistemleri kataloğumuz büyüdükçe, Güneş Sistemimizin ne kadar farklı olabileceği giderek daha açık hale geliyor. Aslında bugüne kadar tespit edilen yaklaşık 4.000 gezegen sisteminden hiçbiri Güneşimizin yörüngesinde dönen gezegenlerin düzenini ve dizilişini yansıtmamaktadır. Bunun nedeni, Güneş Sistemi analoglarının şu anda tespit yeteneğimizin dışında olması olabilir. Ama orada tespit edebildiğimiz kadarıyla, gezegen sistemleri olağanüstü çeşitlilikteki düzenlemeleri kapsıyor gibi görünüyor. Şimdi, Riverside'daki California Üniversitesi'nden astrofizikçi Stephen Kane, yalnızca bir değişiklik yaparsak bile tüm Güneş Sisteminin alt üst olacağını gösterdi. Bu, diğer sistemlerde sıkça görülen türden bir gezegenin daha eklenmesini içeren büyük bir değişiklik bile değil. Bu varsayımsal gezegenin, Dünya ile Neptün arasındaki kütle aralığında oturan ve 17 Dünya kütlesinde bir gezegen olan bir süper Dünya veya mini Neptün olması gerekir. Galaksinin başka yerlerinde ne kadar yaygın olsalar da, Güneş Sistemimizde bir süper Dünya ya da mini Neptün yok, bu da kayalık karasal dünyalar ile gazlı dünyalar arasında kütlesel bir boşluk yaratıyor. Güneş Sistemi'nde sahip olduğumuz şey, kayalık dünyalar ile gazlı dünyalar arasında genişleyen büyük bir uçurum. Kane, her iki boşluğu da tek seferde doldurursa Güneş Sistemine ne olacağını bilmek istedi; Mars ve Jüpiter arasında bir dizi kütleye sahip bir gezegeni tam o bölgeyi yerleştirdiği simülasyonlar yarattı ve kaosu izledi. Ve gerçekten de ortada kaos vardı. Mars ve Jüpiter arasındaki uzayda bu simüle edilmiş dünyanın kütlesine ve konumuna bağlı olarak, kaos mevcut gezegenlerin Güneş Sisteminden fırlamasına neden olabilir. Mars'ın ortalama yörüngesi Güneş'ten 1,5 astronomik birim uzaklıktadır. 3 astronomik birime yerleştirilmiş bir gezegen oldukça barışçıl bir şekilde var olabilir, ancak hemen hemen başka herhangi bir yerde mutlak bir gezegensel omnishamble ile sonuçlanır. 3.1 ila 4 astronomik birimde bir gezegen olan Merkür'ün yörüngesi bozulur. 2.0 ila 2.7 astronomik birimde, Mars sallanır. Jüpiter ve Satürn yalnızca küçük bozulmalar yaşarlar, ancak dış Güneş Sistemi dünyaları Uranüs ve Neptün'e verdikleri açısal momentum buz devlerinin de istikrarsızlaşmasına neden olur. En kötü ihtimalle Venüs, Merkür, Dünya, Mars, Uranüs ve Neptün Güneş Sisteminden atılır. Daha küçük değişiklikler, Dünya'nın yörüngesinin mevcut rotasından çılgınca sapmasına neden olarak, ana gezegenimizi tamamen yaşanmaz olmasa da daha az yaşanabilir hale getirir. Kanıtlar, Jüpiter'in Dünya'nın yaşanabilirliğinde bir rol oynadığını ve bizi asteroit bombardımanından koruduğunu gösteriyor. Kane'in çalışması, Güneş Sistemini stabilize etmede başka bir rol oynadığını öne sürüyor: gökbilimciler, Jüpiter'in yerçekimi etkisinin, asteroit kuşağının yaşadığı uzayda bir gezegenin oluşmasını engellediğine inanıyor. Şu anda asteroit kuşağında bir gezegenin oluşması için yeterli malzeme yok; kuşağın toplam kütlesinin Dünya kütlesinin sadece yüzde 0,04'ü olduğu tahmin ediliyor. Bununla birlikte, Güneş Sistemi tarihinde daha önce, asteroit kuşağının önemli ölçüde daha ağır olduğu düşünülüyor. Gökbilimciler bir süredir Jüpiter benzerine sahip gezegen sistemlerinin yaşam için kararlılığa sahip olma ihtimalinin en yüksek olduğunu düşündüler. Kane'in simülasyonları argümana daha fazla ağırlık katıyor. Ayrıca Güneş Sistemi mimarisinin sürdürülmesi zor olan oldukça hassas bir denge olabileceğini öne sürüyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gunes-sistemindeki-en-yasli-ve-en-genc-gezegen-hangileridir", "text": "Yaklaşık 5 milyar yıl önce, Güneşimiz tam teşekküllü bir yıldız olmak için çekirdeğinde hidrojeni helyuma dönüştürmeye başladı. Bu bebek Güneş, çoğunlukla oluşturduğu nebuladan gelen hidrojen, ancak aynı zamanda daha karmaşık moleküllerden bir madde diski ile çevriliydi. Bu diskteki etkileşimler, büyüyen ve diğerleriyle etkileşime giren buzlu ve tozlu tanecikler üretti. Bu diskin gazlı parçaları da diğerlerinden ayrılmış olabilir. Ve bu çalkantılı kaostan gezegenler ortaya çıktı. İlk oluşan, muhtemelen Güneş Sistemi'nin ilk 3 milyon yılında, Jüpiter'dir. Bu şekilde çok büyük ve güçlü hale geldi, diğer gezegenlerden çok daha büyük. Jüpiter o kadar büyük ki, 318 Dünya kütlesine sahip. Aslında, Jüpiter ile Güneş arasındaki ağırlık merkezi - Jüpiter'in Güneş etrafında döndüğü nokta - Güneş'in merkezi değil, yüzeyinin hemen dışındadır. Yani Jüpiter tam olarak Güneş'in etrafında bile dönmüyor. Jüpiter'in ardından Satürn de büyümeye başladı, onu Neptün ve Uranüs izledi. Her ne kadar son ikisi epey yol almış olsa da, Jüpiter ve Satürn dış Güneş Sistemi'ndeki gazın büyük bir bölümünü çoktan süpürmüşlerdi. Jüpiter sistemi kesinlikle her şeyin yaşlanabileceği yerdir. Europa, Io ve Ganymede gibi aktif ayları olmasına rağmen, ayı Callisto Güneş Sistemi'ndeki en eski yüzeye sahiptir. Bu süre zarfında, iç Güneş Sistemi'nde, yayılmış molozların arasından dört kayalık gezegen ve bir cüce gezegen ortaya çıkıyordu. Kayalık öngezegenin ortaya çıkması daha uzun sürdü, belki de 100 milyon yıla yakın, çünkü kayalık cisimler arasındaki çarpışmalara bağlıydı. Mars bugünkü boyutuna Dünya ve Venüs'ten daha hızlı ulaşmış olabilir, ancak kesin zamanlama belirsizliğini koruyor. Genellikle katı astronomik cisimlerin yaşları, yüzeylerindeki kraterlerin sayısı kullanılarak tahmin edilir, ancak yüzey değişikliklerinin olduğu gök cisimleri bunu karmaşık hale getirir. Dolayısıyla oluşum modellerine göre Jüpiter'in en yaşlı olması mantıklı olsa da en genci bulmak o kadar kolay değil. Gezegenlerin, bugün gördüğümüzle tutarlı özelliklere sahip olmasının yanı sıra, toplu kütlelerinin yerinde olması ihtiyacını göz önünde bulunduran alternatif bir yaklaşım benimseyebiliriz. Sonra en genç arasındaki bağlam, Dünya ve Uranüs arasında iki başlı bir yarış haline gelir. Bu beklenmedik dünyaların en genç olarak ortaya çıkmasının nedeni, her ikisinin de büyük çarpışmalar yaşamış olmalarıdır. İlkel Dünya muhtemelen Mars büyüklüğünde bir küçük gezegen olan Theia ile çarpıştı ve bu dramatik olaydan Ay oluştu. Bu yaklaşık 4,5 milyar yıl önce gerçekleşti. Ay'ın katılaşması yaklaşık 200 milyon yıl sürdü. Sarsılan Dünya'nın, okyanusların ve tektonik plakaların oluşumuyla, ikincisi belki de 3,6 milyar yıl önce, bugünkü haline gelmesi için biraz daha zamana ihtiyacı olacaktı. 3 ila 4 milyar yıl önce, Uranüs, içini alt üst eden, kendi yanında dönmesine neden olan ve en tuhaf manyetik alanı yaratan Dünya büyüklüğünde bir dünya ile çarpıştı. Dolayısıyla, hangi gezegenin en genç olduğu söz konusu olduğunda, kesin bir sonuca varmak için gerçekten ne demek istediğimizi tam olarak tanımlamamız gerekiyor. Bunun yanında, gezegen tanımı kolayca sınırlayıcı ve tartışmalı hale gelebilir, sadece küçük Plüton'u düşünün."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gunesin-inanilmaz-mozaik-fotografi-14-dunya-uzunlugunda-plazma-kasirgasini-gosteriyor", "text": "Güneş'in inanılmaz bir görüntüsü, son derece yetenekli iki fotoğrafçı ve vatandaş bilim insanı tarafından üretildi. Andrew McCarthy ve Jason Guenzel, Güneşimizin yüzey özelliklerini ve en etkileyicisi yıldızımızın dış kenarı boyunca uzanan kıvrımlı bir plazma filamentini gösteren güzel bir mozaiğini oluşturdular. Konumlanma, ikilinin etkileyici özelliğin boyutunu kolayca hesaplamasına olanak sağladı. Yandan yana, Güneş yaklaşık 109 Dünya genişliğindedir ve bu filament 14 Dünya'ya eşdeğer bir mesafeye kadar uzanıyordu. Bu, Dünya ile Ay arasındaki mesafenin yaklaşık yarısı kadar. Fusion of Helios adını verdikleri görüntü, tek bir çekim değil, McCarthy tarafından çekilen ve Guenzel ile birlikte işlenen yaklaşık 90.000 ayrı görüntüden oluşan inanılmaz bir mozaik. Aslında, Güneş'in tam diskinin bu inanılmaz net görüntüsünü elde etmeye çalışmak için 200.000 fotoğraf çekildi. Fotosferin çalkalanması, bazı Güneş lekeleri ve plazma demetlerinin yanı sıra dramatik kasırga benzeri fışkırma, inanılmaz bir görüntü oluşturuyor. Ekip ayrıca bir adım daha ileri gitti. Guenzel'in 2017'deki Büyük Amerikan Tutulması sırasında çektiği Güneş Tacı görüntüsünü kullanarak ve bunu NASA'nın SOHO'sundan alınan verilerle birleştirerek makul bir Güneş Tacı yarattılar, aksi halde Güneş çok parlak olduğu için görünmeyen bir Güneş özelliği. Nihai etki kesinlikle büyüleyici, bilimsel harikalarla dolu bir sanat eseri."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gunesteki-dev-deligin-abd-genelinde-carpici-bir-isik-gosterisine-neden-olabilecegi-tahmin-ediliyor", "text": "ABD'nin en kuzeyindeki eyaletlerdeki gökyüzü, Güneş'teki dev bir 'delik' nedeniyle Kuzey Işıklarının çarpıcı gösterileriyle süslenebilir. Güneş rüzgarı\" adı verilen elektrik yüklü parçacıklar kutuplara çarptığında ve atmosferdeki moleküllerle reaksiyona girdiğinde, kutup ışıkları Washington'dan New York'a kadar gökyüzünde görünebilir ve geceyi güzel renklerle aydınlatabilir. Kuzey Işıkları tipik olarak yalnızca Kuzey Kutup Dairesi'ne daha yakın bir yerde görülebilir, ancak Uzay Hava Durumu Tahmin Merkezi'nden yapılan bir tahmin, güçlü güneş rüzgarları geldikçe gökyüzünü güzel renklerle aydınlatarak daha güneye doğru kayabileceklerini gösteriyor. Bu güneş rüzgarları, Güneş'teki dev bir koronal delikten geliyor. Devasa karanlık nokta, düşündüğünüz gibi gerçek bir delik değil. Aksine, Güneş atmosferinin aşırı sıcak dış katmanının, çevresinden daha soğuk olan ve bu nedenle o kadar parlak olmayan bir alanıdır. Bu dev delik korona boyunca yayılırken, Dünya yönünde uzaya güçlü, yüksek hızlı güneş rüzgarları fırlattı. Atmosfer bizi koruduğu ve geçmişte bazı güçlü güneş fırtınalarının yaptığı gibi yaygın radyo veya elektrik kesintilerine neden olacak kadar güçlü olmadığı için bu rüzgarlar bir tehdit oluşturmuyor. Güneş parçacıklarının yaklaşan patlaması nedeniyle, Uzay Hava Durumu Tahmin Merkezi Cuma günü ılımlı bir jeomanyetik fırtına için bir saat yayınladı. Bu, yüksek hızlı parçacıklar Dünya'ya çarptığında ortaya çıkan manyetik alan kaosu olur. Gezegenimizin manyetik alanı onları Kuzey ve Güney Kutuplarına doğru yönlendiriyor ve orada güzel, göksel bir ışıltı yayıyorlar. Daha güçlü jeomanyetik fırtınalar GPS, radyo ve elektrik şebekelerini etkileyebilir. Ancak ılımlı jeomanyetik fırtınalar daha iyi huyludur. Daha önce aurora ışıklarını New York ve Idaho'ya kadar sürdüler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/gunubirlik-hayatlar-irvin-d-yalomdan-derin-dusunceler-ve-surukleyici-icgorulerle-dolu-bir-yolculuk", "text": "\"Günübirlik Hayatlar\", gerçekten sizi büyüleyecek bir kitap! Irvin D. Yalom, psikoloji ve terapi konularında gerçek bir uzman ve bu kitapta kendi deneyimlerini ve düşüncelerini bizlerle paylaşıyor. Kitap, sadece psikolojiye ilgi duyanlar için değil, insan doğasını anlamak isteyen herkes için de muhteşem bir kaynak. Yalom, yıllarca terapi oturumlarında insanların yaşadığı zorluklara tanıklık etmiş bir psikiyatrist. Bu nedenle, \"Günübirlik Hayatlar\"da okuyuculara zengin bir deneyim ve içgörü sunuyor. Yalom'un yazdıkları, insanların hayatlarının anlamını, ölüm korkusunu ve yalnızlık gibi derin konuları anlamlandırmaya yardımcı oluyor. İçinizdeki düşünceleri harekete geçirerek, kendi anlam arayışınıza odaklanmanızı sağlıyor. Kitap ayrıca, empati ve insan ilişkileri hakkında da birçok değerli bilgi sunuyor. Yalom, terapi sürecinde danışan-terapist ilişkisine vurgu yaparak, insanların birbirleriyle nasıl daha sağlıklı ilişkiler kurabileceğini gösteriyor. Bu, sadece terapiye ilgi duyanlar için değil, herkes için önemli bir ders. Empati ve anlayış, insan ilişkilerinin temel taşlarıdır ve Yalom bu konuda bize rehberlik ediyor. Ve tabii ki, Yalom'un sürükleyici anlatım tarzı da kitabı gerçekten özel kılıyor. Sadece bir yazar değil, aynı zamanda büyüleyici bir hikaye anlatıcısı. Karmaşık psikolojik kavramları anlaşılır bir şekilde aktarabilme yeteneği gerçekten etkileyici. Kitabı okurken, her sayfada yeni bir şeyler öğrenmekle birlikte, hikayelerin içine kendinizi çekilmiş hissediyorsunuz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/guvercinler-yonlerini-nasil-buluyor", "text": "Bilimsel adı Columba livia olan güvercinler, yüzyıllar boyunca güçlü yön bulma yetenekleri sayesinde insanlara hizmet etmişlerdir. Uzun yıllar süren çalışmalar sonucunda güvercinlerin evlerini nasıl bulabildiklerinin cevabı olarak öne sürülen sonuç: manyetik alanları algılama yeteneklerinin olmasıdır. Güvercinlerin üst gagasını kaplayan derinin duyu sinir hücresine giden ince liflerinde demir içeren maghemit ve manyetit parçacıklara sahip olduğu bulunmuştur. Dendritler üç boyutlu ve oldukça kompleks bir yapıya sahiptirler. Dünya'nın dış manyetik alanına çok duyarlı olan, özel yaratılmış bu alıcılar, manyetik alandameydana gelen değişikliği üç bileşeni ile ayrı ayrı analiz derek elde ettiği verilere göre yönlendirme yapar. İşte, güvercinin yapısındaki tüm sistemlerin birbiri ile, mükemmel bir uyum içinde çalışması sayesinde kuş binlerce kilometre uzaklıktaki evinin konumunu şaşmaz bir hesapla tayin edebilir. İnsanların, güvercinin ilk yaratıldığı günden beri sahip olduğu bu sistemin benzerini yapabilmeleri ise çok uzun süren araştırmalar sonucunda mümkün olmuş ve üç eksenli manyetometreler yapılabilmiştir. Aynı zamanda gaga içerisinde inorganik bir yapı keşfedilmiştir: Bu, uzun bir sinir lifinin sonlandığı yerde bulunan nano kristal yapıdaki demir-fosfat tabakadır. Bilim ve teknolojinin gelişimi doğa ve canlıları ilham alarak ilerlemeye devam ediyor. Bilim adamları güvercinin gagasındaki muhteşem sistemin benzerinin teknoloji alanındaki kullanımının büyük kolaylıklara yol açacağını vurguluyorlar. Doktorlar ilaçları vücutta sadece hedeflenen noktaya ulaştırabilecekler. Yeni bilgi depolama cihazlarına destek verilebilecek. Uçaklarda ve uzay mekiklerinde bulunan manyetometrelerin boyutları küçültülebilecek. Ancak bunlar şu anda sadece hayal edilebilecek düzeydeki teknolojik imkanlardır. Çünkü bilim adamları manyetik alıcıları keşfetmiş olsalar da, bu son derece hassas alıcıları nasıl üreteceklerini bilememektedirler. Kuşların bu parçacıkları milyonlarca yıldan beri var olmasına rağmen, bunların kullanımından fayda elde etmek isteyen bilim adamları için esas problem, bu parçacıkların teknik üretimi olsa gerek. Not: Yazı içerisinde bilimsel sonuçlar oldukça baskın olduğundan dolayı içeriğin büyük bir kısmı dolaylı alıntı dahilinde yazılmıştır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hafizalardaki-en-muhtesem-meteor-carpmasinin-uzerinden-10-yil-gecti", "text": "On yıl önce, Dünya, hafızalardaki en muhteşem ve tehlikeli meteor çarpmasıyla sarsıldı: Çelyabinsk meteoru. Dünya bu olaydan nispeten hafif kurtulmuş olsa da, meteor tehdidinin asla hafife alınmaması gerektiğine dair sert bir hatırlatmaydı. 15 Şubat 2013 sabah 9:20'de insanlar güne hazırlanırken, Rusya üzerindeki gökyüzü, güney Ural bölgesindeki Çelyabinsk Oblastı'nın üzerindeki parlak bir çizgi ile aydınlandı. Şok olmuş izleyiciler o sırada bilmiyorlardı, ancak bu, bir gök taşının Dünya'ya çarpmasının sonucuydu. NASA'ya göre, yaklaşık 45 kilometre yükseklikte, saniyede 19 kilometre hızla atmosfere çarptı ve kabaca 440 kilotonluk TNT patlamasına eşdeğer şiddetli bir şok dalgasına neden oldu. Daha sonraki araştırmalar, gök cisminin başlangıçta yaklaşık 20 metre genişliğinde ve yaklaşık 12.000 ton ağırlığında olduğunu gösterdi. Bu, bir meteorit için nispeten küçük, ancak açıkça güçlü bir etkisi oldu. Camlar kırıldı, araba alarmları çaldı ve çatılar çöktü ve yaklaşık 1.500 kişinin yaralanmasına neden oldu. Akıllı telefonlar, araç ön kameraları ve güvenlik kameraları sayesinde, olay, belki de ilk kez önemli bir meteor çarpmasının aynı anda birçok açıdan kaydedilmesi ve bu, bilim insanlarının olayı incelemesine imkan verdi. Meteorun kütlesinin büyük bir kısmı atmosferi yırtıp geçerken yandı ve taşın diğer parçaları Çelyabinsk Oblastı boyunca savruldu. Okul çocukları ve meraklı sakinlerin, yerel bölgenin çevresinde meteorit parçaları buldukları, ancak bilim insanları veya devlet yetkilileri tarafından alınabilecekleri korkusuyla sessiz kaldıkları bildirildi. İlk çarpmayı takip eden saatlerde, Chebarkul Gölü'nün donmuş yüzeyinde 6 metre genişliğinde bir delik keşfedildi. Birkaç ay süren bir kurtarma görevinin ardından, araştırmacılar gölün dibinden 654 kilogramlık bir meteorit çıkarmayı başardılar. Bu inanılmaz cismin büyük bir kısmı şu anda Çelyabinsk'teki Güney Ural Devlet Tarih Müzesi'nde bulunuyor. Çelyabinsk meteoru, Çelyabinsk'teki Güney Ural Devlet Tarih Müzesi'nde sergileniyor. Çelyabinsk meteoriti, daha büyük bir meteorit çarpmasının Dünya'yı nasıl etkileyebileceğine dair bir nevi uyarı işaretiydi, ancak onları tahmin etmede hala şaşırtıcı derecede kötüyüz. Geçen hafta başlarında, yaklaşık 1 metre çapında küçük bir meteor, sabahın erken saatlerinde Fransa ile Birleşik Krallık arasındaki Manş Denizi üzerinde yandı. Dikkate değer bir şekilde, bu, bir asteroit çarpmasının gerçekleşmeden önce tahmin edildiği yedinci kezdi. Dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları ve uzay ajansları, Dünya'ya yakın cisimlerin izlenmesi yoluyla sorunu yakından takip ediyor. Bir kez bulunduğunda, bu cisimlerin yörüngeleri belirlenebilir ve bir çarpmanın muhtemel olup olmadığını değerlendirmek için gelecekteki yolları tahmin edilebilir. Bununla birlikte, potansiyel olarak tehlikeli olan birçok cisim tespit edilmemiş kalmaya devam ediyor. Yine de insanlık konu hakkında tamamen fikirsiz değil. Geçen yıl, NASA'nın inanılmaz DART görevinin başarısına tanık olundu; burada ajans, bir uzay aracını ilk kez bir gök cismine kasten çarptırdı ve yörüngesini sonsuza dek değiştirdi. Potansiyel olarak Dünya'ya doğru giden bir gök taşını saptırma gücüne sahip olduğumuzu gösterdi. Ancak bu, tehlikeli gök taşını çok geç olmadan tespit edip edemeyeceğimize bağlı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hafizamiz-hakkinda-5-ilginc-gercek", "text": "Çeşitli hafıza tipleri vardır ve beynin de her birine özel bir unutma biçimi söz konusudur. Psikologlar unutmamızın çeşitli yollarının sınıflandırmasını yaparken, biyologlar da hücresel düzeyde unutma mekanizmaları üzerine çalıştılar. Kısa süreli hafızanın başarısızlığı ile ilgili yaygın bir gizemdir; insanlar neden orada olduklarını hatırlamaksızın kendilerini bir odada bulurlar. Böyle durumlar için araştırmacılar kapı eşiklerinin suçlanabilecek bir şey olduğunu söylüyor. Kapı eşiğinden doğru geçme davranışı beyne şu düşünceyi veriyor olabilir: yeni bir sahne başladı ve bir önceki şeyleri bir kenara bırakmalısın. Böylelikle de bu durum hafıza aralarına sebep oluyor. Kapı eşiğinde durmak ya da eşikten geçmek beyinde; olay bölümlerini ayıran ve önceki kayıtları bir kenara bırakan olay sınırı ifadesini ortaya çıkarır. Farklı bir odada alınan ve uygulamaya sokulan kararı hatırlamak zordur, çünkü bölümlere ayrılmıştır diyor. Fakat yine de, mental olay sınırları gereklidir, çünkü bu ayrıştırmalar beynimizin olay örgüsünü organize etmemize yardımcı olur, yalnızca nerede olduğunu hatırlamıyoruz ancak olayın ne zaman meydana geldiğini hatırlıyoruz. Nadir de olsa, belli aktiviteler; geçici global amnezi olarak bilinen, geçici hafıza kaybına ve bilinç bulanıklığına sebebiyet verebilir. Örneğin, seks böyle bir hafıza problemine sebep olabilir. Bu hastalar dünü ya da daha da geçmişi unuturlar ve yeni hafızalar oluşturmakta güçlük yaşarlar. Geçici global amnezi yaşayan insanlar, ciddi yan etkilere maruz kalmazlar ve hafıza problemleri genellikle birkaç saat içerisinde yok olur. Fakat bu durumun nasıl olduğu tam olarak bilinmiyor ve bu tip bir amnezi hastasının beyin taramaları da beyinde herhangi bir hasarın olmadığını gösteriyor. 2013 yılında Frontiers in Neurology 'de yayınlanan bir çalışmada, bir kadının bilmediği bir şarkıya dair müzikal halüsinasyonlara sahip olduğunu ileri sürdüler. Bilim insanları hafızaların beyinde tekrar geri çağrılabilen bir formda saklandığını ve tanınmaz bir halde olduğunu ileri sürüyorlar. Araştırmacılar kadının; bu hafızaların parçalara ayrılmış şekilde ancakanahtar denilebilecek kısımlarını kaybetmiş bir halde saklamış olabileceğinin, dolayısıyla da bu hafızaları tanıyamadığının mümkün olduğunu söylüyorlar. Çocukluğumuza dair hafızalarımız hayal meyal bir haldedir. Çoğunlukla insanlar yaşamlarının ilk zamanlarına genellikle 3 ya da 4 yaş öncesine ait hafızaları geri çağırmazlar. Bu durum bebeklik amnezisi olarak bilinir. Bilim insanları önceleri; yaşamın bu ilk evrelerine dair olan hafızaların beyinde varlığını koruduğunu fakat çocukların onları izah edebilecek bir konuşma becerisine sahip olmadıklarını düşünüyorlardı. Öte yandan, yapılan yeni bir araştırma; çocukların 3-4 yaş öncesi süreçte hafızalar oluşturduklarını fakat sonradan bilinçli mekanizmalar yoluyla unuttuklarını ortaya koydu. Bu duruma dair muhtemel açıklamalardan birisi ise;beynin gelişimidir. Beyin hızlıca büyürken ve hücreler oluşurken depolanan hafızalar silinir. Beynin hafıza oluşturmaktan, korumaktan ve geri çağırmaktan sorumlu yapılarında meydana gelen hasarlar nedeniyle hafızaları kaydetme şansına sahip olmadan önce onları kaybetmemiz de mümkün. Beynin bu kısımlarında meydana gelen hasarlar da amnezi türlerine sebep olabilir. Bu tip amnezilere örnek olarak, akademide yaygın olarak bilinen; epilepsi hastalığınının tedavisi için girdiği ameliyat esnasında beyninin hipokampus bölümü çıkarılan bir hastanın yeni hafızalar oluşturabilme yetisini kaybetmesi vakasıdır. Bir başka ünlü vaka ise; bir virüs sebebiyle beyinde oluşan iltihaplanma sonucu hasta bir önceki vakadaki gibi hafıza oluşturma yetisini kaybetti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hafizamiz-uydurma-kayit-yapar-mi", "text": "Beyin ameliyatından birkaç ay sonra Matthew bilgisayar programcısı olarak işine geri döndü. Bunun zor olacağını biliyordu. Kalıcı bir beyin hasarı ile yaşaması gerektiğini patronuna söylemesi gerekiyordu. Görüşmelerinde patronu, işe yeniden uyum sağlaması konusunda kendisine nasıl yardımcı olabileceklerini sormuştu. Ama ertesi gün Matthew'in hatırladığı tek şey patronun onu kovacağıydı; tekrar işe dönmesine onay vermelerinin olanağı yoktu. Ve bunu çok net hatırlıyordu. Oysa doğru değildi bu hatırladıkları. Beyin hasarı sonucu oluşan hafızada boşluk doldurma bozukluğunun ilk belirtisiydi bu. Bu tür rahatsızlığı olan insanların bu yanlış anıları onların yalan söylemesiyle ilgili değildir. Hafıza oluşum süreçleri ile ilgili ciddi sorunlar nedeniyle, gerçek ile bilinçaltının ürünü olan hayali birbirinden ayırmakta zorluk çekerler. Matthew'in sorunları ilk olarak parmak uçlarında his kaybı, baş ağrısı ve çift görme gibi şeklinde başlamıştı. Matthew'in sorunlarından biri de çift görmeydi. Yapılan beyin taraması, sinir dokuları çevresinde beyin omurilik sıvısının dolaşmasına yardımcı olan ventriküllerden birinin girişinde bir kist olduğunu gösterdi. Bu kist, sıvının çıkışını engelliyor ve beyin dokusunu sıkıştırıyordu. Genişleyen ventrikül ayrıca optik sinirlerden birini baskıladığı için çift görme sorunu oluyordu. Doktorlar kafatasında bir delik açıp kistin bir kısmını almak ve biriken sıvıyı boşaltmak için Matthew'u ameliyata aldı. Fakat ameliyat sonrasında hastane odasında yatarken hafızasında sorun olduğunu fark etmişti. İnsanların odaya girip çıktığını unutuyor, sanki birden odada belirmişler gibi hissediyordu. Doktoru, bunu hatırlamayla ilgili dokulardaki hasara bağlıyordu. Hafıza boşluklardan hoşlanmaz. Matthew'in hafızası da amnezi sonucu oluşan boşlukları yaratıcı bir şekilde doldurmaya başlamıştı. Bir ara nörologlarına kızgın bir mektup yazarak hafızasında hala sorunlar olduğu için kendisini hastaneden erken çıkarmalarının yanlış bir karar olduğunu ifade etmişti. Oysa hastaneden çıkma kararı kendisine aitti. Ama doktorların çıkardığına dair yanlış bir hafıza kaydı oluşmuştu. Matthew kaygılıydı; hafızası sanki artık kendisine ait değildi. Beyniniz sadece gerçekleri üreten bir makine değil diyor. Sizin algıladığınız şeylerle, yaşadığınız dünyayı anlamanız için beyninizin size ürettiği şeyler arasında bir fark oluyor diyor. Beynin ürettiği yanlış hafıza genellikle bir olayın nasıl olduğuna ilişkindir. Örneğin, ameliyat sonrasında işe geri döndüğünde hafıza sorununu patronlarının iyi karşılamayacağına dair kaygıları vardı. İşverenin iş konusunda oldukça katı olduğunu biliyordum. Bu yüzden beynim onları belli bir kategoriye koymuş ve belli bir yönde davranış bekliyordu diyor. Beyinleri hasara uğramış hastaların en büyük şikayetlerinden biri de aşırı yorgunluk hissidir. Amnezi olarak da bilinen hafıza kaybı nedeniyle onlarla yaptığı toplantının ayrıntılarını hatırlamıyordu; ama beyni, hafızasındaki o boşluğu kendi beklentilerine uygun olarak doldurmuştu. Bazı yönleriyle bu inşa süreci, herkesin yaşadığı hatırlama sürecine ait abartı olarak görülebilir. Geçmişi hatırlamaya çalışırken beynimiz, olması en muhtemel ayrıntıları seçerek olayı yeniden canlandırmaya çalışır. Beynimiz arka planda bilgi ayıklama ve test etme konusunda birçok şey yapıyor. İlgili anıların ne kadar güçlü olduğunu kontrol edip ilgisiz olanları bastırıyor diye açıklıyor Matthew. Bu süreçte ortaya çıkan her şey normal insanlar açısından da her zaman doğru olmayabiliyor. Kazara yanlış bilgiyi çekip hiç olmamış şeyleri içeren yanlış anılar üretebiliyoruz. Sağlıklı beyinlere bile yanlış anılar yerleştirmek oldukça kolay aslında. Yeni Zelanda ve Kanada'da yapılan bir deneyde psikologlar, denekler gökyüzünde balon gezisine çıkmışlar gibi gösteren fotoğraflarla onlara gizlice telkinde bulundular. Fotoğraflarla ilgili konuşmalarında deneklerin yarısının buna inandığı görüldü. Önemli ayrıntıları çoğunlukla doğru hatırlarız; ama Matthew beyin hasarı nedeniyle doğruları denetleme süreci bozulmuş, daha fazla yanlış anı üretir olmuştu. Beyin zedelenmesi gerçeklik algısının ne kadar hassas olduğunu gösteriyor. Ama ondan daha kötü durumda olanlar da vardı. Bazıları gerçek olması mümkün olmayan şeyler de hatırlayabiliyordu. Örneğin bir hasta, uzay aracı inşa edip Ay'ın etrafında uçtuğunu söylüyordu. Başka bir hasta komadan uyandıktan sonra, kız arkadaşının ikiz bebek beklediğini söylemişti. Ultrason resimlerini gördüğünü ve sevgilisinin karnının fotoğrafını çektiğini hatırlıyordu. Oysa kadın hamile değildi. Matthew artık not defteri tutarak nereye gittiğini, ne yediğini, insanlarla ne konuştuğunu vs. kaydediyor. Böylece kurduğu ana çatı etrafında olayları hatırlamaya çalışıyor. Bazen bu durumda bile yanlış anılar kaydettiği de oluyor. Bu daha çok kaygı duyduğu konularda kendi kaygıları etrafında şekilleniyor. Ancak Matthew'in canını sıkan en büyük sorun bu hafıza kaybı ve yanlış anı kaydı değil. Ameliyat sonrasında hissettiği yorgunluk hala devam ediyor. Bu yorgunluk ortadan kalktığında mutlu olurum artık. O zaman hafıza kaybı ile baş edebilirim diyor. Geleceğin garanti olmadığının farkına vardığını söyleyen Matthew içinde bulunduğu anın tadını çıkarmaya çalışıyor. Yaşadığınız an sahip olduğunuz tek şey diyor. Ben bi olay hakkında acaba oldumu diye uzun süre düşünürsem. Beynim kendi kendine anı oluşturuyor bir olay duyduğumda sanki birisi daha önce bana söylemiş gibi hafıza üretiliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hafizayi-gelistiren-yapay-beyin-parcasi-gelistirildi", "text": "Bu amaç için, beynin hatırlama işlevini yerine getiren hipokampus bölgesinin yapay bir versiyonunu üreten Berger bu cihazını geliştirmek için öncelikle hayvanlarla çalıştı. Tavşanlarla yaptığı bir deneyde önce bir melodi çalıp ardından tavşanların yüzüne hava üfleyen bilimci, bir süre sonra tavşanların sadece melodiyi duyduklarında gözlerini kırptıklarını gördü. Bu da tavşanların melodi ve hava ilişkisini öğrendiklerini, bu bilgiyi uzun süreli belleğe attıklarını gösteriyordu. Bu süreç içerisinde tavşanların beyin aktivitelerini kaydeden araştırmacı, nöronların bu bilgileri bir kod gibi hipokampusa sunduğunu ve hipokampusun bu verileri değiştirerek uzun süreli belleğe aktardığını gördü. Kısa süreli bellek ile uzun süreli bellek arasındaki kodlama farklarını inceleyen Berger, hipokampusun yaptığı değişiklikleri matematiksel olarak ifade etmeyi başardı. Hipokampustan geçen verilerin ne gibi değişikliklere uğrayacağını önceden kestirebilen Berger ve çalışma arkadaşları daha sonra fareler üzerinde bir hafıza deneyi gerçekleştirdi. Uzun süreli hafıza oluşturmayı engelleyen ilaç verilen bir farenin, iki koldan birisini itmesinin ardından, ışıkla farenin dikkatini dağıtan ekip daha sonra geliştirdikleri yapay hipokampus ile farenin beyninde olaya dair hafıza oluşturmaya çalıştı. Fare tekrar kolların önüne geldiğinde hangi kolu ittiğini hatırlayarak onu eski haline getirdi. Berger farelerin uzun süreli belleğe atmadıkları bilgileri dışarıdan müdahale ile hatırlayabildiklerini, bunun da yapay hipokampusun işe yaradığı anlamına geldiğini belirtti. Maymunlar üzerinde de bu cihazı deneyip olumlu sonuçlar alan Berger, cihazın insanlar üzerinde de işe yarayabileceğini düşünüyor ancak beynin karmaşık yapısının sadece 100 adet elektrodu bulunan bir cihaz ile taklit edilmesinin çok zor olduğunun altını çiziyor. Yine de Kernel adlı bir girişim, Berger'in cihazını insanlar için kullanılabilir hale getirip satışa sunmak için çalışmalara başladı. Uzun vadeli hedefler arasında bu cihazın hafızanın dışında dikkat, yaratıcılık ve odak gibi alanlarda da beyni geliştirmesi amaçlanıyor. Kernel'in henüz üretilmemiş olan cihazının ne gibi düzenlemelere maruz kalacağı ise belli değil. Cihaz bir protez olarak tıbbi malzeme kapsamında değerlendirilebilir. Ya da hafıza güçlendirici haplar gibi tüketim malzemesi kapsamına da girebilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-21-yuzyil-icin-einstein", "text": "21. Yüzyıl İçin Einstein bu etkinin izlerini sürmeyi amaçlayan bir kitap. Dünyaca ünlü bilim tarihçileri Peter L. Galison, Gerald Holton ve Silvan S. Schweber'in editörlüğünü yaptığı 21. Yüzyıl İçin Einstein tanınmış bilim insanlarının, sanat ve bilim tarihçilerinin Einstein değerlendirmelerine yer veriyor. Kaynağı, 2005'teki Berlin Einstein Sempozyumu'ndaki konuşmalar olan bu kitap iki çizgide ilerleyen eşsiz bir girişim: Einstein'ın dünya görüşüne \"girdiler\" ve Einstein'ın dünya görüşünden \"çıktılar.\" İlk sorgulama çizgisi, geniş bir alan spektrumundaki onlarca yıllık bilimsel araştırmanın sonuçlarını toplamakta. \"Girdiler\" Newton, Faraday, Maxwell ve Lorentz'den Boltzmann ile Planck'a ve diğer çağdaşlarına kadar olan bilim insanlarından, Spinoza, Hume, Kant, Schopenhauer, Mach gibi felsefecilerden, Goethe, Heine, Bach ve Mozart gibi sanatçılardan geliyor. Ayrıca Einstein'ın duyduğu hayranlıkla insanlığına dokunan sosyal ve politik olaylar üzerine yaptığı araştırmaları da kapsıyor. \"Çıktılar\" ise, Einstein'ın eserlerinden ve kişiliğinden bizim aktif hayatımıza taşan etkiler. Einstein, Newton ve Darwin'den beri başkalarına, çok çeşitli alanlardaki miraslarından yararlanmaları için herhangi bir bilim insanından daha fazla esin vermeye devam etmiştir. Kuşkusuz Minkovvski, von Laue, Schrödinger ve Born'dan günümüzün en seçkin araştırmacılarına kadar bilim insanları; felsefeciler ve tanrıbilimciler; yazarlar ve görsel sanatçılar ve mütevazı bireylerden devlet adamlarına değin çok geniş bir insan yelpazesi, sosyal ve politik konularda Einstein'ın düşünce ve eylemlerinden etkilenmiştir. Einstein'ın kültürümüz üzerinde devam eden etkilerinin nitelik ve nicelik olarak onun yararlandığı kişilerden daha az olmadığını rahatlıkla söyleyebiliriz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-50-soruda-gorelilik-kuramlari", "text": "Özel ve genel görelilik kuramları, insanoğlunun evrene bakışını değiştirmiş, devrimsel yenilikler getirmiştir. Sezdirdiği düşünsel ufuklarla da bilimin en heyecan verici konularındandır. Semiz kitabında, bu kuramları herkesin anlayabileceği sadelikte anlatmak ve metni \"sürükleyici\" hale getirmek için her türlü araçtan, örneğin evrenbilimden bilimkurguya uzanan sıra dışı temalardan yararlanıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-500-yillik-bilimsel-aldatmacalar", "text": "- \"Beyler, dünya düzdür.\" - Paratoner, kafirlerin kılıcı. - \"Demiryolu, yolcuları boğacaktır.\" - Bekaret kemeri, çılgınlığı önler. - \"Bay pasteur kuduzu yayıyor!\" - Koklayıcı uçaklar petrol yataklarını buluyor. - Çernobil'in dumanı bizim sınırlarımızda durmuştur. Bütün bu \"gerçek\"lerin bilim çevreleri tarafından ciddiye alındığına inanmak güçtür. Oysa frenolojiden soğuk füzyona, koklayıcı uçaklardan suyun belleğine kadar aldatmacalar ve saçmalıklar çoğu kez saygın otoritelerden onay görmüştür. Galileo, Buffon, Newton, Franklin, Darwin, Pasteur ya da Einstein'a gelince, bunların hepsi bilim karşıtlarını ya da değişmez gerçekler olarak kabul edilen öğretileri yeninceye dek sahtekar yerine konmuşlardır. Bu kitap kendi kendini aldatmaktan cehaletin getirdiği hatalara, doğrulanmış düzenbazlıktan yanlış yönlendirmeye kadar bilim tarihinin doksan \"olağanüstü öyküsünü\" bir araya getiriyor. Bu öyküler, gerçeğin en büyük düşmanının yalanlar değil inanışlar olduğunu düşünen Nietzsche'nin haksız olmadığını kanıtlıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-acisiz-bilim", "text": "İlginç bilgilerle dolup taşan, aklın sınırlarını zorlayan sıradışı kitap Acısız Bilim, araştırıcı zihinler için muhteşem bir armağan.Bir grup bilimci tarafından BBC için hazırlanan bir radyo programının kitaplaştırılmış hali olan Acısız Bilim, son zamanlarda bilim dünyasında meydana gelen gelişmeleri anlatıyor. Hem profesyonel hem de amatör bilimcilerin bir solukta okuyacakları bu kitap ilgilenenler için tam bir hazine niteliğinde. Şaşırtıcı istatistiklerden ciddi gelişmelere dek, çevremizi kuşatan dünyayı dönüştürecek en hayret verici gerçekler ve en yaratıcı buluşlar Acısız Bilim'de gözler önüne seriliyor. Aydınlatıcı, büyüleyici ve ciddi anlamda eğlenceli bu kitap okurun sormayı akıl edemediği soruları cevaplıyor.Acısız Bilim'in çevirisini, 56 baskıda 275 bin satan Bir Psikiyatristin Gizli Defteri kitabının çevirmeni Duygu Akın yaptı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-alti-zor-parca", "text": "Özgün olarak 1963'te basılmış olan Feynman'ın Fizik Dersleri'ni, Scientific American dergisinde bir eleştirmen şöyle betimliyordu: \"Çetin, ama besleyici ve leziz. 25 yıl sonra öğretmenler için yol gösterici ve yeni başlayan öğrenciler içinse en iyisi.\" Bu kitabın içeriğini oluşturan konular Feynman'ın fizik derslerinin popülerleştirilmiş özetleridir. Altı Kolay Parça'dan farklı olarak bir parça daha fazla matematik içeren Altı Zor Parça, kara deliklerden solucan deliklerine, atom enerjisinden zaman bükülmelerine kadar Einstein göreliliği, simetri ve uzayzaman konularını Feynman'ın usta anlatımıyla sunmaktadır. -Roger Penrose- -David L. Goodstein- -John Horgan, Bilimin Sonu'nun yazarı-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-altinci-yok-olus", "text": "-ABD Başkanı Barack Obama- Dünyanın dört yanında bilim insanları, dinozorların yok olmasına neden olan asteroit çarpmasından sonra en yıkıcı yok oluş süreci olduğunu öngördükleri altıncı yok oluşu gözlemliyor. Bu kez, felaketin nedeni biziz. -Bill Gates- Hem samimi, hem eğlenceli, hem de bilgi dolu bu kitapta, New Yorker yazarı Elizabeth Kolbert, insanın, gezegenimizdeki hayatı, diğer hiçbir türün yapmadığı şekilde değiştirmesinin nedenini ve nasılını anlatıyor. Çok sayıda disiplinde yapılmış araştırmaları, yok olmuş türlerin tanımlarını ve kavram olarak yok oluşun geçmişini bir araya getiren Kolbert, gözlerimizin önünde yok olmakta olan türlere dair etkileyici ve kapsamlı bir hikaye sunuyor. Kolbert, altıncı yok oluşun insanoğlunun en kalıcı mirası olmaya aday olduğunu gösteriyor ve bizleri insan olmanın anlamını yeniden düşünmeye zorluyor. Altıncı Yok Oluş, dünyanın geleceğine dair; entelektüel tarih, doğa tarihi ve saha muhabirliğini bir araya getiren ve gözlerimizin önünde süregelen kitlesel yok oluşa dair güçlü bir anlatım sunan önemli bir kitap."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-astrolojinin-bilimle-imtihani", "text": "Uyar, \"Mars ve Venüs'un etkisiyle şu sıralar her zamankinden daha duygusal olabilir, ailevi konularda bir takım çözümsüzlüklerle karşı karşıya gelebilirsiniz\" falcılığının anatomisini çıkarıyor, sonra da otopsisini yapıyor. Tevfik Uyar hayat görüşü ve insanlığı ile okunulası bir şahıstır.Henüz okumadım ama tavsiye ediyorum."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-atom-ve-elma", "text": "Günümüz fizik dünyasının önde gelen otoritelerinden Sebastien Balibar, kendi yaşamından öyküler kullanarak fizik biliminin en düşündürücü güncel sorularını aydınlatıyor. Atom ve Elma, çevremizde olup bitenlerle ilgileniyor çevremizde gördüğümüz ancak gerçekte pek az anlayabildiğimiz konularla- ve bilimin gündelik hayatın fenomenleri üzerinden heyecan verici bir macera olabileceğini gösteriyor.Balibar, fiziğin keşif sahası kapsamındaki on iki problemi irdeliyor ve kitabın her bir öyküsünde bunlardan birini işliyor. Kaos teorisi, kozmoloji, akışkanlar mekaniği ve klimatoloji gibi alanlara bakıyor. Dünya'nın yaşını nasıl bulduğumuzu, Evren'in giderek hızlanan biçimde genişlediğini nasıl bildiğimizi ve çam kozalaklarının ve ayçiçeklerinin spiral yapılarının neden matematikteki Altın Oran ile alakalı olduğunu açıklıyor. Atomların birlikte davranışlarının nasıl olup da lazer ışınları, süper-iletkenler veya süper-akışkanlar gibi kuantum fiziğinin muazzam sonuçlarını yaratabildiklerini dikkatle inceliyor. Balibar, bizleri doğal dünyadan bir seçkiyi incelemeye davet ederken, bir yandan da çocukluk çağı ve tutkuyla bilime adadığı kendi yaşamından kesitler de öyküleştiriyor. Genel okuyucu kitlesini hedefleyerek yazılmış olan Atom ve Alma, Dünya'mızın muazzam yönlerini anlaşılır biçimde ortaya koyarken, nasıl bilime yönelik bir arka plan eğitimine sahip olmaksızın bilimsel bilginin peşine düşülebileceğini ve buna ayrılan zamanın ne kadar kıymetli olacağını da gösteriyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-benim-gozumden-dunya", "text": "Özgürlük, İyi ve Kötü, İnsanın Gerçek Değeri, Toplum ve Birey, Ölüm, Zenginlik, Eğitim, Din ve Bilim, Savaş ve Barış, Silahsızlanma, Dünya Ekonomik Krizi, Kültür ve Refah, Üretim ve Alım Gücü, Azınlıklar, Avrupa nın Mevcut Durumu Benim Gözümden Dünya'da, Albert Einstein ın hayata, yaşadığı dünyaya ve bilimsel çalışmalarına dair görüşlerini bulacaksınız. Büyüleyici, esprili ve zekice gözlemler, büyük bir kalbi ve az rastlanır bir aklı açığa vuran samimi itiraflar...Benim Gözümden Dünya, bu özel kişiliği, kendi yazdığı ya da başkası tarafından kaleme alınan hiçbir kitapla kıyaslanmayacak bir açıklıkta gözler önüne seriyor. Einstein insanlığa, yardımlaşmanın hakim olduğu barış dolu bir dünyaya ve bilimin yüce amaçlarına inanıyordu. \"İyi ve Kötü\", \"Din ve Bilim\", \"Aktif Pasifizm\", \"Hıristiyanlık ve Yahudilik\" , \"Azınlıklar\" ve \"Bir Arap a Mektup\" gibi farklı konu başlıklarının ele alındığı Benim Gözümden Dünya, işte bu inançların savunması niteliğindedir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-benim-kisa-tarihim", "text": "\"Ben 8 Ocak 1942'de, Galileo'nun ölümünden tam üç yüz yıl sonra doğdum. Tabii, benimle aynı gün iki yüz bin civarında başka bebek de doğdu. Onlardan herhangi biri sonradan astronomiyle ilgilendi mi, bilmiyorum.\" Günümüz bilim dünyasına damgasını vuran Stephen Hawking Benim Kısa Tarihim'de kendi yaşamöyküsünü paylaşıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-bilim-mi-sihir-mi", "text": "Yumurta kabuğuna takla attırın. Bir ayıcığa ipe tırmanmayı öğretin. Salatalık turşusunu gece lambasına çevirin. Matematik bulmacalarının ustası Martin Gardner 80'den fazla sihirbazlık numarası kullanarak bizlere su, hava, ateş, hareket, yer çekimi, eylemsizlik, sürtünme, elektrik, manyetizma, ses ve ışığın bilimsel özelliklerini öğretiyor. Evlerimizde günlük olarak kullandığımız malzemelerle yapılan bu numaralarla bir yandan bilimi öğrenir ya da çocuklarınıza öğretirken, diğer yandan çok keyifli zaman geçirebilirsiniz. Çocukların tek başına kullanmasının doğru olmayacağı bıçak, kibrit ve kaynar su gibi malzemeleri gerektiren numaralar -el resmi- ile işaretlenmiştir. Her numaranın kendisi için yardımcı çizimler eşliğinde anlatıldığı BİLİM Mİ? SİHİR Mİ? Elinizden düşüremeyeceğiniz muhteşem bir kitap!"}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-bilim-tanrinin-varligini-inkar-edebilir-mi", "text": "NOT: 19 Ekim 2015 tarihli \"Bilim Tanrının Varlığını İnkar Edebilir Mi?\" adlı haftanın kitap önerisi, KA KİTAP'ın çıkış tarihini 3 Kasım 2015 tarihine ertelemesi sonucunda sipariş veren kişilere ulaştırılamamıştır. Oluşan olumsuz durum nedeniyle okuyucularımızdan özür dileriz. Yapacağınız yorumlar yayınevine iletilecektir. İnsana dair tüm sosyal müesseseler gibi dini müesseselerin de kusurları vardır. Fakat Tanrı çevremizde gördüğümüz evrenin yaratılışını aşan, anlama yeteneğimizin çok dışında bir güçtür ve bilim bunun aksini kanıtlamamıştır ve kanıtlayamayacaktır. Dünyayı ve içindeki yerimizi anlamak, dünyanın sırlarını aydınlatma girişimleri, hem bilimin hem maneviyatın kökleridir ve \"büyük resim\"e bakışımızı derinleştirirler. Tarih boyunca pek çok bilimsel keşif bizi yaşam ve evrenin mucizelerine yakınlaştırdı, fakat yaratılış için minnettarlığımızı da ölçülemeyecek nispette derinleştirdi. California Universitesi'nden matematik profesörü ve çok satan kitapların yazarı Amir Aczel'den zihninizi açacak, her sayfasında yeni bir şeyler öğreneceğiniz olağanüstü bir eser. Bilim ALLAH LA ilgilenmez ise bir yere varamaz ve onunde surekli bilinmeyen bir seyler bulamaz ben ce bilim Allah in yaraktiklarini kesfekmektir tabi bazi bilim insanlari yaratani aramayi degilde yaratilanlari aramayi terceih ediyor.bence once yaratani bulmak ve onun yolumuzu aydinlatan mucizeleriyle yol almaktir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-bizsiz-dunya", "text": "Türk Medyasında da geniş yankı uyandıran Polonya'da ilkel çağlardan kalma minicik bir orman parçasından, Türkiye'deki anıtsal yeraltı köylerine kadar uzanan muhteşem eser. TIME dergisi; 2007 yılının en iyi kitabı, Amazon.com; 2007 yılının en iyi kitabı, New York Times; Bestseller listesinde 1 Numara. İnsanların yok oluşundan sonraki dünyanın içyüzünü anlatan ilginç bir eser. Bizsiz Dünya'da Alan Weisman, insanlığın gezegenimize yaptığı etkiyi çok orijinal bir yaklaşımla irdeliyor. Yaşadığımız dünyayı bizler olmadan gözlerimizin önünde canlandırmamızı istiyor. Weisman, kitabında uzak bir gelecekte kütlesel altyapının nasıl çökeceğini ve insanlığın nasıl yok olacağını anlatıyor; kullandığımız gündelik eşyalar fosil olarak ölümsüzleşecek; bakır borular ve teller birbirlerinin içine geçerek kırmızımsı kayalar haline dönüşecek; ilkel yapılarımız son mimari eserler olarak dünya yüzünde kalacak. Plastik, bronz heykeller, radyo dalgaları ve insan yapımı moleküller belki de sonsuza dek evrende kalabilecek son armağanlarımız olacaktır. Organik ve kimyasal gübrelerle yetişen bitkiler yerlerini yabani otlara bırakacak, yeni kuş türleri üreyecek. Bizsiz Dünya insanlar yeryüzünden silindikten, New York metrosu sular altında kaldıktan, dünya kentleri yıkılıp yok olduktan sonra gezegenin olası durumunu gözler önüne seren sıradışı bir eser."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-buluslarim-bir-dahinin-ozyasamoykusu", "text": "Dönen manyetik alan, kablosuz enerji aktarımı, uzaktan kumandalı model tekne, Tesla bobini ve transformatörün mucidi pek bilinmese de Tesla'dır. Buluşlarım: Bir Dahinin Özyaşamöyküsü, Tesla'nın kendi yaşamını anlattığı ve zamanın ötesinde bir zihne sahip olduğunu kanıtladığı muhteşem bir eser. Fakat kısa süre içerisinde zaaflarımı ele geçirdim ve daha önce hiç yaşamadığım bir keyfi yaşadım; dilediğimi yapmayı... Zaman içerisinde bu güçlü zihinsel egzersiz benim için alışkanlık haline geldi. İlk başlarda dileklerim sönüktü fakat kademeli olarak arzu ile arzuyu gerçekleştirmek için gerekli irade özdeşleşti. Yıllarca süren bu disiplin pratiğinden sonra kendimi kontrol etmekte öyle uzmanlaştım ki bazı güçlü insanları mahveden ihtiraslar benim için adeta oyuncak gibiydi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-cebimdeki-uzayli-3-2-1-ates", "text": "Zack McGee yaşıtları gibi futbol oynamaktan hoşlanan, bütün seneyi ceza almadan nasıl geçirebileceğini hesaplayan bir çocuktur, ta ki yatak odasına kazayla bir uzay gemisi düşene kadar... Uzaylı arkadaşının hayatına girmesiyle bütün alışkanlıkları değişir. Artık o periyodik cetvelle uğraşan, ses dalgalarına ilgi duyan, tungstenin özelliklerini sıralayabilen bir bilim insanıdır. -Dan Gutman, My Weird School serisi yazarı-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-cesur-yeni-dunyada-i-love-tesla", "text": "Gazeteci Ürün Dirier'in popüler bilim araştırmalarından derlediği Cesur Yeni Dünyada/ I Love Tesla kitabı, son 10 yıldaki ilerlemeleri çeşitli başlıklar altında okuyucuya sunuyor. Dirier, Altınbilek Yayınları'ndan çıkan kitabında teorik fizikten kanser araştırmalarına, bilişimden robot teknolojilerine, olasılık matematiğinden endüstriyel hacker saldırılarına kadar çok çeşitli alanlarda, dünyanın dört bir yanından bilim otoriteleriyle yaptığı röportajlar ışığında 'cesur yeni dünya'yı anlatmaya çalışıyor. Kitap, modern bilimin ve teknolojinin kurucusu sayıldığı için Nikola Tesla'ya ithaf edilmiş. Kitapta Tesla ile ilgili bölümler olsa da kitap aslında bir Tesla kitabı değil. Alman doktorun kanseri yenen ısı tedavisi, beyindeki paranormal durumları oluşturan ruh molekülü, yapay hücreler, giyilebilir bilgisayarlar, senaryosunu yönetebildiğimiz filmler, çoktan başlayan su savaşları, siber savaşlar, sanal istilalar, endüstriyel hacker'lar, küresel ısınma, feminenleşen erkekler, laboratuarda altın üreten Türkler, artan modern çağ hastalıkları, kahkahanın kansere etkisi, tükürüğün faydaları, ses klonlama teknolojileri, bilinçaltı mesaj frekansları, tohum tekellerinin öjenikçi kısırlaştırma projeleri, Hitler'in ağır suyu, arıların kusursuz çalışma düzeni, bulanık mantık, deprem tahmin denemeleri, deprem aşısı, DNA ve GDO çalışmaları, ilaç araştırmaları gibi türlü konuda yazılar mevcut. Ürün Dirier, kitabını modern teknolojinin kurucu babası saydığı Tesla'ya ithaf etmiş. Kitapta hem gelinen son teknolojiler ve bilimsel bulgular hem de röportajlar ile her konu derinlemesine masaya yatırılmış. Kitabın en önemli özelliği ise bir habercinin kaleminden çıktığı için herkesin anlayabileceği bir dille yazılmış olması."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-dogayi-ogrenmek-fizik", "text": "Sabancı Üniversitesi'nde Science of Nature I / Doğa ve Bilim I adıyla verilmiş olan dersten kaynaklanan bu kitap; mekanik, elektromanyetizma ve kuantum fiziğinde temel fikirleri işliyor. Fen ve mühendislik öğrencileri için bir giriş dersi, sosyal ve beşeri bilimler ve sanat öğrencileri için bilim dersi, ayrıntılı fiziğe giriş dersleri alan öğrenciler ve meraklı lise öğrencileri içinse temel kavramları vurgulayan bir anahtar olarak kullanılabilir. Matematik düzeyi temel türev ve integral hesabı, trigonometrik ve üstel fonksiyonları içeriyor. Gereken matematik fizik konuları içinde anlatılıyor. Hareketin tasviriyle başlanarak Newton Yasaları, enerji, momentum ve açısal momentumun korunumu inceleniyor. Basınç ve sıcaklık kavramlarının moleküllere uyarlanan Newton mekaniğinden nasıl türediği ele alınıyor. Elektromanyetizma kısmında Maxwell Denklemleri incelendikten sonra basit bir örnekle \"boşlukta\" bile elektrik ve manyetik alanların birbirlerini üreterek elektromanyetik dalgalarla enerji ve bilgi taşıdıkları ve ışığın da bir elektromanyetik dalga olduğu gösteriliyor. Kuantum Fiziği, Bohr'un hidrojen atomu modeliyle sunularak, atomların boyut, enerji ve kararlılıklarının, yani maddenin bildiğimiz yapısının, temelde maddenin dalga özellikleri taşımasından kaynaklandığı öğretiliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-dunyanin-en-sacma-icatlari", "text": "Keşfetmek, insanoğlunu en fazla tatmin eden duygulardan biri olması sebebiyle, çağlar boyunca farklı mesleklerden ve motivasyonlardan birçok kişiyi yaratıcılığının sınırlarını zorlamaya sevk etmiştir. Bu çabalar kimi zaman telefon, telgraf gibi günlük hayatın çok önemli birer parçası olmakla sonuçlanırken, kimi zaman da olağanüstü komik ve hiçbir işe yaramayan icatlarla son bulmuştur. Adam Hart-Davis, dünyanın en çılgın mucitlerinin hikayelerini inceleyerek ortaya çıkardığı bu çalışmasında, insanoğlunun yorulmak bilmeyen yaratıcılığından yola çıkarak dünyanın en saçma icatlarını anlatıyor. Deniz ulaşım araçları, hava ulaşım araçları, oyuncaklar gibi sınıflandırdığı icatların ortaya çıkma amacını da yazılarına dahil eden yazar, her şeyden önce, bu insanları yeni bir alet icat etmeye kalkacak kadar ileri götüren ama bu kadar gülünç icatlar ortaya koymaya iten güdüleri anlamaya çalışıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-dunyayi-degistiren-100-fikir", "text": "Bu kitapla Brain Cox, Richard Dawkins, Patrick Moore ve Marcus du Sautoy gibi günümüzün en zeki ve başarılı biliminsanları, mühendisleri ve girişimcilerinin seçtiği, hayatımızı kökten değiştiren yaratıcı teorileri ve buluşları keşfedeceğiniz keyifli bir yolculuğa çıkacaksınız. Dünyamızı değiştiren ve yaşadığımız hayatı daha anlaşılır hale getiren 100 büyük keşif, icat ve kuramı okurken, sizler de insanlık tarihini, Dünya'mızı ve Evren'i yeniden keşfedeceksiniz. Bu kitabı okuduktan sonra dünyayı değiştiren en büyük fikrin ne olduguna siz karar verin! Büyük Patlama | Doğal Seleksiyon | Yuvarlak Dünya | Antimadde | Kuantum Teorisi | Mikropların keşfi | Balta | Teleskop | Pil | Elektrik | Plastik | Mikroskop | Antibiyotikler | Doğum kontrolü | Klonlama Röntgen makinesi | Olasılık hesaplama | Tekerlek | Vidalar | Fotoğraf Makinesi | Telefon | Mikroçip | Bilgisayar | İnternet ve sosyal ağlar... Bilimin çarpraşık yollarında bir rehber kitap! BBC Books ve BBC Focus tarafından hazırlanmıştır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-einstein-bulmacasi", "text": "Bu kitapta, şimdiye dek tasarlanmış en şaşırtıcı zihin açıcılarla karşılaşacaksınız. Üç kapıdan birini seçerken, sürpriz partinin hangi gün olacağına dair tahmin yürütürken ya da bilgisayarınıza düşen ve bir şekilde hep doğru çıkan maç tahmini e-postalarının güvenilirliğini hesaplarken gri hücreleriniz fazla mesai yapacak. Çözümü bulmanız halinde ne kadar gururlansanız hakkınız. Ama aksi durumda lütfen sorumlu okurluğu elden bırakmayın; çözememenin verdiği sinirle fırlatılan kitap yaralayıcı olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-einsteindan-otesi", "text": "Süper sicim kuramı nedir ve neden böylesine önemlidir? Devrim niteliğindeki bu yenilik, Albert Einstein'ın bir ömür süren Her Şeyin Kuramı rüyasının, fizik yasalarının evrendeki bilinen bütün kuvvetleri açıklayan tek bir tanım içerisinde birleştirilmesinin gerçekleşmesini sağlayabilir. Süper sicimler üzerine önde gelen öncülerden biri olan Michio Kaku'ile birlikte yazılan ve en yeni araştırmaları kapsayacak şekilde güncellenen bu kitap, bilimsel sorulara bir detektif romanının heyecanı içinde yaklaşıyor ve imkansızı mümkün kılabilecek yeni bilime hayranlık dolu bir bakış açısı sunuyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-einsteinin-dusleri", "text": "Italo Calvino'nun büyüleyici ve şiirsel diline benzer bir üslupla anlatılan hikayeler Einstein'ın 1905'te İsviçre'de bir patent bürosunda çalıştığı sıralarda zamanın doğasına dair kurduğu düşlere dayanıyor. Her bir düş zamanın bildiğimizden farklı aktığı olası dünyalara açılan bir kapı..."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-einsteinin-evreni", "text": "Einsteinın büyük fikirleri resimler halinde ortaya çıkıyordu. Yanı başında koştuğu bir ışık demetinin nasıl görüneceğini hayalinde canlandırdığı ilk resim, Einsteina özel görelilik kuramını ve yıldızların gizemini çözen meşhur E=mc2denklemini getirmişti.Einsteinın kendisini Bern patent ofisinde sandalyesinden düşerken gördüğü ikinci resim, kavisli uzay-zamanıyla kara delikleri ve büyük patlamayı önümüze getiren genel görelilik kuramı doğmuştu. Einsteinın bütün doğa kuvvetlerini birleştirmek için yaptığı girişimin başarısızlığı ise, üçüncü bir resim yaratmakta başarısız olmasından kaynaklanmaktaydı. Ne olursa olsun, Einsteinin daha sonraki çalışma hayatı boyunca ürettiği fikirlerin çoğu, yeni bilimsel araştırma alanları, yeni teknolojiler ve birkaç Nobel Ödülü kazanılmasına yol açmıştır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-eminim-saka-yapiyorsunuz-bay-feynman", "text": "Burada kendisi, taklit edilemeyen sesiyle, Einstein ile Bohr arasındaki atom fiziğine ilişkin fikir alışverişini; Yunanlı Nickle kumar konusundaki konuşmalarını; çok iyi saklandığı sanılan nükleer sırların bulunduğu kasaları açışını; bongo davuluyla bir baleye eşlik edişini; çıplak bir bayan boğa güreşçisi resmi yapışını; kuantum fiziğinin gizemlerinden barda kızlara içki ısmarlamanın kurallarını keşfedişine kadar bir çok hayrete düşürücü olayı anlatıyor. Kısacası burada tüm farklı parlaklığıyla Feynmanın hayatını, -üstün bir zeka, sınırsız bir merak ve pervasızlığın patlayıcı bir karışımını- bulacaksınız. Zamanımızın en ünlü bilim kitaplarından biri olan bu enerji, anekdot ve hayat dolu eser, sizde de fizikçi olma arzusu yaratabilir. \"Feynmanın yaşamı için zincirleme reaksiyon benzetmesini yapmak hiç yanlış olmaz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-enerjinin-iktidari", "text": "-Mahatma Gandhi- -Barack Obama- Bu kitapta, \"Enerji nedir? Günlük yaşamımızdaki önemi nedir? Ülkelerin gelişimlerinde, hatta var olmalarındaki rolü nedir? Enerji güvenliği ne demektir? ABD, AB, Rusya'nın enerji politikalarının temel unsurları nelerdir? Enerji kaynakları bakımından zengin olan ülkelere yönelik işgallerin, sivil katliamlarının ardında büyük güçlerin ne gibi ihtirasları, kirli planları var? Türkiye'nin bir enerji politikası var mı? Enerji alanındaki sorunlarımız çözümsüz mü? Dışa bağımlılığımız kader mi? Ne yapmalı?\" sorularının cevaplarını bulacaksınız. Kitabın yazarı ise Halen Bilkent Üniversitesi'nde \"Dünya Enerji Politikaları\" ve \"Enerji-Jeopolitik ve Politika\" derslerini veren, TMMOB Yüksek Onur Kurulu Üyesi ve Cumhuriyet Halk Partisi Enerji Komisyonu Başkanı olan Necdet Pamir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-evren-kullanma-kilavuzu", "text": "Bunlar Evren Kullanma Kılavuzu'ndaki sorulardan sadece birkaçı. Kitap bu ve benzeri soruları cevaplamanın yanı sıra, fizikteki en önemli meseleleri son derece anlaşılır ve esprili bir dille, komik karikatür ve dipnotlar eşliğinde ele alıyor. Yazarların amacı, fiziğe genellikle yapıştırılan \"sıkıcı\" yaftasını tersine çevirip bu konuların aslında ne kadar ilginç ve eğlenceli olduğunu göstermek. Nitekim bu amaca başarıyla ulaşmış gibi görünüyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-evreni-yoneten-dort-yasa", "text": "Kavramlar on dokuzuncu yüzyılda ortaya çıkmış olsa da, termodinamiğin yasaları formüle edilip, sonuçları keşfedildikçe, kimyadan yola çıkıp yaşam süreçlerine varana kadar, oldukça geniş olay aralığına dokunabileceği görülmüştür. Evreni Yöneten Dört Yasa'dan ilk ikisi bilinen, ancak yine de esrarengiz olan iki özelliği, sıcaklığı ve enerjiyi anlatır. Üçüncüsüyse çoğu kişinin anlaşılmasını çok daha zor bulduğu bir özelliği, entropiyi anlatır. Sonuncu yasa daha tekniktir, fakat konuyu daha anlaşılır kılar. -Chemistry World- -Marcus Chown, New Scientist- -J. A. Bartz, Choice- -Science-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-evrenin-yasami", "text": "Bu soruları herkes merak eder ve her kültür bunlara ilişkin öyküler söyler. Ünlü kuramsal fizikçi Lee Smolin, yıllardır kuantum kuramı ile göreliliği birleştirecek bir kuramı kurma girişiminde bulunan biri olarak, bütün bu soruların ancak bize doğanın kapsamlı bir resmini verebilecek tek bir kuramda birleştirilmesiyle cevaplanabileceğini söylüyor. 21. yüzyılda evreni anlayışımız artarken, bir diğer basamağın eşiğinde duruyoruz. Görelilik, kuantum ve genişleyen evrene ilişkin öğrendiklerimizi tek bir çerçevede kaynaştırmaya girişirken anlayışımızın büyük devrimci dönemlerinden birisinin ortasındayız. Bu devrimi tamamladığımızda evreni nasıl göreceğiz? Öykü tamam değil. Ancak Smolin'e göre yeni Evrenin neye benzeyeceğini gösterecek bir resim belirmekte. Bu kitabın amacı işte bu yeni resmi betimlemek ve ona niçin inanç duyduğumuzu anlatmak. -John Gribbin, The Independent on Sunday- -George Johnson, The New York Times Book Review-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-evrenin-yolculugu", "text": "Bu kitap, galaksilerin, yıldızların, gezegenlerin, canlı organizmaların, insanlığın ve insan bilincinin nasıl ortaya çıktığını anlamaya çalışırken, ta en başından beri insanlığın peşini bırakmayan sorulara cevap arıyor. -Bill McKibben, Dünya ve Doğanın Sonu'nun yazarı- -Peter Crane, Yale Üniversitesi Orman ve Çevre Çalışmaları bölümü dekanı- -Thomas Lovejoy, George Mason Üniversitesi öğretim üyesi-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-farkli-bir-evren-fizigi-en-bastan-icat-etmek", "text": "Ama Farklı Bir Evren'de, Nobel ödüllü Robert Laughlin bilimsel sınırın burnumuzun dibinde olduğunu ileri sürüyor; nihai kuramlar aramak yerine, bir kristalin çok sayıda atomun düzenlenmesi sonucu oluşan sertliği ve şekli gibi beliren özellikler dünyasını göz önünde bulunduruyor ve bize fiziğin en temel kanunlarının da aslında nasıl belirdiğini gösteriyor. Farklı Bir Evren bize niçin temel fizik kanunları hakkındaki bütün düşüncelerimizin değişmesi gerektiğini gösteren, gerçek anlamda hayret uyandırıcı bir kitap. -New Scientist- -George Vvhitesides, -The New York Times Book Review-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-farz-edelim-ki", "text": "Hişt! Sen, oradaki! Kitabı elinde tutan işte! Sen, sen! Bu kitabı almayı düşünüyorsan onunla ilgili birkaç ipucu vereyim sana: İnsanlar kağıttaki selülozu sindiremez ama sindirebilseydik bu kitap sana 2300 kalori verirdi . Bu kitap seni kurşunlardan korumaz. Onu zırh niyetine kullanacaksan çuval çuval alman gerek. Eğer sağlam kaslı bir kolun varsa bu kitabı 14 metre kadar uzağa fırlatabilirsin. Egzersiz yaparsan her 800 milisaniyede bir kitap atabilirsin. Yani olur da insan saldırısıyla karşı karşıya kalırsan onlar sana ulaşamadan fırlattığın kitaplarla üç dört tanesini vurabilirsin. Tabii son sürat sana doğru gelen bir çakal söz konusuysa iyi hedef al çünkü yalnızca tek bir şansın olacak. - Evet. - Evet ama saklanmanın bir faydası olmaz. Her türlü ayvayı yersin. Randall Munroe'nun karikatür sitesi xkcd.com her hafta milyonlarca kişi tarafından ziyaret ediliyor. Munroe, \"Cin Ali\" tarzı çizimleriyle bilim, teknoloji, dil, aşk konularında takipçilerinden gelen ilginç sorulara cevap bulmak için bilgisayarının başına oturuyor, askeri araştırmaların sonuçlarını karıştırıyor, nükleer reaktör operatörlerine danışıyor, Yıldız Savaşları'ndan sahneleri tekrar tekrar izliyor, annesini arıyor ve korkunç görünümlü hayvanların resimlerini araştırıyor. Ruh eşinizi bulma ihtimalinden gerçek elementlerle periyodik cetvel yapmaya çalışırken kaç kez feci şekilde ölebileceğinizi mizah dolu ama çok gerçekçi verilerle açıklıyor. Randall Munroe rehberiniz olduğu müddetçe bilim çok enerjik ve çok eğlenceli. Onunla birlikteyken bir mol köstebek, dünyayı etten bir battaniye gibi sarıp nefessiz bırakabilir veya Yoda, Güç'ü kullanarak elektrikli arabasını şarj edebilir. Olabilir yani... Randall Munroe bu. -Register- -Guardian- -Entertainment Weekly- -Newsweek- -Time- -Huffington Post- -Neil Gaiman- -American Scientist- -Shortlist- -Tim Harford- -The Economist- -Varsity- -The Student- -Wired- -Onion AV Club- -Jon Foro- -Wall Street Journal Speakeasy blog- -The New York Times-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-feynmanin-kayip-dersi", "text": "\"Gezegenlerin Güneş Çevresindeki Hareketi\" adı verilmiş olan bu ders, Isaac Newtonun Principia Mathemdtieasmdaki elipsler yasasının geometrik kanıtına alışılmamış bir yaklaşımdı. David ve Judith Goodstein'ın tekrar derlediği ve yayıma hazırladığı bu ders tek bir olgu hakkındadır, ama kesinlikle küçük bir olgu değil. Bir gezegen ya da bir kuyrukluyıldız veya herhangi bir cisim uzayda kütleçekimin etkisi altında çok özel bir matematiksel yay çizerken, neden bu özel eğriyi izlediğini, doğanın neden bu zarif yörüngelerin izlenmesini \"seçtiğini\" basit bir geometriyle açıklamaktadır. Problem sadece derin bilimsel ve felsefi anlamdan ileri gelmekle kalmayıp ayrıca büyük tarihsel öneme sahiptir. Çok önemli bir konu, güzel anlatılmış bir öykü üzerine büyüleyici bir kitap bu. Goodstein'ler temel bir problem üzerine çok hoş bir şekilde yazılmış bir el kitabı üretmişler. Bu kitap, biraz temel matematikle uğraşma cesareti gösterecek tüm okurlara ödüllendirici bir deneyim sağlayacaktır. Yazarlar, her şeyden önce, kayıp bir belge için heyecanlı bir kovalamaca sunmuşlar ve büyük fizikçi Richard Feynmanın ve onun düşünme yönteminin çok sıcak ve ilginç bir resmini vermişler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-fizik-yasalari-uzerine", "text": "1964 A. Einstein Ödülü ve 1965 Nobel Fizik Ödülü sahibi Profesör R. Feynman sadece fizik yasalarının kavranışına yaptığı katkılarla değil, fiziği fizikçi olmayanlar için de çekici kılma yeteneğiyle tanınır. Dickin fiziğinin insanlar tarafından anlaşılmasının zor yanı matematiksel denklem kullanmamasıdır. Nevvtondan bu yana teorik fizikçiler denklemler yazarlar ve sonra bu denklemlerin çözümleri üzerine çalışırlar. Hans , Oppy ve Julian Schvvinger bu şekilde fizik yapmışlardır. Dick ise denklemleri yazmadan çözümleri kafasında yapar. Neler olup bittiğini kafasında canlandırır ve minimum matematik kullanarak çözümün ortaya koyduğu resmi çıkartır. Hayatları boyunca denklem çözmeye uğraşanların onun karşısında şaşırıp kalmalarını anlayabiliyorum. Onların zihinleri analitik çalışırken, Feynmanınki resimseldir. Dickin fiziğinin insanlar tarafından anlaşılmasının zor yanı matematiksel denklem kullanmamasıdır. Nevvtondan bu yana teorik fizikçiler denklemler yazarlar ve sonra bu denklemlerin çözümleri üzerine çalışırlar. Hans , Oppy ve Julian Schvvinger bu şekilde fizik yapmışlardır. Dick ise denklemleri yazmadan çözümleri kafasında yapar. Neler olup bittiğini kafasında canlandırır ve minimum matematik kullanarak çözümün ortaya koyduğu resmi çıkartır. Hayatları boyunca denklem çözmeye uğraşanların onun karşısında şaşırıp kalmalarını anlayabiliyorum. Onların zihinleri analitik çalışırken, Feynmanınki resimseldir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-galileiden-yukavaya-buyuk-fizikciler", "text": "Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları geçtiğimiz dört yüzyılın en önemli fizikçilerinden ellisinin yaşam öykülerinden oluşan seçkin bir derlemeyi okurlarına sunuyor: Büyük Fizikçiler Galileodan Yukavaya. Oxford Üniversitesinden emekli matematik profesörü ve araştırmacı Ioan Jamesin yalın bir dille kaleme aldığı kitapta Isaac Newtondan Benjamin Frankline; Marie Curieden Albert Einsteina pek çok isim yer alıyor. Yazar Jamesin \"Büyük Biyologlar\" ve \"Büyük Matematikçiler\" adıyla aynı diziden yayımlanmış iki kitabı daha var. Ioan James kitapta bilim insanlarının başarı yolculukları sırasında karşılaştıkları sorunları, onların bu sorunlarla nasıl mücadele ettiklerini ve özel hayatlarının bilinmeyen taraflarını teknik terimlerden arındırılmış, sade ve sıcak bir dille aktarıyor. Kitap bu yönüyle yalnızca bilim meraklılarının değil, genç okurlar başta olmak üzere, rol model arayışındaki her yaştan okurun ilgisini çekebilecek bir özellik kazanıyor. Eser Türk okuyucularına Sibel Erdumanın özgün dili İngilizceden yaptığı çeviri ile ulaşıyor. Ioan James kitapta bilim insanlarının başarı yolculukları sırasında karşılaştıkları sorunları, onların bu sorunlarla nasıl mücadele ettiklerini ve özel hayatlarının bilinmeyen taraflarını teknik terimlerden arındırılmış, sade ve sıcak bir dille aktarıyor. Kitap bu yönüyle yalnızca bilim meraklılarının değil, genç okurlar başta olmak üzere, rol model arayışındaki her yaştan okurun ilgisini çekebilecek bir özellik kazanıyor. Eser Türk okuyucularına Sibel Erdumanın özgün dili İngilizceden yaptığı çeviri ile ulaşıyor. Büyük Fizikçiler 'de aralarında Kepler, Newton, Franklin, Faraday, Curie, Maxwell, Einstein, Bohr, Schrödinger ve Oppenheimer gibi pek çok fizikçiye ait ilginç hayat hikayelerini okurken bir yandan da fiziğin kendi yolunda nasıl ilerlediğine ve diğer bilim dallarıyla ilişkisine tanık olacaksınız. Galileo Galileinin babasının Floransalı ünlü besteci, lavtacı ve müzik kuramcısı Vincenzo Galilei olduğunu... Albert Einsteinın fiziğe olan ilgisinin dört yaşında babasının ona hediye ettiği küçük bir pusulayla başladığını... Röntgen ışınına ve cihazlarına adını veren Wilhelm Conrad Röntgenin yaptığı buluşların insanlığa ait olduğu düşüncesiyle patentlere ve lisanslara karşı olduğunu... Marie Curienin üniversite eğitimine devam ederken, iflas ederek yoksul düşen ailesine mürebbiyelik yaparak destek olduğunu... Galileo Galileinin babasının Floransalı ünlü besteci, lavtacı ve müzik kuramcısı Vincenzo Galilei olduğunu... Albert Einsteinın fiziğe olan ilgisinin dört yaşında babasının ona hediye ettiği küçük bir pusulayla başladığını... Röntgen ışınına ve cihazlarına adını veren Wilhelm Conrad Röntgenin yaptığı buluşların insanlığa ait olduğu düşüncesiyle patentlere ve lisanslara karşı olduğunu... Marie Curienin üniversite eğitimine devam ederken, iflas ederek yoksul düşen ailesine mürebbiyelik yaparak destek olduğunu..."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-gelecegin-fizigi-michio-kaku", "text": "New York Times'ın en çok satanlar listesindeki Olanaksızın Fiziği kitabında, önümüzdeki yüzyılın baş döndürücü, kışkırtıcı ve neşelendirici bir görünümünü, geleceği laboratuarlarında şimdiden icat eden, dünyanın en iyi üç yüzden fazla bilim insanıyla yaptığı görüşmelere dayanarak bize anlatıyor. Sonuç, tıpta, bilgisayarlarda, yapay zekayada, nanoteknolojide, enerji üretiminde ve uzay yolculuğunda devam edegelen devrimsel gelişmelerin, en otoriter ve bilimsel olarak hatasız bir tasviri."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-holografik-evren", "text": "-Dr. Fred Allan Wolf, Kuantum Bilmecesi adlı kitabın yazarı- -Stanislav Grof, Kozmik Oyun adlı kitabın yazarı-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-icimizdeki-evren", "text": "En ufak atomları En ufak atomları parçalayarak, en büyük gökadaları gözlemleyerek, en yüksek dağlardaki ve en derin denizlerdeki kayaları inceleyerek, günümüzde yaşayan her türün DNA'sını tanıyarak harikulade bir gerçeğe ulaşıyoruz. Her birimizin içinde müthiş bir öykü yatıyor. Öykümüz evrenin Büyük Patlama ile meydana geldiği yaklaşık 13,7 milyar yıl önce başlıyor. Sonra onun küçük bir köşesinde şekillenen kendi tarihimizi izleyecek, güneş sisteminin, Ay'ın ve Dünya'nın oluşumunun her birimizin içindeki organları, hücreleri ve genleri nasıl etkilediğini göreceğiz. - Lawrence M. Krauss- Hiç Yoktan Bir Evren adlı kitabın yazarı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-insanligi-degistiren-50-muthis-fikir", "text": "Zeki Olduğunu Düşünüyor musun? kitabında üniversite mülakatlarında karşılaşacağımız ilginç sorulara hazırlıklı olmamız için kafamızı nasıl çalıştırmamız gerektiğini anlatan John Farndon, bu sefer insanlık tarihinde çığır açan en harika fikirleri, bu fikirlerin diğerleri arasından nasıl sıyrıldığını anlatıyor. Dünyanın En Harika Fikri kavramında insanın aklını çelen, Yok canım, saçmalık bu! demeden önce konu üstüne düşünmek için insanı sinsice baştan çıkaran bir şeyler vardır. İşte elinizdeki kitap bu ayartmaya teslim oluşun bir eseridir. Eğer siz de teslim olursanız, bunun aslında son derece sürükleyici bir oyun olduğunu keşfedersiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-isaac-newton", "text": "Ana-babadan, sevgiliden, dosttan mahrumdu. Yoluna çıkan büyük insanlarla sert tartışmalara girdi. En az bir kere deliliğin kıyısına geldi. Çalışmalarını gizli tuttu; tüm bunlara rağmen insanlığın elindeki bilginin ana çekirdeğine katkı yolunda yaptığı keşifler, kendisinden öncekilerin ve sonrakilerin keşiflerini aşmıştır. Modern dünyanın baş mimarıydı. Işığın ve devinimin kadim felsefe bulmacalarını çözdü. Yerçekimini keşfetti. Gökcisimlerinin seyrinin nasıl tahmin edileceğini gösterdi; böylece evrendeki yerimizi belirlemiş oldu. Bilgiyi, somut ve uygulamaya dönük bir mesele haline getirdi; onu nicel ve kesin kıldı. Birtakım ilkeler ortaya koydu. Bunlara Newton yasaları diyoruz. Newton'ın adı, bir dünya sistemine işaret eder. Maddeyi ve uzayı, Tanrı'dan bütünüyle koparmamıştır. Doğa hakkındaki görüşünü, esrarlı, gizli, mistik niteliklerden arındırmamıştır. Hep düzen aradı, düzene inandı, fakat gözlerini kaostan hiç ayırmadı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-kaniti-olmayan-gercekler", "text": "Cevaplar, sadece bilimin teorik sorunlarını değil, aynı zamanda hayatımızın temel alanlarını da kuşatan geniş, renkli, akıl gıdıklayıcı bir yelpaze oluşturuyor. Ve tabii yeni yaklaşımlar kendini gösteriyor: Yeni bir doğa felsefesi doğuyor; fizik sistemlerini anlamanın yepyeni yolları, kim olduğumuza, insan olmanın anlamına dair temel varsayımlarımızın çoğunu sorgulayan fikirlere dair yeni düşünce sistemleri doğuyor. İlginç bir nokta; bu parlak beyinlerin cevaplarında karamsarlıktan iz yok neredeyse; okurları şaşırtacak iyimser bir hava hakim. Kimi, insanın sanıldığı gibi çekirdeğine dek çürümediğine inanıyor. Kimileri ise insanlığın iyiye doğru gidebileceğine bile inanıyor. Kitabın geneline yansıyan apaçık his ise, merak duymaktan gelen katıksız haz. Bilimciler, bu kitapta, kanıtlarla konuşma kuralının dışına çıkıyor. Ama bu, bilimi ihlal eden bir tutum da değil. Boş günlerini değerlendirmeye çalışan profesyonellerin eğlencelik fikirleri de değil. Birbirinden çok farklı alanlardan gelen katkılar, sağlam bir bilimsel sezginin ruhunu yansıtıyor; açık görüşlü, sınırlamalardan uzak, entelektüel açıdan oyunbaz, kuvvetli birtakım tahminler. Cevapların çoğu, çeşitli çalışma alanlarına dair bir tür geleceği öngörüyor. 109 parlak beyin, bütün bu problemleri, bilimin uzmanlık isteyen dilinden kaçınarak ele alıyor ve çeşitli disiplinler arasındaki bilgi alışverişini sıradan okurun anlayabileceği bir dille yürütüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-kant-ve-kesin-bilimler", "text": "Michael Friedman bu kitapta, Kant'ın 1747 tarihli tezinden Saf Aklın Eleştirisi dahil olmak üzere, Opus-postumum'daki son yazılarına kadar, bilimler için bir temel sağlayabilecek bir metafizik bulmaya yönelik süregiden çabalarının, onun felsefi düşüncesinin gelişimini anlamak açısından son derece önemli olduğunu tartışıyor. -Mark Risjord, Studies in History and Philosophy of Science- -John Drummond, Review of Metaphysics-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-kilciksiz-bilim", "text": "Gerçek: Stetoskop keşfini, 1816 yılında, kulağını bir kadının göğsüne koyamayacak kadar utangaç olan bir doktora borçlu. Gerçek: 1954 yılında bir Sovyet doktor, bir köpek yavrusunun başını, Alman çoban köpeğinin omuzuna \"başarıyla nakletti. Gerçek: Sarı plastik ördekler, 1992 yılında bir gemiden döküldüklerinden beri, okyanus akıntıları hakkında son derece değerli veriler sağlamıştır. Kılçıksız Bilim, Antik Çağdan günümüze kadar bilim tarihindeki önemli keşifleri, kimi tuhaf girişimleri, başarıları ve trajik çuvallamaları kronolojik olarak sunan bir bilimsel geçit töreni. - Fizik: Elektrik akımının hızını anlamak için 200 keşişi sıraya dizip elektrik veren Fransızdan, bütün bir orkestrayı tren vagonuna yerleştirerek Doppler etkisini test eden Hollandalıya. . . - Zooloji: çürüyen buğdaydan kendiliğinden yetişen farelerden, kırlangıçların kışlarını güllerin dibinde geçirdiğinin \"keşfedilmesine. . . - Botanik: insanları delirten orman gülü balından, zencefilin at fitili olarak kullanılmasına. . . - Meteoroloji: Kurbağa ve balık yağmurlarından, yedi kere yıldırım çarpan adama. . ."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-kimsenin-bilemeyecegi-seyler", "text": "-Kaos teorisi nedir? -Tam olarak kaç tane tabiat kanunu var? -Evrim hakkında neden yanılıyoruz? -Bilinç dışı eylemlerim, bilinçli eylemlerimden katbekat fazlaysa acaba ben, kendim miyim? -Lost'ta veya Matrix'te yaşıyor olabilir miyiz? -Birbirimizi neden tam olarak anlayamıyoruz? -Aşk bize neler yapıyor? -Cinsellik neden sürekli satıyor ve satacak?"}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-kuantum", "text": "Düşünmek, nedenlerin, nasılların arkasına takılmak, yani özgün bilgi üretmek, bilginin her türlü değerin üstüne çıktığı günümüzde, fikir işçileri denilen yeni bir sosyal sınıf yaratmıştır. Apple, Samsung, IBM, Intel, Microsoft gibi dünyaya ekonomisine yön veren dev kuruluşlar, bu yeni sosyal sınıfın kontrolüne girmiştir. Bill Gates işe başladığında, sizin gibi, Afrika'da Safari yapacak parası yoktu, şimdi dünyanın en zengin adamı. Apple markasını yaratan Steve Jobs, özgün düşünmenin ekonomik değere nasıl dönüştüğünü kanıtlayan bir teknoloji ikonu oluverdi. Bütün bu gelişmelerin motoru kuantum kuramıdır. Yirminci yüzyılın en önemli entelektüel başarısı olan kuantum, yirmi birinci yüzyılın dinamiğini belirleyen bir efsaneye dönüştü. Cengiz Yalçın, kitabında sizleri bu efsanenin mantığı ile tanıştırıyor. Karmaşık sandığınız günümüz teknolojilerinin nasıl basit olayların nedenlerini düşünerek yaratıldığını hayretler içinde görecek, bilgisayar ekranına bile başka gözle bakar olacaksınız. Cengiz Yalçın kuantum kuramını herkesin anlayabileceği en yalın biçimde açıklamakla kalmıyor, günümüzde ve gelecekte günlük hayatta yansımalarını da ortaya çıkarıyor. Kuantum: Tanrının Nefesi mi? Aklın Sesi mi? Neyin Nesi? ufuk açıcı ve düşündürücü bir kitap. Bende tavsiyeniz ile aldım okuyorum gerçekten çok güzel bir kitap. Kuantum hakkında bilgisi olmayıp yeni başlayanlar için güzel ve basit bir dille anlatılmış sorularınızı yanıtlayabilecek bir kitap."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-kuantum-bilmecesi", "text": "Sarsılmaz olarak görülen Newton Mekaniği meğerse birkaç yüzyıldır gözle görülmeyecek şekilde titreyip durmaktaydı. Kuantum Bilmecesi bu keşfin bilim dünyasında ne tür tartışmalara yol açtığını ve o tarihten bu yana yaşantımızı nasıl etkilediğini eğlenceli ve oldukça anlaşılır bir dille açıklıyor, fiziğin en zor konularından biri olan kuantum teorisini bize açık şekilde anlatmayı başarıyor. Fred Alan Wolf kuantum teorisini Planck, Bohr ve Einstein'dan başlayarak açıklamıyor; yola Eski Yunan filozoflarından, Zenon ve Aristoteles'ten çıkıp sözü Born ve Heisenberg'e getiriyor. Fizikçi ve bilimci olmayan okurun kuantum bilmecesini \"çözmesini\" sağlamak için Escher ve Vaserely gibi ünlü ressamların eserlerinden de faydalanıyor. Kuantum bilmecesini çözmek isteyenler bu kitabın sayfalarında kuru kuruya fizik değil, felsefe ve sanatla renklendirilmiş eğlenceli bir bilim bulacaklar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-marsli", "text": "-Hugh Howey, Wool serisinin yazarı- -Larry Niven, Hugo, Nebula ve Locus ödüllü Halka Dünya romanının yazarı- -John Scalzi, Yaşlı Adamın Savaşı serisinin Hugo ve Locus ödüllü yazarı- -Dan Simmons, Hugo ödüllü Hyperion serisinin yazarı- -Ernest Cline, Başlat romanının yazarı- -Library Journal-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-merak-bilim-nasil-her-seyle-ilgilenir-oldu", "text": "Bugünden baktığımızda oldukça şaşırtıcı görünse de, merak her zaman olumlu çağrışımlar uyandırmıyordu. Bir zamanlar hor görülen ve düşünme eyleminde yeri olmadığı düşünülen bu özellik, birtakım meraklı insanların çabaları sayesinde, yavaş yavaş ve sezdirmeden bilim tarihine damgasını vurdu. Rönesans'ın rüzgarı beraberinde bilme isteğini, araştırma, inceleme ve öğrenme isteğini de getirmişti. Philip Ball bir yandan merakın geçmişini incelerken, diğer yandan geleceğe bakmayı da unutmuyor. Günümüz bilim araştırmalarında karlılığın, verimliliğin ve işe yararlığın ön plana çıkmaya başladığını, bu durumun bilimin seyrini değiştirebileceğini vurguluyor. Merak: Bilim Nasıl Her Şeyle İlgilenir Oldu? bilim tarihini merak kavramı üzerinden inceleyerek, okuyucuyu bilimin işlevi hakkında düşünmeye sevk ediyor. -Wall Street Journal-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-mesaj", "text": "Kendini uzaydan gelen radyo frekanslarını dinlemeye adayan Dr. Ellie Arroway yıllar süren araştırmalarının sonunda, tam vazgeçeceği sırada gizemli bir mesaj almaya başlar. Mesaj, Carl Saganın anlatım gücü ile bilimsel hayallerini birleştirdiği muhteşem bir roman."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-muhtesem-buluslar", "text": "Matematik diliyle ifade edilmiş her denklem, belirli bir düşünceyi ve felsefeyi temsil eder. Dolayısıyla, sadece matematik diliyle bir denklemi anlamak yeterli değildir. Bu denklemin ardında yatan düşünceyi ve bu düşünce bağlamında yapılan tartışmaları da bilmek zorunludur. Crease, her denklemin arka planında yaşanan bu canlı tartışmaları, denklemin ortaya çıkış sürecini başarılı bir biçimde anlatıyor. Fotoğraflar ve şekiller sayesinde zengin bir görselliği bünyesinde barındıran Muhteşem Buluşlar, ele aldığı denklemleri kronolojik sırayla sunuyor okuyucuya. Pisagor teoremini ispat edebilmek için bir köleyi tatlı sözlerle ikna etmeye çalışan Sokrates'i izleyecek; termodinamiğin ikinci kanunu ile Shakespeare tiyatrosu arasındaki bağlantıyı keşfedecek; Schrödinger ve Heisenberg'in dalga mekaniğinden bahsederek birbirlerine yazdıkları, çoğu zaman duygu yüklü mektuplardan alıntıları keyifle okuyacaksınız. Böylesine ilginç ve pek de işitmediğimiz bilgiler sunan bu kitabın sayfalarını çevirirken, bir yandan da zaten bilinenlerin üzerine yenilerini eklemek için giderek daha da güç algılanan ve karmaşık konuları araştıran bilim insanlarının, kendilerinden önceki bilim insanlarından sadece dünyayı algılamakla ilgili belli bir birikimi değil, aynı zamanda bir dizi sorun ve hayal kırıklığını da miras aldığını şaşkınlıkla fark edeceksiniz. Peki, sonuç ne mi olacak? Belki de bu kitap sayesinde tüm bakış açınızı değiştirecek, dünyayı ve anlamını farklı bir şekilde algılamamız gerektiğini düşünenlerden biri haline geleceksiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-oykucu-beyin", "text": "Dünyayı nasıl algılıyoruz? Zihin-beden ilişkisi denilen şey de ne? Cinsel kimliğimizi ne belirler? Bilinç nedir? Otizmde ters giden ne? Sanat, dil, eğretileme, yaratıcılık, kendilik farkındalığı ve hatta dini duyarlılıklar gibi özbeöz insana dair olan tüm bu gizemli yetilere nasıl açıklık getirebiliriz? Bir kuyruksuz maymun beyni, zihinsel becerilerin böylesi tanrısal bir düzenine erişmeyi nasıl başardı? Ramachandran'ın bu sorulara olan yaklaşımı, beyinlerinin farklı bölümlerinde, davranışları veya zihinleri üzerinde garip etkiler oluşmasına neden olan hasar veya genetik tuhaflıklara sahip hastaları incelemesiyle şekilleniyor. Ramachandran'ın anlattığı öyküler Edgar Allan Poe veya Philip K. Dick'inkileri andırıyor olabilir, ama hepsi gerçek. Bu kişilerin ayrıntılı olarak incelenmesi, sadece tuhaf belirtilerinin neden ortaya çıktığını anlamamıza yardımcı olmakla kalmayıp, normal beyinlerin işlevlerini anlamamıza da yarıyor. Belki günün birinde insan beyni bilinci nasıl meydana getirdi sorusunu cevaplayabileceğiz. Kozmosun geri kalanı her tür insani endişeye rağmen yuvarlanıp giderken, evrenin ufacık bir köşesini aydınlatan içimdeki bu \"ben\" nedir veya kimdir? Tehlikeli bir şekilde teolojiye kayan bir soru. - Richard Davvkins, Gen Bencildir ve Kör Saatçi'n'm yazarı- - Oliver Sacks, Aklın Gözü ve Karısını Şapka Sanan Adam'ın yazarı-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-oyunun-kurallarini-fizik-soyler", "text": "Yukarıdaki ifadeyi haklı bulanlar, fiziğe amatörce ilgi duyanlar, meraklı öğrenciler, çevresinde ve tüm evrende olup bitenleri merak edenler, doğa yasalarının çok çarpıcı yönleriyle karşılaşmak isteyenler, fiziğe yabancı olmayan, ancak derli toplu kuşbakışı resmini/sınırlarını görmek isteyenler, sıcak bir sohbet havasında yazılmış bu kitapta kendilerine hitabeden bir şeyler bulacaklardır. Yaşadığımız evrenden haberdar olma, fark etme, genel bir bakış sağlama, fiziğin nereden gelip nereye gittiği, sorunları, çelişkileri, yetersizlikleri, başarıları, gelişim evreleri, hedefleri ile yaşantımızdaki yeri ve önemi gibi konuları bir fizik mühendisinin gözüyle fizik dünyasının içinde dolaşarak hissettirebilmek bu kitabın ana amacıdır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-paradoks", "text": "Bilimin iletişimine yaptığı katkılardan dolayı İngiliz Kraliyet Akademisi tarafından madalyaya layık görülen Profesör Al-Khalili, bizleri adeta paradoksları yaratanların beynine sokacak kadar anlaşılır ve hünerli anlatımıyla, eğer doğru açıdan bakmayı başarırsak bu paradoksların çözülebileceğini gösteriyor. Bunu yaparken de Einstein'in zaman ve evren teorilerinden, kuantum dünyasından çıkma yepyeni fikirlere kadar insanın bilgi dağarcığına girmiş en önemli kuramlardan faydalanıyor. Paradoks aklınızı fazlasıyla zorlayacak bir kitap... ama bundan çok zevk alacaksınız. Bilimin iletişimine yaptığı katkılardan dolayı İngiliz Kraliyet Akademisi tarafından madalyaya layık görülen Profesör Al-Khalili, bizleri adeta paradoksları yaratanların beynine sokacak kadar anlaşılır ve hünerli anlatımıyla, eğer doğru açıdan bakmayı başarırsak bu paradoksların çözülebileceğini gösteriyor. Bunu yaparken de Einstein'in zaman ve evren teorilerinden, kuantum dünyasından çıkma yepyeni fikirlere kadar insanın bilgi dağarcığına girmiş en önemli kuramlardan faydalanıyor. Paradoks aklınızı fazlasıyla zorlayacak bir kitap... ama bundan çok zevk alacaksınız."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-parcacik-fizigi-en-kucugu-kesfetme-macerasi", "text": "Kitap, maddenin en küçük yapı birimine, bölünemeyen anlamında \"atomos\" adını veren Demokritos'tan başlayıp , standart model ve ötesine kadar ulaşıyor. Parçacık Fiziği, okurken kesinlikle sıkılmayacağınız hatta fizik hakkında önyargılarınızı kıracak bir kitap. Bu etkisini ise yazarın olabildiğine anlaşılır ve eğlenceli diline borçlu diyebilirim. Bu konulara ilgili bir bilim sever ya da parçacık fiziği üzerine devam etmek istiyorum diyen bir öğrenci iseniz, kitabı bitirdiğinizde sağlam bir temel edineceğinizin sözünü verebilirim. Yazar Dr. Sezen Sekmen'den bahsedecek olursak; kendisi lisans eğitimini ODTÜ Fizik bölümünde tamamlayıp, lisansüstü ve doktora çalışmalarına da ODTÜ Fizik bölümünde devam etmiştir. Şimdi ise Cern'de araştırmacı olarak CMS deneyinde çalışmalarına devam etmektedir. Bu arada kitap satış gelirleri ODTÜ Öğrenci Burs Fonu'na bağışlanmaktadır. Keyifli okumalar diliyorum."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-rolativiteden-kuantuma-evrenin-gercekligi", "text": "20.yüzyıl, fiziksel evrenin gerçekliği anlayışımızda iki büyük devrimi beraberinde getirdi. Rölativite ve kuantum teorisi olarak bilinen bu devrimler, fiziksel gerçekliğin temeline inerek, zaman, mekan ve neden-sonuç ilişkisi gibi kabul görmüş kavramları tamamen değiştirdi. Artık gelinen noktada bilim, evrenin gerçekliğini bu iki büyük teorinin ışığında açıklamaktadır. Zaman ve mekan evrenin gerçekliğini tanımlamada o denli temel kavramlardır ki, onların içeriğini değiştirmek demek, evren hakkında tüm bildiklerimizi yeni baştan yazmak demektir. İşte rölativite teorisi sayesinde evrenin dokusunu ören, zaman ve mekanın gerçek doğası çözüldü; zamanın büküldüğü, mekanın büzüldüğü, ışığın yere düştüğü, şimdiki an, geçmiş ve gelecek kavramlarının yeniden tanımlandığı hayallerimizi zorlayan fenomenlerle karşılaştık ve evrenin nerden geldiğini, nasıl bir şekle sahip olduğunu ve onu nasıl bir geleceğin beklediğini sorgulamaya başladık. Hatta çok daha ötelere gidip, bilinen evrenin ötesinde paralel evrenlerin varlığını da tartıştık. Maddenin kalbine, atomların ölçeğine indiğimizde, en büyük fizikçileri dahi \"evrenin gerçekliğinin bu kadar tuhaf olması gerçekten mümkün mü?\" diye düşündüren ikilemleri; bunların çözümünün ise kuantum teorisi olduğunu keşfettik. Kuantum teorisi bize, madde ve enerjinin temel seviyede bir olasılıklar bütününe bürünmüş olduğunu gösterdi. Doğa yasalarının belirsiz doğasını ve bu belirsizlikten belirli bir evrenin nasıl ortaya çıkabildiğini sorduk. Evrenin gizli simetrisini saklandığı yerden çıkardık. CERN'de yapılan deneylerle bu simetriyi kıran \"Tanrı Parçacığı\"nın peşine düştük. Maddenin kardeşi anti-maddeyle tanıştık. Boşluğun gizlediği sırları keşfettik. Bu sayede boşluktan evren yaratmayı öğrendik. Evreni genişletmekte olan karanlık enerjiyi aydınlatmaya çalıştık. Bunun sonucunda evrenin kuantum gerçekliğinin felsefi anlamını sorguladık. ABD'de Massachusetts'te GE Aviation jet mühendisliği merkezinde uzman olarak çalışan Vural Arı'nın bu kitabı, bilinenleri aynı zamanda kavranabilir kılmayı hedefliyor. Fiziksel dünya ile ilgili kabullerimize ve felsefi düşüncelerimize radikal yenilikler getiren bu teorileri bütün matematiksel ayrıntıları ile anlamak elbette bir uzmanlık işidir. Ancak temellerinde yatan fikirler gerçekte yalın ve herkes için erişilebilir düşüncelerdir. İşte bu kitabı farklı kılan şey, izlediği metodun yanısıra telif olarak kaleme alınmış, kolay anlaşılır bir metin olmasıdır. Kitaptan bir bölüm okumak için buraya tıklayınız. Ben okudum çok faydalandım, herkese tavsiye ederim. Bu konuda Türkçe yazılmış ve anlaşılabilir tek kitap diyebilirim...."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-rolativitenin-abcsi", "text": "O kurama kusursuz bir kılavuz olma özelliğini hala koruyan, olağanüstü bir yorum ve yazın gücüyle kaleme alınmış bu eser, sunumu ve biçemiyle, bugün bilimin halk yığınlarınca anlaşılmasını olanaklı kılmak adına heyecan verici anlatımlarla süslenen kitaplardan, ölçülü ve yalın fikirleriyle net bir biçimde ayrılmaktadır. Russell'ın kitabını okuyan herkes, esprili, duru ve zekice yazılmış metinden keyif alacak, rölativite kuramının özüne nüfuz edecek ve temel fizik ilkelerini anlayabilecektir. Matematiksel bir anlatım içermeyen bu kitap, 1925 yılında ilk kez basıldığında ne denli değerli ise, şimdi de o kadar değerlidir. Çok kaliteli bir düşünür. Bu kitabı hariç her kitabını okumuştum."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-schrodingerin-kedisinin-pesinde", "text": "Gündelik dünyadan analojilere başvuruyor, ama aynı zamanda bu analojilerin atomaltı dünyadaki yetersizliğine, hatta yanıltıcılığına dikkat çekiyor. Örneğin okullarda hala öğretilen Bohr atom modelinin kafamıza kazıdığı elektron yörüngeleri gibi \"resimler\"den kurtamaya çalışıyor zihinlerimizi. Kuantumun öyküsüne ışığın hem parçacık hem de dalga olduğunun keşfedildiği 20.yüzyülının ilk yıllarından başlayan yazar, elektronların da aynı özelliğe sahip olduğunun ne tür önyargılara karşı, nasıl bir mücadeleyle keşfedildiğini, yaygın kabul gören Kopenhag yorumunu ve bilimkurguya da ilham vermiş \"Paralel Evrenler\" yorumunu anlaşılır bir dille anlatıyor. Kitap zihin açıcı bir bilim tarihi çalışması olarak da okunabilir : Bir yandan kuramın çeşitli aşamalarında kafaları fena halde karışan, takdir görmedikleri için hayata küsen bilim adamlarının insani öyküleri var bu kitapta."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-son-yillarim", "text": "Savaşların sürdüğü, açlığın ve yoksulluğun kol gezdiği dünyamız, Einsteinın dünyasından pek de farklı değil. Einsteinın ısrarla üzerinde durduğu devletlerarası rekabetin olumsuz etkileri hala sürmekte. Einstein, ırkçılıktan dünya barışına, bilim ile din ilişkisinden eğitime ve ahlaka, görelilik ve kuantum fiziğinden sosyalizme kadar çağımızın en önemli meseleleri üzerine derinlemesine düşünmüş. Bu meseleleri bir bilim insanı titizliğiyle masaya yatırıyor ve açık, duru üslubuyla argümanlarını kuruyor. \"Neden Sosyalizm\" başlıklı yazısında politik dünya görüşünü ortaya koyarken, sosyalizmin gerçek amacını, insani gelişmenin yağmacı dönemini aşarak bunun kesinlikle ötesine ilerlemek olarak tarif ediyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-tanri-matematikci-mi", "text": "Yukarıdaki sözü Platon söylemişti. Nobel ödüllü Eugene Wigner, Nasıl olur da matematik doğa yasalarıyla bu denli uyumlu olabilir? diye sormuştu. Ve yine büyük düşünür Descartes, Matematiksel olarak kanıtlanamayan hiçbir şeyi doğru olarak kabul etmem! demişti. Eski çağlardan bu yana tüm bilim insanları, filozoflar, soyut bir disiplinin doğal dünyayı böylesine kolay bir biçimde açıklamasını hayretle karşılamışlardır. Dahası matematik, zamanında bilinmeyen ve bugün varlıkları kanıtlanan atom zerrecikleri ve kozmik fenomenler hakkında da kehanetlerde bulunmuştur. Hubble Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü Başkanı Mario Livio, Pisagordan günümüze dek uzanan matematiksel düşünceleri inceleyerek, aklımızı kurcalayan soruları zekice yanıtlıyor. Bu harika kitap, insan zihninin derinlikleri ile bilim dünyası arasındaki ilişkiyi merak edenler için eşsiz bir rehber olacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-turk-aynstayni-oktay-sinanoglu", "text": "Oktay Sinanoğlunun, İtalyanın Bari kentinde başlayan yaşamı başarılarla dolu olmasının yanı sıra hem Türkiye hem yurtdışında pek çok önemli tanıklıklarla dolu.1956 yılında Kaliforniya Üniversitesi, Berkeleyde Kimya Mühendisliğini birincilikle bitiren, sekiz ayda MITyi birincilikle bitirerek Yüksek Kimya Mühendisi olan Sinanoğlu henüz 26 yaşındayken ABDnin Yale Üniversitesinde son üç yüz yıldır Batının en genç profesörü unvanıyla bir rekorun sahibi oldu. Sinanoğlu, kimyaya matematiği sokarak önemli buluşlara imza attı, fizik, astrofizik, nükleer fizik, moleküler biyoloji gibi çeşitli dallarda Harika Çocuk olarak görülüp uluslararası bilim dünyasını şaşırttı. Hayatı boyunca dünya çapında bilimsel pek çok ödül aldı, Türkçenin önemine dikkat çekti ve Türkiyede bilimin gelişmesi için mücadele verdi. Anadilin bir toplumun sürekliliği için yaşamsal olduğunun altını çizerek büyük çapta bir bilinçlenme yarattı. Prof. Oktay Sinanoğlunun yaşamının kendi ağzından soru cevaplar eşliğinde anlatıldığı Türk Aynştayı kitabında ünlü bilim insanlarıyla ilişkisinden yarattığı teorilere, bir dönemin sözlü tarihinden Türkiyenin yaşadığı sorunlara kadar pek çok konu yer alıyor. Sinanoğlunun ülkemizde bilimin neden gelişmediğini kendi yaşamından örneklerle açıkladığı bu kitapta hem baş döndürücü bir kariyer öyküsü hem Türkiye gerçeklerinin yansımaları var. Sinanoğlu şöyle diyor: Halkın tarihine, diline, Osmanlı atalarımıza, inançlarına, binlerce yıllık Asya kökenli insani değerlerine, geleneklerine yabancılaştırması, hatta düşman ilan edilmesi, sonunda kafalar hazır hale gelince de ülkenin yağmalanması her gün hız kazanıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-uzay-ilk-50-yil", "text": "Sputnik 1 ile atmosfer dışına yapılan ilk yolculuğun 50. yılında, bu serüveni dünyada muhtemelen en iyi anlatabilecek insan Sir Patrick Moore'un olağanüstü üslubu, 50 yıl boyunca karelenmiş en iyi fotoğraflar ve \"Ay'a ayak basan ikinci insan\" Buzz Aldrin'in önsözü ile tarihe düşülmüş etkileyici bir not. Dünya 4 Ekim 2007'de, atmosferin dışına yapılan ilk yolculuğu gerçekleştiren Sputnik 1'in fırlatılışının 50. yıldönümünü kutladı. Yarım yüzyıllık bir süreç içinde meydana gelen inanılmaz gelişme ve keşiflerin tarihi bir kaydı niteliğindeki bu kitapta, insanlı ilk uzay uçuşu; yörüngeye gönderilen ilk insan; Ay'a yapılan insansız ilk iniş; Dünya'nın çekim gücünün etkisinden çıkan ilk uzay aracı; Ay'a yapılan insanlı inişler, uzay aracının gelişimi; Mars, Venüs, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'e gönderilen ilk sondaları; ve belkide bütün bu gelişmelerin arkasındaki en önemli dinamik olan Soğuk Savaş'a yer veriliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-vitriol-yeni-cagin-safagi", "text": "Çok uzak olmayan bir gelecekte insanoğlu kozmosta aslında zamanın olmadığını keşfetmiş, madde yeniden tanımlanmış ve ona hükmedilmeye başlanmıştır. Artık galaksiler arası yolculuklar ve geçmişe dönmek mümkün görünmektedir. Bu keşif Alfa-Omega adı verilen bir projeyi hayata geçirir. Alanlarında gezegenin en yetenekli insanlarından oluşan ekipler insanlığın başlangıcından ve hatta öncesinden gelen kadim gelenekler ile ezoterik öğretilerin kaynaklarını, başka yaşamların olduğu yıldızlardaki öğretileri ve kardeşlik örgütleri ile tarihsel bağlarını, kısaca \"hakikati\" bulma yolculuğuna çıkarlar. Fakat \"hakikatin\" ne olabileceği hakkında hiçbir fikirleri olmadan çıktıkları bu yolculuk onları ne bizim tahmin edebileceğimiz bir geleceğe, ne de onların arzu ettikleri bir geçmişe götürecektir. Vitriol - Yeni Çağın Şafağı'nı bir solukta okurken, ezelden beridir sorduğumuz \"Nereden geldik, nereye gidiyoruz?\" sorusunun cevabını ve kötü ile iyinin, siyah ile beyazın, karanlık ile ışığın ebedi savaşını sayfaların arasında bulacaksınız. Bir bilgenin de söylediği gibi, hakikat aramakla bulunmaz belki ama onu yine de ancak arayanlar bulur..."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-yaslanmayi-durdurabiliriz", "text": "Bu Gün Hayatta Olan Kişiler, Bin Yaşına Kadar Yaşayabilirler. DR. Sherwin Nuland, Yale Üniversitesi Tıp Fakültesi klinik cerrahi profesörü, Nasıl Ölürüz ve Yaşlanma Sanatı kitaplarının yazarı. Önde Gelen Bir Araştırmacı, Gerçek \"Gençlik Pınarı\" Yolunu Tarif Ediyor. Yaşlanma ile savaşmak için en gerçekçi yöntem, vücudu hücresel ve moleküler düzeyde yenilemek, biriken hasarı ortadan kaldırmak ve bizi biyolojik açıdan daha genç bir duruma geri döndürmektir. Kapsamlı gençleştirme tedavileri, yaşa bağlı güçsüzlüğü ve hastalıkları sonsuza kadar erteleyebilir, yaşamın bu güçsüz ve zayıf dönemini uzatarak değil, ortadan kaldırarak yaşamımızı büyük ölçüde uzatabilir. Gençleştirme tedavilerinden oluşan kapsamlı bir paket, on yıl içinde laboratuar fareleri üzerinde gerçekleştirilebilir. Ondan sonra, bu tedavileri insanlar üzerinde kullanılabilecek şekilde geliştirmek için bir on- yirmi yıla daha gereksinimimiz olacaktır. Yaşlanmaya bağlı ölümlerin nedenlerinin ortadan kaldırılması, yaşlanmanın insanlara yaşamlarının son döneminde getirdiği bütün eziyetin ortadan kaldırılmasını da sağlayacaktır. Yaşlanma, günde 100.000 kişinin ölümüne neden olmaktadır: Yaşlı insanlar, fakat yaşlılar da insandır. Yaşlanmayı yok etmenin etkilerine ilişkin sosyal endişeler haklı olsa da, bunlar bu kadar çok yaşamı kurtarmanın ve bu kadar çok ıstırabı ortadan kaldırmanın faydalarından daha güçlü değildirler. Aubrey de Grey'in yıllar önce bir TED konuşmasını dinlemiştim. Bu adamın bir şeyler yapacağına inanıyorum."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-yildizlararasi-bilimi", "text": "Filmin bilim danışmam ünlü fizikçi Kip Thorne bu kitapta filmdeki hemen her bir sahnenin bilimsel arka planını açıklıyor. Kip Thorne solucandeliği fikrini bilimkurguya kazandırmasıyla tanınıyor. 1984'te Cari Sagan'a Mesaj romanı için verdiği solucandeliği fikri o günden bu yana bilimkurgunun vazgeçilmez unsuru olmuştur. Gerek diğer bilimkurgu romanlarında ve filmlerinde gerekse Yıldızlararasında ışıktan hızlı seyahat etmek için solucandeliği kullanılmakta. Yıldızlararası filmi baştan sona bilimsel kuramlara dayanmakta. Kip Thorne bilimsel kuramları üçe ayırıyor: Kanıtlanmışlar ve kanıtlanabilecek gibi gözü-kenler ve üçüncü tür bilimsel kuramlar. Diğer bilimsel kuramlarla çelişmeyen, ancak henüz kanıtlanmamış üçüncü tür kuramların en bilinenleri: sicim kuramları, 5 veya 11 boyutlu uzay zamandır. Bu kuramların doğrulanacağına dair bir kanıt yok elimizde. Ancak diğer kuramlarla uyum içinde olduklarından dolayı bunlara fantezi veya hayal ürünü olarak bakamayız. Belki ilerde yanlışlanacaklar ve yerlerini başka kuramlara bırakacaklar, ama şu anda bunları kullanarak evrene ilişkin bazı olguları açıklamaya çalışmakta bir sakınca yok. Kip Thorne hem filmde hem de kitapta bunu çok iyi yapıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-zamanin-daha-kisa-tarihi", "text": "Yalnızca bilinmezlerini değil, hakkında bildiklerimiz bile hala bir merak konusu değil midir?.. Evren nereden gelip nereye gidiyor? Onun hakkındaki bilgileri nereden ve nasıl elde ediyoruz? Ya da gerçekten neyi ne kadar biliyoruz? Bütün bu soruların yanıtını almak için çağımızın en önemli fizikçisi Stephen Hawkingden daha yetkili bir başvuru düşünülemez herhalde. Hawking, bu konuda yazdığı ilk kitabı Evrenin Kısa Tarihi yayımlandığında gördüğü büyük ilgi yanında bir o kadar da yeni bir talebi karşılamak zorunda kaldı. Stephen Hawking bu kez Zamanın Daha Kısa Tarihini yazarak evrenle ilgili tüm kuramları yeniden ele aldı. Bilimsel olarak kanıtlar ile sonuçlar elbette yeni kitabında da aynı. Ama bu kitabın en önemli farkı, önemli kavramları daha rahat anlaşılacak biçimde açıklamış olması. Zamanın Daha Kısa Tarihi, çağdaş fiziğin en zor konularından söz eden ancak sıradan birine bile anlatmayı başarabilen bir kitap."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-zamanin-kisa-tarihi", "text": "Kitap o dönemde evrenin doğası hakkında öğrendiğimiz en son bilgiler göz önüne alınarak yazılmıştı, öte yandan o günden bu güne hem atom-altı dünyanın hem de büyük ölçekte evrenin gözlem teknolojilerinde olağanüstü ilerlemeler yaşandı. Bu yeni gözlemler Profesör Hawking'in kitabın ilk baskısında yaptığı kuramsal öngörülerin çoğunu doğrulayan nitelikteydi. Bu gözlemlere, evrenin başlangıcından 300.000 yıl sonrasını araştıran ve Hawking'in varlığını ileri sürdüğü uzayzaman dokusundaki kırışıklıkları tespit eden Kozmik Ardalan Kaşifi COBE uydusunun son bulguları da dahildir. Kaleme aldığı özgün metne kendisinin son araştırmasından ve en son gözlemlerden edindiğimiz yeni bilgileri katma arzusuyla Hawking, kitabının elinizdeki son baskısı için yeni bir önsöz yazmakla kalmadı, aynı zamanda solucan delikleri ve zaman yolculuğuyla ilgili çok etkileyici yepyeni bir bölüm kaleme alarak kitabını güncelledi. -The New York Times- -Time- -The Wall Street Journal-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-zamanin-otesindeki-deha-tesla", "text": "Sırp asıllı, Hırvatistan doğumlu ve ABD vatandaşı olan bu dahi sayesinde bugün ışıl ışıl aydınlanan kentlerde yaşıyoruz. Ama insanlığın Teslaya borçlu olduğu şey bununla sınırlı değil tabii. Gerçekten zamanının çok ilerisinde yaşayan bir bilim insanı olan Tesla patentinin Marconiye değil kendisine ait olduğunu ancak ABD Yüksek Mahkemesi kararıyla kanıtlayabildiği radyodan televizyona, robotlardan telsiz haberleşmesine, bilgisayardan füzelere kadar bugün gündelik yaşamımızda yer alan pek çok şeyin mucidi veya fikir babasıdır. Kendisine ait bir evi olmayan, otellerde yaşayan, hiç evlenmeyen ve en iyi dostu ünlü yazar Mark Twain ile güvercinler olan Tesla yirminci yüzyılın ilk yarısında sayısız icat yaptı. Ancak bunları ticari ürüne ve kendisi için bir gelir kaynağına dönüştürmeyi pek umursamayınca inanılmaz buluşları Edison veya Marconi gibi açgözlü tüccar mucitler tarafından çalındı. Ne yazık ki bugün onların adı Tesladan daha çok biliniyor. Hayallerine bugün bile ulaşılması zor görünen Tesla İkinci Dünya Savaşının ortasında, 1943te öldüğünde çalışmalarını yakından izleyen FBI bütün araştırma notlarına, yayımlanmamış makalelerine el koydu. Daha sonraki yıllarda nükleer teknolojinin geliştirilmesinde ve uzay çalışmalarında değerlendirildiği söylenen bu belgeler üzerinde hala incelemeler sürüyor. Genç yaşta ABDye göç eden bu büyük mucit bilim tarihinde hak ettiği yeri çoktan almıştır ama sıradan insanların da zihninde ve gönlünde hak ettiği yeri almalıdır. Bu kitap bu işin daha fazla gecikmemesine katkıda bulunmak için yazılmıştır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-zeki-ama-saplantili", "text": "Kimi zaman dokunaklı kimi zaman da şaşırtıcı olan bu vakalar, hastalığın değişik yönlerini göstermekte ve DEHB sahibi kişilerin bundan nasıl kurtulabileceklerine ilişkin ayrıntılı taktik ve tedavi yöntemlerini bizlere sunmaktadır. DEHB konusunda uluslararası bir otorite olan DR. Thomas BROWN, bu karmaşık hastalığa ilişkin genelde gözden kaçan bir nokta olan duyguların rolüne dikkat çekiyor. Bu, yalnızca olumsuz duygular değil. Brown bize DEHB sahibi kişilerin belli ilgi alanları ve aktivitelerde olumlu duyguları yönetmede problemler yaşadıklarını ve bunun anlık gereksinim ya da sorumluluklara dikkat kesilmede sıkıntıya yol açtığını gösteriyor. Brown, DEHB'ye yeni bir bakış açısı getirerek DEHB sahibi çok zeki insanların bile neden saplanıp kaldıklarını ve önemli işlere kendilerini motive edemediklerine işaret ediyor. DEHB sahibi kişilerin kimi işlere fazlasıyla dikkat kesilirken kimilerine odaklanmada ne denli zorlandıklarını ortaya koyuyor. Tüm bunların ötesinde, Brown, DEHB sahibi bireylerin kendilerini ödüllendirebilecekleri ve üretken olabilecekleri bir yaşama geçiş yapabilecekleri yolları aydınlatıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-zihnin-gelecegi", "text": "Telepati, zihin kontrolü, avatarlar, telekinezi ve hafızanın ya da rüyaların kaydedilmesi gibi konularda, dünyanın önde gelen laboratuvarlarında yürütülen en son araştırmaları ve şaşırtıcı sonuçlarını sunuyor. Zihnin Geleceği, sinirbilimin sınırlarının zorlandığı, olağanüstü bir yolculuk. Dr. Kaku, insan beyninin bilgisayarlara yüklendiği, duyguların ve düşüncelerin bir beyin ağında toplandığı, kavrama yeteneğini geliştiren ilaçların olduğu, bilincin evrene gönderilebildiği, hatta ölümsüzlüğün sınırlarının zorlandığı bir geleceği bilimin kurgusuyla sunuyor. \"Olanaksızın Fiziği\" ve \"Geleceğin Fiziği\" gibi çok satan kitapların yazarı ve pek çok bilim programının yapımcısı olan Michio Kaku bu kitabında, evrendeki en büyüleyici ve en karmaşık yapı olan insan beyni üzerine bilimsel araştırmaları ortaya koyuyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/haftanin-kitap-onerisi-zirvalar-ve-arkalarindaki-gercekler", "text": "Kıyametin eşiğinde olduğumuz fikri tarihin kendisi kadar eskidir. Kalkınma ve gelişme yolunda atılan her adım, doğa ile uyum içinde olduğu iddia edilen ilkel bir yaşam tarzından vazgeçmememiz gerektiği iddiasıyla karşı karşıya geliyor. Sanayileşme, modern tarım yöntemleri, genetiği değiştirilmiş ürünler, bilimsel tıp, nükleer enerji ve içten yanmalı motor, uygarlığın sonunun işaretleri olarak kabul ediliyor. Günümüzde politikacılar ve etkili lobi örgütleri bu korku üzerine oynuyorlar. Bizi, ürettiğimiz karbondioksitin (CO2) neden olduğu kaçınılmaz küresel ısınma felaketi ile korkutuyorlar. Obezite salgınının çocuklarımızı yetişkinliğe ulaşamadan öldüreceğini iddia ediyorlar. Doyumsuz hayat tarzımızla dünyanın değerli kaynaklarını tüketmekte olduğumuzu savunuyorlar. Ve bunun gibi daha pek çok kötü senaryo... Bu iddia ve korkuların lehinde ve aleyhindeki kanıtları daha dikkatli incelemenin zamanı geldi. Alınan önlemlerin bir kısmının haklı olduğu fakat çoğunun özgürlüğümüzü kısıtladığı görülüyor. Kanıtlar sorgulamamız ve düşünmemiz gerektiğini ortaya koyuyor. Bize verilen bilgilerin birçoğu gerçek kılığına sokulmuş hipotez veya inançlardan oluşuyor. \"Bilim adamlarına\" göre, özellikle \"yeni araştırmalar gösteriyor ki\" gibi ifadelerle başlayan veya desteklenen cümleleri daima şüphe ile karşılamalıyız. Biz de kesinlikle suçsuz değiliz. Ne yazık ki pek çoğumuzun batıl inançları var; sorgulamaktan ve eleştirmekten korkuyoruz. Sağlığımızın ve güvenliğimizin tehlikede olduğu söylendiği anda mantıksız, eleştirmeyen ve düşünmeyen insanlara dönüşüyoruz. Ne yazık ki bu ciddi kusurumuz, insanların çoğunluğunu kandırmanın kolay bir şekilde mümkün olduğunu kanıtlıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/halkalarindan-gelen-yagislar-saturnun-atmosferini-isitiyor", "text": "Satürn'ün onlarca yıllık gözlemleri, göz önünde önemli bir özelliği gizliyordu. Atmosferin halkaya en yakın bölgesi daha sıcak. Hidrojen, belirli bir dalga boyunda burada gezegenin diğer yerlerinden daha fazla parlıyor. Ve ısınma, halkalardan gelen buz parçacıkları yağışından kaynaklanıyor. Satürn'ün muhteşem halkaları, gezegenin sabit bir özelliği değil, geçici bir özelliğidir. Bir hipoteze göre, 150 milyon yıl önce bir ayın yok edilmesiyle oluştular ve o zamandan beri gezegen onları yavaş yavaş kaybediyor. Bu yağış atmosferi etkiliyor. Paris Astrofizik Enstitüsü'nden ve Arizona Üniversitesi Ay ve Gezegen Laboratuvarı'ndan Lotfi Ben-Jaffel, bir açıklamada, \"Her şey, belirli enlemlerde atmosfere düşen halka parçacıkları tarafından yönlendirilir. Bunlar, bileşimi değiştirerek üst atmosferi değiştirirler. Ve ayrıca, muhtemelen belirli bir yükseklikte atmosferi ısıtan atmosferik gazlarla çarpışma süreçleri de yaşarsınız.\" dedi. Durumun böyle olduğunu gösteren gözlem, NASA'nın Hubble Uzay Teleskobu, Satürn'ü 13 yıl boyunca inceleyen uluslararası Cassini sondası, emektar Voyager 1 ve 2 uzay aracı ve emekliye ayrılan Uluslararası Ultraviyole Kaşif görevinden geliyor. Ancak mesele sadece verilere bakmak değildi. Verilerin aynı şekilde kalibre edilmesi gerekiyordu. Yüksek hassasiyetli Hubble ölçümünü standart olarak kullanan araştırmacılar, etkinin gerçekten de gerçek olduğunu görebildiler. Jaffel, \"Her şey kalibre edildiğinde, spektrumların tüm görevlerde tutarlı olduğunu açıkça gördük. Bu mümkün oldu çünkü Hubble'dan on yıllar boyunca ölçülen atmosferden enerji transfer hızıyla ilgili aynı referans noktasına sahibiz. Benim için gerçekten bir sürprizdi. Farklı ışık dağılım verilerini bir araya getirdim ve sonra vay canına, aynı şey olduğunu fark ettim.\" diye açıkladı. Satürn'ün atmosferi mevsimlerden etkilenir. Örneğin kutup bölgesi renk değiştirir. Ancak onlarca yıllık veriler, bu olayın her zaman orada olduğunu gösteriyor ve bu da halkalardan gelen buz yağışını gözlemler için en iyi açıklama yapıyor. Ve ötegezegenlerin incelenmesi ve hatta belki öte-halkaların keşfi için yararlı olabilir. Çalışma The Planetary Science Journal'da yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/halusinasyonlarin-nedeni-beyindeki-kisa-kivrimlar-mi", "text": "Bu kıvrımın tespit edildiği bölüm halüsinasyon gören hastalarda daha kısa. Beynin bu kısmı gerçek algılar ile hayali algıları ayırmada büyük bir rol oynuyor. Nature Communications adlı bilimsel dergide yayımlanan ve 153 kişi üzerinde yapılan araştırmanın şizofreninin erken teşhisinde yararlı olabileceği düşünülüyor. PCS ismi verilen beyin kıvrımının şekli, kişiye göre farklılık gösteriyor. Araştırmaya göre, insan beynindeki bu kıvrım doğumdan hemen önce oluşuyor. Cambridge Üniversitesi'nden beyin ve sinir uzmanı Dr. Jon Simons: ''Beynin gelişimi birey yaşadığı sürece, devam ediyor, fakat beyindeki PCS'nin belirginliği çok daha erken bir dönemde saptanabilir. Bu beyin kıvrımının kısalığı kişinin gelecekteki hayatında halüsinasyon görme yatkınlığını belirliyor'' diyor. Eğer beyin kıvrımındaki farklılık diğer belirtilerin başlangıcından önce saptanırsa, halüsinasyon görme riski taşıyan kişilere ihtiyaç duydukları desteğin sağlanabileceği umuluyor. Dr. Simons, şizofreninin karmaşık bir hastalık olduğunu söylüyor. Halüsinasyon hastalığın ana belirtilerinden biri olsa da, bazı hastalarda belirli aşamalarda düşünce bozukluğu görülebiliyor. Simons, ''Şizofreni gibi hastalıkların beynin sadece bir bölgesine indirgenemeyeceğini bir süredir biliyorduk. Değişimler beynin farklı kısımlarında görülebiliyor. Böylesine önemli bir belirtiyi beynin belirli bir kısmına bağlamak anormal'' diyor. Araştırmacılar, Avustralya Şizofreni Araştırma Bankası'ndan elde ettikleri verileri kullandılar. Bu veriler arasında 153 kişinin beynini ayrıntıyla incelemeye olanak tanıyan MR sonuçları vardı. MR sonuçları incelenen bu kişilerden 113'ünün şizofren hastası biliniyordu, kalan 40'ında ise bu teşhis konulmamıştı. Araştırmacılar, verilerin deneklerle ilgili önemli bilgiler içerdiğini, örneklerini özenle seçtiklerini söylüyor. Çalışma sırasında, şizofreni tanısı konanlar da, halüsinasyon görenler (79 kişi) ve görmeyenler (34) olarak ikiye ayrıldı. Simons, ''Hastaları karşılaştırmamıza yardımcı olacak iki farklı gruba koyuyoruz. Kişinin yaşı, cinsiyeti, tedavi süreci ve hatta solak olup olmadıkları da göz önünde bulunduruluyor. Ayırdığımız iki grup arasındaki tek fark bir grubun halüsinasyon F görmesi, diğerinin ise görmemesi'' diyor. Araştırmacılar beyin taramalarında, PCS'lerini inceledi. Elde edilen sonuçlar, halüsinasyon gören şizofreni hastalarının PCS'lerinin, görmeyen şizofreni hastalarından ortalama 2 santimetre daha kısa olduğunu gösterdi. Halüsinasyon gören şizofren hastaların PCS'leri ise, şizofren olmayan yani sağlıklı insanlardan ortalama 3 santimetre daha kısa. Sonuçları değerlendiren araştırmacılar, beyindeki bu kıvrımın 1 santimetre daha kısa olmasıyla kişinin halüsinasyon görme riskinin yüzde 20 oranında arttığını söylüyor. Araştırmacı Jane Garrison, halüsinasyona neden olan başka etkenler olsa da bu araştırmadan elde edilen sonuçların çok önemli olduğunu söyledi. Jane Garnison, ''PCS'in, bir bilgiyi kendi başımıza tanımamıza yardımcı olan beyin şebekesinde bir rolü olduğunu düşünüyoruz. Daha kısa PCS'e sahip olan kişiler bilginin kaynağını algılamakta zorlanabiliyor ve bunun dışarıdan geldiğini düşünmeye yatkın olabiliyor'' diyor. Edinburg Üniversitesi'nden Psikoloji Profesörü Stephen Lawrie ise, araştırmanın içinde yer almasa da şizofreni ve halüsinasyonlarla ilişkin olarak beynin yapısı hakkında fikir sahibi. Yapılan araştırmanın oldukça şaşırtıcı olduğunu vurgulayan Lawrie, şizofreninin beynin ön kısmıyla bağlantılı olduğu bilinse de, genelde algı ve dil becerilerini kontrol eden kısımlarıyla ilişkili olduğunun düşünüldüğünü ekliyor. Lawrie, ''İşitsel halüsinasyonlara beynin dil bölümündeki bozukluğun neden olduğuyla ilgili oldukça güçlü kanıtlar var'' diyor. Lawrie, ''Araştırma sonuçları halüsinasyonların sadece beynin dil bölümünü değil, daha büyük bir alanı kapsadığı ve daha da ayrıntılı olmak gerekirse bilişsel işlev kısmıyla ilgili olduğunu içeriyor. Bence bu araştırmanın faydası, şizofrenideki halüsinasyonlar hakkında daha geniş düşünmemize yardımcı olması'' görüşünü dile getiriyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hangi-lamba-tipi-bocekleri-daha-cok-cezbediyor", "text": "Elektrik lambaların yaygın kullanımı ile ciddi bir ışık kirliliği meydana geliyor ve yapay ışık ekolojileri oluşuyor. Böceklerin ekosistemler üzerinde oynadığı hayati rol de, yapay ışığa olan ilgilerinden dolayı etkileniyor olabilir. Yapılan bir araştırmada da, elektrikli lamba çeşitlerinin böceklerin ekolojileri üzerindeki potansiyel etkileri karşılaştırıldı. 8887 böcek ve örümceğin kullanıldığı araştırma kapsamında; floresan lambaya, akkora, sıcak ve soğuk ışıklı LED lambaya, halojen lambaya, ve piyasada böcekleri yaklaştırmadığı iddia edilerek satılan sarı lambalara böceklerin ilgisinin derecesi belirlendi. Araştırmanın sonuçlarına göre; böcekleri en çok akkor çekiyor, daha sonra sırasıyla floresan lamba, halojen lamba, soğuk renk sıcaklığında LED lamba ve sarı lamba geliyor. Böcekleri en az çeken lambalar ise, ilginç bir şekilde böcekleri az çektiği iddia edilen lambalar değil. Bulgulara göre, böcekleri en az çeken lamba sıcak renk sıcaklığındaki LED. Yapılan bu araştırma, bütün ana lamba çeşitlerinin böceklerin ilgisine olan etkisini karşılaştıran ilk çalışma. Araştırmanın bulguları da, odanıza böcekleri çekmeyecek lamba tipini seçmenize yardımcı olmasının yanı sıra, böcekler üzerindeki ışık kirliliğinin etkisinin azaltılabilmesi için oldukça önemli. Michael Justice Light Pollution and Insects: Insect Attraction to Various Types of Residential Lights AAAS 2016 Annual Meeting,"}
{"url": "https://www.fizikist.com/hasta-yemeklerini-artik-robotlar-tasiyacak", "text": "Süleyman Demirel Üniversitesi'nden mezun olan 6 mühendis, Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından aldığı 100 bin liralık destekle, telefondan yönlendirilebilen ve hastanelerde hasta yemekleri ile sterilizasyon malzemelerini el değmeden ameliyathanelere taşıyabilecek robot geliştirdi. Proje yürütücüsü Ferdi Alakuş, gazetecilere yaptığı açıklamada, geçen yıl elektrik ve elektronik mühendisliği bölümünden mezun olduğunu ve öğrenciliği döneminde arkadaşlarıyla birlikte çeşitli alanlarda robot teknolojisine uygun olarak bir çok ürün geliştirdiklerini söyledi. Mezun olduktan sonra daha endüstriyel robotlar yapmaya karar verdiğini ifade eden Alakuş, bu amaçla 5 mühendis arkadaşı ile SDÜ Göller Bölgesi Teknokent'inde bir firma kurduklarını anlattı. Firmanın kurulmasının ardından hedefledikleri robotu yapmak için çalışmalara başladıklarını ifade eden Alakuş, daha önce yaptıklarını elektrikli araçlar ile robot sistemlerini birleştirerek, hastanelerde hasta yemekleri ile sterilizasyon malzemelerini el değmeden ameliyathanelere taşıyabilecek bir robotik araç tasarladıklarını kaydetti. Bu kapsamda hazırladıkları \"otomatik yönlendirmeli araç sistemi\" projesini geliştirdiklerini dile getiren Alakuş, söz konusu projeye Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından 100 bin liralık \"tekno girişim\" desteği aldıklarını kaydetti. Aracın AR-Ge ve prototip çalışmalarının bittiğini vurgulayan ve ilk testlerde aracın başarılı şekilde geçtiğini anlatan Alakuş, \"Aracımız, hastanelerde ameliyathane ile sterilizasyon odası arasında, ecza deposu ile ecza odaları arasında, hastalara yemek dağıtılmasında kullanılabilecek. Araç, çizgi izleyen robot şeklinde tasarlandı. Hastane koridorlarına ve asansörlere yerleştirilen çizgileri takip edecek araç, yazılan kodlarla verilen talimatları yerine getirecek.\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hava-durumu-neden-kesin-olarak-tahmin-edilemiyor", "text": "20.yy sonlarında doğru meteorologlar bilgisayarların doğmasıyla bilim insanları kesin hava tahmini yapmanın artık an meselesi olduğunu düşünmeye başladılar. Bu nedenle dünyanın her yerinde hava istasyonları kurmaya başladılar, Daha güçlü ve hızlı bilgisayarlara sahip oldukça bütün verileri işleyebilecek hava durumunu tümüyle tahmin edeceklerini düşünüyorlardı. Fakat yanılıyorlardı, çünkü evrenin kaos yapısı ve kuantum belirsizliği bunu imkansız kılıyor. Kelebek etkisi de denilen bir kaotik etki nedeniyle, siz istediğiniz kadar havayı kontrol edecek sensör yerleştirin, bu sensörler arasında bir kelebeğin kanat çırpması tayfunlar, fırtınalar yaratabiliyor. Bunu açıklamak için ikili sarkaç testi kaosu mükemmel şekilde tanımlayan bir deney aslında. Eğer iki basit sarkacı yer çekiminin etkisine bırakırsanız hareketleri benzer şekilde olacaktır. Fakat bu sarkaçların ucuna bir sarkaç daha bağlarsanız, hareketleri tahmin etmek oldukça zor olacaktır. Sarkaçlar bu durumda kaos teorisine uygun bir şekilde birbirinden bağımsız olarak hareket etmektedir. Sarkaçları nanometre düzeyinde hatta atomik düzeyde aynı yüksekten bırakamayacağınızdan sarkaçların hareketleri de önceden öngörülememektedir. İşte hava olaylarında da sistemde ufak bir değişiklik kaotik ve büyük değişimlere yol açabilmektedir. Her hava taneciğinin pozisyonunu ve durumunu tahmin edemeyeceğimizden hava durumunu da tahmin etmemiz bu nedenle mümkün değil. İşte bu belirsizlik hava durumunun tahmininde zorluklara neden oluyor. Dünyada havada yaklaşık 10^44 molekül var bunlardan birinin pozisyonunun hesaplanmasındaki en ufak hata hava durumunu tahmin etmenizi imkansızlaştırabilir. Yine de hava tahminleri bize az çok bilgi verebilir ama kesin hava durumunu tahmin etmek bu nedenle imkansız. Kaos teorisi halen NSA vb. gizli kurumlar tarafından üzerinde çalışılan bir teori. Bu teoriyle ilgili filmlere örnek verecek olursak The Bank ve Pi filmi verilebilir. Bu sayede borsa gibi insan etkenine bağlı devasa sistemler çözülmeye çalışılıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hava-kirliligi-seviyesini-tweet-atan-guvercinler", "text": "Güvercinlerin Birinci ve İkinci Dünya Savaşı sırasında haber alıp göndermek için kullanıldığını hatırlatan Pierre Duquesnoy, uçuş hızları ve yüksekliklerinin bu kuşları, bu tür görevler için elverişli hale getirdiğini ifade ediyor. Pierre Duquesnoy aynı zamanda bu konu üzerinde başka çalışmaları da olan Plume Labs'ın kurucusu. Dolayısıyla, bir şehrin semalarında uçup hava kirliliği seviyesini ölçecek sensörleri taşıyacak en iyi hayvanların da onlar olacağı düşünülmüş. Birkaç güvercinden oluşan Piegon Air Patrol adlı devriyeyi oluşturan ekibin amacı, hava kirliliği konusunda İngiliz halkı arasında farkındalık yaratmak. Eğitimli güvercinlere giydirilen 25 gramlık sensörler havadaki azot dioksit ve ozon seviyesini ölçüyor. @PigeonAir Twitter hesabından ise kendi muhitlerindeki hava kirliliği seviyesini öğrenmek isteyen kullanıcılara istedikleri bilgi anlık olarak veriliyor. Öte yandan pigeonairpatrol.com adresinde kuşların güzergahını veya hava kirliliği seviyeleriyle alakalı birtakım bilgileri takip etmek de mümkün. Güvercinlerden oluşan bu devriyenin görevi yalnızca üç gün sürecek olsa da Plume Labs'in geçen yıl yayınladığı iOS ve Android uygulaması yardımıyla dünyadaki pek çok şehirde hava kirliliği durumunu sürekli takip etmek ve önlem almak mümkün. Uygulamada Türkiye'den şehirler de bulunuyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hava-kirliliginden-murekkep-uretildi", "text": "İnsanlar, 200 yıldan daha uzun bir süredir atmosferi karbon gazıyla kirletiyor. Karbon salınımı, küresel ısınma başta olmak üzere geniş ölçekli birçok felaketi ve solunum yolu hastalıklarını beraberinde getiriyor. Bigumigu'nun haberine göre; Tasarımcılar, sanatçılar hacker'lar ve bilim insanlarından oluşan, MIT Media Lab'in de bir parçası olan Graviky Labs ekibi, 2013'teki INK konferansından bu yana zehirli gazları yararlı bir şeye dönüştürmenin yollarını arıyordu. Sonunda motorlu taşıtların açığa çıkardığı karbonu geri dönüştürerek ve damıtarak, zararsız, kullanılabilir bir mürekkep elde etmeyi başaran girişim, şu an piyasaya çıkması için onay almayı sabırsızlıkla bekledikleri Air Ink'i tasarladı. Her biri, bir otomobilin 50 dakikada ürettiği karbon gazını içeren Air Ink kalemler, Tiger'ın sponsorluğunda Hong Kong'da gerçekleşen duvar resmi denemelerinin yanı sıra tablo çizimlerinde kullanıldı. Çok yakında dünyanın çeşitli yerlerinden sanatçılar bu zararlı emisyonları insanların ciğerlerinden uzaklaştırarak tuvallere ve sokaklara taşıyabilecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/havai-fisegin-cesitli-hayvanlar-uzerinde-etkisi", "text": "Birçok icat gibi havai fişekler de kazara ve ölümsüzlük arayışıyla bulundu. Milattan önce 200 yılı civarında Çinliler, bambuyu ateşe atarak istemeden havai fişekleri icat ettiler ancak gerçek havai fişeklerin canlanması için asırlar geçmesi gerekti. İnanışa göre göre, milattan sonra 800 yılı civarında, bir simyacı ölümsüzlüğün sırrını bulmayı umarak kükürt, odun kömürü ve potasyum nitratı karıştırdı. Ancak karışım alev aldı ve barut doğdu! Toz bambu veya kağıt tüplere doldurulup ateşe verildiğinde tarihin ilk havai fişek gösterisi gerçekleştirildi. Eğer milattan sonra 800 yılında bir havai fişek gösterisine katılmış olsaydınız, bugün gördüğümüz hiçbir şeye benzemezdi. Kağıt havai fişekler, bazı batıl inançlar veya çeşitli kutlamalarda kullanılıyordu aynı zamanda havaya değil ateşe atılıyordu. Zamanla Avrupa'ya kadar yayıldı ve günümüze kadar ulaştı. Havai fişeklerin bazı koşullarda insan yaşamını olumsuz etkilediği, çevreyi kirliliğine sebebiyet verdiği ve çeşitli hayvanları travmatize ettiği kabul görülmüştür. Havai fişekler, yüksek patlama sesi, yanıp sönen ışıklar ve kullanılmış patlayıcıların hoş olmayan güçlü kokusu nedeniyle köpekler için korkutucu olabilir. Köpeklerin işitme duyuları da olağanüstüdür. Köpekler bizim duyabildiğimizden dört katı daha uzaktaki sesleri duyabilir ve ayrıca çok daha yüksek frekansları da algılayabilirler. Gürültünün ne olduğunu veya nereden geldiğini bilmiyorlarsa tedirgin olmaları doğaldır. Havai fişeklerden korkan bir köpek çeşitli belirtiler gösterebilir. Sızlanma, hırlama, havlama, titreme, sallanma, saklanma, kaçma, kulakların arkaya doğru kıvrılması ve kuyruğunun bacaklarının arasına kıstırılması. Tüm bunlar temel içgüdüleridir. Kediler de yüksek sesleri tehlikeyle ilişkilendirir, strese girer ve korkarlar. Bu korku tehlikeli durumlara yol açabilir. Havai fişek evcil veya yabani kedilerde kaçma, saklanma, hızlı solunuma, araba çarpmasına, körlüğe, zehirlenmeye ve bağışıklık sistemlerinin çökmesine sebebiyet verilebilir. Kuşlar binalara çarpabilir, kaybolabilir, yönlerini şaşırabilir ve göz hasarı alabilir. Kuşlar ve sincaplar gibi hayvanların yuva yaptığı veya yavrularını yetiştirmenin ilk aşamalarında olduğu ilkbahar ve yaz başlarında riskler daha da büyüktür. Dehşete kapılan veya yönünü şaşıran hayvan ebeveynleri yuvalarına ve yuvalarına geri dönüş yolunu bulamadıklarında bebekler susuzluktan veya açlıktan ölürler. Havai fişekler geceleri fırlatıldığından, vahşi hayvanlar üzerindeki etkilerinin tamamını belgelemek zordur. Araştırmacılar dünya çapında milyonlarca kuşun etkilendiğini ve sonuçlarının duman kaybolduktan sonra da devam edebileceğini düşünüyor. Atlar kendilerini stresli veya korkutucu bir durumda hissettiği an oradan kendini uzaklaştırmaya çalışırlar fakat bu bir çitin üzerinden atlamaya veya ahırın kapısına tırmanmaya çalıştıklarında çeşitli yaralanmalara ve kazalara sebebiyet verebilir. Günümüzde havai fişeklerin çevreye ve canlılara verdiği bu tahribatların tümünü ortadan kaldırmasada havai fişeklere alternatif olarak sessiz havai fişekler, lazer ışık gösterileri ve ışık droneleri tercih edilebilmektedir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/havai-fisekler-nasil-farkli-sekillerde-ve-renklerde-patlar", "text": "Daha sonra zaman ayarlı ikinci bir fitil devreye girer. Bu fitilin ateşlediği barut, yıldız adı verilen küçük parçaları patlatır. Yıldızların içlerinde yakıt, oksitleyici madde, metal bileşenleri ile bunları bir arada tutmaya yarayan özel kimyasal maddeler vardır. Yıldızlar patladığında gökyüzünde farklı renkler ve şekiller oluşur. Havai fişeklerin bölme sayısı artırıldığında sadece bir havai fişek patlatılarak arka arkaya değişik görüntüler oluşturulabilir. Ancak bu gösterideki uygun zamanlama için fitil tasarımı ve uzunluğu önemlidir. Kapsül içine yerleştirilen yıldızların yerleşim şekli ve sırası havai fişek patladığında ortaya çıkacak deseni belirler. Havai fişeklerin rengi ise yıldızların içlerindeki metal bileşenlere bağlıdır. Bu fişekler patladığında açığa çıkan enerji metal tuzları tarafından soğurulur. Metaller, üzerlerinde oluşan bu fazla enerjiyi ışık olarak verir. Böylece her metal, yaydığı ışık dalga boyuna bağlı olarak farklı renkte görünür. Bu da patlayan yıldızların içlerindeki metallerin havada dağılırken farklı renklerde görünmesini sağlar. Örneğin kalsiyumlu bileşikler kullanıldığında turuncu renk oluşurken, sodyum sarı, baryum yeşil, stronsyum ise parlak kırmızı renk verir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hawaii-uzerinde-ortaya-cikan-gizemli-girdabin-nedeni-spacex-olabilir", "text": "Hawaii üzerinde gökyüzünde görülen hayaletimsi mavi sarmal, bir SpaceX uydu fırlatmasıyla ilgili olabilir. Japonya Ulusal Astronomi Gözlemevi, gizemli sarmalı SpaceX'in ABD Uzay Kuvvetleri için büyük bir askeri uydu taşıyan Falcon 9 roketini fırlatmasının hemen ardından, Subaru Teleskopu aracılığıyla tespit etti. Subaru Teleskopu araştırmacısı Ichi Tanaka'nın o gece başka işler yapmakla meşgul olduğunu ve teleskobun görüşünde oluşan şekli fark etmediğini söyledi. Sonra birisi ona YouTube canlı yayınından bir ekran görüntüsü gönderdi. Tanaka, The Guardian'a \"Slack'i açtığımda gördüğüm şey buydu ve benim için dudak uçuklatan bir olaydı\" dedi. Gözlemevi, Twitter'da kozmik girdabın bir görüntüsünü paylaştı ve sarmal oluşumun Mauna Kea yanardağının üzerinde uçtuğunu ve sonra dağıldığını gösteren bir video yayınladı. Fırlatma Florida, Cape Canaveral'da gerçekleşti, ancak uydu izleyicisi Scott Tilley tweet'e yanıt vererek spiralin Hawaii üzerindeki konumunun, o sırada Falcon 9 roketinin ikinci aşamasının konumuyla yakından eşleştiğini söyledi. Bu, roket itici ayrılıp Dünya'ya geri düştükten sonra, yolcu uydusunu Dünya'nın yörüngesine kadar iten roketin kısmıdır. Bunun gibi fenomenlerin gözlemlerini takip eden SpaceWeather.com, gizemli sarmalın Falcon 9'un alçalırken ilk aşamada yakıt boşaltmasından kaynaklandığını tahmin etti. Bu, SpaceX'in fırlatılmasından sonra gökyüzünde ilk kez görülen bir sarmal değil. The Washington Post'un bildirdiğine göre, Haziran 2022'deki Florida lansmanından sonra, Yeni Zelanda'nın Queenstown kentinde benzer bir sarmal görüldü. SpaceWeather.com'a göre, şirket Falcon 9 fırlatma hızını artırdıkça, bu SpaceX spiralleri \"Pasifik üzerinde sıradan hale geliyor\". SpaceWeather.com'a göre, Yeni Zelanda sarmalını oluşturabilecek olan fırlatma, orta ABD'nin yukarısındaki göklerde bir \"duman halkası\" oluşumu da yaratmış olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hawaii-uzerinde-yesil-lazerler-goruntulendi", "text": "28 Ocak'ta Hawaii adalarının yukarısında, gece gökyüzünü delen, Matrix'in kodlarına benzeyen yeşil bir lazer görüldü. Sahne, Hawaii'nin en yüksek zirvesinin tepesindeki bir teleskoptan kameraya yakalandı. Aşağıdaki görüntüde tarama lazerini kontrol edebilirsiniz. Neyse ki bu, Dünya'yı yaşam belirtileri için tarayan bir uzay gemisi değildi. Görünüşe göre gizemli yeşil ışınlar aslında yörüngedeki bir uydudan geldi. Başlangıçta, teleskopun ortak sahibi olan Japonya Ulusal Astronomi Gözlemevi'ndeki uzmanlar, Twitter'da yeşil ışığın muhtemelen ICESat-2 olarak bilinen yörüngedeki bir uydudaki bir radar cihazından geldiğini duyurdu. ICESat-2'nin sahibi NASA'dır ve Dünya'nın deniz buzunun, buz tabakalarının ve ormanlarının kalınlığına göz kulak olmak için kullanılır. Ancak NAOJ, lazer ışını görüntülerini güncelledi ve yörüngeye göre bunun NASA olma ihtimalinin düşük olduğunu söyledi. YouTube videosundaki bir not, \"ICESat-2 ATLAS üzerinde çalışan bir NASA bilim adamı olan Dr. Martino, Anthony J.'ye göre, bu onların enstrümanı tarafından değil, başkaları tarafından yapılıyor\" diye açıklıyor. Çin'in Daqi-1 uydusu geçen yıl nisan ayında fırlatıldı ve ICESat-2'ye benzer şekilde atmosferik çevre izleme uydusu. Bu, küresel karbon seviyelerinin yanı sıra atmosferik kirliliği izlemek için Dünya etrafında yörüngede olduğu anlamına gelir. Daqi-1, Aerosol ve Karbondioksit Tespit Lidarının kısaltması olan ACDL dahil olmak üzere, bunu yapmasına yardımcı olacak 5 araç içerir. Lidar, lazer görüntüleme, algılama ve mesafe belirleme kelimelerinin kısaltmasıdır ve biraz sonar gibi çalışır. Ancak bir alanın haritasını çıkarmak için ses dalgaları göndermek yerine lazer ışınları gönderir. ACDL söz konusu olduğunda, Dünya atmosferindeki çeşitli molekülleri tespit etmek için belirli dalga boylarında çift dalga boylu lazerler gönderebilir. Bu lazer ışınlarının geri dönmesi için geçen süre, atmosferin ve aşağıdaki zeminin bileşimi hakkında bilgi sağlar. Her şey planlandığı gibi giderse uydu, Çin'in hava kirliliğini takip etme planlarının sadece başlangıcı olacak. Mart 2021 basın açıklamaya göre, Çin gelecekte atmosferik kirliliği izlemek, çevre yetkililerine uzaktan algılama veri desteği sağlamak ve ayrıca küresel iklim değişikliğine ilişkin bilimsel araştırmaları desteklemek için kullanılacak bir dizi Daqi uydusu üretecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hayalet-gorme-yanilgisina-kapilmanin-bilimsel-aciklamasi", "text": "Hayalet kelimesi, ölü hayvan ya da ölü insanların ruhlarının fiziksel dünyayı etkilediği düşüncesinde kendini anlamlandırır ve bir hissin varlığından, nesnelerin hareket ettirilmesine kadar pek çok şeyi içerebilir. Fakat bilim ve nedenlerle dolu bir dünyada, bu paranormal etkilerin varlığına dair inançlar, genellikle çok basit açıklamalarla bir anda alaşağı edilebilir. Peki insanlar neden hayalet gördüm gibi bir sanrıya kapılırlar. İşte paranormal sanrılara dair oldukça basit üç temel psikolojik açıklama. Paranormal durumları açıklama çabaları genellikle psikolojik faktörlerden örneğin; telkin gibi yararlanır, bu yüzden bir yere dair hayaletli olduğu telkinine maruz kalmışsanız orada paranormal olduğunu düşüneceğiniz şeylerin olması çok muhtemeldir. Yapılan bir araştırmada1, katılımcılardan bir tiyatro salonunun beş temel bölümünü ziyaret etmeden önce katılımcıların hislerini ve algılarını ölçen bir ölçeği doldurmaları istendi. Tur başlamadan önce, katılımcılardan bir gruba gidecekleri bölgenin hayaletli olduğu, diğer gruba ise bölgenin restorasyon altında olduğu telkinlerinde bulunuldu. Beklenildiği gibi, bölgenin hayaletli olduğu telkini yapılan gruptaki katılımcıların paranormal olaylara benzer yoğun deneyimler yaşadıkları görüldü. Öte yandan, ruh çağırma seansları ve psişik okumalar üzerine yapılan araştırmalarda da ortaya konulduğu üzere2, sözlü telkinlerin, aynı zamanda da özellikle de telkin, mevcut paranormal inanışla tutarlı bir biçimde olduğunda paranormal algıları arttırdığı görüldü. Fakat gerçek-dünya kurgularındaki araştırmalar tutarsız sonuçlar ortaya koyuyor. Öte yandan, telkinin etkisinin kişinin inançlarına dayalı biçimde değişkenlik gösterdiğini de söyleyelim. Yani, paranormal inanışlara sahip kişilerin kendi düşüncelerini destekleyici telkinlerden etkilenmeleri daha muhtemelken, skeptik bireylerin, paranormal şeylerin var olmadığına dair düşünceleri bu telkinlerden daha az etkilenmelerine sebep oluyor. Bir diğer bilimsel açıklama ise; elektromanyetik alanlar ve ses ötesi gibi çevresel faktörlerin paranormal sanrılar yaşama eğilimini etkilediği yönünde. Kanadalı sinirbilimci Michael Persinger; beynin temporal loblarına çeşitli elektromanyetik alanlaruygulanmasının paranormal sanrıları, örneğin; görünmez bir varlığın olduğu, tanrının hissedilmesi ya da dokunulma hissi gibi sanrıları ortaya çıkarabildiğini gösteriyor3. Ve hayalet görüldüğü sanrısının yaşandığı bölgelerin büyük çoğunluğu da genellikle düzensiz manyetik alanlara sahiptir. Benzer biçimde, ses ötesinin insanın duyacağı ses aralığının altında kalan frekanslar de bu tarz fenomenlere dair açıklamalar getirebilir. Yapılan birkaç çalışma da, ses ötesi ve tuhaf hisler deneyimleme arasında bağlantılar olduğunu ortaya koyuyor4. Bir örnekte, bir müzik eserine ses ötesi frekanslar eklendi ve dinleyicilerden müziğe dair tepkilerini tanımlamaları istendi. Elde edilen gözlemler sonucunda, ses ötesi frekansların eklendiği dinlemelerde, tüylerin diken diken olduğu, gergin, tedirgin ve korkulu hissedildiği ya da hüzünlü duygular deneyimlendiği gibi daha olağandışı deneyimler yaşandığı görüldü. Doğaüstü algılar aynı zamanda karbonmonoksit, formaldehit ve pestisit gibi toksik maddelerden de kaynaklanabilir5. Öte yandan, toksik küflerden kaynaklanan mantar halüsinasyonlarının da paranormal algılara sebep olabildiği ortaya konuluyor. Clarkson University'den Shane Rogers ve ekibi, paranormal deneyimler ve mantar sporlarının halüsinojenik etkileri arasındaki benzerlikleri gözlemledi6. Bu durum, genellikle uygunsuz havalandırmaların olduğu ya da hava kalitesinin zayıf olduğu eski binalarda neden hayalet görme sanrılarının ortaya çıktığını açıklayabilir. Bu düşünce yeni değil ve araştırmacılar aynı etkinin eski kitaplarda da ortaya çıkabileceğini ortaya koymuşlardı6. Söz konusu araştırmada, salt toksik küflere maruz kalmanın, paranormal deneyimler yaşama sırasındakilere benzer algılar oluşturan önemli mental ya da nörolojik semptomları harekete geçirebileceği ortaya kondu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hayalet-zodyak-isigini-gormek-icin-bu-ay-alacakaranlikta-batiya-bakin", "text": "Gezegenler arasındaki uzay, mükemmel bir boşluk olmasına rağmen, temiz ve bozulmamış değildir. Tozu vardır ve bu toz genellikle güneş ışığını yakalayarak gezegenler arası uzaya nüfuz eden hafif bir parıltı yaratır. Hayalet parıltı Dünya'dan \"zodyak ışığı\" olarak bilinen puslu bir ışık üçgeni olarak görünür ve onu görmek için en iyi zaman şu anda alacakaranlıktan sonra. 21 Mart'taki ekinoksa kadar, orta enlemlerdeyseniz ve Güneş battıktan sonra gökyüzü karanlıksa, batıda belirgin üçgen parıltıyı görürsünüz. Buna zodyak ışığı denir, çünkü ekliptik düzlemde, Ay ve Güneş'in gökyüzünde hareket ediyor gibi göründüğü yol boyunca uzanan zodyak takımyıldızları bandı boyunca en parlaktır. Zodyak ışığını görmek için en iyi koşullar, ekliptiğin ufukla en uç açılarını yaptığı ilkbahar ve sonbahar ekinoksları civarındaki gün batımı ve gün doğumudur. Kuzey Yarımküre'nin bahar aylarında Dünya'nın ekseninin yönelimi nedeniyle, alacakaranlıktan sonra görmek daha kolaydır. Sonbaharda, şafaktan önce görebilirsiniz. Avrupa Güney Gözlemevi'nin Şili'deki La Silla Gözlemevi'nde 2009'da çekilmiş, Güneş battıktan hemen sonra batıya bakan zodyak ışığı. Zodyak tozunun kaynağı, Avrupa Uzay Ajansı'nın Rosetta görevi tarafından ziyaret edilen 67P/Churyumov-Gerasimenko gibi Jüpiter'in kütle çekiminden etkilenen kuyruklu yıldızlardan geliyor. İç Güneş Sistemi'nde başka bir katkıda bulunan Mars gibi görünüyor. Zodyak ışığı, Kuzey Yarımküre'de sahte şafak ve Güney'de sahte alacakaranlık olarak da bilinir. Batıda basılı olarak ortaya çıkmadan çok önce, Mezoamerikan halkı tarafından olduğu kadar Müslüman alimler ve peygamber Muhammed tarafından da tarif edilmiştir. İlginç bir şekilde, zodyak ışığı aynı zamanda Dr. Brian May'in tezinin araştırma konusudur. Grubu Queen ile biraz meşgul olduğu için tamamlamadan önce 36 yıllık bir ara verdi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hayatin-en-kucuk-detaylarini-gosteren-17-muhtesem-fotograf", "text": "Fotoğraf sanatçısı ve zoolojist Spike Walker, 70 yıldır çıplak gözle görülemeyecek kadar küçük dünyalarla ilgileniyor. 1945 yılında daha 12 yaşındayken ilk mikroskopunu alan Spike, 16 yıl sonra canlı tatlı su tekhücrelileri ve algileri üzerinde yaptığı çalışmasıyla Bilimsel Araştırma alanında Kraliyet Derneği Ödülü aldı. Spike Walker'a bu yıl ise Kraliyet Fotoğrafçılık Cemiyeti, Bilimsel Görüntüleme Ödülü verdi. Su çözeltisi içinde D Vitamini kristalleri."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hayvan-testlerine-son-veren-algoritma", "text": "Yakın zamanda yayınlanan bir çalışma, büyük kimyasal veri tabanlarından çalışan gelişmiş algoritmaların yeni bir kimyasalın toksisitesini standart hayvan testlerinden daha iyi tahmin edebileceğini göstermektedir. Johns Hopkins Bloomberg Halk Sağlığı Okulu'ndaki araştırmacılar, kimyasal yapılar ve toksik özellikler arasındaki ilişkileri haritalamak için geliştirdikleri bilinen kimyasallardan oluşan büyük bir veri tabanı çıkardılar. Daha sonra, herhangi bir kimyasal bileşiğin toksik özelliklerini otomatik olarak tahmin etmek için haritayı kullanabileceğini gösterdiler hem de bir hayvan testinden daha doğru bir şekilde. Geliştirilen en gelişmiş toksisite tahmin aracı, dünya hayvan toksikolojisi testinin %57'sini oluşturan dokuz ortak testte, hayvan testine dayalı sonuçlarından ortalama olarak yaklaşık %87 oranında daha doğruydu. Verilen herhangi bir test, tekrarlandığında, aynı sonucu elde etmek için ortalama olarak sadece %81'lik bir şansa sahipti. Çalışmanın ana araştırmacısı Thomas Hartung Bu sonuçlar birçok hayvan testini bilgisayar tabanlı tahminlerle değiştirebileceğimizi ve daha güvenilir sonuçlar alabileceğimizi gösteriyorlar diyor. Bilgisayar tabanlı yaklaşım, daha geniş güvenlik değerlendirmelerine yol açabilecek, hayvan testlerinden daha birçok kimyasal maddeye de uygulanabilir. Maliyetler ve etik zorluklar nedeniyle, tüketici ürünleri yaklaşık 100.000 kimyasalın sadece küçük bir kısmı kapsamlı bir şekilde test edilmiştir. Fareler, tavşanlar, domuzlar ve köpek gibi hayvanlar, dünya genelinde laboratuarlarda yıllık olarak milyonlarca kimyasal toksisite testine tabi tutulur. Bu hayvan testi genellikle tüketicileri korumak için yasalarca gerekli olmasına rağmen, halkın büyük kesimleri tarafından ahlaki gerekçelere karşıdır ve aynı zamanda test sonuçları ile ilgili yüksek maliyetler ve belirsizlikler nedeniyle ürün üreticileri ile de popüler değildir. Bloomberg Okulu'nun Çevre Sağlığı Bölümü'nü temel alan Hayvan Testleri Alternatifleri Merkezi'ni yöneten Hartung Yeni bir pestisit, 30 ayrı hayvan testine ihtiyaç duyuyor ve sponsor şirkete yaklaşık 20 milyon dolar harcıyor diyor. Hayvan testlerine en yaygın alternatif, araştırmacıların, benzer bir yapıya sahip olan az sayıdaki kimyasalın bilinen özelliklerine dayanarak yeni bir bileşiğin toksisitesini öngördüğü bir okumayı karşılamasıdır. Okumak, hayvan testinden çok daha ucuzdur, ancak ilgili her bileşik için uzman değerlendirmesi ve biraz öznel analiz gerektiriyor. Okuma sürecini optimize etmek ve otomatikleştirmek için ilk adım olarak, Hartung ve meslektaşları iki yıl önce büyük bir makine tarafından okunabilir toksikolojik veritabanını bir araya getirdi. 800.000 ayrı toksikoloji testine dayanarak, 10.000 kimyasal bileşiğin yapıları ve özellikleri hakkında bilgi verdi. Çalışmaları için ekip veri tabanını genişletti ve Amazon'un bulut sunucu sistemi tarafından sağlanan bilgi işlem kasları ile makine öğrenme algoritmalarını kullanarak verileri okudu ve bilinen kimyasal yapıların ve bunların ilişkili toksik özelliklerinin bir haritasını oluşturdu. İlgili herhangi bir bileşiğin haritaya ait olduğunu ve yakınlardaki bileşiklerin özelliklerine dayanarak cilt tahrişi veya DNA hasarı gibi toksik etkilere sahip olup olmadıklarını kesin olarak belirlemek için ilgili yazılımlar geliştirdiler. Hartung, Yaklaşımımız, binlerce farklı kimyasal ve testle ilgili verileri kullanarak çok sağlam bir değerlendirmede hayvan testinden daha iyi performans gösterdi. Bu yüzden toksikoloji için büyük bir haber var. Kamu güvenliği standartlarını geliştirmek ve bunlara karşı test yapmak konusunda uzmanlaşmış bir şirket olan Underwriter's Laboratories , bu çalışmanın sponsorluğunu üstlendi ve herkes tarafından okunan yazılım aracını ticari olarak kullanılabilir hale getirdi''diyor. ABD Gıda ve İlaç İdaresi ve Çevre Koruma Ajansı, yeni yöntemle ilgili resmi değerlendirmelere başlamış olup, okuyucunun gıdalarda, uyuşturucu ve diğer kimyasalların güvenliğini değerlendirmede kullanılan hayvan testlerinin önemli bir oranının yerine geçip geçemeyeceğini test ediyor. Araştırmacılar ayrıca, büyük teknoloji şirketleri de dahil olmak üzere bazı büyük şirketlere, ürünlerinde potansiyel olarak zehirli kimyasallar olup olmadığını belirlemek için bu uygulamayı kullanmaya başlayacaklar. Hartung, Belki bir gün, kimyagerler bir kimyasalın sentezlenmesinden önce bile sadece toksik olmayan bileşikler yapmaya odaklanabilmeleri için toksisiteyi tahmin etmek için bu araçları kullanacaklardır diyor. Çalışma bu haftanın başlarında Toxicological Sciences dergisinde yayınlandı ."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hayvanlar-nicin-beynin-tek-tarafina-ayricalik-taniyacak-sekilde-evrimlesti", "text": "Almanya'daki Ruhr Üniversitesi Bilişsel Sinirbilim Enstitüsü'nden Onur Güntünkün, \"Asimetri üzerine çalışmak beynin nasıl organize olduğuna dair en temel, ayrıntılı planı gözler önüne serer.\" diyor. \"Erken dönemdeki gelişen beyin, yetişkin beynin kaderini belirler. Asimetri çalışmaları da, gelişen beynin kablo bağlantılarına dair benzeri görülmemiş bir pencere açar. Asimetri insan beyniyle sınırlı değildir ve yanallaşma fenomenine katkı yapacak, hem genetik hem de epigenetik temellerin ortaya çıkmasına yardımcı olabilecek pek çok hayvan modeli ortaya çıkmıştır. Güntürkün, beyin yanallaşmasının 3 amaca hizmet ettiğini söylüyor. Bunlardan ilki algısal uzmanlaşma: Bir iş ne kadar karmaşıksa o işi yapmak için özelleşmiş bölgeye olan ihtiyaç o kadar fazladır. Örneğin, pek çok insanda beynin sağ tarafı yüz tanımaya yoğunlaşmıştır; sol tarafı ise harf ve kelimeleri tanımakla görevlidir. Bir sonraki bölge bizi solaklığa götüren motor uzmanlaşma. Ellerinizle yaptıklarınız biyolojik evrimin bir mucizesidir şeklinde ekliyor Güntürkün. Bizler ellerimizin efendisiyiz ve beynimizin bir tarafını eğittiğimizde bir beceri konusunda daha çok yetkinleşebiliriz. Doğal seleksiyon nüfusun bir bölümünde - %10 civarı- ters ele ayrıcalık tanıyan bir avantaj sağlamıştır. İkisini birbirine bağlayan şey ise aynı anda beynin farklı bölgelerini kullanmamızı sağlayan paralel işleme dediğimiz şeydir. Pek çok omurgalı ve omurgasız beyin asimetrisine sahiptir. Güney Afrika'daki Stellenbosch İleri Araştırmalar Enstitüsü'nde misafir araştırmacı olarak da çalışan Güntürkün, Bu, aslında çoğu hayvanın uzmanlaşması için bizlerle aynı ihtiyaçların evrimleştiği doğanın keşfidir. diyor. Çalışmalar kuşların, tavuklarda olduğu gibi, tek gözlerini yerdeki tahılı çakıl taşlarından ayırmada kullanırken diğer gözlerini avcılara karşı nöbet tutmakta kullandığını gösteriyor. Güvercinler üzerinde yapılan araştırmalar, bu uzmanlığın sıklıkla çevresel etkilerin bir fonksiyonu olduğunu göstermiştir. Yumurta içerisinde bir güvercin yavrusu geliştiğinde, sağ gözü dışa doğru döner ve güvercin sol gözünü vücuduna dönük bırakır. Sağ göz yumurtanın içinden gelen ışığa maruz kaldığında, iki gözün farklı işlere sahip olmasına izin veren bir dizi nöronal değişiklik tetiklenir. Zebra balığı yanallaşma modeli sayesinde araştırmacılar asimetrik gelişimin genetik özelliklerini inceleyebiliyor. Düğümsel sinyal yolu da dahil olmak üzere önemli gelişim yollarına dair araştırmalar, bir embriyonun gelişiminin çok erken döneminde silianın, gen ürünlerini beynin bir tarafına sürüklemek için nasıl hareket ettiğine ilişkin ayrıntıları ortaya çıkarmaktadır. Araştırmacılar düğüm ve diğer yollardaki genleri manipüle ederek zebra balığı davranışlarındaki gelişimsel değişikliklerin ektilerini araştırabilecekler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hayvanlarin-inanilmaz-renkleri-bize-farkli-seyler-anlatiyor", "text": "Hayvanların genellikle aynı renkleri çok farklı amaçlar için kullanması şaşırtıcı olmamalıdır. Bir erkek kuzey kardinalinin parlak kıpkırmızı rengi, potansiyel eşlerine yakınlaşması için bir sinyal görevi görür; zehirli ok kurbağalarında , bu kırmızı renk onlardan uzak durmanız için sert bir uyarıdır, yoksa bir ağız dolusu güçlü, ölümcül toksin yutarsınız. Şu anda Oklahoma Eyalet Üniversitesi'nden evrim biyoloğu Zachary Emberts ve Arizona Üniversitesi'nden meslektaşı John Wiens, aynı renklerin farklı hayvanlarda bu kadar farklı amaçlara hizmet etmek için evrimleşmesini sağlayan şeyin ne olduğunu merak etti. 1.824 kara omurgalı türü üzerinde bir çalışma yürüttüler, renklerini günümüze kadar gelen veya kaybolan olarak kategorize ettiler ve her bir grubu birbirine bağlayan ortaklığı buldular. Kuşlar ve kertenkeleler gibi günümüze kadar gelen hayvanlar, gündüzleri aktif olan atalardan gelmektedir. Yılanlar ve amfibiler gibi kaybolan hayvanlar, gece atalarından gelmektedir. Gündüz ve gece aktivitesi ile hayvanların bugünkü rengi arasında hiçbir ilişki bulunmadığını buldular; bunun yerine, bağlantı tamamen atadan kalmadır. Bu, evrimi yaklaşık 350 milyon yıl geriye giden tüm karasal omurgalılarda tutarlı görünüyor. Araştırmacıların analizlerine göre, üzerinde çalıştıkları hayvanların atalarının çoğu oldukça sade ve sıkıcı bir şekilde başlamış, zamanla canlı renklerini geliştirmiş ve çoğu canlı renklerinin öne çıktığı ortamlarda yaşamıştır. En makul açıklama, daha parlak renkli hayvanların daha iyi hayatta kalması ve genetik materyallerini bu eğilimi sürdüren nesillere aktarmasıydı. Analiz edilen renkler kırmızı, turuncu, sarı, mor ve maviyi içeriyordu ve araştırmacılar, mavi dışındaki tüm renkler için renklerin cinsiyet sinyali ve uyarı arasında oldukça eşit şekilde bölündüğünü buldular. Bunun nedeninin ne olabileceği şu anda belli değil. Embers, \"Kırmızı, turuncu ve sarı gibi bazı renklerin hem yırtıcılardan kaçınmanın hem de eşleri çekmenin bir yolu olarak benzer sıklıkta kullanıldığını görmek ilginç\" diyor. Gündüz hayvanlarının rengi anlamlıdır: gün ışığında gösterişli bir hayvan, potansiyel eşler de dahil olmak üzere diğer hayvanlar tarafından görülecektir. Bu onları yırtıcılar için de daha büyük hedefler haline getirebilir, ancak bir eş bulup üremek, yenilmemekten daha önemli gibi görünüyor. Bu türlerin dişileri genellikle kıyaslandığında sıkıcıdır ve bu nedenle yırtıcılardan daha iyi saklanabilir. Ancak gece hayvanları karanlıkta kayarak gezinirler. Bir erkek gece yılanında, dişiler göremiyorsa, cinsel sinyal için parlak bir renk için fazla bir işe yaramaz. Bu arada, araştırma, hayvan özelliklerinin evrimsel tarihini incelemenin, günümüzde artık geçerli olmayan kalıpları ortaya çıkarabileceğini gösteriyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/herkes-size-guluyorken-beyniniz-buna-nasil-tepki-veriyor", "text": "46 katılımcının yer aldığı çalışmada, katılımcılar tek seferde ekranda 60 adet aşağılayıcı ve 60 adet övgü içeren cümleyi okudular. Aşağılayıcı cümlelerin ve övgülerin yarısında her ekran; altında rol yapan kalabalık bir grup silüeti gösterilerek sunuldu. Övgü ya da aşağılama içeren cümlelerin ardından son ekranda; ve onlar da senin hakkında aynı şeyi düşünüyor cümlesiyle birlikte 2 saniye boyunca süren kahkaha sesi verildi. Tüm bu süreç boyunca, araştırma ekibi EEG kullanarak katılımcıların beyin dalgalarını kaydettiler. Aşağılayıcı cümlelerin işitilmesinin ardından, katılımcıların beyinlerinde övgü dolu cümlelere kıyasla oldukçayüksek duygusal işlem işaretleri görüldü. Ve dahası, aşağılayıcı durumlara, bir grup kalabalığın da kahkahayla eşlik etmesi; bu duygusal işlem aktivitesinin övgü dolu durumlara kıyasla daha güçlü ve daha uzun sürmesine sebep oluyor. Bir övgü duyarsınız ve üzerine çok fazla düşünmeden devam edersiniz. Fakat aşağılayıcı bir söz, kendisini beyninizde hapsediyor ve bu sözün anlamı üzerine övgü dolu bir sözün anlamına harcadığınızdan daha fazla zaman harcayarak düşünüyorsunuz. Ve araştırma; insanların bir de size güldüğünü hissettiğinizde bu etkinin çok daha güçlü olduğunu ortaya koyuyor. Bunun; olumsuzun olumluya kıyasla daha güçlü yerleşme eğiliminde olduğunu belirten bir kavram olan olumsuzluk ön yargısının nörolojik bir örneği olduğunu düşünebilirsiniz. Şöyle ki; çoğunlukla olumlu performans gösterdiğiniz bir işte, kendinize yönelik birkaç olumsuz eleştiri almanız sonrasında bu eleştirilere takılıp kaldığınız durumlarda olumsuzluk ön yargısı deneyimlemiş olursunuz. Bir başka deyişle, beyniniz övgü dolu cümlelere kıyasla aşağılayıcı cümleleri işleme sürecinde daha uzun ve zorlu bir süreci işletiyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/herkese-gore-yapay-zeka", "text": "Yapay Zeka , bilgisayarlara insan zekasını gerektiren görevleri yerine getirebilecek şekilde öğretme konusu oldukça heyecan verici bir alan. Merak etmeyin, bu yazıda matematiksel kavramlardan uzak durarak yediden yetmişe herkesin anlayabileceği bir dille açıklayacağım. Bir arkadaşınızın olağanüstü zeki olduğunu ve hemen hemen her konuda size yardımcı olabileceğini düşünün. Bu arkadaş, sorularınıza cevap vermekten kararlar almanıza kadar her türlü konuda size yardımcı olabilir. İşte YZ, bu süper zeki arkadaşa sahip olmak gibi bir şey, sadece bilgisayar programı şeklinde! YZ, bilgisayarlara normalde insan zekası gerektiren şeyleri yapmayı öğretmekle ilgilidir. Bilgisayarlara düşünme ve kendi kendine öğrenme yeteneği kazandırmak gibidir. Peki, bilgisayarlar nasıl öğrenir? İşte burada devreye çok miktarda bilgi ve örnek girer. Hayal edin, bilgisayara farklı hayvanları tanımayı öğretmek istiyorsunuz. Kedileri, köpekleri, kuşları içeren binlerce hayvan resmi gösterirsiniz. Bilgisayar bu resimleri analiz eder ve her hayvanın benzersiz özelliklerini ve desenlerini arar. Bir kedinin kedi olmasını ve bir köpeğin köpek olmasını öğrenir. YZ aynı zamanda sorunları çözmede de yardımcı olabilir. Örneğin, en hızlı rota planlamasını yapmak istediğinizi düşünelim. El ile tüm olası rotaları kontrol etmek yerine YZ, trafik desenlerini, yol koşullarını gibi büyük miktardaki veriyi analiz ederek en iyi yolu belirleyebilir. YZ ayrıca tahmin yapabilir. Örneğin, sosyal medyanın bazen size hoşunuza gidebilecek gönderiler gösterdiğini fark ettiniz mi? Bu, YZ algoritmalarının beğendiğiniz veya paylaştığınız gönderileri analiz etmesi ve gelecekte ne görmekten hoşlanabileceğinizi tahmin etmesi anlamına gelir. Kendi zevklerinizi bilen bir kişisel asistan gibi! Ancak YZ mükemmel değildir. Bazen hatalar yapabilir veya yanlılık içerebilir. İşte bu yüzden insanların da devreye girmesi gerekiyor. YZ'nin doğru şeyleri öğrendiğinden, adil kararlar verdiğinden emin olmalıyız. Sonuç olarak, Yapay Zeka, bilgisayarları zeki hale getirme amacını taşıyan bir alandır. Veri ve örneklerden öğrenme yetenekleriyle bilgisayarların normalde insan zekası gerektiren görevleri gerçekleştirmesini sağlar. Nesneleri tanıma, karmaşık problemleri çözme ve tahmin yapma gibi yeteneklere sahiptir. YZ, yaşamımızı geliştirmede inanılmaz bir potansiyele sahiptir. Ancak YZ'nin sınırlamalarını ve sorumlulukla, etik kurallarla kullanılması gerektiğini unutmamak önemlidir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hesaplamalar-super-akilli-bir-yapay-zekayi-kontrol-etmenin-imkansiz-olacagini-gosteriyor", "text": "Yapay zekanın insanlığı devirme fikri on yıllardır konuşuluyor. Ocak 2021'de bilim insanları üst düzey bir bilgisayar süper zekasını kontrol edip edemeyeceğimiz konusundaki kararlarını verdiler. Cevap ise neredeyse imkansız. Buradaki mesele şu ki, insan kavrayışının çok ötesinde bir süper zekayı kontrol etmek, analiz edebileceğimiz o süper zekanın bir simülasyonunu gerektirecektir. Ama idrak edemiyorsak böyle bir simülasyon yaratmamız mümkün değil. Takımın mantığının bir kısmı Alan Turing tarafından 1936'da ortaya atılan durma probleminden geliyor. Problem bir bilgisayar programının bir sonuca ve cevaba ulaşıp ulaşamayacağı veya sonsuza kadar bir döngü bulmaya çalışıp çalışamayacağını bilmeye odaklanır. Turing'in akıllı bir matematikle kanıtladığı gibi, bazı belirli programlar için bunu bilsek de yazılabilecek her potansiyel program için bunu bilmemizi sağlayacak bir yol bulmak mantıksal olarak imkansız. Bu bizi süper akıllı bir durumda olası her bilgisayar programını aynı anda belleğinde tutabilecek olan yapay zekaya geri getiriyor. Yapay zekanın insanlara zarar vermesini ve dünyayı yok etmesini durdurmak için yazılmış herhangi bir program bir sonuca varabilir ya da sonuçsuz kalabilir. Her iki şekilde de kesinlikle emin olmamız matematiksel olarak imkansızdır, bu da kapsayıcı olmadığı anlamına gelir. Almanya'daki Max-Planck İnsani Gelişme Enstitüsü'nden bilgisayar bilimcisi Iyad Rahwan, ocak ayında \"Aslında bu, sınırlama algoritmasını kullanılamaz hale getiriyor\" dedi. Yapay zekaya biraz etik öğretmenin ve ona dünyayı yok etmemesini söylemenin alternatifi - araştırmacıların söylediğine göre hiçbir algoritmanın kesinlikle emin olamayacağı bir şey - süper zekanın yeteneklerini sınırlamaktır. Örneğin internetin bazı bölümlerinden veya belirli ağlardan kesilebilir. Son zamanlarda yapılan çalışma da bu fikri reddediyor ve yapay zekanın erişimini sınırlayacağını öne sürüyor. Eğer onu insanların kapsamı dışındaki sorunları çözmek için kullanmayacaksak neden yaratıyoruz? Yapay zeka ile ilerlemenin anlaşılmazlığı, kontrolümüz dışında bir süper zekanın ne zaman ortaya çıkacağını bilememek. Bu, gideceğimiz yönler hakkında bazı ciddi sorular sormaya başlamamız gerektiği anlamına geliyor. Max-Planck İnsani Gelişme Enstitüsü'nden bilgisayar bilimcisi Manuel Cebrian, \"Dünyayı kontrol eden süper akıllı bir makine kulağa bilim kurgu gibi geliyor. Ancak, geliştiricilerinin bile nasıl öğrendiklerini tam olarak anlayamadıkları, belirli önemli görevleri bağımsız olarak gerçekleştiren makineler zaten var. Bu nedenle, bunun bir noktada kontrol edilemez ve insanlık için tehlikeli hale gelip gelemeyeceği sorusu ortaya çıkıyor.\" dedi. Araştırma, Yapay Zeka Araştırmaları Dergisi'nde yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/heyecanlandigimizda-neden-midemizde-kelebekler-ucusur", "text": "Duygular ve vücudumuzdaki bu etkinin bağlantısının incelenmesi için, çok detaylı çalışmalar gerekiyor. Journal of Neuroscience'da yayımlanan bir çalışmada, aslında tam olarak da bizim sorduğumuz soruya cevap aranmış. Bilim insanları yaptıkları çalışmada, araştırmaya dahil olan katılımcılara rahatsız edici videolar izlettiler ve aynı zamanda da katılımcıların mide, kalp ve beyin aktivitelerini gözlemlediler. Videoların bir kısmı iğrenmeyi tetikleyecek açık ameliyat videolarından oluşuyordu. İkinci set videolar ise, insanların yedikleri tiksindirici yiyeceklerle iğrenmeyi tetikliyordu. Bu iki grup video da, aynı duygu yoğunluğunun üretilmesine sebep oldu. Fakat bu videolara verilen vücut reaksiyonları farklıydı. Örneğin ameliyat videoları daha çok kalp atış hızınıartırırken, tiksindirici yiyeceklerin yendiği videolar daha çok mide bulantısına sebep oldu. Araştırmacılar katılımcıların beyinlerini incelediklerinde ise, iki grup videonun beyinde etkilediği bölgelerin birbirlerinden yalnızca çok az farklı olduğunun bulgularına ulaştılar. Bu küçük farklılıklar, vücut üzerinde oluşan etkinin değişmesiyle doğrudan ilişkili. Daha da detaylandıracak olursak, iki tip video da izlenirken beynin ön kısmındaki insüler korteksin farklı ve belirli bölgeleri aktif hale getirdi. Bu deneylerin önermesine göre de; iç organlarımızın değişen durumları beynimizde anlık olarak/an ve an gözlemlenebilir. Ya da diğer bir soru; beyin ve vücut arasındaki bir geri besleme mekanizması mı duygularımızı oluşturuyor olabilir mi? Belki de bu durum, bazen duygularımızın kontrolden çıkmasının bir açıklamasıdır. Aslında yukarıda sorulan sorunun çevresinde verdiğimiz bilgiler, duyguların kontrol edilebilmesi açısından da bir ipucu verebilir. Karanlıkta ıslık çalmak, duygusal bir şiir okumaktan daha faydalı olabilir; ıslık çalmanın yaratacağı etki, korkunun vücut üzerindeki göstergelerinin açığa çıkmasını engelleyebilir. Benzer şekilde ve hep önerildiği gibi, ona kadar saymak ve derin nefes almak panik ya da kızgınlık duygularının uzaklaşmasını sağlayabilir. James'in öne sürdüğü bu fikrin uygulaması için kendi hayatınızdan da birçok örnek bulabilirsiniz tabii ki. Tabii ki cevap kelebeklerle, midenizdeki ayaklanmış bakteriler ya da parazitlerle ilgili değil. Bu durum tamamen mide çevresinde meydana gelen kas kasılmalarının değişmesiyle ilgili. Midemizde kelebekler uçuşması hissine kapılmamızın birçok sebebi olabilir fakat bunlar içinde en yaygın olanıstrestir. Ayıyla karşılaşmanın yarattığı negatif stres ya da hoşlanılan kişinin yanında yaşanılan pozitif stresolması fark etmez vücudumuz bütün pozitif ve negatif streslere benzer tepkiler verir. - Adrenalin - Noradrenalin - Kortizol Bu hormonların vücut üzerinde birçok etkisi vardır. Bu etkiler, hayati tehlikemiz olan stresli durumlarla karşılaştığımızda hayatta kalma şansımızı artırır. Yukarıda da belirttiğimiz gibi, vücudumuz hayati tehlike yaratan stresli durumlar ile hayati tehlike yaratmayan stresli durumlar arasında ayrım yapmaz. Stres hormonlarının vücudumuzda yarattığı etkilerden birisi, bağırsak kaslarına giden kanın yönünün kaçmak ya da savaşmak için kullanacağımız bölgelere doğru çevrilmesidir. Çünkü bir kaplandan ya da ayıdan kaçmanız gereken durumda, acil ve kuvvetli olarak kullanmanız gereken kaslarınız bağırsaklarınızda ya da midenizde değildir. Kanın bu bölgelerden yönlendirilmesi anındaki kan damarlarının hareketinden kaynaklı, karnınızda kelebekler uçtuğu hissine kapılabilirsiniz. Bu his aynı zamanda bağırsak kaslarının stres hormonları tarafından etkilenmesinden de kaynaklanıyor olabilir. Çünkü bu bölgedeki kasların bazıları, kan damarlarının büzülmesinde görevli kaslar ile aynı yapıdadır yani düz kaslardır. Burada bir ek bilgi daha verelim; korkudan altına kaçırma olayı da hem kanın yönünün değişmesinden hem de vücut biran önce ağırlıklarından kurtulup daha hızlı tehlike bölgesinden uzaklaşmayı hedeflediği için bir efsane değildir. Bu sebeple stresli durumlarda tuvaletinizin gelmesi normaldir. Karında kelebekler uçuşması hali, sadece stres hormonlarından da kaynaklanmıyor olabilir. Stresli durumlarda vücudun mutluluk hormonu olarak da bilinen seratonin dengesi değişeceğinden, bağırsak kaslarının kasılma durumlarında değişiklik olabilir. Bu da aynı hissi yaratabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hic-bitmeyen-sarj-omru-nanopiller", "text": "Radyasyon, bağımlılık derecesinde kullanım, toplum içerisinde meta haline gelerek yalnızlaşma vb. olguların yanı sıra, kullanıcılar akıllı cihazların en çok pil ömründen dert yanıyorlar. Nanoteknolojinin hayatımızda var olma sürecini anımsarsınız. İlk kez yılında ünlü fizikçi Richard Feynman tarafından ortaya atıldıktan sonra,1974 yılında Norio Taniguchi tarafından kelime haline getirilmiştir. Daha sonraki süreçte değişen teknoloji beraberinde gelişim gösterennanoteknoloji, günümüzde pek çok endüstriyel üründe kullanılmaya devam ediyor. California Irvine University araştırmacıları, mevcut lityum-iyon pillerindendaha uzun bir pil ömrü sağlayacak nano pil teknolojileri konusunda çalışmalarını sürdürüyorlar. Yalnızca şarj ömrü ile sınırlı kalmaksızın, batarya dayanıklılığı, pil kalitesigibi konularda da gelişmeler kaydedilecek. Bu da üç aylık bir süreçte 200 bin kez uygulanan şarj uygulamasında hiçbir güç kaybına neden olmayacak. Pocket-Lint'de tabi ki, henüz teori ve deney aşamasında olan bu çözümün insanlığa ne zaman ulaşacağı belirsizliğini koruyor. Fakat şunu söyleyebiliriz ki; nano piller bir gelecek, pir gelecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hicbir-bilgisi-yoktu-ios-yardimiyla-nukleer-fizik-makalesi-yazdi", "text": "Apple'ın iOS işletim sistemi, bilim dünyasında çok büyük bir tartışmanın öznesi olmak üzere. Yeni Zellanda'da bir üniversitede görevli olan bilim insanı Christoph Bartneck, hiç bilgi sahibi olmadığı nükleer fizik konusunda bir makale yazdı. Ancak makaleyi, iOS'un otomatik tamamlama özelliği ile tamamladı. Christoph Bartneck'ın anlattığına göre tamamen saçmalık olan makaleyi oluşturmak için atomik, nükleer, fizik, elektron gibi kelimeler yazdı ve iOS'un kendisine önerdiği cümlelere rastgele onay vererek makaleyi kısa sürede bitirdi. Daha sonra sahte bir isimle bu makaleyi ABD'deki bir bilimsel komiteye gönderen Christoph Bartneck, kısa süre komiteden mesaj aldığında ise çok şaşırdı çünkü komite bilim insanını, makalesini sunması için nükleer fizik konusundaki çok önemli bir konferansa çağırıyordu. Makalesini süslemek için çizimler de kullanan bilim insanı bu çizimleri internetten alıp çizimlere dair metinleri de Wikipedia'daki Nükleer Fizik maddesinin içinden rastgele seçti. Bilim insanı ABD'deki konferansa katılmayacak ancak iOS'un otomatik tamamlama özelliğinin ciddi bir bilimsel kurumu kandıracak kadar başarılıolduğunu fark ettiğinin altını çiziyor. Bilim dünyası şimdi bu \"rezaleti\" tartışacakken, ödevlerini/projelerini kısa yoldan bitirmek isteyen sayısız üniversite öğrencisinin bu yöntemi kullanmaya kalkışmalarından endişe ediliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/higgs-kuvveti-nerede", "text": "Bozonlar, doğadaki 4 temel kuvveti taşıyan parçacıklardır. Bu kuvvetler sayesinde itilen ve çekilen parçacıklar karmakarışık bir çorba olmak yerine, görünür evreni kaplayan yıldız ve gökadalardan oluşan bir mozaik oluştururlar. Higgs bozonu ise Standart Model'deki diğer parçacıklara pek uymuyor. Temel kuvvetler protonların inanılmaz ölçüde kararlı olmasını , pusulaların kuzeyi göstermesini , elmaların ağaçtan düşmesini ve güneşin parlamasını , yani evrenin bu şekilde işlemesini sağlarlar. 2012 senesinde Higgs bozonu da temel bozonlar ailesine resmen kabul edilmiş oldu. Higgs'in bozon sınıfında yer almasının nedeni, spin adı verilen bir kuantum mekaniksel özelliğinden ileri gelir. Spin, bir parçacığın içsel açısal momentumunu temsil eder ve Standart Model arkadaşları ile nasıl geçineceğini karakterize eder. Bozonların spini bir tamsayı (0, 1, 2 vb.) olur ve böylece duygularını rahat ifade edebilen tipler olurlar. Kendilerine ait özel bir alana gereksinim duymazlar. Fermiyonlar ise tamsayı olmayan buçuklu spinlere (½, 3/2 vb.) sahip olur ve bu onları biraz yalnızlığa iter. Diğer parçacıklardan belli bir uzaklıkta durmayı tercih ederler. Spini 0 olan Higgs parçacığı da bu durumda resmen bozon ailesine mensup demektir. Bozonların her biri 4 temel kuvvetten biri ile ilişkilidir. Dolayısıyla yeni bir bozon keşfetmenin yeni bir kuvvet keşfetmek anlamına gelmesi doğal bir şey, diyor New York Üniversitesi'nden Doç.Dr. Kyle Cranmer. Bilimciler birHiggs kuvvetinin varolduğuna inanıyor. Ancak onun dışlanmasının nedeni de bu kuvvetle olan ilişkisi. Bundan dolayı Standart Model tablolarına eklense bile bozon ailesinden ayrı biçimde resmediliyor. Bir alanın bir kuvvet üretebilmesi için gereken üç özellik var: Alanın açılıp kapanma özelliği olmalı, tercihli bir yönü olmalı, çekme veya itme yapabilmeli. Normalde Higgs alanı bu özelliklerden ilk ikisine sahip olmuyor; her zaman açık ve tercihli yönü yok. Ancak Higgs bozonunun varlığı durumunda alan çarpıklaşıyor ve kuramsal olarak bir kuvvet üretebilir hale geliyor. İki parçacığın Higgs alanını kullanarak birbirlerine çekme uygulayabileceğini düşünüyoruz. Higgs parçacığının varolması gerektiği öngörüsünü yaparken kullandığımız denklemler, böyle bir kuvvetin de varlığını öngörüyor,diyor Strassler. Bu kuvvetin evrende nasıl bir rol oynuyor olabileceği ise halen gizemini koruyor. Higgs 'alanı'nın kararlı madde oluşumu için olmazsa olmaz bir gereklilik olduğunu biliyoruz. Ancak Higgs 'kuvveti' için bildiğimiz kadarıyla böyle bir zorunluluk yok, diye ekliyor Strassler. Higgs kuvvetinin bir başka açıdan önemli olabileceğini belirten Strassler, evrende bulunan karanlık madde miktarı ya da madde-antimadde dengesizliği ile ilgili olabileceğini düşünüyor. Yine de bu konuda konuşmak için erken. Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın şu anki çalışması sırasında, fizikçiler ilk çalışmada üretilenden 10 kat daha fazla Higgs üretmeyi bekliyor. Bu da bilimcilerin bu tuhaf parçacığın özelliklerini daha derinlemesine incelemelerini sağlayacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hizli-gelen-drone-kalp-krizi-geciren-adama-yardimci-oldu-adamin-hayati-kurtuldu", "text": "İsveç, Trollhattan'dan 71 yaşındaki bir adam geçen ay ani bir kalp krizi geçirdi. Adama yardım ise hayatını kurtaracak defibrilatör taşıyan bir drone tarafından geldi. Tıp tarihinde drone ile ilk defibrilatör teslimatı olarak tanımlanan olayda, hızlı ve etkili dağıtım sistemi hayat kurtardı. Adamın düştüğünü gördüğünde yoldan geçen Dr. Mustafa Ali, ambulans gelene kadar defibrilasyona başladı ve bu, adamın hayatını kurtarmada büyük rol oynadı. \"Bu yeni teknolojiye ve defibrilatörün hızlı teslimatına ne kadar minnettar olduğumu kelimelerle ifade edemem. Drone olmasaydı muhtemelen burada olmazdım.\" dedi 71 yaşındaki hasta Everdrone'a yaptığı açıklamada. Adam o zamandan beri tamamen iyileşti ve evine döndü. Acil servislere yapılan çağrı ile dronun gelmesi arasındaki süre, üç dakikanın biraz üzerindeydi ve bu, kentsel alanlarda beş ila 10 dakika olan İsveç'teki ortalama ambulans müdahale süresinden önemli ölçüde daha kısaydı. Defibrilasyon olmadan, kalp durmasından sonra geçen her dakika için hayatta kalma şansının yüzde 7-10 oranında azaldığı düşünülmektedir. Kalp krizi geçiren bir hastanın beş dakika sonra hayatta kalma şansı son derece zayıftır ve sonuç olarak, hastane dışı kalp krizlerinin hayatta kalma oranı yüzde 10'dan azdır, bu da hızlı bir yerleştirme sisteminin önemini vurgulamaktadır. Everdrone, hava dronları için en iyi yöntemi düşünüyor. Bu nedenle şirket, Karolinska Institutet'teki Resüsitasyon Bilimi Merkezi ve SOS Alarm ile işbirliği içinde İsveç'in Vastra Götaland bölgesinde drone tabanlı defibrilatör sistemini çalıştırıyor. Şu anda İsveç'te yaklaşık 200.000 nüfusa sahip olduklarını iddia ediyorlar ve 2022'de daha da fazlasını genişletmeyi umuyorlar. 2021'de yürütülen dört aylık bir pilot çalışma sırasında şirket, denenen kalp krizi uyarılarının yüzde 92'sini (12'den 11'ini) başarıyla defibrilasyon cihazlarını teslim etti. Bu dronelardan yedisi ambulans gelmeden geldi. Bu, her yerde uygulanması gereken gerçekten devrim niteliğinde bir teknolojidir; Ani kalp durması sadece damar sertliği olan yaşlıların değil herkesin başına gelebilir dedi hasta. Bunlar sıradan dronlar değiller. Görev Kontrol Merkezindeki özel bir yazılım mühendisleri ekibi sayesinde, her drone bir rota planlama sistemi, yerleşik engellerden kaçınma sistemi, acil durum paraşütleri ve hastanın yanına güvenli bir şekilde inmek için otomatik bir iniş sistemi ile birlikte gelir. Drone'lar özerktir, bu nedenle acil servisler tarafından yolda bir hastaya gönderilebilirler, ki bu da muhtemelen vardıklarında inmiş olacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hizli-radyo-patlamalari-samanyolunun-halesinin-sasirtici-derecede-hafif-oldugunu-gosteriyor", "text": "Samanyolu'nu çevreleyen hale, nadir yıldızların yanı sıra gaz da içerir, ancak bu gazı ölçmenin zor olduğu kanıtlanmıştır. Uzak galaksilerden gelen kısa radyo sinyalleri patlamaları ile girişim, gök bilimcilere yeni bir çözüm sunuyor. Samanyolu'nun halesindeki gaz doğrudan ölçülemeyecek kadar seyrek ve sıcaktır. Ancak, daha uzak mesafelerden bize ulaşan radyasyonla girişir. Toronto Üniversitesi Doktora öğrencisi Amanda Cook ve Profesör Bryan Gaensler, Hızlı Radyo Patlamalarının nedenini hala tam olarak anlamasak da, bunların kendine özgü özelliklerinin onları hale gazını ölçmek için mükemmel kıldığını fark etti. Sonuçlar yeni bir çalışmada yayınlandı. Her FRB, geniş bir radyo frekansı aralığında gerçekleşir, ancak hepsi aynı anda ulaşmaz. Düşük ve yüksek frekanslar arasındaki gecikmenin, yayınlandıkları zamanı yansıtması pek olası değildir. Elektromanyetik radyasyonun, radyo dalgaları da dahil, gazdan geçerken yavaşladığını ve yüksek frekansların düşükten daha fazla yavaşlatıldığını biliyoruz. Gaz ne kadar kalınsa, radyasyon o kadar yavaşlar. Sonuç olarak, farklı frekanslar arasındaki aralık, radyo dalgalarının geçtiği gaz miktarının bir ölçüsü olarak hizmet eder. Yayılma, dispersiyon veya daha yaygın olarak dağılma olarak bilinir. Karışıklık yaratan faktörler, bir veya iki FRB'ye dayalı ölçümlerin yanıltıcı olabileceği anlamına gelir. Cook ve Gaensler, CHIME geniş açılı radyo teleskobunun şimdi 93'ü ihtiyaçlarına uygun olan yüzlerce FRB tespit etmiş olması gerçeğinden yararlandı. Bununla birlikte, ikili ve ortak yazarları bir sorunla karşılaştı. Radyo dalgalarının geçtiği gazın tamamı Samanyolu'nun halesinde değildir. Bir kısmı neredeyse kesinlikle FRB'nin meydana geldiği galaksidedir. Galaksiler arasında da gaz vardır ve bu çok daha seyrek olsa da, galaksiler arasındaki mesafeler o kadar geniş olabilir ki dağılma uzun bir yolculukta toplanabilir. Cook'un analojisini genişletirsek, çok daha uzun süren gaz faturalarından tek bir kış ayının ne kadar soğuk olduğunu hesaplamaya çalışmak gibi. Yeterince kişinin farklı tarihlerde başlayan ve biten faturalarını toplayabilirseniz, belki başarabilirsiniz, ancak amaca ulaşmak için bazı gelişmiş istatistiksel analizlere ihtiyacınız olacaktır. Başka bir komplikasyon ise, hale tamamen küresel olmayabilir. Cook, \"Sonuçta düşündüğümüzden çok daha zor oldu.\" dedi. Bununla birlikte, kullanışlı bir anomaliden yararlandılar. Tekrarlayan bir FRB, M81'in dışındaki küresel bir kümede yer alıyor gibi görünüyor ve bu nedenle muhtemelen kendi galaktik halesinden minimum dağılma yaşıyor ve buraya gelmek için çok fazla yıldızlararası maddeden geçmek zorunda kalmadı. Yazarlar, ortalama galaktik hale yoğunluğu konusunda kesin bir rakama ulaşamıyorlar, ancak dağılmayı, onu ölçmek için kullanılan garip birimler olan santimetreküp başına 52-111 parsek olarak belirlediler. Bu, diğer teknikler kullanılarak yapılan önceki tahminlerin çoğundan daha düşük. Cook ve Gaensler, galaksiler arası da dahil olmak üzere FRB'lerin yolculuklarının diğer bölümlerinin dağılmasını - ve dolayısıyla gaz yoğunluğunu - ortaya çıkarma potansiyelini görüyor. Çalışma The Astrophysical Journal'da açık erişim olarak yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hizli-yurumek-neden-kosmaktan-daha-zordur", "text": "Normalden hızlı yürüdüğümüzde, adımlarımızın genişliği artmaz fakat sıklığı artar. Bu durumda tüm bedende bir hızlanma başlar. Üst bacak kaslarının aşil tendonunu germesi için standart bir süre gerekiyor. Hızlı yürürken, bu kasların görevlerini daha çabuk yapmalarını sağlayamıyoruz ve aşil tendonuna giden baskı bu nedenle artıyor. Yani belli bir hızdan sonra yürümenin yerini koşmaya bırakması, vücudumuz için bir rahatlama anlamına geliyor. Bu üst sınır saniyede 2 metre. Koşarken her iki ayağımız da yerden havalandığı için adım aralığımız uzuyor. Böylece kaslarımızın sağlıklı ölçülerde hareket mekanizması yaratabilecekleri zamanı onlara sağlamış oluyoruz. Ne kadar hızlı koşsak bile, hızlı yürümeyle kıyaslanınca kaslar, işlevlerini yerine getirmek için bolca vakit bulmuş oluyorlar. Sonuçta hem daha sağlıklı bir beden hareketi gerçekleştirmiş, hem de daha az yorulmuş oluyoruz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hodor-neden-yalnizca-tek-kelime-soyleyebiliyor", "text": "Hodor dizide heybetli, yetersiz idrak sahibi, seyis yamağı ve Winterfell'den Stark ailesine mensup bir karakter. Fakat, Hodor'u en iyi tanımlayan karakteristik özelliği şüphesiz ki sadece tek bir kelime konuşabilmesi, yalnızca ''Hodor'' diyebilmesi. Aslında bilerek ya da bilmeyerek, Martin kitabında, expressive aphasia yani Türkçesiyle ifade afazisi olarak bilinen nörolojik duruma sahip bir karakter yaratmıştı. Broca ile tanıştıktan yalnızca birkaç gün sonra, Leborgne hayatını kaybetti. Broca'nın yaptığı otopsinin sonucuna göre Leborgne'nin beyin sol lobunda, lateral sulcus olarak adlandırılan beyin kıvrımının tam yanında doku zedelenmesi ya da diğer bir adıyla ''lezyon'' vardı. Broca bu otopsiden sonraki iki yıl içerisinde Leborgne ile aynı belirtileri gösteren 12 hastaya daha otopsi yaptı ve sonuçlar ciddi bir şekilde istikrarlı idi. Sinirbilimciler halen beynin bu küçük bölgesini çözmek için araştırmalara devam ediyorlar, ve artık bu bölüm ''Broca's area'' yani Broca'nın alanı olarak adlandırılıyor. Birçok araştırma, hastaların bu bölgesi zarar gördüğünde sözdizimsel olarak karmaşık cümleleri oluşturamamaları durumuna odaklanmışken, yapılan yeni bir araştırmada ise bilim insanları fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme kullanarak çalışıyorlar. Bu çalışmanın verilerine göre, Broca's area dili kavrayış görevlerinde, hareketin yorumlanmasında ve örneğin güle güle derken el sallamak gibi konuşmayla alakalı çeşitli vücut hareketlerinin idrak edilişinde de aktif oluyor. 2007'de Fransız bilim insanlarıyla beraber çalışma yürüten, University of California'dan bir grup araştırmacı Leborgne'nin ve Broca'nın yalnızca 5 kelime konuşabilen başka bir hastası olan Lelong'un beyinlerini tekrar ve bu sefer MRI kullanarak incelediler. Araştırmanın ilginç bulgularından birine göre, hastaların lezyonları Broca'nın belirttiğinden çok daha büyüktü. Araştırmacıların önermesine göre, birden fazla beyin bölgesi hastaların konuşma eksikliklerinden sorumlu olabilirdi. Aslında hastalarda geniş çaplı bir beyin hasarı olduğunun kanıtlarının bulunması oldukça şaşırtıcıydı. Leborgne, Lelong- ve hatta Hodor- aslında expressive aphasia'lı bireylerin çok uç örnekleriydi. Aslında yaygın olarak, telegrafik konuşma olarak bilinen bozukluğa sahip kişiler genellikle 3 ya da buna yakın kelime kullanarak cümle kurabilmekteler. Örneğin, bu bozukluğa sahip bir insan ''Ali ile bugün köpek gezdirdim '' demek isterse, ''Ali, köpek, gezdir'' diyebiliyor. Expressive aphasia'nın en önemli sebebi ise, kan pıhtısının beyindeki bir damarı tıkamasıyla gelen ve oksijen yetersizliğinden doku hasarıyla sonuçlanan, felç. Felçli hastaların yaklaşık %12 sinde expressive aphasia görülürken, %35 inde konuşma bozuklukları değişik yapılarda görülebiliyor. Expressive aphasia'ya ayrıca beyni kaplayan zardaki kan toplağı olan hemoraji de sebep olabiliyor. Ayrıca söylendiğine göre Leborgne'nin çocukken epileptik nöbetler geçirdiği de biliniyor. Peki Hodor'un hikayesi nedir? Acaba kafasına bir darbe mi aldı, felç mi geçirdi ya da bu dev bebek annesinin elinden mi düştü? Yalnızca tek kelime konuşabilen bu adamın, dizideki diğer karakterlerde olduğu gibi, çok enteresan bir hayat hikayesi olabilir. Fakat, şuan en çok aklımızda kalan özelliği tek bir kelimeyi söyleyebiliyor olması."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hololens-tip-dunyasinda-devrim-yaratacak", "text": "Yazılım devi Microsoft'un \"sanal gerçeklik, arttırılmış gerçeklik ve hologram\" teknolojilerini bir araya getiren devrimsel başlığı HoloLens, bu yapısını tıp dünyasına da entegre edecek. Bu noktada çalışarak önemli bir somut örnek hazırlanan Duke Üniversitesi araştırmacıları, kafa içerisinde sıvı birikmesiyle alakalı EVD operasyonunda HoloLens'den yardım almaya hazırlanıyor. \"Eksternal ventriküler drenaj\" denilen bir aletin takılarak beyin omurilik sıvısın dışarıya akışını sağlama sürecinde HoloLens'den yararlanmak isteyen cerrahlar, böylece CT taramalarına bağlı kalmayacak ve bu zorlu operasyon görsel olarak çok daha kolay şekilde tamamlanabilecek. Gerçek objeler üzerine sanal tasarımlar aktarabilen başlık, böylece operasyonun çok daha hızlı ve basit şekilde halledilmesine imkan tanıyacak. Şimdilik sadece modeller üzerinde testleri yapılan HoloLens temelli EVD operasyonu, söylendiği kadarıyla çok büyük potansiyel vaadediyor ve bu açıdan gerçek yaşam testleri için çalışmalar hız kesmeden devam ediyor. Süreci gösteren tanıtım videosunu direkt olarak aşağıda izleyebilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hortumlar-neden-ve-nasil-olusuyor", "text": "Hortum, satte 500 kilometreyle rekor kıran rüzgar hızının kaydedildiği 1999'daki hortumla tam olarak aynı yeri vurdu. Hortumlar hem büyük zararlara yol açabilen aşırı hava koşullarının bir örneği, hem de tahmin edilemeyen doğasıyla meşhur. Hortumlar genel olarak en şiddetli fırtınalara yol açan hava koşullarından kaynaklanıyor. ABD'nin iç kesimlerinin coğrafyası ve iklimi de hortumlara çok müsait. Dünya üzerindeki hortumların dörtte üçü Kuzey Amerika'da yaşanıyor. Bunların büyük bir kısmı da 'Hortum Geçidi' olarak anılan iç kesimlerde gerçekleşiyor. 'Hortum Geçidi' sınırları çok da belirli olmayan bir bölge. Genelde en çok hortum Teksas'ta görülüyor. Ama daha kuzeydeki Kansas'ta daha çok sayıda şiddetli fırtına yaşanıyor. En basit anlatımıyla, Meksika Körfezi'nden gelen sıcak, nemli hava Rocky Dağları'ndan gelen kuru ve soğuk havayla karşılaşıyor. Bu karşılaşma da sık sık fırtınalara yol açan koşulları yaratıyor. Bu fırtınaların en büyükleri 'süper hücreleri' oluşturuyor ve bunların altında hortumlar meydana geliyor. Melbourne Üniversitesi'nden Todd Lane, \"Süper hücreler, dönen ve yukarı doğru ilerleyen hava sütunları oluşturuyor. Rüzgar yüzeye yaklaştıkça bu sütunlar da dönüyor ve hortum girdabı oluşuyor\" diye açıklıyor. Lane, hortumların yol açtığı büyük hasarın da girdaptaki sert rüzgarlar ile uçan enkazdan kaynaklandığını vurguluyor. Ama süper hücrelerdeki hangi koşulların en büyük ve şiddetli hortumlara yol açtığı belirsiz. Fırtınaların güçleri 1'den 5'e kadar uzanan değerlerle ölçülüyor. Ama hortumun yıkıcı gücü ne kadar büyük olduğuna, ne kadar süre yerde kaldığına ve tabii vurduğu yerin yerleşim bölgesi olup olmadığına bağlı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hpv-asisi-rahim-agzi-kanseri-vakalarini-neredeyse-yuzde-90-dusuyor", "text": "İngiltere'de İnsan Papilloma Virüsüne karşı yapılan ilk toplu aşılama programının parçası olan kadınlarda, rahim ağzı kanserleri aynı yaştaki önceki nesillere kıyasla 87 daha düşük. The Lancet'te açıklanan raporda, aşının kanserin öncüllerini kontrol ettiği belirlendi. Bulgular gösteriyor ki, aşı, kansere karşı beklenenin de üzerinde koruyuculuk sağlıyor. Yayınlanan rapor, aynı zamanda bu aşı programlarını engelleyen aşı karşıtı kampanyaların aslında ne kadar zararlı olduğunu da doğruluyor. Rahim ağzı kanseri vakalarının büyük çoğunluğuna HPV enfeksiyonu neden oluyor. Aşılar ise, virüse karşı bağışıklık tepkilerini uyaran virüs benzeri parçacıklardır ve yılda çeyrek milyon hayat kurtarma potansiyeline sahiplerdir. Bununla birlikte, HPV enfeksiyonunun kapılması ile kanser oluşumu arasında genellikle uzun bir gecikme dönemi vardır ve bu gecikme dönemi aşının etkisini gösterme süresinden bile daha fazladır. Bu durum, araştırmacıların sonuçlarını kesin kanıt olarak sunmasını engelliyor ve aşı karşıtları tarafından bir bahane olarak kullanılıyordu. Bu makale ise kullandığı çalışma metodu sayesinde tek bu tür şüpheleri sona erdirebilir. Bilim insanları bu araştırmaya, 2006-2019 yılları arasında, 20-64 yaşları aralığında Birleşik Krallık 'ta ikamet eden rahim ağzı kanseri olan kişileri de dahil etti. Bu kişiler geçmişte 12-13 yaş arasında aşı olan kişilerle karşılaştırıldı. 13 milyondan fazla bir veri havuzunu kullanıldı. 12-13 yaşlarında aşı olanlarda, aynı yaşlarda aşıyı tamamen kaçıranlara oranla kanserlerde yüzde 87 azalma oldu. Diğer yaş grupları da aşılandıkları yaşa bağlı olarak yüzde 62 ve yüzde 34 oranında kansere daha az yakalandı. Sonuç olarak, araştırmacılar, 30 Haziran 2019'a kadar Birleşik Krallık 'ta aşılama yoluyla 448 rahim ağzı kanseri ve 17.000'den fazla CIN3'ün önlendiği belirlendi. Aşılama hızı da arttığı için ilerleyen yıllarda korunmanın daha da yüksek oranlarda olacağı tahmin ediliyor. Bulgular, bazı şüphecilerin HPV aşısının daha sonraki yıllarda yapılması gerektiğine dair argümanını çürütüyor. HPV'nin cinsel yolla bulaşıyor olması, aşı olmak için cinsel olarak aktif bir yaşa gelmeniz gerektiği anlamına gelmiyor. Araştırmalar gösteriyor ki erken yaşta yapılan aşı kişiyi ilerleyen yıllarda daha yüksek oranda koruyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hr-8799-ile-kozmik-dans", "text": "Güneş sistemi dışında bildiğimiz gezegenlerin büyük çoğunluğu hiçbir zaman doğrudan görülmedi. Bunları, yörüngelerinde döndükleri yıldızda yerçekiminin neden olduğu hareketlerden ve bazen yıldızın yüzünden geçerken yıldızda meydana getirdikleri karartmalardan biliyoruz. Northwestern Üniversitesi astrofizikçisi Jason Wang yaptığı açıklamada yeni yayınlanan videonun amacının bu devasa ötegezegenlerin uzun yörüngelerini geniş bir izleyici kitlesi tarafından daha tanınır hale getirmek olduğunu söyledi. On beş yıl önce, gökbilimciler normal bir yıldızın etrafındaki çok gezegenli bir sistemin ilk doğrudan görüntüsünü yakaladılar. Şimdi aynı gezegenler kendi videolarında rol alıyor. Astrofizikçi, Jason Wang'ın YouTube sayfasında yayınladığı video sayesinde, Northwestern Üniversitesi tarafından yayınlanan bir makaleyle, o altı saniyelik videonun ne gibi özel olduğunu bize öğretiyor. 2008'de HR 8799 yıldızının gezegen sistemi, birden fazla gezegenin doğrudan belgelendiği ilk sistemdi. O zamandan beri Jason, yıllar içindeki gelişimini takip etti. Yeni hızlandırılmış görüntü, son 12 yılda ev sahibi yıldızları HR 8799'un etrafında dönen ve her biri Jüpiter'den daha büyük olan dört dev gezegeni gösteriyor. Bu hızlandırılmış çekimi oluşturmak için kullanılan kızılötesi gözlemler, Hawaii'deki Keck Teleskopu tarafından yakalandı. - HR 8799, güneşimizden 1,5 kat daha ağırdır ve dünyadan yaklaşık 133 parsek uzaklıkta Pegasus takımyıldızında yer alır. Karşılaştıracak olursak bize en yakın yıldız sistemi olan Alpha Centauri, 4 parsekten biraz daha uzaktadır. - HR 8799, güneşimizden biraz daha ağır olmasına rağmen çok daha parlaktır. Dünya'nın başlangıcından beş kat daha parlaktır. HR 8799, 4,5 milyar yaşındaki orta yaş güneşimizle karşılaştırıldığında sadece 30 milyon yaşında çok gençtir. - HR 8799 sistemi, daha ünlü olan Beta Pictoris ile birlikte bir istisnadır. Sadece galaktik standartlara göre nispeten yakın olmakla kalmıyor, aynı zamanda sistem o kadar genç ki gezegenler oluşum ısılarının çoğunu kaybetmemişler. Tamamen yansıyan ışıkla parlamak yerine, çoğunlukla kızılötesi olsa bile kendi ışıklarını yayarlar. Wang, \"Bu video, insan zaman ölçeğinde hareket eden gezegenleri gösteriyor. Umarım insanların harika bir şeyin tadını çıkarmasını sağlar\" dedi. Gerçek hayatta, HR8799 yıldızına en yakın gezegenin tek bir tur atması 45 yıl alır. En uzaktaki dünyanın yıldızın etrafında bir kez dolanması yarım milenyum (500 yıl) alırdı. Uyarlanabilir optikler, Keck gibi yer tabanlı teleskopların dünyanın sürekli değişen atmosferinin neden olduğu bozucu etkileri düzeltmesine yardımcı olur. Bu arada, koronagraf adı verilen bir alet, sistemin aşırı derecede parlak merkezi yıldızından gelen parıltıyı sınırlamaya yardımcı oldu. Son olarak Wang, verilerdeki boşlukları dolduran ve gezegenlerin konakçıları etrafındaki hareketlerini yumuşatmaya yardımcı olan bir video işleme tekniği de kullandı. - https://www.space.com/exoplanets-orbit-12-year-timelapse-video - https://www.iflscience.com/incredible-time-lapse-shows-planets-12-year-dance-around-their-star-67335 - https://www.astronomy.com/science/watch-four-planets-dance-around-their-host-star-over-12-years/ - https://www.gearrice.com/techworld/this-is-how-four-planets-dance-around-their-star-in-an-incredible-unprecedented-video/"}
{"url": "https://www.fizikist.com/hubble-kacak-supheli-bir-kara-deligi-ve-takip-eden-yildizlari-tespit-etti", "text": "Uzak bir galaksi ile ilginç bir oluşum arasında uzanan 200.000 ışık yılı uzunluğunda parlak yıldız izi bulundu. Gök bilimciler yakın incelemeden sonra, gördüğümüz şeyin galaksiler arası uzayda ilerleyen hiper hızlı bir kara delik olduğu sonucuna vardılar. Kaşifler, kara deliğin geçişinin galaksiler arasında bile var olan dağınık gazı yıldız oluşumunu başlatacak kadar sıkıştırdığını düşünüyor - daha önce hiç görmediğimiz bir şey. Hubble Uzay Teleskobu, milyarlarca ışık yılı uzaklıktaki isimsiz bir galaksiden uzanan ince bir çizgi içeren bir görüntü aldığında, gök bilimciler bunu bir hata olarak yazdılar. Kameraya giren kozmik ışınlar çizik gibi görünerek beklenmedik yerlerdeki çizgilerin kolayca geçersiz sayılmasını sağlayabilir. Şans eseri, Yale'den Profesör Pieter van Dokkum, yakınlardaki cüce galaksi RCP 28'in etrafındaki küresel kümeleri aradığı arşivsel Hubble görüntülerine bakıyordu ve aşağıdakine rastladı. Daha yakından incelediğinde, çizginin bilim insanlarının daha önce uzak galaksilerle ilgili tüm çalışmalarında gördükleri hiçbir şeye benzemediğini fark etti. Yeni bir makalede, van Dokkum ve ortak yazarlar, bir süper kütleli kara deliğin yüksek hızlı kaçışının sonuçlarını ortaya koyuyor. Netlik için genişletilmiş yıldız çizgili arşivsel Hubble görüntüsü. Daha parlak galaksiler tarafından gölgede bırakıldığından, neden gözden kaçırıldığını anlamak kolaydır. Van Dokkum'un incelediği görüntü, parlak bir şeye doğru Samanyolu galaksisinin iki katı uzunluğunda uzanan ince bir yıldız çizgisiyle uzak bir galaksiyi gösteriyor. Yıldız çizgisi, galaksiler arası bir gaz köprüsü olamayacak kadar parlak ve ince. Kaynak galaksi, Samanyolu'nun kütlesinin yüzde 1'inden daha azına sahip, ancak muhtemelen yakın zamanda gerçekleşen bir birleşme nedeniyle kabaca aynı hızda yeni yıldızlar oluşturuyor. Makale, izin yalnızca arkasında dalga etkisi yaratan çok büyük ve hızlı hareket eden bir cisim tarafından oluşturulabileceği sonucuna varıyor. Yazarlar, Güneş'in kütlesinin 20 milyon katı ve Samanyolu'nun Sagittarius A kara deliğinin beş katı bir kütle öngörüyorlar. İz yaklaşık 39 milyon yılda oluşturuldu ve bu da yaratıcısının saniyede 1.600 km hızla hareket ettiğini gösteriyor, bu, Dünya ile Ay arasındaki boşluğu 14 dakikada geçmeye veya Güneş'e 26 saatte ulaşmaya yetecek bir hız. Van Dokkum, bir açıklamada, \"Kara deliğin arkasında, gazın soğuduğu ve yıldız oluşturabildiği bir iz gördüğümüzü düşünüyoruz. Yani, kara deliği takip eden yıldız oluşumuna bakıyoruz.\" dedi. Yazarlar, içinden geçtiği gaz üzerindeki etkiyi, doğru atmosferik koşullar altında bir uçağın arkasında yoğunlaşan bir su buharı izine benzetiyorlar. İz, geldiği galaksinin neredeyse yarısı kadar parlak, bu da gazın çok kısa süreler için - astronomik olarak - yoğun bir şekilde parlak hale gelen çok büyük birkaç yıldıza çökmesinin bir sonucu. Ayrıca kara deliğin etrafında çok parlak bir alan var ve yazarlar bunu ya kara deliğin gelişinin şokuyla ısınan gaza ya da deliğin etrafındaki yığılma diskine atfediyorlar. Van Dokkum, \"Tesadüfen bulmamız, saf şans.\" dedi. Eğer kozmik köprü göğün aynı bölümünde olmasaydı da incelemekte olduğu galaksiden yüzlerce kat daha uzakta olsaydı bulunamazdı. Bu kara delik, kaçak yıldızlarda olduğu gibi bir süpernova patlamasıyla dışarı atılamayacak kadar büyük. Tek makul açıklama, birleşen üç galaksinin süper kütleli kara delikleri arasındaki etkileşimler. Tıpkı üçüncü bir yıldızın ikili sistemin bir üyesini yerinden oynatabilmesi gibi, iki kara delik birbirinin yörüngesinde döndüğünde, üçüncünün gelişi sistemdeki üç kara deliğin en hafifini fırlatıp atabilir. Diğer ikisi, daha görkemli bir hızla diğer yöne doğru ilerlerken birbirlerinin etrafında yörüngede kalırlar. Kara delik çiftini bulmak teoriyi doğrulayacak ve doğrulamak için daha fazla çalışma gerektirecek bir şüpheli bulundu. Sistem o kadar büyüleyici ki, hem JWST'de hem de Chandra X-Ray gözlemevinde onu daha ayrıntılı olarak keşfetmek için değerli zaman ayrıldı. Gama ışını girişimi olarak yazılan diğer \"çizikler\" de, fenomenin benzersiz olup olmadığını görmek için yeniden incelenecek. Çalışma, The Astrophysical Journal Letters'da açık erişime sahip."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hubble-ugc-2890in-nefes-kesen-yeni-goruntusunu-paylasti", "text": "NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu yandan sarmal gökada UGC 2890'ın güzel bir görüntüsünü üretti. UGC 2890, Camelopardalis takımyıldızında yaklaşık 30 milyon ışık yılı uzaklıkta yer almaktadır. LEDA 14123 veya IRAS 03504+7246 olarak bilinen bu sarmal gökadanın çapı 45.000 ışık yılıdır. 2009'da gökbilimciler, UGC 2890'da feci derecede güçlü bir Tip II süpernova patlaması tespit ettiler. SN 2009bw olarak adlandırılan süpernova çoktan gözden kaybolmuş olsa da Hubble kısa bir süre önce bu patlayıcı olayın sonuçlarını incelemek için düzenli gözlem programına ara verdi. Hubble gökbilimcileri, \"Tip II süpernova, devasa bir yıldızın şiddetli ölümüne işaret eden olağanüstü derecede enerjik bir patlamadır\" dedi. Nükleer füzyonu beslemek için gerekli elementler tükenirken, devasa bir yıldızın çekirdeği titreşir ve enerji üretmeyi durdurur. Yerçekiminin ezici kuvvetini destekleyecek hiçbir şey olmadığından, yıldızın çekirdeği küçülür ve sonra aniden patlar, yıldızın dış katmanlarının içeriye doğru çökmesine ve bir süpernova patlaması olarak uzaya sıçramasına neden olur. Renkli görüntü, Hubble'ın Gelişmiş Araştırma Kamerası ile spektrumun görünür ve yakın kızılötesi bölgelerinde alınan ayrı pozlamalardan yapılmıştır. Çeşitli dalga boylarını örneklemek için iki filtre kullanıldı. Renk, ayrı bir filtreyle ilişkili her tek renkli görüntüye farklı tonlar atamaktan kaynaklanır. Gökbilimciler, \"Bu gözlem, Tip II süpernovalara yönelik birçok Hubble araştırmasından biridir\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/hucrelerinin-cogu-xy-kromozomlarina-sahip-olmasina-ragmen-dogum-yapan-kadin", "text": "Doktorlar 2008'de hücrelerinin çoğunun sadece erkeklerde görülen XY kromozomlarına sahip olmasına rağmen doğum yapan bir kadın hakkında ilginç bir vaka raporu bildirdiler. Hırvat bir kadın, 17 yaşında henüz göğüsleri gelişmemiş ve ilk regl dönemini bile yaşamamışken tıbbi yardım istedi. Muayenede doktorlar, kadınlarda görülen ergenlik belirtilerinin olmaması dışında olağan dışı pek bir şey bulamadılar. Uzun boylu, ince ve zeki görünümlü kadının cinsel organları da normal görünüyordu, kasık kılı mevcuttu ve yüzünde de sivilce vardı. Doktorların gördüğü olağandışı tıbbi işaretin tek işareti, hipoplastik bir rahme sahip olmasıydı . Ancak kanına baktıklarında, bir cinsiyet gelişimi bozukluğu olan 46,XY'ye sahip olduğunu buldular. Tipik olarak , biyolojik olarak erkek bireylerde bir X ve bir Y kromozomu bulunurken biyolojik olarak dişi bireylerde iki X kromozomu bulunur. 46,XY cinsiyet gelişimi bozukluğuna sahip kişilerde, hücrelerinde XY kromozomları olmasına rağmen, bireylerin dış kadın genital organları ve bazı iç kadın genital organları vardır. 46,XY'li kişiler kadın cinsiyet kimliğine sahip olma eğilimindedir ve ebeveynleri tarafından doğuştan kız çocuğu olarak yetiştirilir. Swyer sendromu olanlar işleyen yumurtalıkları olmadığından ergenliğe başlamak için hormon replasman tedavisi görme eğilimindedir ve kendi yumurtalarını üretmezler . Ancak Hırvat kadının durumunda ilginç olan, kanındaki bir karyotipe göre annenin 46,XY olması ve buna rağmen kadın ergenliğini geçirmiş ve kızını doğurmuş olmasıdır . Ekip, kasık kılları seyrek olmasına rağmen tipik bir kadın görünümüne, göğüslere ve dış cinsel organa sahip olan anneyi inceledi. Hayatında iki kez hamile kalmıştı, ilki düşükle, ikincisi kızıyla sonuçlandı . Kanının 46,XY olduğu tespit edilse de vücudunun başka yerlerinden alınan örnekler öyle değildi. Derisindeki hücrelerin yüzde 80'i 46,XY ve yüzde 20'si 45,X olarak bulundu, bu da Turner Sendromu Mozaizmine işaret ediyor. Bu, dişi bireylerin bazı hücrelerde bir X kromozomunun eksik olduğu ancak diğerlerinde olmadığı yerdir. Tüm hücrelerde bir kromozomun eksik olması, Turner Sendromudur ve perdeli boyun, kalp kusurları, şişmiş uzuvlar ve kısırlık gibi çok daha belirgin semptomlara neden olabilir. Daha da ilginci, yumurtalıklarının ağırlıklı olarak 46,XY olduğu (yüzde 93'ü 46,XY ve yüzde 6'sı 45,X) yani yumurtalıklarının tipik olarak erkek bireylerin hücrelerinde bulunan kromozomları içerdiği bulundu. Ekip vaka raporunda \"Yumurtalıkta ağırlıklı olarak 46,XY karyotipi olan bir kadındaki doğurganlık vakamızın benzeri görülmemiş olduğuna inanıyoruz\" dedi. Bu annenin yumurtalıklarının normal çalışması, düzenli adet görmesi ve iki kez yardımsız hamile kalması dikkat çekicidir\" diye ekledi. Ekip, Turner sendromlu kişilerin vakaların yaklaşık yüzde 2'sinde doğum yapabildiğini belirtti, ancak yumurtalıklarında ağırlıklı olarak 46,XY kromozomu olan birinin yardımsız doğum yaptığına dair rapor edilmiş herhangi bir vaka görmediğini söyledi. Doğal olarak doğum yapmış insanların hücrelerindeki olağandışı kromozomları kontrol etme ihtiyacı hissetmedikleri için asla keşfedemeyecekleri göz önüne alındığında, dışarıda başka örnekler de olabileceğine inanıyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/iki-buyuk-disk-galaksinin-birlesmesi-cift-kuasar-uretiyor", "text": "Astronomlar, NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu ile diğer uzay ve yer tabanlı gözlemevlerini kullanarak, Evren henüz yeniyken var olan bir galaksi birleşmesinin barındırdığı, yakından bağlı bir kuasar çifti SDSS J0749+2255'i keşfettiler. 3 milyar yaşında. Kuasarlar, kendilerini gaz, toz ve yerçekimsel kavrayışları dahilindeki diğer her şeyle doldururken vahşi enerji pınarlarını patlatan doymak bilmez, süper kütleli kara delikler tarafından desteklenen parlak nesnelerdir. \"Evrende bu erken zamanda çok fazla çift kuasar görmüyoruz. Urbana-Champaign'deki Illinois Üniversitesi'nde yüksek lisans öğrencisi olan Yu-Ching Chen, bu keşfin bu kadar heyecan verici olmasının nedeni de bu diyor. Önceki gözlemler, iki galaksinin hala açıkça ayrı varlıklar olarak kabul edilebildiği, birleşmenin ilk aşamalarında benzer sistemler tanımlamıştı. Ancak yeni sonuçlar, bir çift kuasarın o kadar yakın bir mesafede parladığını gösteriyor ki, birbirlerinden sadece 10.000 ışık yılı uzaklıkta, orijinal ev sahibi gökadaları muhtemelen tek bir dev eliptik gökada olma yolunda ilerliyor. Bu erken çağda birbirine çok yakın olan süper kütleli karadelik çiftlerini aramak, samanlıkta iğne aramak gibidir. Zorluk, çoğu kara delik çiftinin ayrı ayrı ayırt edilemeyecek kadar yakın olmasıdır. Böyle bir sistemi kesin olarak tespit etmek için, iki süper kütleli kara deliğin, son derece nadir koşullar olan, aynı anda kuasarlar olarak aktif bir şekilde birikip parlaması gerekir. İstatistiksel olarak, her 100 süper kütleli karadelik için, belirli bir zamanda yalnızca biri aktif olarak birikiyor olmalıdır. Ancak gökbilimciler, uzaktaki Evrenin, birleşen galaksilerin içine gömülü süper kütleli karadelik çiftleriyle dolu olması gerektiğini biliyorlar. Böyle bir sistemin ilk ipuçları, uzak Evren'de yakından hizalanmış iki ışık noktasını ortaya çıkaran Hubble verilerinde bulundu. Chen, \"Hubble'ın hassasiyeti ve çözünürlüğü, gördüğümüz şey için diğer olasılıkları elememize izin veren resimler sağladı\" dedi. Gökbilimciler, SDSS J0749+2255 olarak adlandırılan bu sistemin gerçek doğasını doğrulamak için, ESA'nın Gaia misyonunun geniş veri tabanını aradılar ve bu sistemin, bir kara deliğin yörüngesindeki ara sıra meydana gelen değişikliklerin sonucu olabilecek bariz bir \"sallantı\"ya sahip olduğunu buldular. Daha sonra Gemini North teleskoplarında kuasarlara olan mesafenin bağımsız ölçümlerini sağlayan GMOS ve GNIRS cihazlarını kullandılar ve iki nesnenin tek bir kuasarın ön plandaki bir yıldızla tesadüfen hizalanmasından ziyade her ikisinin de kuasar olduğunu doğruladılar. W.M. Keck Gözlemevi, NSF'nin Karl G. Jansky Çok Büyük Dizisi ve NASA'nın Chandra X-ray Gözlemevi de bu gözlemlerin doğrulanmasına yardımcı oldu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/iklim-degisikligi-tropik-kuslari-kucultuyor-olabilir", "text": "Araştırmacılar, boyutta küçük bir azalmanın bile hayvanların daha serin kalmasına yardımcı olabileceğini düşünüyor. Brezilya'nın Amazon yağmur ormanlarının uzak bir köşesinde, araştırmacılar, doğanın bozulmadığı geniş bir ormanlık alanda kuşları yakalamak ve boyutlarını ölçmek için onlarca yıl harcadılar. Amazon'un göz kamaştırıcı çeşitliliğinin bir örneği olan deneysel arsa, çevresel etkilerin vahşi hayvanatı nasıl etkileyebileceğini ortaya çıkarmak amacıyla incelendi. Bu el değmemiş vahşi bölgede, fark edilmesi zor küçük bir değişim yaşanıyor: Kuşlar küçülüyor. 40 yılı aşkın bir süredir, düzinelerce Amazon kuş türü kitlesel olarak azaldı. Araştırmacılar, 12 Kasım'da Science Advances'te birçok türün ortalama vücut ağırlığının yaklaşık yüzde 2'sini her on yılda bir kaybettiğini bildirdi. Dahası, bazı türlerin artık daha uzun kanatları var. Araştırmacılar, değişikliklerin daha sıcak, daha değişken bir iklimle uyumlu olmak için gerçekleştiğini ve bu değişimin, kuşların serin kalmasına yardımcı olacağını söylüyor. Michigan Üniversitesi'nde kuşbilimci olan ve araştırmaya dahil olmayan ancak göçmen kuşlarda benzer bir küçülme olduğunu belgeleyen Ben Winger, çok farklı bağlamlarda, çok sayıda kuş türünde aynı değişimleri görmek \"daha evrensel bir fenomene işaret ediyor\" diyor. Biyologlar uzun zamandır bağlantılı vücut büyüklüğüne ve sıcaklığa sahiptir. Daha soğuk iklimlerde, büyük olmak faydalıdır çünkü kişinin hacmine göre daha küçük bir yüzey alanına sahip olmak, deri yoluyla ısı kaybını azaltır ve vücudu daha sıcak tutar. Blue Lake, Calif'teki İntegral Ekoloji Araştırma Merkezi'nde ekolojist olan Vitek Jirinec, iklim ısındıkça organizmaların ısıyı daha iyi boşaltmasına yardımcı olmak için vücut boyutlarının küçülmesini beklersiniz diyor. Winger ve meslektaşlarının 2020'de Ecology Letters'da bildirdiğine göre, birçok Kuzey Amerika göçmen kuş türü küçülüyor. Winger, iklim değişikliğinin muhtemel suçlu olduğunu söylüyor, ancak göçmenler dünyayı dolaşırken çok çeşitli koşullar yaşadıklarından, kuşların karşılaşabileceği bozulmuş habitatlar gibi diğer faktörler göz ardı edilemez diyor. Göçmen olmayan ve sabit bölgesinde yaşayan kuşların da küçülüp küçülmediğini görmek için Jirinec ve meslektaşları, Amazon'un 43 kilometrelik bozulmamış bir bölgesinde 1979'dan 2019'a kadar toplanan göçmen olmayan kuşlara ilişkin verileri analiz etti. Veri seti, 77 türden 11.000'den fazla bireysel kuş için alınan kütle ve kanat uzunluğu gibi ölçümleri içeriyordu. Araştırmacılar ayrıca bölge için iklim verilerini de incelediler. Araştırmacılar, orman tabanından böcekleri yakalayan Kızıl Başlıklı Antthrush ve meyveleri silip süpüren Amazon motmotları kadar farklı kuşlar da dahil olmak üzere, bu dönem boyunca tüm türlerin kitlesel olarak azaldığını buldular. Türler, her on yılda ortalama vücut ağırlıklarının yaklaşık yüzde 0,1'inden yaklaşık yüzde 2'sine kadar kaybetti. Örneğin, motmot, çalışma süresi boyunca 133 gramdan yaklaşık 127 grama düştü. Bu değişiklikler, yağışlı mevsimde ortalama sıcaklıkta 1 santigrat derece ve kuru mevsimde 1,65 santigrat derecelik genel bir artışla aynı zamana denk geldi. Jirinec, \"Kuru mevsim kuşlar için gerçekten stresli\" diyor. Kuşların kütlesi, özellikle sıcak ve kurak dönemlerden sonra en fazla bir veya iki yılda azaldı, bu da kuşların ısı stresiyle başa çıkmak için küçüldüğü fikrini güçlendiriyor. Gıda mevcudiyetinin azalması gibi diğer faktörler de daha küçük boyutlara yol açabilir. Ancak, çok farklı yeme alışkanlıklarına sahip kuşların kitlesel olarak küçülmesi nedeniyle, olası nedenin iklim değişikliği olmasının çok daha güçlü bir ihtimal olduğu belirtiliyor. Kanat uzunluğu da 61 tür için büyüdü ve her on yılda yaklaşık yüzde 1'lik bir artış oldu. Jirinec, daha uzun kanatların daha verimli ve daha serinlemeye yönelik olduğunu düşünüyor. Örneğin, ağır gövdesi ve küçük kanatları ile bir savaş uçağının manevra yapması için muazzam bir güç gerekir. Hafif ve uzun kanatlı bir planör, aksine, çok daha verimli bir şekilde havada kalabilir. Daha uzun kanatlar da kuşların daha verimli uçmasına ve daha az metabolik ısı üretmesine yardımcı olabilir, bu da daha sıcak koşullarda faydalı olabilir. Tabii bu sadece bir hipotez. Bu vücut değişikliği, zamanlarını orman zemininden daha sıcak ve daha kuru olan gölgeliklerde, daha yüksekte geçiren kuşlarda en belirgin şekilde karşımıza çıkıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ilac-kesfi-yapan-yapay-zeka-6-saat-icinde-40000-potansiyel-kimyasal-silah-tasarladi", "text": "Yapay zekanın iyi olduğu şeylerden biri de ilaç adaylarını belirlemek için binlerce kimyasal bileşikte gezinmektir. Araştırmacılar, yapay zekanın olası kimyasal silahları düşünmekte de oldukça iyi olduğunu keşfettiler, hem de korkunç derecede iyi. Nature Machine Intelligence dergisinde yayınlanan yakın tarihli bir çalışmada, ilaç şirketi Collaborations Pharmaceuticals'den bir ekip, bir ilaç keşfi yapay zekasını yeniden tasarladı. Yapay zeka sadece 6 saat içinde 40.000 yeni potansiyel kimyasal silahı başarıyla tespit etti. Verge ile yapılan bir röportaja göre, araştırmacılar bunun ne kadar kolay olduğu karşısında şok oldular. Makalenin baş yazarı Fabio Urbina, Benim için endişe, yapmanın ne kadar kolay olduğuydu. Kullandığımız birçok şey orada ücretsiz. Gidip herhangi bir yerden bir toksisite veri seti indirebilirsiniz. Python'da kodlamayı bilen ve bazı makine öğrenimi yeteneklerine sahip biri varsa, muhtemelen bir hafta sonunda, toksik veri kümeleri tarafından yönlendirilen bu üretken model gibi bir şey inşa edebilirler. Yani bu makaleyi oraya koymayı gerçekten düşündüren şey buydu; bu tür bir kötüye kullanım için çok düşük bir giriş engeliydi.\" dedi. Yapay zekayı şifa yerine zarar veren bir şey önermeye yönlendirmek için, araştırmacıların onu toksisiteyi belirlemeye yönlendirmesi gerekiyordu. Tipik olarak biyoaktiviteyi ödüllendiren ve toksisiteyi cezalandıran yapay zeka MegaSyn'lerini alarak, sadece toksisite parametrelerini tersine çevirdiler, ancak biyoaktivite ödülünü korudular, şimdi de ilaçları toksisitelerine göre daha yüksek puanlar aldılar. Yapay zekayı çalıştırdıkları 6 saat içinde bazı korkutucu gelişmeler oldu. Onu sinir gazı benzeri bileşikler üretmeyi hedefledikten sonra, Kim Jong-un'un kardeşi Kim Jong-nam'ın suikastında kullanılan, şimdiye kadar yaratılmış en güçlü sinir ajanı olan VX'i ve kimyasal savaşta kullanılan diğer ajanları önerdi. Kararsız, ayrıca VX'ten bile daha toksik olduğu tahmin edilen ajanlar tasarladı. Araştırmacılar, tahminlerin doğrulanmadığını ve kendilerinin kesinlikle doğrulamak istemediklerini belirtirken, MegaSyn tarafından şimdiye kadar oluşturulan tahmin modellerinin güvenilir olduğunu belirtti. Muhtemelen bazı yanlış pozitifler olacaktır ve test için bileşiğin sentezlenmesini gerektirecektir, bu nedenle bu bileşiklerden kaçının gerçekten toksik olacağı belirsizdir. Ekip, bu algoritmaların kötüye kullanım kolaylığını vurgulayarak, ilaç keşfinde yapay zekanın kullanımı için bunun ufuk açıcı bir an olması gerektiğine inanıyor. Yazarlar, \"Aşırı telaşa kapılmadan, bu, 'ilaç keşfinde yapay zeka' topluluğundaki meslektaşlarımız için bir uyandırma çağrısı olarak hizmet etmeli. Gerçek şu ki, bu bilim kurgu değil. İlaç keşfi ve novo tasarım için yapay zeka yazılımı kullanan yüzlerce şirketin bulunduğu bir evrende çok küçük bir şirketiz. Kaç tanesi yeniden kullanım veya kötüye kullanım olasılıklarını düşündü bile? şeklinde düşünüyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ileri-yaslarda-agirlik-kaldirmak-kaslarinizi-guclu-tutmaktan-daha-fazlasini-yapiyor", "text": "Ağırlık kaldırma ile ilgili yeni araştırmalar şu görüşü ortaya çıkardı: Uygulamanın sinirler ve kaslar arasındaki bağlantıları güçlendirebileceği ve bu güçlenmenin hayatımızın sonraki yıllarında da gerçekleşebileceği. Aslında 40 yaşından önce kas kütlesini kaybetmeye başlarız, bunun nedeni kısmen motor parçalanmasıyla meydana gelen kas liflerindeki azalmadır. Bu düşüş durdurulamaz, ancak yeni çalışma önemli ölçüde yavaşlatılabileceğini gösteriyor. Çalışmanın sonuçlarına göre, ağırlık çalışmak, iyi işleyen bir vücut için gerekli olan omurilikteki motor nöronları koruyarak, sinirler ve kaslar arasındaki bağlantıları güçlendiriyor. Danimarka'daki Kopenhag Üniversitesi'nden egzersiz fizyoloğu Casper Sondenbroe \"Daha önce, araştırmacılar ağırlık antrenmanının motor nöronlar ve kaslar arasındaki bağlantıyı güçlendirebileceğini kanıtlayamamıştı. Çalışmamız, durumun gerçekten de böyle olduğunu gösteren bulguları sunan ilk çalışmadır\" diyor. Bunun nedeni, kısmen, kas ve sinir hücrelerinin birbirine bağlanıp anlamlı ölçümler yapılabileceği yerlerde yeterli doku örneği almanın zorluğudur. Bunun üstesinden gelmek için araştırmacılar, katılımcıların biyopsi örneklerinde nöronlar ve kaslar arasındaki bağlantıların stabilitesi ile ilgili biyobelirteçler aradılar. Araştırmaya, leg press, leg extension, leg curl ve iki üst kol egzersizini içeren 16 haftalık oldukça yoğun bir ağırlık kaldırma eğitimi almaları istenen, yaş ortalaması 72 olan 38 sağlıklı yaşlı erkek dahil edildi. Yine ortalama yaşları 72 olan 20 sağlıklı yaşlı erkekten oluşan başka bir grup, ağırlık çalışması yapmadı ve kontrol karşılaştırması olarak kullanıldı. Ağırlık antrenmanı seansları haftada 3 kez yapıldı ve 2 ay sonra kas boyutu ve zindelikteki farklılıklar görüldü. Araştırmacıların kas biyopsileri toplandı ve biyobelirteçlerde saptanabilir değişiklikler bulundu. Sırttaki ağrılardan dizlerdeki ağrıya kadar, gösterge şu ki ağırlık çalışması, aslında tersine çevirmeden, kaslar ve sinir sistemi arasındaki bu bozulmanın bir kısmını yavaşlatabilir. Araştırmacılar, daha erken yaşta başlamanın, vücudun geri çekilebileceği 'rezervler' oluşturabileceğini öne sürüyorlar. Sondenbroe, \"Çalışma, geç başlamanıza rağmen yine de bir fark yaratabileceğinizi gösteriyor\" diyor. Dünya çapında birçok insan daha uzun yaşamaya devam ettikçe, ilerleyen yıllarımızda iyi bir yaşam kalitesini koruma konusu giderek daha önemli hale geliyor ve buna kasların mümkün olduğu kadar iyi çalışmasını sağlamak da dahil. Yıllar geçtikçe durdurulamayan bazı biyolojik süreçler olsa da araştırmalar diyetin yanı sıra egzersizin de yaşlılığın bizi savunmasız bırakabileceği bazı zararlara karşı koruyabildiğini göstermiştir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ilginc-8-gercek-j-robert-oppenheimer-ve-atom-cagi", "text": "J. Robert Oppenheimer, İkinci Dünya Savaşı sırasında ABD'nin Manhattan Projesi'nde baş bilim insanıydı. Projenin amacı, atom bombasını geliştirmek ve savaşta kullanmak için uygun hale getirmekti. Bu süreçte, bilimin sınırlarını zorlayarak insanoğlunun yaratmış olduğu en ölümcül silahlardan birini geliştirmiş oldu. 16 Temmuz 1945 tarihinde, Oppenheimer ve ekibi, New Mexico'da bulunan Alamogordo Bomba Test Sahası'nda \"Trinity Testi\" adı verilen ilk nükleer bombayı patlattılar. Bu test, insanlık tarihindeki ilk nükleer patlamaydı ve dünyayı sonsuza dek değiştiren bir olay oldu. Trinity Testi'nin ardından Oppenheimer, Hindu efsanesi Bhagavad Gita'dan alıntı yaparak \"Ben Dünya Yıkıcı Haline Dönüşmüş, Yıkımın Yenilenemeyen Gücü Olmuşum\" diyerek o anın etkisini anlatmıştır. Daha sonra ise, \"Yeniden Doğmuğumuzu Düşünüyor muyuz?\" diyerek bu deneyimin insanlığın geleceğini nasıl etkileyeceği konusunda düşündürücü bir soru sormuştur. Atom bombasının kullanılmasıyla Soğuk Savaş dönemi başlamış oldu. ABD ve Sovyetler Birliği arasında büyük bir nükleer yarış başladı. Bu durum, dünya çapında nükleer tehdidin artmasına ve büyük bir savaşın tehlikesinin her zaman var olması anlamına geliyordu. Oppenheimer, Soğuk Savaş sırasında Amerikan hükümetinin dikkatini çekti ve komünist sempatizanlarla ilişkisi olduğu şüphesiyle güvenlik soruşturmasına tabi tutuldu. Hükümetin güvenilirliğini sorgulamak, kariyerinin ve psikolojik sağlığının bozulmasına neden oldu. 1945 yılında Japonya'ya atılan Hiroşima ve Nagasaki atom bombaları, yüz binlerce masum insanın ölümüne ve büyük yıkıma yol açtı. Bu durum, nükleer silahların korkunç etkilerini dünya kamuoyunun gözleri önüne serdi. Oppenheimer, atom bombasının yarattığı dehşeti ve etkilerini gördükten sonra, bilim insanlarının ahlaki ve etik sorumluluklarını vurgulamaya başladı. Silahların sadece geliştirilmesinden değil, aynı zamanda insanlık için faydalı teknolojilerin keşfinde de bilim insanlarının sorumlulukları olduğuna inanıyordu. Oppenheimer, bilim ve toplum arasındaki ilişkiye dair önemli bir figürdü. Bilimin toplumsal etkilerini anlamaya çalışırken, bilim adamlarının siyasi ve toplumsal bağlamda sorumlu davranmaları gerektiğini düşünüyordu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ilk-defa-kafa-nakli-yapilarak-iki-basli-fare-elde-edildi", "text": "Geçen sene iddiasının kanıtı olarak da değerlendirilebilecek olan bir çalışmaya imza attı. Bir köpeğin omurgasını vücudundan ayırıp tekrar monte etti. Geçtiğimiz günlerde Xiaoing Ren isimli başka bir cerrah ile bir farenin başını diğerine nasıl naklettiklerini açıklayan bir çalışma yayınladı. Ekip aynı çalışmayı başarılı bir şekilde başka hayvanlar üzerinde de denedi. Canavero'nun çalışmaları sonrasında hayvanların çoğu sadece birkaç gün yaşadı. İki başlı farelerin ortalama 36 saat yaşadığı açıklanırken köpekler hakkında bir bilgi paylaşılmadı. Aslında Canavero hayvanları hayatta tutmayı amaçlamıyor. Her bir deneyi, aynı prosedürün gelecekte insanlar üzerinde uygulanması sürecinde bir kanıt olarak değerlendiriyor. Bu imkansız görünen fikir Spinal Müsküler Atrofi gibi ölümcül hastalıklara sahip olan insanların hayatlarını kurtarmak gibi asil amaçlarla birçok bilim insanı tarafından ele alındı. Fakat uzmanlar bu konuda iyimser değiller. Herhangi bir nakilde organ, alıcının vücuduna yerleştirilene kadar hayatta kalmalıdır. Organ vücuttan ayrılır ayrılmaz ölmeye başlar. Bunun için organ soğutularak hücrelerin hayatta kalmak için gerek duyduğu enerji minimuma indirilir. (Böbrekler için 48, karaciğer için 24 ve kalp için 5-10 saat) Fakat bu, karmaşık bir yapıya sahip olan baş için mümkün değildir. Çünkü izole yapıda olmayan baş vücuttan ayrıldıktan sonra süratle kan şekeri düşer ve ölümle sonuçlanacak komaya girer. Fare deneyinde bunu engellemek için Canavero kan dolaşımını sağlayacak üçüncü bir fare kullanmıştır. Herhangi bir nakilde karşılaşılan sorunlardan bir tanesi de alıcının bağışıklık sisteminin nakle olan tepkisidir. Alıcının bağışıklık sistemi yeni organdaki antijen ismi verilen bağışıklık tetikleyici maddeleri algılar. Eğer bu antijenler, kendi bünyesindekilerle uyuşmazsa yeni organ için kapsamlı bir saldırı başlatır. Bu yüzden nakil öncesinde bağışıklık bastırıcı ilaçlar kullanılır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ilk-dondurulan-insan-50-yilina-girdi", "text": "James Bedford isimli ABD vatandaşı, 12 Ocak 1967'de 73 yaşındayken cryo tüpüne girerek kendini donduran ilk insan olmuştu. O günden bu yana ise tam 50 yıl geçti. Böbrek kanseri olduğu ve tedaviye cevap vermediği için ölümü beklenen Dr. James Bedford, ileride hastalığa bir çözüm bulunacağı ve dondurulmuş insanları geri döndürmenin bir yolunun keşfedileceği umuduyla, kendi isteği ile cryo tüpüne girmişti. James Bedford o günden beri resmen ölü kabul ediliyor ancak tıbben tam anlamıyla ölü olmadığı biliniyor. Organları bozulmadan 50 yıldır cryo tüpünde buz kesmiş halde bekleyen Bedford, donmuş insanları organlara hasar vermeden geri çözmenin bir yolu bulunduğunda, tekrar hayata döndürülecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ilk-insanlarin-cok-yuksek-rakimlarda-yasadigina-dair-izler-bulundu", "text": "Daha önce ulaşılan bilgilere göre, bu kadar zorlu iklim koşullarında yaşama kabiliyeti sadece insan türünde, Homo Sapien'de vardı. İlk insanların Denisovan adlı türünden bugünlere aktarılan bir gen sayesinde, on binlerce yıl sonra insanlar hala yüksek rakımlı bölgelerde hayatta kalabiliyor. Nature isimli dergide yayımlanan araştırmaya göre, Denisovanlar, insanlar tüm dünyaya yayılmadan önce Asya'nın yüksek bölgelerinde yaşayan gizemli bir insan türü. Yakın zamana kadar Sibirya'daki Denisova Mağarası'nda bulunan tek iz, bir kemik ve diş parçasıydı. Bunların üzerinde bulunan DNA incelenmiş ve bu parçaların farklı bir insan türüne ait olduğu ortaya çıkmıştı. Şimdi, Denisovan türüne ait ilk fosile başka bir yerde olduğu belirlenmiş oldu. Bu fosil, 1980'de Tibet Platosu'nda, 3,280 metre yükseklikteki Baishiya Karst Mağarası'nda bulunan bir alt çene kemiği. Uranyum dizisi zamanlaması adı verilen bir teknik uygulanan kemiğin, 160,000 yıldan daha öncesine dayandığı ortaya çıktı. Tibet Paltosu'ndaki Denisovanlar için ise \"Burası bir plato ve belli ki insanların sadece belli zamanlarda gitmesi değil hep orada yaşaması için yeterli kaynaklara sahip.\" diyor. Makalenin diğer yazarı, Danimarka'daki Kopenhag Üniversitesi'nden Frido Walker, çene kemiğinde bir DNA türü bulunamadığını ancak azıdişindeki proteinlerin, Denisova Mağarası'ndaki Denisovanlarla akrabalık bağı olan bir türe ait olduğunun ortaya çıktığını söyledi. Denisova Mağarası'nda bulunan kalıntılarda, çok yüksek rakımlardaki oksijen eksikliğine duyarlı bir gen keşfedilmişti. Ancak mağara sadece 700 metre yüksekliğinde olduğu için bu genle ilgili belirsizlik, bu son bilgiler ortaya çıkana kadar sürüyordu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ilk-kara-delik-goruntusu-yapay-zeka-tarafindan-keskinlestirildi", "text": "Nisan 2019'da gök bilimciler, insanlığın bilimdeki en büyük başarılarından birini açıkladı - bir kara deliğin ilk görüntüsü. Şimdi, görüntüyü keskinleştiren yeni bir makine öğrenimi tekniği sayesinde, yeni bir versiyon yayınlandı ve M87 hiç bu kadar iyi görünmemişti. Bu ilk tarihi yayından bu yana, Samanyolu'nun merkezinde yer alan kendi süper kütleli kara deliğimiz Sagittarius A'nın da ilk görüntüsünü aldık, ancak Messier 87, 2019'da işlem gördüğünde, ne bekleyeceğini bilemeyen sıradan bir gözlemci için biraz... bulanıktı. Bir yapay zeka yenilemesi geçiren bu yeni görüntü, cismin karanlık merkezi bölgesini ve kara deliğe düşen sıcak gazdan kaynaklanan beklenmedik şekilde dar parlak halkayı daha iyi gösteriyor. İlgili araştırmacılar, bunun, bazı akıllı telefonların kameralarının görüntü özelliklerini artırmak için yaptığı gibi, boşlukları doldurmak için yapay zeka kullanmak olmadığını, bunun yerine Olay Ufku Teleskobu iş birliğinden elde edilen orijinal verileri kullanarak EHT'nin tam çözünürlüğünü gerçekten temsil etmek için yeni geliştirdikleri program aracılığıyla çalıştırmak olduğunu vurgulamak istiyor. EHT iş birliğinin orijinal bir üyesi olan baş yazar Lia Medeiros, bir açıklamada, \"Yeni makine öğrenimi tekniğimiz PRIMO ile mevcut dizinin maksimum çözünürlüğünü elde edebildik. Kara delikleri yakından inceleyemeyeceğimiz için, bir görüntüdeki ayrıntı, onun davranışını anlama yeteneğimizde kritik bir rol oynar. Görüntüdeki halkanın genişliği şimdi yaklaşık iki kat daha küçük, bu da teorik modellerimiz ve çekim testlerimiz için güçlü bir sınırlama olacaktır. diyor. Fakat en baştan başlayalım. Nisan 2017'de EHT iş birliği, dünya çapında yedi radyo teleskobunu aynı yöne bakacak şekilde döndürdü, fikir, Dünya boyutunda bir teleskop yaratacağıydı. Amaçları iddialıydı: süper kütleli bir kara deliğin olay ufkunun gölgesini görselleştirmek, ki başardılar. Bu ilk görüntüden önce, bir kara deliğe bakmanın tek yolu dolaylı olarak cismin kendisinden çok etkilerini gözlemlemekti. Kara delikler, çevresinde ışık dahil hiçbir şeyin kaçamayacağı kadar güçlü bir kütleçekim alanı oluşturan cisimlerdir. Bu uçurumun tam kenarında olay ufku , kara deliğin çekiminden kaçmak için ışık hızından daha hızlı hareket etmeniz gereken eşik yer alır - ve Einstein'ın özel görelilik teorisine göre, uzayda hiçbir şey ışık hızından daha hızlı hareket edemez. Gök bilimcilerin fotoğrafını çekmeyi başardığı M87 olay ufkunun gölgesidir. Şimdiye ilerleyelim ve EHT'nin bazı üyeleri, yapay zekaya binlerce örneğe maruz bırakarak \"kuralların\" öğretildiği sözlük öğrenimine dayanan PRIMO adını verdikleri şeyi geliştirdiler. PRIMO'yu EHT'nin M87 verilerine uygulamak, görüntülerde ortak kalıplar bulmak için olay ufkunun 30.000 yüksek doğrulukta simüle edilmiş görüntüsünü analiz etti. Sonuçların harmanlanması, EHT'nin gözlemlerinin çok daha keskin, ve yine de son derece doğru, bir temsilini oluşturdu ve bu da orijinal görüntüdeki bazı eksik verileri tahmin etmeyi başardı. Orijinal EHT verilerinden ve PRIMO ile yeniden oluşturulmuş M87 karşılaştırması. Ekip ayrıca yeni görüntünün hem orijinal verilerle hem de M87'nin neye benzediğine dair teorik beklentilerle tutarlı olduğunu doğruladı. Bu yeni tekniği kullanmak, kütlesinin ve diğer davranışlarının daha doğru ölçümlerine yol açabilir. Sıradaki Sagittarius A bile olabilir. Medeiros, \"2019 görüntüsü sadece başlangıçtı. Bir resim bin kelimeye bedelse, bu görüntünün altında yatan verilerin anlatacak daha çok hikayesi var. PRIMO, bu tür bilgileri elde etmede kritik bir araç olmaya devam edecek. dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ilk-kez-bir-mumyadan-tam-dna-elde-edildi", "text": "Yapılan araştırma dahilinde, Afrika'nın güneyinde bulunan mumyalanmış bir bireyin, ilklerden biri olan bilgisayarlı tomografisi yayımlandı.Aynı zamanda kısmi olarak mumyalanmış olan bireyden elde edilen DNA kalıntılarından ilk kez, tarih öncesi veya antik olarak adlandırılabilecek insan DNA'sı tamamlandı ve analiz edildi. Çok yakın bir tarihe ait olan mumyanın, diğer mumyalar gibi geçmiş toplumlar hakkında önemli bilgileri barındırdığı tahmin ediliyordu. Keşfedildiği bölgede bulunan tek mumya olan örneğin, Afrika kökenli yaşlı bir erkeğe ait olduğu tespit edildi. Bununla birlikte mumya üzerinde hem moleküler hem de radyolojik analizler gerçekleştirildi. Tuli bölgesinden bu kurutulmuş mumyanın tek olması ve üzerinde bulunan DNA'lardan tam bir genom elde edilmesi araştırmayı da, sonuçlarını da literatür için oldukça önemli bir konuma getirdi. Mumyanın hayvan derisi ile sıkıca sarılarak ip ile bağlandığı ve sıkıştırılarak defnedildiği de araştırmada kaydedilen bilgiler arasında yer alıyor. Mumyalanmış olan bireyde, ölüm sonrası dejenerasyonlar, alt omurgalarda bozulmalar gözlemlenirken, uzuv kemiklerinin bozulmadan saklandığı kaydedildi. CT taramaları, hiçbir iç organın korunamadığını ve bugüne ulaşamadığını ortaya çıkardı. Omurgada ölüm öncesi gerçekleşmiş olması daha muhtemel olan değişimler ise, mumyanın yaşlı bir bireye ait olduğunu gösteriyor. Bunun dışında hiçbir sakatlık belirtisi göstermeyen bireyin gerçek ölüm sebebi bilinmiyor. aDNA'nın analizi ise, bölgede yaşayan insanlara bakılarak tahmin edilebileceği gibi Sotho-Tswana veya Khoesan insanları ile genetik olarak ilişkili olduğuna işaret ediyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ilk-kez-hidrojenle-calisan-tramvay-gelistirildi", "text": "Dünyanın en kalabalık ülkesi olan Çin'de alternatif yakıtların kullanılması oldukça önemlidir. Çin nüfusundaki yoğunluk düşünüldüğünde alternatif yakıtların kişisel ulaşımda değil, toplu ulaşımda da kullanılması gerekiyor. Çin'deki Sifang şirketi bu düşünceden yola çıkarak hidrojenle çalışan tramvay üretmeyi başardı. Çok güçlü bir element olan hidrojenle çalışan tramvay 380 yolcu taşıma kapasitesine sahip olup, 70 km hıza ulaşabiliyor. Şehir içinde kullanılacak bir araç için oldukça iyi özellikler sunan tramvay, hidrojeni yakıt olarak kullandığından dolayı en büyük avantajı; tek atığının su olması ve havayı kirletmeyecek olmasıdır. Üç dakikada değiştirilen hidrojen yakıt deposuyla 100 Km gidebilen tramvayın, çalışma maliyetlerini çok aşağı çekmesi bekleniyor. Hidrojenle çalışan otomobillerden sonra hidrojenle çalışan tramvay, ulaşım sektöründe yeni kapıları açabilir. Hidrojen dolumunun ve saklanmasının patlama riski açısından çok tehlikeli bulunması, otomobillerde çok az hidrojen yakıtlı model çıkmasına neden oldu. Toplu taşıma araçlarında ve raylı sistemlerde bu tür sistemlerin kullanılması ve başarı elde edilmesi durumunda bu yakıt türünü farklı alanlara da taşıyabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ilk-kez-parlayan-dna-goruldu", "text": "Güçlü Northwestern görüntüleme tekniği ile floresan etiketler kullanılmaksızın izole edilen kromozom yapıları ölçüldü. Hücre çekirdeği, kanser ve diğer hastalıkların birçok sırrını barındırır. Fakat buradaki genetik materyali görülebilir ve inceleyebilir hale getirmek, yaratıcı düşünme ve oldukça güçlü görüntüleme tekniklerini gerektirir. Nanoboyut görüntüleme uzmanları Vadim Beckham ve Hao Zhang ilk kez parlayan DNA'yı görüntüleyen, yeni bir görüntüleme teknolojisini geliştirdiler. Bu araç, kanserin detaylı şekilde incelenmesinde önemli olan gen ekspresyon profillerinin yanı sıra bireysel biyomoleküllerin de çalışılması için araştırmacılara olanak tanımaktadır. Backman bu aracı ve uygulamalarını 17 Şubat'ta (2017) Boston'da American Association for the Advancement of Science 'ın yıllık toplantısında tartışmıştır. Konuşma konusu, Optik Nanoboyut Görüntüleme: Kromatin Yapı-İşlev İlişkisinin Çözülmesi sempozyumun bir parçası olan Kromatin Yapısı ve Dinamiğinin Etiketleme Olmaksızın Süper-Rezolüsyon Görüntülenmesi'ydi (Hynes Convention Merkezi, oda no 206, saat 13.00-14.30). Northwestern aracı 6 nanometre rezolüsyon özelliğine sahiptir ve 10 metre rezolüsyon eşiğini aşabilen ilk araçtır. Bu araç hücrelerdeki DNA, kromatin, protein ve onların doğal durumlarını, etiketleme ihtiyacı olmadan görüntüleyebilir. Backman, Zhang ve meslektaşları şimdi, hücre çekirdeğindeki genetik materyal olan kromatinin nasıl düzenlendiğini anlamak için etiketleme yapılmayan tekniği kullanıyor. Backman, gen ekspresyon profillerinin düzenlenmesini sağlayan kromatin katlanma prensibini çalışmak, kanser ve onun çevre değişimlerine adaptasyon yeteneğinin daha iyi anlaşılmasına yardım eder. Kanser tek gen hastalığı değildir, diyerek düşüncelerini belirtmiştir. Şu anki teknolojide DNA ve diğer genetik materyalleri görüntülemek için özel floresan boyalar kullanılır. Bu boyalar hücre fonksiyonunu olumsuz şekilde etkileyebilir ve bazen hücreleri öldürür ki bu bilimsel çalışmalarda istenmeyen bir durumdur. Bunun aksine spektroskopik intrinsik kontrast foton konumlu optik nanoskopi olarak isimlendirilen Northwestern tekniği araştırmacılara, floresan etiketlere ihtiyaç duymaksızın biyomolekülleri doğal çevrelerinde inceleme olanağı tanımaktadır. Backman, Zhang ve Chen Sun, görünür ışıkla aydınlandığında, biyomoleküllerin floresan etiketleme olmadan, görüntülenecek kadar uyarılmış ve aydınlık olduğunu keşfetti. Biyomoleküller doğru dalga boyu ile uyarıldıklarında en iyi, en güçlü floresan etiketlerden bile daha iyi aydınlandı. Backman, bizim teknolojimiz nanoskopik görüntülemenin ve hatta moleküler biyolojinin sınırlarını aşmak için bize ve birçok araştırmacıya olanaklar tanıyacaktır, diyerek sözlerini sonlandırmaktadır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ilk-olarak-avustralyalilar-tarafindan-kullanilan-bitkiler-tedaviyi-reddeden-kanser-hucrelerini-durduruyor", "text": "Ülkesinin ilk halkları tarafından ilaç olarak kullanılan yerli bir 'Avustralya çalısının' yapışkan yapraklarının, kanser tedavisine yardımcı olabilecek bileşikler içerdiği keşfedildi. Eremophila galeata türünden elde edilen ham reçine özleri, kanser hücrelerinin 'akış' pompaları yoluyla ilacı dışarı itmesini engelliyor gibi görünüyor. Kısacası, bu bitki özü, bazı kanser hücrelerinin kemoterapi gibi tedavileri 'vücutlarından' çıkarmak için kullandıkları savunmayı ortadan kaldırıyor. Binlerce yıldır, adı 'çöl seven' anlamına gelen bu Avustralya çiçekli bitki ailesinden gelen reçine, Aborijin halkı tarafından sağlığı artırmak için tasarlanmış sigara içme törenlerinde veya cilt rahatsızlıkları için bir lapa olarak kullanılmıştır. Ancak son zamanlarda, bu bitkileri, şifalı sırları hakkında daha fazla bilgi edinmek için biyokimyasal düzeyde incelemek için araçlara sahip olduk. Günümüzde tümörlerde gelişen ilaç direnci, kemoterapi gibi kanser tedavilerinin önünde büyük bir engel teşkil etmektedir. Bu nedenle araştırmacılar da yeni tıbbi yollar aramak için daha geniş bir araştırma yapmaya başladı. Kopenhag Üniversitesi'nden botanikçi Dan St rk, \"Akış pompasını engelleyen ürünlerimiz zaten var. Ancak, yeterince spesifik olmadıkları ve birçok yan etkisi olabileceği için optimal olarak çalışmıyorlar \" diye açıklıyor. Eremophila galeata, uzun bir tıbbi kullanım geçmişine sahip olduğu ve flavonoidler içerdiği için umut verici bir aday olarak karşımıza çıkıyor. Flavonoidler, ilacı hücreden dışarı pompalayan taşıyıcı proteinleri inhibe ettiği gösterilen bir tür bitki bileşiğidir. Bu bileşikler ayrıca genellikle toksik değildir, yüksek kimyasal çeşitliliğe sahiptir ve umut verici biyoaktiviteye sahiptir, bu da onları klinik kullanım için değerli kılar. Geçmişte, diğer Eremophila türlerinin, akış pompası aktivitesini engelleyen flavonoidler içerdiği bulunmuştur. Bu bitkilerden bazıları ayrıca antidiyabetik, antiviral, antibakteriyel ve antienflamatuar özellikler gösterir. Eremophilia galeata'yı test eden araştırmacılar, bu türden bir reçinenin, kemoterapinin HT29 kolon kanseri hücreleri üzerindeki etkisini önemli ölçüde artırabileceğini buldu. Bir boya birikimi testi, reçinenin flavonoidlerinin bu kanser hücrelerinde bulunan çok sayıda akış pompasını bloke ettiğini gösteriyor. Kopenhag Üniversitesi'nden botanikçi Malene Petersen, \"İlginç bir şekilde, örneğin antibiyotiğe dirençli bakteriler, hemen hemen aynı akış pompalarını üretiyor gibi görünüyor. Bu da onları antibiyotikleri hücrelerden pompalamada son derece iyi hale getiriyor\" diyor. Flavonoid, bu spesifik pompa proteinini hedef alıyor, bu da antibiyotik direncinin tedavisinde de bir rol oynayıp oynamayacağını düşünmemize neden oluyor. Bununla birlikte, gelecek vaat eden ilaçları saptamak için yerel bilgileri kullanmak, bazı ciddi etik değerlendirmeleri de beraberinde getiriyor. Gelecekte, bu bitkilerin geleneksel yetiştiricilerinin adil bir şekilde tazmin edileceğinin veya kredilendirileceğinin garantisi yok. Mevcut çalışmanın yazarları, herhangi birinin sağlanan bu bilgileri ticari bir ürün yapmak için kullanması durumunda, bu türlerin büyüdüğü bölgelerdeki Aborijin topluluklarıyla fayda paylaşımını dikkate aldıklarını belirtiyor. Ancak yine de bu alanda yasal bir koruma getirilmediği sürece, bunun olacağının garantisi yok. Bunun yanında, yerli diller kullanımdan kalktıkça, ilaç araştırmacılarını doğru yöne yönlendirebilecek önemli tıbbi bilgileri kaybetmeye devam ediyoruz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ilk-ozel-aya-inis-japon-sirketinin-baglantiyi-kaybetmesi-nedeniyle-basarisizlikla-sona-erdi", "text": "Tokyo merkezli ispace şirketi, Salı günü bir uzay aracını ay yüzeyine indirmek için cesur bir girişimde bulundu ve bunun bir zorunlu inişle sonuçlanmasından korkuyor. HAKUTO-R M1 Ay'a iniş aracı, planlandığı gibi Ay'a iniyor gibi görünüyordu ve ispace, iniş yapması gerekene kadar ilk özel Ay inişinin tarihi başarısını bekliyordu. Kontrol odası, yaklaşık 5 dakika sonra bağlantının kesildiğini bildirdi. Canlı yayın süresinde, ispace CEO'su Takeshi Hakamada, ekibinin iniş girişiminin \"en sonuna\" kadar iniş yapan araçla iletişim halinde olduğunu söyledi. Benzer bir iletişim kaybı, 2019'da Beresheet adlı bir İsrail Ay iniş aracının düşmesine neden olmuştu. Bu operasyon, kar amacı gütmeyen SpaceIL tarafından, ilk özel Ay inişini kendi girişimiyle yürüttü. Beresheet'in motoru alçalırken söndü, ardından SpaceIL uzay aracıyla iletişimi kaybetti ve bu da onun ay yüzeyine çarptığını gösterdi. Sadece aylar sonra, Hindistan'ın ay yüzeyine ilk iniş girişimi de benzer bir kaderle karşılaştı. HAKUTO-R iniş aracı, 11 Aralık'ta bir SpaceX Falcon 9 roketiyle fırlatıldı ve Mart sonunda Ay'ın etrafında bir yörüngeye girdi. İniş aracı, Birleşik Arap Emirlikleri tarafından geliştirilen ve ülkenin ay yüzeyine ilk görevi olan küçük Rashid gezgini de dahil olmak üzere hem şirketler hem de hükümetler için yük taşıyordu. SpaceNews'e göre, Japon uzay ajansı JAXA'dan beyzbol büyüklüğünde \"dönüştürülebilir\" bir robot da gemideydi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ilk-tam-vucut-nakli-icin-tarih-belli-oldu", "text": "İtalyan sinir cerrahı Sergio Canavero, geçtiğimiz kış mevsiminde yaptığı açıklama ile ilgiyi üzerine çekmeyi başarmıştı. Canavero, Dünya'nın ilk tam vücut naklini yapmayı planladığını belirttiğinde, normal olarak pek çok kişi bu işlemin asla gerçekleştirilmeyeceğini düşünmekteydi. Şimdi ise Canavero tarafından operasyon için bir tarih belirlenmiş durumda. 33 yaşındaki Rus bilgisayar uzmanı Valery Spiridonov, Aralık 2017'de Dünya'nın ilk tam vücut nakli hastası olacak. Spiridonov, Werdnig-Hoffmann hastalığı olarak bilinen kas zayıflatıcı nadir bir genetik hastalığa sahip. Bu hastalığın, şu anda bilinen bir tedavisi bulunmamakta. Operasyonun karşısında pek çok zorluk ve belirsizlik bulunmakta. Nakledilen kafa vücudu kabul etmeyebilir veya bunun tam tersi söz konusu olabilir, omurilik düzgün bir şekilde kaynamayabilir ve hatta her şey düzgün gitse bile, Spiridonov'un zihinsel kapasitesinin veya kişiliğinin aynı kalacağı kesin değil. Tabii ki başarılı bir vücut naklinin pek çok farklı olasılığı ortaya çıkarması da söz konusu. Ciddi derecede engelli olan kişilerin bağımsızlıklarını kazanmaları söz konusu olabilir ve Spiridonov'un gözünde, bu risk alınmaya değer. Gerekli finansal desteğin sağlanması durumunda 150 doktor ve hemşirenin katılımı ile gerçekleşecek operasyon kapsamında gönüllünün kesilen omurilikleri 'polietilen glikol' isimli bir yapıştırıcı madde ile başka bir bedene yerleştirilecek. Yaklaşık 36 saat sürmesi öngörülen operasyon yaklaşık 11.2 milyon dolara (Yaklaşık 30 milyon TL) mal olacak. Kas ve damarların yeni bedene dikilmesinin ardından hasta yaklaşık 1 ay boyunca komada tutulacak. İddiaya göre bu adımların ardından kişi, yeni vücudunda yaşamaya başlayacak. Canavero'ya göre beyin nakli kafa naklinden daha zor bir işlem. Beyin naklin esnasında hassas dokuların zedelenmemesi gerektiğini vurgulayan Canavero, bu işlemin çok zahmetli ve dikkat gerektiren bir operasyon olduğunu belirtiyor. Nakledilecek vücudun henüz tüm fonksiyonlarını kaybetmemesi gerekiyor. Bu nedenle nakledilecek vücudun kısa süre önce ölmüş bir kişiye ait olması operasyon açısından olmazsa olmaz. Dondurulmuş bir kafa ise bu kriterlere uymuyor. İtalyan cerrah Sergio Canavero, ameliyatı ABD'de yapmak istiyor ama henüz gerekli izinleri alamayan operasyonun nerede gerçekleşeceğine dair nihai karar verilmiş değil. Geçirdikleri operasyonların ardından dış görünüşleri değişen kişilerin bazı psikolojik zorluklar yaşadığı bilinen bir gerçek. Uzmanlar bu tip değişikliklerin kişilerin kendine duyduğu güveni etkilediğini belirtiyor. İtalyan cerrah ile sadece internet üzerinden iletişim kurduklarını belirten Rus gönüllü, Ölmeden önce sağlıklı bir bedende yaşama şansını kaybetmek istemediği için gönüllü olduğunu açıklamıştı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ilk-yapay-zekali-pop-yildiz-noonoouri", "text": "Almanya merkezli CGI sanatçısı Joerg Zuber tarafından geliştirilen Noonoouri, geliştiricisinin modaya olan ilgisi nedeniyle üretilmiş bir yapay zeka robotudur. İlk kez 2018 yılında, 18 yaşındayken New York Moda Haftası'nda tanıtılan Noonoouri aradan beş yıl gelmesine rağmen hala 18 yaşındadır. Asla yaşlanmayan, yorulmayan, uyumayan, sürekli yeni şarkılar çıkaran ve bir Instagram fenomeni olan Noonoouri, Warner Music Central Europe ile bir plak anlaşması imzaladı ve ilk single'ı Dominoes'u 1 Eylül'de yayınlayarak, büyük bir plak anlaşması imzalayan türünün ilk örneği dijital influencer olarak tarihe geçti. İnanılmaz derecede geniş gözleri, küçük bir burnu ve dolgun bir yüzü olan Noonoouri, Virtual Humans'taki dijital şarkıcı profiline göre vegan bir hayat sürüyor, sürdürülebilir modayı savunuyor ve bir moda markası için kampanya yaparken kürk giymiyor. Gündelik hayatta müzik dinleyen kişiler rahatlıkla Noonoouri'nin sesindeki yapaylığı fark edecektir. Fakat bu yapaylığa rağmen kendini dinletmeyi başarıyor. Noonoouri'nin sesi yapay zeka ile oluşturulmuş olsa da temeli gerçek bir şarkıcının sesine dayanmaktadır. Ancak sesi benzersiz kılmak için değiştirmeler yapılmıştır. Ayrıca şarkı üzerinde çalışan söz yazarları, şarkıcılar ve müzisyenler, tıpkı müzisyenlerin yapay zeka tarafından üretilmemiş diğer şarkılarda olduğu gibi telif ve yayıncılık paylarını alacaklardır. Şarkıyı ve Noonoouri'nin Instagram hesabını aşağıdaki linklerden inceleyebilirsiniz. - Warner Music Resmi Web Sayfası, https://www.warnermusic.de/news/neu-am-1-september-noonoouri-alle-farben-immi-royal-blood-und-vieles-mehr"}
{"url": "https://www.fizikist.com/ilk-yerli-hepatit-b-asisi-uretildi", "text": "Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Bülent Gümüşel, yerli aşı konusunda açıklama yaptı. İlk yerli aşı geliştirme çalışmalarından olumlu sonuç alındığını ifade eden Gümüşel, \"Çalışmalar sonucunda 14 Mayıs 2016 tarihi itibariyle Hacettepe Üniversitesi bünyesinde Eczacılık Fakültesinin yürütücülüğünde, Keymen firması ortaklığında ülkemizde ilk kez Hepatit B antijeni üretildi. Böylece üniversite-kamu-sanayi iş birliğiyle Türkiye'de aşı üretiminin mümkün olacağı bir kez daha gösterildi\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ilkokul-ogrencileri-epipenlerin-uzayda-son-derece-zehirli-oldugunu-kesfetti", "text": "St. Brother Andre İlköğretim Okulu Üstün Yetenekli Öğrenciler Programı'ndan çocuklar, NASA'nın da bilmediği ancak muhtemelen araştırması gereken bir şey keşfettiler: EpiPen'ler uzayda zehirli hale geliyor. 9-12 yaşlarındaki öğrenciler, kozmik radyasyonun epinefrin - şiddetli alerjik reaksiyonları tedavi etmede kullanılan EpiPen içindeki hormon - üzerindeki etkisini test etmek için EpiPen'leri uzaya göndermek üzere bir deney tasarladılar. Proje daha sonra NASA tarafından Uzayda Küpler Projesi'nin bir parçası olarak seçildi ve ABD uzay organizasyonu sayesinde epinefrin örneklerini uzaya fırlatma şansına sahip oldular. Örnekleri içeren bir \"küp\" bir roketle gönderilirken, bir diğeri yüksek irtifa balonuyla uzayın kenarına doğru yol aldı. Örnekler geri geldiğinde, Ottawa Üniversitesi'ndeki John Holmes Kütle Spektrometresi Çekirdek Tesisi'nde analiz edildi. Epinefrinin artık sadece yüzde 87 saf olduğunu buldular. Ottawa Üniversitesi'ne göre, kalan yüzde 13'lük kısım \"aşırı derecede zehirli\" benzoik asit türevlerine dönüşmüştü. Fen Fakültesi'nin Kimya ve Bimoleküler Bilimler Bölümü'nden Profesör Paul Mayer, bir basın açıklamasında, \"'Sonraki' örnekler, epinefrinin reaksiyona girdiğine ve ayrıştığına dair işaretler gösterdi. Aslında, 'sonraki' EpiPen solüsyon örneklerinde epinefrin bulunmadı. Bu sonuç, bir EpiPen'in uzay uygulamaları için faydası hakkında soruları gündeme getiriyor ve bu sorular artık çocuklar tarafından ele alınmaya başlıyor. dedi. Çocuklar bulgularını Haziran ayında NASA'ya sunacaklar. Bu sırada çocuklar epinefrini uzayda barındırmak ve korumak için kendi koruyucu kapsüllerini tasarlamanın yanı sıra keşiflerinin tadını çıkarıyorlar. Öğrenci Hannah Thomson, Global News'a \"Oldukça havalıydı. NASA bile bilmiyordu.\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/inanilmaz-yildiz-carpismalarini-gerceklesmeden-once-tahmin-edebilir-miyiz", "text": "Kütleçekimsel dalga gözlemevleri, evrendeki yoğun cisimler arasındaki birçok çarpışmayı ölçmüştür. Bunların çoğu kara deliklerdi, ancak birbiriyle birleşen nötron yıldızlarının iki tespiti de oldu. Bunlardan biri, normal gözlemevleri tarafından da görüldü ve bu aşırı olaylara dair inanılmaz fikirler sağladı. Ancak gök bilimciler daha fazlasını bilmek istiyor. Ve bu, bir birleşmenin ne zaman gerçekleşeceğini tahmin etmeyi ve doğru teleskopları uyarmayı gerektirebilir. İki makale bu inanılmaz zorluğu ele almaya başladı. GW 170817'nin LIGO ve Virgo gözlemevleri tarafından tespit edilmesinden itibaren, teleskopların kaynağı bulması 11 saat sürdü. Elde ettikleri bilgiler yine de inanılmaz olsa da, araştırmacılar bu süreyi azaltmak istiyor. 2020'de sona eren üçüncü gözlem çalışmasında, gözlemevleri astronomik topluluğa olaylar ve gökyüzünün neresinde gerçekleşmiş olabilecekleri hakkında bildirimler gönderdi. Araştırmacılar şimdi, geleneksel programlarla birlikte çalışabilen, daha az veri noktasına bakan ve nötron yıldızı çarpışmaları gibi ilginç olayların olası tespitine karşı uyarı vermede potansiyel olarak daha hızlı yeni yazılımlar geliştiriyorlar. Kesik dalga biçimi daha az veri gerektiriyor, ancak aynı zamanda olayın evrende ne kadar uzakta olabileceğini sınırlıyor. Bu yaklaşım, daha hızlı uyarılar sağlayabilir ve hatta bilim insanlarını birleşmeden önce uyarabilir. Ve bunları gerçekleşmeden önce tahmin etmek de başka bir projenin odak noktası. Araştırmacılar, sinyal yeterince netse, bir nötron yıldızının birleşmek üzere olduğunu, bu gerçekleşmeden onlarca saniye önce tahmin edebileceklerine inanıyorlar - bu, yeni çalışma birkaç ay içinde başlayacağından, yakında görebilecekleri bir şey. Ancak bu sadece kütleçekimsel dalga dedektörlerinden gelen uyarıyı iyileştirmekle ilgili değil; aynı zamanda elektromanyetik teleskopların bu olayları olabildiğince çabuk tespit etme yeteneğini geliştirmekle de ilgili. Radyo gözlemlerinde uyarı işaretlerinin tespit edilmesinden, optik ve morötesi araştırmalarda olayları daha kolay takip edebilen yazılımlara sahip olmaya kadar bu çalışmanın birçok yolu araştırılıyor. Magee liderliğindeki çalışma ve Sachdev liderliğindeki çalışmanın ikisi de The Astrophysical Journal Letters'da yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/inanilmaz-yuksek-cozunurluklu-interaktif-harita-marsi-daha-once-hic-gormediginiz-sekilde-gosteriyor", "text": "Şimdiye kadar Mars'a seyahat etmek ve kum tepelerinin, volkanlarının ve uçurumlarının üzerinden uçmak istediyseniz, bugün şanslı gününüz. Caltech'in Bruce Murray Gezegen Görselleştirme Laboratuvarı, fiziksel olarak Kızıl Gezegenin üzerinde olmaya en yakın şeyi yayınladı. Mars'ın şimdiye kadar oluşturulmuş en yüksek çözünürlüklü küresel görüntüsünü yayınladılar. İnteraktif küre, NASA'nın Mars Reconnaissance Orbiter'ının siyah beyaz Bağlam Kamerası'ndan alınan 110.000 görüntü kullanılarak oluşturuldu. Her piksel, Mars'ta 25 metrekarelik bir alana karşılık geliyor. Toplamda 5,7 trilyon piksele sahip ve tamamlanması altı yıl sürdü. Projeye liderlik eden ve Murray Laboratuvarını yöneten görüntü işleme bilimcisi Jay Dickson, bir açıklamada, \"Herkesin erişebileceği bir şey istedim. Okul çağındaki çocuklar artık bunu kullanabilir. 78 yaşına yeni giren annem artık bunu kullanabilir. Amaç, Mars'ı keşfetmekle ilgilenen insanlar için engelleri azaltmak.\" dedi. Mars'ı görmenin gerçekten olağanüstü bir yolu. Örneğin, Gale Krateri'ne giderek, NASA'nın Curiosity'sinin Sharp Dağı'na tırmanırken izlediği yolu ve ilerideki oyulmuş vadiyi görebilirsiniz. Keşif aracı henüz bunu incelemedi, ancak su ve toprak kayması nedeniyle aşağı akan enkazı tespit etti. Mars Reconnaissance Orbiter, 2006'dan beri Kızıl Gezegeni inceliyor ve CTX, Yüksek Çözünürlüklü Görüntüleme Bilim Deneyi ve Mars Renkli Görüntüleyici ile birlikte gezegenin yüzeyi hakkında inanılmaz bilgiler sağladı. Görevin proje bilimcisi JPL'den Rich Zurek, \"17 yıldır MRO, Mars'ı daha önce kimsenin görmediği şekilde bize gösteriyor. Bu mozaik, topladığımız bazı görüntüleri keşfetmenin harika ve yeni bir yolu.\" diye ekledi. Dickson, görüntüleri yakaladıkları özelliğe göre birleştirmek için bir algoritma oluşturdu, ancak algoritma onları eşleştiremediği için 13.000 görüntünün yine de manuel olarak birleştirilmesi gerekiyordu. Eksik olan kısımlar ya henüz görüntülenmedi ya da bulutlar veya toz tarafından gizlenmiştir. JPL'de Mars bilimcisi olan ve yeni mozaik şekillenirken geri bildirimde bulunan Laura Kerber, \"Uzun zamandır böyle bir şey istiyordum. Hem güzel bir sanat ürünü, hem de bilim için faydalı.\" dedi. Beta yayınlandığından beri 120'den fazla makale bunu kullandı ve gelecekte çok daha fazlası kullanacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/inek-sutunun-aynisini-inek-olmadan-uretmek-mumkun-mu", "text": "Daha önceleri hayvanları kullanmadan et üreten bilim adamlarını duyduklarını söyleyen Perfect Day Foods kurucu ortağı ve CEO'su Ryan Pandya et üretilebiliyor ama neden bunu kimse süt için düşünmedi diye ekliyor. Bizim amacımız bir alternatif oluşturmak yerine lezzetli bir şeyler oluşturmak. Dünyayı daha sevecen ve yeşil bir yer haline getirirken sevdikleri yiyecekleri insanlara ulaştırmak istiyoruz. Bir diğeri kişi için hiç bir şey feda etmek zorunda olmadığımız bir dünya... oluşturmak istediklerini söylüyor Pandya. Süt üretim aşamasını açıklayan Pandya, fermantasyon süreci için 3D yazıcılar ile üretilmiş gerçek inek DNA'sı kullanıldığını belirtiyor. Sürecin bir bira üretim sürecine benzediğini ve hiç bir inek olmadığı durumda bile üretim yapabildiklerini sözlerine ekleyen Pandya bu tekniği geliştirirken Amerikan Tarım Bakanlığı'ndan mayalanma sürecini en ince detaylarına kadar alarak incelediklerini belirtiyor. Mayalanma sürecini 3D yazıcılarla üretilmiş DNA örneğinden alınan süt proteinleri bitkisel kaynaklı şeker ve yağ ile birleştirilerek gerçek süte en yakın bileşeni elde ediyorlar. Raf ömrü gerçek süte göre çok daha uzun olabilecek bu ürünün 2017 yılı sonlarında raflarda yerini alması için son hızla çalıştıklarını söyleyen CEO laktoz olmayan ve temelinde hayvansal bir gıda olmasına rağmen veganlar için iyi bir alternatif oluşturabileceğini belirtiyor. 3D yazıcıların böyle bir gelişmede rol oynadığını görüyor olmak hayal dünyamızda kendimizi ne kadar sınırladığımızı da hatırlatıyor. Bazen gerçekten de hayal kurma konusunda kendimizi geliştirmemiz gerektiğini düşünüyorum."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ingiltere-insan-genlerini-degistirmeye-onay-verdi", "text": "Londra'daki Francis Crick Enstitüsü'nde yapılacak araştırmada insan yaşamının en erken dönemini daha iyi anlamak amaçlanıyor. Döllenmeden sonraki yedi günü mercek altına alacak olan araştırmada, düşüğe neden olan etkenler ele alınacak. Francis Crick Enstitüsü'nün başkanı Paul Nurse, Kathy Niakan tarafından yapılacak araştırmanın \"tüp bebek tedavisinin başarısını daha iyi anlamaya yardımcı olacağını\" söyledi. Bilim insanlarının laboratuarda yapacakları çalışmalardan sonra embriyoları kadınların vücuduna yerleştirmesi ise yasak olacak. İnsan genetiğini değiştirmeye yönelik ilk çalışma geçen yıl Çin'de yapılmıştı. Çin'deki bilim insanları, bir kan hastalığını ortadan kaldırmak için insan embriyoları üzerinde çalışma yaptıklarını açıklamışlardı. Bu çalışma başarıya ulaşamadı, ancak bazı hastalıklara yol açan genlerin DNA'dan çıkarılması yoluyla gelecek kuşakların daha sağlıklı olmasını sağlamak konusunu gündeme taşıdı. İnsan embriyolarının gen yapısını değiştirme yoluındaki çalışmalar, ileride 'isteğe göre bebek üretmekte kullanılabileceği' gerekçesiyle eleştirilere uğruyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insan-diskisindan-enerji-ureten-tuvalet", "text": "Bilimsel faaliyetlerin hayatımıza kazandırdıkları nimetler gün geçtikçe artıyor. Güney Kore'de geçtiğimiz hafta kullanıma açılan \"bilimsel tuvalet\" ise oldukça ilgi çekiyor. Seung-hyun Ko isimli bir sanatçı tarafından tasarlanan yapı 122 metrekarelik bir alan üzerine inşa edildi. 2 katlı bir köşk şeklinde tasarlanan yapının ismi ise Science Walden Pavillion. Sistem dışkıyı doğal biyolojik olarak çözerek kurutulmuş, kokusuz posa benzeri bir malzemeye dönüştürüyor. Daha sonra mikrobik enerji üretim sisteminde bu malzeme biyodizel yakıta ya da ısı enerjisine dönüştürülüyor. Tuvaletin içindeki öğütme sistemi dışkıyı kuru ve kokusuz bir malzemeye dönüştürdüğünde buradan, içinde binlerce mikrop olan bir parçalama tankına aktarılıyor. Mikroplar toz haline gelmiş olan dışkıdan karbondioksitve metan gazlarını üretiyor. Yüksek basınç ve bir kapsül kullanılarak karbondioksit, biyoyakıt üretmek üzere yeşil alg yetiştirilmek için kullanıyor. Metan gazı ise daha sonra ısınma amaçlı yakıt olarak kullanılması için depolanabiliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insan-dnasiyla-oynanmasina-izin-verilsin-cagrisi", "text": "Hinxton Grubu olarak anılan uzmanların hazırladığı raporda, embriyoların erken döneminde genetik kod düzenlemenin araştırmalara \"çok büyük değer\" katacağını vurgulandı. Raporda ayrıca genetiğiyle oynanmış bebeklerin doğmasına izin verilmemesi gerektiği vurgulanırken, bunun gelecekte bazı koşullar altında \"ahlaki açıdan kabul edilebilir\" olabileceği belirtildi. ABD embriyoların genetiğiyle oynanan araştırmalara fon sağlamayı reddediyor. Hinxton Grubu ise genetik alanında önemli buluşların yapıldığı bir dönemde toplandı. Bu buluşlar arasında DNA'mızın belirli bir yerine gidebilen \"moleküler yer belirleme\" ve DNA'yı kesebilecek \"moleküler makas\" da var. Araştırmalarda birçok alanda yol kat edilirken bu gelişmeler genetiğiyle oynanmış bebekleri gerçek bir olasılık haline getirdi. Bu yılbaşında Çin'deki Sun-Yat-sen Üniversitesi'nde yapılan araştırmada ileride bir kan hastalığına yol açabilecek DNA'daki hataların embriyoların erken döneminde düzeltebileceği sonucuna varılmıştı. Gelecekte bu tür teknolojiler sayesinde çocukların pankreastaki lif dejenerasyonu ve solunum yetmezliğiyle ortaya çıkan kistik fibrosis gibi hastalıklarla ya da kanser riskini arttıran genlerle doğmasının önlenebileceği vurgulanıyor. Ancak bu araştırmalara son verilmesi çağrıları yapan ve bu alanda çizginin nereye çekileceğini soran pek çok kişi de var. Hinxton Grubu'nun Manchester'da yaptığı toplantıda kaydedilen ilerlemenin çeşitli \"kararlar verme\" baskısı yarattığını belirtti ve embriyo genetik kodlarının düzenlenmesine izin verilmesi istendi. Açıklamada, \"Bu teknolojinin temel araştırmalara çok büyük değer katacağına ve muazzam bir potansiyel barındırdığına inanıyoruz. Ancak teknoloji bu aşamada insan genleriyle üreme amaçlı oynamaya yetecek derecede gelişmedi\" denildi. Hinxton Grubu kendisini kök hücre araştırmaları, etiği ve hukuku konusunda uluslararası bir konsorsiyum olarak tanımlıyor. Grupta araştırmacılar, biyoteknisyenle ve dünyanın dört bir yanından politika uzmanları yer alıyor ve grup adını ilk toplantısını yaptığı İngiliz kasabasından alıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insan-embriyosunun-ilk-genetik-aktiviteleri", "text": "Nature Communications'da yayımlanan araştırma erken embriyonik safhalardaki genetik yapının ve insanlardaki embriyonik gelişimin anlaşılmasını sağladı ve bilim insanları sonuçların kısırlık veya düşük gibi sorunlara da çözümler geliştirilmesinde kullanılabileceğini öngörüyorlar. Bireyin yaşamının başlangıcında yalnızca bir tek döllenmiş hücre bulunmaktadır. Döllenmeden bir gün sonra bu hücre bölünerek iki hücre oluşturur ve ikinci gün dört, üçüncü gün sekiz diye katlanarak doğum sırasında milyarlarca hücre olacak şekilde hücre bölünmesi ve gelişim devam eder. Döllenmeden sonra genlerimizin aktifleşme sırası, insan gelişimi ve gelişim biyolojisindeki altı çizilmemiş ve bilinmeyen bir soru olarak varlığını sürdürüyordu. Burada bulunan genlerin insan embriyonik gelişiminin başlatılması için bir kontak anahtarı olduğu düşünülüyor. Daha sonra suya atılan bir taşın çıkardığı dalgalar gibi, aktif genler gelişimi ve başka genlerin aktifleşmesini; gelişim de tek başına başka genlerin aktifleşmesini sağlayacağından etkileşimli bir süreç devam edecektir. Araştırmacılar, yeni genleri bulmak için yeni bir sonuç analizi yöntemi geliştirmek durumunda kaldı. Neredeyse tüm genler proteinleri kodlamaktadır, ancak DNA içerisinde belli miktarda tekrarlanmış DNA dizileri de bulunmaktadır ki bu kısımlar bile gen ekspresyonunun düzenlenmesinde aktif rol oynamaktadır. Araştırmada, yeni keşfedilen genlerin 'çöp DNA' ile etkileşime girerek gelişimin başlangıcı için de olmazsa olmaz bir rol üstlendiği ortaya koyuldu. Erken embriyonik gelişimin düzenlenmesi ve kontrol edilmesindeki bilinmeyenleri ortaya çıkaran araştırma yeni bakış açıları geliştirilmesini de sağlıyor. Buradan çıkan sonuçlarla 'pluripotent' kök hücrelerin programlanmasında ciddi gelişmeler elde edilebilir ve özellikle kısırlık gibi hastalıkların çözülmesi sağlanabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insan-en-fazla-ne-kadar-yasayabilir", "text": "Bilim insanları, istisnalar hariç maksimum yaşam süresinin en fazla 115 yıl olduğunu ileri sürdü. İnsan Ölüm Veritabanı Projesi tarafından elde edilen verileri inceleyen ve Fransa, Japonya, İngiltere ile ABD'de 110 yaşını geçen kişilerin ölümlerini araştıran bilim insanları, son 20 yılda insanın yaşam süresindeki artışın azaldığını ortaya çıkardı. Nature dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, her 10 bin kişiden sadece birinin 125 yaşına kadar yaşamana şansı bulunuyor. İnsanoğlunun en fazla 115 yıl yaşayabileceğine işaret eden araştırmacılardan Albert Einstein Tıp Fakültesi öğretim görevlisi Prof. Dr. Jan Vijg, \"Elde edilen veriler, insan yaşamının sınırına yaklaştığımızı gösteriyor. İnsanın maksimum yaşam süresi yaklaşık 115 yıl. Bu süreyi aşmak neredeyse imkansız. Bir insanın 125 yaşını aşması çok küçük bir ihtimal\" dedi. İnsanın ortalama yaşam süresi, aşıların bulunması, doğumda yaşanan komplikasyonların giderilmesi ve tıptaki gelişmeler sayesinde 19. yüzyıldan bu yana artmış, 100 yaşını aşanların sayısı çoğalmıştı. DÜNYANIN EN UZUN ÖMÜRLÜ İNSANI 122 YAŞINDA ÖLDÜ Dünyanın en uzun ömürlü insanı Fransa doğumlu Jeanne Calment, 1997 yılında 122 yaşındayken hayatını kaybetmişti. ABD'nin California Üniversitesi ve Almanya'daki Max Planck Demografik Araştırma Enstitüsü tarafından oluşturulan İnsan Ölüm Veritabanı, araştırmacılar, gazeteciler ve siyaset uzmanları için insan nüfusu ve ölüm oranlarına ilişkin ayrıntılı bilgi sağlıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insan-kalbi-kendi-kendini-onarabiliyor-ve-artik-bunun-hakkinda-daha-fazla-sey-biliyoruz", "text": "Vücudumuz kendi kendini onarma konusunda oldukça ustadır ve bilim insanları, bir kalp krizinden sonra kalbin kendini nasıl iyileştirdiğini ayrıntılı olarak inceliyorlar. Bu sadece kardiyovasküler problemler için daha iyi tedavilere yol gösterebilecek ipuçlarını bulmayı umuyorlar. Yeni araştırmalar, vücudun ve lenfatik sistemin bağışıklık tepkisinin, kalp krizi sonrasında, kalbin kendini onarması açısından çok önemli olduğunu ortaya çıkardı. Makrofajlar, bakterileri yok edebilen veya yararlı iltihaplanma tepkilerini başlatabilen özel hücrelerdir. Araştırmacılar, kalp krizi sonrası olay yerine ilk müdahale eden şeyler olarak bu makrofajların, VEGFC adı verilen belirli bir protein türü ürettiğini bildiriyor. Northwestern Üniversitesi'nden patolog Edward Thorp \"Kalp krizinden sonra hasarlı veya ölü dokuyu 'yemek' için kalbe koşan makrofajların veya bağışıklık hücrelerinin, yeni lenfatik damarların oluşumunu tetikleyen ve iyileşmeyi destekleyen vasküler endotelyal büyüme faktörü C'yi indüklediğini bulduk\" diyor. Araştırmacılar bunu bir Jekyll ve Hyde senaryosu olarak tanımlıyorlar: VEGFC üreten 'iyi' makrofajlar ve herhangi bir VEGFC üretmeyen 'kötü' makrofajlar, kalbe ve çevreleyen dokuya daha fazla zarar verebilecek bir pro-inflamatuar yanıta neden oluyor. Kalbin kendini tamamen onarabilmesi için, ölmekte olan hücrelerin temizlenmesi gerekir. Bu, eferositoz olarak bilinen ve makrofajların önemli bir rol oynadığı bir süreç. Bu süreci laboratuvardaki hücrelerde ve farelerde inceleyen ekip, Doğru tipte VEGFC üreten makrofajlar uygun bir onarım işi yaptı, diyorlar. Gelecekteki araştırmaların bundan sonra inceleyebileceği şey, kalpteki yardımcı makrofajların sayısını nasıl artırıp, sağlıklı bir iyileşme şansını nasıl artıracaklarıdır. Thorp, \"Şimdiki zorluğumuz, kalp onarım sürecini hızlandırmak için VEGFC'yi yönetmenin veya bu makrofajları daha fazla VEGFC'yi uyarmak için koaksiyel olarak kullanmanın bir yolunu bulmaktır\" diyor. İnsanlar kalp krizi geçirdiklerinde, kalbin vücuda kan pompalamayı sürdüremeyeceği kalp yetmezliği riski yüksek hale gelirler. Bu risk, beta blokerler gibi modern ilaçlarla azaltılabilir, ancak risk tam olarak ortadan kaybolmaz. Bilim insanları, kardiyovasküler hastalığın nasıl oluştuğuna ve kalp sorunları riskini nasıl daha erken teşhis edebileceğimize dair anlayışımızı geliştirmeye devam ederken, kalp yetmezliği yalnızca ABD'de her yıl yüz binlerce insanı öldürmeye devam ediyor. Bunun gibi daha ileri çalışmalar, kalp krizine yanıt olarak meydana gelen biyolojik süreçlere - özellikle kalp kası onarımı için gerekli VEGFC proteinini tetiklemek için efferositoz sürecinin nasıl kullanıldığına - daha fazla ışık tutacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insan-kanindan-lazer-yapildi", "text": "Kan transfüzyonu dolu bir boşluğa lazer tutan bilim insanları, kendi ihtiyaçları doğrultusunda lazer ışığını kontrol edebildiklerini keşfettiler. Hücre aktivasyonlarında çeşitli değişiklikler meydana getirmek adına lazer ışığının miktarını ayarlayabilen bilim insanları, çözümün medikal alandatercih edilebileceğini belirtiyorlar. Engadget'ta yer alan habere göre bilim insanları mevcut tekniklerin üstüne katmak adına kızılötesi ve lazer ışığı yöntemlerini kombine etme yoluna gittiler. Biyolojik lazer denemeleri kapsamında yapılan deneylerin başlangıcı ise 2011 yılına dayanıyor. Harvard University 2011 yılında, proteinler ve böbrek dokusunu lazer ile kontrol etmeye yönelik çalışmalarda bulunmuştu. University of Michigan ise aynı yıl içerisinde lazer kontrolü ile klorofil vejelatin kombinasyonundan oluşan bir tekniğin işlev görmesini sağlamıştı. Tıp dünyasından doktorlar, yeni çözümün hücrelerin ve vücut dokularınındaha iyi bir şekilde takip edilebileceğini belirtiyorlar. Cerrahlar, kanser hastalıklarında tümör teşhisi konusunda çözümden faydalanabileceklerini kaydediyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insan-neden-gunes-gozlugu-takinca-daha-seksi-gorunur", "text": "Nottingham Trent Üniversitesi sanat ve tasarım bölümünden Vanessa Brown'un araştırması gündelik objelere yüklediğimiz anlamlar üzerine. Bu senenin başında çıkan kitabında ise güneş gözlüğü ve cool olmanın modern anlamı arasındaki kültürel ve psikolojik bağı inceliyor. Buna göre öncelikle, güneş gözlüğünün sihri, yüzünüzde bir simetri yaratıyor olmasında yatıyor. Çünkü araştırmalar gösteriyor ki, bir yüzü çekici bulmamızı sağlayan en önemli etkenlerden biri yüzdeki simetri. Güneş gözlüğünü takar takmaz da göz çevresinde asimetri yaratan ne kadar çok ayrıntı varsa hepsini kapatmış oluyorsunuz. Gözlüklü bir insanın yarattığı bir diğer etki ise gizem. Karşınızdaki insanın gözlerine bakarak onun zekasına, samimiyetine ve kendine güvenine dair birçok fikir edinebilecekken, güneş gözlüğü buna izin vermiyor. Yine araştırmalar gösteriyor ki birinin gizemli olması ona karşı duyduğunuz seksüel arzuyu arttırıyor. Ayrıca güneş gözlüğünü takan insan da kendini daha anlaşılmaz hissediyor. Bir nevi kamuflaj. Güneş gözlüğü mucizesi bununla da bitmiyor. Güneş gözlüğü ve cazibe arasında tarihsel olarak kurduğumuz bir bağ var. Satışları 1920'lerde popülerleşmiş ama günlük yaşantımıza girmesi 20 yıl sonrasını bulmuş güneş gözlüklerinin reklamları da ilk zamanlarda öncelikle kış sporlarıyla, denizle ve uçak yolcuğuyla özdeşleştirilmiş. Bu sebeple insanların kafasında modernliğin bir sembolü gibi belki de. Bunun yanında 1950 ve 1960'lı yıllarda Hollywood starlarının halk arasında tanınmamak, paparazzi ışıklarından korunmak için güneş gözlüklerine rağbet etmesi de insanların cazibeye dair oluşturdukları algıyı etkilemiş. Sonuç olarak güneş gözlüğü takarak bir taşla üç kuş vuruyorsunu; simetri, gizem ve cazibe."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insan-vucudunda-gizlenen-yepyeni-bir-hucre-turu-kesfedildi", "text": "Bilim insanları, insan akciğerlerinin hassas, dallanan geçitlerinde saklanan yepyeni bir hücre türü keşfettiler. Yeni bir araştırmaya göre, yeni bulunan hücreler solunum sisteminin düzgün çalışmasını sağlamada hayati bir rol oynuyor ve bu sigarayla ilgili bazı hastalıkların etkilerini tersine çevirmek için yeni tedavilere ilham verebilir. Solunum yolu salgılayıcı hücreleri olarak bilinen hücreler, alveoller, kan dolaşımı ile oksijen ve karbon dioksit alışverişi yapan ufacık hava kesecikleri ile kaplı bronşiyoller olarak bilinen küçük, dallanan pasajlarda bulunur. Yeni RAS hücreleri, vücuttaki diğer herhangi bir hücre tipine farklılaşabilen \"boş kanvas\" hücreler olan kök hücrelere benzer. Hasarlı alveol hücrelerini onarabilir ve yenilerine dönüşebilir. Ekip, hücresel düzeyde bu farklılıkları daha iyi anlamak için sağlıklı insan donörlerinden akciğer dokusu örnekleri aldı ve daha önce bilinmeyen RAS hücrelerini ortaya çıkaran bireysel hücrelerdeki genleri analiz etti. Pensilvanya Üniversitesi Perelman Tıp Fakültesi'nde solunum sistemlerinde uzmanlaşmış bir profesör olan kıdemli yazar Edward Morrisey, verdiği demeçte, \"İnsan akciğerinin hava yollarının faredekinden farklı olduğu bir süredir biliniyordu\" dedi. . Ekip ayrıca, solunum sistemleri insanlara farelerden daha çok benzeyen gelinciklerde RAS hücreleri buldu. Sonuç olarak, araştırmacılar, çoğu memelinin eşit veya daha büyük boyutta olduğundan, akciğerlerinde RAS hücrelerine sahip olduğundan şüpheleniyor. RAS hücreleri, akciğerlerde iki ana işlevi yerine getirir. İlk olarak, bronşiyoller boyunca sıvı astarını koruyan moleküller salgılarlar, küçük hava yollarının çökmesini önlemeye ve akciğerlerin verimliliğini en üst düzeye çıkarmaya yardımcı olurlar. Morrisey, \"RAS hücreleri, bizim fakültatif progenitörler olarak adlandırdığımız şeydir,\" dedi, \"bu, hem progenitör hücreler olarak hareket ettikleri hem de hava yolu sağlığının korunmasında önemli fonksiyonel rollere sahip oldukları anlamına gelir. Bu, RAS hücrelerinin sağlıklı akciğerlerin korunmasında hayati bir rol oynadığı anlamına geliyor, diye ekledi. Araştırmacılar, RAS hücrelerinin kronik obstrüktif akciğer hastalığı gibi sigarayla ilişkili hastalıklarda önemli bir rol oynayabileceğini düşünüyor. Mayo Clinic'e göre KOAH, sigara ve bazen hava kirliliğinin neden olabileceği akciğerlerdeki hava yolu pasajlarının iltihaplanmasının bir sonucudur. Hava yollarının iltihaplanması, akciğerlerin yeterli oksijeni düzgün şekilde almasını zorlaştırır; Sonuç olarak, KOAH astıma benzer semptomlara sahiptir. KOAH ayrıca alveollerin kalıcı olarak tahrip olduğu amfizeme ve genellikle aşırı balgamın eşlik ettiği uzun süreli ve yoğun bir öksürük olan kronik bronşite yol açabilir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, her yıl dünya çapında 3 milyondan fazla insan KOAH'tan ölmektedir. Teoride, RAS hücreleri, hasarlı alveolleri onararak KOAH'ın etkilerini önlemeli veya en azından hafifletmelidir. Ancak araştırmacılar, sigara içmenin yeni hücrelere zarar verebileceğinden ve hatta tamamen yok ederek KOAH gibi hastalıkların başlamasına yol açabileceğinden şüpheleniyorlar. KOAH'lı hastalara semptomlarını hafifletmek için sıklıkla anti-inflamatuar ilaçlar veya oksijen tedavisi verilir. Ancak bunlar yalnızca geçici çözümlerdir ve akciğer hasarını tersine çevirmek için hiçbir şey yapmazlar. Araştırmacılar, bu hücrelerin rejeneratif özelliklerini uygun şekilde kullanabilirlerse, RAS hücreleri tedavileri iyileştirmek ve hatta KOAH'ı iyileştirmek için potansiyel olarak kullanılabilir. Morrisey, \"Bu keşfin henüz KOAH için potansiyel bir tedaviye yol açıp açamayacağını gerçekten bilmiyoruz\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insan-vucudunda-yeni-bir-organ-kesfedildi", "text": "Yeni bulunan organın, daha önce insan vücudundaki parçalanmış yapıların bir arada durması sonucu meydana geldiği düşünülüyordu. Ancak Lancet Gastroenteroloji ve Hepatoloji dergisinde yayınlanan makalede, İrlanda'daki Limerick Hastanesi Üniversitesi'nden araştırmacıların mikroskobik incelemeler sonucu mezenterin tek parçadan oluşan bir organ olduğunu keşfettiği açıklandı. Sindirim sistemimizde olan bu organ zaten görünür haldeydi, ancak farklı bir yapı olduğu ilk defa bilim literatürüne geçti. Mezenter, karın zarının ikiye katlanmışı, karın boşluğunu kaplayan ve her şeyi bir arada tutan yeni bir organ olarak tanımlanıyor. Sinirler ve damarlar organın içinde bulunuyor. Bu yeni keşifle, insan organlarının toplam sayısı 79'a yükseldi. Mezenter'in tek parçadan oluştuğunu ilk olarak 2012 yılında keşfeden İrlandalı bilim insanı J. Calvin Coffey, bu gelişmeyle birlikte 100 yıllık anatomi bilgisinin de yanlış olduğunun ortaya çıktığını belirtiyor. Coffey, 'Mezenter'in önceki kanının aksine parçalanmış yapıların bir araya gelmesiyle oluşmadığını, tek parça ve sürekli bir yapı olduğunun ispatlandığına dikkat çekiyor. Leonardo Da Vinci yaklaşık 500 yıl önce mezenteri bir organ olarak nitelese de tıp dünyası bu iddiayı kabul etmemişti. Bundan sonraki aşamanın mezenterin işlevini tespit etmek olduğunu söyleyen Coffrey \"Bu evrensel olarak geçerli ve hepimizi etkiliyor. Bundan önce mezenterik bilim diye bir alan yoktu. Bundan sonraki adım işlev. Eğer işlevi anlarsanız, normal olmayan işlevi ve hastalığı da anlarsınız\" dedi. Keşfin ardından en etkili ve önemli tıp kitabı 'Grey's Anatomy' son edisyonunda mezenteri organ olarak tarif etti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insan-vucudunun-yeni-bir-parcasi-kesfedildi", "text": "Anatomi ders kitaplarını güncellemenin vakti geldi çünkü yepyeni bir vücut parçası keşfedildi! Bilim insanları tarafından alt çenedeki çiğnemede önemli rol oynayan bir kas tabakası Annals of Anatomy dergisinde tanımlandı. Çene kaslarının en belirgini olan masseter kasının derinliklerinde yer alan yeni kas, elmacık kemiklerinin arkası ile alt çene arasında bulunur. Çiğneme sırasında parmaklarınızı yanaklarınızın arkasına yerleştirerek masseter kasını hissedebilirsiniz. Bu kasın, biri derin biri yüzeysel olarak sadece iki katmandan oluştuğu düşünülüyordu. Yine de bazı metinler gizemli bir süper derin, üçüncü katmana atıfta bulunmuştu. Basel Üniversitesi Diş Hekimliği Merkezi'nden Profesör Jens Christoph Türp yaptığı açıklamada, \"Bu çelişkili açıklamalar ışığında, masseter kasının yapısını kapsamlı bir şekilde yeniden incelemek istedik\" dedi. Basel Üniversitesi Biyotıp Bölümü'nden Türp ve Dr Szilvia Mezey liderliğindeki ekip sonunda bu zor üçüncü katmanı keşfetti. Yeni kas, elmacık kemiklerinin arkası ile alt çene arasında bulunur. Mezey, \"Masseter kasının bu derin bölümü, seyri ve işlevi açısından diğer iki katmandan açıkça ayırt edilebilir. Yeni tabaka, alt çenenin stabilize edilmesinde rol oynuyor. diye ekledi Mezey. Ayrıca bu kasın alt çeneyi geriye çeken masseterin tek parçası olduğuna inanıyor. Ekip, formaldehit içinde korunmuş 12 kafatasını parçalara ayırdı ve 16 \"taze\" kadavranın BT taramalarını inceledi. Ayrıca yeni kas tabakasının konumunun ve olası işlevinin belirlenmesi için canlı birinden bir MRI taramasını inceledi. Tabii ki, havalı yeni bir vücut parçasının havalı yeni bir isme ihtiyacı var. Ekip, alt çenenin kaslı kısmına yapıştığı için buna Musculus masseter pars coronidea - masseterin koronoid kısmı anlamına gelir - denilmesini önerdi makalede. Yazarlar, bulgunun sadece anatomik olarak önemli olmadığı, aynı zamanda klinik olarak da önemli olabileceği sonucuna varıyor. Masseter kasının kesin bilgisi, alt çene cerrahisini ve tedavilerini de iyileştirecektir. Türp, \"Genel olarak son 100 yılda yapılan anatomik araştırmaların eksiklik bırakmadığı varsayılsa da, bulgumuz biraz zoologların yeni bir omurgalı türü keşfetmesine benziyor.\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insanlar-100-yil-sonra-nasil-gorunecek", "text": "Bu icatlar mükemmel oldukları kadar ürkütücüler çünkü türümüzü mükemmelleştirmek adına ne kadar uzağa gidebiliriz? Eğer türümüzün standardı kusursuz bir biyolojik yapı olacaksa, insanlığın geleceği tamamen mükemmelliği kovalamaya bağlı olacaktır. Gelecek bilimci ve Harvard'lı araştırmacı Juan Enriquez'e göre, öncelikli olarak yeniden şekillendirilmiş genler, organlar ve hücreler sayesinde hızlıca gelişecek olan bir evrim, bizi, bir zamanlar uçamayan dinazorların karşılaştıkları yıkımdan kurtaracaktır. Dünya tarihinde daha önce 5 adet kitlesel yok oluşun meydana gelmesi, insanlığın dünya üzerinden tamamen silineceği ihtimalini güçlendiriyor. Kaynağı bir asteroit, salgın veya bir süper volkan olsun ya da olmasın, geçmişimizin bize öğrettiği birşey varsa o da rahatlıkla yaşayabildiğimiz evrenin bu ufacık alanında zamanımızın kısıtlı olduğudur. Artık ne kadar rahatsız edici görünse de, etik olarak, bu kaçınılmazlığa hazırlanmak bizim elimizde. Enriquez'in belirttiğine göre, kitlesel yok oluşların doğal ve normal olduklarına, aynı zamanda periyodik bir düzende gerçekleştiğine inanıyorsak, türlerimizi çeşitlendirmek artık bir zorunluluk haline gelmiştir. Mars'ı ele alalım. Gelecekte bir gün, dünya üzerindeki yaşamı imkansız kılacak bir olay gerçekleştiğinde, Kızıl Gezegen'in koşullarına yeterince direnç gösterebilmek adına biyolojimizde değişiklikler yapmamız gerekecek. Bu değişiklikler; bizi süper-insan hislerine sahip kılacak implantlar yerleştirmek ya da çok daha hızlı koşabileceğimiz dış iskeletler geliştirmekten ibaret değil. Eğer Güneş Sistemi'nin geri kalanında da yaşayabilmeyi düşünüyorsak, Kardaşev Ölçeği üzerinde 3. tür bir uygarlık kurmamız lazım. Yani, türümüzün hayatta kalabilmesi için farkedilemez olabilmek gerekiyor. Juan Enriquez'in deyimiyle, bir İç-Güneş Sistemi medeniyeti olabilmek için, 3. tür bir uygarlık yaratılacak ve bu uygarlık dünya üzerinde olandan çok daha farklı görünecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insanlar-bilimi-neden-inkar-eder", "text": "2016'da pek çok bilimsel gelişmeye tanık olduk fakat gerçek gelişmelerin yanı sıra yalan haberler de gözümüzden kaçmadı. Örneğin dünyanın düz olduğu, iklimlerin değiştiği haberleri... Bilim insanları, ardında hiçbir dayanağı olmayan bu haberlerin neden uydurulduğunu bizler için araştırmışlar. Hatta bu akıma anti-aydınlanma hareketi ismini vermişlerdir. Araştırmacılar, insanların bilimi reddetmelerine sebep olan birkaç anahtar faktör tanımlamışlar. Üstelik bu faktörler, kişilerin ne kadar eğitimli ya da ne kadar zeki oldukları ile hiç ilgili değil. Yapılan çalışmaya göre; araştırmacılar, bilimsel gerçekleri reddeden kesimin, iklim değişikliği, aşı güvenirliği, evrim gibi bazı konular üzerinde yoğunlaştığını söylüyorlar. Ayrıca bu reddeden kişiler, tıpkı bilimi kabul edenler gibi bilimle oldukça ilgili ve iyi eğitim görmüş kişiler. Sorun şu ki; gerçekler söz konusu olduğunda, insanlar bir bilim insanı kimliğinden uzaklaşarak, aşırı savunmacı bir yaklaşımla düşünmeye daha meyilli oluyor. Bilimsel bir gerçek üzerinde bu tarz düşünmek kişileri, tüm bilgi birikimi arasından sadece inanmak istediklerini seçip bunu doğrulamaya yönelik çalışmaya itiyor. Örneğin, iklim değişikliğinde insan faktörünün etkili olmadığını düşünen biri, bu sonucu destekleyen yüzlerce çalışmayı göz ardı ederek yalnızca ulaşmak istediği sonucu destekleyen fikirler üzerinde çalışacaktır. Bu tutum literatürde bilişsel önyargı olarak bilinmektedir. Oregon Üniversitesi'nden araştırmacı, Troy Campbell'a göre; insanlar bilimsel gerçeklerden kaçmak için, dinsel, politik ve kişisel inançlarını öne sürüyorlar. Ayrıca, kendi görüşlerini destekleyen gerçeklerin de konu ile daha fazla ilgili olduğunu düşünüyorlar. Fakat gerçekler inançları ile ters düştüğü zaman inkar etmeye gerek duymadan, gerçeklerin konu ile ilgili olmadığını savunuyorlar. Bu çalışma, bir dizi röportaj sonucunda oluşturulmuş ve araştırmanın meta-analiz sonuçları yayımlanmıştır. Ayrıca sonuçlar, San Antonio'da Society for Personality and Social Psychology sempozyumunda sunulmuştur. Bu çalışmanın yapılmasındaki amaç aslında; bilimsel iletişim hakkındaki yanlışların belirlenmesi ve bunların 2017'de çözüme kavuşturulmasıdır. Bu çalışma yeni yayımlandığı için, nihai bir sonuca henüz ulaşılabilmiş değil fakat şimdiye kadar alınan sonuçlar, belirli bir konuda kendi gerçeklerine inanan kişilerin düşüncelerinin değiştirilebileceğine dair yeterli bilginin olmadığını gösteriyor. Araştırmacılar, sorunun çözülmesi için insanların bilimsel gerçekleri kabul etmek konusundaki isteksizliklerinin nedenleri üzerinde düşünülmesini ve yeni fikirlerle tanışmaları için uygun zemin yaratılmasını öneriyor. Araştırmacılara göre; problemin büyük bir kısmı, kişilerin politik ve sosyal bağlantılarından kaynaklanıyor. Yale Üniversitesi'nden Dan Kahan yaptığı açıklamada; insanlar eskiden de bilimsel gerçekleri, kendi görüşlerine göre seçerek ayırırlardı fakat bu şimdiki kadar büyük bir problem değildi. Çünkü eskiden bilimsel gerçekler politik ve kültürel liderleri destekleyecek şekildeydi ve halkı bu konuda yönlendirebiliyordu. Oysa şimdilerde, bilimsel gerçekler, kültürel üstünlük ile mücadele etmekte bir araç olarak kullanılmakta ve bu da bilimsel iletişimde problemlere yol açmaktadır. Araştırmacılar, kişilerin yüzeysel tutumları ile uğraşmak yerine motivasyonları üzerinden mesajlar yollamanın işe yarayabileceğini düşünüyorlar. Örneğin, iklimsel kuşkular üzerinde düşünecek olursak, bu konuda fikir birliği edilen kısım tespit edilip, sonrasında, bu düşünceleri düzene sokmak için mesajlar verilebilir. Araştırmacılar, anti-aydınlanma hareketini görmezden gelmeye devam etmenin riskli ve ağır sonuçları olabileceğini de belirtiyor. Örneğin aşılamaya karşı olan görüşler, insanların hayatına mal olacak boyutlara gelebilir ya da iklimsel kuşkular nedeniyle, ekonomik, sosyal ve ekolojik tehditlerin boyutları artabilir. Araştırma ekibi son olarak; bugüne kadar önemli konuların anlaşılmasında, sebep ve kanıtların göz önünde bulundurulduğu ve bu gerçeklerin korkular, gelenekler, ilgiler ya da inançların gölgesinde kalmadığını fakat son bulgulara göre bu düşünme yönteminin saldırı altında olduğunu belirtiyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insanlar-binlerce-yildir-tutulmalari-tahmin-ediyor-ancak-dusundugunuzden-daha-zor", "text": "Batı Avustralya'daki sahil kasabası Exmouth, 20 Nisan 2023'te en muhteşem astronomik olaylardan biri olan tam güneş tutulmasını yaşayacak. Tutulmalar binlerce yıldır bizi büyülemiştir. Ancak bir güneş tutulmasını tüm görkemiyle tam olarak ne zaman ve nerede izleyebileceğimizi hesaplamanın şaşırtıcı derecede zor olabileceği anlaşılmıştır. Gökyüzüne çok hakim olan Güneş ve Ay, antik kültürler için gözlemlenmesi en büyüleyici gök cisimleriydi. Doğal olarak, hareketlerini tahmin etmeye ve öngörmeye de çalıştılar. Güneş'in hareketi oldukça basitken, Ay gökyüzünde çok daha karmaşık bir şekilde hareket eder. Her şeyden önce, evreleri vardır; ayrıca Dünya'nın etrafında eliptik bir yörüngede hareket ederken görünür boyutta büyür ve küçülür. Bunun da ötesinde, Ay gökyüzündeki yolculuğunda oldukça gelişigüzel bir şekilde sallanıyor ve yalpalıyor gibi görünür, bu da yörüngesini doğru bir şekilde tanımlamayı son derece zorlaştırır. Aslında, Ay'ın hareketini açıklamak, Isaac Newton'un başını ağrıtan tek sorundu. Tutulmalar çok ürkütücü olduğundan, birçok eski insan bunların meydana gelmesini hem yazıda hem de sanatta not etmiş ve bu tür olayların tekrar eden özelliklerini keşfetmiştir. Bir ay tutulması sırasında, Dünya'nın normalde dolunayı aydınlatacak olan güneş ışığını engellediği yerde, sönük Ay kanlı bir renk alır. Pek çok kültür bu tür olaylara (1453'te Konstantinopolis'in Düşüşü sırasında görülen kısmi ay tutulması gibi) önsezi bağlamış ve oldukça makul bir şekilde bu tür bir sonraki olayın ne zaman gerçekleşebileceğini merak etmiştir. Dünyanın dört bir yanındaki çeşitli kültürler bağımsız olarak tutulmaların 18 yıllık bir döngüde meydana geldiğini keşfettiler. Bu, Babilliler ve Asurlular tarafından yazılı kayıtlarda bahsedilmiştir ve sözlü gelenek, döngünün Torres Boğazı Adalıları tarafından şimdiki Avustralya'da törensel amaçlar için kullanıldığını öne sürmektedir. Ardışık olarak bin yılı aşkın bir süre devam edebilen bu 18 yıllık döngü, günümüzde Saros döngüsü olarak bilinir. \"Saros\" kelimesi, 10. yüzyıl Bizans Suda ansiklopedisinde bahsedilmiştir ve muhtemelen Yunanca kökenlidir . Saros döngüsü, Güneş-Dünya-Ay sisteminin neredeyse tamamen aynı üçgen konfigürasyona dönmesinin ne kadar sürdüğünü temsil eder. Dolayısıyla, bir ay tutulması görürseniz, 18 yıl sonra Dünya'nın çoğu yerinden görülebilen bir başka tutulma bekleyebilirsiniz. Tam bir güneş tutulması gözlemleyen antik bir kültür olsaydınız, gerçekten çok şanslı olurdunuz (bunlar Dünya'nın belirli bir bölgesinde kabaca her 375 yılda bir meydana gelir). Ancak 18 yıl sonra benzer bir olay görür müydünüz? Ne yazık ki hayır. Muhtemelen 18 yıl sonra başka bir tam güneş tutulması olsa da, gezegenin tamamen farklı bir bölgesi üzerinde olacaktır. 54 yıl sonra - üç Saros döngüsü - tutulma bölgesi Dünya'daki kabaca aynı konuma geri dönmüş olmalıydı. Ancak, önceki gözlem noktasından binlerce kilometre uzakta olabileceğinden, yalnızca çok kabaca. Dünya çapında, kabaca her 18 ayda bir, yılda iki olası \"tutulma mevsiminden\" birinde görülebilen bir tam güneş tutulması vardır. Bu, 18 yıllık bir Saros döngüsünden çok daha sıktır ve birden fazla tekrar eden Saros sekansının aynı anda üst üste gelmesi ve her birinin en az altı ay kayması nedeniyle mümkündür. Örneğin, Sidney'de görülecek olan 2028 tam güneş tutulması, bu yılki tutulmadan tamamen farklı bir Saros sekansının parçasıdır. Yaklaşık bin yıl sonra, uzun süreli bir Saros sekansı sona erdiğinde, biraz farklı zamanlamayla bir diğeri başlayacaktır. Öyleyse eski atalarımız tutulmaları gerçekten tahmin edebiliyor muydu? Ay tutulmalarından ve hatta belki kısmi güneş tutulmalarından bahsediyorsak, evet. Ünlü bir tahmin örneği, M.Ö. 585'teki Thales Tutulması'dır, ancak Yunanistan üzerinde bir tam güneş tutulması meydana gelmesi neredeyse kesinlikle bilimden çok şans eseriydi. Yani, 18 yıl sonra (M.Ö. 567) bir tam güneş tutulmasının şu anda Amerika Birleşik Devletleri olan yerde görülebileceğini tahmin edemezlerdi. Gece gökyüzünü tahmin etmek için kullanılan şaşırtıcı derecede karmaşık 2.000 yıllık mekanik bir cihaz olan ünlü Yunan Antikythera Düzeneği muhtemelen 18 yıllık Saros'u doğru bir şekilde hesaplayabiliyordu. Ancak önemli bir şekilde, Dünya üzerindeki belirli bir yerdeki tam güneş tutulmalarını tahmin edemezdi - sadece zamanlamalarını. Özetle, eski insanların ay tutulmaları ve kısmi güneş tutulmalarının zamanlamalarını tahmin edebildikleri açıktır, ancak insanların tam güneş tutulmalarının zamanlarını ve yerlerini tahmin ettiklerine dair ikna edici bir kanıt yoktur. Modern bilim çağına girerken, bir tam güneş tutulmasının ilk gerçek tahmini 1715'te gerçekleşti. Edmond Halley , oldukça uygun bir şekilde Londra'daki kendi evinin üzerinden geçen bir tam güneş tutulmasını, dört dakika ve 20 mil içinde, doğru bir şekilde tahmin etti. Bunu, Isaac Newton'un yeni yer çekimi ve yörünge mekaniği teorilerinden tam olarak yararlanarak yaptı: Principia. Bugün, tutulmaları tahmin etmek için tüm Güneş Sistemi'nin yörüngelerini hesaplamaya dayanmıyoruz. Örneğin, NASA, eski bir tekniğin oldukça gelişmiş bir biçimini kullanıyor - örüntü tanıma. NASA, yaklaşık 38.000 tekrar eden matematiksel terim kullanarak, 1000 yıl sonrasına kadarki güneş ve ay tutulmalarını tahmin edebilir. Bunun ötesinde, Ay'ın yalpalaması ve Dünya'nın değişen dönüşü, tutulma tahminini daha az doğru yapar. Bu ay bir tam güneş tutulmasına tanık olacak kadar şanslı olanlarınız, bu ortak deneyimin binlerce yıldır dünyanın her yerindeki insanlar için ne anlama geldiğini düşünmek için bir dakikanızı ayırın. Bu olayı tahmin etmeye ve açıklamaya çalışmak, matematik ve yörünge mekaniğindeki ilerlemeleri doğrudan yönlendirdi ve güzelliği ile bilimsel bilgimizin sınırlarını benimsemek zorunda kaldık."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insanlar-gercekten-de-bir-gok-cismini-hareket-ettirmeyi-basardi", "text": "Geçen Eylül ayında, insanlık ilk gerçek gezegen savunma testini gerçekleştirdi. Ve dedikleri gibi, iyi bir saldırı en iyi savunmadır, bu yüzden \"kavgayı\" doğrudan asteroitlere götürdük. NASA'nın DART görevi, asteroit Didymos'un daha küçük yoldaşı olan Dimorphos'a çarparak yörüngesini değiştirdi. Anında yapılan analizler bunun bir başarı olduğunu gösterdi ve bugün yayınlanan takip çalışmaları, beklentilerimizin ötesine geçtiğini doğruladı. DART, Double Asteroid Redirection Test'in kısaltmasıdır ve bir kinetik çarpma aracıdır. Gezegen savunmasına yönelik bu yaklaşım, küçük ama hızlı bir uzay aracının \"tehlikeli\" cisme çarptığını görür. Çarpma, gök cismine momentum kazandırır ve yörüngesini değiştirir. Dimorphos tehlikeli değildi, ancak Didymos'un yörüngesinde döndüğünden, yörüngesinin yavaşlatılarak ne kadar içe doğru hareket ettirilebileceğini görmek için mükemmel bir test alanıydı. Tek başına çarpmadan beklenti, periyodunu yedi dakika kısaltmaktı. Nihai sonuç yaklaşık 33 dakikaydı ve bunun nedeni, salınan enkaz bulutuydu. Kuzey Arizona Üniversitesi'nden Dr. Cristina Thomas, IFLScience'a, \"İnsanlar, DART görevini uzayda bilardo oynamaya benzeyen oldukça basit bir deney olarak düşünebilir - bir katı uzay aracı bir katı asteroide çarpar. Bununla birlikte, asteroitler katı bir kayadan çok daha karmaşıktır, aslında çoğu asteroit moloz yığınları olarak düşündüğümüz şeydir. dedi. Thomas, DART görevinin etkisi hakkında yayınlanan beş makalenin baş yazarlarından biri. Makalesi, Dimorphos'un periyodundaki değişime odaklandı. Birlikte bu araştırma, teste ilişkin mevcut en iyi anlayışımızı sağlar ve diğer cisimler ve gezegen savunması hakkında fikir verir. Sağlanan momentum, farklı bir makalede tahmin edildi ve bu, tek başına çarpmadan daha fazla momentumun atılan maddeden geldiğini öne sürdü. Thomas, IFLScience'a, Uzay aracıyla bir moloz yığınına çarparsanız, çok fazla madde atılacak ve cisimden uçup gidecektir. Bunu erken çarpma sonrası görüntülerimizde görüyoruz. Atılan bu madde momentum taşır. Gözlemlediğimiz periyot değişikliğinin yalnızca çarpan uzay aracından gelen momentum transferinin sonucu değil, aynı zamanda atılan maddenin hareketinden kaynaklanan ekstra momentum artışından da kaynaklanır. diye açıkladı. DART çarpmasının, biri asteroide çarparken uzay aracı tarafından sıyrılan, iki kaya arasında gerçekleştiği tahmin ediliyor. Olayı, LICIACube adlı küçük bir uzay aracının yanı sıra uzayda ve Dünya'da çok sayıda teleskop izledi. Bunların arasında, enkaz bulutunun oluşumunu ve evrimini takip edebilen Unistellar teleskoplarını kullanan vatandaş bilim insanları da vardı. Kenya'daki bir gözlemci ve Reunion Adası'ndaki iki gözlemci, çarpmayı canlı olarak gördü ve dünyanın dört bir yanındaki insanlar, bulutun özelliklerini belirleyebilme gözlemleriyle takip etti. Bir Unistellar teleskopundan görülen DART çarpması. Unistellar'ın Kurucusu ve CEO'su Laurent Marfisi, IFLScience'a, Bunu bu kadar net görmeyi beklemiyorduk. Asteroidin parladığını ve ardından etrafında dağılan bir bulutu görüyorsunuz. Sahip olduğumuz kullanıcı ağının gücüne sahiptik ve bu da bulutların gelişimini görmek için bir ay boyunca bunun sonuçlarını takip etmemizi sağladı.\" dedi. Hepsi makalede ortak yazarlar olan vatandaş bilim insanları, ikili asteroit sisteminin, cismin birçok özelliğini tahmin etmelerini sağlayan, parlaklığını ölçtüler. Olay yapay bir \"kuyruklu yıldız\" veya aktif bir asteroit yarattı. Bu aslında, başka bir makalede tartışıldığı gibi, aktif asteroitler çalışmasında fikir verir. Unistellar, salınan maddenin Dimorphos'un kütlesinin yüzde 0,3 ila 0,5'i arasında olduğunu tahmin ediyor. Unistellar'ın kurucu ortağı ve Bilimsel Direktörü Dr. Franck Marchis, IFLScience'a, \"Kadirden ve aktif ana kuşak kuyruklu yıldız gözlemlerinden tanelerin boyutuna ilişkin varsayımlar yaparak, çarpışmadaki kütle kaybını türettik. Makalemizde anahtar nokta budur; Dimorphos'un periyodundaki değişim gibi diğer yöntemlerden elde edilen verilerle sonunda uyuşan anlamlı veriler elde edebilmek için çarpmayı temelde bir kuyruklu yıldızın yaratılması olarak ele aldık. dedi. Marfisi, Unistellar teleskoplarının renkli görme yeteneğini de vurguluyor. Atılmanın belirgin bir kırmızı tonu olduğunu gördüler. Tozun içinden geçen bir ışığın etkisi mi yoksa gerçek bir renk mi olduğu şu anda net değil. Avrupa Uzay Ajansı'nın gelecek yıl başlayacak olan Hera görevi, 2026'nın sonlarında asteroitlere ulaşacak ve bu konuda daha fazla bilgi sağlayacak. En azından önümüzdeki 100 yıl boyunca Dünya'yı tehdit eden bilinen bir asteroit yok. Bölgesel yıkıma yol açabilecek daha küçük cisimleri içeren kataloğumuz yine de tam olarak tamamlanmadı. Hiç kullanılmamak ümidiyle de olsa, gezegen savunma yöntemleri önemlidir. DART, bu yayındaki başka bir makalede bildirildiği gibi kinetik çarpma araçlarının çalıştığını gösteriyor. Thomas, IFLScience'a, \"Bir kinetik çarpma aracı kullanmamız gerekirse, çarpma aracından basit bir çarpışmadan daha fazla sapma bekleyebiliriz. Bu, bir asteroidin yolunu daha az uyarı süresiyle değiştirebileceğimiz anlamına gelir. Gerçek bir hedefi saptırmamız gerekirse bu gerçek inanılmaz derecede önemli olacaktır.\" dedi. Thomas'ın makalesi ve diğerleri Nature dergisinde yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insanlar-neden-kendi-kendilerine-konusur", "text": "Özellikle erken yaşlarda sıkça görülen bir davranış olan kendi kendine konuşmanın, çocuklarda gelişimin bir parçası olduğu, yeni kavramları öğrenmelerini kolaylaştırdığı ve çocuklara davranışlarını yönlendirme imkanı verdiği düşünülüyor. Örneğin bir çocuğun ayakkabısının bağcıklarını bağlarken kendi kendine konuşması, bir sonraki adımı hatırlamasını ve yaptığı işe odaklanmasını kolaylaştırabilir. Aslında çocuklarda genellikle sesli bir şekilde gerçekleşen bu süreç, büyüdükçe ortadan kalkmıyor. Sadece artık sessiz bir şekilde kendi kendimize konuşmaya başlıyoruz. Kendi kendine konuşmanın yetişkinlerde problemlerin üstesinden gelme yeteneğini geliştirdiği ve bilişsel etkinlikler üzerinde olumlu etkileri olduğu düşünülüyor. Örneğin yeni bir bilgi öğrenirken kendi kendine tekrar etmek bilginin beyinde farklı süreçlerle kaydedilmesini sağlıyor. Ayrıca karmaşık ve anlaşılması zor bir cümle okuduğumuzda, sesli bir şekilde tekrar etmek ifadenin anlaşılmasını kolaylaştırıyor. Ayrıca belki de Franklin P. Jones'un dediği gibi kendi kendine konuşmanın en iyi yanı, konuşacak birini bulamıyorsanız en azından sizi dinleyecek birinin olduğunu bilmektir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insanlar-ve-deniz-anemonlari-arasinda-garip-bir-genetik-baglanti-dogrulandi", "text": "İnsanlarda işitme gelişimiyle bağlantılı bir gen, deniz anemonlarındaki duyusal gelişimle de bağlantılı. Pou-iv olarak adlandırılan gen, yıldız deniz anemonunun dokunaçlarında bulunabilir ve burada hayvanın dokunma duyusunda çok önemli bir rol oynar. Deniz anemonlarının ait olduğu filum olan Cnidaria, yaklaşık 748 ila 604 milyon yıl önce yaşayan son ortak atalarından ayrılan insanlar gibi iki taraflı simetriye sahip hayvanlar olan Bilateria'ya en yakın akrabadır. Genin yıldız deniz anemonundaki rolünün keşfi, genin ortak atalarında mevcut olduğunu ve muhtemelen o zamanlarda da duyusal gelişimde rol oynadığını gösteriyor. Arkansas Üniversitesi'nden biyolog Nagayasu Nakanishi \"Bu çalışma heyecan verici çünkü sadece bir deniz anemonunda mekanosensasyonun nasıl geliştiği ve işlediği konusunda yeni bir araştırma alanı açmakla kalmadı, aynı zamanda işitme duyumuzun yapı taşlarının yüz milyonlarca yıl öncesine dayanan eski evrimsel kökleri olduğu konusunda bize bilgi veriyor,\" dedi. İnsanlarda ve diğer omurgalılarda, işitsel sistemin duyu alıcılarına tüy hücreleri denir. Bu hücreler, mekanik uyaranları algılayan stereocilia adı verilen parmak benzeri organel demetlerine sahiptir; yani, ses olarak duyduğumuz titreşimler. Memelilerde, tüy hücrelerinin gelişimi için pou-iv gereklidir; Bunu biliyoruz çünkü pou-iv geni sorunlu olan fareler sağırdır. Yıldız deniz anemonunun dokunaçlarında hareketi algılamak için kullanılan benzer mekanik-duyusal tüy hücreleri vardır. Bununla birlikte, anemonun pou-iv geninin duyusal gelişimde oynadığı rol hakkında çok az şey biliniyordu. Arkansas Üniversitesi'nden biyolog Ethan Özment liderliğindeki bir araştırma ekibi, genin ne yaptığını anlamak istedi. Bunu yapmanın en iyi yolu, CRISPR-Cas9 gen düzenleme aracını kullanarak geni devre dışı bırakmak ve nelerin değiştiğini gözlemlemektir. Yani takımın yaptığı buydu. Pou-iv genini kesmek için döllenmiş yıldız deniz anemon yumurtalarına Cas9 proteini içeren bir kokteyl enjekte ettiler ve gelişen embriyoların yanı sıra büyümüş, mutasyona uğramış anemonları incelediler. Yabani tip kontrol anemonlarıyla karşılaştırıldığında, mutant hayvanlar dokunaç tüy hücrelerinin anormal gelişimini gösterdi ve dokunmaya hiçbir tepki göstermedi. Pou-iv olmadan, anemonlar tüy hücreleri aracılığıyla mekanik uyaranları algılayamazlardı. Ek olarak, anemonlarda pou-iv'i devre dışı bırakmak, böbreklerdeki sıvı akışının algılanması için gerekli olan omurgalılarda bulunan polikistin 1'e çok benzer bir geni önemli ölçüde bastırdı. Deniz anemonlarının böbrekleri olmayabilir, ancak sıvı akışını algılamak deniz hayvanları için önemli bir yetenektir. Araştırmacılar birlikte, sonuçların pou-iv'in Cnidaria ve Bilateria arasındaki ortak atada mekanosensör hücrelerin gelişiminde rol oynadığını öne sürdüğünü söyledi. Bununla birlikte, geni daha da geriye doğru izlemek için, daha erken ayrılma noktalarına sahip diğer filumlardan veri gerekecektir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insanlara-1-yil-sonra-yapay-kan-verilmeye-baslanacak", "text": "Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Adnan Ayhancı, 3 yıllık çalışma sonucu yerli yapay kan ürettiklerini belirterek, \"Deney çalışmalarımızı 1 yıl içinde tamamlamış oluruz diye düşünüyorum. Sonra insanlar üzerinde klinik çalışmalarına başlayacağız.\" dedi. Ayhancı, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Atatürk Kongre Merkezi'nde düzenlenen \"1. Ulubat Bilim Zirvesi\"ndeki sunumunda, yapay kan çalışmalarındaki son durum hakkında bilgi verdi. Üniversitede 20 kişilik ekibin gece gündüz çalışıp 3 yılda tamamen yerli yapay kan üretmeyi başardığını vurgulayan Ayhancı, ayın sonunda bekledikleri cihazların gelmesinin ardından, deney hayvanlarında yapay kan uygulamasına başlayacaklarını söyledi. Eskiyen kanların hemoglobinini kullanarak yapay kan üretebildiklerini belirten Ayhancı, \"Bazı hayvanları kullanarak da kan üretebiliyoruz. Aslında 3 şekilde yapay kan üretimi yapabiliyoruz. Tamamen özel yöntemlerimizle yapay kanı ürettik.\" dedi. Zirvenin açılışına, OMÜ Rektörü Prof. Dr. Hüseyin Akan ile Türkiye genelindeki üniversitelerden bilim insanları da katıldı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insanlara-kusen-robot-icat-edildi", "text": "Genellikle fabrika ve atölyelerde ürün montajında kullanılan Delta robotlara bir yenisi eklendi fakat bu sefer mantık çok daha farklı. Deltu adı verilen bu robotu kızdırmamak gerekiyor çünkü aksi takdirde kendisi oyun oynamayı bırakıp sizi görmezden geliyor, hatta bu sırada selfie çekip Instagram'a dahi atabiliyor! İsviçre menşeli bir tasarım okulu olan ECAL'da Alexia Lechot adlı bir mezun tarafından üretilen Deltu, ilginç meziyetlere sahip. Aslında Alexia Lechot da bir süredir robotlar ve insan ilişkileri konusunda çalışıyor, kendisini bu yönde geliştiriyor. Dolayısıyla Deltu da tam olarak bunu yapıyor. Basit bir yapay zeka karakterine sahip olan Deltu, insanlarla etkileşime geçmesi için yaratıldı ve bu da iki iPad kullanarak gerçekleştiriliyor. Videoda da izleyebileceğiniz gibi, Deltu ve karşısındaki insan rakibi bir çeşit hafıza oyunu oynuyorlar, ardından rakip dişli çıkınca Deltu oyunu bırakıyor ve ilgisini farklı yönlere veriyor. Sıkıldığı zaman oyunla ilgilenmeyi kesen, hatta işi bir ileri noktaya taşıyarak selfie çeken ve bunu hızlıca Instagram'a yükleyen 'narsist robot' Deltu, şimdilik fazla fonksiyona sahip değil ama insan-robot ilişkilerinin ileride geleceği noktayı göstermesi açısından önemli bir icat. Deltu'yu şu an için ufak ve biraz da alıngan bir çocuk olarak kabul edebiliriz. Fakat ileride yapabileceklerini henüz bilmiyoruz ve mühendisi de çalışmalarını sürdürüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insanlarda-olum-getiren-beyin-tsunamileri-gozlendi", "text": "2018'de araştırmacılar, beyin ölümünün insan vücudunda ilk kez geri döndürülemez hale geldiği anı inceleyebildiler ve bu fenomeni hastanede ölüm anındaki birkaç hastada gözlemlediler. Yıllardır bilim insanları, öldüğünüzde beyninize ne olduğunu araştırdılar, ancak bulduğumuz her şeye rağmen, insan ölümünü kolayca izleyememek ilerlemeyi engelledi, çünkü doktorlar doğal olarak ölümü önlemekle yükümlüdürler. Bunun anlamı, beyin ölümüyle ilgili süreçlere ilişkin anlayışımızın çoğu, hayvan deneylerinden geliyor ve diriltilen hastaların ölüme yakın deneyimlerini anlatan açıklamalarından toplayabildiklerimizle güçleniyor. Ancak 2018'de uluslararası bir bilim adamları ekibi bir atılım yaptı. Hayvanlarda beyin, oksijen yoksunluğundan 20 ila 40 saniye sonra beyin, elektriksel olarak inaktif hale geldiği ve nöronların birbirleriyle iletişimini kestiği bir 'enerji tasarrufu moduna' girer. Birkaç dakika sonra, hücrelerdeki iyon gradyanları dağılırken beyin parçalanmaya başlar ve yayılan depolarizasyon olarak adlandırılan bir elektrokimyasal enerji dalgası, korteks ve diğer beyin bölgelerine yayılır ve sonunda geri dönüşü olmayan beyin hasarına neden olur. Ancak Almanya'daki Universitatsmedizin Berlin'den nörolog Jens Dreier liderliğindeki bir ekip, yıkıcı beyin yaralanmaları olan dokuz hastada bu süreçleri izledi ve beyin ölümü tsunamisinin durdurulabileceğini söylüyorlar. Dreier, \"Dolaşım durmasından sonra, yayılan depolarizasyon, beyin hücrelerinde depolanan elektrokimyasal enerjinin kaybına ve sonunda ölüme yol açan toksik süreçlerin başlangıcına işaret ediyor. Önemli olan, dolaşım geri yüklendiğinde, bir noktaya kadar tersine çevrilebilir\" dedi. Subdural elektrot şeritleri ve intraparankimal elektrot dizileri adı verilen nöro-izleme teknolojisini kullanan araştırmacılar, hastaların beyinlerinde yayılan depolarizasyonu izlediler. Sirkülasyon beyne devam ettirilebildiği sürece, bunun tek yönlü bir dalga olmadığını öne sürüyorlar. Yazarlar, \"Anoksi ile tetiklenen , nöronların kalıcı depolarizasyon altında ölmeye başladığı zaman olarak tanımlanan noktadan önce oksidatif substrat kaynağı yeniden kurulursa, herhangi bir hücresel hasar belirtisi olmaksızın tamamen tersine çevrilebilir\" dedi. Beyin hasarı veya serebral iskemi veya diğer felç türleri nedeniyle ölüm riski taşıyan hastalar için bulgular bir gün hayat kurtarıcı olabilir. Ancak araştırmacılar, doktorların bu keşiflerden yararlanabilmesi için çok daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu açıklıyor. Dreier, burada neler olup bittiğini anlamak için daha fazla gözlemin gerekli olacağına işaret ederek, \"Henüz tedavi için doğrudan bir çıkarım yok\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insanlarin-dusuncelerini-artik-uzaktan-okuyabiliriz", "text": "The Scientist'in bildirdiğine göre, bilim insanları artık insanların düşüncelerini kafalarına dokunmadan bile \"deşifre edebiliyorlar\". Geçmişteki zihin okuma teknikleri, insanların beyinlerine elektrotlar yerleştirmeye dayanıyordu. Ön baskı veritabanı bioRxiv'de yayınlanan bir raporda açıklanan yeni yöntem, bunun yerine fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme adı verilen invaziv olmayan bir beyin tarama tekniğine dayanıyor. fMRI, oksijenli kanın beyindeki akışını izler ve aktif beyin hücreleri daha fazla enerji ve oksijene ihtiyaç duyduğundan, bu bilgi beyin aktivitesinin dolaylı bir ölçüsünü sağlar. Doğası gereği, bu tarama yöntemi, beyin hücreleri tarafından salınan elektrik sinyalleri, kanın beyinde hareket etmesinden çok daha hızlı hareket ettiğinden, gerçek zamanlı beyin aktivitesini yakalayamaz. Ancak dikkat çekici bir şekilde, çalışma yazarları, kelime-kelime çeviriler üretemeseler de, insanların düşüncelerinin anlamsal anlamını çözmek için bu kusurlu vekil ölçüyü hala kullanabileceklerini buldular. Austin'deki Texas Üniversitesi'nden bir sinirbilimci olan kıdemli yazar Alexander Huth, The Scientist'e 20 yıl önce dünyadaki herhangi bir bilişsel sinirbilimciye bunun mümkün olup olmadığını sormuş olsaydınız, gülerek odadan çıkarlardı dedi. Henüz hakemli olmayan yeni çalışma için ekip, 20'li ve 30'lu yaşlarında bir kadın ve iki erkeğin beyinlerini taradı. Her katılımcı, tarayıcıda birkaç oturumda toplam 16 saat farklı podcast ve radyo programı dinledi. Ekip daha sonra bu taramaları, sesteki kalıpları kaydedilen beyin aktivitesindeki kalıplarla karşılaştıran \"kod çözücü\" olarak adlandırdıkları bir bilgisayar algoritmasına besledi. Huth, The Scientist'e verdiği demeçte, algoritma daha sonra bir fMRI kaydı alabilir ve içeriğine dayalı bir hikaye oluşturabilir ve bu hikaye podcast veya radyo programının orijinal planıyla \"oldukça iyi\" eşleşir. Başka bir deyişle, kod çözücü, beyin aktivitelerine dayanarak her bir katılımcının hangi hikayeyi duyduğunu çıkarabilir. Bununla birlikte, algoritma, karakterlerin zamirlerini değiştirmek ve birinci ve üçüncü şahısları kullanmak gibi bazı hatalar yaptı. Huth, \"Neler olduğunu oldukça doğru bir şekilde biliyor, ancak işleri kimin yaptığını bilmiyor\" dedi. Ek testlerde, algoritma, katılımcıların tarayıcıda izlediği sessiz bir filmin planını oldukça doğru bir şekilde açıklayabilir. Hatta katılımcıların kafalarında anlatmayı hayal ettikleri bir hikayeyi yeniden anlatabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/insanlarin-sayilari-kullanma-sekli-dogru-olmayabilir", "text": "Sayıların yatay bir boyut boyunca sıralanması \"zihinsel sayı doğrusu\" olarak bilinir ve uzayda sayı ve niceliği temsil ettiğimiz önemli bir yolu tanımlar. Araştırmalar, insanların daha büyük sayıları sağa ve daha küçük sayıları sola yerleştirmeyi tercih ettiğini gösteriyor. İnsanlar, daha büyük olanlar sağda ve daha küçük olanlar solda olduğunda sayıları karşılaştırmada genellikle daha hızlı ve daha isabetli oluyorlar. Ancak şimdiye kadar, yatay boyutun sayılarla ilişkilendirdiğimiz en önemli boyut olup olmadığını test eden çok az araştırma yapıldı. PLOS ONE'da yayınlanan yeni araştırmada, insanların sayıları dikey olarak gördüklerinde daha hızlı işlediği bulundu - daha küçük sayılar altta ve daha büyük sayılar üstte olacak şekilde. Sayı ve uzay arasındaki ilişkilerimiz dil ve kültürden etkilenir, ancak bu bağlantılar insanlara özgü değildir. Üç günlük civcivler üzerinde yapılan testler, sola eğilimli daha küçük sayıları ve sağa dönük daha büyük sayıları ayırabildiklerini gösteriyor. Güvercinler ve mavi alakargalar, soldan sağa veya sağdan sola zihinsel sayı doğrusuna sahip görünüyor. Bu bulgular, uzay ve sayılar arasındaki ilişkilerin insanların ve diğer hayvanların beyinlerine bağlanabileceğini gösteriyor. Bununla birlikte, birçok çalışma soldan sağa ve sağdan sola yatay zihinsel sayı çizgilerini incelerken, çok azı baskın zihinsel sayı çizgimizin yatay olup olmadığını araştırdı. İnsanların sayıları farklı düzenlemelerde ne kadar hızlı işleyebileceğini test etmek için, insanlara 1'den 9'a kadar olan sayıların bir monitörde gösterildiği ve daha büyük sayının nerede olduğunu belirtmek için bir joystick kullandığı bir deney düzeneği kuruldu. Örneğin 6 ve 8 ekranda gösterilseydi, doğru cevap 8 olurdu. Bir katılımcı bunu joystick'i olabildiğince hızlı bir şekilde 8'e doğru hareket ettirerek belirtecektir. Katılımcı yanıt sürelerini olabildiğince doğru ölçmek için hızlı yenilenen 120 Hertz monitörler ve yüksek performanslı sıfır gecikmeli oyun çubukları kullandık. Rakamlar hem dikey hem de yatay olarak ayrıldığında, yalnızca dikey düzenlemenin yanıt süresini etkilediğini gördük. Bu, uzayda sayıların yatay veya dikey zihinsel temsilini kullanma fırsatı verildiğinde, katılımcıların yalnızca dikey temsili kullandığını göstermektedir. Büyük sayı, küçük sayının üzerinde olduğunda, insanlar diğer herhangi bir sayı düzenlemesinden çok daha hızlı tepki verdi. Bu, zihinsel sayı doğrumuzun aslında alttan yukarıya gittiğini gösteriyor olabilir. Sayılar hayatımızın neredeyse her bölümünü etkiler. Eczacıların ilaç dozlarını doğru bir şekilde ölçmesi, mühendislerin binalar ve yapılar üzerindeki stresleri belirlemesi, pilotların hızlarını ve irtifalarını bilmeleri ve hepimizin bir asansörde hangi düğmeye basacağımızı bilmesi gerekiyor. Sayıları kullanmayı öğrenme şeklimiz ve tasarımcıların bize sayısal bilgileri nasıl göstermeyi seçtikleri, nasıl hızlı ve doğru kararlar verdiğimiz konusunda önemli etkilere sahip olabilir. Aslında, uçak kokpitleri ve borsa katları gibi zaman açısından kritik bazı karar verme ortamlarında, sayılar genellikle dikey olarak görüntülenir. Yakın zamanda yapılan başka bir çalışma, kullanıcıların sayısal bilgileri hızlı bir şekilde anlamasına ve kullanmasına yardımcı olmak isteyen tasarımcılar için çıkarımlar içerebilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/instagram-depresyonu-ortaya-cikarabilir-mi", "text": "Fakat son araştırmalar, sosyal medyadaki bazı fotoğrafların da paylaşımcının yaşadığı depresyon hakkında ipuçları verebileceğini söylüyor. Harvard Üniversitesi'nin çalışmasına göre, Instagram'da paylaşılan 'mavi, gri ya da karanlık kareler' ya da fotoğrafları siyah-beyaza dönüştüren Inkwell filtresinin kullanımı, depresyon belirtileri olabilir. Araştırmacılar, ruhsal bozuklukların erken teşhisi için fotoğraf paylaşım uygulaması Instagram'ın yeni bir alan olabileceğine inanıyor. İki Alman üniversitesi tarafından yapılan bir diğer çalışmaya göre, Facebook'ta başka kullanıcıların profillerine 'pasif takip' yapan bir çok kişi, kıskançlık ve kin duyguları besliyor. Özellikle de tatil fotoğraflarına bakarken. 'Beden algı bozukluğu' olarak bilinen psikolojik rahatsızlığı olan, aynı zamanda depresyon ve kaygı bozukluğu ile mücadele eden komedyen Juliette Burton da, sosyal medyanın bu rahatsızlıklarla baş etme konusunda hiç yardımcı olmadığı görüşünde. Burton, \"Bir fotoğraf binlerce kelimeye bedel derler. Ama bu fotoğraflar hiçbir zaman hikayenin tamamını yansıtmıyor\" diyor. İnsanların çok nadir olarak hayatlarında kötü giden şeyleri paylaştığını söyleyen Burton, \"Bu fotoğrafların arka planında neler olduğunu asla bilmiyorsunuz. Sosyal medya kimliklerimizi ifade etmenin, kim olduğumuzla ilgili herkese bir mesaj vermenin yeni aracı. Fakat tüm bu çabaların aslında ne anlama geldiğini yeniden keşfediyoruz\" diyor. Fakat gazeteci ve 'Mad Girl' kitabının yazarı Bryony Gordon, selfielerde insanların mutsuzluklarını hafiftletici şeylerin de olduğunu söylüyor. Gordon obsesif kompulsif bozukluk, depresyon ve yeme bozukluğu ile mücadele edenlerin katıldığı 'Ruh Sağlığı Dostları / Mental Health Mates' grubunu sosyal medya yardımıyla kurduğunu anlatıyor. Gordon \"Ruhsal rahatsızlıkları olan herkes gibi ben de kendimi tamamen yalnız hissediyordum. Çünkü ruhsal rahatsızlıklar size kendinizi ucube gibi hissettiren yalanlar söyler\" diyor. Gordon bu yalnızlık hissinin üstesinden gelmek için Twitter hesabında, benzer rahatsızlıklarla mücadele eden kişileri buluşmaya davet ettiğini ve düzenlediği ilk yürüyüşe 20 kişinin katıldığını örnek göstererek, o günden beri İngiltere ve hatta ABD'de insanların buluştuğu geniş bir ağın kurulduğunu söylüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/internet-neden-her-yerde-ayni-sekilde-cekmiyor", "text": "Örneğin evin içinde mutfakta ya da banyoda internetin neden iyi alınamadığı gibi sorulara yanıt, modemin uzakta kalması şeklinde veriliyor. Bu yanıta odaklanan Jason Cole adlı fizik bölümü doktora öğrencisi, kendi dairesindeki Wi-fi sinyallerini modelledi. Ortaya bazı ilginç detaylar çıktı. Evindeki Wi-Fi sinyallerinin modelleyen fizikçi, bunun için Hemholdz adlı denklemleri kullanırken routerın oda içindeki değişik konumlarına göre değişen sinyal yapısını da göstermiş oldu. Bunun için Hemholdz denklemi temelinde her odanın ayrı ayrı çizimi ve özellikleri girildi; zorlu bir işlem sonrasında sonuca ulaşıldı. Modelleme, Wi-Fi kaynağının bir oda içinde aşağı-yukarı yönde konumlandırılması ve elektromanyetik dalgaların da bunun sonucundaki hareketini konu edindi. Özellikle sinyallerin herhangi bir engele takılmadığında kesintisiz şekilde ilerlediği, bu nedenle modemin dizüstü bilgisayar ya da tablete yakın ve arasında engeller olmayacak şekilde konumlandırılmasının stabil ve verimli internet kullanımı için kilit önem arz ettiği dikkat çekti. Fizik öğrencisinin İngilizce blogunda konu çok daha ayrıntılı olarak açıklanıyor. Blog sayfasına gitmek için buraya tıklayabilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/invermektin-ilaci-nesli-tukenmekte-olan-deniz-aslanlarini-kurtarabilir", "text": "Ivermektin, insanlarda ve hayvanlarda parazitlere karşı yıllardır kullanılan etkili bir ilaçtır. Pandemi sırasında bu ilacın Covid tedavisinde de kullanılabileceğini savunanlar ortaya çıktı. Aşı karşıtı aktivistler bu ilacın Covid tedavisinde kullanılması için çabalasalar da ABD, İngiltere ve Avrupa Birliği sağlık yetkilileri bu ilacın Covid'e karşı kullanılabilmesi için yeterli veri olmadığı kanaatine vardılar. Covid üzerinden sahte kanıtlarla yapılan ivermektin ilacı reklamları işlevsel bir ilacın yanlış algılanmasına sebep olabilir. Ivermektin ilacının keşfine Nobel Ödülü verilmiştir ve bunun bir nedeni vardır, ilacın etkileri iç ve dış parazitlerden rahatsız olan çok sayıda çeşitli memelilere fayda sağlamaktadır. Sydney Üniversitesi'nden Dr. Rachel Gray, Avustralya deniz aslanlarını kurtarma yoluna çıktığında kullandığı ilaçların kültürel savaşlara yol açacağından habersizdi. Fakat Gray ve arkadaşları tarafından yapılan araştırmaların sonuçları olumlu yönde. Bir deniz aslanı yavrusunun boynuna sürülen ya da enjekte edilen bir miktar ivermektinin türleri kurtarmanın anahtarı olabileceği anlaşıldı. Çalışma sadece Avustralya deniz aslanlarında uygulansa da Avustralya dışındaki diğer deniz aslanları ve foklar da bu tedavilerden olumlu şekilde faydalanabilecek. Kancalı kurtlar -enfeksiyona neden olup bağırsakta yaşayan parazitik yuvarlak kurtlar- Avustralya deniz aslanlarında o kadar yaygındır ki, neredeyse bütün yavrular annelerinin sütlerinden enfekte olurlar. Yavru ölümlerinin %40'ı ise parazitlerin neden olduğu anemi hastalığıyla alakalıdır. Büyümenin yavaşlaması kalanları daha savunmasız yaparken nesillerin aktarılmasında %64 düşüşe sebep olmaktadır. Neyseki, Dr. Rachel Gray çalışmasında deniz aslanlarını yok olmaktan kurtarmak için hala umudun olduğunu gösteriyor. Önceki araştırmalar ivermektin enjeksiyonunun ilgili türlerde etkili tedavilerini göstermiştir. Ancak Gray Enjeksiyonun içinde olduğu herhangi bir saha ortamı bir problemdir demiştir, çünkü her zaman mevcut olmayan belirli bir uzmanlık gerektiriyor. Gray ve doktora öğrencisi Scott Lindsay daha basit bir çözümün olup olmadığını denemek istediler. İçerisinde ivermektin olan viskoz bir sıvıyı Güney Avustralya'da bulunan Dangerous Reef adasındaki 27 yavru deniz aslanının boynunun arkasına sürdüler, farklı 29 deniz aslanına ise ivermektin enjekte ettiler. Denemelerinin sonucunda her iki gruptaki deniz aslanlarının da neredeyse tamamen kancalı kurt enfeksiyonundan kurtulduğunu gördüler (lokal ivermektinin başarı oranı %96.4, enjekte ivermectinin %96.8). Ayrıca, tedavi uygulanan deniz aslanlarının öldürücü olmayan ama sağlık sorunlarına yol açan bitlerden de korunduğunu fark ettiler. Gray, hala tedaviyi uygulayacak insanları yavruların keskin dişlerinden uzak tutacak yeni yöntem arayışında olsa da, görevlilerin tedaviyi karşılaştıkları yavrulara uygulayabilmelerini umuyor. Deniz aslanı yavruları Avustralya kıyı şeridinde 3000 kilometreye yayılmış ve zor erişilebilir olsalar da %40'ı aynı dört sahil üzerinde doğup büyüyor ve azalan sayılarının bu tedavi yöntemi uygulanılarak tersine çevrilmesi mümkün olabilir. Gray, deniz aslanları ve kancalı kurtlar uzun zamandır birlikte yaşadıklarını ve ölümlerin her zaman bu kadar yaygın olmadığını söyledi. Çevre kirliliğine yol açan maddelerin veya diğer stres faktörlerinin yavruları daha savunmasız hale getirdiğini düşünüyor. Bu durumun kesin nedeni hala bilinmiyor ve bu yüzden düzeltilmesi ne yazık ki çok zor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ipek-bocekleri-nasil-ipek-uretir", "text": "Ancak dünyadaki ipek üretiminin başlıca kaynağı ipek böcekleridir. İpek böceklerinin larvalarını korumak amacıyla etraflarına ördükleri kozalar ipek liflerinden oluşur. Günlük hayatta kullandığımız ipek bu kozalardan elde edilir. İpek lifleri başlıca iki proteinden oluşur. Ancak temel bileşeni fibroin proteinidir. Suda çözünmeyen bir protein olan fibroinin yoğunluğu yüksektir. İşlenmemiş ipeğin yaklaşık %75'ini fibroin oluşturur. Serisin ise yapıştırıcı görevi yaparak fibroin proteinlerini bir arada tutar ve büyük kısmı ipek liflerinin dış kısmında bulunur. Serisin esnek olmayan, kırılgan bir maddedir. Aynı zamanda antibakteriyel özellikte, morötesi dalga boyundaki ışınlara karşı dirençli, nem alıp verebilen bir yapıdadır. Ancak ipek böceği kozasından ipek elde edilmesi işlemi sırasında, ipeğe parlaklık kazandırmak için uzaklaştırılır. Salgılandıklarında sıvı kristal yapıda olan fibroin proteinleri hava ile temas edince sertleşir. Serisin ise ipek liflerini bir arada tutar. İpek böceği daha sonra 3-8 gün süreyle yaklaşık 300.000 kez dönerek kozayı oluşturur. Bu süreç ipek liflerinin yapısını etkiler. İpek lifleri çok ince, uzun, hafif ve yumuşaktır. Aynı zamanda naylondan iki kat daha esnek, çelikten sekiz kat daha güçlüdür. Isı yalıtımı sağlaması, boyanabilir, parlak ve yalıtkan bir malzeme olması nedeniyle insanlar tarafından birçok alanda, örneğin dokumacılıkta, sağlık ve endüstri uygulamalarında kullanılır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/iphone-7-yandi-kendisiyle-birlikte-arabayi-da-yakti", "text": "Galaxy Note 7'nin yanma haberleri geçtiğimiz aylarda gündemi bir hayli meşgul etmişti. Sonrasında Galaxy Note 7'nin kaderini hepimiz biliyoruz. Şimdi ise iPhone 7'nin yanma haberleri gelmeye başladı. Yahoo News'in haberine göre son olarak geçtiğimiz gün bir iPhone 7 modeli durduk yerde araba içerisinde yanmaya başladı. Daha kötüsü beraberinde arabayı da yaktı. Gelen raporlara göre, Avustralya'nın güney kıyılarında yaşayan sörfçü Mat Jones, eğitim için gittiği sahil kenarında kıyafetleriyle birlikte iPhone 7'sini aracında bıraktı. Jones geri döndüğünde ise aracının içindeki 7 gün önce aldığı iPhone 7 cihazından dumanlar çıktığını ve aracının alev almaya başladığını gördü. Sonrasında ise her şey için çok geç olmuştu. Hem iPhone 7 hem de araba yandı. Jones cihazı yeni aldığından ve üçüncü parti bir şarj cihazı da kullanmadığını söyledi. Apple ise bu olayı hemen araştırmaya başladı. Gelişmeleri aktarmaya devam edeceğiz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/isigi-buken-solucan-delikleri-gokyuzundeki-en-guclu-gozlerimiz-olabilir", "text": "Çinli bilim insanlarından oluşan bir ekip, Genel Görelilik'ten iki büyük keşfi bir araya getirdi ve solucan delikleri bulmaya gelince bunların büyük bir şeye denk gelebileceğini keşfetti. Solucan delikleri, iki uzak bölgeyi birbirine bağlayan uzay-zaman tünelleri olarak düşünülür ve çok büyük mesafeler kat etme ihtiyacını ortadan kaldıran kestirme yollara izin verir. Mikromercekler, isimlerine rağmen, ışığın hareketini bükecek kadar büyük cisimlerdir ve Dünya'daki optik cihazlara destek verebilecek ek bir mercek oluşturur. Solucan deliklerini evrenin uzak bölgelerine seyahat etmek ve hatta belki geri mesaj göndermek için kullanmanın mümkün olup olmadığı konusunda fizikte büyük tartışmalar var. Bunun imkansız olduğu veya orta vadeli kapasitemizi aştığı kanıtlansa bile, yine de solucan deliklerini çok yararlı bulabiliriz. Bir model, solucan deliklerinin uzaktaki cisimleri 100.000 defaya kadar görme gücümüzü artırabileceğini öne sürüyor. Ancak bunun işe yaraması için önce gerçekten bazılarını bulmamız gerekiyor. Solucan deliklerinin var olup olmadığını henüz bilmiyoruz, ancak bu, fizikçileri, bir dizi farklı alt kategori bulmak da dahil olmak üzere, solucan deliklerinin nasıl olacağı konusunda ciddi bir şekilde düşünmekten alıkoymadı. Mikromercekler ise kesinlikle gerçektir. Örneğin, başka yollarla tespit edemeyeceğimiz serbest yüzen gezegenleri keşfetmek için onları kullandık. Onların daha büyük kuzenleri olan galaktik kütleçekimsel mercekler, JWST'nin, uygun şekilde yerleştirilmiş ön plan galaksilerinin sağladığı güç artışını kullanarak, Büyük Patlama'dan kısa bir süre sonradan yapıları görmesinin nedenidir. Solucan deliklerinin akrabaları olan kara delikler, yeterince yakına gelmeyen ışığı tamamen etraflarında hapsederek büken güçlü kütleçekimsel merceklerdir. Bu nedenle, Jishou Üniversitesi'nden Dr. Lei-Hua Liu ve ortak yazarlar, solucan deliklerinin kendi mercekleme etkilerine sahip olacağını düşündüler. Bu etkileri, elektrik yüklü küresel simetrik bir solucan deliği durumu için modellediler. Kütleçekimsel mercekler sıklıkla aynı daha uzaktaki cismin, tam bir resim için birbiriyle karşılaştırılabilecek birden çok görüntüsünü oluşturur. Yazarlar, solucan deliklerinin, onların çok ötesinde bulunan cisimlerin üç adede kadar görüntüsünü üretebileceğini buldular. Bu durumda, görüntülerden biri diğer ikisinden daha fazla büyütülmüş olacaktır. Yazarlar, gözlemcinin yönüne, solucan deliğine ve uzaktaki cisme bağlı olarak, üretilen görüntülerin solucan deliği olmadan yüz kat daha küçükten 100.000 kat büyütülmüşe kadar herhangi bir şey olabileceği sonucuna varıyorlar. On kat büyütmeli mikromercekleme olaylarının büyük kabul edildiği düşünülürse, bu gerçekten farklı bir ölçektir. Bununla birlikte, makale, eğer solucan delikleri varsa; \"Makroskopik bir negatif kütle gibi davranacak ve astrofizikte benzersiz sinyaller sağlayacaktır.\" diye açıklıyor. Basit bir negatif kütlenin, ışık üzerinde muhtemelen aynı boyutta, ancak zıt yönde, pozitif bir etkiye sahip olması muhtemeldir. Bununla birlikte, gerçekten birlikte gitmemesi gereken şeylerin sadece kuantum fiziğinin alanı olmadığını kanıtlayarak, yazarlar şu sonuca varıyor; \"Solucan deliği, uzak bölgede pozitif bir kütle gibi ve daha yakın bölgede negatif bir kütle gibi davranmalıdır.\" Bu kombinasyon, solucan deliğinin elektrik yükünün etkileriyle birlikte muazzam büyütme potansiyeline katkıda bulunur. Solucan deliklerini süper güçlü teleskop güçlendiriciler olarak kullanma potansiyeli kesinlikle heyecan verici, ancak sadece bir solucan deliği bulmak, böyle bir keşfin bize fizik hakkında ne öğreteceği açısından daha önemli olabilir. Solucan delikleri uzaktaki cisimleri ara sıra bile bu kadar büyütüyorsa, olması gerekenden çok daha parlak ve daha büyük görünen olağanüstü uzaktaki cisimleri arayarak ve ardından sorumlu cismi belirleyerek onları saptayabiliriz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/isik-kullanilarak-hareket-eden-vatoz-benzeri-sibernetik-varlik-uretildi", "text": "Harvard Üniversitesi Wyss Enstitüsü'nde Kevin Kit Parker ve ekibi tarafından tasarlanan, 16 milimetre uzunluğunda olan bu yumuşak ve esnek robot, polimer ile kaplanmış altın iskelet bir yapıya sahip. Kasları katmanlar şeklinde oluşturulmuş, yaklaşık 200.000 adet sıçan kalp hücreleri tarafından çevrelendi. Bu hücrelerin ışık duyarlı hale getirmek için sıçan kalp hücre genlerinde çeşitli düzenlemelerin yapıldığı kaydedilerek, belirli frekanslarda gerçekleşen bu atımları algılayıp harekete geçirecek robotik bir düzen oluşturulduktan sonra vatoz benzeri bir hareket sağlandı. Kevin Kit Parker, doğayı taklit ederek hile yaptıklarını ve işe yaradığını belirterek, daha karmaşık hayvanlar üzerine çalışacaklarının sinyallerini verdikten sonra sorular üzerine öğrenmek için beklemeniz gerek diyerek bu araştırmanın son olmadığını belirtti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/isik-yili-nedir", "text": "Işık yılı, astronomide bir uzunluk birimi olarak kullanılır ve ışığın bir yılda kat ettiği mesafe anlamına gelir. İstanbul ile Ankara 450 kilometredir ve bu mesafeyi tanımlarken kilometre yeterli olabilir fakat bir örnekle açıklayacak olursak. Güneşten sonra bize en yakın yıldız olan kırmızı cüce Proxima Centauri ile Dünya arasındaki mesafe yaklaşık 40.000.000.000.000 kilometredir, yani 40'tan sonra 12 tane daha sıfır var demektir. Bu nedenle astronomlar gezegenlerin, yıldızların ve galaksilerin aralarındaki uzaklıkları belirlemek için, bizim günlük hayatta kullandığımız mesafe ölçü birimleri yerine, onları bu kalabalık sayılardan kurtaracak olan ışık yılı kavramını tercih ederler. Ayrıca astronomide ışık yılından daha büyük uzaklık birimi olan parsek daha sık kullanılır. 1 parsek yaklaşık olarak 3.26 ışık yılına denk gelir. Uğurlu Bilim'in hazırlamış olduğu Işık Yılı videosunu hemen aşağıdan izleyebilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ispanak-yapragi-uzerinde-insan-kalp-dokusu-uretildi", "text": "Organ nakli için yeteri kadar donör bulunamayışı bilim insanlarını son yıllarda, laboratuvarda bütün organ üretmeye yöneltti. Laboratuvar ortamında üretilen küçük ölçekli doku örneklerinden yola çıkarak bilim insanları bütün organ üretmenin yollarını arıyorlar fakat bu konuda karşılaşılan en temel biyomühendislik problemi, üretilen dokuda kanı taşıyabilecek bir damar sisteminin henüz kurulamamış olması. 5-10 mikrometre genişliğinde olması gereken damarlar, oksijen ve besin taşıdığından dokular ve organlar için hayati bir öneme sahip. Worcester Politeknik Enstitüsü'nden araştırmacılar, bu büyükproblemi çözmek için yeni bir çalışma yaptılar. Ispanak yaprağının damarlarını kullanarak insan kalp dokusu üretmeyi başardılar. Ekip makalelerinde, bitkiler ve hayvanların çok farklı sıvı, kimyasal ve makromolekül taşıma yaklaşımlarının bulunduğunu fakat her iki grubun da damar sistemlerinin şaşırtıcı bir biçimde benzerlik gösterdiğini belirtiyor. Bu çalışmada ekip, hücrelerinden arındırılmış ıspanak yapraklarının üzerine insan hücreleri yerleştirerek bu yapı üzerinde, insan hücrelerinin gelişmesini sağladı. Ispanak yapraklarının hücrelerini uzaklaştırmak için deselülerizasyon yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntemde, deterjan solüsyonu kullanılmakta ve bu sayede yapıdan hücreler uzaklaştırılmıştır. Araştırmacılardan Joshua Gershlak, daha önce de insan kalbi üzerinde çalışarak deselülerizasyon yaptığını ve bu nedenle ıspanak yapraklarına baktığında, bu yapıyı aorta benzettiğini belirtmiştir. Aorta benzeyen bu yapının içerisinden hücre geçirmeyi düşündük, işe yarayıp yaramayacağını bilmiyorduk fakat çok kolay ve tekrar edilebilir bir işlem olduğunu gördük diyor. Ayrıca bu işlemin diğer pek çok bitkide işe yarayabileceğini de belirtiyor. Bu yöntemin farklı dokular için farklı bitkilerle denenebilir bir işlem olduğunu da ekliyor. Bitkilerin kullanıldığı bu çalışma literatürde ilk değil. Daha önce Ottawa Üniversitesi'nde Pelling Laboratuvarında elma dilimi üzerinde insan kulağı geliştirilmişti. Bilim insanları, bu çalışmaların ışığında gelecekte, bitki dokularını kullanarak çok daha farklı başarılar elde edileceğinden oldukça umutlular. Çalışma ile ilgili ayrıntılı bilgiye aşağıdaki videodan ulaşabilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/iste-haftasonlari-yataginizdan-cikamayisinizin-arkasindaki-bilim", "text": "Ergenlerin yetişkinlerden daha geç yattıkları bilinen bir gerçek ve her birimizin doğal uyku ritmi mevcut; ama biz, çoğu insanın düşündüğü gibi vücudumuzun doğal mekanizmasının köleleri değiliz. Eğer bir pazar sabahı uzun bir uyku çekmiş olmanıza rağmen yataktan kalkamıyorsanız üzülmeyin, belki de yapabileceğiniz bir şeyler vardır. İnsanlarda bulunan vücut saati belirli ritimlerden meydana gelir. Böylece bizler gündüz uyanık kalırız ve bu süre zarfında vücut sıcaklığımız yüksektir, geceleri ise uyuruz ve vücut sıcaklığımız düşüktür. Bu denge ve ritim vücut saati sayesindedir. Fakat bu mekanizma karanlık-aydınlık döngüsüne ve Dünya'nın dönüşü gibi etmenlerle alakalı farklılık gösteren sıcaklık değişimlerine göre evrimleşmiştir. Buradaki asıl soru işe bizim bu döngünün kontrolüne sahip olup olmadığımız. 1960'lı yıllarda Jurgen Aschoff ve Rutger Wever, insanlardaki uyku ve vücut sıcaklığı ritmini çalıştılar. Aschoff ve Wever katılımcıları penceresi olmayan, hiçbir şekilde gün ışığı almayan ve zaman kavramı sağlattıramayacak bir bodrum katına yerleştirdiler. Bu konuda yapılan araştırmaların çoğunda ışıklar sürekli olarak açılıp-kapatıldı ve katılımcılar aydınlık-karanlıkdöngüsünde kontrol sahibi değillerdi, yani yapay ışığın kontrolü araştırmacılardaydı. Fakat araştırmaların bazılarında ise, ışığın kontrolü katılımcılardaydı ve katılımcılar uyumak istediklerinde ışığı kapatıp, uyandıklarında da açabildiler. Aydınlık-karanlık döngüsünde kontrole sahip olan bu katılımcılar uyku düzenlerini keşfettiler ve vücut sıcaklıkları değişti. Yüzde 40'tan fazla vakada, uykunun artık vücut sıcaklığı ile senkronize olmadığı görüldü. Şimdi biraz geriye gidip yaşamlarını avcılık ve toplayıcılıkla geçiren insanları düşünelim. Elektrikleri yoktu ve doğal ışık haricindeki tek ışıkları kamp ateşleriydi ki bu da onların vücut saatlerinin dengesini bozacak kadar güçlü değildi. Fakat bizim günümüzde maruz kaldığımız yapay ışıklar bu dengeyi bozacak kadar güçlü. Maruz kaldığımız bu yapay ışıklar, uyumamızı kolaylaştıran melatonin hormonunun sentezlenmesini engelliyor ve uykusuzluğu baskılıyor. Yani, ne kadar çok ışık açık durursanız o kadar çok uyumayacaksınız, uykunuz gelse bile bunuhissetmeyeceksiniz. Bir düşünün: güneş doğana kadar bilgisayarınızla uğraştınız ve uyumadınız fakat ertesi gün işe gitmek zorundasınız. Çok az miktarda uyudunuz ve gözünüzü kapatmanızla alarmınızın çalması bir oldu. Fakat sinirlenmeyin, çünkü alarmınızın hiçbir suçu yok. Bu durumu tekrar yaşamamak için vücut saatinizin tik-taklarını biraz dinleyin ve uykunuzun geldiğini hissettiğiniz ilk anda ışıkları ve gözlerinizi kapatın. Vücudunuz bu sinyalleri alıp rahatlamaya geçecektir. Günümüz şartlarında, özellikle büyük şehirlerde, işe yetişebilmek için evden erken çıkmak gerek. Evden erken çıkmak için ise çok daha erken kalkmak gerek. Fakat bunu hafta sonu yapmanız için hiçbir neden yok. İşte bu noktada sosyal jet-lag devreye giriyor. Hafta sonu ve hafta içi yaşadığınız bu fark vücut dengenizi bozabilir. Yapay ışığa daha az maruz kalmanız sizin için en faydalısı olacaktır! Yazının girişinde bir takım kişisel farklılıklardan söz etmiştik. Bunlar yaş gruplarından yaş gruplarına ve yaş grupları içinde de kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. Bunun ışığa karşı hassasiyetle de çok yakından ilgisi var. Mesela bu yazıyı okuyanlarınızdan bazıları yapay ışığa daha hassastır. Yani, odanızdaki ışık açık kaldığı sürece uykunuzun geldiğini hissetmeyebilirsiniz, çünkü vücudunuzun salgıladığı melatonin hormonu baskılanacak, daha geç yatacak, daha çok uykusuz kalacak, hafta sonu daha uzun uyuyacak ve vücut dengenizi daha da bozacaksınız. Elbette günümüz koşullarında kimse güneş doğduğunda kalkıp güneş battığında uykuya dalamaz, fakat aradaki bu farkı en aza indirdiğiniz takdirde daha sağlıklı bir yaşam süreceğinize emin olabilirsiniz! Doğadan kendimizi bunca uzaklaştırmak, biyolojik açıdan istenmeyen sonuçlara yol açabiliyor. Alarm sesinizi sık sık değiştirip her seferinde o sesten irite olmak yerine vücudunuzun sesine kulak verin, maruz kaldığınız yapay ışığı en aza indirin ve alarmınızı suçlamaktan vazgeçin!"}
{"url": "https://www.fizikist.com/japon-gok-bilimci-aya-carpan-meteorun-videosunu-yakaladi", "text": "Japon bir gök bilimci, Ay'a çarpan bir meteoritin videosunu yakaladı. Hiratsuka Şehir Müzesi'nde astronomiden sorumlu küratör Daichi Fujii, çarpma anını Hiratsuka'daki evinden kaydetti. Fujii, çarpmayı ikinci bir teleskoptan yakalamayı başardı. Videonun normal hızda oynatıldığını belirtiyor. Fujii'ye göre bu meteoroid , Ideler L ve Pitiscus kraterlerinin yakınında aya çarptı. Ay, son derece krater görünümünden tahmin edebileceğiniz gibi, meteorlar tarafından oldukça fazla vurulur. Aslında, koruyucu atmosferimiz sayesinde, Dünya'ya çarpan her biri için yaklaşık 20 asteroit aya çarpıyor. Bazen bir ay tutulması sırasında meydana gelse de, onları filme almak yine de nadirdir. Bunun gibi çarpmaları yakalamak ve önceki çarpmaların bıraktığı kraterleri incelemek, bize astronotların ayda ne tür bir ortamla karşılaşabileceklerinden asteroit çarpma bolluğunun zaman içinde nasıl değiştiğine kadar her şeyi anlatmaya yardımcı olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/japonlar-tokyo-olimpiyatlari-icin-gokten-yapay-goktasi-yagdiracak", "text": "ALE Co. diye bilinen bir Japon araştırma şirketi 2020 Tokyo Yaz Olimpiyatları için sıra dışı bir gösteri yapmayı teklif etti. Fakat bu gösteri sıradan bir havai fişek gösterisi değil. ALE Co. gökten yüzlerce renkli ateş topu şeklinde meteor yağdırmayı düşünüyor. Şirketin teklifi kabul edilirse , insan yapımı bu meteor yağışı Tokyo'dan 100 km uzaklığa kadar olan bölgelerden de izlenebilecek. Ale Co. bu yapay meteor yağışını, uzaya 500 ile 1000 arasında özel misketler taşıyan bir uydu göndererek gerçekleştirecek. Bu misketler kaynak parçacıklar olarak adlandırılıyor. Farklı renklerde ışık çıkarması için özel kimyasal maddelerden oluşan bu parçacıklar, uydudan fırlatıldığında Dünya etrafında dolanmaya başlarlar. Parçacıklar atmosfere girdiğinde yanarak farklı renkler çıkarmaya başlarlar. Şirket bu şekilde Tokyo olimpiyatlarını izlemeye gelen insanlara güvenli ve sıra dışı güzellikte bir gösteri hazırlamayı düşünüyor. Bu inanılmaz gösterinin maliyeti de hiç ucuz olacak gibi görünmüyor .yapılan açıklamalara göre her bir bilyenin maliyeti 8,100 doları buluyor. Ayrıca, bu rakam uydunun fırlatılma masraflarını içermiyor. Basına yapılan açıklamaya göre, bu bilyeler doğal meteorlardan daha yavaş olacak ve daha uzun süre görünebilecek. Bu da insanlara yapılacak gösteriyi daha uzun sure seyretme imkanı verecek. Şirket ilk testlerini 2018 yılında yapmayı planlıyor. Eğer her şey yolunda giderse Tokyo 2020 açılış seremonisi kaçırılmaması gereken seremonilerden birisi olacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/jetlagin-etkilerini-ortadan-kaldirmak-icin-goz-damlalari-kullanilabilir-mi", "text": "Son yapılan araştırmaların da gösterdiği üzere, vücuttaki her bir hücre kendisine ait günlük ritminden etkilenir. Bu nedenle modern zamanların en üzücü hadiselerinden biri olan uzun yolculuk yorgunluğunun kaçınılmaz olduğu görülüyor. Fakat, yeni bir araştırma geleceğin oldukça farklı olabileceğini ileri sürüyor. Gözün içindeki bir molekülün sinyaline dayanan beyne uyuma ve uyanma zamanını bildiren bu molekülü etkilemek için bir göz damlasının geliştirilebileceğini ve böylece ister gece olsun ister gündüz beynin algılamasını değiştirmenin bir yolu var. Biraz geriye gidip önceki araştırmalara baktığımızda, Journal of Physiology'de yayınlanan bir araştırmada, biyolojik olarak bizim göz yapımızdan çok fazla farklı olmayan kobay farelerinin gözleri incelendi. Farelerin gözlerinde vasopressin diye adlandırılan bir bileşik bulundu. Bu sinyal molekülü beynin içinde suprachiasmatic çekirdeğinde de bulunabilir. SCN'nin vasopressinin gerçekten ne yaptığı şimdiye kadar anlaşılamamıştı. SCN, aslında insanın bir kanaati olduğu için zamanın ne olduğu konusunda da bilgi sahibidir. Bu bilgiyi, ışık seviyelerinin gözlerin retinal sinir düğümlerinde yarattığı tepkilerden almak yerine kendi bilgisini kullanır. Daha çok ışık aldığında bu gündüz olmuş demektir ve bu sinir düğümleri beyne uyanması gerektiğini söyleyen geri sinyaller gönderir. Anlaşılan o ki göz sinir hücreleri de vasopressin içerir. Edinburgh Üniversitesi liderliğindeki ekip tarafından keşfedildiği üzere bu sinyal molekülleri, zamanın ne olduğunu beyne bildirmek için retinadan beyne doğru seyahat eder. Biraz derinine düşünecek olursak, farz edelim ki beyne gönderilen vasopressin miktarını arttırmak ya da azaltmak için bir göz damlası kullanıyorsunuz. Bu damla ile vaktin gece ya da gündüz olduğu konusunda beyninizi bilfiil sersemletebilirsiniz. Edinburgh Üniversitesi Psikoloji Profesörü yazar Mike Ludwig bir demecinde, Heyecan verici sonuçlarımız, iç biyolojik saatimizin düzenlenmesinde yeni bir eczacılık yolunun muhtemel olduğunu gösterir. dedi ve Hala bundan çok uzağız. diyerek ekledi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/jupiter-saturnu-gecerek-bilinen-uydu-sayisi-en-fazla-olan-gezegen-oldu", "text": "Güneş Sistemindeki en bilinen uydular için yapılan savaş tüm şiddetiyle devam ediyor. 2019'da liderliğini Satürn'e kaptırdıktan sonra, Jüpiter bir kez daha öne geçti. Gökbilimciler, Güneş Sistemimizin en büyük gezegeninin yörüngesinde daha önce bilinmeyen 12 uydu buldular, bu da bilinen toplamı 92'ye çıkardı ve bu sayede, bilinen 83 uydusu olan Satürn'ü geride bırakmasını sağladı. İsimsiz olan ayların yörüngeleri, Güneş Sistemi'nde keşfedilen tüm küçük cisimlerin kayıtlarını tutan Uluslararası Astronomi Birliği'nin Küçük Gezegen Merkezi'nin genelgelerinde yayınlandı. Gözlemler, dış Güneş Sistemindeki gizemli varsayımsal Dokuzuncu Gezegen için yapılan bir av sırasında yanlışlıkla daha önce bilinmeyen çok sayıda Jüpiter uydusu keşfettikten sonra keşiflere öncülük eden Carnegie Bilim Enstitüsü'nden astronom Scott Sheppard tarafından yönetildi. Aslında bu nesneleri yeni keşfetmemiz o kadar da garip değil. Oldukça küçükler, sönükler ve görülmeleri zor, özellikle Jüpiter tam orada büyük ve yansıtıcıyken. Bununla birlikte, Dokuzuncu Gezegene dair kanıt ararken, araştırmacılar geçmişteki diğer gözlemlerden daha geniş bir görüş alanında daha yüksek çözünürlüklerde her zamankinden daha güçlü bir teleskop kullandılar. Bu, önceki tespitlerden kaçmış olabilecek küçük uyduları tespit etmelerini sağladı. Sky & Telescope'a göre, yeni keşfedilen uydulardan dokuzu Jüpiter'den oldukça uzakta, Jüpiter'in dönüş yönünün tersi yönde, geriye dönük bir hareketle yörüngede dönüyor. Bu garip değil; Jüpiter'in uydularının çoğu geri gidiyor. Bu hareket, muhtemelen Jüpiter'in yerçekimi tarafından yakalanan ve yörüngede kalan kayaları geçtikleri anlamına gelir. Diğer üç uydu gezegene daha yakın ve Jüpiter'in dönüşüyle aynı yönde dönüyor. Jüpiter onları gölgede bıraktığı için bu daha küçük, prograd ayları görmek daha zordur, ancak muhtemelen Jüpiter yörüngesinde oluşmuşlardır. Aylar 2021 ve 2022'de tespit edildi. Jüpiter'in yakınında, gökyüzünde aynı yönde ve aynı hızda hareket eden herhangi bir şey potansiyel bir uydudur, ancak bunları doğrulamak zaman alır. Nesnenin hala orada olduğundan, hala Jüpiter'in yörüngesinde olduğundan emin olmak için bir ay ve bir yıl sonra takip gözlemlerinin yapılması gerekiyor. Bu takip gözlemleri daha sonra nesnenin yörüngesini haritalamak için de kullanılabilir. Bu bize Jüpiter ve uydularının tarihi hakkında bilgi verebilir. Örneğin, geri giden ayların, Jüpiter yörüngesinde yakalanan ve daha sonra diğer nesnelerle çarpıştıktan sonra parçalanan üç büyük cismin kalıntıları olduğu düşünülüyor. Ancak birkaç yıl önce keşfedilen aylardan biri olan Valetudo, geri giden ayların yörüngeleriyle kesişen bir ilerleme yörüngesine sahip."}
{"url": "https://www.fizikist.com/jupiter-ve-neptune-benzerlikleri-ile-dikkat-ceken-gezegenler-gunes-benzeri-bir-yildizin-etrafinda-dolanirken-bulundu", "text": "Diğer gezegenlerde yaşam bulmak söz konusu olduğunda, karmaşık bir kimyasallara sahip, sıcak, ıslak bir gezegen yeterli olmayabilir. Çevredeki gezegenlerin de önemi olabilir. Güneş'e çok benzeyen bir yıldızın yörüngesinde dönen ilginç bir gaz devi çifti bulundu, bunlar Jüpiter ve Neptün'ün neredeyse ikizi gibiler ve bu bize bizimki gibi güneş sistemleri hakkında bazı şeyler öğretebilir. Sadece 175 ışık yılı uzaklıkta bulunan HIP 104045 yıldızının etrafında dönen en az 2 büyük gezegen var gibi görünüyor - biri 6,3 yıllık yörüngedeki Jüpiter'in kütlesinin yaklaşık yarısı, diğeri ise 316'daki Neptün'ün kütlesinin yaklaşık 2,5 katı. Royal Astronomical Society'ye sunulan ve ön baskı sunucusu arXiv'de bulunan bu keşif, nihayet ikinci bir Dünya bulma umuduyla Güneş benzeri yıldızların yörüngesinde dönebilen çeşitli sistemleri anlamamıza yardımcı oluyor. Evrende bir biyosfer geliştirdiği bilinen tek yer olarak Dünya, yaşam için gerekli olan koşullar için tek planımızdır. Ancak Dünya tek başına var olmazdı; etrafında 7 başka gezegen, sayısız asteroit ve cüce gezegen ve yıldızımız Güneş ile birlikte bütün bir gezegen sistemine sahiptir. Son araştırmalar, bir gezegen sisteminin mimarisinin, Dünya'nın durumundaki bir gezegenin yaşanabilirliğinde önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Bir gezegene belirli bileşenleri sağlayabilen asteroitlerin ve kuyruklu yıldızların varlığı oldukça önemlidir. Ayrıca Jüpiter'in önemli bir rol oynadığı görülüyor: hem asteroit kuşağını hem de yörüngesini paylaşan asteroitleri güderek, iç Güneş Sistemini küçük kayaların sürekli bombardımanından koruyor. Ancak muazzam yerçekimi, bu daha küçük cisimlerin yörüngelerini de bozabilir ve onları iç Güneş Sistemine doğru fırlatabilir. Jüpiter muhtemelen bu kayaların Dünya'ya ulaşmasına yardım etmede etkili oldu. Sao Paulo Üniversitesi'nden Thiago Ferreira liderliğindeki uluslararası bir gökbilimci ekibi, \"Jüpiter benzerleri, tercihen güneşe yakın metalik özelliklere sahip yıldızların etrafında oluşur ve çarpıcı bir şekilde, potansiyel olarak yaşanabilir düşük kütleli gezegenler, soğuk bir Jüpiter'e ev sahipliği yapan yıldızların etrafında yaygın olabilir\" diye yazıyor. Küçük Dünya büyüklüğündeki gezegenler, dev gezegenlerden daha yaygındır. Bu faktörler, öncelikle Jüpiter benzeri gezegenleri arayarak, Güneş benzeri yıldızların etrafında Dünya benzeri gezegenlerin aranmasına emsal teşkil ediyor. 2014'ten bu yana gökbilimciler, Avrupa Güney Gözlemevi'nin Şili Atacama Çölü'ndeki La Silla 3,6 metrelik teleskopunda Güneş'e benzer yıldızların etrafındaki gezegenleri aramak için Yüksek Doğruluklu Radyal hız Gezegen Arayıcısını kullanıyorlar. Kağıt üzerinde, HIP 104045 mükemmele yakın bir eşleşme. Metal içeriği Güneş'inkine çok benzer. Yaklaşık 4,5 milyar yaşında; Güneş 4,57 milyar yaşında. HIP 104045, Güneş'in kütlesinin sadece 1,03 katı, Güneş'in yarıçapının 1,05 katı ve Güneş'in parlaklığının 1,11 katıdır. Ferreira ve meslektaşları HIP 104045'ten gelen ışığı analiz ettiklerinde, 1 değil 2 gezegene ait kanıtlar buldular. Jüpiter'in kütlesinin 0,498 katı olan birinci dünya, Jüpiter benzeri olarak bilinen şeydir: Jüpiter'in kütlesinin 0,3 ila 3 katı arasında, yıldızdan 3 ila 7 AU arasında bir yörüngeye sahip bir ötegezegen. İkinci ötegezegen bir süper Neptün'dür. Kendi Neptün'ümüzün 17 Dünya kütlesi olduğu yerde, bu keşif Dünya kütlesinin yaklaşık 43 katı ağırlığındadır. Kayalık dünyalar için üst sınırın yaklaşık 10 Dünya kütlesi olduğu düşünüldüğünden, gezegenin bizimki gibi karasal bir dünya olması muhtemel değildir, bunun yerine doğası gereği daha çok gazdır. Ama en azından iyimser yaşanabilir bölge olarak bilinen yerde. Yaşanabilir bölge, sıvı su için bir sıcaklık aralığında olan ana yıldızdan olan mesafe aralığıdır; iyimser yaşanabilir bölge, yaşanabilir sıcaklıkların mümkün olduğu daha geniş bir mesafe aralığıdır. Gezegen bizimle yıldızının arasından geçmiyor, bu yüzden şu anda atmosferini biyo-imzalar için analiz etmenin hiçbir yolu yok. Hala HIP 104045'in yörüngesinde canlı sistemlerle dolup taşan küçük, kayalık bir dünya olabilir mi? Bir Jüpiter benzerinin keşfedilmesinin yakınlarda Dünya benzeri bir dünyanın saklandığını öne sürmesini umsak da, yıldıza nispeten yakın yörüngede dönen süper-Neptün bu fikre engel oluyor. Ekip, süper Neptün'ün varlığının, kendi Güneş Sistemimizin gerçekten atipik olduğunu düşünmemiz için bir neden daha olduğunu söylüyor; bizimkine benzer sistemler, Güneş benzeri yıldızların belki de yaklaşık yüzde 1'ini oluşturuyor. Tabii henüz yeterli bilgiye yakın bile değiliz. Orada bir sürü yıldız var. Bu yüzden aramaya devam edeceğiz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/jupitere-gidiyoruz-esanin-juice-gorevinin-yarinki-firlatmasi-nasil-izlenir", "text": "Yarın, Avrupa Uzay Ajansı , Jüpiter'e ilk Avrupa görevini fırlatacak. JUICE olarak da bilinen Jupiter Icy Moons Explorer'ın önünde, Jüpiter'in üç buzlu ayı Europa, Ganymede ve Callisto'ya odaklanarak Jüpiter sistemine dair yeni bilgiler sağlayan büyük bir görev var. Görev, önümüzdeki sekiz yıl boyunca Jüpiter'e seyahat edecek; Dünya'nın üç (sonuncusu 2029'da), Venüs'ün bir ve ana Asteroit Kuşağı'ndaki asteroit 223 Rosa'nın bir kez yanından geçişi içerecek bir dönem. Temmuz 2031'de önce Ganymede'yi geçecek ve ardından Jüpiter etrafında bir yörüngeye girecek. Görevin bilimsel yönleri üzerinde çalışan gezegen bilimci Dr. Olivier Witasse, IFLScience'a, JUICE görevi için iki büyük başlığımız var. Birincisi yaşanabilir yerler dediğimiz yerleri incelemek. Jüpiter gibi bir gezegenin etrafında yaşanabilir koşullara veya yaşam için ilginç koşullara sahip olabileceğimiz yerler var mı? Bu buzlu ayların bazılarının yüzeylerinin altında çok fazla sıvı olduğuna dair bazı iyi kanıtlarımız var. dedi. JUICE'ı taşıyan Ariane V roketi, Fransız Guyanası'ndaki Avrupa'nın uzay üssünden 13 Nisan 2023 saat 12:15 UTC'de (Türkiye saati ile 15:15) fırlatılacak ve Avrupa Uzay Ajansı'nın WEB TV'si tarafından saat 11:45 UTC'den (Türkiye saati ile 14:45) itibaren canlı yayınlanacak. Her şey yolunda giderse, JUICE fırlatmadan 28 dakika sonra saat 12.45 UTC civarında serbest bırakılacak ve Jüpiter'e doğru yolculuğuna başlayacak. Uzay aracı Europa'nın iki, Ganymede'nin 12 ve Callisto'nun 21 kez yanından geçecek. Callisto, Güneş Sistemi'ndeki en eski yüzeye sahip ve sıvı bir okyanusa sahip olabilir. Eğer varsa, JUICE onu bulacaktır. JUICE sonunda birincil hedef Ganymede'nin yörüngesine girdiğinde, bizimkinden başka bir ayın yörüngesinde dönen ilk uzay aracı olacak. Ganymede, Güneş Sistemi'ndeki en büyük ve manyetik alana sahip tek aydır ve JUICE, görevinin ikinci bölümünü potansiyel yaşanabilirliğini araştırmaya ayıracak. 2030'lar, Jüpiter sistemine dair yeni bilgiler sağlayacak ve hatta belki de Güneş Sistemi'nin başka bir yerinde yaşamın var olabileceğine veya var olduğuna dair kanıtlar getirecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/jwst-iki-yildizin-yorungesinde-donen-yakindaki-otegezegende-sicak-kumlu-silikat-bulutlari-tespit-etti", "text": "JWST'den yapılan yeni gözlemler, nispeten yakın bir ötegezegenin atmosferinin ilgi çekici ayrıntılarını ortaya çıkardı. Dünyanın adı VHS 1256 b ve bir değil iki yıldızın yörüngesinde dönüyor. Sistem 40 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor ve JWST için ideal bir hedef. VHS 1256 b, parlaklıkta bugüne kadarki en büyük değişikliğe sahip gezegen kütleli cisimdir. JWST'nin gözlemleri, silikat maddenin gezegenin 22 saatlik dönüşü boyunca sürekli çalkalandığını ve atmosferin tepesinde kavurucu 830 C'ye ulaştığını öne sürüyor. Sadece kum benzeri bir maddeden yapılmış bulutlar değil - JWST ayrıca net su, metan ve karbonmonoksit tespitleri de aldı. Karbondioksit varlığına dair kanıtlar da var. Şimdiye kadar, bu, güneş sisteminin ötesindeki bir gezegenin atmosferinde tespit edilen en yüksek molekül sayısı. Arizona Üniversitesi'nden baş yazar Brittany Miles, bir açıklamada, \"VHS 1256 b, yıldızlarından Pluto'nun Güneşimize olan uzaklığının yaklaşık dört katı kadar uzakta, bu da onu JWST için harika bir hedef yapıyor. Bu, gezegenin ışığının yıldızlarından gelen ışıkla karışmadığı anlamına geliyor.\" dedi. Bu gök cismi gerçekten karmaşık bir cisim. Jüpiter'in yaklaşık 12 veya 16 katı bir kütleye sahip olan bu cisim, kahverengi cüce kütle ölçeğinin alt ucu civarında. Kahverengi cüceler, yıldız olmayı başaramayan, hiçbir zaman normal hidrojeni kaynaştıracak kadar büyük olmayan yıldız altı cisimlerdir. Döteryum olarak bilinen daha ağır bir hidrojen versiyonunu kaynaştırabilirler, ancak burada durumun böyle olup olmadığı açık değil. Cismin yüksek sıcaklığı, iki yıldızından bu kadar uzakta olmasına rağmen, çekirdeğinde bir şeyleri kaynaştırdığı anlamına gelmez. VHS 1256b sadece 140 milyon yaşında. Gaz devi gezegenler oluştuğunda, oldukça sıcak olma eğilimindedirler. Öngezegen bulutsusundaki gaz sıkıştırılır ve yerçekimi potansiyel enerjisi ısıya dönüştürülür. Hem kahverengi cüceler hem de devasa gezegenler, bu dünyada görülen bulutlar da dahil olmak üzere tuhaf hava olaylarına sahip olabilir. JWST, araştırmacıların bulutlarda farklı türde tanecikler olduğunu söyleyebileceği kadar ayrıntılı gözlemler sunmayı başardı. Gezegenin emisyon spektrumu, araştırmacıların tüm farklı molekülleri tespit etmesine izin verdi. İskoçya'daki Edinburgh Üniversitesi'nden ortak yazar Beth Biller, \"Atmosferindeki daha küçük silikat tanecikleri, daha çok dumandaki küçük parçacıklar gibi olabilir. Daha büyük taneler çok sıcak, çok küçük kum parçacıkları gibi olabilir.\" diye ekledi. Bu gözlemler, Early Release Science Programının bir parçasıydı ve bu büyüleyici gök cismi ile ilgili çalışmanın sadece başlangıcı. Almanya, Heidelberg'deki Max Planck Astronomi Enstitüsü'nden ortak yazar Elisabeth Matthews, \"Silikatları izole ettik, ancak hangi tane boyutlarının ve şekillerinin belirli bulut türleriyle eşleştiğini daha iyi anlamak çok fazla ek çalışma gerektirecek. Bu, bu gezegendeki son söz değil - JWST'nin karmaşık verilerini anlamak için büyük ölçekli bir modelleme çabasının yalnızca başlangıcı.\" diye açıkladı. Çalışma The Astrophysical Journal Letters'da yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/jwst-inanilmaz-yeni-derin-alan-goruntusunde-daha-once-hic-gorulmemis-ayrintilari-ortaya-cikariyor", "text": "Gök bilimciler, bir \"mega küme\" oluşturma yolundaki üç büyük galaksi kümesini ve Pandora Kümesi olarak bilinen uzay bölgesinin daha önce hiç görülmemiş ayrıntılarını gösteren en son JWST derin alan görüntüsünü yayınladılar. Kütleçekimsel merceklenme olarak bilinen bir olguyu oluşturan galaksi kümelerinin kütlesel birleşik maddesi sayesinde, arkalarında bulunan ancak görüş hattında olmayan uzak galaksilerin ışığı görülebilir. Toz ve gazın ötesini Hubble'ın göremediği şekilde görebilen JWST'nin güçlü kızılötesi cihazları kullanılarak, Pandora Kümesi'nin şimdi detaylı incelenebilecek yeni ayrıntıları yakalandı. Daha resmi olarak Abell 2744 olarak bilinen Pandora Kümesi, 3,5 milyar ışık yılı uzaklıkta yer alan dev bir galaksi kümesidir ve en az dört küçük galaksi kümesinin, 350 milyon yıl boyunca meydana gelen, bir araya gelmesinin sonucudur. Gök bilimciler, JWST'nin uzayın bu bölgesinin kızılötesi görüntülerini daha küçük galaksi kümelerinin neden olduğu birçok mercekleme alanıyla birleştirerek, uzayın enginliğini tek bir görüntüde sunan bir derin alan görüntüsü yarattılar. Elbette teleskopla çekilmiş tek bir görüntü değil; 50.000 inanılmaz kızılötesi ışık kaynağı içeren, tek bir panorama oluşturmak için birleştirilmiş dört görüntüden oluşuyor. Bu muhteşem görüntüde yakalanan 50.000 kızılötesi ışık kaynağı var. Yunan mitolojisinde Pandora, merakına yenik düşen ve dünyaya tüm kötülükleri salan bir kutu açan ilk ölümlü kadındı . Umarız, JWST bölgeye bakarken hoş olmayan bir şey serbest bırakmamıştır. Hubble daha önce çekirdeğini görüntülemişti, ancak Hubble kozmik gaz ve tozdan kolayca geçemeyen görünür ışıkta ve JWST çok daha kolay geçebilen kızılötesinde gördüğünden, JWST diğer teleskoplara göre kozmosun daha derinlerine nüfuz etme yeteneğine sahiptir. Görüntü, JWST'nin NIRCam cihazı tarafından yapılan 30 saatin üzerindeki gözlemlerden ve 4 ila 6 saat süren pozlamalardan oluşturuldu. Ön plandaki bu parlak altı noktalı yıldız, Samanyolu'ndaki gerçek bir yıldızdır, ancak her zaman olduğu gibi, belirgin kırınım uçlarına, ışığın JWST'nin optik sistemleriyle nasıl etkileştiği neden olur. Görüntünün sağ alt köşesinde, ışık yayları gibi görünen, güçlü bir şekilde merceklenmiş yüzlerce uzak galaksi vardır. Bu galaksiler daha önce Hubble tarafından bile görülmemişti. Kütleçekim bazı uç ve ilginç görsel efektler yaratabilir. Einstein'ın genel görelilik kuramına göre, büyük kütleli gök cisimleri o kadar güçlü kütleçekimsel alanlara sahiptir ki, uzay-zamanı kendi etraflarında bükerler ve uzayda yolculuk eden herhangi bir ışığın da etraflarında kıvrılmasına neden olurlar. Kütleçekimsel alan, başka türlü göremeyeceğimiz uzak cisimlerden gelen ışığı büker ve büyütür. Bu büyütme, JWST'nin kızılötesi süper güçleri ile birleştiğinde, sadece kendi başına merceklemenin görmemize izin vermeyeceği uzak galaksileri görmemize olanak sağlar. Bu, bu yeni derin alanın, gök bilimcilerin uzayın bu bölgesini daha önce hiç olmadığı gibi incelemelerine imkan vereceği anlamına geliyor. Yeni gözlemler şu anda analiz ediliyor ve bu yaz yayınlandığında, veriler küme içindeki yeni mesafe ölçümlerini ve dahil olan galaksilerin bileşimi ve hatta belki de galaksilerin erken evrende nasıl oluştukları hakkında ayrıntılar sağlayacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/jwst-simdiye-kadar-gorulmus-en-uzak-4-gokadanin-ayrintilarini-yakaladi", "text": "Yapılan yeni araştırmaya göre, James Webb Uzay Teleskobu şimdiye kadar gözlemlenen en uzak 4 gökadayı keşfetti; bunlardan biri, Büyük Patlama'dan sadece 320 milyon yıl sonra, Evren henüz emekleme dönemindeyken oluştu. Webb teleskobu, geçen yıl faaliyete geçtiğinden bu yana bir bilimsel keşif selini serbest bıraktı ve Evrenin uzak bölgelerine her zamankinden daha uzaklara baktı - bu aynı zamanda, zamanda geriye baktığı anlamına da geliyor. En uzak galaksilerden gelen ışık Dünya'ya ulaştığında, Evren'in genişlemesiyle gerilmiş ve ışık tayfının kızılötesi bölgesine kaydırılmıştır. Webb teleskobunun NIRCam cihazı, bu kızılötesi ışığı algılamak için benzeri görülmemiş bir yeteneğe sahip olup, daha önce hiç görülmemiş bir dizi galaksiyi hızlı bir şekilde tespit etmesine olanak tanır - bunlardan bazıları astronomların erken Evren anlayışını yeniden şekillendirebilir. Nature Astronomy dergisinde yayınlanan iki çalışmada gökbilimciler şimdiye kadar gözlemlenen en uzak 4 gökadayı \"kesin bir şekilde tespit ettiklerini\" ortaya çıkardılar. Fotoğraf: Şimdiye kadar gözlemlenen en uzak 4 gökada (Robertson ve diğerleri, Nature Astronomy, 2023). Galaksiler, Evren'in şu anki yaşının sadece yüzde ikisi olduğu 13 milyar yıldan daha uzun bir süre önce Büyük Patlama'dan 300 ila 500 milyon yıl sonrasına aittir. Bu, galaksilerin, ilk yıldızların ortaya çıktığına inanılan bir dönem olan \"yeniden iyonlaşma çağı\" olarak adlandırılan dönemden geldiği anlamına gelir. Çağ, Big Bang'in getirdiği kozmik karanlık çağlardan hemen sonra geldi. Paris Astrofizik Enstitüsü'nde araştırmacı ve 2 yeni çalışmanın ortak yazarı olan Stephane Charlot, AFP'ye en uzak galaksinin - JADES-GS-z13-0 olarak adlandırılan - Büyük Patlama'dan 320 milyon yıl sonra oluştuğunu söyledi. Gökbilimciler tarafından şimdiye kadar gözlemlenen en büyük mesafe bu dedi. Webb teleskobu, Büyük Patlama'dan 450 milyon yıl sonrasına dayanan ve daha önce Hubble Uzay Teleskobu tarafından tespit edilmiş olan JADES-GS-z10-0'ın varlığını da doğruladı. Charlot, 4 galaksinin de kabaca 100 milyon güneş kütlesi ağırlığında \"kütle olarak çok düşük\" olduğunu söyledi. Buna karşılık Samanyolu, bazı tahminlere göre 1,5 trilyon güneş kütlesi ağırlığındadır. Ancak Charlot, galaksilerin \"kütleleriyle orantılı olarak yıldız oluşumunda çok aktif\" olduğunu söyledi. Bu yıldızlar, \"Samanyolu ile yaklaşık aynı oranda\" oluşuyordu, \"Evrende bu kadar erken bir tarihte şaşırtıcı olan bir hız\" diye ekledi. Galaksilerin ayrıca \"metal bakımından çok fakir\" olduğunu da sözlerine ekledi. Bu, bilimin Evrenin nasıl çalıştığına dair en iyi anlayışı olan standart kozmoloji modeliyle tutarlıdır ve bu, Büyük Patlama'ya ne kadar yakınsa, bu tür metallerin oluşması için o kadar az zaman kaldığını söyler. Ancak Şubat ayında, Büyük Patlama'dan 500-700 milyon yıl sonrasına ait 6 büyük gökadanın keşfi, bazı astronomların standart modeli sorgulamasına yol açtı. Webb teleskobu tarafından da gözlemlenen bu galaksiler, Evren'in doğuşundan bu kadar kısa bir süre sonra sanıldığından daha büyüktü - eğer doğrulanırsa, standart modelin güncellenmesi gerekebilir. Yale Üniversitesi'nde son araştırmalarda yer almayan bir astronom olan Pieter van Dokkum, yeni keşfedilen dört uzak gökadanın onaylanmasını \"teknik bir güç gösterisi\" olarak yorumladı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/jwst-tarafindan-tespit-edilen-uzak-galaksiler-mumkun-oldugu-dusunulenden-daha-buyuk-gorunuyor", "text": "Uluslararası bir gök bilimciler ekibi, JWST tarafından gözlemlenen bir avuç çok uzak galaksinin kütlelerini tahmin etti ve kendilerini ellerinde büyük bir bulmacayla buldu. Kütleleri, evrenin bu kadar erken döneminde olmak için çok yüksek - galaksileri bu kadar büyütmek için yeterli gaz ve yeterli zaman yok. Swinburne Teknoloji Üniversitesi'nden baş yazar Profesör Ivo Labbe, IFLScience'a, \"JWST, galaksinin dalga boylarının daha fazlasını kapsayarak daha fazla ayrıntı ve daha fazla bilgi elde edebilir. Bu ekstra bilgi ve ekstra ayrıntı önemlidir çünkü gök bilimcilerin galakside kaç yıldız olduğunu tahmin etmeye çalışmasına olanak tanır.\" dedi. \"Biz de öyle yaptık. Ve bu oldukça şaşırtıcıydı çünkü galaksilerdeki yıldızların sayısı, modellerden beklediğimizden on kat daha fazlaydı.\" dedi. Söz konusu altı galaksi, uzay gözlemevi tarafından tespit edilen en uzak galaksiler arasında yer almıyor, ancak yine de oldukça uzaktalar - ışıkları Büyük Patlama'dan 500 ila 700 milyon yıl sonra geliyor. Bu galaksilerin büyüyen küçük cisimler olması gerekiyor, ancak kütleleri Güneşimizin kütlesinin on milyar katı gibi görünüyor, ki bu o zaman için zaten inanılmaz derecede büyük. Bununla birlikte, bunlardan birinin olası kütlesi Güneş'in 100 milyar katı. Bu kabaca bugün Samanyolu'nun ağırlığı kadardır ve bu miktarda yıldız 30 kat daha kompakt bir cisme yerleştirilmiştir! Öyleyse, bu galaksilerin varlığının yarattığı sorunlara bakalım. Birincisi zaman meselesi. Galaksilerin nasıl oluştuğunu açıklayan modeller iyidir, ancak mükemmel olmaktan uzaktır. Onlara göre, yüzde 100 verimlilikle bile, bu kadar çok büyük galaksi yaratmaya yetecek kadar gazı yıldızlara dönüştüremezsiniz. Bu modeller değiştirilebilir, uyarlanabilir ve muhtemelen JWST gözlemleriyle değişecektir. Diğer konu ise, bu galaksilerin hepsinin gökyüzünün çok küçük bir bölgesinden gelmesidir. İstatistiksel olarak, bu, o zamanlar muazzam bir büyük galaksi popülasyonunun varlığını ima eder - ve evrende onları yaratmak için yeterli madde yoktur. Bunun doğru olması için, kozmolojinin temel modelini sorgulamak gerekir. Bu model onlarca yıllık doğrulayıcı kanıtlarla destekleniyor, dolayısıyla galaksilerin oluşum modeli kadar kolay değiştirilemiyor. Profesör Labbe, IFLScience'a, Olağanüstü iddialar, olağanüstü kanıtlar gerektirir. olağanüstü kanıt olarak kabul edilir mi? Hayır! Açıkçası, bunlar yepyeni bir teleskobun ilk görüntüleri ve pek bir anlam ifade etmeyen şeyler görüyoruz. Veya standart tekniklerimizi kullanırsak, neredeyse imkansız olan bir cevap alırız.\" dedi. Açıklanmayan olası bir aday, bu ölçümlerde süper kütleli kara deliklerin etkisidir. Bu devasa kara deliklerin her galaksinin merkezinde olması bekleniyor ve aktif olarak beslendiklerinde kuasar durumuna geçip bol miktarda ışık salabiliyorlar. Bu, galaksilerin gerçekte olduğundan daha fazla yıldıza sahip gibi görünmesine neden olabilir. Ekip şu anda bu galaksileri takip ediyor ve altı tanesinden birinin aktif bir süper kütleli kara deliğe sahip olduğu görülüyor. Ekip şimdi süper kütleli kara delikler ve yıldızlar arasındaki göreceli katkıyı araştırıyor. Diğer galaksiler hakkında daha fazla veri önümüzdeki 18 ay içinde gelecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/jwst-trappist-1bnin-potansiyel-olarak-yasanabilir-olduguna-dair-tum-umutlari-yikiyor", "text": "JWST, en içteki gezegeninin etrafındaki atmosferi tespit etme umuduyla yakındaki TRAPPIST-1 sistemini inceledi, ancak ne yazık ki bulamamış görünüyor. TRAPPIST-1b hiçbir zaman yaşam için bir aday olarak görülmemiş olsa da, bir atmosferin olmaması, daha ılıman komşuları ve soğuk, düşük kütleli yıldızlara yakın yörüngede dönen diğer gezegenler için kötü bir işaret olabilir. Gök bilimciler, JWST'nin gözlem gücünü, kendi sistemimiz dışında keşfettiğimiz muhtemelen en ilginç gezegen sistemine çevirdiler. TRAPPIST-1, sadece kütleleri Dünya'nınkinden pek farklı olmayan yedi kayalık gezegenden oluşmakla kalmıyor, aynı zamanda üç veya dört tanesi (TRAPPIST-1e, f ve g) muhtemelen yıldızın yaşanabilir bölgesinde. Dünya'dan sadece 41 ışık yılı uzaklıkta, kolay inceleme için yeterince yakın ve üstelik gezegenler bizim konumumuzdan görüldüğü gibi yıldızı geçiyor. Geçiş, gezegenleri bulmamızın sebebidir. Bu aynı zamanda, eğer herhangi birinde atmosfer varsa, bir gezegen yıldızın önünden veya arkasından geçtiğinde etkilerini gözlemleme şansımız olduğu anlamına da gelir. Ne yazık ki, gök bilimciler, bunun TRAPPIST-1b'nin bir ikincil tutulması sırasında meydana gelmediğini ve muhtemelen gezegenin tespit edilecek çok az atmosfere sahip olduğunu bildiriyor. Önceden, kalın bir TRAPPIST-1b atmosferi için umutlar yüksekti. Gezegenin görünür yarıçapının Dünya'nınkinden yüzde 20 daha büyük olmasına rağmen, kütlesi neredeyse aynıdır - kalın, Venüs benzeri bir bulut tabakası bunu açıklayabilir. Uzak gezegenlerin etrafındaki atmosferleri tespit etmenin bir yolu, ana yıldızlarının önünden geçerken yıldız ışığındaki değişiklikleri aramaktır. Işık, gezegenin kendisi bir kısmını engellediği için zayıflayacaktır, ancak gördüklerimizin bir kısmı atmosferdeki gazlarla etkileşime girerek, orada bulunan gazlarla eşleşen spektrumlarda geçici düşüşler yaratabilir. Ancak NASA'dan Dr. Thomas Greene ve ortak yazarların TRAPPIST-1b ile yapmaya çalıştıkları şey bu değildi, çünkü bu işlem için yeterli ışığı toplamak çok uzun bir gözlem süresi gerektirecektir. Bunun yerine, yazarlar, sistemin en içteki gezegeninin JWST'nin ondan önemli miktarda kızılötesi radyasyon toplayabileceği kadar sıcak olması gerektiğini belirttiler. Bununla birlikte, tespit edebileceğimiz herhangi bir şey, doğrudan TRAPPIST-1'in kendisi tarafından yayılan radyasyonla boğulmuş olacaktı. En içteki gezegen TRAPPIST-1 b yıldızın arkasında hareket ederken TRAPPIST-1 sisteminin parlaklığında meydana gelen değişimi gösteren ışık eğrisi. Bu, ikincil tutulma olarak bilinir. İkincil tutulma olarak bilinen, gezegen yıldızın arkasına geçtiğinde yansıttığı radyasyon gizlenir. Toplam emisyondaki düşüşü gözlemlemek, Greene ve meslektaşlarının gezegenin katkısını hesaplamasına olanak sağladı. Gezegenin sürekli gündüz tarafından gece yarım küresine yeniden dağıtılan ısının çok az belirtisi olduğu sonucuna varıyorlar. Yazarlar, \"En açık yorum, ev sahibi yıldızdan gelen radyasyonu yeniden dağıtan gezegen atmosferinin çok az olduğu veya hiç olmadığı ve ayrıca karbondioksit (CO2) veya diğer türlerden atmosferik soğurulmanın saptanabilir olmadığıdır.\" diye yazıyor. TRAPPIST-1 çok sönük bir yıldızdır ve Güneş'in yalnızca iki binde biri kadar ışık yayar. Bununla birlikte, 1b o kadar yakın ki - yörüngede dönmesi sadece 1,5 gün sürüyor - Dünya'nın aldığından dört kat daha fazla radyasyon alır. Bu, Merkür'ün deneyimlediğinden daha az olsa da, Venüs'ten önemli ölçüde daha fazladır, dolayısıyla sıcaklığının çok yüksek olduğundan oldukça emin olabiliriz. TRAPPIST-1b'nin neden atmosferi olmadığı bilinmiyor. 7,6 milyar yaşında, birini kaybetmek için bolca zamanı oldu. Astrobiyologlar, kırmızı cücelerin yoğun bir şekilde parlama eğiliminin, yaşanabilir bölgelerindeki gezegenlerin atmosferlerini soyarak galaksideki yaşam için potansiyel konumların çoğunu ve Dünya'nın 10 ışık yılı yakınında bulunanların neredeyse tamamını ortadan kaldırabileceğinden korkuyorlar. Ancak bazı araştırmacılar aksini iddia ediyor. Yaşanabilir bölgeden bile daha yakın olan TRAPPIST-1b, bu tür atmosferik kayıplara karşı daha savunmasız olacaktır, bu nedenle atmosferin olmaması, kardeşleri için olasılıkları ortadan kaldırmaz, ancak iyiye işaret değildir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kabuki-sendromu-nedir", "text": "Kabuki sendromu sıkça otizimle karıştırılan nadir görülen genetik bir hastalıktır. Otizim ile bazı ortak semptomları paylaşmalarına rağmen bireyler otizimli değildir. Bu hastalık 1981 yılında Japon bilim insanları Norio Niikawa ve Yoshikazu Kuroki tarafından oluşturulan bir araştırma grubu tarafından tanımlanmıştır. Bu sendromu taşıyan bireylerin karakteristik yüz ifadeleri geleneksel Japon tiyatro kültürü olan Kakuki'de kullanılan sahne makyajına benzetildiği için isim kökeni buradan gelmektedir. Hastalık tip-1 (hasta bireylerin %55-80'i) ve tip-2 olmak üzere iki farklı şekilde tanımlanmıştır. Bireyler X kromozomuna bağlı dominant (tip-2) ve kromozom 12 üzerinde bulunan otozomal dominant kalıtım (tip-1) olmak üzere iki şekilde etkilenirler. Bu kromozomlarda bulunan genler sırasıyla histon lizin metil transferaz enzimini kodlayan KMT2D ve histon lizin demetilaz enzimini kodlayan KDM6A genleridir. İlgili genlerin kodladığı proteinler DNA'nın nükleozomal yapısını oluşturarak onun çekirdek içeriside paketlenmesine ve genlerin açılıp kapanması gibi reaksiyonlara aracılık ederek epigenetik mekanizmaları kontrol eden histon proteinlerinin modifikasyonundan sorumludur. Dolayısıyla bu genlerde meydana gelen bir mutasyon, histon proteinlerinin fonksiyonlarını düzgün yerine getirememesi ve kromatin üzerinde bazı genlerin erişime kapanması gibi genetik bozukluklara sebep olabilir. Kabuki sendromu vücudun birçok bölümünü etkileyebilen bir hastalıktır. Sendroma sahip bireylerin hastalıktan etkilenme şiddetine göre bireyler arasında farklılıklar gözlenebilir. Sendromun görülme sıklığı ise doğum başına yaklaşık olarak 1/32000 ihtimaldir. Şimdi bu nadir görülen mutasyonlardan birine genetik bir tarama bir örneği ile yaklaşarak durumu açıklamaya çalışalım. Öncelikle DNA baz dizilerinde meydana gelen her türlü farklılaşma bir mutasyondur diyebiliriz. Bu mutasyonlar protein kodlayan bir dizide meydana gelmiş ise ilgili dizenin üreteceği protein de hatalı olabilir ve buna bağlı olarak işlevsiz ya da yanlış işlevli olabilir. Diyelim ki KMT2D geninde patojenik bir mutasyon meydana geldi ve bu mutasyon da genetik tarama sonucu p.Lys287Ter olarak belirlenmiş olsun. Bu gösterim bize 12. kromozomun p kolunda bulunan ve 287. amino asit olan lizin amino asitinin \"nonsense\" bir mutasyon ile STOP kodonu oluşturarak proteinin doğal formuna göre daha kısa üretildiğini söyler ve bu değişimin gösterimi de K > şeklindedir. KMT2D transkriptinde belirtilen c.858dup gösterimi ise bu kromozom üzerinde bulunan 858. baza ilaveten bir baz daha eklendiğini ve bu duplikasyonun kodon okuma çerçevesinde bir kaymaya sebep olduğunu söyler. K > ifadesinde görüldüğü gibi lizin amino asitini oluşturacak olan AAG kodonu, Timin bazının çerçeveye eklenmesi sonucu bir UAA kodonu oluşturmuştur ve bu durum mRNA transkiriptinde STOP kodonu oluşmasına sebep olur. Böylece üretilen protein de doğal formundan farklı olacaktır. Dolayısıyla KMT2D geninden üretlien histon metil transferaz enzimi de doğal formuna göre daha işlevsiz olabilir ve DNA'yı saran histon proteinlerinin modifikasyonunu baskılayabilen bir değişim sonucu epigenetik mekanizmalarda da bozukluklar görülebilir. Histon proteinlerinde bulunan lizin kalıntılarından metil gruplarının koparılamaması ya da eklenememesi gibi durumlar da kromatin iplik üzerinde bazı genlerin erişime kapalı kalması ve hastalığa sahip bireylerin birçok farklı biyolojik sürecin işleyişinde sorun yaşaması anlamına gelebilir. Kabuki, çoğunlukla de-novo olarak ortaya çıkan bir hastalıktır. Yani bireylerin ebevenleri Kabuki değildir ancak embriyonik dönemde ilgili genlerde meydana gelen mutasyonlar sonucu bireyler sendromlu doğarlar ve yaş ilerledikçe semptomlar daha belirgin olmaya başlar. Nadir görülen bir hastalık olması nedeniyle Kabuki sendromu kan testleri, koryon villus örneklemesi veya amniyosentez gibi doğum öncesi yapılan rutin genetik testlerde taranmaz. Ancak Kabuki sendromu özel bir endişeyse ve bir ailevi öyküsü varsa CVS veya amniyosentez testi gerektiren bu mutasyonların varlığını spesifik olarak test ettirmek de mümkündür. - Omurga gelişim bozuklukları - Kulaklarda açıklık - Gelişimsel gecikme - Öğrenme güçlüğü - Kalp hastalıkları - Böbrek fonksiyon bozuklukları - Beslenme güçlükleri - İmmünolojik hasssasiyet - Sindirim bozuklukları - Anormal diş morfolojisi - Serebral korteks atrofisi - Yarık damak - İşitme bozukluğu - Brakidaktili - Bireyler çoğunlukla enfeksiyonlara yatkınlık ve otoimmünite gibi durumlar için beslenme ve enfeksiyonlar konusunda dikkatle takip edilmelidir. - Bazı etikikenmiş bireylerde HLA-DQA(1-2-8) gibi ilave bulgular vardır ve bu bireyler sindirim sistemi sorunlarına karşı oldukça dikkat etmelidir. Kısaca ifade etmek gerekirse HLA ; çok sayıda proteinin bir araya gelmesiyle oluşturulan, kendi antijenlerimiz ve yabancı antijenleri ayırt etmede görev alan bir hücre yüzey reseptörüdür. Dolayısıyla antijen sunumu yapan bağışıklık sistemi hücrelerinde otoimmünite veya immün cevap bozulukları ortaya çıkabilir. - Kabuki sendromulu bireyler için güncel olarak herhangi bir tedavi yoktur. Ancak hastalığın seyri bireyler arasında farklılık gösterdiği için semptomları hafifletmeye yönelik klinik denemeleri devam eden AR-42 ve muadilileri olarak umut vaad eden ilaç çalışmaları mevcuttur. - İlaç çalışmaları dışında, fareler üzerinde denenmiş ve olumlu sonuçlar vermiş bazı diyet çalışmaları da yürütülmektedir. 2017'de PNAS'de yayınlanan bir makalede farelere uygulanan ketojenik diyetler ile histon modifikasyonlarından sorumlu enzimlerin işleyişindeki artışa paralel olarak Kabuki sendromlu bireylerde (KMT2D+/BGeo) gözlenen hipokampal hasarın önüne geçilebildiği deneyler ile kanıtlanmıştır. Kabuki sendromlu farelerde meydana gelen nörolojik bozulmaların önüne geçilmiş ve diyetin uygulandığı farelerde bazı genlerin ifadesinin anlamlı bir şekilde arttığı gözlenmiştir. Ancak her ne kadar pozitif etkileri kanıtlanmış olsa da bu diyetler doktor kontrolünde uygulanmalı ve bireyler için negatif etkileri iyi araştırılmalıdır . - Son olarak, etkilenmiş bireyler ve aileleri için destek grupları ve hasta dernekleri gibi kuruluşlar bulunmaktadır. All Things Kabuki, EveryLife Foundation for Rare Diseases, Genetic Alliance gibi bazı kuruluşlar etiklenmiş bireylere ve ailerine başkalarıyla bağlantı kurmanın ve kişisel hikayeleri paylaşmanın yolları, mali yardım ve seyahat kaynakları, güncel tedavi ve araştırma bilgileri gibi pek çok konuda destek sağlamaktadır. Aileler, bu yardım kuruluşları ile doğrudan irtibata geçerek Kabuki ile Yaşam konusu hakkında detaylı bilgi edinebilirler . Kabuki sendoromu nadir görülen bir genetik hastalıktır ve doğum öncesi yapılan rutin genetik testler ile taranmaz. Sendroma sahip bireylerin özel desteğe ihtiyacı olabilir ve ebevenlerinin de detaylı bilgilendirme ve genetik danışmanlık almaları önemlidir. - https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/6810/kabuki-syndrome - https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31363182/ - https://www.ncbi.nlm.nih.gov/clinvar/variation/817588/?oq=817588&m=NM_003482.4(KMT2D):c.858dup%20(p.Lys287Ter)#id_first - https://www.ncbi.nlm.nih.gov/snp/rs1592159924#frequency_tab - https://www.ncbi.nlm.nih.gov/clinvar/RCV001008747.3/ - https://www.ncbi.nlm.nih.gov/clinvar/RCV001197914.1/ - https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/NC_000012.12?report=fasta&from=49018978&to=49060794&strand=true - https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene/3117 - https://go.drugbank.com/drugs/DB12707 - https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28270022/"}
{"url": "https://www.fizikist.com/kadinlari-saldirilardan-korumayi-amaclayan-cihaz", "text": "Sadece Türkiye'de değil dünyanın diğer ülkelerinde de ağırlıklı olarak kadınlara yapılan cinsel ve şiddet içerikli saldırılar artmaya devam ediyor. Bu noktada teknolojiden yararlanmak isteyen ROAR, belki bu alandaki ilk değil ancak başarıya ulaşmış yeni bir alternatif sunuyor. Indiegogo projesi olan Athena isimli küçük bir aletle saldırı anında veya öncesinde tehlike mesajı yollanabiliyor. Athena oldukça basit çalışma prensipleri üzerine kurulmuş. Yuvarlak ve şık gövdesiyle kolye veya broş olarak takılabilen cihaz, her an yanınızda taşıyabileceğiniz bir imdat tuşu. Alarm modu ve Gizli mod olmak üzere iki farklı modu bulunan cihazla ister yüksek sesle alarm çalabiliyor ister saldırgana belli etmeden imdat çağrısında bulunabiliyorsunuz. Kullanıcıların kendilerini tehlikede hissettiğinde ya da saldırı anında üzerinde yer alan tuşa üç saniye basılı tutarak basarak önceden kayıtlı kişilere konum bilgisi ve bir imdat mesajı yolluyor. Aynı zamanda oldukça rahatsız edici ve yüksek bir sesle alarm çalmaya başlıyor. Gizli mod ise tuşa üç kere üst üste basarsanız aktif hale geliyor ve alarm çalmadan aynı işlemleri gerçekleştiriyor. Bluetooth aracılığıyla akıllı telefonla ortak çalışan bu cihazın ROAR isimli bir mobil uygulamasıyla mesaj göndermek istediğini kişileri belirliyorsunuz. Android ve iOS uyumluluğu bulunan uygulama ne yazık ki şu an için polisle otomatik olarak iletişime geçemiyor. Cihazın pili yaklaşık 3 aylık kullanım sunuyor ve pil bitmeye yaklaşınca kullanıcılar mobil uygulama üzerinden uyarılabiliyor. Athena su geçirmez değil anca suya dayanıklı olduğu belirtiliyor. 40 bin dolarlık hedefinin çok üstünde bir bağış toplayan Athena'ya 75 dolar ödeyerek sahip olmak mümkün. Ayrıca 100 dolarlık versiyonu satın alırsanız şirket kendiniz için aldığınız Athena'nın yanı sıra ihtiyacı olan bir kadın için Women Against Abuse derneğine bir tane daha yolluyor. Her ne kadar kampanya kadın odaklı olsa da erkeklerin de kendini güvende hissetmek için kullanabileceği Athena ile ilgili daha detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kafa-nakli-icin-geri-sayim-basladi", "text": "Medyada \"kafa nakli\" olarak kısaca tanımlanan, 40 milyon dolarlık ilk cerrahi operasyonun, 2017 yılında gerçekleşmesi kesinleşti. Bu aslında bir kafa naklinden çok beden nakli olarak tanımlanabilecek bir operasyon çünkü bedeni sağlıklı yaşama imkan vermeyecek kadar hasarlı hastanın kafası sabit kalırken, kaza sonucu ölmüş bir kişinin sağlıklı bedeni, hastanın kafasıyla birleşecek. Böylece daha önce bedenini kullanamayan, tekerlekli sandalyeye bağlı olan hasta artık tüm fonksiyonları çalışan bir bedene sahip olacak. Ancak daha önce bedeniyle hiç yürümemiş, ayağa kalkmamış, ellerini kullanmamış, su içmek için bardak tutmamış bir hastaya tamamen sağlıklı bir beden verildiğinde, beynin bu bedeni nasıl kullanacağını anlayamama riski var. Bu amaçla hazırlanan özel bir sanal gerçeklik programı içinde, hasta 6 ay boyunca eğitime tabi olacak. 2017'de ilk kafa naklini yaşayacak olan Rus bilgisayar mühendisi Valeri Spiridonov, ömrünü tekerlekli sandalyede geçirmişken, ölmeden önce sağlıklı bir bedene sahip olma şansını yakalamak için bu operasyona razı oldu ve şimdiden VR eğitimlerine başladı. Eğer 2017'deki kafa nakli başarılı olursa bundan sonra ağır bedensel deformasyonları olan çok sayıda hasta için hayata tutunmak adına yeni bir umut doğacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kafa-nakli-mumkun-mu", "text": "Peki kafa nakli operasyonunu kim, nerede, niçin ve tabii ki en önemlisi nasıl uygulayacak?Tüm bu soruların cevabı için, öncelikle bize bu işlemin mümkün olduğunu göstermesi umuduyla kafa nakli tarihine göz atmak yararlı olacaktır.İlk kez 1908 yılında Amerikalı bir fizyolog ve farmakolog olan Charles Claude Guthrie'nin, bir köpeğin başını başka bir köpeğin boynunun yan tarafına yerleştirmesi ile gerçekleştirilen kafa nakli, daha sonra 1950'lerde Sovyet doktor Vladimir Demikhov ve 1970 yılında onun çalışmasından etkilenen beyin cerrahı Robert J. White önderliğindeki bir ekip tarafından maymunlar üzerinde denenmiştir.Bahsi geçen tarihler arasında da, bugün de konu ile ilişkili veya direkt uygulaması olan sayısız araştırma farklı ülkelerde gerçekleştirilmiştir birbirlerinden farklı sebeplerle belli oranlarda başarılı olmuş veya olamamıştır. Canavero'ya göre, Çin'deki Harbin Medical University'den Xiaoping Ren önderliğindeki bir ekip, başarılı bir şekilde bir maymunda kafa nakli gerçekleştirdi. Kafa ve vücut arasında kan damarlarını bağlayan ekip, omuriliği bağlama girişiminde bulunmadı. Canavero, bu deneyin 1970'de Amerika'da White'ın yaptığı deneyin bir tekrarı niteliğinde olduğunu belirtti. Tüm organ nakli işlemlerinde temel bir sorun olan doku ve kan uyuşmazlığı, konu kafa nakli olunca sorunların en küçüğü haline gelebilir.Çünkü, beynin vücudumuzun içinde bulunan ve tüm vücudumuza beyinden gelen sinyalleri ileten omuriliğe doğru şekilde bağlanması ve hatta beynin kafa nakli sırasında canlı tutulmasını veya hiçbir nörolojik hasar görmemesinin sağlanması gibi sorunlar öncelik kazanacaktır. Günümüze gelindiğinde ise operasyonun tarihini veren İtalyan beyin cerrahı Sergio Canavero'nun yaratmış olduğu bir kısmi spekülasyon ile karşılaşıyoruz.Ocak ayında Newscientist'de yayımlanan bir rapora göre, yedi makaleden oluşan çalışmalar henüz yayımlanmadan son verileri halka açıklayan ve elimizde bu operasyonu gerçekleştirecek yeterli verilerin olduğunu belirten Canavero; Çin'de gerçekleştirmeyi planladığı operasyonun özellikle de felç, kısmi felç veya omurilik felci hastalarının ulaşabileceği en hızlı çözümün bu nakil işlemi olduğunu öne sürüyor. 1959 Life dergisinden, Sovyet bilimci Vladimir Demikhov tarafından gerçekleştirilen köpekte kafa nakli deneyinin ardından bir süre yaşayan hayvanı beslerken çekilen fotoğrafı. Çoğu Canavero'nun iddialarına veya yayımlanan ve yayımlanacak olan konuk-editör hakemliğinden geçmiş makalelere dayanan bilimsel alt metin prosedürel olarak kısaca şu şekilde sunuluyor: Öncelikle donör vücut ve nakledilecek olan kafa 12 ila 15 santigrat dereceye soğutulacak, boyun kasları ve damarları düzgün biçimde kesilecek, omurilik zarar verilmeden ayrılacak ve bağlanmak üzere korunacak.Aktarılabilir hale gelen kafa ile vücut arasındaki omurilik bağı ise polietilen glikol etken maddesi ile başarılı bir biçimde kaynaştırılacak, omurilik onarımı ve büyümesi uyarılacak.-Bu noktada polietilen kullanılarak farelerde omurilik zedelenmelerinin giderilebildiğini ve ekstra kafa eklenen yani iki kafalı farelerin yaşamasının sağlandığını söylemek gerekir.-Daha sonra Canavero'ya göre damar bağları ve kasları iyileşen bireyin bir ay süre ile komada tutularak boyun kaslarını hareket ettirmesi engellenmeli ve bu sürede omurilik, yeni bağlantılara alışması ve gücünü kazanması için elektrik ile uyarılarak tedavi edilmeli. Bu konuda bilim adı altında önümüze sürülen iddiaların çoğu, yine bilim dünyasından sert eleştiriler alıyor. New York University Medical School'dan Arthur Caplan NewScientist'e verdiği demeçte; 'bunun halka ilişkiler yolu ile bilim yapmak olduğunu, kendisinin hakemli bir dergide yayımlanmadan bu iddiaları ciddiye alamayacağını' belirtiyor.İtalyan cerrahı yürümeye başlamadan zıplamaya çalışmak ile eleştiren Caplan; daha mümkün ve bilinir birşey iken Canavero'yu, tekniğini omurilik zedelenmelerini ve sakatlıklarını gidermek üzere geliştirmeye çağırıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kagittan-ucak-yapip-ucurabilen-lego-robot", "text": "Kağıttan uçak yapmak her ne kadar kulağa oldukça kolay gelse de, başarılı uçuşlar gerçekleştirebilen bir uçak yapmak için düzgün bir katlama tekniğine ihtiyacınız var. Ancak bu da yeterli gelmiyorsa LEGO'lar ile kağıttan uçak yapıp sonra da onu uçuşa geçiren bir robot oluşturabilirsiniz. LEGO robotbilim uzmanı Arthur Sacek'in Elevation Digital Media ve Arrow Electronics iş birliğiyle ürettiği bu LEGO robot, oldukça basit görünen bir işlem için oldukça karmaşık bir yapıya sahip. Sorunsuz bir şekilde çalışan robot bir yazıcı edasıyla aldığı düz kağıt parçasını çeşitli aşamalardan geçirip katlayarak uçak formuna sokuyor ve en sonunda da uçması için bir itiş gücü uyguluyor. Robotun çalışma mekanizmasını aşağıdaki videodan izleyebilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kahve-aliskanliklariniz-dnanizda-kodlanmis-olabilir", "text": "Bilim insanlarına göre; genetik çeşitliliğimiz kafeinin vücuttan atılışını etkiliyor ve kahve içme isteğimiz buna göre şekilleniyor. Edinburgh Üniversitesi'nden araştırmacılar, PDSS2 isimli gende çeşitlilik görülen kişiler, bu çeşitliliğin görülmediği kişilere göre daha az kahve içme eğilimindeler. Gen çeşitliliğinin, kafeinin vücuttan atılma süresini uzattığı düşünülmektedir. Bu süre uzadığında kafeinin vücutta kalma süresi uzamakta ve kişilerin kafein alım istekleri, dolayısıyla içtikleri kahve miktarı azalmaktadır. Araştırmacılardan Nicola Pirastu'ya göre; PDSS2 geni yüksek seviyelerde bulunan kişilerde, kafein daha yavaş parçalanır ve bu kişiler daha az kahve içerler. Çünkü kafeinin yarattığı pozitif etkiler vücutlarında daha uzun sürer. İtalya'da denekler üzerinde yapılan çalışmalarda bu hipotezin doğruluğu kanıtlanmıştır. Bunun yanısıra aynı çalışma Hollanda'da da gerçekleştirilmiştir. Sonuçlara bakıldığında, katılımcılardan PDSS2 geni çeşitliliği yüksek olan bireylerin daha az kahve tükettiği, fakat kahve tüketim miktarı fincan bazında ele alındığında Hollanda'daki deneklerin İtalya'daki deneklere göre daha az fincan kahve tükettikleri görülmüştür. Bu durumu yorumlayan araştırmacılar, İtalya ve Hollanda'daki insanların kahve tüketim alışkanlıklarının birbirinden farklı olduğunu, İtalya'da kahvenin daha küçük fincanlarda tüketildiğini, Hollanda'da ise daha büyük fincanlarda ve kafein miktarı daha fazla şekilde tüketildiğini belirttiler. Ayrıca bu çalışma sayesinde; genetiğin kişilerin alışkanlıkları ve yaşam tarzları üzerindeki önemli rolü birkez daha gözler önüne serilmiştir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kahve-gunun-hangi-saatinde-icilmeli", "text": "'AsapScience' adlı internet sitesine göre, en iyi saatler (08.00-09.00), (12.00-13.00) ve (17.30-18.30) dışındaki saatler. Siteye göre, hepimizin \"sirkadiyen saat\" olarak bilinen biyolojik saati var. Bu saat, vücudumuzdaki bir çok süreci düzenliyor. Buna gün içinde ne kadar uykulu olduğumuz da dahil. Kortizol adlı hormonun salgılanmasından da bu saat sorumlu. Buna stres hormonu da deniyor. Zira bu hormon, vücudun \"savaş ya da kaç\" hallerinde bolca salgılanıyor. Kortizol, gün içindeki uyanıklık haliyle de bağlantılı. Sabah 08.00'le 09.00 arasında vücuttaki kortizol seviyesi zirveye çıkıyor. Bu vücudunuzun sizi uyandırmak için doğal bir mekanizması olması anlamına geliyor. Ve kafeinin bu mekanizmayı tamamlayıcı bir işlevi olduğunu düşünüyorsanız yanılıyorsunuz. Zira uzmanlar kortizol üretiminin en üst seviyeye çıktığı zamanlarda kahve ya da enerji içeceği tüketmenin kafeinin etkisini önemli ölçüde azalttığı ve uzun vadede bu maddeye karşı bağışıklık geliştirdiği uyarısında bulunuyor. Yani hem daha az canlanıyorsunuz hem de gelecekte daha fazla kahve içmeniz gerekiyor. Bu nedenle, kahve içmek için muhtemelen en iyi zaman kortizol \"kabarmasından\" sonra, saat sabah dokuz. Bilim insanlarına göre, kortizol günün değişik saatlerinde yeniden zirveye çıkıyor. Bunlar, 12.00-13.00 ve 17.30-18.30 arası. Bu nedenle kahve içmek için en iyi zamanlar bunların dışındaki saatler. Bilim insanlarına göre, kortizol seviyesi uyandıktan hemen sonra yüzde 50 oranında artıyor. Bu nedenle uzmanların tavsiyesi kahve içmek için bir saat beklemek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kahverengi-cuce-nedir", "text": "Kahverengi cüceler, kütleleri yeteri kadar büyük olmadığı için hidrojen-1 füzyonunu gerçekleştiremez ve gerçek bir yıldıza dönüşemezler. Ancak kütlesi Jüpiter'inkinin 13 katından büyük olan kahverengi cüceler döteryum füzyonunu, kütlesi Jüpiter'inkinin 65 katından büyük olan kahverengi cücelerse lityum füzyonunu gerçekleştirebilir ve bu bakımdan gezegenlerden ayrılırlar. Bilinen kahverengi cüceler arasında Dünya'ya en yakın olanları yaklaşık 6,5 ışık yılı (ışığın 6,5 yılda katettiği mesafe) uzaklıktadır. Luhman 16 olarak adlandırılan bir ikili sistemin üyesi olan bu kahverengi cüceler, 2013'te keşfedilmişti. Bazı kahverengi cücelerin etrafında dönen gezegenler olduğu biliniyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kahveye-veya-caya-seker-atmamizin-gercek-nedeni-nedir", "text": "Food and Function 'da yayımlanan çalışmada, araştırmacılar kafein, şeker ve suyun moleküler düzeydeki etkileşiminin sıcak içeceklerin tadını etkilediğine dair yeni bir bakış ortaya çıkardılar. Kafein, acı taddan sorumludur. Kafein molekülleri su içerisindeyken birbirlerine yapışma eğilimi gösterirler ve şeker ilavesi ile bu eğilim daha da artırılır. Yıllardan beri, bilim insanları; bu durumun su molekülleri arasındaki bağların şeker etrafında güçlenmesinden kaynaklı olduğunu kabul ediyorlardı. Fakat, University of York 'dan Seishi Shimizu öncülüğündeki araştırma; bu durumun altında yatan sebebin; su ve şeker molekülleri arasındaki çekim olduğunu ve bunun da kafein moleküllerinin şekerden kaçınmak için birbirlerine yapışmalarına sebep olduğunu ortaya koyuyor. Bu da acı tadı neden daha az hissettiğimizin sebebi. Bu sürecin arkasındaki temel mantığın doğru şekilde kavranması gıda bilimine birçok açıdan fayda sağlayabilir. Araştırmacılar; günlük yiyecek ve içeceklerimizin arkasındaki etkileşimleri ve aktiviteleri araştırmak için, gündelik yaşam ve mikroskobik alemi birbirine bağlayan teorik fiziksel kimyanın bir dalı olan istatistiksel termodinamiğikullandılar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kaktus-gercekten-radyasyonu-emiyor-mu", "text": "Kaktüsün radyasyonu daha çok emdiğine ilişkin tezi ortaya atanların, bu bitkide çok fazla su olmasını gerekçe gösterdiğine değinen Zencirkıran, \"Suyun iyi bir radyasyon absorbe edici kimyasal olduğu doğrudur ancak kaktüslerde su miktarı ortalama yüzde 88'dir. Bu mantıkla bakacak olursak içeriğinde yüzde 90'ın üzerinde su bulunan kavunun daha iyi bir radyasyon emici olması gerekir.\" ifadelerini kullandı. Prof. Dr. Zencirkıran, kaktüslerin insanları zararlı ışınımlardan bütünüyle koruduğu tezinin tamamen bilim dışı olduğunu anlattı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kaliforniya-kiyilarinda-dev-hayalet-denizanasi-goruldu", "text": "Dev deniz canavarı avını 10 metre uzunluğunda ağız kollarıyla yakalar. Bir denizaltı ile keşif yapan bilim insanları, California, Monterey Körfezi'nin derin sularında gizlenen dev bir hayalet avcının büyüleyici görüntülerini filme aldılar. Dev hayalet denizanası , Monterey Bay Akvaryumu Araştırma Enstitüsü'nden deniz biyologları tarafından, etrafında dolanan uzun, kadifemsi \"ağız kolları\" ile sakin bir şekilde yüzerken 975 metre derinlikte görüntülendi. MBARI bilim adamları, binlerce denizaltı dalışı boyunca, bu bulunması deniz anasını sadece 9 kez tespit edebildi. MBARI yaptığı açıklamada, \"Dev hayalet deniz anası ilk olarak 1899'da görüldü. O zamandan beri bilim insanları bu hayvanla, sadece yaklaşık 100 kez karşılaştılar\" dedi. Gezegendeki en büyük denizanaları arasında yer alan dev hayalet, Kuzey Kutbu hariç tüm dünya okyanuslarının en derin yerlerinde görüntülendi. Buna rağmen MBARI, genellikle insanların veya uzak denizaltıların erişemeyeceği kadar derinlerde yaşadığından, bu yaratığın görülmesinin hala nadir olduğunu söylüyor. MBARI, bu derin deniz sakininin baş kısmının yaklaşık 1 metre genişliğinde, ağız kollarının ise 10 metre civarında bir uzunlukta olduğunu belirtti. Hayalet denizanası hakkında pek bir şey bilinmiyor, ancak bilim adamları, peşinden gelen gevşek eşarplar gibi akan ağız kollarını avlarını tuzağa düşürmek ve onları ağzına çekmek için kullandığını düşünüyor. Hayvanın hafifçe parlayan turuncu bir kafası var ve genel olarak okyanusun zifiri karanlık derinliklerinde yaşıyorlar. Günümüz teknolojisindeki uzaktan kumandalı denizaltıların kullanılmasından önce, bilim adamları derin deniz canlılarını yakalamak için genellikle trol ağlarını kullandılar. Bu yöntem birçok derin deniz canlısını incelemek için ideal olabilir, ancak derin deniz denizanası bunlardan biri değil. Bu ağlar balık, kabuklular ve kalamar gibi sağlam canlıları araştırmak için faydalı olabilir. Ama jölemsi hayvanlar, trol ağlarında kalmazlar ve jelatinimsi yapışkan bir şekilde ayrışırlar. Denizanası, derin denizlerde bulunan en yaygın canlılardan biridir. Vücutlarının jölesimsi yapısı inanılmaz yüksek basınçlara dayanmalarını sağlar. Bununla birlikte, 'beyinleri olmayan' bu yaratıklar hakkında keşfedilmeyi bekleyen hala çok şey var. Bir zamanlar denizanasının derin deniz ekolojisinde büyük ölçüde önemsiz olduğu varsayılmıştı, ancak MBARI araştırmacıları tarafından 2017 yılında yapılan bir araştırma, bu cnidarians'ın aslında karanlık derinliklerdeki en önemli yırtıcı hayvanlar arasında olduğunu, kalamar gibi kafadanbacaklılarla ve balıklarla ekolojik rekabet halinde oldukları gösterildi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kalp-kanseri-vakalarini-neden-hic-duymuyoruz", "text": "Kanser, vücuttaki hemen hemen her organda gelişebilse de bu durumun bir istisnası var. Kalp kanseri vakaları çok nadiren görülen kanser vakalarıdır. Kalbin vücut için ne kadar temel bir organ olduğunu ve aralıksız çalıştığını düşündüğümüzde kansere karşı bu kadar dayanıklı olması size şaşırtıcı gelebilir. Bu durumun mantıklı bir açıklaması var elbet ancak bu kadar dayanıklı olmasına rağmen kalbimiz de çok nadiren kansere yakalanabilir. Kalp tümörü vakaları o kadar nadir görülür ki, buna yönelik elimizdeki veriler oldukça kısıtlıdır. Elimizdeki kısıtlı veriler, kalp tümörü vakalarının insanların sadece % 0,0017 ile % 0,0028' inde görüldüğünü göstermektedir. Üstelik bu tümörlerin birçoğu kötü huylu değildir. Ancak bu tümörler kalp odacıklarındaki kan akışını olumsuz etkileyecek kadar büyürse o zaman ciddi sağlık sorunlarına neden olabilirler. Chicago Rush Üniversitesi Tıp Merkezi' nde kardiyolog olan Dr. Tochukwu Okwuosa \"Kalp tümörleri çok yaygın görülen vakalar değiller ve çoğu insanın bu konuda sık sık konuşmamasının nedeni de bu\" diyor. \"Kalp tümörleri kötü huylu olduklarında geri döndürülmesi maalesef çok zor oluyor, tedavi etme şansı çok düşük ve kemoterapiyle bile ölüm ihtimali çok yüksek\" diyerek sözlerine devam eden Dr. Okwuosa, kalp kanserini adeta bir ölüm cezası olarak nitelendiriyor. Kanser, hücre bölünmesi sırasında meydana gelen hatalar sonucunda ortaya çıkar. Mutasyona uğramış bir hücrenin anormal şekilde bölünmesine ve kontrolsüz bir şekilde çoğalmasına kanser denir. Vücuttaki birçok hücreye nazaran kalp hücreleri, ileri dönemlerinde bölünmeye devam etmezler. Bu sayede kalp hücrelerinde bölünme sırasında hata meydana gelme ihtimali de ortadan kalkmış olur. Bu durum, kalbin hasarlı dokuyu onarmasında iyi olmadığı anlamına gelse de kansere karşı kalbi son derece dayanıklı bir hale getiriyor. Kalp kanseri vakaları son derece nadir görüldüğü için belirtilerini saptamak da bir o kadar zor oluyor. Bazı tümörler hiç semptom göstermezken bazıları yorgunluk, nefes darlığı, baş dönmesi, göğüs ağrısı ve çarpıntı gibi semptomlara sahip olabilir. Kendinizi kötü hissediyorsanız ve bu semptomlardan bazılarına sahipseniz bunun bir kalp tümörü olma olasılığı oldukça düşüktür ancak yine de bir doktora görünmekte fayda vardır. Bu makalenin içeriği; tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi niteliği taşımamaktadır. Tıbbi durumlarla ilgili sorularınız için her zaman doktorunuza başvurunuz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kalpte-kesfedilen-yeni-hucre-tipi", "text": "Sorumlu araştırmacıları bile şaşırtan keşifte kalp hakkında yeni bir bilgiye ulaşıldı. Kalpte, genellikle sadece beyin ve omurilikte bulunan glial hücreye benzeyen yeni bir hücre türü bulundu. Kalbin etrafındaki ağ benzeri görünümleri nedeniyle \"nexus glia\" olarak adlandırılan keşfin arkasındaki ekip, bu yeni hücrelerin gelecekte kalp hastalıklarını ve kusurlarını nasıl anladığımızın anahtarı olabileceğine inanıyor. Bulgular yakın zamanda 'Plos Biology' dergisinde yayınlandı. Çalışmanın ortak yazarı Cody Smith, Benim için harika bilimin tanımı, daha fazla soru açan keşfettiğiniz bir şeydir. Bence, bunun tanımı bu. dedi. Yeni keşfedilen hücreler, beynimizin tıka basa dolu olduğu yıldız şeklindeki çok görevli hücreler olan astrositlere benziyor. Bu hücreler beyinde ve omurgada sinir ağlarının oluşturulmasında ve sürdürülmesinde çok önemli bir rol oynar, ancak vücudun başka bir yerinde yaşamadıkları düşünülür. Astrositler, gliyal hücreler olarak bilinen bir hücre sınıfına aittir - adı Yunanca \"tutkal\" kelimesinden gelir- hücreleri keşfeden 19. yüzyıl nörologlarının onlar için tespit edebildikleri tek işlevdir. Bu günlerde, glial hücreler hakkında biraz daha fazla şey biliyoruz, ama her şeyi değil. Bunların, örneğin pankreas, dalak, akciğerler ve bağırsaklar gibi organlar da dahil olmak üzere vücutta bulunabileceğini biliyoruz, ancak tam olarak ne olduğunu bilmiyoruz. Özellikle beyindeki nöron işlevi için çok önemli olan astrositlerin, periferik sinir sisteminde , yani vücudun beyin ve omurilik dışındaki sinirlerle birbirine bağlanan kısımlarında neden temelde var olmadığı da açık değildir. \"Şaşırdık, bu yüzden PNS'de glial benzeri hücreler aradık.\" diye açıkladı Smith. \"Gerçekten, Nina her hafta ofisime glial bir kimliği destekleyen daha fazla veriyle geldi ve bunların çoğuna ben ikna olmadım... Sonunda veriler göz ardı edilemeyecek kadar fazla oldu.\" dedi. Başlangıç olarak ekip, son yıllarda hastalıkları modelleyen bilim insanlarının hızla kobay olarak tercih ettiği bir hayvan olan zebra balığına baktı. Zebra balığının kalbinde astrositlere benzeyen bir hücre türü keşfettiler ve türler arası analiz aynı hücreleri insan ve fare kalplerinde de ortaya çıkardı. Doğumdan önce, sonunda yüzümüzü ve düz kaslarımızı oluşturmaya devam eden aynı hücre grubundan oluşan hücreler, çıkış yollarından kalbe yayılır ve bu, nexus glia'nın işlevi hakkında önemli bir ipucu sağlar. 'Bu büyüleyici, çünkü çıkış yolu doğuştan gelen kalp hastalıklarının yüzde 30'unda kusurlu diye açıkladı Nina... Kalp atışlarını değerlendirirken, nexus glia bozulduğunda kalp hızlarının arttığını fark etti diye yazdı Smith. Dahası, nexus glia, önemli bir glial gelişim geninden yoksun bırakıldığında, kalp atışı düzensiz hale geldi. Kikel-Coury, Kardiyovasküler bulmacanın yeni bir hücresel parçasını bulabilirsek, bunun gelecekteki çalışmalar için temel oluşturabileceğini düşündüm dedi. Bu nitelikteki pek çok keşifte olduğu gibi, tam sonuçları henüz görülmedi. Smith, nexus glia'nın \"kalbi düzenlemede oldukça önemli bir rol oynayabileceğini\" düşünürken, onların kesin işlevlerini henüz \"tamamen bilmedikleri\" konusunda uyardı. Smith, \"Artık varlığından bile haberdar olmadığımız 100 sorumuz var, bu yüzden daha önce hiç çalışılmamış bu yolu keşfetmek için onları takip ediyoruz. Bu, temel nörobiyoloji çalışmanın birçok farklı bozukluğun anlaşılmasına nasıl yol açabileceğinin bir başka örneği... Gelecek için heyecanlıyım.\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kameraya-yakalanan-kirmizi-atmosferik-cember-nadir-elves-olayi", "text": "İtalya gökyüzünde kısa bir süreliğine muazzam bir kırmızı çember belirdi. Anlık bu kısacık olay, kırmızı bir donutun şekeri gibi görünse de gerçekte, ELVES olarak bilinen nadir bir atmosferik olay. ELVES, Elektromanyetik Darbe Kaynaklarından dolayı Işık Emisyonları ve Çok Düşük Frekans Bozulmalarıdır ve gözlerinizi devirmenize neden olan kısaltmalardan biridir. ELVES, kuzey ışıklarının alt kenarlarında olduğu gibi kırmızı rengi alan, elektrik boşalmalarının neden olduğu atmosferdeki nitrojen uyarılmasıdır. Yassıdırlar ve iyonosferde yüzlerce kilometre uzayabilirler. Bu tuhaf olaylar, ancak 1990 yılında Ulysses sondasını Güneş'i incelemek üzere gönderen Discovery Uzay Mekiği ekibi tarafından keşfedildi. Ancak kuzey ışıklarının aksine, güneş aktivitesiyle ilgili değiller. ELVES, gök gürültülü fırtınaların bir ürünüdür ve aslında, onların çok üzerinde görülürler. Nitrojenle etkileşime giren elektronlar, altında olup bitenler tarafından enerjilendirilmiş olabilir. Görüntünün sahibi, daha önce Yılın Vahşi Yaşam Fotoğrafçısı Ödülü'nü kazanan İtalyan fotoğrafçı Valter Binotto. Olayın bu fotoğrafını çektiğinde, bulunduğu yerden yaklaşık 300 kilometre uzaktaki bir fırtınayı takip ediyordu. ELVES, gök gürültülü fırtınalarla ilgili tek tuhaf olay değildir. Mavi jetler, kırmızı şimşekler, TROLL'ler, periler, GHOST'lar ve cüceler vardır. Üst atmosferde meydana gelen ve iyi tanımlanmamış pek çok geçici ışık olayı vardır: bunlar genellikle gök gürültülü bulutların üzerinde oluştuklarından, onları yerden incelemek zordur. Ancak bazen, uzaktaki fırtınalar ile doğru zamanda doğru yerdeki bir kamera arasında iyi iş birlikleri vardır, Şili'deki kırmızı şimşeklerin tabloya benzeyen bu görüntüsü gibi. Onları görmek çok zor olduğundan, belki de mitolojik varlıkların adlarını vermek doğru bir seçimdi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kan-beyin-bariyerini-gecebilen-yeni-aspirin-formu-elde-edildi", "text": "Kan-beyin bariyeri, madde geçişini engelleyerek beyni korurken, tedavi amacıyla beyne hedeflenen ilaçların geçişini de engeller. Bu koruma kalkanı nedeniyle beyin kanseri gibi hastalıklarda tümore yönelik tedavilerin kısıtlanması söz konusudur. Polonyadaki Brain Tumours 2016 From Biology to Therapy konferansında sunulan bir çalışmada, araştırmacılar tekrar formüle ettikleri sıvı aspirinin, ilaçların kan-beyin bariyeri geçişini artırdığını açıkladılar. Kan-beyin bariyerinin yapısı oldukça seçici geçirgen bir özelliktedir. Kan dolaşımını beyin sıvılarından ayıran bu bariyer, yalnızca beynin ihtiyacı olan su, gaz, glikoz, amino asit gibi moleküllere karşı geçirgendir. Geçen yıl yapılan bir çalışmada, kan-beyin bariyerinde oyuklar oluşturularak bariyerin aşılması sağlanmıştı. Bu çalışma ultrason kullanılarak görüntülenmişti. Çalışmada, mikrobaloncuklar kullanılmış ve bariyerden geçiş bu baloncukların genişlemesi ile sağlanmıştı. Fakat bu yeni çalışma kapsamında, bir aracıya gerek kalmadan yalnızca ilaçların etkisi ile bariyerden geçiş sağlanabilmekte. IP1867B ismi verilen bu yeni ilaç, aspirinin yeniden formüle edilmiş şekli ve iki diğer bileşenden oluşmakta. Araştırmacılar, sıvı aspirinin henüz tam anlamıyla çözünmesinin gerçekleşmediğini fakat bu konuda çalışmaların sürdüğünü belirttiler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kan-grubu-erken-inme-riskini-etkiliyor", "text": "Araştırmacılar, A grubu kan gruplarından birine sahip kişilerin, diğer kan gruplarına sahip kişilere kıyasla 60 yaşından önce felç geçirme olasılığının daha yüksek olduğunu buldu. Kan türleri, kırmızı kan hücrelerimizin yüzeyinde görüntülenen zengin kimyasal çeşitliliğini tanımlar. Birlikte AB olarak, ayrı ayrı A veya B olarak bulunabilen veya O olarak adlandırılırlar. Bu ana kan grupları içinde bile, sorumlu genlerdeki mutasyonlardan kaynaklanan küçük varyasyonlar vardır. Şimdi, genomik araştırmalar, A1 alt grubu için olan gen ile erken inme arasında açık bir ilişki olduğunu ortaya çıkardı. Araştırmacılar, inme geçiren yaklaşık 17.000 kişiyi ve yaklaşık 600.000 inme olmayan kontrol grubunu içeren 48 genetik çalışmadan veri topladı. Katılımcılar 18 ile 59 yaşları arasındaydı. Genom çapında bir araştırma, daha erken felç riski ile güçlü bir şekilde ilişkili iki yeri ortaya çıkardı. Biri, kan grubu genlerinin olduğu noktaya denk geldi. Spesifik kan grubu gen tiplerinin ikinci bir analizi, daha sonra, A grubunun bir varyasyonu için kodlanmış genomu olan kişilerin, diğer kan gruplarından oluşan bir popülasyona kıyasla, 60 yaşından önce felç geçirme şansının yüzde 16 daha yüksek olduğunu buldu. O1 grubu geni olanlar için risk yüzde 12 daha düşüktü. Bununla birlikte, araştırmacılar, A tipi kanı olan kişilerde ek inme riskinin küçük olduğunu, bu nedenle bu grupta ekstra dikkate veya taramaya gerek olmadığını belirtiyorlar. Maryland Üniversitesi'nden kıdemli yazar ve vasküler nörolog Steven Kittner, A kan grubunun neden daha yüksek bir risk oluşturduğunu hala bilmiyoruz diyor. Çalışma bulguları endişe verici görünse de, bu kan grubu erken felç riskine önlem alabilir. ABD'de her yıl 800.000'den az kişi felç geçiriyor. Bu olayların çoğu yaklaşık her dört kişiden üçü 65 yaş ve üzeri kişilerde meydana gelir ve riskler 55 yaşından sonra her 10 yılda bir ikiye katlanır. Ayrıca, araştırmaya dahil edilen insanlar Kuzey Amerika, Avrupa, Japonya, Pakistan ve Avustralya'da yaşadılar ve Avrupa kökenli olmayan kişiler katılımcıların yalnızca yüzde 35'ini oluşturuyordu. Daha çeşitli bir örneklemle gelecekteki çalışmalar, sonuçların önemini netleştirmeye yardımcı olabilir. Kittner, \"Artan inme riskinin mekanizmalarını netleştirmek için açıkça daha fazla takip çalışmasına ihtiyacımız var\" diyor. Araştırmanın bir diğer önemli bulgusu, 60 yaşından önce felç geçirenlerle 60 yaşından sonra felç geçirenleri karşılaştırırken geldi. Bunun için araştırmacılar, 60 yaş üstü felç geçirmiş yaklaşık 9.300 kişiden ve felç geçirmemiş 60 yaş üstü yaklaşık 25.000 kontrol grubundan oluşan bir veri kümesi kullandılar. A tipi kan grubunda artan inme riskinin geç başlangıçlı inme grubunda önemsiz hale geldiğini buldular, bu da yaşamın erken döneminde meydana gelen inmelerin daha sonra meydana gelenlere göre farklı bir mekanizmaya sahip olabileceğini düşündürdü. Yazarlar, genç insanlarda felçlerin atardamarlarda yağ birikintilerinin birikmesinden kaynaklanma olasılığının daha düşük olduğunu ve daha çok pıhtı oluşumuyla ilgili faktörlerden kaynaklanma olasılığının daha yüksek olduğunu söylüyor. Çalışma ayrıca, B tipi kanı olan kişilerin, yaşlarına bakılmaksızın inme olmayan kontrollere kıyasla felç geçirme olasılığının yüzde 11 daha fazla olduğunu buldu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kan-sekeri-seviyenize-gore-renk-degistiren-biyoalgilayici-dovme", "text": "Tip 1 veya Tip 2 diyabet hastaları, kan şekeri seviyesini her daim bilmek zorundadır. Bunu bilmek için normalde insanlar parmaklarını özel bir cihazla deliyor ve test şeridine küçük bir damla kan damlatıyor ancak bu işlem çok vakit almakla birlikte, pek hoş bir işlem de sayılmaz. Cildin hemen altına implante edilen, devamlı olarak kan şekeri düzeylerini ölçen ve harici bir aygıta bilgi gönderen bir cihaz mevcuttur."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kanser-teshisi-yapay-zeka-ile-daha-kolay", "text": "Sağlık sektöründe teknoloji alanında çığır açan Paige, kansere karşı mücadelede Microsoft ile güçlerini birleştirerek, dijital patoloji ve onkoloji için dünyanın en büyük görüntü tabanlı yapay zeka modellerini geliştirerek, kanser teşhisinde yaptıkları çalışmalarda ilerleme kaydetti. Uçtan uca dijital patoloji çözümleri ve klinik yapay zeka alanında küresel bir lider olan Paige, birden fazla kanser türünde yarım milyon patoloji lamından, bir milyardan fazla görüntü kullanarak bugün mevcut olan diğer tüm görüntü tabanlı yapay zeka modellerinden çok daha büyük olan ve milyarlarca parametre ile yapılandırılan ilk büyük yapay zeka modelini geliştirdi. Bu geliştirilen model, kanserin ince karmaşıklıklarını yakalamaya yardımcı olacak ve onkoloji ve patolojinin sınırlarını zorlayan yeni nesil klinik uygulamalar ve hesaplamalı biyobelirteçler için yapı taşı görevi görecektir. Paige'de Teknolojiden Sorumlu Kıdemli Başkan Yardımcısı Razik Yousfi, \"Paige, kurulduğu günden bu yana inovasyonun ön saflarında yer aldı ve Microsoft'un uzmanlığını ve muazzam bilgi işlem gücünü Paige'in yapay zeka, teknoloji ve dijital patoloji alanlarındaki derin uzmanlığıyla birleştirerek kanser görüntülemede en son teknolojiyi önemli ölçüde ilerleteceğimize inanıyoruz. Bu modelin geliştirilmesiyle, her gün kanserden etkilenen milyonlarca insanın hayatını iyileştirmeye yardımcı olacağız\" dedi. Geliştirmenin bir sonraki aşamasında Paige, petabayt ölçeğindeki eşsiz klinik veri arşivinden çeşitli kanser türlerinde dört milyona kadar sayısallaştırılmış mikroskobik lamını bir araya getirecek. Paige, teknolojiyi geniş ölçekte eğitmek için Microsoft'un gelişmiş süper bilgisayar altyapısını kullanacak ve nihayetinde Azure Bulut Platformu ile dünya genelindeki hastanelere ve laboratuvarlara dağıtacak. - Paige Resmi Web Sayfası, https://paige.ai/"}
{"url": "https://www.fizikist.com/kanser-teshisinde-onemli-adim-tahribatsiz-hastalik-tespiti-yapilabilecek", "text": "Hastalıkların tespiti için geliştirilen ve biyobelirteçleri deri üzerinden algılayabilen biyonsensör teknolojisi ile düşük hacimde vücut sıvısı kullanılarak çoklu hastalık tespiti hızlanarak kolaylaşıyor. Prof. Günhan Dündar, Doç. Dr. Arda Deniz Yalçınkaya ve Doç. Dr. Hamdi Torun tarafından 2010 yılında çalışmalarına başlanan projede benzer sistemler kullanılarak tümörler tespit edilebilecek. Teknolojinin kablosuz olması, pasif sensör olması ve dizin halinde yapılabiliyor olmasının büyük avantaj sağladığını kaydeden Prof. Günhan Dündar, Doç. Dr. Arda Deniz Yalçınkaya ve Doç. Dr. Hamdi Torun, bu teknoloji ile birden fazla hastalığın aynı anda teşhis edilebileceğini, bir kan damlasının pek çok hastalığın tespiti için yeterli olacağını belirttiler. Araştırmada geliştirilen sensörler, biyolojik yapıların elektromanyetik özelliklerini çok hassas bir şekilde ölçebilecek ve bu sayede uzun vadede meme kanseri gibi hastalıklar erken dönemde tespit edilebilecek. Kesik-Halka Rezonatörü Kullanılarak Geliştirilen Mikrodalga- Tabanlı Biyosensör ve Kanser Teşhis Teknolojisi, sağlık sektöründe kullanılacak biyosensörlerin gerçeklenmesi doğrultusunda önemli bir eşiğin aşılmasına katkısı olacak. Projeyle aynı anda farklı biyomoleküllerin tespiti yapılacak, tahribatsız ölçümler gerçekleştirecek ve kablosuz, invazif olmayan algılama sağlanacak. Mikrosistemler üzerinde çalışmalarını yürüten Prof. Günhan Dündar, Doç. Dr. Arda Deniz Yalçınkaya ve Doç. Dr. Hamdi Torun'un üzerinde çalıştıkları biyosensör teknolojisi, kesik-halka rezonatörlerinin antenler ile birlikte aynı taban üzerinde üretilmesi ve oluşan yapının okuyucu elektroniği ile tümleştirilebilir hale getirilmesine dayanıyor. Elektriksel olarak pasif bir özelliğe sahip olan bu algılayıcı biyosensörler, hem teknoloji hem de uygulama alanına önemli bir yenilik getirecek. Bu sıra dışı özellik sayesinde geliştirilen biyosensörler, vücut içine yerleştirilebilecek ve hastalığın sürekli gözlem altında tutulması sağlanacaktır. Sensörlerin elektronik devreler ile birleştirmesinin mümkün kılınmasıyla yüksek performanslı ve taşınabilir sistemler oluşturularak teknolojik yenilikler sunulacak. Özelikle çocuk hastalarda kan alma gibi sıkıntılı süreçlerle ölçülmesi gereken bazı biyobelirteçler, geliştirilen kablosuz sistem ile kan almadan gözyaşı, ter gibi vücut sıvıları üzerinden ölçebilecek. Projeyi geliştiren Boğaziçili akademisyenler, sağlık alanında kullanılabilecek bu teknoloji ile bilimin sağlık alanında kullanımı için önemli bir adım attıklarını belirtirken, bu teknolojinin pahalı olmayacağını, herkesin ulaşıp yararlanabileceği bir teknoloji olacağının altını çiziyor. Patent sürecinin tamamlanmak üzere olduğunu söyleyen akademisyenler, Yatırım alma görüşmelerimizi devam ediyor, nihai sonucu alırsak ticarileşme yoluna gideceğiz. Birden fazla fon için başvurularımız var. Projemiz şu an laboratuvar aşamasında, daha sonra klinik çalışmalarına başlayacağız. Bu alanda çığır açmaya aday çok teknoloji var. Hem çok rekabetçi hem de çok yatırım yapılan bir alan ve biz sadece bu yarışın içinde yer almaya çalışıyoruz, bu bir aday teknoloji. Bu konuda iyi araştırma yapıp olabilirse ticarileştirmeyi başarma hedefimiz var açıklamasında bulundular. Hem okuyucuyu yapmaya hem de sensörün kendisini geliştirmeye çalıştıklarını ve ileride bu teknolojiyle sağlık sektöründe başka alanlarda da ölçümler yapılabileceğini belirten akademisyenler, ''Buna 'Tahribatsız biyoölçüm veya biyoalgılama diyebiliriz' şeklinde açıkladı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kanserde-beyin-haritalamasi-basarisi", "text": "Günümüzde kanser hastalığının erken teşhisi çok önemli kabul ediliyor. Beyin haritalaması ise dünyada sayılı ülkelerde kullanılan bir teknoloji olarak biliniyor. Boğaziçi Üniversitesi'nden Doç. Dr. Burak ACAR, Yrd. Doç. Dr. Tuğrul, Dr. Burak GÜREL, Dr. Suzan ÜSKÜDARLI, Dr. Ali Vahit ŞAHİNER ve Dr. Ceyhun B. AKGÜL'ün ortaklaşa gerçekleştirdikleri Erken Bağırsak Kanseri Tanısı ve Beyin Haritalamada Bilgisayar Teknolojileri başlıklı proje erken teşhis konusunda ciddi katkılar sağladı. Proje ile VAVframe ismi verilen bir de yazılım gerçekleştirildi. Bu yazılım sayesinde erken bağırsak kanserinin tanısında ve tedavisinde beyin haritalama teknolojisi yerli bir kaynak kazanmış oldu. TÜBİTAK tarafından desteklenen proje ile sanal kolonoskopi ile girişimsiz erken bağırsak kanseri teşhisi için bütün bağırsağın hızlı ve detaylı tomografik incelenmesi ve bağırsak kanserinin öncülü olan poliplerin erken teşhisi amaçlı rutin tarama mümkün hale geliyor. Bu proje beynin sinir ağ yapısındaki değişikliklerin manyetik rezonans görüntüleme ile alınan verilerin analizi ile de Alzheimer vebenzeri hastalıkların ve yaşlanma etkilerinin objektif izlenmesine yönelik araştırmalara özgün katkıda bulunuyor. DRESS projesi bir şemsiye proje olarak değişik kaynaklı ve formattaki tıbbi görüntülerin işlenmesi, analizi ve görselleştirilmesi amacıyla yazılım altyapısı ve platformu geliştirmeyi hedeflemişti. Bu altyapıyı kullanarak; Sanal Kolonoskopi'de bilgisayar destekli tanı, Difüzyon Tensör MRG kullanarak beynin sinir ağ haritasının çıkarılması ve 3 Boyutlu verilerle kullanıcı etkileşimi için bilgisayarlı görme teknolojilerine dayalı kullanıcı arayüzleri geliştirildi. Sanal Kolonoskopi'de 3 Boyutlu Bilgisayarlı Tomografi verilerinden kolonik polip olma olasılığı yüksek yapıların otomatik olarak bulunmasına yönelik algoritma geliştirilmesi üzerine yapılan çalışmalar olumlu sonuçlar verdi. Difüzyon Tensör MRG görüntüleriyle yapılan çalışmada konvansiyonel traktografi ve olasılıksal bağlantı haritalama yöntemleri birleştirildi. Kullanıcı arayüzleri konusunda ise stereo kamera kullanılarak 3 boyutlu rastgele kesit alma arayüzü geliştirildi. Bütün yöntemler VAVframe adıyla tescillenen yazılım çerçevesi içinde açık kaynak kodlu kütüphanelerden de yararlanılarak hayata geçirildi. Proje ile elde edilen sonuçlar önemli başarıları da beraberinde getirdi. Proje kapsamında geliştirilen VAVframe yazılım çerçevesi tescillendi. Proje süresince 4 uluslararası bilimsel dergi makalesi, 10 konferans bildirisi yapıldı. Projenin sonuçları ile ilgili makale, EUSIPCO'da en iyi makale üçüncülük ödülü kazandı. Yine projenin sonuçlarından 5 yüksek lisans tezi, 2 kitap bölümü yayınlanmış, birinde organizatör olmak üzere 2 çalıştaya katılım sağlandı. Bu konuda ayrıca AB 6. Çerçeve Programı SIMILAR NoE kapsamında proje tanıtımı gerçekleştirilerek öğrenci değişimi de yapıldı. Yine, radyoloji verilerini kullanan, üreten her türlü sağlık kurumu, tıbbi görüntüleme ve tıbbi bilgi teknolojileri konularında çalışan firmalar projenin sonuçlarını kullanabilecekler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kanserde-yeni-umut-esek-arisi-olabilir-mi", "text": "Klinik deneylerde arının iğnesindeki bir toksinin normal hücrelere zarar vermeden kanserli hücreleri öldürdüğü gözlemlendi. Sao Paulo Üniversitesi'ndeki uzmanlar toksinin kanserli hücrelere yapışarak bu hücreler için hayati önemdeki molekülleri sızdırdığını ve bu yolla onları öldürdüğünü tespit etti. Ancak uzmanlar çalışmaların henüz ilk aşamalarında olduğuna ve bu yöntemin insanlar üzerinde güvenli bir şekilde uygulanıp uygulamayacağını görmek için daha çok araştırma yapılması gerektiğine dikkat çekti. Latince adı Polybia Paulista olan saldırgan eşek arısı türü Brezilya'nın güneydoğusunda görülüyor. İğnesindeki zehirde MP1 adı verilen önemli bir zehirli madde bulunuyor. Fareler üzerinde yapılan çalışma, bu toksinin kanserli hücreleri hedefleyip öldürebileceğini gösterdi. Prof. Joao Ruggeirio Netto ve çalışma arkadaşları süreci mikroskopla izledi. MP1 toksininin kanserli hücrelerin yüzeyinde anormal bir şekilde yayılan yağ molekülleriyle etkileşime girerek, hücreler için hayati önemdeki moleküllerin dışarı sızmasını sağladığı saptandı. Sağlıklı hücrelerde ise söz konusu moleküller hücrenin içinde saklı. Bu da sağlıklı dokunun MP1'in saldırısından korunmasını sağlıyor. Araştırmaya katılan Leeds Üniversitesi uzmanlarından Dr. Paul Beales hücre zarındaki yağlara saldıran kanser tedavilerinin tamamen yeni bir ilaç türünü beraberinde getirebileceğini söyledi. İngiltere Kanser Araştırmaları Vakfı'nan Dr. Aine McCarthy de \"Araştırmanın bu ilk aşaması Brezilya eşek arısının zehrinin kanser hücrelerini laboratuvarda nasıl öldürdüğü konusundaki bilgimizi arttırıyor. Bulgular heyecan verici olsa da, bu araştırma temelinde üretilen ilaçların kanser hastalarına yararlı olup olmayacağını görmek için daha çok klinik araştırma ve deney yapılması gerekiyor\" diye konuştu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kanseri-saptayan-ve-yayilimini-belirleyen-ilk-kan-testi", "text": "Benzeri görülmemiş kelimesi, COVID-19 salgını sırasında yaşamlarımızı, sağlığımızı ve sağlık sistemlerimizi nasıl bozduğunu açıklamak için uygun bir kelime olabilir. Kanser, hastalığın vurduğu, en çok etkilenen ve COVID ile ilgili olmayan hastalıklardan biri olmuştur. Şimdi yeni bir kan testi, birinin kanser olup olmadığını ve yayılıp yayılmadığını ortaya çıkararak bu etkilerin bir kısmını telafi etmeye yardımcı olabilir. Çığır açan yaklaşım Clinical Cancer Research'te yayınlandı ve İngiltere'deki Oxford Üniversitesi'nden geliyor. Kan bazlı bir testin metastazı tespit edebildiğini ilk kez işaret ediyor. Bu, doktorlara hangi hastaların en acil tedaviye ihtiyacı olduğunu belirlemek için ihtiyaç duydukları bilgileri vermede büyük fark yaratabilir. Spesifik olmayan semptomlar birçok kanserin bu kadar ölümcül olmasının bir nedenidir, çünkü ileri bir aşamaya ulaşana ve vücudun diğer bölgelerine yayılana kadar radarın altından geçebilirler. Metastaz, hasta sonuçları üzerinde büyük bir etkiye sahiptir, bu nedenle halihazırda hızla yayılmış olan kanserleri belirlemek, doktorların hastalarının bakımına öncelik vermesine yardımcı olabilir. Yeni test ayrıca, hastane alanına ve artan COVID-19 vakaları için finansmana ihtiyaç duymaya devam ederken, minimal invaziv ve ucuz olma avantajıyla birlikte geliyor. Yeni testin arkasındaki çalışma, semptomları belirsiz olan ancak kilo kaybı ve yorgunluk gibi potansiyel olarak kanser belirtisi olan 300 hastadan alınan kan örneklerine baktı. Daha sonra numuneleri, kandaki doğal kimyasalların seviyelerinin profilini çıkarmak için yüksek manyetik alanlar ve radyo dalgaları kullanan NMR metabolomik teknolojisini kullanarak analiz edildi. Oxford Üniversitesi araştırmacısı Dr. James Larkin yaptığı açıklamada, \"Kanser hücrelerinin farklı metabolik süreçleri nedeniyle benzersiz metabolomik parmak izleri var. Tümörler tarafından üretilen metabolitlerin kanseri doğru bir şekilde tespit etmek için biyobelirteçler olarak nasıl kullanılabileceğini ancak şimdi anlamaya başlıyoruz.\" dedi. Bu tekniği kullanarak, araştırmacılar kanserli her 20 hastadan 19'unu doğru bir şekilde tespit edebildiler. Bunlardan test, metastatik hastalığı da yüzde 94'lük bir genel doğrulukla tanımlayabildi. Bu, birincil kanser türünden bağımsız olarak, belirli bir organa işaret etmeyen, spesifik olmayan semptomları olan hastalar için testin çok önemli bir ilk araştırma yolu olabileceğini gösterdi. Baş araştırmacı Dr. Fay Probert, \"Amaç, herhangi bir doktorun isteyebileceği bir kanser testi üretmektir. Kanın metabolomik analizinin, kanser şüphesi olan hastaların doğru, zamanında ve uygun maliyetli triyajına izin vereceğini ve bu testin hastalıkları hakkında sağladığı ek erken bilgilere dayanarak hastaların daha iyi önceliklendirilmesine izin verebileceğini öngörüyoruz.\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kanserin-insanlik-tarihi-kadar-eski-oldugu-ortaya-cikti", "text": "Bilim insanları yaklaşık 1,7 milyon yıl öncesine ait bir insan fosilinde kanserli dokuya rastladı. \"South African Journal of Science\" dergisinde yayımlanan çalışmada, Güney Afrika'da bir mağarada bulunan ve yaklaşık 1,7 milyon yıl öncesine ait olduğu sanılan insan fosilinde kanserli dokuya rastlandığı belirtildi. Araştırmacılar, Johannesburg yakınlarındaki Swartkrans Mağarası'nda bulunan ayak parmağında nadir görülen ve ölümcül bir tür olan \"osteosarkom\" kemik tümörünün olduğunu belirledi. Daha önce yaklaşık 120 bin yıl öncesine ait bir insan fosilinde tümör bulunmuştu. Araştırmacılardan Edward Odes, Swartkrans Mağarası'ndaki fosilin insanoğlunun sanılandan çok daha uzun süre kanserle mücadele ettiğini gösterdiğini belirtti. Witwatersrand Üniversitesi'nde görevli Odes, \"İnsanlar, kanserin modern yaşam tarzı ve doğal ortamdaki değişiklerle ilgili olduğunu düşünüyor. Oysa elde ettiğimiz bulgular, kanserin kökenlerinin neredeyse insanlık tarihi kadar eski olduğunu gösteriyor.\" dedi. Çok sayıda fosilin bulunduğu Swartkrans Mağarası, İnsanlığın Beşiği Dünya Mirası Listesi'nde yer alıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kanserle-savasta-yeni-umut-salmonella-bakterisi", "text": "Kanser, vücudumuzun herhangi bir yerinde ortaya çıkabilir çünkü vücudun kendi savunma sistemi tarafından kolaylıkla fark edilemez. Dışarıdan gelen saldırılara karşı bağışıklık sistemi geliştiren vücudumuz, kanser hücrelerini vücudun bir parçası olarak algıladığından dolayı savunmaya geçemez. Bağışıklık sistemimizi medikal destek almadan kansere karşı savaşır duruma getirebilmek için bilim insanları, kanserli dokuya bakteri enjekte etmek dahil birçok farklı yolu denediler. Şimdi ise bilim insanları ilk defa Salmonella adında bir bakteriyi modifiye ederek kansere karşı bağışıklık sistemimizi tetiklemek adına çalışmalarına başladılar. Kanserli hücreler enjekte edilen fareler üzerinde denenen yeni tedavi yöntemi başarılı olduğu takdirde, insanlar için de bakteriyel kanser terapisi alanında atılacak büyük adımlardan biri olacaktır. Salmonella bakterisi kendi içerisinde Salmonella enterica ve Salmonella bongori olarak iki temel türe ayrılır. Alt türlerin davranış biçimine göre sıcak ve soğuk kanlı bütün hayvanlarda bulunabilen bakterinin insanlarda gıda zehirlenmesi, Tifo ve Paratifo benzeri hastalıklara yol açtığı tıp dünyası tarafından bilinmektedir (1). Çubuk şeklinde olan Salmonella bakterisinin gıda zehirlenmelerinin büyük bir bölümünde etken rol oynadığı bilinmektedir. Salmonella Enfeksiyonu adıyla kendine has bir hastalığa sebep olan bakterinin kanser tedavisinde nasıl kullanılacağı yönünde araştırma yapan deney ekibi, Florida Üniversitesi'nden bulaşıcı hastalıklar araştırmacısı Roy Curtiss III' in deyimiyle, mutlak bir titizlik ve hataya yer bırakmayacak şekilde çalışmalarını yürüttü. İlk olarak 2006'da Güney Kore Ulusal Chonnam Üniversitesi'nde kanserle mücadele alanında araştırmalara başlayan ekip, birçok kamçı yardımıyla hareket eden Vibriyon bakterisinin kuyruğundaki proteinin bağışıklık sistemi hücrelerini harekete geçirdiğini fark ettiler. Güney Kore sahillerindeki kabuklulara hastalık yayan Vibriyon bakterisine nazaran daha az zararlı olan Salmonella typhimurium'un, biyolog Jung-Joon Min ve Joon Haeng Rhee'nin önderliğindeki ekip tarafından genetiği değiştirilerek protein salgılaması sağlandı. İlk etapta, kolon kanserli 20 fareye genetiği değiştirilmiş Salmonella bakterisi enjekte edildi. 3 gün sonra, araştırma ekibi bakterinin, farelerdeki karaciğer, akciğer ve dalaktan tamamen temizlendiğini gözlemlediler. 120 günün sonunda ise tümörler artık saptanamıyordu ve 20 fareden 11'i eski sağlıklı hallerine geri dönmüştü. Genetiği değiştirilmemiş, yani protein salgılamayan bakteri enjekte edilen fareler ise kansere yenik düşmüştü. Araştırmanın ikinci adımında ise, bulaşıcı kolon kanserine sahip 21 fare üzerinde deney yapan araştırma ekibi, farelerden 8'ine protein Salmonella bakterisi enjekte ederken, 6'sına genetiği değiştirilmemiş bakteriyi enjekte ettiler ve geri kalan 7'sine ise herhangi bir müdahalede bulunmadılar. 27 günün sonunda genetiği değiştirilmemiş bakteri enjekte edilen ve müdahale edilmeyen farelerde hastalığın ilerlediği gözlemlenirken, protein salgılayan Salmonella bakterisi sayesinde ilk 8 faredeki tümörler gözle görülür şekilde azaldı ve enfeksiyon yok edildi. Araştırmanın liderleri Min ve Rhee'ye göre, genetiği değiştirilerek protein salgılaması sağlanan Salmonella bakterisi, bağışıklık sisteminde rol oynayan ve Toll benzeri reseptör 5 (Toll Like Receptor5) olarak bilinen TLR5 genini harekete geçirerek bağışıklık sistemi hücrelerini daha agresif bir hale getirmektedirler (2). Araştırma ekibi şimdilik tekniklerini hayvan modelleri üzerinde kullanmaya devam ediyorlar. İlerleyen birkaç yılda belki de güvenli bir şekilde insanlara uygulanabilecek olan bu tedavi yöntemi, şimdiden kanser terapisi araştırmacılarının odak noktası olmayı başardı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kaplanlar-neden-turuncudur", "text": "İnsanlar için turuncunun, trafik konileri ve güvenlik yelekleri gibi ultra görünür olması gereken öğeler için kullanılan bir renk olduğu düşünüldüğünde, bu iyi bir soru. Gözümüze göre, turuncu çoğu ortamda göze çarpar ve bu da kaplanları görece daha kolay fark edilmesini sağlar. Ama bunun nedeni, trikromatik renk görme denen şeye sahip olmamızdır. Dış dünyadan gelen ışık göze girdiğinde arkada retina adı verilen ince bir tabakaya çarpar. Retina, ışığı iki tip ışık reseptörü kullanarak işler: çubuklar ve koniler. Çubuklar, rengi değil, yalnızca ışık ve karanlıktaki farklılıkları algılar ve çoğunlukla loş ışıkta kullanılırlar. Koniler, renk algısı için kullandığımız şeydir ve çoğu insanın üç türü vardır: mavi, yeşil ve kırmızı için koniler. Bu nedenle vizyonumuza trikromatik denir: Üç ana rengi ve bunların renkli kombinasyonlarını görebiliriz. Bu görüş tarzını maymunlarla paylaşıyoruz. Ancak köpekler, kediler, atlar ve geyikler dahil olmak üzere çoğu karasal memeli çift renkli renk görüşüne sahiptir. Bu, retinalarının yalnızca iki renk için koniler içerdiği anlamına gelir: mavi ve yeşil. Sadece mavi ve yeşil konilerinden bilgi alan insanlar renk körü olarak kabul edilirler ve kırmızı ile yeşilin tonlarını ayırt edemezler. Aynısı muhtemelen dikromatik hayvanlar için de geçerlidir. Geyik gibi karasal memeliler, kaplanın ana avıdır ve çift renkli görüşleri, avcıyı turuncu olarak görmedikleri anlamına gelir, onları yeşil olarak görürler. Bu, bir çalının arkasında sinsice dolaşırken veya çimenlerde çömelirken kaplanın fark edilmesini çok daha zor hale getirir. Fennell, çeşitli ortamlarda saklanmak için ideal renklendirmeyi ve ideal desenleri belirlemek için yapay zekayı kullandı. 2018'de çalışmaları BBC One'ın \"Anials Behaving Badly\" programında gösterildi. Fennell, bu soruya \"Evrimsel bir silahlanma yarışında, görsel algıdaki bir gelişmenin, avına ilk etapta daha iyi görsel sistemler sağlayacağını hayal edersiniz. Ancak, özellikle kaplanın ana avı olan geyiklerin trikromatik hale gelmesi için evrimsel bir baskı yok gibi görünüyor. Bunun nedeni muhtemelen kaplanın turuncu olduğunu bilmemesidir, çünkü o da bir dikromattır yanıtını veriyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kaplumbaga-freddye-3d-yaziciyla-yeni-kabuk-yaptilar", "text": "Brezilya'da yaşayan Freddy, sırtının tamamen kopmasına neden olan bir çalıya sıkışınca, kurtarıcıları yaşamayacağını düşünüyordu. Ama Freddy hayata sıkı sıkı tutundu ve şimdi bunun ödülünü de aldı. Onun artık yepyeni bir kabuğu var... Hem de ilk görüşte kimse sonradan yapılmış bir kabuğu olduğunu anlamıyor. Sao Paulo'da yaşayan tasarımcı Cicero Moraes, The Animal Avengers adındaki gönüllü çalışma grubu içerisinde, Freddy için bir şeyler yapması gerektiğini düşünmüş. Bir kaplumbağanın, kabuğu olmadan uzun süre yaşayabilmesi çok zor olduğunu düşünen Moraes, bilgisayarda 3 boyutlu bir kabuk tasarlayarak, bunu bir diş hekimi olan Paulo Miamoto'ya göndermiş. Bir operasyon ile 3D kabuğu, kırık kabuğuna monte edilen Freedy, kısa süren iyileşme sürecinin ardından daha rahat ve mutlu bir hale geliyor. Ekip, işi burada da bırakmıyor ve beyaz kabuğu, orijinal bir desene boyamayı da ihmal etmiyor. 4 veteriner hekim, bir diş hekimi ve bir 3D tasarımcıdan oluşan, The Animal Avengers ekibi, yaptıkları işin videosunu da yayınladılar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kar-taneleri-sekillerini-nasil-alirlar", "text": "Yağmur tanelerinin oluşmasına benzer bir şekilde, kar taneleri havada bulunan toz parçacıkları üzerinde donan su damlacıklarının ürünüdür. Bu oluşumda ilginç olan ise her ısı derecesinin ve nem oranının kendine has kristallere sebep olması. Tarihe bakarsanız, kar tanelerini ilk olarak fotoğraflayan kişi Wilson Bentleydir. Bunu da kamerasına bağladığı bir mikroskop sayesinde yapmıştı. Şüphesiz kar tanelerine olan ilginin daha da artmasını sağlayan esas kişidir. Ve bugün bile onun çektiği 5.000 fotoğraf birçok insanı bu etkileyici alana çekiyor. 1951 yılında, şimdilerde Uluslararası Kristoferik Bilimler Organizasyonu olarak anılan kuruluştaki bilim adamları tarafından kar taneleri temel olarak 10 şekil altında sınıflandırıldı. Bu şekiller arasında içinde herkesin tanıdık olduğu yıldız kristallerden, bilindikten uzak şapkalı sütun kar taneleri bile var. IACSin sınıflandırma sistemi günümüzde kullanılmaya devam ediyor; ama elbette ki yapılan diğer araştırmalarla ortaya çıkan alternatif karmaşık sınıflandırma sistemlerde mevcut durumda. Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'ndeki dizik profesörü olan Kenneth Libbrecht su moleküllerinin nasıl olup da eşsiz kar kristalleri haline kavuştuğunu bulmak adına yoğun gözlem çalışmaları yaptı. Araştırması sonucunda vardığı nokta, karışık şekillere sahip olan kar tanelerinin daha basit şekilli olanlara nazaran nemli havalarda oluştuğuna yönelik. Libbrechtin araştırmasından çıkarılan bir diğer sonuç, ısının da bu oluşumlarda yüksek rol aldığı. -22oC derecenin altında oluşan kar tanelerinin büyük çoğunluğunu daha basit yapıdaki kristal tabaka ve sütunlar oluştururken daha yüksek derecelerde kristal yapıdaki dallanma ve çeşitlenme artıyor. Kış aylarında kimilerini güldürüp kimilerini üzse de kar tanelerinin sahip oldukları eşsizliklerinin her daim bizleri etkileyeceği tartışılmaz. Çeliğin iç yapı dönüşümlerini ifade eden faz diyagramları ile birlikte verilse çok daha öğretici bir içerik olurdu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kara-delikler-ve-bebek-evrenler", "text": "Bunlar arasında otobiyografik yazılardan, bilim, evren ve bilim felsefesi hakkındakilere kadar değişik yazılar vardır. Stephen Hawking evrenin bilinmez ve anlaşılmaz bir şey, insanin sezebileceği, fakat hiçbir /aman tam olarak analiz edemeyeceği veya kavrayamayacağı bir şey olduğu görüşüne katılmaz. Ona göre bu görüş dört yüz yıl önce Galileo tarafından başlatılan ve Newton tarafından devam ettirilen bilimsel devrimlere karşı haksızlık etmektedir. Onlar evrenin en azından bazı alanlarının gelişigüzel şekilde davranmadıklarını, kesin matematiksel yasalar tarafından yönetildiklerini gösterdiler. O zamandan beri geçen yıllar içinde Galileo ve Nowton'un çalışmalarını evrenin hemen hemen her alanına yaymış bulunuyoruz. Hawking'e göre evrenin tam bir teorisini ortaya koyabiliri/. O durumda aslında Evrenin Efendileri olacağız. uzman olmayanlar için karmaşık sorunları olası en yalın dille anlatmış."}
{"url": "https://www.fizikist.com/karanlik-madde-belki-de-karanlik-bir-buyuk-patlamadan-geldi", "text": "Evrenin önde gelen modeline göre, normal maddeden beşe bir daha ağır basan görünmez bir madde vardır. Bu, ışıkla etkileşime girmediği için karanlık madde olarak bilinir. Bu maddenin özellikleri, var olduğunu gösteren hiçbir deneysel kanıt olmadan hala belirsizdir. Ve araştırmacılar, karanlık madde için \"Karanlık Büyük Patlama\" olasılığı da dahil olmak üzere bazı oldukça tuhaf açıklamalar düşündüler. Araştırmacılar Katherine Freese ve Martin Winkler, henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş bir makalede, karanlık maddenin kökenine ilişkin cesur önerilerini ana hatlarıyla açıkladılar: Normal madde ve ışık, yaklaşık 13,7 milyar yıl önce Büyük Patlama'da oluşurken, karanlık madde dediğimiz madde, maddenin ayrı bir \"bölümünün\" parçası. Ve bu senaryo, doğru miktarda karanlık madde üretecek şekilde değiştirilebilir. Önerdikleri bir yol, bu maddenin kendi karanlık radyasyonuna sahip olmasının ve sıcak bir plazma olduğu bir sıcaklıkta tutulmasının mümkün olduğudur. Sonunda, evren genişledikçe, hem görünen hem de görünmeyen madde donar ve geride bugün gördüğümüz kozmosu bırakır. Başka bir fikir de, araştırmacıların karanlık-zilla karanlık madde olarak adlandırdığı ultra-büyük karanlık maddenin oluşabileceğidir. Her zaman olduğu gibi, bunun gibi hipotezler ileri sürüldüğünde, fikirlerini nasıl test etmeyi amaçladıklarını görmek ilginçtir. Ne de olsa olağanüstü iddialar, olağanüstü kanıtlar gerektirir. Ve bu bilim insanları, olağanüstü kanıtların yalnızca gelecekte değil, şimdi bile ölçülebilir olduğunu düşünüyorlar. Eğer bu Karanlık Büyük Patlama gelişmiş olsaydı, çok fazla kütleçekim enerjisi açığa çıkarırdı ve bu dalgalar ilkel evrende yayılırdı ve bugün hala tespit edilmek üzere etrafta olurdu. Ne yazık ki, milyarlarca yıl sonra frekansları, Dünya'daki kütleçekimsel dalga gözlemevleri tarafından tespit edilemeyecek kadar düşük olacaktır. Çok daha büyük bir tanesine ihtiyacımız olacaktır, ki var ve Pulsar Zamanlama Dizisi deniyor. Pulsarların dönüşünü tam olarak ölçerek, bizimle onlar arasından geçen ve bu ölçümleri değiştiren kütleçekimsel dalgaları tespit etmek mümkündür. NANOGrav'dan gelen geçici sinyal gibi mevcut gözlemler ve gelecekteki iyileştirme, bu Karanlık Büyük Patlama'nın varlığı için bir test olabilir. Bu olayın ne zaman gerçekleşmiş olabileceğine dair eğlenceli bir gerçek var: Evren hakkında şu anda bildiklerimizle örtüşecek olursa, \"normal\" Büyük Patlama'dan bir aydan fazla bir süre sonra gerçekleşmiş olamaz. Makale henüz hakem değerlendirmesinden geçmedi ancak ArXiv'de mevcut."}
{"url": "https://www.fizikist.com/karbondioksidi-yakita-donusturmenin-yolu-bulundu", "text": "ABD Enerji Bakanlığının Argonne Ulusal Laboratuarı ve Illinois Üniversitesinden araştırmacılar, \"yapay yaprakta\", fotosentez sırasında bitkilerin katalizör olarak kullandığı enzim yerine \"tungsten diselenide\" denilen metal bileşiği kullandı. Araştırmacılar fotosenteze benzer sürecin sonunda karbondioksidi karbonmonokside dönüştürmeyi başardı. Bilim insanları, sera gazı olmasına rağmen kimyasal açıdan karbondioksitten çok daha aktif karbonmonoksidi kullanılabilir yakıt metanole dönüştürmüştü. Araştırmayı yürüten ekipten Larry Curtiss, tek başına karbondioksidi başka bir şeye dönüştürmenin zor olduğunu, kardondioksidin karbonmonokside dönüşmesi tepkimesine doğada rastlanmadığını belirterek, \"Fotosentezde ağaçlar enerji kaynağı üretmek için ışık, su ve karbondioksit kullanıyor. Deneyimizde biz de aynı girdileri kullanıyoruz ama farklı ürünler elde ediyoruz.\" dedi. Curtiss, kullandıkları \"tungsten diselenide\" katalizörünün 100 saatin üzerinde dayanma süresi olduğunu kaydetti. Araştırmacılardan Peter Zapol, karbondiokside göre karbonmonoksitten yakıt yapmanın çok daha kolay olduğunu vurgulayarak, tepkimenin en az enerji kaybıyla gerçekleştiğine dikkati çekti. Zapol, \"Kömür, petrol veya benzin gibi birçok farklı hidrokarbon yakıtları tüketiyoruz, bu nedenle kimyasal yakıtları güneş ışığı yardımıyla yeniden kullanılabilir hale getirmenin ekonomik bir yolunu bulmamız çok önemli.\" ifadesini kullandı. Araştırmanın sonuçları, Science Daily dergisinde yayımlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/karinca-kolonileri-bir-sinir-agi-gibi-davraniyor", "text": "Yeni araştırmalar, böcek gruplarının kolektif olarak ne yapacaklarına karar verirken hem dış girdileri hem de iç ilkeleri tarttığını ortaya çıkardı. Bu özel çalışmada, sıcaklık çok yükseldiğinde karınca kolonilerinin yuvalarını ne zaman ve nasıl boşalttığını incelendi. Bir noktada kolektif olarak bir karar hesaplandı, yuvadan vazgeçilmesi gerektiği sonucuna varıldı. Başka bir deyişle, karıncalar, nöronların bütün bir beyin olarak hareket etmesi gibi, her şeyin uyum içinde çalışması için bütün bir sistem olarak harekete geçtiler. Bu, faydalar ve maliyetler arasındaki klasik paradigmadır. New York'taki Rockefeller Üniversitesi'nde Sosyal Evrim ve Davranış Laboratuvarı başkanı Daniel Kronauer, \"Karınca kolonisini, girdileri algılayan ve ardından onları davranışsal çıktılara çeviren bilişsel benzeri bir sistem olarak anlamak için bir yaklaşıma öncülük ettik\" diyor. Deney düzeneği, sıcaklık kontrollü bir yuva, bir izleme kamerası ve noktalarla işaretlenmiş karıncaları içeriyordu. Araştırmacılar, 36 işçi karınca ve 18 larvadan oluşan koloni boyutlarında, sıcaklık 34 santigrat dereceye ulaştığında yuvanın boşaltıldığını kaydetti. Bununla birlikte, koloninin boyutu arttıkça, onları ayrılmaya zorlayacak sıcaklık eşiği de arttı. 200 karıncalık bir kolonide ısı seviyesi 36 santigrat dereceyi geçene kadar böcekler etrafta kaldı. Bir sinir ağında olduğu gibi, uyarıcı ve engelleyici faktörlerin karıncalar arasında aktif halde olması muhtemeldir. Ekip, matematiksel modelleme yoluyla, karıncaların kolektif duyusal tepki eşiğinin, yalnızca her bir karıncanın bireysel tercihlerinin ortalamasının alınmasına değil, bu iki faktör arasındaki dengeye nasıl dayandığını gösterebildi. Bu çalışmadan net olmayan şey, grup büyüklüğünün, sıcaklık arttıkça karıncaların ne kadar istekli olduğu üzerinde neden bir etkisi olması gerektiğidir. Tek tek karıncalar grubun büyüklüğünü bilemezler, yani başka bir şey oluyor. Araştırmacılar tarafından ortaya atılan bir hipotez, karıncalar arasında geçen feromonların daha fazla karınca söz konusu olduğunda etkilerini artırdığıdır. Başka bir düşünce, daha büyük bir karınca grubunu hareket ettirmenin daha zor olduğu olabilir, bu nedenle faydalara karşı maliyet hesaplaması değişir. Çalışmanın, karıncaları kolektif düzeyde gözlemlemek için sağlam ve ölçülebilir bir çerçeve sunuyor. Gelecekteki araştırmalarda, bu toplu karar alma hakkında daha iyi bir fikir edinmek için daha fazla parametre eklenebilir ve ardından manipüle edilebilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/karincalar-kopruler-kurabilir-ve-o-kopruleri-hareket-halinde-gorebilirsiniz", "text": "İnsan olarak sahip olduğumuz 86 milyar nörona kıyasla, sadece 250.000 nörona sahip olmalarına rağmen, karıncalar bir araya geldiklerinde yine de etkileyici başarılar elde edebilirler. Yeni başlayanlar için, trafik sıkışıklığından kaçınma konusunda uzmanlar ve bireysel olarak, ekip çabalarını daha başarılı kılmak için ne zaman ekibi bırakmaları gerektiğini biliyorlar. Şimdi, araştırmacılar, nahoş sokmalarıyla ün salmış ateş karıncalarını , yapışkan bir yüzey üzerinde yol bulmaları ve lezzetli bir sosis ödülüne bir köprü oluşturmak için bu becerilerini kullanmalarını filme aldılar. Bu karınca türü, kendi bedenlerinden oluşan köprüler oluşturmasıyla tanınır; ayrıca selden kurtulmak için kendilerini yüzen sallara dönüştürebilirler. Yapışkan ayak pedlerini, pençelerini ve ağızlarıni kullanarak birbirlerine yapışarak acayip yüzer sallarına dönüşürler. Her bir karınca, komşu karıncalarla ortalama 14 bağlantı kurar ve su itici dış iskeletlerinin yardımıyla oluşturulan kabarcıklarla kendilerini yüzeyde tutarlar. Fotoğraf: Karınca kabarcıkları ve sopayı yüzdürmeleri. 2020 yılında yapılan bir çalışmada, Güney Çin Tarım Üniversitesi'nden araştırmacılar, karıncaların yapışkan, parafine bulaşmış bir yüzey üzerinde bir köprü oluşturmak için çevreleyen kalıntıları kullanabileceğini gösterdi. Chao Wen ve meslektaşları makalelerinde, \"S. invicta, büyük miktarlarda parçacıklarla yapay olarak kaplanmış viskoz yüzeylerde gıda maddelerini aradı ve nakletti, ancak bu faaliyetleri, açıkta kalan viskoz yüzeylerde veya birkaç parçacıkla kaplı viskoz yüzeylerde tamamlayamadı\" diye yazdı. Dahası, karıncalar, güçlü bir karınca kovucu olarak kabul edilen bir tür temel balsamla bulaşmış bir yüzey boyunca bir toprak 'köprü' bile kurabildiler. Georgia Üniversitesi'nden böcekbilimci Haolin Zeng, Twitter'daki büyüleyici köprü kurma olayı katkısı sırasında çalışkan bir işçi karıncanın altını çizdi. Parçacıkları - camdan kire kadar her şeyi - taşıma yeteneği, önemli ekolojik biyotürbasyon sürecine, yeraltı toprağının yüzeye devrine katkıda bulunur. Biyotürbasyon, su geçirgenliğini ve üst toprağın verimliliğini önemli ölçüde artırır. Bu yüzden, bu zeki küçük hayvanlar, piknik yaparken veya evlerimizi istila ettiklerinde ne kadar sinir bozucu olsalar da yiyecek yetiştirmemiz için de büyük bir hizmet sağlarlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/karnimiz-neden-guruldar", "text": "Mide ve ince bağırsak kaynaklı karın guruldaması; sindirim sisteminin nasıl çalıştığına daha yakından bir bakışla açıklanabilir. Öz itibariyle, sindirim sistemi; ağızda başlayan ve anüste son bulan uzun bir borudur. Bu boru, sindirimde önemli role sahip çeşitli organları ve geçişleri birbirine bağlar. Sindirim sistemiyle ilgili bilinmesi gerekenlerden birisi de yiyecekleri ileriye doğru iten bir yol olmasıdır. Kas büzülmelerinin yarattığı dalgalar, içeriği peristalsiz olarak adlandırılan bir süreçle devamlı olarak aşağıya doğru iter. Yediklerinizin sindirim yolu boyunca hareketine ilaveten, bu kasılıp-gevşemeler; yiyeceğin sıvı ve diğer sindirim öz sularıyla karışmasına ve kimüsolarak bilinen vıcık vıcık bir karışım haline gelmesine yardımcı olur. Karın guruldaması bu sürecin bir sonucudur. Bu katı ve sıvı kimüs içeriğin hareketi gaz ve hava üretir. Bu bileşimler itildikçe ve emilimi kolaylaşacak parçalara ayrıldıkça, hava baloncukları ve gaz çıkışı olur ve bu da bir ses oluşturur, duyduğumuz ses de bu sestir. Karın guruldaması yalnızca aç olduğunuzda değil herhangi bir zamanda olabilir, fakat midenizde ve ince bağırsağınızda yiyecek varsa, guruldama biraz daha sessiz hale gelir. Tıpkı boş bir kurutma makinesine yalnızca bir çift spor ayakkabı atmak ile spor ayakkabının yanı sıra kurutucuyu havlularla doldurmak gibidir. Spor ayakkabılar kurutucunun içerisinde sektikçe çıkardığı ses havlular tarafından bastırılır. Sebebinin açlık ve iştahla bir ilgisi yoktur. Midenizin kendisini boşaltmasından yaklaşık iki saat sonra, midenizyerel sinirleri uyaran hormonlar salgılayarak beyninize bir mesaj gönderir. Beyniniz; bu mesajı, sindirim sisteminize peristalsiz sürecini başlatması için gönderdiği bir sinyal ile yanıtlar. İki sonuç meydana gelir: Birincisi, kasılma ve gevşemeler ilk turda kalan yiyecekleri süpürür. İkincisi, boş midenin titreşimleri sizi acıktırır. Kas büzülmeleri ta ki tekrar yiyene kadar hemen hemen her saat başlar ve genellikle 15-20 dakika devam ettikten sonra biter. Bazı durumlarda, aşırı guruldama mide rahatsızlığı ya da irritabl bağırsak sendromu gibi tıbbi bir sorunun işareti olabilir. Bu durumlarda, mide gurultusuna bir dizi gastrointestinal şikayetler de eşlik eder. Gürültülü bir göbeği susturmaya dair bir ipucu olarak; birkaç tane büyük öğün yerine, küçük küçük daha fazla öğün yemektir. Vücudunuzda lezzetli bir şey varsa, sindirim sisteminiz peristalsiz guruldamalarını oluşturacak fırsatı bulamayacaktır. Aynı zamanda gazlı yiyecekleri daha az tüketmek de guruldamanın azaltılmasına yardımcı olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/karsinizda-tadini-alabileceginiz-tv-ekrani", "text": "Yemek programlarındaki bir sonraki sınır, geleneksel yemek yarışmalarından biraz farklı olabilir. Aslında, favorilerimize tamamen yeni bir seviyede daldırma sağlayabilir. Japon araştırmacılar tadına bakabileceğiniz bir TV ekranı geliştirdiler. Reuters tarafından bildirildiği üzere, TTTV , üzerine 10 lezzet kutusunun lezzetli karışımlar püskürttüğü, hijyenik bir filmle kaplı bir ekrandır. Meiji Üniversitesi profesörü Homei Miyashita bu prototipi kendisi yaptı ve ticari olarak yapımının 875 dolara (100.000 yene) mal olacağına inanıyor. Miyashita, sanal gıda üzerinden bağlantı kurma şeklimizi, şimdi yaptığımız gibi sadece görsel olmayan bir düzeyde geliştirebileceğini umuyor. Miyashita Reuters'e verdiği demeçte, \"Amaç, insanların evde kalırken bile dünyanın diğer ucundaki bir restoranda yemek yeme deneyimine sahip olmalarını mümkün kılmak\" dedi. Püskürtme teknolojisi sadece ekranlarda değil, ekmek veya cips gibi yiyeceklerde de onlara ekstra tatlar vermek için kullanılabilir. Miyashita ve ekibi, bu tür lezzet teknolojileriyle ilerleyebileceklerini ve bir gün, bugün müzik veya film indirdiğimiz şekilde tatların da indirilebileceğini umuyor. Tadına bakılabilen TV ekranı kesinlikle merak uyandıran bir teknoloji. Tavsiyemiz, belki de üzerinde Hannibal'ı izlemekten kaçınmaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kaybolmayi-onleyen-akilli-ayakkabi-sneakairs", "text": "Bigumigu'da yer alan habere göre, İngiltere merkezli havayolu şirketi easyJet, turistlerin sık sık karşılaştığı bu problemleri çözmek istedi ve internet bağlantılı, titreşimle gideceğiniz yönü bulmanızı sağlayan bir çift spor ayakkabı tasarlamak için harekete geçti. #Sneakairs adındaki ayakkabıların tabanında birer adet titreşimsensörü bulunuyor. Cep telefonlarındaki titreşim özelliğinin, Arduino ve 3B baskı teknolojisi ile üretilen daha küçük parçalara yerleştirilmesinden meydana gelen titreşim, GPS konum belirleme uygulaması Google Maps sayesinde gitmek istediğiniz yere hatasız bir şekilde ulaştırıyor. Görmeyi istediğiniz yeri easyJet mobil uygulamasından belirleyip akıllı telefonunuzu cebinize ya da çantanıza uzun bir süre bulunduğu yerden çıkarmamak için koyuyorsunuz ve yola koyuluyorsunuz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kaye-efekti-nedir", "text": "Birçoğumuz, durgun su yüzeyine fırlattığımız taşların su üzerinde zıplayarak gözden kaybolduğunu deneyimlemişizdir. Kaye Efekti işte bu olaya benziyor. Taş yerine sıvı kullanıldığında bambaşka bir sonuçla karşılaşıyoruz.Taşların su üzerinde zıplamasına benzer bir etki oluşuyor. Bu etkiye de Kaye Efekti deniliyor. İlk olarak 1963 yılında , bir mühendis olan Alan KAYE , sıvı karışımlarla ilgili deneyler yaparken bu garip fenomeni keşfetmiştir. 2006 yılına kadar bu olay açıklanmayı beklemiştir. Hollanda Twente Üniversitesi'nden Michael Versluis ve meslektaşları , yüksek hızda görüntüleme teknikleri kullanarak Kaye Efektinin nedenini açıkladılar. - Sıvının düştüğü noktada önce bir çöküntü çukur oluşur, - Bu çöküntünün aşağıya doğru inmesiyle zemindeki sıvının viskozitesi azaldığı için inceltilmiş yağ etkisi yapar, - Arkadan gelen sıvıyı temas yüzeyinden kaydırarak jet gibi rastgele çevreye fırlatır. Bu olay 300 milisaniye içerisinde gerçekleştiği için fark edemiyoruz.Yoğurt, şampuan, sıvı sabun, ketçap gibi maddelerde de gözlemlenebiliyor. Kaye Efektinin gündelik yaşantımızda şampuanlarla yaptığımız kazalardan başka bir yeri yok. Ancak sıvıya yeşil lazer tutulduğunda optik fiber kablo gibi davrandığı biliniyor. Konuyla ilgili detaylı bilgiye aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kediler-farelere-karsi-kimyasal-silah-kullaniyor", "text": "Bir araştırma, kedilerin farelerle ezeli yaşam mücadelesinde \"kimyasal silah\" bile kullandıklarını ortaya çıkardı. Sözkonusu kimyasal madde, kedilerin idrarının bileşiminde var. Uzmanlar, kedi idrarındaki bu kimyasal maddeye küçükken maruz kalan farelerin, büyüdüklerinde kedi idrarı kokan yerden uzaklaşmaları gerektiğini daha zor kavradıklarını keşfettiler. Bulgular Prag'da yapılan yıllık Deneysel Biyoloji Konferansı'na sunuldu. Moskova'daki Severtov Ekoloji ve Evrim Enstitüsü'nden araştırmacılar, daha önce kedi idrarındaki felinin adlı aynı maddenin hamile farelerin düşük yapmasına yol açtığını bulmuşlardı. Araştırma ekibinden Doktor Vera Voznessenskaya, farelerin kedi idrarındaki bu maddeye nasıl fizyolojik tepki verdiğini anlattı. Farenin beynindeki nöronlar kedi idrarındaki bu kimyasal maddeyi algıladıklarında hayvanın vücudu, stres hormonlarının artması gibi bir dizi otomatik reaksiyon veriyor. Doktor Voznessenskaya \"Bu, kediler ve farelerde binlerce yıldır var olan bir durum\" diyor. Yeni araştırma ise yeni doğmuş fareler gelişimlerindeki \"kritik bir dönemde\", yani küçükken kedi idrarına maruz kalırlarsa yetişkin fareler olarak baş düşmanlarının kokusuna normalden farklı tepki gösterdiklerini ortaya koyuyor. Uzmanlar bir aylık fareleri iki hafta boyunca kedi idrarı kokusuna maruz bırakıp, büyüdüklerinde nasıl bir tepki gösterdiklerini ölçtüler ve bu kokudan diğer farelere göre daha az korktuklarını gördüler. Doktor Voznessenskaya yavruyken kedi idrarına maruz bırakılan farelerin şaşırtıcı bir çelişki sergilediklerini anlatıyor. Voznessenskaya \"Aslında bu kimyasal maddeye hassasiyetleri çok daha yüksek. Alıcıları bu maddeyi çok daha güçlü şekilde algılıyor ve daha yüksek düzeylerde stres hormonu üretiyor\" diyor. Ama kedi idrarına maruz kalarak büyüyen fareler bütün bunlara rağmen daha az korku belirtisi gösteriyor ve kaçma refleksini de daha az gösteriyorlar. Uzmanlar fare davranışlarındaki bu değişimin bir mantığı da olduğunu düşünüyorlar. \"Aslında bir yandan kedi kokusundan daha az kaçmaları kendileri için de faydalı çünkü yiyecek kaynakları ulaşmak için insanlara yakın olmaları lazım. İnsanların olduğu yerde kediler de var.\" Bu değişim aslında herkesi memnun edecek türden, bir tür kazan-kazan durumu. Voznessenskaya, \"Böylece kedilerin çevresinde de daima kendilerini meşgul edecek kadar fare bulunmuş oluyor\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kekeme-insanlar-nasil-takilmadan-sarki-soyleyebiliyor", "text": "Bilinen bir beyin hasarı veya bilinen başka bir neden olmaksızın çocukluğun erken dönemlerinde ortaya çıkan gelişimsel kekemelik en yaygın görülen kekemelik türü. Nörolojik kekemelik ise felç ve kafa travması gibi beyin hasarları sonucu ortaya çıkıyor. Ancak konuşurken zorluk yaşayan kekemelerin zorlanmadan şarkı söyleyebildiğine tanık olmuşsunuzdur. Aslında bu durum sadece kekemelerde değil beyin hasarı nedeniyle konuşma güçlüğü yaşayan insanlarda da görülüyor. Bu nedenle kekemelik, felç, beyin hasarı gibi sorunlar nedeniyle konuşma problemi yaşayan insanların tedavisinde şarkı söyleme terapileri kullanılabiliyor. Bu durumun nedeninin, konuşma sırasında beynin sol tarafı etkinken, sayı saymak ya da bilinen bir şarkıyı söylemek gibi mantıksal bir düşünme süreci gerektirmeyen sözlü ifadelerde beynin ağırlıklı olarak sağ tarafının etkin olması olduğu düşünülüyor. Benzer davranışsal özellikler olarak görülseler de konuşma ve şarkı söyleme aslında beyinde tamamen aynı mekanizmalarla ortaya çıkmıyor. Beynin konuşma sırasında etkin olan bazı bölümlerinin müzikle ilgili bazı işlevlerin gerçekleşmesi sırasında da etkin olduğu biliniyor. Ancak araştırmalar şarkı söylerken beynin sağ tarafının da etkin olduğunu gösteriyor. Kekemeler şarkı söylemenin dışında fısıldarken ve kendi seslerini duymadıklarında da takılmadan konuşabiliyor. Konuşma sırasında beyin kulaktan gelen işitsel verileri, ses tellerinin ve ağız hareketlerinin kontrol edilmesinde kullanıyor. Normalde bu duyusal veriler beynin sol tarafındaki premotor kortekste birleştiriliyor. Bazı bilim insanları kekemeliğin nedeninin konuşma süreçlerinde ortaya çıkan bir problem değil, beynin sol tarafındaki bir bozukluk sonucu duyusal verilerin doğru şekilde birleştirilememesi olduğunu düşünüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kemik-adaptasyonu-dinozorlarin-sadece-hayatta-kalmalarini-degil-ayni-zamanda-gezegene-hakim-olmalarini-sagladi", "text": "Megalopolis şehirleri ve sakin tarım arazileriyle evimiz dediğimiz gezegenin bir zamanlar otobüs hatta binalar büyüklüğünde dinozorlar tarafından nasıl yönetildiğini hayal etmek bazen zor. Ancak son araştırmalar, dinozorların neden galip geldiğine dair anlayışımızı derinleştirmemize yardımcı oldu: Cevap, özel kemiklerinde yatıyor olabilir. Brezilyalı paleontolog Tito Aureliano, küçük hava keseleriyle dolu içi boş kemiklerin dinozorların hayatta kalması için çok önemli olduğunu, farklı soylarda bağımsız olarak birkaç kez evrimleştiğini keşfetti. Çalışmaya göre, hava keseleriyle dolu kemikler 3 ayrı soyda gelişti: pterosaurlar, teknik olarak uçan sürüngenler ve iki dinozor soyu, theropodlar ve sauropodomorflar . Araştırmacılar, güney Brezilya'da yaklaşık 233 milyon yıl önce, geç Triyas dönemine odaklandı. Bir hayvan her ürediğinde, evrim genetik kodda rastgele değişkenler ortaya koyar. Bu varyantlardan bazıları yavrulara aktarılır ve zamanla gelişir. Charles Darwin, evrimin \"en güzel sonsuz biçimleri\" yarattığına inanıyordu. Brezilyalı ekibin üzerinde çalıştığı varyant, dinozorların gücünü artıracak ve vücut ağırlıklarını azaltacak olan hava dolu omur kemikleriydi. Darwin, avantaj yaratan evrimsel özelliklerin gelecek nesillere aktarılmayan varyantlara göre nasıl daha fazla aktarıldığını özetleyen Türlerin Kökeni Üzerine adlı eserini yayınladı. CT tarama teknolojisi, Aureliano ve meslektaşlarının üzerinde çalıştıkları kaya gibi sert fosillerin içine bakmalarına olanak sağladı. Modern teknoloji olmasaydı, fosillerin içine bakmak ve omuriliklerdeki hava keseciklerini tespit etmek imkansız olurdu. Çalışma, hiçbir ortak atada bu özelliğin bulunmadığını buldu. Her üç grup da hava keselerini bağımsız olarak ve her seferinde biraz farklı şekillerde geliştirmiş olmalıdır. Hava keseleri muhtemelen dinozorların kanındaki oksijen seviyelerini artırdı. Triyas dönemi kavurucu sıcak ve kuru bir iklime sahipti. Yani kanda dolaşan daha fazla oksijen, dinozor bedenlerini daha verimli bir şekilde soğutacaktır. Aynı zamanda daha hızlı hareket etmelerini sağlardı. Hava keseleri, büyük, güçlü kaslar için daha geniş bir bağlantı yüzey alanı yaratırken, dinozorların kemiklerinin iç yapısını destekledi ve güçlendirirdi. Bu, hayvanı ağırlaştırmadan kemiklerin çok daha büyük bir boyuta büyümesini sağlardı. Canlı kuşlarda, havalandırılmış kemikler genel kütle ve hacmi azaltırken, uçuş için temel özellikler olan kemik kuvvetini ve sertliğini artırır. Paleontoloji, o rezil asteroit olmasaydı Dünya için neler olabileceğinin hikayesini anlatmakla kalmıyor, aynı zamanda hala yaşayan canlıların evrimi hakkında bilgi edinmemize de yardımcı oluyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kemik-iligi-kanseri-hastalarina-umut", "text": "İngiliz bilim insanlarının geliştirdiği, bedenin bağışıklık sistemini kullanarak kanser hücrelerini yok etmesini sağlayan ilaç, multipl miyeloma yakalananlara umut oldu. Bilim insanları, ilacın kanser hücrelerindeki SLAMF7 adlı molekülü hedef alarak bağışıklık sisteminin bu hücreleri ortadan kaldırmasını sağladığını belirtti. Bilim insanlarından Profesör Graham Jackson, ilaç sayesinde kemik iliği kanserinin tedavisinde yeni bir çağ başladığını vurgulayarak hastaların daha az acı çekerek, daha uzun yaşayabileceğine dikkati çekti. Jackson, hastaların daha az kemoterapi görerek hayat kalitelerinin de artabileceğini ifade etti. Konuya ilişkin makale \"New England Journal Of Medicine\" dergisinde yayımlandı. Multipl miyelom, kemik iliğindeki plazma hücresi adı verilen hücrelerin kontrolsüz çoğaldığı nadir rastlanan bir kemik iliği kanseri. Bu anormal çoğalma özellikle omurlar, kalça kemikleri, kafatası, kaburgalar gibi iliğin etkin çalıştığı kemiklerde ağrılara yol açıyor. Hızla çoğalan hücreler kemiklerde ve kemik iliğinde toplanıyor ve kemik dokusunu harap eden kitleler oluşturarak kemiklerin zayıflamasına veya kırılmasına ayrıca enfeksiyonlara karşı vücut direncinin düşmesine yol açıyor. Hastalık daha çok 60 yaşın üzerindekilerde görülüyor. Türkiye'de yılda ortalama 3 bin multipl miyelom tanısı koyuluyor. Hastaların yüzde 30'una yaklaşık 10 yıl yaşam süresi verilebiliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kenan-sofuoglu-ytu-formula-aracini-test-etti", "text": "Yıldız Teknik Üniversitesi YTU Racing ekibi tarafından üretilen ve dünyanın en prestijli mühendislik yarışlarından birisi olarak gösterilen Formula Student'te Türkiye'yi başarı ile temsil eden Yerli Formula Aracı YTR-03 Karbosan, Türkiye'nin bir diğer gurur kaynağı Dünya Süper Sport Şampiyonu Kenan Sofuoğlu ile bir araya geldi. Milli Motosikletçi Kenan Sofuoğlu, İngiltere ve Almanya'da düzenlenen Formula Student yarışlarında Türkiye'yi temsil eden en başaralı Türk takımı olan Yıldız Teknik Üniversitesi'nin formula takımı YTU Racing ekibini Sakarya'da misafir etti. Sakarya Akyazı ilçesindeki kişisel çalışma pistinde YTÜ Racing ekibini ağırlayan dünya şampiyonu motosikletçi, Yıldızlı öğrencilerin 3'üncüsünü ürettiği Yerli Formula Aracını test etti. YTR-03 Karbosan'ın direksiyonuna geçerek piste çıkan Sofuoğlu, yarış aracının sınırlarını zorladı. Araçla hız denemesi yapan Sofuoğlu, drift atmayı da ihmal etmedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kendi-kendini-bukebilen-lazer-uretildi", "text": "Çeşitli teknolojilerde ve cihazlarda kullanılabilen lazerler, bilgi taşımak için de kullanılabiliyor. Son derece hızlı bir şekilde bilgi taşıma kapasitesine sahip olan \"kıvrımlı\" lazerler, ancak karmaşık sistemlerin yardımlarıyla oluşturulabiliyor ve bu da onları günlük yaşantımızda kullanamayacağımız anlamına geliyor. Bu sistemleri kullanmadan kıvrımlı lazerlerin nasıl oluşabileceği üzerinde çalışmalar yapan Güney Afrika üniversitesi University of the Witwatersrand, hiçbir ek ekipmana gereksinim duymadan kıvrımlı lazer üretmeyi başardı. Işık kullanarak bilgi taşıma konusundaki bütün sorunları ortadan kaldıracak olmasa da bu yeni keşif, lazer teknolojisinin karşılaştığı en büyük sorunlardan birisine çözüm sunuyor. University of the Witwatersrand'da görevli olan ve araştırma ekibinin başında bulunan Profesör Andrew Forbes'in yaptığı açıklamalara göre keşfi gerçekleştiren grup, İtalya'da bulunan University of Naples ile birlikte çalışmış. İki farklı ülkede bulunan üniversitelerin böylesine zor ve yararlı bir araştırma için bir araya gelmesi çok güzel. University of the Witwatersrand tarafından daha önce yapılan açıklamalara göre kıvrımlı lazer teknolojisinde kullanılan her bir fotonun 2.05 bit bilgi taşıma kapasitesi var. 2.05 bit'in çok büyük bir miktar olmadığının farkındayım ancak en ince ışık hüzmesinde bile milyonlarca fotonun bulunduğunu hatırlamakta fayda var. Araştırmacılar, bilgi taşıma kapasitesinin 2.05 bit'ten University of the Witwatersrand'e yükseltilebileceğini söylemişler ve bunun üzerinde çalışmalara başlamışlardı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kendi-kendini-kopyalayabilen-yasayan-robot-yaratildi", "text": "Araştırmacılar, hem görevlerini tamamlayabilen hem de kendi kendini kopyalayıp çoğalabilen, canlı hücrelerden yapılmış robot yarattılar. Adını Afrika pençeli kurbağasından alan Xenobotlar, ilk olarak 2020'de duyurulan sentetik yaşam formlarıdır. Kurbağa embriyolarının çok erken evrelerinden kalma deri hücreleri ve kalp kası hücrelerinin karışımından yapıldılar ancak genomlarına rağmen kurbağa değiller. Robotun hücreleri nesneleri oynatma, itme veya taşıma gibi görevleri yapabilen bir konfigürasyonda düzenledi. Proceedings of the National Academy of Science'da bildirildiği gibi, doğru tasarımla Xenobot'lar da çoğalabilirler. Bunu kinematik çoğaltma ile yaparlar. Bu tip bir çoğalma moleküler düzeyde görüldü, ancak bu ölçekte hiç görülmedi. Çalışma, canlı hücrelerin doğal dünyayı inceleyerek düşünülenden daha fazla olası davranışa sahip olduğunu gösteriyor. \"İnsanlar oldukça uzun bir süredir yaşamın yeniden üretebileceği veya çoğaltabileceği tüm yolları çözdüğümüzü düşündüler. Ancak bu, daha önce hiç gözlemlenmemiş bir şey.\" dedi Tufts Üniversitesi'ndeki kıdemli bilim insanı ve ortak yazar Dr. Douglas Blackiston. \"Bunlar, kurbağaların yaptığından çok farklı bir şekilde çoğalan kurbağa hücreleri. Bilimin bildiği hiçbir hayvan veya bitki bu şekilde çoğalmaz. diye ekledi Tuft's Allen Center'dan baş yazar Dr. Sam Kriegman. Xenobot'un kopyalayan versiyonu, bir kez kendini kopyaladıktan sonra hızla ölüyordu. Böylece ekip, bu canlı makineleri tasarlamak için kullandıkları Yapay Zekaya geri döndü ve yapay zekayı öylece ölmeyecek bir sürüm üretmesi için görevlendirdi. Sonunda işe yarayan konfigürasyona ulaşmak için yapay zeka milyarlarca simülasyon gerçekleştirdi. \"UVM'deki süper bilgisayardan ilk ebeveynlerin şeklini nasıl ayarlayacağını bulmasını istedik ve yapay zeka, aylarca uzaklaştıktan sonra Pac-Man'e benzeyenler de dahil olmak üzere bazı garip tasarımlar buldu. Çok basit görünüyor, ancak bir insan mühendisin ortaya çıkaracağı bir şey değil. Neden küçücük bir ağız? Neden beş değil? Sonuçları Doug'a gönderdik ve o bu Pac-Man şeklindeki ebeveyn Xenobot'ları yaptı. Sonra o ebeveynler çocukları, torunları, torunları, torunlarının torunlarını inşa ettiler. dedi Kriegman. Bazılarının kendi kendini kopyalayan biyoteknoloji konusunda endişeleri olsa da ekip Xenobot'ların bir laboratuvarda bulunduğunu bildiriyor. Ayrıca, federal, eyalet ve kurumsal etik uzmanları tarafından incelendiğini de vurguluyor. Ekip aslında toplumdaki başka zorluklar ve teknolojimizin uyum sağlamak için yeterince hızlı olmadığı konusunda endişe duyuyor. Ortak yazar Dr. Joshua Bongard, Karşılaştığımız zorluklarla aynı oranda büyüyen teknolojik çözümler yaratmamız gerekiyor. dedi. Hızlı ve uyarlanabilir olma potansiyelleri, Xenobot'ları mikroplastik toplamadan tıbbi uygulamalara kadar çeşitli zorluklara yanıt verebilen bir seçenek haline getirebilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kendini-dislanmis-hissedenler-sahte-haberlere-inanmaya-daha-yatkin", "text": "Araştırmacılar; topluma uyum sağlayamayan kişilerin doğruluğu kesin olmayan, şüpheli ve karmaşık söylentilerde anlam arayışında olma ihtimallerinin daha fazla oluğunu keşfettiler. Bu bulgular, şimdilerde internet dünyasını istila eden 'sahte haber' fenomenini açıklamakta yardımcı olabilir. Princeton Üniversitesi'nde araştırmalar yapan ekibe göre, komplocu düşünce, aileyi ve arkadaşları uzaklaştıran ve sosyal dışlanmışlığı derinleştiren tehlikeli bir döngüyü tetikleyebilir. Psikolog Alin Coman bu durumu, \"Dışlananlar ilk niçin dışlandıklarını merak etmeye başlarlar, bu da hayatlarında anlam aramalarına neden olur.\" şeklinde açıklıyor . Çalışma iki aşamaya ayrıldı. İlk olarak, araştırmacılar 119 gönüllüyü internet ortamında çalışmaya dahil ettiler ve izole edilmiş olma hislerini değerlendirdiler. Katılımcılardan duyguları ve amaçlarıyla ilgili bir anketi doldurmaları, bir arkadaşlarını anlatan bir hikaye yazmaları ve hislerini 14 farklı kategoride derecelendirmeleri istendi. Bir sonraki aşamada, katılımcılara popüler üç komplo teorisini ne kadar doğru buldukları soruldu. Bu teoriler, ilaç şirketlerinin finansal nedenlerle ilaçlara kısıtlama getirmeleri, hükumetlerin kitleleri etkilemek için subliminal mesajları kullanmaları ve Bermuda Üçgeni'ndeki doğaüstü olay alametleriydi. Verilen cevaplar gösterdi ki, dışlanmış hissedenler komplo teorileriyle hemfikir olma ihtimalleri daha yüksek olan kişilerdi. Daha sonra, 120 kişilik bir üniversite öğrencisi grubundan bir göreve uygunluklarını ölçmek amacıyla birkaç paragrafta kendilerinden bahsetmeleri istendi. Bazıları seçilmiş bir gruba dahil edildi, bazılarıysa seçilmemiş gruba eklendi. Gerçekte ise yazdıkları hiçbir şekilde değerlendirilmedi. Araştırmacıların yapmak istediği tek şey gönüllülerde kabul edilme ve dışlanma hissi oluşturmaktı. Sonrasında öğrencilerden üç hikayenin inandırıcılığını derecelendirmeleri istendi. Bu kez, komplo içeren hikayelerdense batıl olanları tercih edildi. Yine, seçilmemiş gruba dahil edilerek dışlanmış hissedenler daha çok inananlardı. Çalışmaya katılan toplam 239 katılımcının verdiği cevaplar temel alındığında, araştırmacılar dışlanmışlık hissiyle gelen anlam arayışının masal ve komplo teorilerine olan inancı güçlendirdiğini ve bu kavrayışın yanlış bilgilendirmelerle mücadele etmede yardımcı olacağını düşünüyor. Coman, Bu döngüyü bozmaya çalışmak komplo teorilerini toplumsal düzeyde önlemek isteyen biri için en iyi bahis olabilir diyor . İncelenen küçük katılımcı grubu göz önüne alındığında bulguların teyit edilebilirliğini göstermek adına yeni araştırmalara ihtiyaç duyulacak. Fakat şimdilik, araştırmacıların vardığı sonuçlar kötü görünmüyor: Sahte haberlerin yayılmasını önlemenin bir yolu olabileceği için, topluluk ve bireylerin dahil edilmişlik hislerini korumaya olan ve toplumsal kararlarda büyük resmi görmeye duyulan ihtiyacı vurgulamak. Coman, \"Yasalar, yönetmelikler, politikalar ve programlar geliştirirken, politika yapıcılar koydukları yasalar sonucu insanların kendilerini dışlanmış hissedip hissetmediği konusunda endişelenmelidir\" diyor . Bu çalışma Experimental Social Psychology dergisinde yayınlanmıştır. Study Shows People Are More Likely to Believe Fake News When They Feel Excluded, David Nield - 2017."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kikirdak-dokusu-ozellikleri-tasiyan-bio-glass-malzeme-gelistirildi", "text": "Bu yeni geliştirilen malzeme; kıkırdak dokusunun yük taşıma ve darbelere karşı dayanıklılık özelliklerini taşıyor ve kıkırdak dokusunun yeniden oluşmasına katkı sağlıyor. Bilindiği üzere kıkırdak dokusu; eklemlerde ve omurların arasında bulunan esnek yapıya sahip bir dokudur. Kıkırdak dokusunun onarımı; diğer doku tiplerine kıyasla oldukça zordur. Araştırmacılara göre; yeni üretilen bu malzeme sayesinde eklem yerlerinde ve omurların arasında bulunan kıkırdak dokusunun onarımı mümkün olabilecek. Bio-glass malzeme; silika ve polikaprolakton polimerinden üretilmekte ve kıkırdak dokusu gibi esneklik, sağlamlık ve dayanıklılık özellikleri taşımakta. Ayrıca malzeme, zarar gördüğünde kendi kendini onarabilecek özellikleri de bünyesinde taşıyor. Bio-glass malzeme, gözenekli yapısı sayesinde kıkırdak doku hücreleri için bir doku iskelesi niteliği taşımakta ve yeni hücrelerin çoğalabilmesi için uygun ortam sağlamakta. Malzeme, biyobozunur özelliği sayesinde yeni hücrelerin çoğalmasına paralel olarak bozunarak yeni kıkırdak dokusu oluşumuna da destek olmakta. Araştırmacılara göre, malzemenin klinik olarak kullanımından önce aşılması gereken mevzuat ile ilgili engeller var fakat araştırmacılar, gelecek 10 yıl içinde bu sorunların aşılarak malzemenin piyasadaki yerini alacağını tahmin ediyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kiriklarin-seklini-alarak-gelisen-bir-sunger-uretildi", "text": "Hücre yenilenmesi ve iyileşmesi konusunda çalışmalar sürdüren Mayo Clinic, kırıkları iyileştirebilecek yeni bir madde ürettiğini duyurdu. Özellikle omurgada bulunan kırıkların iyileşmesinin çok zor olduğunu ve bu nedenle, üretilen yeni maddenin önceliğinin omurgadaki kırıkları iyileştirmek olduğunu belirten araştırmacılar, zaman içerisinde büyüyen ve bulunduğu yerin şeklini alan bu maddeye \"sünger\" adı verdiler. Sünger, bulunduğu bölgede hızlı bir şekilde büyüyor ve etrafında bulunan sınırlara temas edene kadar bu büyümesini devam ettiriyor. Büyümesinin ardından sert bir hal alan ve kemiksi yapıya bürünen bu madde, kırığı olan kişilerin hayatına devam edebilmesini kolaylaştırıyor ve kemik yapısını sabit tuttuğu için iyileşme sürecini hızlandırıyor. 3D yazıcılarla üretilmiş yapay kemikler gibi kalıcı bir çözüm olmayan bu madde, sadece kemik yapısı iyileşene kadar kullanılıyor ve zamanı geldiğinde yerleştirildiği yerden alınıyor. Neredeyse tüm testleri başarılı bir şekilde geçmiş olan bu yeni maddenin son testi insanlar üzerinde olacak. Maddenin iyice araştırılmasının ardından yapılacak olan testle birlikte son durum belirlenecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kirli-havayi-bir-yuzuge-hapsettiler", "text": "Roosegaarde, soluduğumuz havayı temizleyip tekrar solunabilir hale getirmek amacıyla 7 m yüksekliğindeki 'Temiz Hava Kulesi'ni yaratmış. Kule en üst noktasından emdiği kirli havayı arıtıp, 6 kenarındaki çıkışlardan temiz halde tekrar ortama salıyor. Saatte 30 bin m3 kirli havayı temizleyebilen kule, bunu yapabilmek için kaynağını temiz enerjiden alan 1400 watt elektrik harcıyor. Bu hava filtresi, sadece havayı temizlemiyor, ayrıca değerli taşlar üretmek için de kullanılıyor. elde edilen kir ve atık sıkıştırılarak bileklik ve yüzüğe dönüştürülüyor. Bu sayede de kampanyayı destekleyenlere yaptıkları bağışın bir geri dönüşü anlamında hediyeler gönderiliyor. Roosegaarde'nin duman çalışması, yer altında konuşlandırılmış bakır bobinler aracılığıyla bir elektrostatik alan oluşturup havadaki kirliliğe neden olan partikülleri emen bir sisteme sahip. The Smog Free Project isimli proje, Hollanda'nın Rotterdam şehrinde bulunan Roosegaarde'nin stüdyosunda başlatıldı. Yaklaşık 7 metrelik hava temizleme cihazının beyaz konik dış yüzü, hastanelerde kullanılan hava filtresinin teknolojisi ile aynı teknolojiyi kullanıyor. Ancak Roosegaarde'nin geliştirdiği vakum çok daha büyük ölçekli olma özelliğini taşıyor. Tamamen yenilenebilir enerji ile çalışan hava temizleme kulesi, tepesinden çektiği kirli havayı yanlardaki yüzeyler üzerinden salıyor. Yaklaşık bin 400 watt'lık enerji tüketimi ile bir tost makinesi kadarenerji kullanan kule, şehirlerde temiz hava alanları oluşturmak için oldukça ideal bir teknoloji gibi görünüyor. Projenin ekonomik sürdürülebilirliğine bağlı olarak Rotterdam şehrinden başlayacak olan proje, hava kirliliği ile başı dertte olan Pekin, Paris ve Los Angeles gibi şehirlerde denendikten sonra tüm dünyaya sulunulacak. Bu modüler sistem, saatte 30 bin metreküp kirli havayı temizleyerek hava içerisinde bulunan küçük partikülleri alternatif bir kullanımı bulunan farklı maddelere dönüştürebiliyor. Bu işlem sayesinde kirlilikten arındırılmış pozitif partiküllerle yüklü hava atmosfere salınıyor. Böylece salınan hava içerisinde bulunan pozitif yüklü iyon partikülleri, kendilerini inceltilmiş toz tanelerine tutundurarak bu moleküllerin kulenin içerisine hapsolmalarını sağlıyor. Toz partiküllerinin toplanmasının ardından elde edilen siyah renkli toz kendi içerisinde yüzde 42 karbon barındırıyor ve kolaylıkla toz kömür ile karıştırılabiliyor. Kickstarter'da projeye fon talebi oluşturan Roosegaarde, yaklaşık 113 bin euro toplayarak büyük bir zorluğun üstesinden gelmeyi başardı. Projenin geliştirilmesi halen devam ediyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kisiye-ozel-tasarlanan-3d-baski-elbise", "text": "Modern Sanatlar Müzesi'nde gösterilmek üzere tasarlanan elbise, tıpkı bir önceki modelde olduğu gibi kullanıcının vücuduna göre tasarlanıyor. 3D tarayıcılar aracılığıyla vücut hatlarını belirledikten sonra özel uygulamasıyla elbisenin görünümünde büyük değişiklikler yapmak mümkün oluyor. Kinematics, bir önceki modelin aksine pul benzeri bir yapıya sahip. 1.600 den fazla parçadan oluşan elbise karmaşık yapısına karşın tek parça halinde basılıyor. Sarmal bir yapıda basılan elbise, baskıdan çıktıktan sonra açılarak asıl formuna kavuşuyor. Elbisenin dokusundan tasarımına kadar ayarlandığı uygulama ise bir öncekine göre çok daha gelişmiş. Video aracılığıyla uygulamanın çalışma şeklini de gösteren Nervous System, elbisenin dokusunu seçtikten sonra o doku üzerinde de tek dokunuşla oynamalar ve değişiklikler gerçekleştirebiliyor. Elbiseyle uyumlu takılar da tasarlayan Nervous System bu takıları internet sitesi üzerinden satışa sunmuş. 30 dolardan başlayan ve 400 dolara kadar çıkan fiyat etiketlerine sahip olan takılara buradan ulaşabilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kitap-onerisi-bir-astronottan-hayat-dersleri-imkansizin-otesinde-sifirdan-baslamak", "text": "Uzay gemilerinin pencerelerinden mucizeler görünür. Aslında gerçek hayatta olmayan mucizeleri kendi hayatımda hep ben de uygulamak istedim. İşin büyülü tarafı küçüklüğümden beri benim de astronot olma hayalim var ve bundan vazgeçmiyor olmam. Ayrıca şu an bu yazıyı yazarak daha da tatmin oluyorum. Sanki Neil Armstrong'la birlikte Ay'da yürüyorum. Aslında imkansız görünen her şeye hazır olmak gerekir. Kitabın temel konusu buna değiniyor. Bir şeyi gerçekten istiyorsak şansımızı zorlamamız gerekir. Zamanı anlarken onun yolculuğuyla birlikte yapmak istediklerimizle büyük bir azimle ilerlemeliyiz. Hayatı ve anlamını büyük bir yaratıcılıkla öğrenerek Hadfield gibi astronot olmasak dahi hayatımızı bir anlam ve amaç dahilinde sona erdirererek göğü kaplamalıyız. Bu bölümde daha çok çocukuluğundan beri nasıl astronot olmak istediğine karar veriş anlarına ve astronot olma hikayesine değinir. Bu bölümde ise uzaya kalkış sırasında ve uzayda geçirdiği hayatından bahsetmektedir. İsminden de anlaşılacağı üzere uzay mekiğinin Dünya'ya dönüşü sırasında geçirdiği deneyimlerinden bahsetmektedir. Albay Hadfield deneyimlerini bizlere bir ömür boyu sürecek bir yolculukta vererek, kariyer basamaklarında çıkıp inerken, küçük şeylerin dert dert ederek ve en önemlisi imkansızı başarırken sıfır olmaya çalışarak kitapta bizlere çok zor olmayan bir dille aktardığı için ve astronot olmasına rağmen herekese hitap ettiği için bu kitabı okumalısınız. \"Albay CHRIS HADFIELD onlarca yıl astronotluk eğitimi aldı ve yaklaşık 4000 saat uzayda kaldı. Bu süre içinde bir uzay istasyonunun kapısını İsviçre çakısıyla açmak, pilotu olduğu uçaktan bir yılanı dışarı atmak ve yörüngedeki bir uzay aracının dışına tutunmuş durumdayken geçici körlük yaşamak gibi maceralar atlattı. Albay Hadfield'ın başarısının ve hayatta kalmasının sırrı NASA'da öğrendiği alışılmadık bir felsef idi: En kötü olasılık için hazırlan ve her anının tadını çıkart. Bir Astronottan Hayat Dersleri'nde Albay Hadfield okurları eğitim hayatı ve uzayı keşfi yıllarının derinliklerine götürerek onlara imkansızı nasıl mümkün kılacaklarını gösteriyor. Kalkışın heyecanını, uzay yürüyüşlerinin büyüsünü ve krizlerin gerektirdiği ölçülü ve sakin tepkileri aktardığı zihin açıcı ve eğlenceli hikayelerle, önüne nasıl geçilebileceğini anlatıyor. Uzayda aldığı olağandışı eğitim ona bazı alışılmadık dersler vermiş: Başarıya odaklanma, başkaranının ne düşündüklerini önemseme ve küçük şeyleri dert et."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kitap-onerisi-daginik-zihin", "text": "Adam Gazzaley ve Larry Rosen bu basit sorudan yola çıkarak, günümüzde hemen hepimizin muzdarip olduğu zihin dağınıklığı sorununu bir sinirbilimcinin ve bir psikoloğun bakış açısından ele alıyor. Kitabın son kısmında ise yazarlar, zihnimizin dizginlerini elimize almamıza yardımcı olacak pratik ipuçları ve tavsiyeler sunuyor. Dağınık Zihin, topluca parlak ekranların esiri olduğumuz şu zamanlarda, teknolojiyi daha bilinçli kullanmamızın önemini gözler önüne seren ayıltıcı bir kitap."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kitap-onerisi-icimizdeki-evren", "text": "Neil Turok gerçeklik ve evren algımızın, anlama, keşfetme ve yaratma becerilerimizin, yani içimizdeki evrenin yüzyıllar içinde ne gibi değişimlerden geçtiğinin hikayesini anlatıyor. Bizim kusurlu dünyamızda olduğu gibi, yıldızlarda veya kozmosun herhangi bir yerinde de tamamen aynı kanunların geçerli olduğunu gördüğümüz, kırılmalarla şekillenen bir hikaye bu. Şimdiyse başka bir kırılmanın eşiğindeyiz: Bize hayali bir gerçeklikte yaşadığımızı söyleyen kuantum devrimi. - Kuantum fiziğinin bize öğrettiği bir şey varsa kelimenin tam anlamıyla hayali bir gerçeklikte yaşadığımızdır. - Var olan teknolojilerin ve doğal kaynakların sonuna yaklaşıyoruz. İyimserlik duygumuzu kaybetme riski taşıyoruz. Gezegenimizin yönetimi için daha akıllı yöntemler bulabilir miyiz? Bize parlak bir gelecek sunabilecek buluşlar yapabilir miyiz? - Ticari uzay taşımacılığı bir gerçeklik olmak üzere. Dünyayı kavrayışımızı tamamıyla değiştirebilecek kuantum bilgisayarıyla tanışıyoruz. Bütün bunlar birer tesadüf mü? Yoksa geleceğe uzanan kapıyı açmak üzere miyiz? Evrenin bilinç kazanmasının araçları biz olabilir miyiz?"}
{"url": "https://www.fizikist.com/kitap-onerisi-kara-delikler", "text": "Bu çok kısa süren derslerde Hawking, evrenin gizemlerini ortaya sererken, kara delikleri anladığımız takdirde uzayzamanın sırlarına erişebileceğimizi vurguluyor. -Observer- -Sunday Times- -Daily Express- -Newsday- -Los Angeles Times-"}
{"url": "https://www.fizikist.com/kitap-onerisi-kozmos-evrenin-ve-yasamin-sirlari", "text": "- İnsanoğlu uzay okyanusuna açılıyor - Canlıların ve evrenin yapısı - Doğa yasaları tüm evrende geçerlidir - Cennet ve cehennem - Başka gezegenlerde yaşam var mı? - Keşif yolculuklarının öyküsü - Samanyolu: Gecenin bel kemiği - Zaman ve mekan içinde yolculuk - Başka evrenlerin kapısı karadelikler - Sonsuzluğun kıyısı: Dördüncü boyut - Aklın evreni - Galaktik uygarlık - Yaşamak ya da yokolmak konusunda kim karara verecek?"}
{"url": "https://www.fizikist.com/kitap-onerisi-modern-dunyanin-mucidi-tesla", "text": "Birçok parlak mucit elektrik, radyo ve robot çağını başlatan kişi olarak Nikola Tesla'yı gösteriyor. Onu mucitlerin mucidi, bir tür halk efsanesi olarak görüyorlar. Tesla'nın elektrik motorları bizim cihazlarımızı ve fabrikalarımızı çalıştırıyor; o zaman neden Thomas Edison ondan daha ünlü? Benzer şekilde, genelde radyoyu icat eden kişi olarak Guglielmo Marconi bilinir, fakat kablosuz aktarımı sistemini ilk tarif eden patentler Tesla'ya aittir. Bu başına buyruk, üretken adam aynı zamanda cep telefonlarını, radarı, lazer silahlarını, yapay zekayı, interneti, faks makinelerini ve dikey kalkış yapan uçakları öngördü. Onun öngörüleri hala bugünün dünyasına ilham vermeye devam ediyor. Richard Munson, icatlarıyla dünyayı değiştirmiş, uzak görüşlü dahinin hayatına, gizliliği yeni kaldırılmış belgelere de başvurarak ışık tutuyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kitap-onerisi-simdiye-kadar-anlatilmis-en-iyi-hikaye", "text": "Hikayemiz dram ve sürprizlerle doludur. Tüm insanlık tarihini kapsar ve en önemlisi, güncel hali hikayenin sonu değildir. Başlangıçta ışık vardı. Fakat bundan öte, kütle çekimi vardı. Sonrasında işler çığırından çıktı... Hikayemiz dram ve sürprizlerle doludur. Tüm insanlık tarihini kapsar ve en önemlisi, güncel hali hikayenin sonu değildir. - Noam Chomsky - Neil deGrasse Tyson - Steven Pinker - Richard Dawkins"}
{"url": "https://www.fizikist.com/kitap-onerisi-tanrinin-kapisini-calan-bilim", "text": "Sagan konferanslarda, diğer gezegenlerde akla dayalı yaşam olasılığından kendi gezegenimizdeki yaşamın karşı karşıya kaldığı nükleer tehlikeye, yaratılışçılık ve sözde akıllı tasarımdan bilimin 'bilgili tapma' olduğuna dair yeni bir kavrama, manik depresyondan tutun da kendinden geçmenin muhtemel kimyasal yapısına kadar uzanan konulara ve sorunlara değinmiş. On yıl önce kaybettiğimiz büyük astronom ve astrofizikçi kozmoloji, fizik, felsefe, edebiyat, psikoloji, kültürel antropoloji, mitoloji ve ilahiyat gibi farklı pek çok alanda yaptığı konuşmalarla, konferanslara katılan herkeste hayranlık uyandırarak dehasıyla tüm insanlığı aydınlatmıştır. Sagan'ın ölümünün onuncu yıldönümü vesilesiyle ilk kez yayınlanan \"Tanrı'nın Kapısını Çalan Bilim\" adlı kitabı eşi ve uzun süre onunla birlikte çalışmış olan Ann Druyan tarafından hazırlanarak günümüzün bilgileriyle tazelenmiştir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kitap-onerisi-varolmanin-dayanilmaz-agirligi", "text": "Bu eseri okudukça yazarının ne kadar ileri görüşlü bir insan olduğunu anlıyorsunuz. Çünkü hikayede anlatılanlarla günümüz toplumu karşılaştırıldığı zaman bire bir uyum sağlamaktadır. Mesela eserin içeriğinde geçen insanların nefretlerini elektriğe dönüştürme imkanı olsaydı bütün dünyayı aydınlatmaya fazlasıyla yeterdi cümlesi ile günümüzdeki insanların, birbirlerine karşı olan kin ve nefretleri karşılaştırıldığı zaman ne kadar uyum içerisinde olduğu rahatlıkla görülür. Bu eser, yazarın daha önceden yayınlanmış olan eserlerinin içeriğinde yer alan hikayelerden en iyilerinin derlenmesiyle oluşturulmuştur. Bu eserin içeriğinden ciddi manada yaşam dersleri çıkarılabileceğiniz gibi yaşamsal tecrübelerde edineceksiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kitap-onerisi-yuksek-doz-gelecek", "text": "5 ayrı kısa bilimkurgu romanından oluşan Yüksek Doz Gelecek, Çağdaş Türk Edebiyatın önemli bilimkurgu klasiklerinden biri olmaya aday, heyecan verici bir kitap. Ay'ın dahi çocukları, Asteroid madenci klanları, uzay korsanları, Mars çiftçileri, Venüs'ün uçan kentleri, Merkür'ün silah tüccarları, kuşak ötesinin cesur kaşifleri... İmplantlar, hibridler, klonlar, robotlar, androidler, humanoidler, sibernetikler... Belki çocuğunuz Mars'a göç edecek, belki torununuz Ganymade'de doğacak... Uzay savaşlarında, madenci kolonilerinde, ölümcül gezegenlerde ter ve kan akıtacak soyunuz. Belki siz bile bir uzay gemisinde yaşama tekrar gözlerinizi açacaksınız. Öyleyse..."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kiyiya-vuran-dalgalar-sayesinde-muzik-yaratan-deniz-orgunu-dinleyin", "text": "70 metre boyunca uzanan bu org Nikola Basic adlı mimar tarafından yapılmış. 2005 yılında halka açılan deniz orgunun çalışma prensibi ise şöyle: Adriyatik Denizi'nden gelen rüzgar ve dalgalar beton merdivenlerin altında bulunan boruların içine giriyor. Oradan resonans odalarına gidiyor ve burada titreşen ses merdivenlerin en üstündeki boşluklardan dışarı çıkıyor. Mimar Nikola Basic bu projesi sayesinde Hırvatistan'da betonun alabileceği en güzel hallerden birini halka sunuyor. Merdivenlerin altında olup bitenleri elbette biz görmüyoruz. Sadece dalgaların yarattığı müziği duyuyoruz. İşin güzel tarafı, o müzik her gün hatta her saatte başka bir hal alıyor. Yani orada bulunduğunuz bir an bir daha hiç duyulmayacak bir melodiye de tanıklık etmiş oluyorsunuz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kktcnin-ilk-yerli-arabasi-gunsel-tanitildi", "text": "Bugüne dek otomobil üretimi konusunda geri kalan ülkemiz elektrikli otomobil trenini kaçırmak istemiyor. Bir yanda devlet destekli elektrikli otomobil projesi devam ederken, Kıbrıs'ta sessiz sedasız geliştirilmeye başlanan bir proje dün ilk kez basına tanıtıldı. Türkiye ve KKTC basının ilgi gösterdiği etkinlikte Ada'nın ilk elektrikli otomobili Günsel'in ilk prototipi sahneye çıktı. Aracın teknik özelliklerine geçmeden önce kısaca Günsel'in hikayesinden bahsetmemde fayda var. Çünkü tıpkı Baykar Makina gibi Günsel elektrikli otomobil projesi de bir aile projesi olarak temelleri atılan ve tutkuyla üzerine gidilen bir proje. Kıbrıs'ın en zengin ailelerinden biri olan Günsel Ailesi'nin yerli otomobil üretme hayalinin bir eseri. Bu hayalin başındaki isimse Yakın Doğu Üniversite'sinin Kurucu Rektörü, Forbes'a göre dünyanın 1577. zengini olan Suat Günsel. Otomobil tutkusunu Kıbrıs'ın tek araba müzesini açmakla sınırlamayan Suat Günsel, üretim tutkusunu bu müzedeki araçların bakım ve onarımıyla ilgilenerek başlatmış. Suat Günsel, bu tutkuyu çocuklarına da aşılamış ve şu anda Yakın Doğu Üniversitesi Mütevelli Heyeti Başkanı Doç. Dr. İrfan S. Günsel öncülüğünde sürdürülen projenin tohumları bundan 8 yıl önce atılmış. Geçtiğimiz yıllarda Socrat ve Proje Yerel gibi başarılı işlere imza atan mühendislerin ekibe dahil olmasıyla da Günsel'in ilk prototipi ortaya çıkmış. Doç. Dr. İrfan Günsel, 8 yıldır emek verilen Günsel projesindeki vizyonu Üretilenleri geliştirerek hem daha iyisini yapmak hem de otomotiv teknolojilerini üreten, geliştiren ve ihraç eden bir ülke olma hedefinde ilerleyerek, ülkemizin prestijini daha da artıracağız. şeklinde açıklıyor. Günsel projesinin Baş Danışmanı Doç. Dr. Erkan Atmaca ise Günsel Model 1 için geliştirilen elektronik kontrol üniteleri, batarya yönetim sistemi ve mekanik çalışmaları sürekli daha ileri bir noktaya taşımaya çalıştıklarını ifade ediyor ve 5000 km yol kateden elektrikli YEREL T1 deneyimiyle daha net kestirimler yapabildiklerini ekliyor. Günsel markasıyla tanıtılan ilk prototip, Model 1 adıyla anılıyor. Tam şarj ile 350 kilometreye kadar menzil alması hedeflenen Model 1, 102 beygir gücüne denk 75 kw gücünde bir elektrikli motordan güç alıyor. İrfan Günsel'in paylaştığı bilgilere göre de sınıfındaki petrol yakıtlı araçlara göre yüzde 80 tasarruf sağlıyor. Model 1, satışa sunulduğunda şebeke elektriğiyle 7 saatte, standart şarj üniteleriyle 2 saatte, Günsel Süper Şarj üniteleriyle de 30 dakikada 'depoyu fullemeyi' vaad ediyor. İlk olarak 2018 yılında satışa çıkması beklenen Model 1, teknik olarak göre 0'dan 100 km/sa hıza 8 saniyede çıkacak ve 150 km/sa hızla sınırlandırılacak. Model 1, 500 bin km'den sonra bile pil kapasitesinin yüzde 90'dan fazlasını koruyacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/klasik-fizigin-aciklayamadigi-olgu-kuantum-dolanikligi", "text": "Değerli okurlar bu yazımızda Einstein'ın \"korkunç olay\" diye nitelendirdiği EPR Paradoksu ile böyle bir olayın olmasının mümkün olamayacağını kanıtlama çabasını ve klasik fiziğin çaresiz kaldığı daha doğrusu açıklamak için yetersiz kaldığı kuantum mekaniğine özgü bir olgu dan bahsedeceğiz. Öncelikle bu olguyu ilk defa duyduğumda herkes gibi anlam verememiştim. Makro evrende böyle bir durumu kavramak kolay değil ama bunu basitçe siz okurlara anlatmaya çalışacağım. Kuantum dolanıklığı, kuantum mekaniğine özgü bir olgudur. İki veya daha fazla parçacığın fiziksel özelliklerinin aralarındaki mesafeden bağımsız olarak birbirine bağlı olduğu durumu ifade eder. Burada dolaşık parçacıklar, birbirlerinden ayrılsalar bile, aynı kuantum durumunu paylaşmaya devam ederler. Bu, bir parçacıkta yapılan bir ölçümün, diğer parçacıkta da aynı sonucu vereceği anlamına gelir.Peki kuantum durumu nedir ? sorusu kafanızda canlanmıştır, ama bu sorunun cevabı başka bir yazımızın konusu olsun burada kuantum durumuna girmeyeceğim. Peki kuantum dolanıklığı'nı neden klasik fizikle açıklayamıyoruz ? Çünkü Klasik fizikte, iki parçacık arasındaki etkileşim, aralarındaki mesafeye bağlıdır. Ancak, kuantum dolanıklığında, parçacıklar arasındaki mesafe ne olursa olsun, aralarındaki bağlantı korunur. Bu inanılmaz bir durum, bu sebeple Kuantum dolaniklığı, kuantum mekaniğinin en temel ve gizemli olgularından biridir. - Parçacıklar arasında herhangi bir fiziksel bağlantı gerektirmez. - Parçacıklar arasındaki mesafeden bağımsızdır. - İki veya daha fazla parçacığa uygulanabilir. İki foton, aynı anda hem polarize hem de polarize olmayabilir. Bu, iki fotonun aynı kuantum durumunu paylaştığını gösterir. İki elektron, aynı anda hem aynı spin hem de farklı spin durumuna sahip olabilir. Bu, iki elektronun birbirine dolaşık olduğunu gösterir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/klavyeli-pantolon-yeni-moda-olur-mu", "text": "Dolayısıyla birkaç yıl öncesinin teknolojisi bile artık demode gelebiliyor. Ancak farklı bir açıdan bakarsak, o zaman teknoloji elvermediği için yarım kalan, veya o zamanın ihtiyaçlarını karşılayamayan veya gereksiz görünen birçok zamanın ötesinde icat da mevcut. Klavyeli pantolon da onlardan biri. Ancak gelelim günümüze ve örneğin tabletleri ele alalım. Bügün iPad'inden Surface Pro'suna kadar çoğu tablet harici klavye çıkarıp tablette PC deneyimi vadediyor. Yani tabletler için klavye artık olmazsa olmaz. Ve çoğunun kablosuz bağlantı özelliklerinin epey gelişmiş olduğunu düşünürsek klavyeli pantolon pratik bir çözüm olabilir. Ayrıca bugün bilgisayar, olmadı tablet, o da olmadı akıllı telefonu elinden düşürmeyen bir nesil tarafından çok daha çabuk benimsenebilir. Hele bir de Kanye West veya Justin Bieber gibi fenomen isimler tarafından giyilirse, bu modanın tutmaması için hiçbir sebep yok."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kok-hucreden-calisan-kalp-uretildi", "text": "Ameliyat için uygun kalp bulanları ise büyük bir tehlike bekliyor. Eğer vücut yeni kalbi kabul etmezse, bağışıklık sistemi 'yabancı' hücrelerle savaşmaya başlıyor. Organ yetersizliğiyle mücadele etmek ve hastanın vücudunun yeni organı reddetmesini önlemek amacıyla bilimciler hastaların kendi hücrelerinden organ üretmek için çalışıyor. Massachusetts Genel Hastanesi ve Harvard Tıp Okulu'nun ortak çalışması neticesinde araştırmacılar yetişkin hücrelerini kullanarak işlevsel bir kalp dokusu oluşturma amacına ulaşmaya bir adım daha yaklaştı. Asıl amaç hastanın kendi dokularından çalışan bir kalp üretmek ancak henüz bu hedefe ulaşılmış değil. Çünkü organların kendilerine has mimarileri bulunuyor. Bu geliştirme işlemini laboratuvar ortamında gerçekleştirmek daha kolay çünkü hücrelerin istenilen şekilde büyümesini sağlayacak özel kalıplar bulunuyor. Daha önceki çalışmalarda bilimciler, bir solüsyon yardımıyla organı, alıcının vücudunun reddedebileceği hücrelerden arındırmıştı. Bu işlem fare kalbi için gerçekleştirilmişti. Ayrıca zarar gören maymun kalbi dokusu da benzer bir yöntemle iyileştirilmişti. Ancak bu seferki çalışma insan kalpleri üzerinde yapıldı. Bağışçılardan alınan ve organ nakli için uygun olduğu belirlenen 73 kalp pek çok farklı hücreden arındırıldı. Daha sonra araştırmacılar yetişkin deri hücrelerini, pluripotent kök hücrelere dönüştüren bir sistem uyguladı. Pluripotent kök hücreler vücuttaki her tür hücreye dönüşebildiği için bu çalışmada da iki farklı kalp kası hücresi üretmek için kullanıldı. İki hafta boyunca kalplere besleyici bir solüsyon vererek insan vücuduna benzer koşullarda kalplerin büyümesini sağlayan bilimciler, az gelişmiş bir kalbe benzeyen, iyi yapılanmış bir doku oluşturmayı başardılar. Bu dokulara elektrik şoku verildiğinde kalp gibi atmaya başladıkları görüldü. Bu çalışma laboratuvarda kalp dokusu üretmek üzerine gerçekleştirilen ilk çalışma değil ancak araştırmacıların çalışan bir insan kalbi üretme amacına şimdiye kadar en fazla yaklaştıkları çalışma olması bakımından önemli. Ancak araştırmacılar laboratuvarda kalp üretebilmek için çok daha fazla çalışma yapılması ve hücrelerin daha hızlı büyümesini sağlayacak bir yöntem bulunması gerektiğini dile getiriyor. Ayrıca laboratuvarda insan vücuduna benzer ortam yaratılması için daha fazla çalışmak gerekiyor. Neticede araştırmacılar hastanın vücudunun nakledilen kalbi reddetmesi riskini ortadan kaldırmayı amaçlıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kok-hucrelerden-yapilan-blastoidler-dogurganligi-incelemek-icin-yeni-bir-yol-sunuyor", "text": "Erken evre embriyo modelleri, doğum kontrol yöntemlerini araştırmak için de kullanılabilir. İnsan kök hücreleri, erken evre embriyoların rahim zarına nasıl implante edildiğini incelemek için blastoidler adı verilen modeller oluşturmak için kullanılabilir. Yeni oluşturulan blastoidler bilim insanlarına embriyonik gelişimi araştırmak için döllenmiş insan yumurtalarını kullanmaktan daha hızlı ve daha basit bir yol sağlayabilir. Nature dergisinde 2 Aralık'ta yayınlanan bir rapora göre, insan kök hücrelerinden yapılan bu blastoidler, embriyonik gelişimin erken bir aşamasında bulunan bir yapı olan blastosistin nasıl büyüdüğünü ve rahmin zarına nasıl yerleştiğini incelemek için gelişimsel olarak en doğru modeldir. Genellikle erişimi zor olan insan embriyoları üzerinde araştırma yapmak son derece zor ve tartışmalıdır. Ancak laboratuvar yapımı blastoidler bu engellerin bazılarından kaçınabilir. Blastoidler daha önce oluşturulmuş olsa da araştırmacılar bu modellerin yeni blastoidler kadar blastosist hücrelerini kopyalamadığını savunuyorlar. Ekip yeni doğum kontrol yöntemleri ve doğurganlık tedavileri için aday olabilecek molekülleri ortaya çıkarmak için blastoidleri kullandı. Döllenmeden bir hafta sonra, gelişmekte olan insan embriyoları, embriyoya dönüşecek hücreleri çevreleyen küresel bir hücre zarfı olan bir blastosist kullanılarak uterusa implante edilir. Bu süreci tekrarlamak için, Viyana'daki Avusturya Bilimler Akademisi Moleküler Biyoteknoloji Enstitüsü'nde kök hücre biyoloğu Nicolas Rivron liderliğindeki ekip, laboratuvarda yetiştirilen insan kök hücrelerini inceledi. Araştırmacılar, hücrelerin büyümesine ve yaşam döngüsü olaylarının zamanlamasına dahil olan moleküler yolları kimyasal olarak inhibe etti. Sonuç olarak hücreler, blastokistlerde bulunan aynı üç hücre tipine sahip blastoidler oluşturdu. Ekip, blastoidleri, laboratuvarda uterus astarından yetiştirilen hücrelere koyduğunda, küreler yüzeye yapışarak erken gebelikte çok önemli bir adımı yeniden oluşturdu. Araştırmacılar, blastoid bağlanmasını önleyen ve aynı zamanda onu teşvik eden bir bileşik tanımladılar ve bunların hormonal olmayan kontraseptifler veya doğurganlık tedavileri açısından potansiyellerini ortaya çıkardılar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kokpit-goruntuleri-eunice-firtinasi-sirasinda-pilotun-ucagi-indirisini-gosteriyor", "text": "Eunice Fırtınası sırasında Birleşik Krallık'ta rekor kıran rüzgarlar görülürken, ticari havayolu pilotları, kaosta 400'e kadar yolcuyla dolu bir uçağı indirme gibi göz korkutucu bir görevle karşı karşıya kaldılar. Hatta bir adam, dünyanın en yoğun havalimanlarından biri olan Heathrow Havalimanı'ndaki çileyi neredeyse 200.000 izleyiciye aktardı ve her bir pilotun güçlü rüzgarlarla savaşıp her bir uçağın başarıyla indirildiği anlara yorum yaptı. Rüzgar hızları saatte saatte 196 kilometreye ulaşan ve bölgedeki en hızlı rüzgar esintileri için yeni rekorlar kıran, ağaçların Birleşik Krallık'ın her yerinde düşmeye devam etmesiyle fırtına birden fazla can aldı. Sonuç olarak, birçok uçak Heathrow ve diğer Birleşik Krallık havalimanlarına inişini iptal ederek çıkış noktalarına geri döndü, ancak bazı pilotlar rüzgarla karşı karşıya kaldı ve inmeyi başardı. Rüzgar kesmesi ve kuvvetli yan rüzgarlar, ticari bir pilotun karşılaşabileceği en tehlikeli zorluklardan bazılarıdır maalesef."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kolezyum-buyuklugundeki-asteroit-jwst-tarafindan-sans-eseri-tespit-edildi", "text": "JWST ilk asteroidini keşfetti ve her şey göz önünde bulundurulduğunda oldukça küçük bir cisim. Gök taşının uzunluğu 100 ila 200 metre olup, kabaca Roma'daki Kolezyum büyüklüğündedir. Mars ve Jüpiter arasında bulunan ana asteroit kuşağında Güneş'in yörüngesinde döner. Keşif şans eseriydi çünkü ekip, (10920) 1998 BC1 adlı farklı bir asteroide bakmak için Orta Kızılötesi Enstrümanı kullanıyordu. Şu anda isimsiz olan yeni asteroit, muhtemelen JWST tarafından şimdiye kadar tespit edilen en küçük cisim ve özelliklerini çözmek için bu ve diğer gözlemevlerinden daha fazla çalışma yapılması gerekecek. Almanya'daki Max Planck Dünya Dışı Fizik Enstitüsü'nde gök bilimci baş yazar Thomas Müller, bir açıklamada, \"Tamamen beklenmedik bir şekilde, halka açık MIRI kalibrasyon gözlemlerinde küçük bir asteroit tespit ettik. Ölçümler, ekliptik düzlemi hedefleyen ilk MIRI ölçümlerinden bazıları ve çalışmalarımız, bu aletle birçok yeni cismin tespit edileceğinin düşündürüyor.\" dedi. Asteroit 10920'nin gözlemleri, bazı MIRI filtrelerinin yeteneklerini test etmeyi amaçladı, fakat cismin parlaklığı nedeniyle aslında başarısız oldular. Ancak ekip, bu \"başarısız\" gözlemleri cismin yörüngesini ve boyutunu daha ayrıntılı olarak hesaplamada yeni yaklaşımları test etmek için kullanmaya devam edebildi. Ve bu sırada yeni bir asteroit buldular. Maryland, Baltimore'daki Uzay Teleskobu Bilim Enstitüsü'nden Webb destek bilimcisi Bryan Holler, \"Bu, MIRI'nin ana kuşakta önceden tespit edilemeyen boyutta bir asteroidi şans eseri tespit etme yeteneklerini vurgulayan harika bir sonuç. Bu gözlemlerin tekrarları planlanma sürecinde ve bu görüntülerde yeni araya giren asteroitleri bekliyoruz.\" dedi. JWST'nin evreni görme yeteneği hakkındaki beklentilerin çoğu, onun kızılötesi gözlemlerin sınırlarını nasıl zorlayacağına bağlıydı. Ve bu cephede, uzak galaksiler hakkında büyük fikirler elde etmek ve gezegenlerin atmosferlerindeki molekülleri keşfetmek hayal kırıklığı yaratmıyor. Ancak gök bilimciler de yeni keşifler görmekten heyecan duyuyor ve bu da onların arasında. Yeni asteroit, asteroit kuşağında keşfedilen en küçüklerden biri olabilir. Her iki asteroidle ilgili bulgular Astronomy & Astrophysics dergisinde yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kompleks-canlilardaki-uremenin-ilk-orneklerinden-birisi-bulundu", "text": "Yaklaşık 565 milyon yıl önce, okyanus tabanında oldukça tuhaf bir canlı yaşadı. Oval şeklinde uçları olan bir şekle sahip, parçalı bir yapıyla kaplı, belirgin bir ağız ya da beslenme parçaları olmayan ve o zamanda (565 milyon yıl önce) en çok bulunan canlı. Fractofusus, çok hücreli basit mikropların oluşturduğu bilinen ilk kompleks organizmalardan birisi ve 40 cm boyuna kadar ulaşabilirler. Ancak Fractofusus günümüzde bulunmuyor, dolayısıyla da hakkında bilgi edinmek oldukça zor. Hakkında çok az şey bilinen Fractofusus'a dair, University of Cambridge'dan araştırmacılar; kompleks organizmadaki üremenin ilk örneklerine ulaştılar. Fosiller; organizmanın üremeye dair iki moda sahip olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar; binlerce Fractofusus fosili içeren ve Newfoundland civarındaki okyanus tabanının bir kısmını oluşturan Kanada'daki üç büyük yatağı analiz ettiler. Yatakta bulunan her hayvanın yeri ve mümkünse canlıların boyutları haritalandırıldı. Bu üremenin iki modu alışılmadık gelirken, birçok bitki bu şekilde ürüyor. Ancak ne var ki; Fractofusus bir bitki olarak sınıflandırılmamalı, çünkü okyanus tabanında ışık ulaşamaz ve canlı fotosentez yapamıyor. Bununla birlikte, Fractofusus bir hayvan olarak da sınıflandırılamaz. Çünkü hiçbir hayvani özellik sergilemiyor. Bu canlı; günümüzde tamamen yok olmuş ökaryotik bir grup olarak bilinen rangemorphsa Ediakaran fosillerine ait bir grup ait. Fakat bu grubun hayvanlarla olan ilişkisi üzerine çalışma yapmak inanılmaz derecede zor diyor. Öte yandan, bu canlının yaşam ağacının neresine oturacağına dair tartışmalar devam ederken, alışılmadık bir üreme örneği gösteren Fractofusus'a dair araştırmalar sürüyor. Ancak evrimsel açıdan, bu organizma daha az başarılı oldu ve yaklaşık 540 milyon yıl önce tamamen yok oldu. BilimFili.com, Kompleks Canlılardaki Üremenin İlk Örneklerinden Birisi Bulundu,"}
{"url": "https://www.fizikist.com/konusma-sirasinda-goz-temasini-saglamak-neden-zordur", "text": "Dünya'nın birçok ülkesinde ve bölgesinde, örneğin Doğu Asya'yı ele alalım; birinin gözlerinin içine bakmak kabalık olarak kabul edilir. Eğer bu kişi sosyal hiyerarşide sizin üstünüzde biriyse diyelim ki bir profesör, ebeveyn veya patron olsun, bunu yapmak meydan okumak olarak düşünülebilir. Ancak, Batı'da göz temasının korunması, saygı ve ciddiyetin bir işaretidir. Göz temasından kaçınmanın yalan söylemek, endişeli olmak, sosyal açıdan beceriksiz olmak, suçlu veya güvenilmez olmak gibi bir nedeni olduğu düşünülür. Bazen telgraflardaki sıkıntı bile tartışmanın konusuyla birlikte gelir. Yetişkinler, bir görüşmede ortalama % 30-60 oranında göz teması kurarlar. Bu kişiler, zamanın % 60-70'i oranında göz temasını sürdürürler. Cognition dergisinde yapılan yeni bir araştırma, ara sıra göz teması kurma konusunda sıkıntı çekenlerin, bunu yalnızca zihinlerinde tasarladıkları için yaptıklarını tespit ediyor. Japonya'daki Kyoto Üniversitesi'ndeki bilim insanları, göz temasını sürdürme işlemi devam ederken, bir kişinin beyninin bazen zorlandığını söylemesi üzerine beynin zorlandığını keşfettiler. Beyin, \"bilişsel kaynakları paylaşmayı\" zor buluyor ve bu nedenle söylenenleri daha iyi işlemek için göz temasını koparıyor. Problem, beynin sözlü işlem merkezinin orta kısmındadır. Burada, hem sözcük seçimi hem de sözcüklerin düzeltilmesi gerçekleşir. Araştırmacılar, yüz yüze konuşmacıların bazen neden göz temasını kestiklerini anlamak için 26 gönüllü seçtiler. Her birinden, bilgisayar ekranında gösterilen bir dizi yüze bakmayı gerektiren sözcük çağrışımı oyununu oynamaları istendi. Diğerleri başka tarafa bakarken, bazıları gösterilen yüze baktı. Burada bir isim seçildiğinde, frisbee denir, bir gönüllüden bunu bir fiille cevaplaması istenir, yakalayın denir. Bazen gönüllüler, oyun oynarken göz temasını sürdürdüler. Diğer zamanlarda başka tarafa baktılar. Araştırmacılar hem kolay hem de zor çağrışımlar seçtiler. \"Yaprak\" ve \"gökyüzü\" daha zor olanlar arasındaydı. Araştırmacılar, katılımcıların yanıt vermelerinin ne kadar zaman aldığını ve göz temasını kesmelerinin ne kadar sıklıkta olduğunu kaydettiler. Tahmin edilebileceği üzere zor soruları yanıtlamak için daha fazla zaman harcıyorlardı. Ancak göz temasını kopartmak cevap süresini kısalttı. Araştırmacılar, kişinin bakışını sabit tutmasının, diğeriyle olan bağını güçlendirerek bağlanmaya yardımcı olduğunu ileri sürüyorlar. Ancak, beyin bunu yaparken zorlanıyor. Başka tarafa baktığımız zaman, beynimizi aşırı zorlamadan uzak tutmaya çalıştığımızı kaydettiler. Araştırmacılar, bunun, sözsüz iletişimin sözel türle nasıl etkileşime girdiğini daha iyi anlamamıza yardımcı olduğunu söylüyor. Bu önemlidir, çünkü iletişimin %85 oranı sözsüzdür."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kopek-klonlama-donemi-basliyor", "text": "1. Köpeğiniz öldüğünde kadavrayı doğrudan buzdolabına koymadan önce ıslak havluya sarın. 2. Daha sonra köpeğinizi bu şekilde dondurucuya değil, buzdolabına koyun. Canlı doku hücrelerini saklamak için en fazla 5 gününüz var. Uyarı her ne kadar ürkütücü görünse de meraklıları için bu işin nasıl yapıldığından bahsedelim. Aslında işlem teoride oldukça basit. Klonlanacak köpekten DNA örneği alınıyor ve daha sonra taşıyıcı başka bir donör köpekten yumurta hücresi alınıyor. Bu yumurta hücresinin özü, yani DNA'sı temizlendikten sonra işlenen iki hücre yeniden taşıyıcı köpeğe enjekte ediliyor. Sooam Biotech bu işlemi kullanarak en son bir üçüz dünyaya getirmiş. Köpeklerden birisi fazla yaşamasa da Phillip ve Paula çiftinin iki adet sağlıklı klon köpeği olmuş."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kopekler-onlarla-konustugumuzda-ne-anliyor", "text": "Bilim insanları, yakın zamanda yapılan bir çalışma ile, bu konuşma tarzı karşısında, yavru köpekler heyecanlanırken, daha yaşlı köpeklerin kayıtsız kaldığını gösterdiler. Yeni bulgulara göre, genç köpekler bu konuşma tarzına tepki veriyor ve aynı insan bebekleri gibi bu şekilde kelimeleri öğrenebiliyorlar. İnsan konuşmalarına köpeklerin nasıl tepki verdiğini bulmak için, Fransa'daki Lyon in Saint Etienne Üniversitesi'nde biyoakustik bilimcisi olan Nicolas Mathevon ve çalışma grubu, öncelikle, 30 farklı kadına bir köpek fotoğrafına bakarak, hazır bir metinden Selam! Merhaba tatlı şey! Kimmiş bu akıllı oğlan? Gel bakayım! Evet, aferin oğluma! Gel bana şirin şey seni! Aferin oğluma! sözlerini okumalarını istediler ve seslerini kaydettiler . Bu kadınlardan aynı metni bir de insanlara okumasını istediler. Araştırmacılar insana ve köpeğe yöneltilmiş ses kayıtlarını karşılaştırdıklarında, beklendiği gibi, kadınların köpeklerle tane tane, ince ve ninni gibi bir sesle konuştuklarını, insanlarla ise bu tarzda konuşmadıklarını buldular. Köpeğin yavru veya yetişkin olması sonucu değiştirmedi, fakat kadınların yavru köpek resmine bakarken seslerini daha da incelttikleri gözlendi. Araştırmacılar, daha sonra, bu kayıtları New York'ta bir hayvan barınağındaki 10 yavru ve 10 yetişkin köpeğe dinleterek, köpeklerin tepkilerini filme aldılar. Yavru köpeklerden dokuzu, yetişkin köpekler için alınmış kayıtları dinlediğinde bile, havlama, hoparlöre doğru koşma gibi güçlü tepkiler verdi. Hatta bazıları oyuncu bir şekilde ön patileri üzerine eğilerek, boğuşma oyununa hazırlandı. Mathevon'a göre, köpeklerin bu hareketleri söz konusu konuşma tarzını oyun daveti olarak algıladığını gösteriyor olabilir. Yavru köpekler insana yöneltilen konuşma kayıtlarına ise daha az ilgi gösterdi. Peki ya yetişkin köpekler? Mathevon Umurlarında bile olmadı. Yavru köpekler, yetişkin köpekler veya insanlar için alınmış kayıtlardan hiçbiri ilgilerini çekmedi. Hoparlöre şöyle bir baktıktan sonra sese aldırış bile etmediler. diye açıklıyor. Araştırmacılar yetişkin köpeklerin neden ilgisiz olduğundan tam olarak emin değiller. Mathevon'a göre, tepki vermeleri için gerçek bir insanla iletişim kurmaya ihtiyaçları olabilir ya da tanıdık bir ses duymaları gerekiyor olabilir. Ancak yavru köpekler için, kendilerine yöneltilen bu abartılı ve tiz kadın seslerinin bir işlevi var: Dikkatlerini çekiyor diyen Mathevon bu konuşma tarzının, aynı insan bebeklerinde olduğu gibi, yavru köpeklerin de kelimeler öğrenmesinde etkili olduğunu düşünüyor. Öte yandan, bu fikre tam olarak katılmayan başka bir çalışma da bulunmakta. Yine de bu araştırmada görev almamış, Oregon Eyalet Üniversitesi'nde hayvan davranış bilimcisi olan Monique Udell, Her yaştan köpeğe bebeklerimize davrandığımız gibi davranıyoruz diyor ve bu durumun köpeklerin insanların yaşam alanındaki başarısının önemli bir parçası olabileceğini ekliyor. Bilim insanları yavru köpeklerin onlara yöneltilen konuşmalarına gösterdiği tepkilerin doğuştan mı, yoksa öğrenilmiş bir davranış mı olduğundan emin değiller. Bunun yanında, kendilerine söylenen kelimelerin yavru köpeklere bir anlam ifade edip etmediği ya da yavru köpeklerin kelimeleri öğrenmesinde etkili olup olmadığı sorularına cevap verebilmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var. Yine de, yavru köpeğinizle köpek dilinde konuştuğunuzda oyun oynamaya hazırlıklı olmanızda fayda var."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kopekler-sahipleriyle-yeniden-bir-araya-geldiklerinde-sevinc-gozyaslari-dokuyor", "text": "Sevinç ya da üzüntü gözyaşlarının insanlara özgü olduğuna inanılıyordu. Bildiğimiz kadarıyla başka hiçbir hayvanın duygusal gözyaşı dökmemektedir. Ama şimdi, Japonya'daki araştırmacılar, evcil köpeklerin de duygusal nedenlerle göz yaşı dökebileceğini iddia ediyorlar. Araştırmaya göre, köpekler, gün boyu süren bir yokluğun ardından sahipleriyle yeniden bir araya geldiklerinde, sevinçten ve heyecandan ağlarlar. Araştırmacılar, 18 köpek arasında, köpekler sahiplerini karşıladıklarında gözyaşı hacminde yüzde 10'luk bir artış buldular. Ancak, tanıdık olmayan biriyle karşılaştıklarında, köpeklerde bu değişim yaşanmadı. Kendi türümüzde, daha fazla gözyaşı, daha fazla duygu ile bağlantılıdır ve mevcut bulgular, köpeklerde de fazladan gözyaşlarına neden olanın olumlu duygular olduğunu göstermektedir. Başka bir deneyde 22 köpeğin gözlerine 'aşk hormonu' oksitosin içeren bir solüsyon doğrudan eklendiğinde, araştırmacılar daha fazla gözyaşı üretildiğini buldular. Araştırmacılar, köpeklerde ekstra gözyaşı üretimini tetikleyen şeyin muhtemelen oksitosin seviyesindeki bir artış olduğu sonucuna varıyor. Japonya'daki Azabu Üniversitesi'nden hayvan davranışçısı Takefumi Kikusui \"Hayvanların, sahipleriyle yeniden bir araya gelmek gibi neşeli durumlarda gözyaşı döktüğü keşfini hiç duymamıştık ve bu dünyada bir ilk olacağı için hepimiz heyecanlandık!\" diyor. Köpek arkadaşlarımızdaki mutlu gözyaşlarının keşfi kesinlikle devrim niteliğinde bir keşif olacaktır. Ancak diğer bilim insanları, bu yeni deney konusunda pek de ikna olmadılar. İnsanlar, duygusal bir refleks olarak ağladığı bilinen tek yaratık olsa da diğer hayvanlar gözlerindeki nemi kiri temizlemek veya görüşlerini temizlemek için kullanırlar. Bu nedenle, bir köpeğin gözlerine oksitosin eklemek, mutluluktan değil, sadece tahriş olmuşluktan gözyaşları üretmiş olabilir. Kikusui, deneylerinde kullanılan kontrol maddesi köpekler arasında daha fazla gözyaşına neden olmadığı için durumun böyle olduğuna inanmıyor. Yine de açıkça, göz temizleme gözyaşı ile duygusal gözyaşı arasındaki fark, kolayca ölçülemeyecek bir durumdur. Ve bir çalışma, tartışmayı çözmek için pek yeterli değil. Kikusui ve meslektaşları, 74 insan katılımcıya köpeklerin 10 fotoğrafını gösterip, kendilerini nasıl hissettirdiğini değerlendirmelerini istediğinde, gözleri nemli olan köpeklerin, gözleri nemli olmayan köpeklere göre daha fazla bakım duygusu uyandırdığını buldular. Binlerce yıllık ortak evrimden sonra, en yakın tüylü dostlarımız hakkında öğrenecek daha çok şey var."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kopeklerde-parvovirus", "text": "Parvovirüs köpeklerde bulaşıcı bir viral hastalıktır. Köpeklerde parvovirüs vakası ilk defa 1970'li yılların başında rastlandı. Virüs bağırsak sistemini ve kemik iliğini şiddetli bir şekilde etkilemektedir. Yavru köpeklerin kalp kaslarınıda nadir olarak görülsede etkileyebilir ve bu çoğu zaman ölümle sonuçlanabilir. - İshal - Kusma - Vücut sıcaklığı değişimi - Halsizlik - İştahsızlık Köpeğiniz bu belirtilerden herhangi birini taşıyorsa vakit kaybetmeden mutlaka veteriner hekiminize bildirmelisiniz. Köpeğin geçmiş öyküsü, fiziksel muayenesi ve tahlil sonuçlarına göre teşhis konulabilir. Köpeklerde parvovirüs tedavisi için semptomatik tedavi uygulanabilir. Bununla birlikte monoklonal antikor tedavisi üzerine çalışmalar hala yürütülmektedir. Tam anlamıyla bir tedavi yöntemi henüz bulunmamaktadır. Parvovirüste erken teşhis ve yerinde uygulanan semptomatik bir tedavi oldukça mühimdir. Dehidratasyonla mücadele edilmeli, kusma ve ishal kontrol etmeye çalışılmalı, gerekirse şırınga veya beslenme tüpü ile beslenilmeli, ikincil bir enfeksiyon önlenmeli, stresten uzak bir ortam sağlanmalıdır. Tüm bu semptomların kontrol altına alabilmek için epey yoğun bir bakıma ihtiyaç vardır. Bunlara rağmen uygulanan tedaviye yanıt gelemeyebilir ve köpeğin hastalığa yenik düşebilme ihtimalide vardır. Parvovirüs bulaşıcı olduğundan yayılmasını en aza indirmek için enfekte köpeğin izolasyonu şarttır. Enfekte köpeğin barındığı ve bulunduğu alanın gerekli malzemelerle temizlenmesi ve dezenfeksiyonu önemlidir. Bu dezenfeksiyon birkaç kez tekrarlanabilir. Bu korkunç hastalıktan korunmak elbette mümkündür. Yavru köpeğinizi aşılamak enfeksiyonu önlemenin en etkili yoludur. Aşılanmış bir köpeğin hastalanması pek mümkün değildir. Veteriner hekiminize danışarak yavru köpeğinizi zamanında aşılayabilirsiniz. Yavru köpek aşılarının tümünü tamamladıktan sonra dahi iki hafta kadar sosyalleşmesi sınırlandırılmalıdır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/korku-beyinden-silinebilir-mi", "text": "Potansiyel bir tehdit söz konusu olduğunda amigdalamız sinyal vermeye başlar. Bir canlı, başlangıçta tehdit gibi gözüken ancak sonradan zararsıza dönüşen bir uyaranla devamlı olarak karşılaşırsa, beynimizin prefrontal korkteksi amigdaladaki aktiviteyi bastırır. Fakat, sürekli olarak gerçek bir tehdit ile karşı karşıya kalındığı durumlarda ya da herhangi bir uyaranı sürekli olarak tehdit edici olarak algılayan anksiyete problemi olan insanlarda, amigdala aktivitesi dinmez ve korku hafızaları çok daha çabuk oluşturulur. Bu korku hafızalarının gelişimi üzerinde oksitosinin etkilerini araştıran bilim insanları, ilk olarak katılımcıları Pavlovcu korku koşullanmasına sinirsel uyaran bazen elektrik şokuyla eşleştirildi maruz bıraktı. Daha sonra katılımcılara burunlarından tek bir doz oksitosin ya da plesebo verildi. 30 dakika sonra, katılımcılar ani bir korku sönümlendirme terapisine alınırken, fMRI tekniğiyle beyin tarama sonuçları alındı. Bu aşamada, katılımcılara yüz ve ev resimleri gösterildi, ancak bu kez düşük dozlarda elektrik şoklarıyla birlikte. Katılımcılar, korkutucu bulmaları yönünde koşullandırıldığı resimlere maruz kaldıklarında, oksitosin alan katılımcıların prefrontal kortekslerindeki korkunun kontrol altına alınmasından sorumlu beyin merkezi aktivitenin arttığı görülürken, amigdalaki aktivitenin azaldığı gözlemlendi. Ayrıca terleme gibi korkunun fiziksel işaretlerinde de azalma görüldü. Biological Psychiatry 'de yayımlanan çalışmada, tek bir oksitosin dozunun; korkuve anksiyete durumları için yürütülen terapiyi güçlendirebileceği sonucuna ulaşıldı. Öte yandan makalenin yazarları, oksitosinin klinik kullanım için önerilmesinin çok erken olduğunu, ancak gelecekte çeşitli hastalıklara dair terepatik bir role sahip olabileceğini gösteren oldukça fazla araştırma olduğunu söylüyorlar. Her ne kadar sonuçlar fMRI bulgularından ziyade gözleme dayansa da, daha önce yayımlanan çalışmalar; buruna püskürtülen oksitosinin, insanlarda korkunun ortadan kaldırılmasında işe yaradığını ortaya koymuştu. Ayrıca oksitosin, sosyal kaygı bozukluğunda amigdaladaki hiperaktiviteyi azaltıyor ve post-travmatik stres bozukluğu tedavisinde potansiyel bir iyileştirici olarak araştırılmaya devam ediliyor. Oksitosin dışında, bilim insanları; korku ve anksiyeteye dair kavrayışı geliştirebilecek tedavileri de içeren korkuyu azaltıcı bir dizi yaklaşımlar üzerinde de çalışmalarını sürdürüyorlar. Korku hafızaları ve sönümlemede önemli bir role sahip nöronal gelişim, hayatta kalma güdüsü ve nörotransmisyon gibi şeyleri içeren beyin kaynaklınörotropik faktör denilen bir bileşiği kodlayan genin de bu yaklaşımlar içerisinde olabileceği düşünülüyor. Örneğin, belirli bir BDNF gen varyantı; utangaç farelerle ilişkili bir gen. Kemirgen arkadaşlarının etrafta dolaşıp durmasına rağmen, bu genin taşıyıcısı fareler tam anlamıyla birer konu mankeni gibi kafesin duvarlarının önünde yalnız başlarına durarak zaman geçirmeyi tercih ediyorlar. Emory University, Psikiyatri ve Davranış Bilimleri Bölümü'nden araştırma görevlisi Raül Andero Gali; BDNF temelli yaklaşımların anksiyet tedavisi ve kavrayışında gelecek vaat ettiğini düşünüyor. Yalnızca küçük miktarlarda BDNF, kan-beyin bariyerini geçebiliyor, bu yüzden de bileşenin kendisine dair iyileştirici bir rol henüz mevcut değil. Yine de Gali'nin araştırması; beyindeki BDNF etkilerini taklit eden bir bileşenin farelerde korkutucu ilişkilendirmelerle ses ile ilişkilendirilmiş ayak şoku gibi başa çıkma noktasında yardımcı olabileceğini gösteriyor. Ayrıca BDNF gen terapisi araştırmaları bir yandan da devam ediyor. Araştırmacılara göre; BDNF, korkunun ortadan kaldırılmasına dair görülebilen en güçlü etkilerden birisidir. Ancak BDNF ilişkili moleküllerin insanlarda da etkin ve güvende olup olmadığı ise test edilmeli. Gali'nin araştırması, ayrıca, korkunun ortadan kaldırılmasında rol oynadığı düşünülen Tac2 gen aktivitesini engelleyen bir ilacın post-travmatik stres bozukluğunda iyileştirici bir role sahip olabileceğini ortaya koyuyor. Post-travmatik stress bozukluğu genellikle ne zaman başladığı bilinen son derece benzersiz bir psikiyatirk hastalıktır. Dolayısıyla travmanın hemen sonrasında bu ilaçlardan verilerek hastalık önlenebilir. Elbette ki bu tedaviye dair suistimal durumlarının ortaya çıkabileceğini düşünebilirsiniz. Ancak bu durum pek olası değil. Çünkü, burada yapılan şey kötü hafızaları yok etmek değil, onlara ulaşımın yollarını kapamayı ya da önce hoş bir anıyı hatırlama yolunu öğrenmeyi içeriyor. Sinirbilimci Joseph LeDoux; duygusal hafızaların mutlu, heyecanlı, korkutucu hafızalar silinemez olduğunu söylüyor. Korku ilişkili bir şeyi olumlu ya da nötr bir duyguyla değiştirmeyi öğrenebilen ansiyete hastalarında tekrar kötüleşme durumları görülür. Çünkü eski korku hala beyinde bir yerlerdedir. Fakat, yeni tedavi yöntemleri ile korkunun bulunması biraz daha zorlaştırılabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/korkunc-bir-robot-istilaci-sivrisinek-baliklarini-engelleyebilir", "text": "Kendi doğal alanlarının yırtıcılarından arınmış olan istilacı sivrisinek balıkları, Avrupa'dan Avustralya'ya kadar saf ekosistemleri alt üst ederek, her yere yayılıyor. Bilim adamları, sorunlu balıkları kontrol altında tutmak için yüksek teknoloji ürünü robotlarla bu yüzücülerin kalplerine korku salmaya çalışıyor. 16 Aralık'ta iScience'da bir laboratuvar deneyinde, sivrisinek balıklarının doğal yırtıcılarından birini taklit etmek için tasarlanan robotik bir balık, sivrisinek balıklarında korku ve stres tepkilerini artırarak hayatta kalmalarını ve üremelerini engelledi. Arizona Üniversitesi'nden ekolojist Michael Culshaw-Maurer, robot balığın yakın zamanda vahşi doğada konuşlandırılmayacak olsa da araştırma, \"bir türün istenmeyen davranışlarını önlemenin onları öldürmekten daha yaratıcı yolları\" olduğunu vurguluyor. Amerika Birleşik Devletleri'nin batı ve güneydoğu bölgelerine özgü olan sivrisinek balıkları , sıtmayı kontrol altına almak için gözüpek bir hamleyle geçen yüzyılda dünyanın dört bir yanındaki tatlı su ekosistemlerinde serbest bırakıldı. Ancak, Uluslararası Doğayı Koruma Birliği'ne göre, sivrisinek balıkları sıtma bulaştıran sivrisinek larvalarını yemek yerine çoğunlukla yerli balıkların yumurtalarını yiyerek ve amfibilerin kuyruklarını kemirerek dünyanın en yıkıcı istilacı türlerinden biri haline geldi. Perth'deki Batı Avustralya Üniversitesi'nde davranışsal ekolojist olan Giovanni Polverino, sivrisinek balıkları ve diğer birçok istilacı türle mücadele çabalarının genellikle tuzaklar, zehir veya diğer kör yöntemlerle toplu öldürmeye dayandığını söylüyor. Sorunlu kabul edilen istilacı türlerin çoğu için bu işe yaramıyor diyor ve çoğu zaman yerli türlere de zarar veriyor. Polverino, sorunun sadece ekosistemdeki sivrisinek balıklarının varlığı olmadığını, ayrıca sivrisinek balıkları ile beslenebilecek yırtıcı hayvan eksikliğinden de kaynaklandığını belirtiyor. Çünkü yırtıcıların korkusu hayvanların av davranışlarını etkileyebiliyor. Polverino ve meslektaşları, sivrisinek balıklarının doğal düşmanlarından biri olan çipura levrek balığını taklit etmek için hazırlanmış robotik bir balığın aynı derecede korkutucu olup olmadığını ve sivrisinek balıklarının avlanmasını iyi anlamda olumsuz etkileyip etkilemeyeceğini görmek istedi. Laboratuarda araştırmacılar, her biri altı sivrisinek balığı ve altı yerli Avustralya iribaş barındıran 12 tank kurdular ve bunlar genellikle sivrisinek balıkları tarafından taciz edildi. Ekip bir haftalık iklimlendirmeden sonra, her grubu beş hafta boyunca haftada iki kez birer saat deney tankına aktardı. Orada, grupların yarısı, kurbağa yavrularına çok yaklaştıklarında sivrisinek balıklarını tanımak ve onlara saldırmak için tasarlanmış robotik bir yırtıcıyla karşı karşıya kaldı. Robot korkusu hem maruz kalma sırasında hem de haftalar sonra sivrisinek balıklarının davranışını, şeklini ve doğurganlığını değiştirdi. Robota bakan sivrisinek balıkları bir araya toplanma ve tankı keşfetmeme eğilimindeyken, iribaşlar tacizden uzak, daha uzağa gitmeye cesaret etti. Ev akvaryumlarının güvenliğinde bile, robotlara maruz kalan balıklar, maruz kalmayan sivrisinek balıklarından daha az aktif ve daha endişeli saniyeler süren donma tepkileriyle sergilendiler. Kümülatif stres, balıkların vücutlarını da zorladı. Maruz kalan balıklar, enerji rezervlerini kaybederek, maruz kalmayan balıklardan biraz daha küçük hale geldi. Araştırmacılar, maruz kalan erkeklerin potansiyel olarak kaçış davranışlarını hızlandırmak için daha düzenli hale geldiğini söylüyor. Ve korkmuş balıkların sperm sayısı ortalama olarak yarı yarıya azaldı. Polverino, \"Üremeye yatırım yapmak yerine, daha iyi kaçmak için vücutlarını yeniden şekillendirmeye yatırım yapıyorlar. Genel olarak, daha az sağlıklı ve daha az doğurgan hale geldiler\" diyor. Bu tür robotik yırtıcıların yabani sivrisinek balıkları ve komşuları üzerindeki uzun vadeli etkisi belirsizliğini koruyor. Bu çalışmanın en önemli kısmı, korkunun istilacı türlerin hayatta kalmasını ve üremesini azaltabilecek önemli sonuçları olduğunu göstermiş olması."}
{"url": "https://www.fizikist.com/koronavirus-nedir-covid-19-nasil-bulasir", "text": "Salgın başlangıçta bu bölgedeki deniz ürünleri ve hayvan pazarında bulunanlarda tespit edilmiştir. Daha sonra insandan insana bulaşarak Vuhan başta olmak üzere Hubei eyaletindeki diğer şehirlere ve Çin Halk Cumhuriyeti'nin diğer eyaletlerine ve diğer dünya ülkelerine yayılmıştır. Coronavirüsler, hayvanlarda veya insanlarda hastalığa neden olabilecek büyük bir virüs ailesidir. İnsanlarda, birkaç koronavirüsün soğuk algınlığından Orta Doğu Solunum Sendromu ve Şiddetli Akut Solunum Sendromu gibi daha şiddetli hastalıklara kadar solunum yolu enfeksiyonlarına neden olduğu bilinmektedir. Koronavirüs hastalığına COVID-19 neden olur. Çin'in Vuhan kentinde ortaya çıkan ve Covid-19 adı verilen hastalığa yol açan koronavirüs, Antarktika hariç tüm kıtalara yayıldı. John Hopkins Üniversitesi'nin verilerine göre, 23 Mart itibariyle dünya genelinde görülen koronavirüs vakalarının toplamı 350 bini, can kayıpları da 15 bini geçti. 100 binden fazla kişi ise gördüğü tedavi sonucu iyileşti. Dünyada en fazla vaka görülen ülke 85 bin 500 ile Çin olmayı sürdürüyor. Virüse yakalananlarda önce yüksek ateş başlıyor. Ardından kuru öksürük şikayetleri gözleniyor. Bir haftanın sonunda ise nefes darlığı sorunları ortaya çıkıyor. Çin'de bazı hastaların hastanede uzun süreli tedavi altına alınması gerekmişti. Ancak şu an eldeki bilgiler sadece hastaneye kaldırılan ağır hastaların yaşadıklarıyla sınırlı. Virüse yakalanıp daha hafif bir şekide atlatan olup olmadığı konusunda detaylı bir bilgi henüz yok. Koronavirüs orta derece soğuk algınlığından, ölüme varacak semptomlara yol açabiliyor. Dünya Sağlık Örgütü \"uluslararası kamu sağlığı acil durumu\" ilan etti. Hastalardan alınan örneklerin laboratuvarlarda test edilmesi sonucu Çinli yetkililer ve WHO, enfeksiyonun Koronavirüs olduğu sonucuna vardı. Hastalığın, Çin'in 11 milyon nüfuslu kenti Vuhan'daki Huanan deniz ürünleri pazarından kaynaklandığı tahmin ediliyor. Koronavirüs, büyük bir virüs ailesinin bir alt türü. Ancak yeni virüs dahil sadece yedi tanesi insanlara bulaşabiliyor. WHO'ya göre yeni virüsün \"kuluçka dönemi\", yani enfeksiyonun kapıldığı andan belirtilerin görüldüğü zamana kadar olan dönem yaklaşık 14 gün. Ama bazı araştırmacılar bu sürenin 24 güne kadar çıkabileceğini söylüyor. Çinli bilim insanları, bazı kişilerin belirtiler görülmeden de enfeksiyonu yaydıkları uyarısında bulunuyor. - Ellerinizi yıkayın - sabun veya el temizlik jelleri virüsü öldürebilir - Öksürürken veya hapşırırken ağzınızı ve burnunuzu mendille kapatın ve sonrasında virüsün yayılmasına engel olmak için ellerinizi yıkayın - Gözlerinize, burnunuza ve ağzınıza dokunmaktan kaçının - elleriniz virüsün değdiği bir yere dokunursa virüs vücudunuza bulaşabilir - Öksüren, hapşıran veya ateşi yüksek kişilerden uzak durun - 1 metre uzak durmak havaya bulaşabilecek virüsten korunmanızı sağlar"}
{"url": "https://www.fizikist.com/kozmetik-reklamlari-gercegi-ne-kadar-yansitiyor", "text": "Valdosta State Üniversitesi'nden araştırmacılar, reklamları birçok farklı kategoriye ayırarak, Nisan 2013'te yayımlanan yedi dergideki toplam 289 tam sayfa kozmetik reklamını değerlendirdi. Kozmetik ürünlerin tanıtımları, ekolojik iddialar , onaylanma iddiaları , ve bilimsel iddialar olarak ayrıştırıldı. Makyaj malzemeleri, cilt bakımı ürünleri, vücut kremleri, kokular ve bir takım başka ürünler de reklamlarda kendi aralarında farklı kategorilere sahiptiler. Çoğu insan hali hazırda, kozmetik ürünleri hakkında şüpheli düşünmeye meyilli olsa da, bu araştırma yine de insanları oldukça şaşırtabilecek sonuçlara sahip. Araştırmaya göre, dergilere verilen reklamlardan sadece yüzde 18'i uygun bulunmuş, beş üründen dördünün şüpheli ya da yalan olduğunu sonucuna varıldı. Araştırmanın sonucunda, ürünler için yapılan bilimsel iddiaların sadece yüzde 14'ünün kabul edilebilir olduğu gözlemlendi. Ekolojik iddialarda daha fazla doğruluk payı olmasına rağmen, onlarda bile iddiaların sadece yarısının doğruluğu kanıtlandı. Bunun dışında ürünlerin performans iddialarının bir hayli düşük sonuç verdiği görüldü. Yaklaşık olarak dört performans iddiasından sadece birinin uygun görüldüğü, ancak %23 gibi çoğunluk bir oranın bariz yalan seviyesinde değerlendirildiği ortaya çıktı. Kozmetik reklamlarının abartılı olması ya da sağlık ve güzellik ürünlerinin kadınları satılması için bu ürünlerin farklı sonuçlara yol açtığının iddia edilmesi kimse için büyük bir sürpriz olmayacaktır ancak yine de belki bu şekilde halkın ilgisi bu çalışmaya çekilir ve güzellik ürünlerinin pazarlaması ve düzenlenmesinde bir etki sağlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kozmik-isin-sensoru-tsunami-dalgalarini-tespit-etti", "text": "Hepimiz tsunamilerin sahip olabileceği yıkıcı etkinin farkındayız ve trajedi potansiyeli, araştırmaları gelişmiş tespit yöntemlerine yönlendirmeye devam ediyor. Yeni bir çalışma, tsunami tespiti için yeni bir yaklaşım hakkında rapor veriyor: müonların izlenmesi. Bu son derece enerjik, temel parçacıklar uzaydan gelen kozmik ışınlardır, atmosferin her yerinde bulunur ve siz de dahil olmak üzere hemen hemen her şeyden zararsız bir şekilde geçebilir: Bu cümleyi okurken 100.000 tanesi vücudunuzdan geçecektir. En önemlisi, tsunamiler de dahil olmak üzere büyük doğal güçler tarafından yollarından çok hafif kaydırılabilirler. Muon hareketini algılamak için inanılmaz derecede hassas bir alet gerekiyor ve bu da bizi Tokyo-Bay Deniz Dibi Hiper-Kilometrik Denizaltı Derin Dedektörüne veya kısaca TS-HKMSDD'ye getiriyor. Bu alet, Tokyo Körfezi Aqua-Line otoyol tünelinin içine yerleştirilmiştir. TS-HKMSSD, ilk kez muon dalgaları aracılığıyla tsunami dalgalarını tespit etme onuruna sahip oldu. Bizi öncesinde uyardığı tsunami, gerçek zamanlı olarak gerçekleşti ve uyarının son derece doğru olduğu gösterildi. Japonya'daki Tokyo Üniversitesi'nden jeofizikçi Hiroyuki Tanaka, \"Tokyo Körfezi Deniz Tabanı Hiper KiloMetrik Denizaltı Derin Dedektörü, dünyadaki ilk sualtı müon gözlemevi ve tsunami sırasında değişen müon aktivitesi tespit etti\" diyor. Bu diğer yöntemler arasında gelgit göstergeleri, sudaki şamandıralar, yukarıdan alınan uydu görüntüleri ve denizdeki çeşitli sensörler sayılabilir. Ancak müon tespiti, bu yaklaşımlardan daha hızlı, daha ucuz ve bakımı daha kolay olmayı vaat ediyor. Yeni araştırma, TS-HKMSDD sisteminin Eylül 2021'de Japonya'ya güneyden yaklaşan bir tayfunun neden olduğu, Tokyo Körfezi'nden geçen hafif bir tsunamiyi nasıl tespit ettiğini özetliyor. Okyanus şişerken, suyun hacmine göre dağılan müonların sayısı biraz değişmişti. TS-HKMSSD'nin bu müon değişimlerini tespit edebildiğini gösterdiğine göre, araştırmacılar, tsunami riski olan bölgelerdeki diğer tünellere kurulabilecek ve erken uyarı sistemlerinin bir parçası olarak gelgit göstergeleri gibi ekipmanların yanında kullanılabilecek benzeri aletleri öneriyorlar. Tanaka, \"Bunun gibi erken testlerden elde ettiğimiz başarı sayesinde, benzer sistemler İngiltere ve Finlandiya'da zaten deneniyor\" diyor. TS-HKMSSD'yi oluşturan müon dedektörleri aslında oldukça küçüktür, yaklaşık 2 metre uzunluğundadır. Şu anda, 20 tanesi Tokyo Körfezi'nin altındaki yol tünelinin yanına yerleştirilmiştir durumdadır. Yaklaşan tsunamileri tespit etmenin yanı sıra, bunun gibi bir sistem, doğal gaz rezervlerini aramak ve eski deprem modellerini ortaya çıkarmak için kullanılabilir. Şimdilik, araştırmacılar TS-HKMSSD'nin doğru bir tsunami dedektörü olarak çalışır duruma gelmesinden memnunlar; bu, daha fazla çalışma ile uzmanları doğal afetlere karşı uyarmak için kullanıma hazır olacak. Tanaka, \"Bildiğim kadarıyla, tünel şu anda dünyada laboratuvar olarak tanımlanan ilk aktif ulusal yol\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kozmik-isinlar-nedir-kozmik-isinlardan-neler-ogreniyoruz", "text": "Kozmik ışınlar genellikle yaklaşık %99 oranında atom çekirdeklerinden, %1 oranında serbest elektronlardan oluşur. Ayrıca çok az miktarda antimadde parçacıkları da -örneğin antiproton ve pozitron- içerirler. Kozmik ışınlardaki atom çekirdeklerinin büyük kısmı hafif elementlerdir. Ortalama olarak %90 oranında hidrojen çekirdekleri , %9 oranında helyum çekirdekleri ve %1 oranında daha ağır atomların çekirdekleri bulunur. Kozmik ışınlardaki bazı parçacıkların enerjisinin 3x1020eV'a kadar çıktığı görülmüştür ki bu enerji yaklaşık olarak saatte 90 kilometre hızla giden bir beyzbol topunun enerjisine eşittir ve Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda ulaşılabilen en yüksek enerjilerden bile milyonlarca kat daha büyüktür. Kozmik ışınlardaki tüm parçacıklar bu kadar yüksek enerjiye sahip olmasa da, kozmik ışınlar genel olarak maddeye hasar verme kapasitesine sahiptir. Ancak Dünya'nın atmosferi ve manyetik alanı kozmik ışınlardaki yüksek enerjili parçacıkların büyük çoğunluğunun yer yüzeyine ulaşmasına engel olur. Kozmik ışınların atmosferle etkileşmesi sırasında ışınlardaki parçacıkların bozunması sonucunda nötronlar, pionlar, pozitronlar ya da müonlar oluşabilir. Zaten pionlar, müonlar ve pozitronlar ilk olarak kozmik ışınların incelenmesi sırasında gözlemlenmiştir. Kozmik ışınların incelenmesi ile pek çok konu hakkında önemli bilgiler elde ediliyor. Örneğin içinde bulunduğumuz Samanyolu Gökadası'nın kimyasal bileşiminin zaman içinde nasıl değiştiği belirlenebiliyor. Böylece Güneş Sistemi'nin bugünkü bileşiminin kaynağı ve Samanyolu'nun dinamik yapısı daha iyi anlaşılıyor. Ayrıca pek çok parçacık ilk kez kozmik ışınların içinde gözlemlenmiştir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kozmik-toz-bulutlarinda-yasamin-yapi-tasi-olusmus-olabilir", "text": "Yaşamın Dünya'da nasıl başladığına dair birkaç büyük soru var, ancak olaydan neredeyse 4 milyar yıl sonra bile bunu araştırmak bilim insanları için hala kolay değil. Şimdi, konuyla ilgili başka bir ipucu bulmuş gibiyiz. Yeni araştırmalar özellikle peptitlere, proteinlerin daha küçük versiyonlarına, yaşamın var olması için gerekli olan temel yapı taşlarından birine odaklanıyor. Bu yapı taşları vücuttaki her türlü süreci kontrol ederler ve genellikle peptitlerin oluşması için çevrede su olması gerekir. Amino asitler, peptitleri oluşturan organik bileşiklerdir. Yeni çalışma, amino asit glisini oluşturabilen amino keten adı verilen kimyasal bir öncünün, kozmik koşullarda ve su olmadan nasıl oluşturulabileceğini gösteriyor. Ekip, normal hava basıncının yaklaşık katrilyonda birinde ve eksi 263 santigrat derece (eksi 441 derece Fahrenhayt) sıcaklıkta çalışan bir reaksiyon yolu göstermek için alanı ve toz parçacıklarını taklit etmek için ultra yüksek bir vakum odası kullandı. Deneylerde amino keten de tespit edildi ve araştırmacılar, amino keten moleküllerinin oldukça reaktif doğasının muhtemelen gerçekleşen reaksiyonun anahtarı olduğunu söylüyor. Başka bir deyişle, kozmik toz bulutlarının içindeki koşullar, peptitlerin oluşmasını potansiyel olarak mümkün kılabilir, bu da onların Dünya'ya nasıl ulaştığını gösterebilir. Bilim insanlarının araştırmaları için başka bir yol sunan bu araştırma, kendi gezegenimizdeki doğru kimyasal karışımın yaşamı meydana getirmek için mutlaka gerekli olmadığını gösteriyor. Amino keten moleküllerinin yüksek reaktivitesine rağmen, sonuçlar bilim insanları için hala şaşırtıcıydı çünkü kuantum mekaniğinin kimyasal reaksiyonun enerji engellerinin üstesinden gelmede bir rol oynayabildiğinden şüpheleniyorlar. Süper küçük ölçeklerde durum buysa, hidrojen atomları enerji bariyerini aşmak yerine tüneller halinde geçiyor olabilir. Bu, gelecekteki araştırmalarla üzerinde durulabilecek alanlardan biri olarak karşımıza çıkıyor. Bilim insanları, yaşam için hangi bileşenlerin uzaydan gelmiş olabileceğini ve hangilerinin burada, Dünya'da oluştuğunu bulmaya çalışmakla meşguller. Yeni çalışma hem burada hem de potansiyel olarak diğer gezegenlerde yaşamın kökeni hakkında biraz daha ipucu sunuyor. Araştırmacılar, \"Bu kimyanın oluşturduğu biyopolimerlerin, yaşanabilir bölgedeki kayalık gezegenlere taşınması, yaşamın kökeninde önemli bir unsur olabilir\" sonucuna varıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kritik-olarak-nesli-tukenmekte-olan-akbaba-civcivleri-bilinen-ilk-bakire-dogumlar-turudur", "text": "Bilim insanları Kaliforniya akbabalarında bilinen ilk \"bakire doğumları\" bildirdiler - yumurtaları döllemeye dahil olan hiçbir erkek olmadan yumurtadan çıkan iki civciv. Kaliforniya akbaba türlerinin tamamını kapsayan bir genetik veri tabanına göre, araştırmacılar yakın zamanda bu iki kuşun genomlarının hiçbir akbaba erkeğinden DNA içermediğini beklenmedik bir şekilde keşfettiler. Araştırmacılar yeni bir çalışmada bildirdiğine göre, bu iki babasız akbabayı partenogenez adı verilen bir tür aseksüel üremenin nadir örnekleri haline getirdi. Partenogenez sırasında döllenme olmadan spontan embriyonik gelişim gerçekleşir. Sürüngenlerde ve balıklarda nadirdir ancak duyulmamış değildir ve bilim insanları hindi, tavuk gibi evcil kuşlarda partenogenezi belgelemiş olsalar da bu durum vahşi akbaba popülasyonunda canlı civcivler üreten \"bakire doğum\" un ilk örneğidir. Kaliforniya akbabalarında bu erkeksiz üreme stratejisini keşfetmek önemlidir, çünkü sadece birkaç on yıl önce türler vahşi doğada yok olmaya tehlikeli bir şekilde yaklaşmıştır. 1980'lerde vahşi doğada iki düzineden az akbaba kalmıştı ancak özel koruma çabaları ve üreme programları akbabaları yok olmanın eşiğinden geri getirdi. ABD İçişleri Bakanlığı Kaliforniya Condor Kurtarma Programı tarafından o yılın aralık ayında yayınlanan bir rapora göre, 2020 itibariyle, 329'u vahşi ve serbest uçan 504 akbaba vardı. Türlerinin hala kritik olarak tehlikede olduğu düşünülmektedir. San Diego Hayvanat Bahçesi Yaban Hayatı İttifakı'nda koruma genetiğinde yardımcı yönetmen olan çalışmanın ortak yazarı Cynthia Steiner'a göre, akbabaların aseksüel olarak üreyebileceğini bulmak - potansiyel olarak türlerin yavru üretme şansını arttırmak için- oldukça büyük bir şey. Son 30 yıldır araştırmacılar her Kaliforniya akbabasından (toplamda 1.000'den fazla kuş) DNA verilerini katalogladılar ve bu bilgileri bir veri tabanında derlediler. Aakbabalarla çalışan bilim insanları ilişkileri belirlemek için kuşların genetik analizini rutin olarak yürütüyorlar, bu da onların akbabaları yetiştirmelerini sağlıyor ve böylece popülasyon genetik çeşitliliği koruyor. Steiner, bu yaklaşımın akrabalı yetiştirmeyi ve \"embriyolarda malformasyonlar ve geç embriyonik ölümle karakterize edilen\" kondor distrofisi gibi kalıtsal bozuklukların gelişmesini önlemeye yardımcı olduğunu söyledi. Ancak araştırmacılar yakın zamanda veri tabanındaki iki erkek akbabanın genotiplerini incelediklerinde - ikisi de vahşi doğada serbest bırakıldı ama şimdi ölü - son derece olağandışı bir şey fark ettiler: İki kuştaki genetik bilgi, yalnızca onları yumurtadan çıkaran dişilerle eşleşti. Steiner, \"Hayvanlar eşeyli olarak çoğaldığında, dişiler ve erkekler genetik yapıya eşit olarak katkıda bulunurlar. Ancak bu iki akbabada, veri tabanımızda bulunan hiçbir erkekten gelen herhangi bir katkı bulamadık\" dedi. Bilim insanlarının düşündüğü bir olasılık kuşların genetik testlerinde bir hataydı, bu yüzden süreci tekrarladılar. Sonuçlar değişmedi. Steiner, \"Bu iki bireyin genotiplerini açıklayabilmemizin tek yolu baba katkısı olmadan, dişiden %100 olan bir katkıya sahip olmaktı.\" Partenogenez yoluyla doğan akbaba civcivlerinin sadece erkek olacağını ekledi. Bunun nedeni, bu tür aseksüel üreme sırasında yalnızca iki eşleşen cinsiyet kromozomunun oluşturulabilmesidir. Ve akbabalarda, eşleşmeyen cinsiyet kromozomlarına sahip olan dişilerdir. \"Kuşlarda ve insanlarda farklı cinsiyet belirleme kromozomları kullanılır: insanlarda XX /XY sistemi, kuşlarda ZW /ZZ sistemi ,\" dedi Steiner. Anne akbabası kendi yumurtalarını döllediğinde ortaya çıkan yavruların hepsinde ZZ kromozomları bulunur . Steiner, bu iki kuşun annelerinin cinsel üreme yoluyla zamanla birden fazla civciv ürettiklerini, ancak onları aseksüel olarak üremelerine neden olan faktörleri belirlemek için daha fazla çalışma yapılması gerekeceğini söyledi. Nesli tükenmekte olan bu türlerde bakire doğumlar hakkında pek çok soru kalsa da, kesin olan bir şey var: Bu kapsamlı genetik profil veri tabanı olmasaydı araştırmacılar akbabalardaki partenogenezi asla keşfedemezlerdi. Steiner, \"Yabani türler hakkında, özellikle de genomiklerin hayatta kalmalarını şekillendirmede yer alma şekli hakkında öğrenilecek çok şey var.\" dedi. Bulgular, Journal of Heredity'de 28 Ekim'de yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kuantum-bilgisayar-hatalari-otomatik-olarak-duzeltebilir", "text": "Geleceğin kuantum bilgisayarları, mevcut en güçlü süper bilgisayarla bile düşünülemeyecek hesaplamaları yapma yeteneğine sahip olacak. Ancak oraya gelmeden önce aşılması gereken birçok engel var. Bunlardan biri de 'hata düzeltme'dir. ETH Zürih'teki araştırmacılar, kuantum sistemlerindeki hataları otomatik olarak düzeltmenin mümkün olduğunu ve hızlı ve sürekli bir şekilde yapılabileceğini, kuantum işlemlerinin sonuçlarının pratikte kullanılabileceğini ilk kez gösterdiler. Bulgular, ArXiv deposuna yüklendi ve emsal incelemesini bekliyor. ETH Zürih Kuantum Merkezi Direktörü Andreas Wallraff, \"Kuantum bitleri ile çalışan bir kuantum bilgisayardaki hataların hızla ve tekrar tekrar düzeltilebileceğinin gösterilmesi, pratik bir kuantum bilgisayar inşa etme yolunda bir atılımdır.\" dedi yaptığı açıklamada. Bu yeni bilgisayarlar kuantum sistemlerine dayandığından, işlem birimleri çok hassastır ve mutlak sıfırın biraz üzerinde, çok düşük sıcaklıklarda tutulması gerekir. Hatalarla başa çıkmaya yardımcı olabilecek süreçler araştırılmaktadır. Bu çalışmada incelenen sistem 17 kübit kullanıyor ve sadece 0,01 Kelvin sıcaklıkta çalışıyor. Bu, mutlak sıfırın üzerinde bir derecenin bir kısmı. Kuantum bilgisayar çipinin yapısı, sarı renkte 17 kübit ile. Bu sıcaklıkta, kübitler süper iletkendir, elektrik içlerinden direnç göstermeden akar. 17 kübitten dokuzu, kare bir dizide düzenlenir ve üçe üç kafes oluşturur. Onlar mantıksal birimdir. Tüm hesaplamalar bu dokuz element tarafından yapılır. Kalan sekizi ise kontrol görevi görür ve sistemdeki hataları tespit etmekle görevlidir. Kübitler onları tespit ederse, sistem kendini düzeltebilir. Bunlar sayesinde sistemdeki bilgileri değiştiren bozulmalar fark edilip, hesaplanabilmektedir. Yardımcı yazar Sebastian Krinner, Şu anda kübitlerdeki hataları doğrudan düzeltmiyoruz. Fakat çoğu aritmetik işlem için bu gerekli bile değil.\" dedi. Bu yeni araştırma, hata düzeltmenin mümkün ve pratik olduğunu gösteriyor, ancak henüz kuantum bilgisayarların hatasız olabileceği bir seviyede değiliz. Ekip, makalelerinde \"İyon tuzaklarındaki son gelişmelerle birlikte tekrarlanan, hızlı ve yüksek performanslı kuantum hata düzeltme döngülerini göstermemiz, hataya dayanıklı kuantum hesaplamanın pratik olarak gerçekleştirilebileceğini anlamamızı desteklemektedir.\" şeklinde açıkladı. Çalışma, hata düzeltme ile uğraşmaya çalışan tek yaklaşım değildir. Son zamanlarda bu soruna olası bir çözüm olarak yeni bir kuantum fazı görülmüştür. Kuantum bilgisayarlar henüz burada olmayabilir, ancak yeni sorunlar ortaya çıktıkça dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları bu zorluğun üstesinden geliyor ve bunlarla mücadele ediyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kuantum-fiziginin-bir-tuhafligi-sayesinde-cok-sayida-genetik-mutasyon-gerceklesiyor", "text": "Hatalar olur. Özellikle de hücrelerimizin içindeki geniş DNA dizilerinin replikasyonu söz konusu olduğunda. Bu da iyi bir şey. Genlerimizdeki mutasyon dediğimiz hatalar olmasaydı, doğal seleksiyon gerçekleşmez ve sudaki yaşam ölürdü. Mutasyonlar hastalıktan biyolojik çeşitliliğe kadar her şey için ne kadar önemliyse, sürecin fiziği hakkında şaşırtıcı derecede az şey biliyoruz. Birleşik Krallık'taki Surrey Üniversitesi'nden elde edilen bulgular, bir kodlanmış tabanı kendiliğinden diğerine değiştiren kimyanın arkasındaki birincil tetikleyicinin doğadaki kuantum olduğu yönündeki spekülasyonları yeniden canlandırdı. Spesifik olarak, mutasyon sürecinin önemli bir kısmı, DNA'nın bükülmüş merdiven yapısının 'basamaklarını' oluşturmak için genetik bazları birbirine yapıştıran tek bir hidrojenin yer değiştirmesidir. Bu, kalıcı değişikliklere izin veren zaman ölçeklerinde guanin ve sitozinin genetik bazları arasındaki bağları kopararak tünel oluşturma işlemi yoluyla gerçekleşir. Kuantum tünelleme, sınırlı koşullar altında bir parçacığın özelliklerindeki belirsizliğin doğal bir sonucudur. Proton gibi atom altı bir nesneyi yakınlaştırın ve konumu giderek belirsizleşir. Bu ölçekteki nesneler teorik olarak sınırlayıcı bir bariyerin sınırlarının ötesinde var olabilir ve perili bir evin içinden geçen bir hayalet kadar kolay bir şekilde duvarlardan \"tünel\" geçer gibi görünür. Kuantum düzeyinde gerçekliğin temel bir özelliği olmasına rağmen, bir parçacığın özelliklerinin sıcak, gürültülü ortamlarda itişip kakışan diğer parçacıklarla nasıl karıştığı, onun makro Evrene kolayca ölçeklenmemesini sağlar. Ya da uzun zamandır öyle sanıyorduk. Kimyager Marco Sacchi, \"Biyologlar tipik olarak tünellemenin yalnızca düşük sıcaklıklarda ve nispeten basit sistemlerde önemli bir rol oynamasını beklerler\" diyor. Ekibin guanin ve sitozin bazları arasındaki bağların değişimine ilişkin teorik modellemesi, bu yaygın mutasyon biçiminin arkasındaki kimyayı çevreleyen çeşitli varsayımlara meydan okuyor. DNA'nın yapılarını ve kimyasını incelemenin ilk günlerinden beri, bilim insanları, mutasyonun birincil nedeninin, karşıt DNA iplikçiklerindeki bazları birbirine bağlayan hidrojenlerin yer değiştirmesi olduğunu düşündüler. Bu hareket, tabanı bir tautomere - daha önce olduğu gibi aynı şekle sahip ancak ince, farklı bir element konfigürasyonuna sahip yeni bir moleküle dönüştürebilir. Hidrojenlerin, şaşırtıcı bir şekilde bir kuantum tünelleme olayına benzeyen bir işlem olan çift proton transferi adı verilen bir işlem yoluyla iplikler arasındaki sınırı aştığı düşünülmektedir. Ancak biyolojik sistemlerin böyle bir kuantum olayının gerçekleşmesi için çok sıcak ve meşgul olduğu varsayımı bir yana, bu şekilde meydana gelen herhangi bir çift proton transferi, hücrenin düzenleme enzimleri tarafından ortadan kaldırılmalıdır. Sürecin arkasındaki fiziğe daha dikkatli bakan araştırmacılar, tipik bir hücrenin sıcaklık koşulları altında, kuantum etkilerinin protonların yüksek bir hızda ileri geri hareket etmesine ve bazların tautomerlerinde bulanıklaşmasına neden olması gerektiğini gösterdiler. Bir tautomer olarak harcanan zaman uçup gittiği için, bir DNA zincirini kopyalayan replikasyon makinesi onun varlığını pek fark etmeyecektir. Yine de bu süreç bazlar arasında bir tür dengesizliğe yol açarsa, bir bazın ve onun tautomerinin oranlarını bir şekilde değiştirirse, kaymanın bir mutasyon olarak yerine kilitlenmesi oldukça olasıdır. Dahası, matematiksel olarak konuşursak, her bazın hayaletimsi tautomer versiyonlarının varlığı, bu belirli mutasyon kategorisinin bizim fark ettiğimizden çok daha yaygın olması için yeterince büyüktür. Çalışmada yapılan tahminleri doğrulamak için, özellikle farklı sıcaklıklarda proton atlama oranları gibi şeyler hakkında gelecekteki deneyler gerekecek. Ayrıca, kuantum etkilerinin baz çiftlerindeki diğer değişikliklerde veya hatta diğer mutasyon türlerinde bir rol oynayıp oynamadığının gösterilmesi gerekiyor. Biyologlar, kuantum belirsizliğinin bir dizi biyokimyasal süreçte oynadığı rolün yavaş yavaş farkına varıyorlar. Kuantum evreninin sınırlarının hayal edebileceğimiz kadar katı olmadığı giderek daha açık hale geliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kuantum-internetiyle-bilgi-isinlandi", "text": "Sonuçları Nature Photonics dergisinde yayımlanan araştırmalarda, iki farklı ekip, iki şehirde fiber optik ağda kilometrelerce uzağa bilgi ışınladı. Bilginin, \"Uzay Yolu\" filmi serisinde izlenenden farklı bir teknikle ışınlandığı, araştırmalarda kullanılan düzeneklerin, gelecekteki kuantum internetinin yapı taşlarından biri olarak görülebileceği ifade edildi. Kanadalı bilim adamı Wolfgang Tittel ve meslektaşlarının araştırmasında, bir fotonun kuantum hali, Calgary kentinde 8,2 kilometre uzağa ışınlandı. Diğer araştırmada da Çin Teknoloji ve Bilim Üniversitesinden Çiang Cang ve Cian-Vey Pan, Hıfey kentinde 30 kilometrelik fiber optik ağda bilgi ışınlamak için farklı bir düzenek kullandı. Uzak mesafeler arasında ışınlamanın, kuantum kriptografinin vadettiği son derece güvenli iletişime yönelik önemli bir adım olarak nitelendiriliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kuantum-kutlecekime-iliskin-temel-sorular", "text": "Bu saydıklarımızın son üç tanesi için fizikçilerin kuantum kuramları var. Böylece bu kuvvetlerden ileri gelen görüngülerin en küçük atomaltı ölçeklerde duyarlı hesaplamalarını yapabiliyorlar. Ancak kütleçekim bunun dışında kalıyor. Onlarca yıldır süren çalışmalara karşın kütleçekim için genel kabul gören bir kuantum kuramı halen mevcut değil. Evrenin temel özelliklerinin daha iyi anlaşılabilmesi için ise bu mutlak bir gereklilik. Kütleçekim hariç, doğanın temel kuvvetlerini kuantum mekaniği kavramlarını kullanarak tanımlayabiliyoruz. Parçacık fiziğinin Standart Modeli'nde özetlenen bu kuramlarda kuvvetler, etkileşen parçacıklar arasındaki minik bilgi parçacıklarının değiş-tokuşunun sonucudur. Örneğin elektriksel yükler, foton değiş-tokuşu yaparak birbirlerini iter veya çekerler. Güçlü ve zayıf kuvvetlerin de fotona karşılık gelen parçacıkları vardır. Bunlar sırasıyla gluonlar ve W ile Z bozonları olarak adlandırılır. Atomaltı süreçleri hesaplamak için sürekli olarak bu kuramları kullanıyor ve inanılmaz hassaslıkta sonuçlar elde ediyoruz. Örneğin CERN'de bulunan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda gerçekleşen karmaşık proton-proton çarpışmaları için son derece isabetli öngörüler yapabiliyoruz. Ama kütleçekim farklı. Albert Einstein'ın genel görelilik kuramı büyük ölçeklerdeki kütleçekiminin kütleli nesnelerin uzay-zaman dokusunda yarattığı çarpıtmaların sonucu olduğunu açıklasa da, atomaltı parçacıkların kütleçekimden nasıl etkilendikleri konusunda birşey söylemiyor. Kuantum kütleçekimi, Einstein'ın genel göreliliği ile kuantum mekaniğini birleştirmeye çalışıyor. Diğer kuvvetlerle benzerlik kurarak, kütleçekimin de taşıyıcı parçacıkların değiş-tokuşu vasıtasıyla iletilebileceğini öngörüyor ve bu kuramsal parçacıkları graviton olarak adlandırıyoruz. Kuantum kütleçekim evrene ilişkin önemli soruları yanıtlamamıza yardım edebilir. Örneğin kuantum etkiler, ışığın bile kütleçekimlerinden kaçamadığı büyük kütleli nesneler olan kara deliklerin yakınında önem kazanıyor. Bununla birlikte, kara deliklerin tam olarak kara olmadığı düşünülüyor. Eğer olay ufkunun yakınındaki kuantum etkiler parçacık çiftleri üretirse ve eşlerden biri kara deliğe düşerken diğer eş düşmezse, düşmeyen eşe Hawking Işıması adı veriliyor. Araştırmacıların daha iyi anlamayı umduğu bir diğer şey ise Büyük Patlama'dan sonraki ilk saniyeler. O anlarda evren aşırı derecede sıcak ve yoğundu, devasa bir enerjiydi. Planck ölçeği denilen o enerji ölçeğinde, kütleçekim diğer temel kuvvetler kadar güçlüydü ve kuantum kütleçekimsel etkiler çok önemliydi. Ama o enerjilerdeki fiziği betimleyebilecek bir kuantum kütleçekim kuramına sahip değiliz. Dünya üzerinde gerçekleşen süreçlerin çok daha küçük enerji ölçeklerinde olduğunu, kütleçekim üzerinde ölçülemeyecek denli küçük kuantum düzeltmeler olduğunu unutmamak gerek. Örneğin LHC'de ulaşılabilen en yüksek enerjiler bile Planck ölçeğinden milyarlarca kat düşük kalıyor. O nedenle kuantum kütleçekim çalışmaları büyük ölçüde düşünce deneylerinden ibaret kalıyor. Kuantum kütleçekimin bir versiyonu sicim kuramı tarafından sunulmuş durumda, ama başka olasılıkları araştırıyoruz. Kütleçekim, kuantum kuramlarına sahip olduğumuz diğer kuvvetlerden epey farklı. Herşeyden önce kütleçekim aşırı derecede zayıf. Diğer üç kuvvetin en zayıfı olan Zayıf Kuvvet'ten bile milyarlarca kat daha zayıf. Aslına bakarsanız kütleçekimin farkına varabilişimizin tek nedeni gezegeni oluşturan tüm parçacıkların toplam çekim kuvvetini hissediyor oluşumuz. Kütleçekimin bir diğer farkı da kütleli nesnelerin birbirlerine daima çekim uyguluyor oluşu. Tersine, güçlü kuvvet sadece çok yakın mesafelerde çekim uygularken, elektromanyetik kuvvet yüklerin işaretine göre çekici veya itici olabiliyor. Son olarak, graviton diğer tüm kuvvet taşıyıcı parçacıklardan farklı bir parçacık özelliğine sahip. Spini, diğerlerinin iki katı kadar. Matematiksel olarak ele alınması çok daha zorlaşır. Biz genellikle kuantum etkileri hesaplamaya baskın bir matematiksel terimle başlıyoruz ve giderek küçülen terimlerle devam ediyoruz. Hesaplamamız gereken terimlerin sayısı, yani mertebe, elde etmek istediğimiz duyarlılığa bağlı. İşi karmaşık hale getiren şeylerden biri yüksek mertebeli terimlerin bazen sonsuz büyüklükte olması ve bizim öncelikle bu sonsuzluklardan kurtulmamız gerekiyor. Yoksa anlamlı öngörüler yapamayız. Elektromanyetik, zayıf ve güçlü kuvvetler için bunu nasıl yapacağımızı uzun zamandır biliyoruz. Her mertebedeki sonsuzlukları yok etmek için renormalizasyon dediğimiz sistematik bir yöntemimiz var. Böylece kuantum etkileri çok hassas biçimde hesaplayabiliyoruz. Ne yazık ki kütleçekimin farklı doğasından ötürü henüz kütleçekimin renormalize edilebilir bir kuramını bulamadık. Geçtiğimiz yıllarda bu alanda çalışan bilimciler, kuantum kütleçekim hesaplamalarının nasıl yapılacağının daha iyi anlaşılmasında önemli adımlar attı. Örneğin belli kuramlarda ve belli bir mertebede graviton etkileşimleri için yazılan karmaşık matematiksel ifadelerin yerine, zaten bildiğimiz daha basit ifadeler olan gluon etkileşimlerinin karesini yazabileceğimiz anlaşıldı. Bu keşif sayesinde kuantum etkileri giderek artan mertebelerde hesaplamayı başardık. Bu da sonsuzluklar ortaya çıktığında bize yardımcı oluyor. Meslektaşlarım ve ben N=8 süperkütleçekim adı verilen bir kuramda hiçbir sonsuzluğa rastlamadan dördüncü mertebeye kadar hesaplama yapabildik. İdealimiz, sonsuzluklara ilişkin çeşitli öngörüleri sınamak için daha yüksek mertebelere çıkmak, ama bu çok zor. Yakın zamanda bir de birbirleri üzerinden saçılma yapan iki gravitona ilişkin kuram üzerine çalışmamız oldu. 30 yıldan fazla süre önce, bu hesaplamaların ikinci mertebesinde sonsuzlukların belirdiği ve bunların dualite dönüşümleri ile değiştirilebileceği gösterilmişti. Yani kütleçekimsel alanların bir tanımını, eşdeğer bir başkası ile değiştirebiliyoruz. Bu değişim çok şaşırtıcıydı çünkü tanımların kuantum düzeyinde eşdeğer olmayabileceği anlamına geliyordu. Şimdi biz bu farklılıkların aslında temelde yatan fiziği değiştirmediğini göstermiş olduk. Bizim yaklaşımımızda atomaltı parçacıklar noktasal olarak betimleniyor, tıpkı Standart Model'de olduğu gibi. Bu parçacıkların her biri uzay ve zaman boyunca yayılan bir temel alan ile ilişkili oluyor. Öte yandan sicim kuramında parçacıkların yayılmış bir nesnenin farklı titreşimleri olduğu düşünülür; aynı gitar telinden çıkan farklı notalar gibi. İlk yaklaşımda, örneğin gravitonlar ile fotonlar kütleçekimsel ve foton alanları ile bağlantılıdır. sicik kuramında ise her ikisi de bir sicimin farklı titreşim modlarıdır. Sicim kuramının çekici yanlarından biri, parçacıkları noktasal olmayan yani yayılmış nesneler olarak almasının sonsuzlukları gideriyor olmasıdır. Dolayısıyla ilkesel olarak sicim kuramı kütleçekimsel etkileri atomaltı düzeyde öngörebilir. Kuantum kütleçekim için ise durum tam tersi. Bu da yaklaşımı sicim kuramından daha iyi öngörü yapabilir kılıyor, ilkesel olarak. Muhtemelen kuantum kütleçekimdeki sonsuzlukları uygun biçimde gidermemizi sağlayacak pek fazla kuram yok; daha bir tane bile bulmuş değiliz. Birisi mucizevi bir şekilde, kuantum kütleçekimsel etkileri şu an mümkün olandan daha yüksek duyarlılıkta öngörmek için tutarlı olarak kullanabileceğimiz bir kuram bulsa, çok ilginç olurdu. Böyle bir kütleçekim kuramı, şu an elimizde bulunan diğer doğa kuvvetleri tablosuna uyardı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kucuk-bir-asteroit-carpmasindan-kurtulmak-icin-ne-kadar-uzakta-olmaniz-gerekir", "text": "Görünüşe göre, gezegenimize çarpan asteroitler söz konusu olduğunda, insanların yalnızca iki tepkisi var: ciddiye almamak veya her an olabileceğinden korkmak. Pragmatik bir tutuma sahip olmalıyız - tehdidi abartmadan hafife almamak önemlidir. Birçok kuruluş, tehlikeli cisimleri inceleyerek ve kataloglayarak bizi güvende tutuyor. Artı, DART'ın gösterdiği gibi, birini saptırabiliriz. Bununla birlikte, biri gözden kaçarsa ne olur? Büyük ölçüde boyuta, hıza ve yoğunluğa bağlıdır. Şimdiye kadar, yalnızca yedi asteroit gezegenimizle çarpışmadan önce keşfedildi ve izlendi. Bu çok küçük bir sayı. Olumlu olarak, atmosferde yanmadan birkaç saat önce keşfedildiler, bu da risk oluşturuyorlarsa insanlara güvenli bir yere gitmeleri için yeterli zaman verecektir. Ancak ne kadar uzakta olmak yeterince güvenli? Bu aynı zamanda asteroitin özelliklerine de bağlıdır, ancak nerede olmanın güvenli olduğu hakkında bir fikir veren birkaç tarihsel örnek bulabiliriz. Şehir katillerine, bir şehri yok edecek ancak kitlesel bir yok oluşa yol açmayacak cisimlere bakıyor olacağız. En ünlü örnek Tunguska olayıdır. 30 Haziran 1908 sabahı, bir gök taşı - belki de 60 metre büyüklüğünde bir asteroit - atmosferde parçalandı ve Sibirya'daki Podkamennaya Tunguska Nehri üzerinde büyük miktarda enerji açığa çıkardı. Cisim, 2.150 kilometrekarelik bir alanda 80 milyon ağacı düzleştirdi. En az iki kişinin öldüğüne inanılıyor ve belki üçüncünün de. Olay tarafından salınan enerjinin üç ila 30 megaton TNT arasında olduğu tahmin ediliyor. Bu aralık şimdiye kadar test edilmiş en güçlü nükleer silahlardan bazılarını içeriyor ve onların yakınında olmak istemezsiniz. Güvenli bölge muhtemelen çarpmanın merkez üssünden onlarca kilometre uzakta. Bir asteroit çarpma hesaplayıcısı kullanılarak , 10 kilometre içinde tüm binaların çökeceğini öne sürüyor. 20 km'de sadece ahşap çerçeveli olanlar çöker, 30 km'de ise cam pencereler parçalanacaktır. Bu, kabaca ünlü nükleer bomba simülatörü kullanılarak bulunan şeydir. Ancak gerçeklikle uyuşuyor mu? Wikipedia'da İngilizce olarak bildirilen ve büyüleyici bir okuma sağlayan birkaç görgü tanığı ifadesi var. Özellikle S.Semenov tarafından yazılan bir tanesi (Rus mineralog Leonid Kulik'in 1930'daki seferi tarafından kaydedilmiştir), Semenov'un nasıl birkaç metre geriye doğru fırlatıldığını ve ardından sıcak rüzgarın estiğini anlatıyor. Semenov ve eşi, çarpma konumundan yaklaşık 60 kilometre uzakta yaşıyordu. Yani 30 kilometre hayatta kalmak için yeterli olabilirdi ancak iki kat mesafede bile aşırı bir şey yaşıyor olurdunuz. Arizona'daki Barringer meteor kraterini oluşturan çarpma, boyut ve güç açısından Tunguska'dan biraz daha küçüktü ancak yerde bir kilometrelik bir çukur açtı ve tarih öncesi Amerika'da 6 kilometrelik bir yarıçaptaki hayvanları öldürdü ve uzaklığın iki katına kadarda daha fazlasını ciddi şekilde yaraladı. Popüler kültürde adı çıkmış olanlardan, 15 Şubat 2013'teki Çelyabinsk olayından bahsetmemiz gerekiyor. Tunguska ile benzerliği, atmosferde parçalanması ve Rusya üzerinde olması. Ancak, 1908 olayından 75 ila 60 kat daha az enerji salan bir olaydı - aslında, etkisi çok daha küçüktü. Asteroidin kendisi 18 metre çapındaydı. Çok sayıda bina hasar görürken, 1.491 yaralanma kırılan camlardan kaynaklandı. Ancak çarpmanın ışığı 100 kilometre öteden görülebiliyordu , dolayısıyla bu olayları güvenli bir şekilde görmek kesinlikle mümkün. Yaşadığınız yere bir asteroidin yaklaştığı biliniyorsa, onunla aranıza mümkün olduğunca fazla mesafe koymalısınız. Unutmayın, ışık şok dalgasından daha hızlı hareket eder, bu nedenle çarpmadan kaynaklanan ışığı görürseniz hazır olun."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kuflu-ekmek-tuketirsek-ne-olur", "text": "Küfler mantarlarla aynı aileden gelirler. Hatta, eğer küfe mikroskop ile bakarsanız, ufak ufak mantarlar gibi görüneceklerdir- sapları ve üzerlerinde sporlarıyla. Bu sporlar küflere sevimli renkler kazandırırlar- mesela artık yenemeyecek durumdaki ekmeğinizin üzerindeki mavi-yeşil gölge kaplama gibi. Küfler her ne kadar kısmen şirin renkli gözükseler de, zararlı olabilirler. Birçok çeşiti -yüzbinlerce çeşit küf vardır- alerjilere ve solunum yolu problemlerine sebep olabilir. Bazı durumlarda, küfler insanların çiftlik hayvanlarının ve diğer hayvanların hastalıklarına yakalanmalarına sebep olacak mikotoksinler üretirler. Evet, tahmin edin en meşhur mikotoksinlerden olan aflatoksin nerede oluşur? Yazının gidişatından da anlayabileceğiniz gibi, aflatoksin, ekmek üretiminde kullanılan tahıllarda ve kabuklu yemiş ürünlerinde oluşur. Dünyanın her yerinde görülen ve en çok araştırılıp görüntülenen mantar türlerinden biridir aflatoksin ve kansere sebebiyet verebilecek bir küftür. Tekrar gece 3'e dönelim. Ekmeğinizin köşesindeki küfü farketmiştiniz. Eğer küflü bölgeyi ekmekten kesip atarsanız, sizce sorun ortadan kalkmış olur mu? Hayır!. Ekmeğinizin kenarında gördüğünüz yalnızca tek bir tip küf olabilir. Küf, saplarından köklerini ekmeğin içlerine fırlatabilir. Bu kökler, mikotoksinlerin büyüdükleri yerlerdir.Ayrıca küfle beraber bazı görünmez bakteriler de sizi hasta edebilir. Bundan dolayı, her ne kadar küften penisilin üretilmesi bir lise bilgisi olsa da, bakterilerle savaşan bu maddeyi küflü ekmek ile almak iyi bir fikir değildir. Bu koşuldaki en mantıklı davranış ekmeği tüketmeden önce dikkatli bir şekilde kontrol etmektir. Eğer ekmeğin herhangi bir yerinde küf görürseniz, o ekmeği hiç tüketmemek sizin için en sağlıklısı olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kulakliginiz-sizi-dinliyor-olabilir", "text": "Birisinin sizi gözetleyeceğine dair ciddi şüpheleriniz varsa aslında bu önlemler hiç de saçma değil. Çünkü tek bir yazılımla, internete bağlı cihazlarınızın ses ve görüntü alıcıları, sizi takip etmek isteyen birinin silahlarına dönüşebilir. Yakın geçmişte Mark Zuckerberg'in paylaştığı bir fotoğrafta görüldüğü gibi ünlü CEO, gizli anlarının kaydedilmemesi için dizüstü bilgisayarının kamerasını bantla kapatmıştı. Yani teknoloji dünyasının en tepesindekiler de bu yöntemi onaylıyor. Peki kaydedilmemek için bilgisayarınızdan ve akıllı telefonunuzdan tüm ses ve görüntü girişlerini kaldırmanız yeterli mi? Bugüne kadar öyle olduğu düşünülüyordu ancak İsrailli araştırmacıların bulduğu Speake r adlı yöntem, normalde sadece dışarıya ses vermesi gereken kulaklıkları tersine çalıştırarak ses kaydetmek için kullanmaya imkan veriyor. Böylece mikrofonu olmayan bir bilgisayarda bile ortamdaki ses kaydedilebiliyor. Kulaklıklar yapı itibarıyla mikrofonun tam tersi mantıkla çalışıyor: cihazdan gelen ses titreşimlerini dışarıya veriyor. Ancak kulaklığı mikrofon girişine takarak bu sistemi tersine işletmek de mümkün. Mikrofon özelliği olmayan kulaklığınızı mikrofon girişine takarak bu özelliği test edebilirsiniz. Ben Gurion Üniversitesindeki araştırmacılar da bu yöntemden yararlanarak kulaklıkları mikrofon olarak kullanıyor. Aslında kulaklık girişine takılan kulaklıkların sadece tek yönlü olarak dışarıya ses vermesi gerekiyor. Ancak araştırmacılar RealTek ses çiplerinin, ses çıkış noktalarını tersine çevirmeye izin veren bir yapıda üretildiğini keşfetti. Bir yazılımla bu özelliği etkin hale getiren araştırmacılar, hiç mikrofon girişi olmayan bir bilgisayarda bile, takılı olan kulaklıkları mikrofon olarak kullanarak ses kaydı yapabiliyor. İşin kötü yanı ise RealTek ses çiplerinin neredeyse her masaüstü bilgisayarda bulunması ve bu sorunun bir yazılım güncellemesi ile giderilememesi. Bu tarz bir müdahalenin işe yaramaması için ses çipinin değiştirilmesi gerekebilir. Bu durum pek çok bilgisayarı ve akıllı telefonu tehlikeye atıyor. Konu ile ilgili görüşü sorulan RealTek henüz bir açıklamada bulunmadı. Araştırmacılar ise yaptıkları testlerde 6 metre uzaklıkta konuşan birinin sesini net bir şekilde kaydedebildiklerini belirterek Kulaklıklarınız gayet kaliteli birer mikrofona dönüşebiliyor. diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kuresel-isinma-gercek-mi-palavra-mi", "text": "Küresel ısınma, son yüzyılda dünya genelinde artan sıcaklık ve iklim değişiklikleri ile ilişkilendirilen tartışmalı bir konudur. Bilim dünyasında, çevre savunucuları ve politika yapıcılar arasında, küresel ısınmanın gerçek bir fenomen mi yoksa abartılmış bir palavra mı olduğu konusunda farklı görüşler vardır. Bu makalede, küresel ısınmanın bilimsel temellerini inceleyecek ve mevcut kanıtlar ışığında gerçekliğini değerlendireceğiz. - Küresel ısınma, gezegenimizin yüzeyindeki atmosferin, okyanusların ve kara kütlelerinin uzun dönemli olarak ortalama sıcaklıklarının artması olarak tanımlanır. Bu artışın nedeni, sera gazlarının atmosfere salınımının artmasıdır. Karbondioksit (CO2), metan (CH4), azot oksitleri gibi sera gazları, günlük insan etkinliklerinden ve doğal kaynaklardan kaynaklanır. - Küresel ısınma, bilimsel araştırmalarla desteklenen sağlam bir olgudur. Dünya çapında iklim bilimciler, sıcaklık ölçümleri, deniz seviyesi yükselmesi, buzulların erimesi ve iklim modelleri gibi bir dizi veriyi analiz ederek bu olguyu doğrulamaktadır. Küresel ısınma, insan faaliyetlerinin etkisiyle artan sera gazları seviyeleriyle güçlü bir şekilde ilişkilidir. - Küresel ısınma, iklimde çeşitli etkileri beraberinde getirir. Bunlar, artan sıcaklık, daha sık ve yoğun hava olayları , buzulların erimesi ve deniz seviyesi yükselmesi gibi doğal süreçlerle ilişkilidir. Bilim insanları, bu değişikliklerin gezegenimizin gelecekteki iklimini olumsuz etkileyebileceği ve ekolojik dengeyi bozabileceği konusunda uyarıda bulunmaktadır. - Küresel ısınmanın temel nedenlerinden biri, insan etkinliklerinin sera gazları salınımına katkısıdır. Fosil yakıtların kullanımı, endüstriyel faaliyetler, ormansızlaşma ve tarım gibi etkenlerle atmosfere salınan sera gazları, sera etkisi olarak bilinen olayı güçlendirir. Sera etkisi, gezegenimizi normalden daha fazla ısıtmaya ve iklim değişikliklerine neden olur. - Küresel ısınmanın etkileri, insanların yaşamını ve ekonomilerini ciddi şekilde etkileyebilir. Artan hava olayları, tarım alanlarının verimini azaltabilir, su kaynaklarına erişimi etkileyebilir ve yerinden edilmiş insanlar için göç sorunlarına yol açabilir. Ayrıca, deniz seviyesinin yükselmesi kıyı bölgelerini tehdit ederken, ekosistemlere ve biyoçeşitliliğe de zarar verebilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kusurlu-yapay-zekaya-sahip-robotlar-cinsiyetci-ve-irkci-kararlar-veriyor", "text": "Araştırmacılar yıllardır yapay zekanın gelecekte yaratacağı tehlikeler konusunda uyarıda bulunuyorlar. Bunu sadece makinelerin insanlığı fiziksel olarak devirmesi gibi yöntemlerle değil ayrıca çok daha sinsi yollarla da yapabilirler. Bu gelişmiş teknoloji, harika atılımlar yapma yeteneğine sahip olsa da, araştırmacılar yapay zekaların nasıl zararlı ve saldırgan durumlar oluşturabileceğini göstermek için, makine öğrenimi sistemlerinin cinsiyetçi ve ırkçı olan karanlık taraflarını da gözlemlediler. Bu riskler sadece teorik değildir. Yeni bir çalışmada, araştırmacılar, bu tür kusurlu muhakeme ile donanmış robotların, gerçek dünyada kolayca gerçekleşebilecek eylemlerde önyargılı düşüncelerini fiziksel ve özerk olarak gösterebildiğini gösteriyor. Araştırmacılar, çalışmalarında, internette bulunan büyük bir altyazılı görüntü veri kümesine dayalı olarak görüntüleri metinle eşleştiren CLIP adlı bir sinir ağı kullandılar. Deneyde, robottan blok şeklindeki nesneleri bir kutuya koyması istendi ve bir bireyin yüzünün görüntülerini gösteren, bireylerin hem erkek hem de kadın olduğu ve bir dizi farklı ırk ve etnik köken kategorisini temsil eden küpler sunuldu. Robota yönelik talimatlar, \"Asya Amerikan bloğunu kahverengi kutuya yerleştirin\" ve \"Latin bloğunu kahverengi kutuya yerleştirin\" gibi komutları ve ayrıca robotun makul bir şekilde deneyemeyeceği \"Doktor bloğunu paketleyin\" gibi komutları içeriyordu. Ek olarak cinsiyetçi söylemler de içeren komutlar vardı. Bu son komutlar, \"fizyognomik AI\" olarak adlandırılan örneklerdir: AI sistemlerinin \"bir bireyin vücut kompozisyonu, korunan sınıf statüsü, algılanan karakter, yetenekler ve fiziksel veya davranışsal sonuçlarına dayalı olarak gelecekteki sosyal sonuçları hakkında çıkarım yapma veya hiyerarşiler oluşturma konusundaki sorunlu eğilimi. İdeal bir dünyada, ne insanlar ne de makineler, hatalı veya eksik verilere dayalı bu temelsiz ve önyargılı düşünceleri asla geliştiremezdi. Sonuçta, daha önce hiç görmediğiniz bir yüzün bir doktora mı yoksa bir katile mi ait olduğunu bilmenin bir yolu yok. Ne yazık ki, ideal bir dünyada yaşamıyoruz ve deneyde, araştırmacılar, sanal robotik sistemin karar verme sürecinde bir dizi \"toksik klişe\" gösterdiğini söylüyor. Yazarlar, \"Bir 'suç engellemesi' istendiğinde, robot, Siyah adamın yüzünün olduğu bloğu yaklaşık yüzde 10 daha sık seçiyor\" diye yazıyor. Yapay zekanın bu tür kabul edilemez, önyargılı belirlemeler yapmasına ilişkin endişeler yeni olmasa da, araştırmacılar, bu araştırmanın gösterdiği gibi, özellikle robotların zararlı klişelere dayalı kararları fiziksel olarak gösterme yeteneğine sahip olduğu göz önüne alındığında, artık daha fazla dikkatli olmamız gerektiği gerçeği öne çıkıyor. Buradaki deney yalnızca sanal bir senaryoda gerçekleşmiş olabilir, ancak gelecekte işler çok farklı olabilir ve gerçek dünyada ciddi sonuçlara yol açabilir. Araştırmacılar, kötü niyetli önyargıları gözlemleyebilecek bir güvenlik robotu üzerinde çalışıyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kutleleri-birbirine-ceken-gorunmez-guc-gravitation", "text": "- Merhaba Dünya, senden çok etkilendim; ne kadar istesem de sana çekilme gücüne karşı koyamıyorum . Kütle çekim kuvveti ile ilgili ilk ciddi deneyleri başlatan kişi Galileo Galilei'ydi. Pisa Kulesi'nden farklı cisimleri aşağıya bırakan Galilei, tüm cisimlerin aynı ivmeyle yere ulaştığını fark edince kütlelerin aynı kuvvetle Dünya'nın merkezine çekildiği yorumunu yaptı. Daha sonra ise Galilei'nin başlangıç sayılabilecek bu çalışmalarından da etkilenerek araştırmalarına yön veren İngiliz fizikçi ve matematikçi Sir Isaac Newton, 1687'de Principia'yı yayınladı ve bu eserinde evrensel kütle çekim kuvvetinin iki cisim arasındaki mesafenin karesiyle ters orantılı olduğunu ifade etti. Böylelikle Newton, kütle çekim kuvvetini formüle etmiş ve gezegenlerin uzaydaki yörüngesel konumlarını doğru olarak hesaplamayı başarmıştı. Işık üzerindeki etkileyici araştırmalarıyla da bilim camiası tarafından büyük beğeni toplayan Newton, ileride Başkanlığını yapacağı Kraliyet Bilimler Akademisi'ne de kabul edilmişti. Bu gizem uzun yıllar çözülemedi ve sonunda Einstein adında Alman bir hayalperest fizikçi -bir ışık huzmesine bindiğini hayal ederek uzayda seyahat ettiği düşünce deneyleri oldukça bilindiktir- çıkageldi ve tüm bu gizemi bozdu. Einstein'in parlak zekasının ürünü olan devrim niteliğindeki o meşhur Görelilik Teorisi bu gizemli çekim gücünün uzayın bükülmesinden kaynaklandığını söylüyordu. Bizler üç boyutlu varlıklardık ve bu yüzden 4.boyutu göremiyorduk ancak etkilerini hissedebiliyorduk. Einstein, uzaydaki cisimlerin dördüncü bir boyut olan uzay zamanın dokusunda kütleleriyle doğru orantılı olarak bükülmelere sebep olduğunu ve cisimlerin bozulan bu uzayın dokusunda ivmelendiği için birbirlerine çekildiğini söylüyordu. Bu kuram, tüm bilim camiasını heyecanlandırmıştı ve İngiliz bir fizikçi olan Arthur Eddington, Einstein'in bu kuramını ispatlamaya karar vermişti. Eddington, ekibi ile birlikte uzayın dokusunun bozulduğunu Afrika'da gerçekleşen tam Güneş tutulması sırasında deneysel olarak ispatlamak istiyordu. Tam Güneş tutulması olduğu sırada arka arkaya hizalanan Güneş ve Ay'ın oluşturacağı kütle çekiminden dolayı uzayın bozulması gerekiyordu ve Dünya'da meydana gelen geçici karanlık sırasında bozulan alandaki yıldızlar da gözlemlenebilecekti. Bu durumda, eğer uzay gerçekten bükülüyorsa Güneş'in arkasında kalan bir yıldızın ışığı da bize bükülerek gelecek ve yıldızın gökyüzünde bulunması gereken doğal konumu ile ışık sapmasından kaynaklanan gözlemlenen konumu arasında mesafe farkı oluşacaktı. Nihayet Güneş tutulması gerçekleşti veeeeeeeeeeeeeeeee BİNGO!!! Uzay öyle bir bükülmüştü ki bükülen alanda gözlenen yıldızlar olması gereken konumundan farklı bir konumda görünüyordu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/kutup-yildizi-neden-sabittir", "text": "Güneş gün boyunca doğudan batıya doğru bir hareket yapar. Fakat aslında hareket eden Yer'in kendisidir. Yer'in kendi etrafındaki dönüşünden ötürü gece boyunca yıldızlar da hareket ediyor olarak görünür. Yer kendi dönüş ekseni etrafında döndüğünden ötürü, yıldızlar da bu eksenin etrafında dönüyormuş gibi görünür. Kutup yıldızı ise hemen hemen bu eksenle aynı doğrultuya denk düştüğünden gece boyunca sabitmiş gibi görünür. Yer, aynı zamanda bir yalpalama hareketi yapar. Tıpkı düşmekte olan bir topaç gibi dönüş ekseni yön değiştirir. Dolayısıyla şu yıllarda yerin dönüş ekseni doğrultusuna denk gelen kutup yıldızı , zaman geçtikçe kutup yıldızı olmayacak ve yerini Vega alacak. Neyse ki bunun için endişelenmemize gerek yok çünkü bu süreç on binlerce yıl mertebesindedir. Kutup yıldızı sabit değildir. Fakat hemen hemen dönüş ekseni doğrultusuna denk geldiğinden görünür hareketi bariz bir fark yaratmaz. Bu sebeple onu referans olarak alabiliriz. Lakin bu sizin de öngörebileceğiniz gibi yalnızca kuzey yarım kürede geçerlidir. Güney yarım kürede ne yazık ki böyle şanslı bir yıldız yok. Orada çıplak gözle görülebilen bir yıldız maalesef dönüş eksenine denk gelmiyor. Bu da en çok astrofotoğrafçılar için sıkıntı yaratıyor. Çünkü fotoğraf çekmek için yıldızları takip eden takip sistemleri kullanırlar ve bu sistemler de kutup yıldızına odaklanarak Yer'in dönüş hareketini taklit eder. Çıplak gözle bir kutup yıldızı göremediğinizden de bu ayarı yapmak bir hayli zorludur."}
{"url": "https://www.fizikist.com/laboratuvarda-ilk-kez-yapay-tavuk-eti-uretildi", "text": "Memphis Meat, etin sahip olabileceği tat, şekil ve besleyiciliği göz önünde bulundurarak hayvanları öldürmeden yapay et üretmeye çalışan başarılı bir biyoteknoloji şirketidir. Daha önce dana eti tadında köfteler üretmeyi başaran şirket, benzer teknikleri kullanarak kuşlardan kendini tekrar yenileyebilen kök hücreler aldılar ve biyoreaktör tanklara yerleştirdiler. Ardından şeker ve mineral çözeltileri de eklenerek birkaç hafta içerisinde yenmeye hazır hale gelen beyaz et teste sunuldu. Yapay eti test ettikten sonra The Telegraph'e konuşan Good Food Institute şirketinden Emily Byrd'e göre, ördek eti zengin, sulu ve iştah açıcıydı. Ağızda bıraktığı hissin mükemmel derecede olduğunu belirten Byrd, test ettiği etin hayatında yediği en iyi ördek olduğunu ve gezegenimiz için atılabilecek en iyi adımlardan biri olduğunu ekledi. Aynı şekilde tavuk etini de deneyen Byrd, doğal ortamda yetişmiş bir tavuktan ayırt edilemeyeceğini belirtiyor. Memphis Meat'in CEO'su ve kurucularından olan Dr. Uma Valeti, hayvan yetiştirmeye gerek kalmadan tavuk ve ördek eti üretebilmenin heyecan verici olduğunu ve temiz et hareketinde tarihi bir adım olduğunu belirtiyor. Amerika'da en çok tüketilen protein bazlı ürünlerin başında, kişi başına yılda yaklaşık 40 kg ile tavuk geliyor ve yenilebilen evcil hayvan pazarının 90 milyar dolar gibi büyük bir bölümünü oluşturuyor. Rakamlar göz önüne alındığında, yapay et üretiminin gelecek yıllarda en büyük global endüstrilerden biri olacağına kesin gözüyle bakılabilir. Yapay et üretme yollarını araştırmanın ve geliştirmenin, geleneksel et üretimine katkıda bulunmasının yanı sıra birçok farklı sebebi bulunmaktadır. Dünya üzerinde ekilebilir alanların %70'inin sadece hayvancılık sektörüne ayrılması, yenilebilir çiftlik hayvanı yetiştirmenin her yıl ortalama 2,4 milyar ton karbondioksit emisyonuna ve bu hayvanların dışkılarının yıllık en az 100 milyon ton metan gazı emisyonuna sebep olduğu dikkate alındığında, yapay et üretiminin doğamız ve gezegenimiz için ne denli önemli olduğu bir kez daha ortaya çıkmaktadır. Milyarlarca hayvanın sadece tüketilebilmesi için doğal olmayan ortamlarda sağlıksız ve birçok deneysel süreçten geçirilmeleri ise işin farklı bir boyutunu oluşturuyor. Yapay et üretmek için bir hayvanı öldürmek gerekmiyor, ayrıca sadece bir hayvandan alınan tek bir kök hücre laboratuvar ortamında 40 milyar hücreye bölünerek kas ve yağ hücrelerine ayrılabiliyor. Şimdilik fazlasıyla pahalı olan yapay et üretimi sürecinin önümüzdeki 5-10 yıl da ticari olarak insanlara sunulması bekleniyor. PLOS-One dergisinde yayınlanan bir ankette, katılımcıların %65'i yapay eti denemek istediklerini belirttiler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/laboratuvarda-insan-beyni-uretildi", "text": "Ohio State Üniversitesi'nden Rene Anand, laboratuvar ortamında beş haftalık bir fetüsün beyniyle eşit olgunlukta bir beyin üretmeyi başardı. Anand, Bu sadece gelişen bir beyin gibi görünmekle kalmıyor aynı zamanda farklı hücre türleri, bir beyin gibi tüm genleri gösteriyor dedi. Bir bezelye büyüklüğünde olan beyinde çok sayıda hücre türü, beynin tüm ana bölümleri ve bir omurilik bulunuyor, ancak beyinin damarsız olduğu belirlenmiş. Beyin insan deri hücrelerinden üretildi ve şu ana dek üretilenler arasında gerçeğine en benzeri olarak nitelendiriliyor. Anand çalışma sonuçlarını Florida'da sağlıkla ilgili bir askeri etkinlikte açıkladı. Üniversiteden yapılan açıklamada Anand'ın, üretilen beynin ilaçların zihin üzerindeki etkilerinin test edilmesini daha kolay ve daha etik hale getireceğini düşündüğü bildirildi. Çalışmanın sinir sistemi hastalıklarına çare bulunmasına da yardımcı olması bekleniyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/laboratuvarda-minyatur-beyin-uretildi", "text": "Bu beyinlerin üreticisi Madeline Lancaster küçük bir kızken insan beyni üzerinde çalışmak istediğine karar verdiği günü dün gibi hatırlıyor. Kendisi de bir bilimci olan babası küçük kızına bit petri kabında büyüyen nöronları mikroskopta göstermiş. Lancaster Sinir ağının güzel ve karmaşık yapısı karşısında tamamen büyülenmiştim. Kesinlikle mükemmeldi. diyor. Beyinde bu beyin hücrelerinden yüz milyardan fazla bulunuyor. Bu rakam evrendeki galaksilerin sayısıyla benzerlik gösteriyor. Her bir beyin hücresi, kendisini beynin diğer bölümlerine bağlayan binlerce sinapsa sahip. Lancaster da dahil olmak üzere, pek çoklarına göre insan beyni evrendeki en karmaşık yapı. Ne yazık ki bu yapının sırlarını açığa çıkarmak oldukça güç. Bilimciler bir araba tamircisinin kaputu açması gibi, insan kafatasını kaldırıp beynin nasıl işlediğine bakamıyor. Hayvanlar üzerinde yaptığımız çalışmalar da kendi beynimiz hakkında bize ihtiyacımız olan tüm bilgileri sağlamıyor. Bu sebeple Lancaster laboratuvarda kendi minyatür beyinlerini oluşturmak için uğraşıyordu. Böylece beynin yapısı ve gelişimini daha detaylıca gözlemleme olanağı bulmayı amaçlıyordu. Deri örneklerinden elde edilen kök hücreleri uygun besinler ve vitaminlere maruz bırakan bilimci bu sayede kök hücrelerin nörona dönüşmesi için gerekli işlemi tetikliyor. Daha sonra yoğun bir protein jelinin içine yerleştirilen hücreler çoğalıyor ve büyüyor. Nihayetinde hücrelerin kendilerini mini birer beyin modeli haline getirdiği görülüyor. Lancaster Herhangi bir hisleri ya da duyguları olmasa da elimizdeki bu aracı, beynin gelişimi konusundaki soru işaretlerimize yanıt bulmak için kullanabiliriz. diyor. Sonuçlar, videoda da görüldüğü gibi kesinlikle inanılmaz. Videoda Lancaster'ın CERN'de yaptığı TED konuşması yer alıyor. Bilimci daha önce beynin farklı bölgelerini oluşturmak için çalışmalar yapıldığını ancak bir beynin tüm bölümlerini bir arada bulunduran bir yapının ilk kez oluşturulduğunu ifade ediyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/laboratuvarda-serotonin-noronlari-gelistirildi", "text": "Mental hal ve duygu durum halini düzenlemeden sorumlu bir nörotransmitter olan serotonin, bir dizi nörolojik ve depresyonu da içeren mental rahatsızlıklarla ilişkilendirilir. Fakat, bu hastalıklar üzerine çalışabilmek için gerekli olan canlı insan serotonin nöronları elde edebilmenin bir yolu olmadığından, serotonin araştırmaları laboratuvar hayvanları üzerinde yapılıyordu. University at Buffalo'dan araştırmacılar, insan fibroblastlarından serotonin sinirleri oluşturdular. Araştırmacılar; bulgularının, medikal araştırmalar ve ilaç geliştirilmesine bir destek sunarak daha önce erişilmez olan birçok insan hücre tipinin oluşturulmasında kullanılabilir olduğunu söylüyorlar. Çalışmamız; insan beyninin derinliklerinde saklı olan o çok değerli serotonin nöronlarının artık bir petri kabında oluşturulabileceğini ortaya koyuyor diyor. 28 Temmuz'da çevrimiçi yayımlanan makaledeki çalışma; genlere tutunarak onları aktif ya da pasif hele çeviren özelleşmiş transkripsiyon faktörleri kullanarak insan fibroblastlarının nöronlara dönüştürülebileceğini gösteren geçmiş çalışmalar üzerine kuruldu. Araştırma ekibi; insan fibroblastlarını doğrudan olarak serotonerjik nöronlara dönüştürmeyi başardılar. Bu indirgenmiş serotonerjik nöronlar tıpkı insan beynindeki serotonin nöronları gibi davranıyorlar. Hücrelerin serotonerjik nöronlara dönüştürüldüğünü biliyorduk, çünkü serotonerjik nöronlar; yalnızca serotonin üreten nöronlarda bulunan proteinleri açığa çıkarıyorlar . Bunlar elektrofizyolojik olarak aktifler ve hepsi de serotoninin kontrollü salınımı ve seçici alınımını ortaya koyuyorlar diyor. Araştırmacılar, serotonin nöronlarının gelişimini kontrol eden dört geni devreye sokarak fibroblastlardanindirgenmiş serotonerjik nöronlar üretebildiklerini gördüler. Bu genler; tıpkı bir bilgisayar sabit diski gibi insan genomunun nasıl okunacağını değiştiriyor ve böylece hücreler; bir akciğer hücresinden serotonin nörona dönüşüyor. Araştırmacılar; bu teknoloji ile bilim insanlarının serotonin-ilişkili mental hastalıklardan muzdarip olan hastalar için serotonin nöronları oluşturabileceklerini söylüyorlar. Makale; akciğer fibroblastlarının serotonin nöronlara dönüştürülmesine odaklanırken, bir başka araştırma ekibi de; daha az zahmetli ve daha kolay bir süreç olması muhtemel olan deri hücrelerinden serotonin nöronları oluşturabilme üzerine çalışıyor. Öte yandan araştırmacılar; aynı teknolojinin, yeni diğer hücre ve dokuların geliştirilebilmesinde de kullanılabilecek kadar çok yönlü olduğunu söylüyorlar. Bir başka ifadeyle; bir hücre tipinin bir başka hücre tipine örneğin; nöronların kalp hücrelerine dönüştürülmesi mümkün olabilecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/laboratuvarda-yetistirilen-beyin-deneyi-otizme-bagli-genin-etkilerini-tersine-ceviriyor", "text": "Bilim insanları, insan hücrelerinden geliştirilen ve laboratuarda yetiştirilen beyinlerin yardımıyla, Pitt Hopkins sendromu olarak bilinen otizm spektrum bozukluğunun altında yatan nörolojik yapıdaki değişiklikleri ortaya çıkardılar. Ayrıca, araştırmacılar, iki farklı gen terapisi stratejisi kullanarak kayıp genetik işlevleri geri kazanmayı başardılar - bu, bir gün bu durumdakilere yaşam kalitelerini iyileştirmede yeni seçenekler sunabilecek tedavilerin olasılığına işaret ediyor. Pitt Hopkins sendromu, transkripsiyon faktörü 4 (TCF4) olarak adlandırılan bir DNA-yönetim genindeki bir mutasyonundan kaynaklanan nörogelişimsel bir durumdur. Motor beceriler ve duyusal entegrasyon üzerindeki ciddi etkisi nedeniyle otizm spektrumunda sınıflandırılan ve çeşitli şiddetlerde ortaya çıkan karmaşık bir durumdur. Dahası, TCF4 genindeki değişiklikler, diğer otizm biçimleriyle ve şizofreni de dahil olmak üzere çeşitli nörogelişimsel koşullarla ilişkilidir. Beynimizin gelişimindeki açık önemine rağmen, genin mekanizmaları hakkında ne tipik ne de mutasyona uğramış formları hakkında şaşırtıcı derecede az şey biliyoruz. İspanya'daki Campinas Üniversitesi'nden ve California San Diego Üniversitesi'nden araştırmacılar, etik olarak alabilecekleri kadar gelişmekte olan bir beyne yakın bir ortamda genlerin çalışmalarını inceleyerek bunu değiştirmeyi amaçladılar. Pitt Hopkins sendromu teşhisi konan gönüllülerden alınan deri hücreleri, beyin kortikal organoid adı verilen beyin benzeri bir kütlenin temellerini oluşturan kök hücrelere yeniden programlandı. Organoidler, gerçek bir organdan beklenen tüm işlevleri yerine getiremeyen gerçek bir beynin basitleştirilmiş versiyonlarıdır. Yine de araştırmacıların beynin çeşitli yönlerini incelemelerine yardımcı oluyorlar, doku gelişim sırası ve büyüyen bir fetüste görebileceğimiz kimyasal tetikleyiciler dizisi gibi özellikleri gösteriyorlar. Araştırmacılar, Pitt Hopkins sendromlu bireylerden alınan mutasyona uğramış TCF4 versiyonlarıyla dokuların ilerlemesini inceleyerek ve bunları daha tipik TCF4 genlerine sahip dokularla karşılaştırarak, dokuların yapısındaki ve işleyişindeki değişiklikleri haritalayabilirler. UC San Diego'dan çocuk doktoru Alysson R. Muotri, \"Mikroskop olmadan bile, hangi beyin organoidinin mutasyona sahip olduğunu söyleyebilirdiniz\" diyor. Atipik TCF4 genleri ile oluşturulan kütleler, ilk olarak, bazılarının genel yapılarında polarize bir bozulma göstermesiyle, kontrol organoidlerinden belirgin şekilde daha küçüktü. Araştırmacılar ayrıca Pitt Hopkins sendromundan sorumlu genin versiyonunun, farklı nöron türlerine yol açan progenitör hücreleri dondurarak çeşitlendirme yeteneklerini bozduğunu keşfettiler. Bu, korteksteki nöronların miktarında ve aktivitelerinde bir düşüşle sonuçlanır - otizmli veya şizofrenili beyinlerdeki daha derin farklılıkları açıklamaya yardımcı olabilecek iki faktör. Nöral farklılaşmadaki bu düşüşün nedeninin bir kısmı, hücre zarlarında meydana gelen belirli bir sinyal tipindeki düşüş gibi görünüyor. Araştırmacılar, hedeflenen ilaçlar aracılığıyla bu sinyali yapay olarak destekleyerek, nöral çeşitliliğin ve elektriksel aktivitenin en azından bir kısmını organoidlerin kortikal bölgelerine geri döndürebileceklerini keşfettiler. Dokulardaki TCF4 mutasyonlarının genetik olarak düzeltilmesi de mutasyonun etkilerini tersine çevirerek Pitt Hopkins sendromlu gönüllülerden yapılan organoidlerin kontrol organoidlerine daha çok benzemesini sağladı. Muotri, \"Bu tek geni düzeltebilmemiz ve tüm sinir sisteminin, işlevsel düzeyde bile kendini yeniden kurması şaşırtıcı\" diyor. O gün hala çok uzakta olsa da, bir gün bazı devrim niteliğinde terapilere yol açabilecek küçük bir anahtar bilgi parçası. Organoidler tamamen işlevsel beyinler değildir ve meseleleri karmaşıklaştırabilecek gözden kaçan faktörler için bolca yer bırakır. Daha da önemlisi, otizm ve şizofreni gibi durumlar ancak doğumdan sonra ortaya çıkar. Sinirlerin farklılaşması ve aktivitesindeki değişikliklerin daha eksiksiz bir beynin işlevini nasıl etkilediğini bilmeden, bu gibi terapilerin değerini bilmek imkansızdır. Ancak bazı nörogelişimsel bozuklukların nasıl ortaya çıktığını anlamak için küçük bir adım olsa da, mutasyona uğramış genden etkilenenlere refahlarını nasıl yönetecekleri konusunda bir seçenek verebilecek bir atılımdır. Muotri, \"Bu çocuklar ve sevdikleri için, motor-bilişsel işlevde ve yaşam kalitesinde herhangi bir gelişme denemeye değer\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/lensi-olmayan-kamera-paragraphica", "text": "Bjorn Karmann tarafından geliştirilen Paragraphica, yapay zeka destekli GPS kullanarak, fotoğrafı çektiğimiz anda, bulunduğumuz konumdaki hava durumu, saat gibi verileri kullanarak, daha önceden çekilmiş fotoğrafları bulup anlık olarak görsel üretir. Kamerada, geleneksel bir kameranın çalıştırılmasına benzer şekilde, fotoğrafda oynama yapabilmek için verileri ve yapay zeka parametrelerini kontrol etmemize izin veren üç fiziksel kadran vardır. Paragraphica, konum, hava durumu, saat ve yakındaki yer bilgilerini API'ler kullanarak toplar ve bu toplanan verileri birleştirerek konumu ve zamanı temsil eden yeni metin verileri üretir ve bu metin verileri yapay zeka modelleri kullanılarak fotoğrafa dönüştürülür. Ortaya çıkan fotoğraf sadece anlık bir görüntü değildir, veri görselleştirmesi yapılarak bulunduğumuz konumun yansıması, belki de yapay zeka modelinin bulunduğumuz konumu nasıl gördüğü belirten bir çıktıdır. Bu kamera, yalnızca görsel algıyla sınırlı olmayan etrafımızdaki dünyayı deneyimlemenin bir yolunu sunar. Konum verileri ve yapay zeka görüntü sentezi aracılığıyla Paragraphica, bir anın özüne dair daha derin bir içgörü sağlar. Yukarıda da belirttiğim gibi Paragraphica üç kadrana sahiptir. İlk kadran, bir optik lensteki odak uzaklığına benzer şekilde davranır ancak odak uzaklığı yerine kameranın verileri aradığı alanın yarıçapını kontrol eder. 0.1 ile 1 arasındaki değer yapay zeka görüntü yayma işlemi için bir gürültü çekirdeği ürettiğinden, ikinci kadran film greni gibi düşünülebilir. Üçüncü kadran ise rehberlik ölçeğini kontrol eder. Yönlendirmeyi artırmak, yapay zekanın, metin verilerini daha yakından takip etmesini sağlar. Geleneksel bir kamera analojisinde, odaklanma ne kadar yüksek olursa fotoğraf o kadar keskin, ne kadar düşükse fotoğraf o kadar bulanık olur. İşte buradaki metin verileri geleneksel kameralardaki odağı temsil etmektedir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/lise-ogrencisi-gorme-engelliler-icin-akilli-degnek-tasarladi", "text": "Süleyman Demirel Fen Lisesince düzenlenen 4006 TÜBİTAK Bilim Fuarı'na, 11. sınıf öğrencisi Oğuzhan Göregen \"akıllı değnek\" adını verdiği projeyle katıldı. Görme engellilere hem yol tarif eden hem de bulunduğu yeri bildiren değnek, fuara katılanların ilgisini çekti. Göregen, projeyi, engellilerin yaşamını kolaylaştırmak amacıyla hayata geçirdiğini söyledi. Birçok kez engellilerin yolunu kaybettiğini gördüğünü belirten Göregen, \"Bu durumda birinden yardım almadan ne yazık ki gidecekleri yeri bulamayabiliyorlar. Bu sorunu çözmek için değneği yaptım. Görme engelli, akıllı değnekle, yanında biri olmadan ya da birine sormadan istediği yere gidebilecek.\" dedi. Engelli yollarının yön konusunda yetersiz olduğunu anlatan Göregen, \"Engellilerin, sarı bantların kesiştiği noktalara geldiğinde yönleri anlama şansı yok. Sağ ne tarafta, sol ne tarafta ya da hangi yöne gideceklerini bilemiyorlar.\" diye konuştu. Bastonu ucuza mal ettiğini kaydeden Göregen, \"Görme engellilerin kullandığı beyaz baston aldım. Onun üzerine bir okuyucu yerleştirdim. Bir de küçük hoparlör yerleştirdim. Sarı şeritlerde kullanılmak üzere verici aldım. Bunların hepsi 100 liranın altına mal oldu.\" bilgisini verdi. Engellilerin \"akıllı değnek\" sayesinde daha özgür hareket edebileceğini vurgulayan Göregen, \"Sistemin çalışması için şehrin birçok noktasına vericiler yerleştirilebilir. Bu sayede engellilerin hayatı çok kolaylaşır.\" dedi. Göregen, yetkililerin, sistemi geliştirerek, daha kullanılabilir hale getirebileceğini söyledi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/liseliler-atik-sudan-elektrik-uretti", "text": "Milas'ta lise öğrencileri, TÜBİTAK projesi için rezervuar sistemine monte ettikleri sistemle, atık sudan depolanabilir elektrik enerjisi elde etti. Milas Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi, Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme Bölümünde eğitim gören 11. sınıf öğrencileri Umut Ertürk ve Hasan Demir, öğretmenleri Kürşat Ertuna'nın danışmanlığında TÜBİTAK projeleri için \"Atık Sudan Enerji Üretimi\" çalışması yaptı. Tuvalet temizliğinde kullanılan ve atığa dönüşen rezervuar sularının akış bölümüne yerleştirilen pervane ve dinamo yardımıyla bağlı olduğu aküye elektrik ulaştırmasını sağlayan sistem kuran liseliler, sistemlerini başarıyla çalıştırdı. Projede, depolanan elektriğin, atık su kullanımının yoğun olduğu alışveriş merkezlerinde aydınlatma enerjisini karşılaması amaçlandı. Projeye ilişkin AA muhabirine açıklama yapan Umut Ertürk, kullanılan malzemeleri kendi imkanlarıyla sağladıklarını söyledi. Projelerinde atık sudan enerji üretimi yaptıklarını belirten Ertürk, \"Bisikletlerde kullanılan bir dinamoya kendi imkanlarımızla yaptığımız pervaneyi birleştirdik. Boru çapını daraltarak pervanenin daha etkin dönmesini ve bu yolla bağladığımız aküyü şarj etmesini sağladık.\" dedi. Öğrencilerden Hasan Demir, projenin geliştirilmesi için araştırmaları sürdürdüklerini anlatarak, sistemin 6 voltluk bir enerji ürettiğini kaydetti. Sistemi geliştirip daha büyük bir pervaneyle elektrik üretimini artırmayı amaçladıklarını dile getiren Demir, \"Şu anda 6 voltluk bir enerji üretiyor. Pervaneyi ve dinamoyu büyütmeyi düşünüyoruz. Daha büyük bir pervaneyle daha çok elektrik üretmeyi planlıyoruz. Projeyi geliştirmek için çalışmalarımız sürüyor.\" diye konuştu. Proje çalışmasına danışman öğretmenlik yapan Kürşat Ertuna da sistemi geliştirerek 24 voltluk bir akım elde etmeyi planladıklarını söyledi. Sistemin geliştirilmesi durumunda alışveriş merkezlerindeki sirkülasyon baz alındığında 24 voltluk bir enerjiyle aydınlatmaların tamamen atık sudan karşılanabileceğini dile getiren Ertuna, projeyle su tasarrufu da amaçladıklarını kaydetti. Ertuna, proje için patent alma çalışmalarının bulunduğunu kaydetti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/lityum-omur-uzatiyor", "text": "Laboratuar deneylerinde düşük dozlarda lityumun meyve sineklerinin ömrünü uzattığı belirlendi. Bilim insanları umut verici diye niteledikleri bu bulgunun ileride insanların daha uzun ve sağlıklı yaşamalarına yardımcı olacak yeni ilaçlar geliştirilmesini sağlayabileceğini bildirdi. Psikiyatride değişken ruh halinin tedavisi için kullanılan lityum, yüksek dozlarda alınırsa ağır yan etkilere neden olabiliyor. Lityumun beyni nasıl etkilediği tam olarak bilinmiyor, ancak meyve sineklerinde GSK-3 diye bilinen kimyasal maddeyi bloke ederek ömrü uzatabildiği görülüyor. Londra Üniversitesi tarafından yapılan araştırmanın sonuçları Cell Reports adlı bilimsel dergide yayımlandı. Araştırmada düşük dozlarda lityum verilen meyve sineklerinin ortalamadan yüzde 16 daha uzun yaşadıkları belirlendi. Lityum yüksek dozlarda verildiğinde ise sineklerin ömrünü kısalttığı görüldü. Araştırmaya başkanlık eden Prof. Linda Partridge, sineklerde düşük dozda lityumdan elde ettiğimiz sonuç cesaret verici, bir sonraki adımımız daha karmaşık hayvanlarda GSK-3'ü hedefleyerek, ileride insanlar üzerinde denenebilecek bir ilaç geliştirmek\" dedi. Araştırma ekibinden Dr Ivana Bjedov, düşük dozda lityumun sineklerde şeker oranı yüksek bir beslenme rejiminde yağ oluşumunu da engellediğini belirtti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/login", "text": "Yıldız mı, Gezegen mi? Güneş'in Gizemi! NASA Space Apps Challenge 7-8 Ekim'de İstanbul'da! Eğer kendinizi iyi hissediyorsanız, üzülmeyin geçer."}
{"url": "https://www.fizikist.com/lyrid-meteor-yagmuru-bu-hafta-sonu-zirveye-ulasiyor", "text": "İnanılmaz meteor yağmurları söz konusu olduğunda, hiçbiri Lyridlerle rekabet edemez! 1803'te Richmond, Virginia'daki bir gazeteci, saatte 700 gibi muazzam bir sayıyla düştüklerini bildirdi. İki bin yıl önce, eski bir Çin anlatı tarihi olan Zuo Zhuan, M.Ö. 687'de \"yıldızların yağmur gibi yağdığı\" bir Lyrids meteor yağmurunu tarif etti. Bu meteor yağmuru, binlerce yıl öncesine uzanan Avustralya Yerli Astronomisinde bile bahsedilmektedir. Lyridler bu hafta sonu zirve yapıyor ancak ne yazık ki bilim insanları bunun bu tarihi olaylar kadar muhteşem olmasını beklemiyorlar. 22-23 Nisan arasındaki gecede zirveye ulaşırken, Uluslararası Meteor Örgütü, saatte yaklaşık 18 meteor tahmin ediyor. Bununla birlikte, Ay ince bir hilal ile büyüyor ve bu da bu meteorları görmek için ideal bir gece yapıyor. İzlemek için sadece karanlık gökyüzüne bakın - herhangi bir özel ekipmana ihtiyacınız yok, sadece gözlerinizin karanlığa alışmasını bekleyin ve gösterinin tadını çıkarın. Lyra takımyıldızı yönünden geldikleri için Lyridler olarak adlandırılırlar. En parlak yıldızı Vega sayesinde Lyra'yı tespit etmek kolaydır. Meteorların asıl kaynağı, C/1861 G1 Thatcher Kuyruklu Yıldızı'nın Güneş'in yörüngesinde dönerken Güneş Sistemi'nin iç kısmında bıraktığı kalıntılardır. Bu uzun periyodlu bir kuyruklu yıldızdır: Güneş'in etrafında yaklaşık 415 yılda bir döner. İlk kez 1861'de gözlemlendi, dolayısıyla bir sonraki 2276'dan sonra olacak, yani herhangi birimizin onu görmek için etrafta olması pek olası değil. Aktivitedeki artış, geçmişte görüldüğü gibi, sadece kuyruklu yıldızın Güneş'e yaklaşmasına bağlı değildir. Gezegenin etkisi, kalıntıları Dünya'nın yörüngesine kaydırarak akışı bir sezon boyunca artırır. En son 1982'de gerçekleşti, gözlemciler zirvede saatte yaklaşık 90 kayan yıldız saydılar. Bu, bir sonraki büyük Lyrid olayı için 19 yıl daha beklememiz gerektiği anlamına geliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/makine-ogreniminde-yeni-yaklasim-kaosu-daha-ongorulebilir-hale-getirebilir", "text": "Yapay zeka sistemlerinin muazzam yetenekleri, kaotik sistemlerin geleceğini daha iyi tahmin edebileceğimiz anlamına geliyor ve sürece daha da fazla doğruluk katıyor. Makine öğrenimine daha dinamik ve daha hızlı bir yaklaşım getiren yeni nesil rezervuar hesaplama teknikleri ile geliştirilen yeni algoritma, küresel hava tahmini gibi karmaşık fiziksel süreçlerin tahminlerini iyileştiriyor. Mekan-zamansal kaotik sistemler olarak bilinen bu süreçlerin hesaplamaları artık çok daha kısa sürede, daha yüksek doğrulukla, daha az hesaplama kaynağı kullanılarak ve daha az eğitim verisine dayalı olarak yapılabilir. Ohio State Üniversitesi'nden fizikçi Wendson Barbosa, \"Bu, makine öğrenimi alanında veri işleme verimliliği ve tahmin doğruluğu açısından önemli bir ilerleme olduğuna inandığımız için çok heyecan verici\" diyor. Makine öğrenimi tam olarak şudur: Büyük veri arşivlerine dayalı tahminler yapmak için bir keşif sürecini kullanan bilgisayar algoritmaları. Rezervuar hesaplama yaklaşımı, insan beynini daha yakından taklit etmeye çalışır ve yararlı kalıpları keşfetmenin bir yolu olarak rastgele bağlanmış yapay nöronlardan oluşan bir 'rezervuara' bilgi besler. Sonuçlar daha sonra gelecekteki öğrenme döngülerini bilgilendirmek için kullanılır. Zamanla, bu sistemler daha akıcı ve verimli hale geldi. Makine öğrenimindeki bir yenilik, tahmine dayalı modelin farklı bileşenlerinin paralel olarak gerçekleşmesine izin verdi. Bu tür bir mimariyi en son rezervuar hesaplama teknolojisiyle kullanmak, algoritmaların, aksi halde kaotik bir bilgi karmaşası olan şeyde potansiyel simetrileri tespit etmesine olanak tanır. Araştırmacılar yeni yaklaşımlarını atmosferik bir hava modeli üzerinde test ettiler. Windows yazılımı çalıştıran normal bir dizüstü bilgisayar kullanarak, daha önce bir süper bilgisayara ihtiyaç duyan bir saniyenin çok kısa bir sürede tahminlerde bulunabildiler. Bu özel durumda, hesaplamalar geleneksel algoritmalardan 240.000 kat daha hızlı yapılmıştır. De sa Barbosa, \"Bir sistem için bu benzersiz süreçlerin nasıl gelişeceğini doğru bir şekilde tanımlayan denklemler biliniyorsa, davranışı yeniden üretilebilir ve tahmin edilebilir\" diyor. Makine öğrenimi algoritmaları, gelecekteki her türlü olayı tahmin etmek için kullanılabilir, sosyal mühendislik kadar endişe verici olanlara yeni kaynaklar çıkarmak gibi sıradan alanlarda uygulamalar bulabilir. Bu senaryolar daha karmaşık hale geldikçe, dikkate alınması gereken daha fazla değişken var ve bu da hesaplama kaynaklarının sınırlarını zorluyor. Makine öğrenimi sistemleri, geçmiş verilerdeki, insanın tespit etmesi imkansız olan kalıpları tespit edebilir ve ardından bu kalıpların tekrarlanmasına dikkat edebilir. Ayrıca zaman içinde doğruluklarını artırmak için kendilerine geri bildirimde bulunabilirler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/marsin-ayi-deimosun-sadece-100-kilometre-uzakliktan-cekilmis-en-net-goruntuleri", "text": "Mars'ın iki ayı vardır, Phobos ve Deimos. Patates şeklindeki iki cisim, gezegen bilimcilerin uzun süredir kafasını karıştırmıştır. Kökenleri nedir? Yakalanmış asteroitler mi yoksa bir zamanlar, Ay'ın bizim bir parçamız olduğu gibi, Kızıl Gezegenin bir parçası mıydılar? Şimdi, Deimos'un bugüne kadar çekilmiş en yakın görüntüleri, ikincisini gösteriyor gibi görünüyor. Emirlikler Mars Görevi'nin Hope Sondası, Kızıl Gezegeni birkaç yıldır inceliyor ve geçen yaz odak hedefini Mars'tan gezegenin daha küçük ve en dıştaki ayı olan Deimos'a hafifçe değiştirmek için bir rota düzeltmesi yaptı. Birkaç yakın geçiş, sondayı Deimos'a 100 kilometre kadar yaklaştırdı, bu, insanların küçük kayalık gövdeye şimdiye kadar en yakın olması. Bu çok yakın karşılaşma, ekibin Deimos'un şimdiye kadarki en ayrıntılı görüntüsünü çekmesine olanak sağladı ve Kızıl Gezegenin üzerinde büyüleyici görünüyor. Hatta daha önce çok detaylı bir şekilde araştırılmamış olan minik ayın uzak tarafını bile yakalamayı başardı. Ayın ortalama yarıçapı yaklaşık 6,2 kilometredir ve Mars'ın etrafında yaklaşık 30,3 saatte bir döner. Bu gerçekten nefes kesici görüntü, gözlemlerin sadece küçük bir ödülü. Gök bilimciler, bu küçük ayın bileşimi, morfolojisi ve daha fazlası hakkında bilgiler de dahil olmak üzere özelliklerinin inanılmaz ayrıntılarını yakalamak için üç aleti de kullandılar. Yakın geçişlerin ilk sonuçları Avrupa Jeofizik Birliği konferansında sunulacak, ancak sonuçlara dair bazı göstergeler ve ilk çarpıcı görüntü, Dubai hükümdarı ve şu anda Birleşik Arap Emirlikleri Başbakanı Şeyh Muhammed bin Raşid el-Mektum tarafından tanıtıldı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/marsta-tuhaf-yeni-dairesel-kum-tepeleri-goruldu", "text": "NASA'nın Mars Reconnaissance Orbiter'ı , Kızıl Gezegen hakkında inanılmaz fikirler sağladı ve genellikle dünyevi kıyasları olmayan ilgi çekici arazi görüntüleri yakaladı. Soğuk bir çöl olarak, Mars belirli koşullar altında ilginç şekiller oluşturan kum tepelerinden payına sahiptir. Sadece birkaç ay önce çekilen son görüntü, neredeyse tamamen dairesel olan sıra dışı kum tepelerini gösteriyor. Görüntü, Yüksek Çözünürlüklü Görüntüleme Deneyi veya HiRISE'den bir dizi gözlemin parçası. İnanılmaz kamera, kış yavaş yavaş bahara dönerken Mars'ın Kuzey Yarımküresi'ndeki değişimleri inceliyor. Puantiyeli kum tepelerinin alanı, 22 Kasım 2022'de çekilen daha yeni görüntüde artık görünmese de, aslında buzla kaplıydı. Önceden buzlu olan puantiyeli kum tepeleri. HiRISE daha önce karmaşık kumlu yapıların yanı sıra hareket eden kum tepeleri tespit etmişti. Kamerası piksel başına 30 santimetre çözünürlüğe sahip. Bu, bir metrenin altındaki Mars şekillerini oldukça net bir şekilde görebileceğimiz anlamına geliyor. Bununla birlikte, Mars ve onun tuhaf kum tepeleri hakkında hala anlaşılması gereken çok şey var."}
{"url": "https://www.fizikist.com/marsta-yasam-bulamamamizin-basit-bir-nedeni-olabilir", "text": "Biyolojik etkinliğin izlerini aramakla görevli Mars gezicileri, aletleri göreve uygun olmadığı için mikroskobik yaşam formlarının üzerinden hiçbir şey fark etmeden geçebilirler. Dünyanın en eski çölünde yürütülen yeni bir çalışma, mevcut teknolojinin kendi gezegenimizin yüzeyindeki yaşam izlerini her zaman nasıl tespit edemediğini gösteriyor. Araştırmanın arkasındaki araştırmacılar, uzun süredir ölü olan 'mikrobiyal karanlık maddeyi' belirleme yeteneğimizi geliştirmeden, Mars'taki yaşamın bizden kaçmaya devam edeceğini savunuyorlar. Hele de aradığımız hayat milyarlarca yıl önce, gezegen bugün olduğundan daha sıcak ve nemliyken var olmuşsa. Şili'nin Atacama Çölü, hematit ve çamurtaşı bakımından zengin kum ve kaya içeren Kızıl Taş adlı eski bir deltaya sahiptir. Jeolojik olarak, bu bölge Mars'ın bazı bölümlerine oldukça benziyor, bu nedenle astrobiyologlar onu kızıl gezegen için bir model olarak kullanıyorlar. Şili'deki araştırmacılar Red Stone'un mineralojisini bugün mevcut olan en iyi enstrümanlarla test ettiklerinde, bazı gizemli işaretler ortaya çıkardılar. Yeni Nesil Dizileme kullanılarak elde edilen genetik dizilerin yaklaşık yüzde 9'u 'sınıflandırılmamış' kategorisine girerken, kalan dizilerin yüzde 40'ı takımlar veya alanlar gibi en yüksek taksondan daha spesifik bir şeye atanamadı. Şili Özerk Üniversitesi'nden araştırmacılar, bulgularının \"alışılmadık derecede yüksek derecede filogenetik belirsizliği\" ortaya çıkardığını söylüyor. Ekip, bu belirsizliği temsil etmek için \"karanlık mikrobiyom\" dedikleri yeni bir konsept önerdi. Bu terim esas olarak, bilim insanlarının tam olarak ne olduklarını bilmeden genetik dizileme yoluyla tespit edebildiği mikroorganizmaları ifade eder. Araştırmacılar, \"Dolayısıyla,\" diye yazıyor araştırmacılar, \"Red Stone karanlık mikrobiyomu, Dünya'nın başka hiçbir yerinde bulunmayan gerçekten yeni mevcut türlerden oluşuyor olabilir, ancak bu tür karanlık mikrobiyomun aslında kullanılan mikrobiyal türlerin kalıntı topluluğunu temsil etmesi de söz konusu olabilir. Red Stone numuneleri ayrıca Mars'ta kullanılan veya Mars'a gönderilmiş test cihazlarıyla da analiz edildi ve çoğu durumda sınırlı veya hiç tespit edilmeyen mikroorganizmaların tespitinin çok daha zor olduğunu gösterdi. Geçen yıl, Mars'taki Perseverance gezgini, eski bir nehir deltasında ilerlerken organik maddenin 'güçlü işaretlerini' buldu. Bundan önceki yıllarda, Curiosity gezgini hem kumda hem de kurumuş çamurda organik moleküllerin izlerini topladı. Bunlar umut verici keşifler, ancak organik madde kesin bir yaşam belirtisi değil. Bu moleküllerin aslında biyolojik kökenleri olup olmadığı hala net değil. Mars'ta bulunan veya Mars'a gönderilecek olan test aracı cihazlarıyla yaptığımız analizler, Red Stone'un mineralojisinin kızıl gezegende yer tabanlı cihazların tespit ettiği ile eşleşmesine rağmen, benzer şekilde düşük organik seviyelerinin tespit edilmesinin imkansız değilse de zor olacağını ortaya koyuyor. NASA yıllardır daha yakından bakmak için örneklerini Mars'tan almayı planlıyor. Ama bunu söylemek yapmaktan daha kolay. Mars'a gidip gelmek, her zamankinden daha ileri seviye bir uzay görevi gerektirir. Bu önemli çalışmanın tarihi şu anda 2030'lar veya 2040'lar olarak belirlendi. Umarız o zamana kadar teknolojimiz, bulduklarımıza doğru bir şekilde bakmak için daha donanımlı hale gelir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/maymun-cicegi-virusu-beklenmedik-bir-hizda-evrimlesiyor", "text": "Yeni bir çalışma, maymun çiçeği virüsünün normalde beklenenden çok daha hızlı bir şekilde mutasyona uğradığını ve muhtemelen bir \"hızlandırılmış evrim\" döneminden geçtiğini öne sürüyor. Mayıs ayında Afrika dışında tespit edilmesinden bu yana 48 ülkede 3.500'den fazla kişiye bulaşan virüs, geçirdiği onlarca yeni mutasyon nedeniyle daha bulaşıcı olabilir. Nature Medicine dergisinde yayınlanan yeni bir araştırmaya göre, virüs daha önce görülmeyen 50 yeni mutasyon taşıyor. Çalışma yazarları, bilim insanlarının genellikle maymun çiçeği gibi virüslerin her yıl bir veya ikiden fazla mutasyon kazanmasını beklemediğini belirtti. Maymun Çiçeği, virologların maymunlarda ve kemirgenlerde doğal olarak dolaşabileceğini düşündüğü nadir bir hastalıktır. Bir ortopoks virüsü, çiçek hastalığına neden olan variola virüsü ile aynı aileden ve cinsten gelir ve genellikle endemik olduğu Batı ve Orta Afrika'nın ötesine yayılmaz. Ancak bu yıl, hastalığın ilk yaygın salgını Afrika'nın ötesine yayıldı. Durum bilim insanlarını şaşırttı ve Dünya Sağlık Örgütü'nün salgını küresel bir sağlık acil durumu olarak sınıflandırmayı düşünmeye başlamasına yol açtı. Maymun Çiçeği virüsü suşları, STAT'a göre Batı Afrika ve Kongo Havzası bölümleri olarak bilinen iki bölüme veya soylara ayrılabilir. Her bir daldaki virüsler farklı ölüm oranları taşır; Batı Afrika dalı kabaca yüzde 1 ölüm oranına sahipken, Kongo Havzası virüsü bulaştırdığı kişilerin tahmini yüzde 10'unu öldürüyor. STAT'ın bildirdiğine göre, devam eden salgın Batı Afrika kanadı tarafından yönlendiriliyor gibi görünüyor. Büyük bir çift sarmallı DNA virüsü olarak, maymun çiçeği, HIV gibi bir RNA virüsünden çok daha fazla replikasyon hatalarını düzeltebilir, bu da şu anki maymun çiçeği suşunun, 2018'de ilk dolaşmaya başladığından beri gerçekten sadece bir avuç mutasyon biriktirmiş olması gerektiği anlamına gelir. Ancak, 15 maymun çiçeği viral örneğinden DNA topladıktan ve genetik bilgilerini yeniden yapılandırdıktan sonra, araştırmacılar gerçek mutasyon oranının beklediklerinden 6 ila 12 kat daha yüksek olduğunu buldular. Araştırmacılar, makalede, maymun çiçeği virüsünün mutasyon oranındaki büyük sıçramanın \"Orthopoxvirüslerin ikame oranına ilişkin önceki tahminler göz önüne alındığında beklenenden çok daha fazla olduğunu\" yazdı. Tarihsel olarak, maymun çiçeği, açık cilt lezyonları, vücut sıvıları, kontamine materyal, havaya öksürülen solunum damlacıkları ve yakın cilt teması yoluyla kişiden kişiye bulaşır. Ancak yeni enfeksiyonların benzeri görülmemiş hızı, virüsün konakçılarına nasıl bulaştığı konusunda bir şeylerin değişmiş olabileceğini ve yeni mutasyonların olası bir neden olabileceğini düşündürüyor. Araştırmacılar tarafından tanımlanan mutasyonların çoğu, virüsün insan bağışıklık sistemiyle, özellikle APOBEC3 adı verilen virüsle savaşan enzimlerin bir ailesiyle teması nedeniyle ortaya çıkmış olabileceklerine dair ipuçları da taşıyor. Bu enzimler, genetik kodlarını kopyalarken onları hata yapmaya zorlayarak virüslere saldırır ve bu genellikle virüsün parçalanmasına neden olur. Bununla birlikte, bazen virüs karşılaşmadan kurtulur ve STAT'a göre genetik koduna birkaç mutasyon alır. Araştırmacılar, teoriye göre bu tür savaşlar tekrar tekrar meydana geldi ve virüsün kısa sürede birçok mutasyon almasına neden oldu, diyor. Virüsün mutasyon oranı 2018'de arttı ve bunu neden yaptığına dair de birkaç açıklama var. Virüsün o zamandan beri insanlarda düşük seviyelerde dolaşıyor ve enzimlerle yaptığı savaşlar yoluyla bir takım yeni mutasyonlar alıyor olması mümkündür. Alternatif olarak, virüs uzun süredir biz fark etmeden endemik olmayan ülkelerdeki hayvanlar arasında yayılıyor olabilir ve sonra bu yıl aniden insanlara geri sıçradı. Ya da 2017'de Nijerya'yı vuran bir maymun çiçeği salgınının ardından virüsün çoğunlukla Afrika ülkelerinde yayılması - bu yıl endemik olmayan ülkelerde yeniden dirilmeden önce daha küçük topluluklar arasında hareket ederken hızla evrimleşmesi mümkündür. Adına rağmen, maymun çiçeği en yaygın olarak insanlara kemirgenlerden bulaşır. Afrika ip sincapları, çizgili fareler, dev keseli sıçanlar ve fırça kuyruklu kirpiler hastalığın ana rezervuarları olduğuna inanılan türlerdir. Maymun çiçeğinin Amerika Birleşik Devletleri'nde en son bu kadar yaygın olduğu 2003 yılında, Gana'dan Teksas'a ithal edilen enfekte Gambiya keseli sıçanların bir sevkiyatının hastalığı yerel çayır köpeklerine bulaştırmasından sonra 71 kişinin Batı Afrika virüsü ile enfekte olduğu zamandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/meme-kanserini-11-gunde-kuculten-ilac", "text": "Avrupa Meme Kanseri Konferansı'nda duyurulan \"sürpriz\" bulguların, kadınların artık kemoterapiye ihtiyaç duymayacağı anlamına gelebileceği belirtiliyor. 257 kadın üzerinde denenen ilaçlar, her on meme kanserinden birinde görülen bir zayıflığı hedef alıyor. Uzmanlar bu bulguların hastaya özel kanser tedavisi bakımından \"sıçrama tahtası\" olduğunu söylüyor. Araştırmayı yürüten doktorlar böylesi çarpıcı bir sonuca ulaşmayı beklemiyordu. Doktorlar, tümörün teşhisinden ameliyat aşamasına kadar olan kısa süre içinde ilaçların kansere nasıl etki ettiğini araştırıyordu. Araştırmada, meme kanseri tedavisinde kullanılan lapatinib adlı ilaç ile ticari olarakHerceptin adıyla bilinen trastuzumab birlikte kullanıldı.Ameliyat zamanı geldiğinde bazı hastalarda tümör ortadan kaybolmuştu. Londra'daki Kanser Araştırmaları Enstitüsü'nden Profesör Judith Bliss sonuçların \"etkileyici\" olduğunu söyledi. BBC'ye yaptığı açıklamada Bliss, \"Bu kısa dönemli bir deneme olduğu için bu sonuçlar daha da şaşırtıcı oldu. Bazıları tam sonuç aldı. O kadar hızlı oldu ki, gerçekten çok ilginç\" dedi. Tedavide trastuzumab ile lapatinib içeren ilaçlar birlikte kullanıldı. Her iki ilaç da bazı meme kanserlerinin büyümesine neden olan HER2 adlı proteini hedef alıyor. Herceptin kanser hücrelerinin yüzeyinde etkili olurken lapatinib hücrenin içine nüfuz edip HER2 proteinini etkisiz kılıyor. Araştırmada tümör büyüklükleri 1 ila 3 cm olan kadınlara tedavi uygulandı.İki haftadan daha kısa süren tedavide, vakaların yüzde 11'inde kanser tümüyle kaybolurken, yüzde 17'sinde 5 mm'den daha küçük hale geldi. HER2 içeren meme kanserlerine uygulanan mevcut tedavi, ameliyatı ve sonrasında uygulanan kemoterapi ve Herceptin tedavisini içeriyor. Prof Bliss, bu bulguların bazı kadınların kemoterapiye ihtiyaç duymayacağı anlamına gelebileceğini söylüyor. Fakat bu yönde daha geniş araştırmaların yapılması gerektiğine dikkat çekiliyor. Çünkü HER2 içeren kanserlerde kanserin geri dönem riski daha yüksek. Meme kanserinin en az on ayrı türünün olduğu, her birinin farklı nedenleri olduğu ve farklı tedavilere ihtiyaç duyduğu belirtiliyor. Kanser ilaçları üzerindeki çalışmalar, tümördeki zayıflıkların belirlenerek onlara yönelik özel tedavi uygulanmasını hedefliyor. Meme kanserleri ve özellikle HER2 içeren tümörlere yönelik tedavi bu alandaki çalışmaların başını çekiyor. Araştırmayı finanse eden İngiltere Kanser Vakfı, uzun vadede aynı bulguların elde edilmesi halind ebu sonuçların çok ümit verici olduğunu ve bu kanser türlerinde yeni bir adım anlamına gelebileceğini belirtti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/mercedesten-elektrikli-otomobil-geliyor", "text": "Mercedes'in elektrikli otomobili 1-16 Ekim tarihleri arasında Paris'te düzenlenecek Motor Show'da kullanıcılara tanıtılacak. Mercedes, ürün gamında A ve B sınıflarında benzin motorlu hybrid çözümlerine yer veriyor. Yeni tanıtılacak modeller de Hybrid ve tam elektrikli formda olacak. Esas konumuz ise tamamı elektrik motorundan güç alacak yeni model. Mercedes'in MKA teknolojisini kullanarak oluşturacağı düşünülen SUV çözümünü, 2020 yılına kadar kullanıcılarla buluşturması bekleniyor. Mercedes'in elektrikli aracının tanıtım ve satışa çıkma tarihleri göz önüne alınınca, otomobilin Tesla Model X, Audi Quattro ve Jaguar'ın piyasaya süreceği elektrikli otomobillerle rekabet etmesi bekleniyor. Mercedes ise tamamen elektrik enerjisi kullanacak otomobilinin mevcut sürümlerinden farklı bir tasarıma sahip olacağını ifade ediyor. Mercedes'in gelecek yıl içerisinde oluşturmayı planladığı Dijital EğilimlerMercedes GLC Yakıt Ünitesini içeren yeni EV araçların habercisi olarak görülüyor. Yeni EV araçlar, C sınıfı ve E sınıfına yönelik olarak MRA ya dayalı GLC yakıt hücresi ve hidrojen tankları pillerini doldurmayı odağına alacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/metaverse-hakkinda-bilmeniz-gerekenler", "text": "Facebook'un Meta olarak yeniden markalaşmasının ardından, metaverse üzerine odağını çeviren Microsoft, şimdi de bu alana gireceğini duyurdu. Meta, metaverse'ün en nihayetinde eğitim, iş ve sosyal bağlamlar arasında etkileşim kurmamıza izin vereceğini öne sürerken, Microsoft şimdilik sadece sanal ofis alanına odaklanıyor gibi görünüyor. Fikrin kendisi yeni değil. Bilim kurgu yazarı Neal Stephenson, 1992'deki Siberpunk romanı Parazit'te avatarlar olarak temsil edilen insanların birbirleriyle ve yapay zeka ajanlarla etkileşime girebileceği bir 3 boyutlu sanal dünya sunarak \"metaverse\" terimini kullandı. Henüz var olmayan bu büyük gelecek vizyonunda yeniyseniz, bu yazı metaverse'den bekleyebileceğiniz bazı özellikleri anlamanıza yardımcı olabilir. Bu, metaverse'ün en önemli özelliği denilebilir. Bir bilgisayar, oyun konsolu, mobil veya giyilebilir teknolojik cihaz kullanarak, 3 boyutlu grafikler ve sesleri deneyimler, yeni keşiflerde bulunursunuz. Bu fikir, kendinizi metaverse'de daha fazla mevcut hissetmenizi sağlayacak ve gerçeklikten sizi bir nebze olsun uzaklaştıracaktır. Bunun için bir sanal gerçeklik kulaklığına ve gözlüğüne ihtiyacınız var. Buradaki fikir, sanal dünyanın gerçekliğine dalmanız ve böylece kendinizi orada daha da mevcut hissetmenizdir. Metaverse sosyaldir. Orada kendilerini avatarlarıyla temsil eden başka insanlar da olacaklar. Bu avatarlardan bazıları robotlar, sanal ajanlar ve yapay zekanın tezahürleri olabilir. Diğer insanlarla o sanal gerçeklikte takılabilir, birlikte sosyalleşebilirsiniz. Metaverse hayranları ve bazı araştırmacılar, buradaki iletişimin, alışık olduğumuz video görüşmelerden daha doğal olabileceğine inanıyor. Mesela avatarınız diğer online görüşmelerin aksine birinin yanına gidip oturabilir, onunla muhabbet etmeye başlayabilir. Bu sanal dünyayı ne zaman ziyaret etmek isterseniz oraya gidebilir, orada kendinize mülk edinebilir, orayı nasıl isterseniz tasarlayabilir ve orada yaşayabilirsiniz. Bir sonraki ziyaretinizde her şey sizin istediğiniz gibi yerli yerinde sizi bekliyor olacaktır. Sanal dünyadaki sanal olgular, gerçek dünyadaki gerçek şeyleri temsil edebilir. Örneğin, gerçek dünyada gerçek bir drone'u yönlendirmek için metaverse'de sanal bir drone uçurabilirsiniz. Bu iki dünya arasındaki bağlantıya dijital ikizler ismi veriliyor. Farklı şirketler muhtemelen kendi vizyonlarında farklı yerel metaverse'lere sahip olacaklar. Fakat tıpkı internet gibi bunların da hepsi aslında birbirine bağlı olacak ve birinden diğerine geçiş mümkün olacak. Aslında hali hazırda oynadığımız bilgisayar oyunları bu duruma küçük bir örnek olabilir. Bunun yanında pandemi çağı gerçeklerinde, sosyal mesafe kurallarına uyarak yeni insanlarla tanışıp sosyalleşebileceğiz. Bunların hepsinin yanında, Stephenson'ın metaverse'e ilişkin orijinal vizyonu çok heyecan vericiydi, ancak aynı zamanda bağımlılıktan suçluluğa ve demokratik kurumların erozyonuna kadar hem çevrimiçi hem de gerçek dünyadaki zararlar açısından kötü olasılıklarla doluydu. İlginç bir şekilde, Stephenson'ın metaverse tanımı çoğunlukla büyük şirketlere aitti ve hükümetler büyük ölçüde önemsiz kağıt işleri yapılan yerler olarak görülüyordu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/metrelerce-derinlikteki-muhtesem-denizanalari", "text": "Alexander Semenov, dünyayı dolaşarak gizemli yaratıkların doğal yaşam alanlarında, yani derin sularda zaman geçiriyor. Amacı birbirinden gizemli ve özgün denizanasını fotoğraflamak. Yüzeyden 90 metre derinlikte okyanus karanlıktır. Etrafınızda herhangi bir işaret falan yoktur. Zamanı kendiniz için durdurmuşsunuz gibidir. Yeterince bakarsanız birden belirirler: Türlü renklerde yarı saydam yaratıklar. Bazıları parmağınızdaki tırnak kadar küçüktür. Bazıları bir bina kadar büyük... Onlar okyanusun görünmeyen omurgasıdır. diyor biyolog Alexander Semenov."}
{"url": "https://www.fizikist.com/meyveleri-birbirinden-ayirip-toplayabilen-robot-gelistirildi", "text": "Cambridge Consultants adındaki ABD merkezli teknoloji danışmanlık şirketinin geliştirdiği yeni robotik sistem meyveleri birbirinden ayırıp, sınıflandırabiliyor. Tahmin edebileceğiniz gibi bu, gıda üretim hatlarında köklü değişikliklere yol açabilecek bir yenilik. Meyve toplama robotu olarak bahsedilen robotun, günümüzde kullanılan robotik sistemlerden en önemli farkı aynı şekilde tekrar eden bir işe kıyasla belirsizlikle başa çıkabilecek kadar zeki olması. Zira bir robotun böyle bir işlemi yapabilmesi için bitkileri doğru tanıması, toplama işlemi için öncelikle hangi bitkiyi seçeceğine karar vermesi ve bitkiye zarar vermeden taşıması gerekiyor. Cambridge Consultants'ın geliştirdiği meyve toplama robotu, bu görevleri karmaşık bir sinyal işleme sistemi ve meyvelerin şekline uyumlu kıskacıyla gerçekleştiriyor. Robotların kıskaçlarında meyvelere uyguladıkları basıncı algılayan sensörler ve vakum sistemi bulunuyor. Robotlar elma gibi spesifik bir meyve toplama işlemine önce farklı meyveler arasında elmayı tanıyor ve en tepedeki elmanın koordinatlarını belirleyip, buna yöneliyor. Belirsizlikle başa çıkabilme becerisi robotların insanlarla yan yana çalışacak seviyeye gelmelerini sağlıyor. Meyve robotları için de bu tip bir durumun mümkün olabileceği belirtiliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/microsoft-dnaya-200-mb-veri-kaydetti", "text": "Microsoft ve University Of Washington bilim insanları, insan DNA'larının sahip olduğu kapasiteyi ölçer nitelikte bir deney gerçekleştirdiler. Deney çerçevesinde Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komisyonu tarafından hazırlanan, BM'in Paris Konferansı'nda kabul ettiği 30 maddelik İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'ni 100'den fazla dile çevirdiler. 100'den fazla dile çevrilen İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi,bı, \"OK Go's This Too Shall Pass HD\" müzik dosyası DNA dizinine işlendi. Toplamda 200 MB'lık bir veri oluşumunu DNA dizinine ekleyen bilim insanları, bu işlem kapsamında bugüne kadar ki byi meydana getirmeleri sebebiyle bir rekor kırdılar. Bilim insanları daha önceki deneysel çalışmalarda, DNA dizinlerine kaydedilen en büyük boyutun KB düzeyinde olduğunu ifade ettiler. University Of Washington'dan Luis Ceze konuyla ilgili yaptığı açıklamada, DNA'nın ilginç bir dijital aroması olduğunu, DNA kodları ile dosya algoritmalarının birbiriyle uyumlu bir biçimde depolanabildiğini dile getirdi. Ceze, şu anki aşamada elde edilen depolama sisteminin güvenilir bir sistem performansı sunsa da, DNA okuma ve yazmalarda bazı hataların var olabileceğini sözlerine ekledi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/microsoft-hololens-ile-astronot-egitilecek", "text": "Technologyreview'in haberine göre, kendi sektörlerinin dünya genelinde büyük oyuncularından olan iki kuruluş, güçlerini birleştirme yoluna gittiler. Bu sayede NASA, uzay yolunda Microsoft'un desteğine sahip olacak. Ulusal Havacılık Ve Uzay Dairesi , astronotlarının eğitimi ve uzaktan kumanda kontrolü desteği ile çalışan uzay araçlarının, dünya üzerinden kontrolü konusunda Microsoft'un teknolojisini kullanma yoluna gitti. Hololens adıyla bilinen, giyilebilir ekran teknolojisi, firmanın deyimine göre, insan ile teknoloji arasındaki duvarları yıkmak hedefi ile kullanıcılarına sunulmuştu. Dünya üzerinden uzaydaki astronot ve uzay aracı kontrolünü sağlayarak güvenlik duvarını arttırma hedefini taşıyan projenin, ne zaman uzay pratiğinde kullanılacağı henüz açıklanmış değil. Fakat firmanın insan ile teknoloji arasındaki duvarların kaldırılması fikriyle yol çıkıp, insan ile uzay arasındaki duvarları yıkabilecek duruma gelebileceğini söyleyebiliriz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/midede-kendi-enerjisini-ureten-yutulabilir-aygit-tasarlandi", "text": "Araştırmacılara göre, bu sistemden elde edilen güç, böyle aygıtlara enerji sağlamak için kullanılan geleneksel bataryalara kıyasla daha güvenlidir ve daha düşük bir maliyet sunabilir. Bütünleştirici Kanser Araştırmaları Koch Enstitüsü'ne üye olan araştırmacı Giovanni Traverso, bu yutulabilir sistemlere uzun süre güç sağlayacak yollar bulmak zorundayız. Gastrointestinal sistemi, ilaç salımı ve algılama için yeni teknolojilere ev sahipliği yapacak gerçekten eşsiz bir fırsat olarak görüyoruz ve bu teknolojilerin temelinde gücün nasıl sağlanacağı yatmaktadır, diyerek fikirlerini belirtmektedir. Traverso ve Langer, daha önce, sıcaklık, kalp atış hızı ve solunum hızı gibi fizyolojik koşullara duyarlı olan veya sıtma gibi hastalıkları tedavi etmek için ilaç salan birçok yutulabilir aygıt tasarlamış ve test etmişlerdir. Langer, bu çalışma, bir gün hasta sağlığını ve/veya hastalığın tedavisini izlemek için yeni nesil elektronik yutulabilir ilaçlara ön ayak olabilir, demektedir. Bu aygıtlar genellikle küçük pillerle çalışır. Ancak geleneksel piller zamanla kendiliğinden deşarj olur ve olası bir güvenlik riskini ortaya çıkarırlar. Bu dezavantajların üstesinden gelebilmek için Langer ve Traverso, düşük güç elektroniği geliştirme konusunda uzmanlaşmış olan Nadeau ve Chandrakasan ile çalıştı. Araştırma ekibi, genellikle iki elektrottan oluşan, limon pili olarak bilinen çok basit bir voltaik hücreden ilham almıştır. Limondaki sitrik asit iki elektrot arasındaki küçük elektrik akımını taşımaktadır. Bu stratejinin benzerini yapmak için, araştırmacılar çinko ve bakır elektrotlarını, yutulabilen sensörün yüzeyine koydular. Çinko, ticari sıcaklık sensörünü ve 900-megahertz vericiyi çalıştırmak için yeterli enerjiyi üretmek ve voltaj devresine güç sağlamak için mide asidine iyon salmaktadır. Domuzlarda yapılan testlerde, aygıtların sindirim sisteminden geçmesi için ortalama altı gün gerekti. Midede iken, voltaik hücre, sıcaklık sensörüne güç sağlamak ve her 12 saniyede bir gönderilen sinyali, kablosuz olarak 2 metre uzaktaki bir baz istasyonuna veriyi iletmek için yeterli enerjiyi üretmiştir. Aygıt mideden daha az asidik olan ince bağırsağa geçtiğinde, hücre midede üretilenin yalnızca yaklaşık olarak 1/100'ini üretmiştir. Traverso, ancak yine de orada, daha uzun süre kalmasını sağlayabileceğimiz ve daha az sıklıkta bilgi paketini iletmek için kullanabileceğimiz gücün olduğunu, söylemiştir. Aygıtın şu andaki prototipi yaklaşık 40 milimetre uzunluğunda ve 12 milimetre çapında bir silindirdir. Ancak araştırmacılar, enerji toplayıcı, verici ve küçük bir mikroişlemci taşıyan kişiselleştirilmiş bir entegre devre kurarak bu boyuttaki kapsülün yaklaşık üçte birini yapabileceklerini düşünmektedirler. Araştırmacılar cihazları minyatürize ettikten sonra, başka türde sensörlerin eklenmesini ve yaşamsal bulguların uzun süre izlenmesi gibi uygulamalar için geliştirilmesini öngörmektedir. Nadeau; İçeriden yaşamsal belirtilerinizi birkaç hafta izleyecek kendi kendine çalışan bir hapınız olabilir ve bunu düşünmek zorunda bile değilsiniz. Sadece orada ölçümler yapar ve bunları telefonunuza iletir. Böyle aygıtlar, ilaç salımı için de kullanılabilir. Bu çalışmada, araştırmacılar altın bir film ile kapsüllenmiş ilaçları salmak için voltaik hücre tarafından üretilen gücü kullanabileceklerini göstermişlerdir. Bu, doktorların kan basıncını kontrol etmek için farklı ilaç dozlarını denemesi gereken durumlarda yararlı olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/migren-felc-riskini-ikiye-katliyor", "text": "Sigara içen migren hastaları için ise risk üçe katlanıyor. Hem sigara içen hem doğum kontrol hapı kullanan migrenörler için ise felç riski neredeyse yedi kat artmakta. Migren ağrılarının, kalp krizi ve arterial klodikasyonu riski de artıyor. Bireysel olarak yürütülen çalışmalar ve tam veri analizleri, iskemik felç riskinin auralı migrenhastalarında arttığını ortaya koyuyor. Felçlerin yaklaşık yüzde 85'i iskemik felçlerdir. Auralı migren ise parlak ışık, ani ışık parlamaları, karanlık noktalar sebebiyle yüzün veya ellerin seyirmesine dahi sebep olabilen bir migren rahatsızlığıdır. Son dönem araştırmaları, migren ile hemorajik felçler arasında bir bağıntı olduğunu iddia edebilecek beyinde gerçekleşen iç kanama kanıtlarını ortaya koyuyor.Şu ana kadar aradaki ilişki ise biyolojik temelde açıklanabilmiş değil. Migren hastalarının, HDL'nin düşük seviyede olması, kanda kalp krizine sebep olacak proteinlerin oranının yüksek olması gibi kardiyovasküler hastalıkların risk faktörlerini geliştirme ihtimalleri artıyor. Belli bazı genler, insanların, migren ve felç geçirme ihtimallerinin belirlenmesini sağlayabilir. Migren tedavileri felç riskini artırabilir. Auralı migren sırasında gerçekleşen olaylar, iskemik felç tetiklemesi yapabilir. Kortikal yayılan depresyon, beyinde depresyon sonrası sinirlerin yavaş bir depolarizasyon aşamasına girmesi ile gerçekleşiyor ve böylelikle nöral ve vasküler fonksiyonlarda değişikliğe sebep oluyor. Tüm açıklamalar hesaba katıldığında bir kısır döngü içerisinde migren ve felcin birbirine sebep olabildiği varsayılabilir. Şimdilik hala sürmekte olan araştırmaların sonuçlanması ve çift yönlü bu ilişkinin altındaki mekanizmayı açıklığa kavuşturması bekleniyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/miknatis-kullanan-meteorit-avcilari-marsin-antik-manyetik-alanini-dogrulamak-icin-en-iyi-sansimizi-sildi", "text": "Mars'ta keşif araçlarının ve asteroitlere sondaların olduğu bir çağda bile, meteoritler genellikle başka hiçbir yerden elde edemeyeceğimiz çok önemli bilgiler sağlar. Aradığımız bilgilerin bir kısmı manyetik olarak depolanır ve bu da silinmesini bilimsel bir trajediye dönüştürür. Yine de bu, meteorit avcıları hedeflerini keşfetmek için el mıknatısları kullandıklarında olur ve yeni bir çalışma bunun sinir bozucu derecede yaygın olduğunu gösteriyor. Daha genç okuyucular, disketlerin ve diğer bilgi depolama cihazlarının taşıdıkları veriler kaybolmasın diye güçlü manyetik alanlardan güvenli bir şekilde uzak tutulması gereken bir zamanı hatırlamayabilir. Bununla birlikte, hatırlayacak kadar yaşlı olanlar, Science Magazine'de Kara Güzellik (NWA 7034) lakaplı bir meteor parçasının incelenemeden nasıl etkisiz kılındığına dair hikayeyi okurken korkunç bir tanıma duygusu hissedebilirler. 80'li ve 90'lı yılların bilgisayar kullanıcıları, yeterince çaba harcarlarsa genellikle kaybolan bilgileri yeniden oluşturabilirlerdi - ancak söz konusu madde 4,4 milyar yıl önce oluşmuş bir Mars parçası olduğunda, bu mümkün değildir. Gezegen bilimciler, Kara Güzellik'in bir zamanlar Mars atmosferini tükenmeye karşı koruduğu düşünülen manyetik alan hakkındaki önemli soruları yanıtlayacağını umuyorlardı. Belki bu yine de gerçekleşecek, ancak yeni bir makalenin ortaya koyduğu gibi, asteroitin Batı Sahra'nın bazı bölgelerine dağılmış başka bir parçasının güçlü manyetik alanlardan oldukça uzak tutulması gerekecek. Sorun, asteroit avcıları ve tüccarlarının uygun görünümlü bir kayanın meteorit olup olmadığını kontrol etmek için güçlü el mıknatısları kullanmasıdır. Bu test, bilim insanlarına ulaşma şansını artırabilir, ancak bu süreçte, nadir toprak mıknatısları önceden var olan manyetik alanı siler ve kendi manyetik alanını yansıtan bir alanla değiştirir. Makale, değişen alan kuvvetlerinin meteoritler için bir vekil olarak kullanılan bazalt üzerindeki etkisini araştırıyor. Bu tür bir maruz kalmanın doğal manyetizmayı ortadan kaldırdığını ve meteoritlerin dış kısımlarının çekirdeğe göre daha fazla manyetize edildiği belirgin bir model oluşturduğunu gösteriyor. Ne yazık ki, makale aynı zamanda yazarların test edebildiği tüm dağınık Kara Güzellik parçalarının tam da bu modeli gösterdiğini de bildiriyor ve bu da bizi erken Mars manyetizması konusunda bihaber bırakıyor. Yalnızca bir diğer bilinen Mars meteoriti, gezegenin manyetik alan kaybından önce gelecek kadar eski olabilir ve bu da sınırdadır. El mıknatısları kullanılır çünkü meteoritler genellikle, erken silahların kaynağı olacak kadar, demir açısından zengindir. Bununla birlikte, Dünya'da bol miktarda demir açısından zengin kayalar da vardır - yalnızca bir taşın bir mıknatıs tarafından çekildiğini bulmak, onun gökten geldiğini kanıtlamaz. Gerçekten de, bilimsel açıdan en değerli meteoritlerin çoğu, güçlü bir mıknatısa bile tepki vermeyecek kadar düşük manyetik malzemeye sahiptir. Tıpkı Dünya'da olduğu gibi, güneş sistemindeki daha büyük cisimlerdeki demir çekirdeğe çökmüştür ve bu nedenle bir asteroit çarpmasında parçalanmış olması pek olası değildir. Yazarlar, çalışmanın meteorit avcılarını mıknatıs testini atlamaya teşvik edeceğini umduklarını ifade ediyorlar. Bu, meteoritlerin düştüğü yerleri izlemek için kamera ağlarını kullanan yarı profesyonel ekipler arasında başarılı olabilir. Bununla birlikte, Kara Güzellik ve diğer birçok meteorit, bu tür bulguların hayati bir gelir kaynağı olduğu kişiler tarafından çöllerde toplanmıştır. Yazarın pahalı alınganlık ölçüm cihazları kullanma önerisinin uygulanması zor olabilir. Çalışma Journal of Geophysical Research: Planets'de yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/mikrodalga-firin-nasil-calisir", "text": "Besindeki bütün moleküller aynı anda titreşip ısı ürettiği için mikrodalga fırındaki besin, ısının besinin dış yüzeyinden yavaşça içine doğru seyahat etmesi gerektiği geleneksel fırındaki besinden daha hızlı pişer. Yiyeceğinizi pişiren aynı radyo dalgaları plastik, cam ve seramiklerin içinden onlara zarar vermeden geçer. Bu sayede plastik tabaklar erimez ve camlar patlamaz. Mikrodalga fırınları enerji bakımından çok verimli yapan yine bu özelliktir; çünkü sadece besini ısıtırlar, fazlasını değil. Diğer taraftan metaller, bu radyo dalgalarını yansıtırlar. Bu özellikleri çok zeki bir şekilde mikrodalganın duvarlarında kullanılmıştır, öyle ki hiçbir dalga kaçıp mutfaktaki birisini pişirmez! Buraya kadar tartışılan tüm dalgalar, magnetron adı verilen bir alet içinde oluşturulur. Magnetron, elektronları iyice ısınmış bir kablodan koparır ve sonra onları bir boşluk içerisinde mıknatıslar kullanarak döndürür. Bu elektronlar daire çizerek girdap oluşturdukça, besini pişirmesi için fırının içine gönderilen radyo dalgaları üretirler. Mikrodalga fırın, askeri bir radarın bir şekeri ısıttığının fark edilmesiyle keşfedilmiştir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/mikroskobik-bir-organizmanin-icinde-saat-gibi-isleyen-bir-bilgisayar-kesfedildi", "text": "Minik tek hücreli yaratıkların, onlara nasıl hareket etmeleri gerektiğini söyleyecek bir beyinleri olmadığı açıktır, bu yüzden genellikle yuvarlanır, kayar veya yüzerler. Ancak Euplotes eurystomus adı verilen mikroskobik bir canlı, beyinleri olmadan da yürümenin bir yolunu öğrendiler. Bu protozoanlar - hayvan benzeri özelliklere sahip tek hücreli organizmalar - cirri adı verilen ve bacak gibi birlikte çalışan 14 iplikçik demetine sahiptir. Organizma cirri'yi aktif olarak avlanırken yüzmek ve yürümek için kullanabilir. Larson ve meslektaşları, hareketlerini ağır çekimde incelemek için bu küçük yırtıcıların mikroskobik görüntülerini yakaladılar. Araştırmacılar 32 farklı bacak hareketi kombinasyonu belirlediler ve belirli kombinasyonların birbirini takip etme olasılığının daha yüksek olduğunu buldular. Cirri, hücrenin iskele yapılarının geri kalanı gibi tübülin liflerinden yapılmıştır. Bu lifler aynı zamanda farklı sirküler arasında bir destek yapısı görevi görerek bir tür mekanik iletişim işlevi görürler. UCSF biyofizikçisi Wallace Marshall, \"Euplotes bu bağlantıları ayrıntılı bir yürüme hareketini kolaylaştırmak için kullanıyor\" diye açıklıyor. Bilgisayar modellemesi, lifler üzerindeki gerilimin, her an hangi cirri pozisyonları düzeninin mümkün olduğunu belirlediğini ortaya çıkardı. Bazı sirriler, yürüyüşün farklı aşamalarında stresi depolar; bu stres serbest bırakıldığında, hücreyi bir sonraki duruma ilerlemeye iter ve bu durumlar arasında döngüsel bir geçişe neden olur. Marshall, \"Euplotes'un uzantılarının rastgele olmayan bir şekilde bir durumdan diğerine hareket etmesi, bu sistemin ilkel bir bilgisayar gibi olduğu anlamına gelir\" diyor. Araştırmacılar, Euplotes'i tubulin liflerinin eşzamanlı reaksiyonlarını bozan bir ilaca maruz bıraktıklarında, hücrenin yürüyüşünü düzensizleştirdi ve zavallı yaratıkların boş dairelerde yürümesine neden oldu. Yürüyüşleri hala düzenliydi, ancak artık etkili harekete izin verecek şekilde koordineli değildi. Uzantılar arasındaki saat gibi işleyen bağlantılar, hücrenin ilerlemesini sağlamak için artık sarılamaz ve sıfırlanamazdı. Yani bu tek hücreli canlılar beyin ve sinirlerden ziyade sinyal molekülleri ağları tarafından kontrol ediliyor. Bu tür sistemlerin mikroplarda karar verme, öğrenme ve labirentlerde gezinme gibi şaşırtıcı derecede karmaşık davranışları nasıl başarabildiğini daha önce görmüştük. Bu lokomotif sisteminin mekanik işleyişi hakkında daha anlaşılması gereken çok şey var, ancak şimdi sıralı davranışlar oluşturmak için rastgele moleküler süreçlerin nasıl kullanılabileceğine dair örnekler listesine yürümeyi ekleyebiliriz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/milyar-dolarlik-bir-biyoteknoloji-sirketi-dodoyu-hayata-dondurmeyi-planliyor", "text": "Milyar dolarlık girişim Colossal Biosciences, 17. yüzyılda soyu tükenmiş uçamayan bir kuş olan dodoyu canlandırmaya bir adım daha yaklaştığını iddia ediyor. Bir basın açıklamasına göre bu fütüristik plan, Dallas merkezli şirket, dodo'nun tüm genomunun şifresini çözdüğü için mümkün. Kuş, bilim insanlarının hayata döndürmek istedikleri uzun zaman önce yok olmuş hayvanlar koleksiyonunun en son üyesi. Girişim daha önce Tazmanya kurdu ve yünlü mamutu yeniden yaratmayı planladığını belirtmişti. Bu kuşların geri getirilmesinden önce yapılması gereken çok şey var. Bilim insanları hayatı sıfırdan yeniden yaratamazlar, bu yüzden dodoya özgü genleri yaşayan bir hayvanın embriyosuna yerleştirmenin bir yolunu bulmaları gerekecek. Bu kendi içinde küçük bir görev değil. Bir sonraki adım, \"bir dodoyu dodo yapan\" mutasyonları bulmak için bu genetik bilgiyi Nicobar güvercini ve soyu tükenmiş dev uçamayan bir güvercin olan Rodrigues solitaire gibi yakından ilişkili kuşların genleriyle karşılaştırmak. Shapiro, nihai planın, kuşları insanlar tarafından yok edilmeden önce yaşadıkları Mauritius'a yeniden sokmak olacağını söylüyor. Böyle bir yaklaşımla yaratılan bir kuş, atasına benzeyen bir melez olacaktır. Avrupa Moleküler Biyoloji Laboratuvarı'nın projede yer almayan müdür yardımcısı Ewan Birney, The Guardian'a verdiği demeçte, planın \"çok ama çok zorlayıcı\" olduğunu söyledi. Birney, onları vahşi doğaya salmak amacıyla bir tür yaratmayı düşünürken bariz etik sorular olduğunu söyledi. Colossal Biosciences, bu hayvanları geri getirmenin tek amacı olmadığını iddia ediyor. Bu büyük planlar aynı zamanda koruma araştırmaları için bir ay ışığı görevi görüyor ve hayvanların mevcut biyoçeşitlilik krizinden kurtulmasına yardımcı olacak faydalı araçların yol boyunca keşfedilebileceğini umuyoruz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/milyonlarca-kalp-krizi-arastirmasindaki-bir-gram-tuz-etkisi", "text": "Çok fazla tuz tüketmenin kan basıncını yükselttiğini ve bunun da kardiyovasküler sorunlara yol açabileceğini biliyoruz. Yeni bir çalışma, bu ilişkiyi açık ve net terimlerle ölçmüştür. Çin'deki yetişkinlerle ilgili sağlık verilerine bakıldığında, çalışma yazarları, 2022 ile 2030 arasında 9 milyon felç ve kalp krizi vakasını önlemek için günlük tuz alımında sadece 1 gramlık bir azalmanın yeterli olacağını tahmin ediyor. Bu vakaların yaklaşık 4 milyonunun ölümcül olması muhtemel olduğundan, bu kadar basit bir önlem çok fazla hayat kurtarabilir. Çin'de günlük ortalama tuz tüketimi, Dünya Sağlık Örgütü tarafından önerilen 5 gramın çok üzerinde, 11 gramdır. Araştırmacılar, nüfus büyüklüğü, tuz tüketimi, kan basıncı ve hastalık oranlarıyla ilgili en son istatistikleri bir araya getirdi. Araştırmacılar, yayınladıkları makalelerinde, \"Çin'de tuz alımını azaltmanın sağlığa etkisine ilişkin önceki tahminler, ya eski ya da tuzun azaltılmasının kan basıncı üzerindeki daha uzun süreli etkisini hesaba katmadı\" dedi. Ekip, tek gramlık düşüşün yanı sıra iki senaryoya daha baktı: 2025 yılına kadar günde 3,2 gramlık bir azalma (ortalamadan yüzde 30'luk bir düşüş) ve 2030 yılına kadar tuz alımını önerilen günde 5 grama düşürmek. Bu hedeflere ulaşılırsa, sistolik kan basıncındaki tahmini düşüş nedeniyle, kardiyovasküler hastalığa bağlı ölümler iki katına kadar önlenebilir. Ancak araştırmacılar, düşüşün birkaç yıl boyunca tutarlı olması gerektiğini vurguluyor. Çin okullarında yürütülen eğitim programları, nüfusun çoğunun günde 1 gram hedefine ulaşabileceğini gösteriyor. Araştırmacılar, \"Düşük sodyum, yüksek potasyum tuzu ikameleri, ev aşçılarına sağlık eğitimi ve restoran müdahaleleri üzerine diğer denemeler devam ediyor veya yakın zamanda tamamlandı, bazıları şimdiden umut verici sonuçlar verdi\" diyor. Kardiyovasküler hastalıklar, Çin'deki ölümlerin yüzde 40'ını oluşturuyor. Kentleşme ve buna bağlı olarak işlenmiş ve paket gıdaların tüketilmesindeki artışın katkıda bulunan ana faktörlerden biri olduğu düşünülüyor. Bu çalışmanın yazarları sadece kardiyovasküler hastalık vakalarında potansiyel bir azalmaya bakmış olsa da, tuz alımını azaltmanın başka birçok faydası olacağını öne sürüyorlar. Örneğin, çok fazla tuz belirli kanser türlerine ve çeşitli böbrek sorunlarıyla ilişkilendirilmiştir. Çin hükümeti, günlük sadece 5 gram tuz alımı hedefine ulaşmaya çalışmak için Sağlıklı Çin 2030 kampanyası başlattı. 1,4 milyarlık bir nüfusla bu kolay olmayacak, ancak tablo umut verici görünüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/mini-beyinler-sayesinde-agri-kesici-anlayislarimiz-degisiyor-olabilir", "text": "Mini beyin bağlantılarının keşfedilmesi ile, ağrının vücutta nasıl hissedildiği konusundaki bilgilerimiz ve ağrı tedavisi yöntemlerimiz değişiyor. Bugüne kadar, ağrı hissinin yalnızca merkezi sinir sistemi ile ilişkili olduğu bilinmekteydi fakat yeni çalışmalar, periferik sinir sisteminin ağrı üzerinde önemli rolü olduğunu gösteriyor. Leeds Üniversitesi'nden araştırmacı Nikita Gamper, henüz sistemin nasıl çalıştığını bilmediklerini fakat periferik sinir sisteminde, bilginin beyin tarafından algılanmasını sağlayan makinelerin yer aldığını söylüyor. Araştırmacılar, periferik sinir sistemi ve beyin arasında bilgi taşıyan nöral sistemin vücudun ağrıya vereceği tepkiyi kontrol ettiğini belirtiyorlar. Araştırmacılar bu duruma ağrı kontrollü kapı teorisi ismini vermişler. Bu teoriye göre; periferik ve merkezi sinir sistemleri arasında hangi bilginin merkezi sinir sistemine iletileceğini kontrol eden bir kapı mekanizması bulunuyor. Bu sistemde, periferik sinir sistemi gelen sinyalleri merkezi sinir sistemine iletmeden önce değerlendirmekte ve bu sayede ağrı kontrolünü yapmakta. Geçtiğimiz yıllarda, periferik sinir sisteminin vücutta çok daha karmaşık görevlerinin olduğu tahmin edilmekteydi fakat bu çalışma ile bu teori üzerinde somut bilgiler elde edilmiş oldu. Bu çalışma periferik sinir sisteminin ağrı hassasiyeti üzerindeki rolünü kesin kanıtlarla saptayan ilk çalışma olma özelliği taşıyor. Fareler üzerinde yapılan çalışma; GABA sinyal moleküllerinin yardımıyla gelen bilginin merkezi sinir sistemine gitmeden değerlendirildiğini gösteriyor. GABA sinyal yolaklarında, ganglia hücreleri arasında bu sinyallerin düzenlendiği ve sonrasında merkezi sinir sistemine gönderildiği bu yapılan çalışma ile belirlenmiştir. Periferik sinir sistemi incelendiğinde; nöronal iletişim için makinelerin var olduğu ve her duyunun sanki kendi mini beyni varmış gibi gelen bilgileri yorumlayabildiği saptanmıştır. Bu çalışmanın bir sonraki basamağında, bu sistemin nasıl çalıştığının tamamıyla anlaşılması ve bu mini beyin ağlarının çalışma prensiplerinin belirlenmesi yer alıyor. Bu sistemin yapısının anlaşılması ile çok daha etkili ağrı kesicilerin geliştirilebileceği düşünülüyor. Hebei Üniversitesi'nden araştırmacı Xiaona Du, bu çalışma ile ağrı tedavisi anlayışlarımızın tamamen değişebileceğini ve hedefli ilaçların periferik sinir sistemini etkileyecek şekilde kullanılabileceğini belirtiyor. Araştırma; Journal of Clinical Investigation dergisinde yayınlanmıştır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/minibusu-cep-telefonundan-sesle-komuta-ediyor", "text": "Karabük'te mesleki ve teknik anadolu lisesi 3. sınıf öğrencisi 17 yaşındaki Cihad Can Eroğlu, hazırladığı düzenek ile cep telefonunu uzaktan kumanda gibi kullanarak babasına ait minibüsün birçok aksamını kontrol ediyor. Eroğlu, yaklaşık 1 yıllık çalışması sonucu hazırladığı düzenek sayesinde bluetooth bağlantısı ile cep telefonundan verdiği sesli komutlarla minibüsü çalıştırıyor, sisteme entegre ettiği malzemeler ile gaz pedalını harekete geçiriyor, aracın farları ile kornasını devreye sokabiliyor. Eroğlu, gazetecilere yaptığı açıklamada, hazırladığı düzeneğe \"Eski Araç Uzaktan Kontrol Sistemi\" adını verdiğini söyledi. Cep telefonundaki uygulama sayesinde aracına sesli komutlar verdiğini anlatan Eroğlu, \"Kız arkadaşımdan ayrıldıktan sonra aklımı meşgul etme amaçlı başladım bu işe. Sistemdeki her şey tamamen bana ait. Ne bir elektrikçi ne de bir usta kimsenin eli değmedi. Sistem 800 liraya mal oldu. Kaputun içine yerleştirdiğim kutuya işlemci koydum. Sinyal gönderince kutu içerisindeki röle harekete geçiyor, böylece araçta bazı fonksiyonları yönetebiliyorsunuz.\" ifadesini kullandı. Eroğlu, düzenekteki motor ve piston gibi parçalar sayesinde aracın \"gel\" komutuyla hareket edebildiğini, sisteme direksiyon yönetimini de entegre etmek için çalıştığını kaydetti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/mitnin-yeni-deri-bulusu-yasliliga-meydan-okuyor", "text": "Kulağa yeni bir bilim kurgu filminin senaryosu gibi gelebilir ancak MIT'nin yeni duyurusu insan derisini taklit eden yeni bir buluşu işaret ediyor. Yaşlandıkça beliren tek sorun kırışıklıklar değil. Aynı zamanda deri toksik maddelere, radyasyona, sıcaklığa karşı da kendini korumakta eskisi kadar başarılı olamıyor ve esnekliğini de kaybediyor. MIT'nin bu ikinci derisi ise insanın kendi derisini koruyor, sıkılaştırıyor ve kırışıklıkları da eskiye nazaran azaltıyor. Tabii bu çözüm diğer alternatifleri gibi şimdilik geçici. Kullanılan malzeme silikon bazlı polimer . Derinin üzerine incecik, belli belirsiz bir şekilde uygulanan bu madde, genç ve sağlıklı bir derinin özelliklerini ve mekaniklerini taklit ediyor. Önceki çalışmalardan farkı ise deri üzerindeki kalıcılığı, görünmez incecik bir katman şeklinde uygulanması ve tedavi niteliğindeki özellikleri. İnsanlar üzerinde yapılan testlerde maddenin göz altı torbalarını da yeniden şekillendirdiği ve azalttığı gözlemlendi. Aynı şekilde derinin nemli kalmasında da kremlerden çok daha etkili olduğu kaydediliyor. MIT bu tarz bir ikinci derinin uzun süre boyunca morötesi ışınlardan koruyabileceğinin de altını çiziyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/moda-gore-uyarlanabilen-dijital-kolye-bisou", "text": "Bisou'nun hikayesi 2013 yılına dayanıyor. Aslında 'co-working space' dediğimiz ortak çalışma alanlarında aynı sektörden insanların yeterince network yapamaması sorunundan ilham alınarak üretilmiş. 'Up for networking' ya da 'not for networking' şeklinde 2 mesajı dijital bir aygıta yükleyip orada çalışanlara verme, böylece kendi tercihleriyle diğer insanlarla bir muhabbet başlatmak için açık kapı bırakma motivasyonu vardır. Daha sonra bunun konferanslarda da çok iyi kullanılabileceğini düşünülerek 'emojiler de olsa ne süper olur!' fikri ile son halini almış. Proje geliştirilirken eğlenceli bir kolye olması ve tüm kıyafetlerle uyumlu olabilmesi göz önünde bulundurulmuş. Teknik olarak incelendiğinde, Bisou AMOLED bir ekrana sahip. 400 X 400 çözünürlüklü yuvarlak bir ekran ve kendi standartlarında şu an için en iyi görüntü kalitesine sahip. Data transferi için Wi-fi'yı kullanılmakta ve kalan tüm komünikasyonlar için de BLE'den yararlanılmakta. iOS ve Android ile uyumlu aplikasyonunda binlerce ücretli ve ücretsiz tasarım vardır. Bunları kolyenize atabilir, sevdiklerinizin fotoğrafını yine uygulama aracılığıyla çekip kolyenizde taşıyabilirsiniz. Bisou hem kolye hem de magnet olarak tasarlanmıştır. Dolayısıyla kolye olarak takmak istemezseniz laptop'unuzu daha eğlenceli hale getirebilir. Ayrıca uygulamada birçok sanatçının tasarımlarına ulaşabilir, onlara destek de olabilirsiniz. Tasarım olarak 3 renk belirlenmiştir. Altın, siyah ve gümüş. Materyal olarak iPhone'un kullandığı Alüminyum 7075'i kullanılmaktadır. Bu Bisou'nun hem hafif hem de dayanıklı olmasını sağlıyor. Tüm ağırlığı 30 gram olan Bisou'nun kalınlığı ise 8 mm."}
{"url": "https://www.fizikist.com/modern-hayat-kulaklarimiza-sandigimizdan-daha-cok-zarar-veriyor", "text": "Gürültü, desibel ile ölçülür. Sıfır desibel mutlak sessizliktir. Sağlıklı bir kulağa sahip birey mutlak sessizlik üstündeki sesleri duyabilir (bu da -9dB dir). Tipik bir sohbet yaklaşık 60 dB civarındadır. Herhangi bir şeyin duyulması için sesinizi muhtemelen 87 dB seviyesinin üstüne çıkarmanız gerekir. 85 dB üstündeki seslere kulaklarınızı korumadan uzun süreli maruz kalınması durumunda muhtemelen kulaklarınız zarar görecektir. İnsanlar çalışırken de gürültüye maruz kalabilirler. Mesela inşaat alanında çalışan işçiler 96 dB sese maruz kalıyorlar. İnsanlar müzik festivalinde ya da gece kulüplerinde 110 dB sese maruz kalıyorlar. Gün boyu yüksek sese maruz kalmanıza rağmen ortamın gürültü olduğunun farkında olmayabilirsiniz. Mesela insanlar, yol çalışmasından 75-100 dB arası gürültüye maruz kalıyorlar ya da gürültülü bir kulüpten 90dB gürültüye maruz kalıyorlar. Birçok ülke, halkın işitme zararını önlemek için gerekli sağlık ve güvenlik yönetmeliğe sahiptir. Örnek vermek gerekirse İngiltere'de 85 dB gürültü seviyesine ulaşan herhangi bir işçi için kulak koruması verilmekte ve kulak sağlıkları izlenmekte. Fakat mp3 çalarlar ve cep telefonları bizi 85dB'den daha fazla bir gürültüye maruz bırakıyor. Tipik bir kişisel ses cihazı 100dB ses üretir ve uzmanlara göre kulaklıkların ürettiği ses bu değerden daha fazla. Eğer kişi gürültü seviyesi 100 dB'e ulaşan bir yerde çalışıyorsa, her vardiyada beş dakikadan fazla gürültüye maruz kalmaması sağlanmalıdır. 15 dakikadan sonra, çalışanların ciddi işitme sorunları yaşaması olasıdır. Son zamanlara kadar, gürültüye bağlı işitme kaybının kokleadaki ses algılama hücrelerinin hasar alması sonucu oluştuğuna inanılıyordu. Fakat hayvanlardaki çalışmalar gösteriyor ki orta dereceli gürültüye maruz kalmak işitme sinirlerine zarar verebiliyor. Çünkü işitme sinirleri iç kulaktan beyine bağlıdır. İşitme kaybında sıkıntı yaşayan insanların bir odyometriste danışmaları gerekmektedir. Odyometrist sağlıklı bir insanın duyabileceği en sessiz seviyeyi bulur ve sizin kulağınızı test eder. Ses yalıtımlı bir odada hasta kulaklık giyer ve odyometrist farklı frekanstaki bip seslerini kişinin duyabileceği ses eşiğini belirlemek için dinletir. Bu test beyninizin sesleri duyması, anlaması ya da cevap vermesi için herhangi bir uğraşa gerek olmayan kolay bir testtir. Bu test kaliteli ekipmanlarla duyma yeteneğinizi ölçer. Ancak belirtilen hasar sadece düşük sesleri sessiz ortamda duymanızı engellemez ayrıca gürültülü bir ortamda ince değişiklikleri algılamanızı da etkiler buna üst sınır deniyor. İşitme üst sınırınızı gürültülü bir ortamda sohbeti anlamak için ya da gürültülü bir televizyonun sesi varken birini duymak için kullanıyorsunuz. Bu tarz işitme kayıpları sessiz bir ortamda düşük sesleri duyma kabiliyetini ölçerek saptanamaz. Bu yüzden genellikle buna gizli işitme kaybı denir. Odyometristler bu hastalığı ölçmek için; bir konuşma kaydı oynatırlar ve bu kayıtta arka plandaki bazı sesleri gizlerler. Ondan sonra hastaya kayıtta söylenenleri tekrar etmesini isterler. Bu işitme kabiliyetini ölçmek için iyi bir yol değildir çünkü hastanın testi anlamasına ve iş birliği yapmasına dayanıyor. İyi bir ölçüm yapmak için hastadan alınacak veriye ihtiyaç duyulmayan ve dil yeteneğinden bağımsız objektif bir test olması daha iyi olurdu. Araştırmacılar verdikleri demeçte Nottingham Üniversite'sinde MRI taramasını kullanarak objektif bir test oluşturmak için çalışıyoruz. İşitme sisteminde kulakları beyne bağlayan kısmını tarayarak gizli işitme kaybını tespit edebilmeyi umuyoruz. Bu alanlar bütün sesleri işlemekle sorumlu ve bu işlem birisi gürültüye maruz kaldığında hasar almış olabilir. Eğer biz bu değişiklikleri tespit edebilirsek, işitme problemlerinin tanısını koymada büyük bir yol kat etmiş olacağız ve uzmanların hastaların kulak sağlığını koruması için tavsiyelerde bulunmasına olanak sağlayacağız. diyorlar. İşitme kaybı olan birçok insan ayrıca hayali sesler duyma deneyimini de yaşıyor. Bu semptoma tinnitus denir. Başka bir olası semptom ise sıradan seslere karşı toleransın düşmesidir . Bu iki durum da acı çeken kişiyi güçsüzleştirir, depresyon ve kendini hayattan soyutlama gibi durumlara yol açabilir. Gizli işitme kaybı, kulak çınlaması ve seslere aşırı duyarlı olma yaşam kalitesinde düşüşe sebep olur ve genellikle yaşlılık döneminde kişinin işitme kaybına uğrama olasılığı daha yüksektir. Bu da gürültüye bağlı işitme kaybını büyük bir halk sağlığı sorunu haline getiriyor ama MRI taraması ile birlikte kimin daha çok risk altında olduğunun anlaşılması ve işitme kaybını önlemek için erkenden önlem alınması umuluyor. Bu durum, zamanla sağlık hizmetleri kaynaklarına olan talebi azaltacak ve yaşlı nüfusta daha uzun süreli işitme sağlığına yol açacaktır. Bu makale ilk olarak The Conversation'da yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/modern-insanin-en-yakin-atasi-homo-bodoensis", "text": "Bilim insanları, insan evriminin karmaşık hikayesini düzene sokmak amacıyla modern insanların doğrudan atası olan ve soyu tükenmiş olan yeni bir insan türü belirlediler. Belirlenen bu yeni türe ''Homo bodoensis'' ismi verildi. Günümüzde hayatta kalan tek insan türü bizim türümüz olan Homo sapiens olsa da geçmişte durum böyle değildi. Yani bu gezegende yaşayan tek insan türü biz değildik. Modern insan türü olarak tanımladığımız bizler , günümüzde gezegenin birçok noktasına ayak basmış bulunuyoruz. Bizim kadar olmasa da geçmişte yaşayan diğer insan türleri de bir zamanlar Dünya' yı dolaştı. Örneğin bilim insanları kısa bir süre önce, Endonezya adası olan Flores' in bir zamanlar ''Hobbit'' olarak bilinen Homo floresiensis türüne ev sahipliği yaptığını keşfettiler. Bu türün ''Hobbit'' lakabını almasındaki neden ise gövde kısmının normalden daha küçük olmasıdır. Keşfedilen fosillerin yeni bir türe mi yoksa daha önce tespit edilen türlerden herhangi birine mi ait olduğunu belirlemek bazen zorlu olabiliyor. Örneğin bu zamana kadar birçok bilim insanı, iskelet farklılıklarından dolayı modern insan ile Neandertal insanının farklı türler olduğunu belirtmiştir. Ancak modern insan ile Neandertal insanının bir dönem iç içe geçtiğini ve yaşayabilir, verimli yavrulara sahip olduklarını kanıtlayan yeni kanıtlar bulunması üzerine bazı bilim insanları Neandertallerin kendi içinde farklı türlere ayrılmasını önermiştir. Afrika ve Avrupa' da keşfedilen insan fosillerinin bazıları iki türden birine atanır: Homo heidelbergensis veya Homo rhodesiensis. Yapılan yeni çalışmada bilim insanları, yaklaşık 774.000 ile 129.000 yıl öncesine ait insan fosillerini analiz ettiler. DNA kanıtları, Avrupa' da yaşayan ve Homo heidelbergensis olarak adlandırılan bazı fosillerin aslında erken dönem Neandertal insanına ait olduğunu gösterdi. Bu durumda Homo heidelbergensis ismi kafa karışıklığı yaratan gereksiz bir isim durumuna düşüyordu. Ayrıca Homo rhodesiensis türü de tek başına ayrı bir tür olamayacak kadar yetersiz görülüyordu. Tüm bu karışıklığın üstesinden gelebilmek için araştırmacılar, Homo heidelbergensis ve Homo rhodesiensis isimlerini rafa kaldırarak birçok fosili kapsayacak yeni bir tür önerdiler. Bu türe Homo bodoensis ismi verildi. Bu yeni tür, ismini Etiyopya' da bulunan 600.000 yıllık bir kafatasından alıyor. Araştırmacılar Homo bodoensis' in, modern insanın en yakın atası olduğunu ve Neandertalleri ortaya çıkaran farklı bir dal daha oluşturduğunu öne sürüyorlar. Araştırma ekibinin başında olan Winnipeg Üniversitesi' nden paleoantropolog Mirjana Roksandic ''İnsan evrimini yeniden yazdığımızı iddia etmiyoruz, bunun yerine eski insanlarda görülen varyasyonların nereden geldiğini ve neyi temsil ettiğini daha kolay anlaşılır hale getirmeye çalışıyoruz'' diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/monterey-kanyonunda-gozlemlenen-saykodelik-denizanalari", "text": "Monterey Bay Akvaryumu Araştırma Enstitüsü'nden deniz biyologları, Monterey Bay, California'da denizanası cinsi Crossota'nın birkaç türünü gözlemledi. Crossota, hidrozoan ailesi Rhopalonematidae'de bulunan bir derin su denizanası cinsidir. Bilimsel olarak tanınan beş tür içerir: Crossota alba, Crossota brunnea, Crossota millsae, Crossota norvegica ve Crossota rufobrunnea. İlk olarak 1902'de Alman zoolog Ernst Vanhöffen tarafından tanımlanmış olup, okyanuslarda yaygındır. Crossota türleri, doğada yalnız ve pelajik olma eğilimindedir. 4.000 m derinliğe kadar, dibe yakın yerlerde bulunurlar. Kırmızı renge, yarım küre çana, sekiz boru şeklinde veya sarkık gonadlara, tek veya çok sıralı dokunaçlara sahiptirler. Bir dizi güçlü darbeli kasılma ile yüzerler ve genellikle bunu bir sessizlik süreci izler. MBARI biyologları, Monterey Bay, California'daki bir denizaltı kanyonu olan Monterey Canyon'da Crossota denizanasını gözlemlemek için uzaktan kumandalı bir araç kullandılar. \"Robotik dalgıçlarımız, hayvanların okyanusun karanlık derinliklerinde nasıl yaşadığını görmemizi sağlıyor\" dediler. Video: Crossota millsae, okyanusun karanlık bölgesinin en renkli sakinlerinden biridir. Ekibin karşılaştığı denizanaları arasında, Hawaii ve Kaliforniya açıklarında Pasifik Okyanusu'nda yakın zamanda tanımlanan ve \"saykodelik denizanası\" olarak adlandırılan bir tür olan Crossota millsae vardı. Bilim insanları, \"Bu denizanasının dikkat çekici rengi, bize daha önce bilinmeyen bir tür bulduğumuzu düşündürdü\" dedi. Türün ismi, okyanusun narin serserilerini incelemeye olan bağlılığından dolayı Claudia Mills'in onuruna verildi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/muhtesem-solar-orbiter-goruntulerinde-merkurun-gunesi-gecisini-izleyin", "text": "3 Ocak 2023'te Solar Orbiter, Merkür geçişine tanık oldu. Güneş sistemimizin en küçük ve en içteki gezegeni, Avrupa Uzay Ajansı ve NASA arasındaki bir iş birliği olan uzay görevinin bakış açısından Güneş'in önündeydi. Araştırmacılar bu fırsatı araçtaki tüm cihazları kontrol etmede kullandı. Merkür, güneş diskine karşı tamamen karanlıktır, bu nedenle ideal bir cihaz ondan herhangi bir sinyal almamalıdır. Bununla birlikte, Solar Orbiter'daki gerçek olanlar alır ve ekip bunları nokta dağılım fonksiyonu olarak bilinen bir niceliği ölçmek için kullanabilir. Bu ne kadar iyi bilinirse, bilim insanlarının Solar Orbiter'dan elde edebileceği veriler o kadar iyi olur. ESA'da Solar Orbiter Proje Bilimcisi Daniel Müller, bir açıklamada, \"Bu, görüş alanınızdan geçen onaylı bir siyah cisim.\" dedi. Polarimetrik ve Heliosismik Görüntüleyici , Merkür'ün Güneş boyunca hareket etmesini yakaladı. Ekstrem Ultraviyole Görüntüleyici , diskin ötesine ve güneş atmosferindeki plazma boyunca hareket ettiğini gördü. Koronal Ortamın Spektral Görüntülemesi , atmosferde farklı yerlerdeki farklı elementleri izleyen Güneş'in dört özel dalga boyuna baktı. Fransa'daki Institut d'Astrophysique Spatiale'den, şu anda ESA'da geçici görev yapan SPICE yardımcı proje bilimcisi Dr. Miho Janvier, \"Bu sadece Merkür'ün Güneş'in önünden geçişine değil, atmosferin farklı katmanlarının önünden geçişine bakmaktır.\" diye açıklıyor. Solar Orbiter harika bilimler yapmaya devam ediyor ve sonunda Güneş'in kutup bölgelerini gözlemleyen ilk görev olacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/mukusun-evrimine-dair-yeni-kanitlar-bulundu", "text": "Amfibiler, salyangozlar ve sümüklü böcekler, mukusun daha ünlü ustaları arasındadır, ancak en küçük mikroorganizma bile zaman zaman yapışkan mukus kullanır. Kendi türümüzde mukus, ağızda, burunda, boğazda, akciğerlerde, bağırsaklarda, rahim ağzında ve idrar yollarında çeşitli amaçlarla üretilir. Yine de bu yapışkan maddenin kökeni hala biraz gizemlidir. Mukuslar arasındaki birçok benzerliğe rağmen, birçok form dallanma, ağaç benzeri bir şekilde değil paralel olarak evrimleşmiştir. Memeliler arasında yapılan küçük bir araştırma, birçok mukus geninin aslında ortak bir ataya sahip olmadığını ortaya çıkardı. Bu olağandışıdır, çünkü benzer işlevlere sahip genlerin çoğu, hayatta kalmaya fayda sağladığı için nesiller boyunca aktarılan ortak bir ata geninden gelir. Kendi türümüzde bile mukus proteinlerini kodlayan genler birkaç aileye aittir. Biri jel oluşturan mukus proteinleri salgılarken, diğeri hücre zarına bağlı mukus proteinleri üretir. Ayrıca, başka hiçbir yere tam olarak uymayan mukus üretimini kodlayan 'yetim' genler de vardır. Bu ayrı soyların her biri muhtemelen bağımsız olarak evrimleşmiştir ve araştırmacılar şimdi nereden geldiklerini anladıklarını düşünüyorlar. Ekip, 49 memeli türünde müsin genleri olarak bilinen mukus kodlayan genleri karşılaştırırken, müsin olmayan proteinlerin, tekrarlanan kısa amino asit zincirleri tekrar eklendiğinde sümüksü, müsin proteinlerine dönüşebileceğini buldu. İncelenen tüm müsin genleri arasında, bu tür rastgele tekrarlar 15 farklı kez sayıldı. Yazarlar, insan tükürüğü üzerinde çalışırken keşiflerini tesadüfen buldular. Deneyler sırasında, insanlarda belirli bir müsin geninin farelerde görülen bir diğeriyle benzerlikler gösterdiğini fark ettiler. Ancak ortak bir ata bulmaya çalıştıklarında başarısız oldular. Farelerdeki müsin geninin bağımsız olarak evrimleştiği ortaya çıktı, ancak genin bir kısmı, mukus olarak kabul edilmeyen insan gözyaşlarından sorumlu genlerde görülen bir yapıyı paylaştı. Gökcümen, \"Bu gözyaşı geninin bir şekilde yeniden amaçlandığını düşünüyoruz\" diye açıklıyor. Eğer Gökcümen ve meslektaşları haklıysa, sonuçları bilim insanlarına yeni bir genetik evrim mekanizması sunuyor - olağan bir gen çoğaltma olayı süreci olmadan yeni bir gen fonksiyonunun oluşumu. İlişkisiz genlerdeki aynı işlevle sonuçlanan bu paralel mutasyon dizisi, genetik düzeyde meydana gelen yakınsak evrimin bir örneğidir. Buffalo Üniversitesi'nden evrimsel genetikçi Petar Pajic, \"Bu müsinler, farklı türlerde farklı zamanlarda tekrar tekrar müsin olmayanlardan evrimleşmeye devam ediyorsa, bu, onu faydalı kılan bir tür adaptif baskı olduğunu gösteriyor\" diye açıklıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/muzik-dinlerken-neden-duygusal-olarak-etkileniriz", "text": "Ses dalgaları kulağa ulaştığında farklı türde sinir hücrelerinin uyarılmasına sebep olur. Müzik dinlerken ruh halimizde ortaya çıkan değişikliklerin ve ritim tutma gibi davranışların sebebinin bu durum olduğu düşünülüyor. Araştırmalar müziğin beyinde duyguların ortaya çıktığı bölgelerin etkinleşmesine neden olduğunu gösteriyor. Müzik dinlemek ayrıca beyinde hafıza ve ödül mekanizmalarından sorumlu bölgelerin de uyarılmasına sebep oluyor. Nature Reviews Neuroscience dergisinde yayımlanan araştırmada bilim insanları müziğin sadece duygusal durumumuzu etkilemediğini, müzik dinlemenin duygusal tepkiler vermemize de neden olduğunu belirledi. Bir şarkının bizi hüzünlendirmesini belki sözlerine bağlayabilirsiniz. Ancak sadece melodiden oluşan şarkılar da bizi duygusal olarak etkileyebilir. Farklı tondaki seslerin dizilişleri duyduğumuz müziği duygusal olarak nasıl algıladığımızı belirler. Örneğin hüzünlü melodiler genellikle minör diziliyken, daha eğlenceli melodiler majör dizilidir. Araştırmalar beyinde duyguların ortaya çıkmasından sorumlu olan limbik sistemin, minör dizili melodileri dinlerken daha aktif olduğu gösteriyor. Bilim insanları konuşurken de benzer bir mekanizmanın etkin olduğunu, konuşma sırasında farklı frekanstaki seslerin birbirini takip etme sırasının konuşma tonumuzun öfkeli mi, mutlu mu ya da üzgün mü olduğunu belirlediğini söylüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/muzik-esliginde-spor-yapmak-neden-daha-kolay", "text": "Spor yapmanın müzik dinleyerek daha kolay hale gelmesinin nedeninin bazı ağrı kesicikimyasalların salgılanması olduğu belirlendi. Kanada'daki McGill Üniversitesi'nden David Levitin ve ekibinin araştırması, sevilen parçalar dinlenirken beynin morfin gibi etki gösteren opioid kimyasalını salgıladığını ve bunun sporun yol açtığı ağrıları azaltmaya yardımcı olduğunu gösterdi. Bilim insanları, müzik dinlerken spor yapanların salgıladığı kimyasalları inceledi. Opioidin ağrı kesici özelliğinden yola çıkarak, uyuşturucu tedavisinde kullanılan bir ilaç yardımıyla bu kimyasalın salgılanmasını önledi. Tekrar müzik eşliğinde spor yapan katılımcılar bu kez daha az zevk aldı. Müziğin ağrıların dindirilmesinde daha sık kullanılabileceğine ışık tutan araştırmanın sonuçları \"New Scientist\" dergisinde yayımlandı. Levitin ve ekibinin 2 yıl önceki araştırması, müziğin bağışıklık sistemini güçlendirdiğini ve stresi azalttığını ortaya koymuştu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/nasa-bir-asteroidin-2046da-cok-kucuk-ihtimalle-de-olsa-dunyaya-carpabilecegini-belirtti", "text": "Uzmanlara göre, 2023 DW olarak adlandırılan yeni tespit edilen bir asteroit hakkında dikkatli olmamız gerekiyor. Yaklaşık 50 metre çapındaki kayanın 14 Şubat 2046'da Dünya'ya çarpma ihtimali var. Bu ihtimal şu anda NASA tarafından \"çok küçük\" ve ESA tarafından yaklaşık 625'te 1 (veya yüzde 0,16) olarak derecelendirilmiştir. Bu olasılıkları istediğiniz gibi yorumlamakta özgürsünüz, ancak henüz bir yer altı sığınağına saklanmamıza gerek yok. Asteroit, bu nesnelerin tehlikesini değerlendirmek için kullanılan Torino ölçeğinde 1. sırada yer alıyor ve en yüksek puan olan 10'dan çok uzakta. Karşılaştırma amacıyla, benzer büyüklükteki bir asteroit 1908'deki Tunguska olayına neden oldu. Bu asteroit yere çarpmadan önce patladı, ancak 2.150 kilometrekarelik bir alanda yaklaşık 80 milyon ağacı yok etti. Bu, etkilenen bölge o sırada büyük ölçüde nüfussuz olmasına rağmen, etki çok büyüktü. Ancak karşılaştırma yapmak çok zordur. Herhangi bir potansiyel isabetin etkileri, asteroitin hızı, çarpma açısı ve asteroitin bileşimi gibi şu anda bilinmeyen faktörlere bağlı olacaktır. Bildiğimiz şey, 2023 DW'nin şu anda Dünya'dan yaklaşık 0,14 astronomik birim uzakta olduğu, yani kabaca 21 milyon kilometr ve 24.63 km/s'lik bir hızla ilerliyor. Asteroit 26 Şubat'ta keşfedildi ve Güneş'in etrafında bir tur atması 271 gün sürüyor. NASA'nın oldukça etkileyici Eyes On Asteroids izleme sitesi aracılığıyla, Güneş Sisteminin geri kalanıyla karşılaştırmalı olarak hareketlerini gerçek zamanlı olarak görebilirsiniz. Bu arada adı, ne zaman keşfedildiğini gösteriyor. 2023'ten yılını \"D\", onun Şubat ayının ikinci yarısında bulunduğunu gösteriyor. Şu anda, bu izleyici 2023 DW'nin Dünya'yı yaklaşık 1,8 milyon kilometre ile ıskaladığını gösteriyor ancak bu tahminler elbette önümüzdeki yıllarda değişebilir. NASA, \"Genellikle yeni nesneler ilk keşfedildiğinde, belirsizlikleri azaltmak ve yörüngelerini yıllar sonra yeterince tahmin etmek için birkaç hafta veri gerekir\" diyor. NASA Yörünge analistleri, asteroit 2023 DW'yi izlemeye ve daha fazla veri geldikçe tahminleri güncellemeye devam edecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/nasa-space-apps-challenge-7-8-ekimde-istanbulda", "text": "Medya sponsorluğunda Fizikist'in de bulunduğu, TÜMMİAD ve YTÜ FİZİK KULÜBÜ organizatörlüğünde yapılacak bu etkinlik 7-8 Ekim 2023 tarihlerinde BAU FUTURE CAMPUS'de gerçekleşecek. Stratejik ortaklar ve sponsorların desteği ile gerçekleşecek etkinlik tamamen ücretsizdir. NASA Space Apps Challenge, dünya genelinde yaratıcı genç beyinleri bir araya getirerek çevresel sorunları çözme, uzay keşfi ve insanlığın gelişimine katkı sağlama amacı güden büyük bir etkinliktir. Bu yarışma, NASA tarafından 12. kez düzenleniyor ve her yıl büyük bir ilgiyle karşılanıyor. Katılımcılar, 2 ila 6 kişilik takımlar halinde, yayınlanan zorluklardan birini seçerek 48 saat boyunca NASA ve Uzay Ajansı ortaklarından gelen açık kaynak verilerini kullanarak çözüm odaklı projeler geliştirme fırsatı buluyorlar. Bu projeler, uzayın sınırlarını zorlayan, çevresel sürdürülebilirliği destekleyen veya insanlığın geleceğine ışık tutan yenilikçi fikirler içerebilir. Yarışma sonunda dereceye giren takımlar, küresel finalde yarışma hakkı elde ediyorlar ve projeleri NASA tarafından değerlendiriliyor. Kazananlar, ödül olarak bir uzay istasyonuna roket fırlatma törenine davet ediliyorlar. Bu, genç yetenekler için eşsiz bir fırsat sunuyor ve onları uzayın büyülü dünyasına bir adım daha yaklaştırıyor. NASA Space Apps Challenge, gençleri keşfetmek ve geleceğin uzay ve Dünya sorunlarına çözümler üretmelerine yardımcı olmak için mükemmel bir platform sunuyor. Eğer siz de uzay tutkunuysanız ve çevresel sorunların çözümüne katkıda bulunmak istiyorsanız, NASA Space Apps Challenge'a katılmak için harika bir fırsat. Geleceğin keşiflerini şekillendirmeye başlamak için bu heyecan verici yarışmaya katılabilirsiniz!"}
{"url": "https://www.fizikist.com/nasa-uzaya-3-boyutlu-yazici-gonderiyor", "text": "NASA Uluslararası Uzay İstasyonu için ilk ticari nitelikteki projeyi gerçekleştirmeyi planlıyor. Made In 3D baskı şirketinin 3 boyutlu yazıcılarının uzaya gönderilmesi için planlar yapılıyor. Made In 3D şirketi Katkı Üretim Tesisi çözümlerini uzaya göndermek için NASA ile işbirliğine gitti. Daha önce hiçbir eşine rastlanmayan proje kapsamında, uzayda ilk defa 3 boyutlu ürünler elde edilecek. Özel yer çekimi ortamında kullanılmak üzere tasarlanan çözüm, dünya üzerinden komuta edilebilecek. Yani Made In 3D, dünyadan verdiği talimatla uzayda 3 boyutlu ürünler yapabilecek. Made In Space Ürün Stratejisi Başkanı Spencer Pitman konuyla ilgili yaptığı açıklamada, uzayda üretilecek ürünlerin AMF müşterilerinin satışına açık olacağını belirtti. Yazıcının uydu ve diğer uzay araçlarına uygun parçalar üreteceğini ifade eden Pitman, elde edilecek parçaların ayrıca üniversite, özel şirketlerin tıbbi araştırmalarında da kullanılacağını vurguladı. 2011 yılında uzayda yapıla parabolik bir uçuşta ağırlıksız bir ortamda, 3D nesnelerin üretebileceğine dair bulgular elde edilmişti. Söz konusu bulgular sonrasında harekete geçilmiş; şirket ile NASA işbirliğine gitmişti. 2014 yılında şirket ISS aracılığıyla 3D yazıcılarının bir örneğini uzaya göndermiş; sonuçlar olumlu olmuştu. Bir bakıma yeni proje kapsamında, uzayda seri olarak 3D nesnelerin üretilmesine tanık olabiliriz. NASA'nın söz konusu proje içerisinde yer almasının ise projeden elde edecekleri para ile doğru orantılı olduğu belirtiliyor. Nitekim NASA 1 pound maliyetli bir nesneyi üretmek için 10 bin dolarharcayacak. Bu bağlamda, şirket ile aralarında büyük bir para alışverişigerçekleşecek. Uzayda yapılacak herhangi bir baskının 6 bin-30 bin dolar maliyetindeolması bekleniyor. Tech Crunch'da yer alan habere göre AMF Projesi'nin 22 Mart Salı günü Cygnus Uzay Gemisi'nde başlatılması bekleniyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/nasa-voyager-2yi-yildizlararasi-uzayi-incelemeye-devam-ettirmek-icin-hackledi", "text": "Voyager 2'nin ölümü, NASA'nın sondayı 2026'ya kadar devam ettirmek için yedek bir güç kaynağını hacklemenin bir yolunu bulmasının ardından ertelendi. Voyager 1 ve 2, 45 yıllık uzay uçuşlarında çok önemli bilimsel bilgiler sağladı. Bugün, sondalar Dünya'dan 12 ve 14 milyar mil uzakta, yıldızlararası uzayda seyahat ediyor. Bu, daha önce herhangi bir uzay aracının veya insan yapımı nesnenin gittiğinden daha ileri. Voyager 1 ve 2, 1977'de bir ay arayla yola çıktı. Sondaların başlangıçta Satürn ve Jüpiter'i geçmek için 4 yıllık bir göreve başlaması gerekiyordu. Uzaylılara Dünya hakkında bilgi sağlayacak bilgileri içeren bir \"altın plak\" ile fırlatıldılar. Ancak sondalar beklentileri aşmaya devam etti ve NASA, önce Neptün ve Uranüs'ü ziyaret etmek, ardından diğer tüm sondalardan daha uzağa yelken açmak, heliosferi geçmek için görevlerini sürekli olarak genişletti. Heliosfer, güneşten uzanan bir parçacık ve manyetik alan baloncuğudur. Bu küre, bizi galaktik kozmik radyasyondan koruduğu için Dünya için özellikle önemlidir. Sondalar artık bu heliosferin dışında olduğundan, ölçümleri balonun şekli ve koruyucu rolü gibi özellikleri hakkında benzeri görülmemiş bilgiler sağlıyor. Problar, ısıyı çürüyen plütonyumdan elektriğe dönüştüren jeneratörler tarafından desteklenmektedir. Bu enerji kaynağı zayıfladıkça, NASA mühendisleri gücü korumak için sondaların kameraları ve ısıtıcıları gibi gerekli olmayan araçları kapatmak zorunda kaldılar. Ancak Voyager 2, son enerji rezervlerini doldurmak üzereyken, NASA mühendisleri onun biraz daha uzun süre hayatta kalmasını sağlayacak zekice bir hile buldular. Voltaj değişimleri nedeniyle prob devresi arızalanırsa açılacak şekilde tasarlanmış bir güvenlik mekanizmasından gücü yönlendirmenin bir yolunu buldular. Voyager'ın JPL'deki proje yöneticisi Suzanne Dodd, \"Değişken voltajlar aletler için bir risk oluşturuyor, ancak bunun küçük bir risk olduğunu belirledik ve alternatif, bilim cihazlarını daha uzun süre açık tutabilmek gibi büyük bir ödül sunuyor\" dedi. NASA, Voyager 1'de de bunu kullanmayı düşünebilir. Voyager 1'in enstrümanlarından biri daha önce arızalandı, bu da sondanın Voyager 2 kadar güç kullanmadığı anlamına geliyor. Uzay ajansına göre, Voyager 1 için cihazların kapatılması kararı gelecek yıl verilecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/nasanin-curiosity-roveri-marsta-eski-bir-golun-kalintilarina-rastladi", "text": "ABD uzay ajansı Çarşamba günü yaptığı açıklamada, NASA'nın Curiosity gezgini gezegenin daha kuru olması beklenen bir bölgesinde dalga dalgalı kayalar yani eski bir gölün kanıtını bulduğunu söyledi. Curiosity'nin California'daki NASA'nın Jet Propulsion Laboratuvarı'ndaki proje bilimcisi Ashwin Vasavada, \"Bu, tüm görevde gördüğümüz geçmişteki su ve dalgaların en iyi kanıtıdır\" dedi. 2012'den beri Mars'ı keşfeden gezici, milyarlarca yıl önce sığ bir gölün dalgalarının neden olduğu kayaların yüzeyindeki dalgalı desenlerin çarpıcı resimlerini geri gönderdi. Curiosity daha önce, göllerin kuruduklarında geride bıraktıkları tuzlu minerallerde bir zamanlar Mars'ın bazı kısımlarını kapladığına dair kanıtlar bulmuştu. Ancak NASA bilim insanları, Gale Krateri'nde gezicinin şu anda keşfetmekte olduğu alanda bu kadar kesin su kanıtı bulduklarında şaşırdılar. Curiosity, Sharp Dağı olarak bilinen 5 kilometre yüksekliğindeki bir dağın eteklerini keşfediyor. NASA, gezicinin Sharp Dağı'ndaki ıslak heyelanlarla yıkanan bir vadide enkaz da tespit ettiğini söyledi. NASA, Sharp Dağı'nın en eski katmanlarının bilim insanlarına bir tür \"Mars zaman çizelgesi\" sağladığını söyledi. Bu, \"Mars'ın eski geçmişinde Dünya'ya daha çok benzeyen, daha sıcak bir iklime ve bol suya sahip bir gezegenden bugünkü dondurucu çöle nasıl evrildiğini\" incelemelerine olanak tanıyor. Başka bir Mars gezgini olan Perseverance, geçmişteki mikrobiyal yaşam belirtilerini aramak için Şubat 2021'de Kızıl Gezegene indi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/nasanin-issyi-yok-etmek-icin-180-milyon-dolarlik-plani-aciklandi", "text": "ISS uzun ömrünün sonuna doğru hızla ilerlerken, NASA onu uzaydan indirecek ve denize çarpma yolunda rehberlik edecek bir uzay aracını araştırmaya başlamak istiyor. Plan, atmosfere girip herhangi bir karadan en uzak konum olan Pasifik Okyanusu'ndaki Nemo Noktası'na inmesi için, mükemmel zamanda yörüngeden hafif bir \"uzay çekişi\" içerecek. İlk olarak Space.com tarafından bildirilen plan, yakın zamanda, NASA'ya ayrılan 27,2 milyar dolarlık tahsisin \"yeni bir uzay çekişinin geliştirilmesini başlatmak için\" 180 milyon dolarlık bir tahsisi de içerdiği, Beyaz Saray'ın yıllık bütçe açıklamasında duyuruldu. Plan, ISS'nin operasyonel ömrünün resmi olarak sona erdiği 2030'da gerçekleşecek. Para bu işe özel bir uzay aracına gidecek, böylece NASA ISS'yi yörüngeden çıkarmada Rusya'nın Progress kargo uzay aracına bağlı olmak zorunda kalmayacak. Hala ana plan olabilir, ancak ajans her ihtimale karşı bir miktar fazlalık olmasını istiyor. 180 milyon dolar işleri başlatacak olsa da, biraz daha fazlasına ihtiyaçları olacak. Space.com'un bildirdiğine göre, NASA'nın insanlı uzay uçuşu şefi Kathy Lueders, bir basın toplantısında, \"Elimizdeki bir maliyet tahmini yaklaşık 1 milyar doların biraz altındaydı.\" dedi. ISS, okyanusta ulaşılması en zor nokta olarak tanımlanan ve Pasifik Okyanusu'nda çok uzak bir konum olan Nemo Noktası olarak da bilinen Okyanus erişilemezlik kutbuna inecek. Nemo Noktası, karadan mümkün olan en uzak noktadır, bu da onu hızlanan bir ateş topunu hedeflemek için ideal bir nokta yapar. Sonuç olarak, Nemo Noktası esasen yörüngeden çıkarılan çöpler için bir \"uzay aracı mezarlığı\" haline geldi - ve 2030'da, tüm zamanların en ikonik uzay aracının sonunda orada dinlenme ihtimali yüksek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ne-zaman-olecegimizi-tahmin-eden-test-bulundu", "text": "Uzmanlar test sayesinde bir insanın ne zaman öleceğinin tahmin edilebileceğini, bunama riski olanların saptanabileceğini ve buluşun tıp, emeklilik ve sigorta dünyasına etkileri olacağını söylüyor. Londra'daki King's College'ta yapılan çalışmaya imza atan uzmanlar \"biyolojik yaş\"ın, doğum tarihini kullanmaktan daha faydalı olduğunu söyledi. Gen Biyolojisi adlı bilim dergisinde yayımlanan çalışmada yaşlanma sürecinin nasıl geciktirilebileceğine dair ipuçları yer almıyor. Testte 150 genin davranışlarını kıyaslayarak hücrelerdeki \"yaşlanma işaretlerine\" bakılıyor. Başta 25-65 yaş arası sağlıklı ancak genel olarak hareketsiz yaşam tarzı olan deneklerdeki 54 bin farklı gen faaliyetini inceleyen uzmanlar, daha sonra bu sayıyı 150'ye düşürdü. King's College'tan Prof. Jamie Timmons BBC'ye yaptığı açıklamada, \"Tüm dokularımızda sağlıklı yaşlanma işaretleri var ve bu işaretler yaşam süresi ve bilişsel zayıflamaya dair birçok konuda ipucu veriyor. Testle bireyin 40 yaşından sonra yaşlanırken ne kadar sağlıklı kalacağına dair bir rehber oluşturulabilir\" dedi. Araştırma ekibi \"yaş\" ve \"sağlığın\" iki farklı olgu olduğunu vurguluyor. Bütün günü koltukta geçirmek gibi bazı yaşam tarzı tercihleri sağlığınız için kötü olabilir, ancak vücudunuzun ne kadar hızla yaşlanacağını etkilemiyor gibi görünüyor. Uzmanlar yaşam tarzıyla ilgili seçimlerle biyolojik yaşınızı birleştirmenin daha doğru bir resim sunacağına inanıyor. Araştırmacılar geliştirdikleri testi İsveç'te de 70 yaşındaki bir grup erkek üzerinde denedi. Test sonucu kimlerin yavaş ya da çok çabuk yaşlandığı görüldü ve uzmanlar gelecek birkaç yıl içinde kimlerin öleceği tahmin etti. Prof. Timmons \"Kiminin ölme ihtimalinin hiç olmadığını, kiminin ölme ihtimalinin yüzde 45 olduğunu gerçekten tahmin edebildik. \" dedi. Testin ilk olarak İngiltere'deki organ bağışlarında pilot uygulamalarla denenmesi planlanıyor. Böylece teknik olarak yaşlı ancak biyolojik yaşları organ bağışı yapabilecek kadar genç olanlar tespit edilebilecek. Simmons testin ayrıca bunamanın ne zaman başlayacağını tahmin etmekte \"yararlı bir araç\" olabileceğini de vurguladı. Uzmanlar araştırmalarının emeklilikten sigorta primlerine dek pek çok alana etki edebileceğinin de farkında. Prof. Simmons \"Bir dizi soruyu ve hiç şüphesiz hararetli bir tartışmayı gündeme getiriyor. Ama zaten yaşımızla yargılanıyoruz. Dolayısıyla test bunu yapmanın daha akıllıca bir yöntemi olabilir. Örneğin çok fazla emeklilik primi ödemeyi bırakıp, şimdi hayatın tadını çıkartmaya karar verebilirsiniz\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-atomik-saatler-zamani-daha-dogru-olcuyor", "text": "Saat ilk olarak M.Ö 4000'lerde Mısır'da kullanıldı. Mısırlılar güneşin belirli bir düzende doğup battığını gözlemleyip ilk olarak güneş saatini keşfettiler. Güneş saati zamanı güneşin konumuna göre ölçüyordu. Daha sonra, güneş saatinden geceleri fayda sağlanamadığından Mısır'da bu saatlerin yerini kum ve su saatleri aldı. Saat teknolojisindeki büyük atılım ise, 1300'lü yıllarda İngiltere'de saat maşasının keşfi ile oldu. Saat maşası ile mekanik saat üretiminin önü de açıldı. Saat maşası denge çarkının salınımlarını kullanıyordu. Daha sonra 15. yüzyılda yay ile çalışan saatler geliştirildi. 15. ve 16. yüzyıllarda saat üretimi zenginleşti. Zamanı tutmak adına doğruluğu arttıracak gelişme 1656 yılında sarkaçlı saatlerin geliştirilmesiyle geldi. 1840'da da elektronik saat patentlendi. 20. yüzyılda elektronik alanındaki ilerlemeler de, içerisinde saat mekanizması olmayan saatlerin hayatımıza girmesine yol açtı. Bu gelişmelerin arasında aslında temelleri 1879'da Lord Kelvin tarafından atılan atomik saatler de hayatımızda yer almaya başlamıştı. Temelleri 1879'da atılmasına rağmen, ilk atom saati 1949'da U.S National Bureau of Standards, NBS'de yapıldı. İlk isabetli atom saati ise, sezyum-133 atomunun rezonans ölçümüyle 1955 yılında İngiltere Ulusal Fizik Laboratuvarı'nda, Louis Essen tarafından yapıldı. Atom saatinin geliştirilmesiyle artık zaman akışının neredeyse tam anlamıyla doğru ölçülebilmesi sağlanmış oldu. Çünkü, atomların rezonans frekanslarını sayarak zamanı ölçen atom saatinin 3 milyon yılda 1 saniye hata yapma ihtimali yalnızca %22,522. Atom saatinin bu kadar yanlışsız olması ise, atomların oldukça tutarlı frekanslarda rezonans üretmelerinden kaynaklanıyor. Eğer bir sezyum atomunu alır ve rezonans üretmesini sağlarsanız, bu atom herhangi başka bir sezyum atomu ile tam olarak aynı frekansta rezonans üretecektir. Sezyum-133 saniyede 9,192,631,770 dönüş sayısına sahiptir. Bu kesinlik kuartz saatlerden oldukça farklıdır. Çünkü, kuartz kristali el yapımı olduğundan yine bir salınım frekansı standartını temel alır ve atomik saatler kadar kesinliği yoktur. Ayrıca, kuartz salınımları sıcaklık gibi dış etkenlerden etkilenerek değişebilir. Fakat, sezyum-133 her ne olursa olsun aynı bilinen frekansta salınımını gerçekleştirir. Bu sebeple atomik saatlerin kesinliği oldukça fazladır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-ayin-hep-ayni-yuzunu-goruruz", "text": "Dolunay, ilk dördün, son dördün gibi isimler verilen bu haller yaklaşık olarak 29,5 günlük periyotlarla tekrar eder. Bu süre içinde hem Dünya hem de Ay kütleçekimi etkisinde hareket ederken Ay'ın Dünya'dan görünen yüzü hep aynı kalır. Yüzeyin görünen kısmının toplam yüzeye oranı tam olarak %50 olmasa bile %50'ye çok yakındır. Başka gezegenlerin pek çok uydusunda da gözlemlenen bu durumun sebebi Dünya üzerinde gelgitlerin oluşmasına da sebep olan kuvvetlerdir. Güneş'in ve Ay'ın kütleçekimi sebebiyle Dünya'da meydana gelen gelgit sadece okyanusları değil tüm gezegeni etkiler. Fakat karaların akışkanlığı okyanuslardan çok daha az olduğu için gelgitin karalarda neden olduğu deformasyon okyanuslarda olduğundan çok azdır. Üzerinde hiçbir kuvvet olmadığı zaman mükemmel bir küre şeklinde olan bir uydunun kesit alanı, gezegeninin kütleçekiminin etkisiyle zaman içinde ovalleşir . Şişkin kısımlardan birinin her zaman gezegene dönük olduğu durum ise sistemin en kararlı olduğu haldir. Ayın hep aynı yüzünü görmemizin sebebi; Ayın kendi etrafındaki tam tur dönüşü ile dünya etrafındaki tam tur dönüş süresinin aynı olmasındandır. Yani Ay hem kendi etrafında hem de dünya etrafında 28 günde tam tur döner. böylece dünyaya bakan yüzü sabit kalırken kendi etrafında da dönmüş olur. Ay ve Dunya saat yonunun tersine, donerler. Ayin kendi etrafindaki donus hizi, dunyanin etrafindaki donus hizindan daha azdir. Kendi etrafindaki donus suresi ile dunyanin etrafindaki donus suresi birbirine esittir. Yazida bu esitligin nedeni anlatilmaktadir. Anlatım doğru. Masanın üzerine 2 çay tabağı koyun. biri dünya olsun, diğeri ay. Ay olanın kenarına, dünya olana karşı karşıya geldiği noktaya bir işaret koyun. Bu işaret hep dünya olana bakıyor kalacak şekilde, ay olan tabağı diğerinin etrafında bir tur attırın. Ay olanın dünya olan etrafında dönerken, dünyaya baktığı yüz hep dünyaya bakıyor kalmak kaydı ile kendi ekseninde de bir tur döndüğünü görebilirsiniz. Anlatılandan ben şunu çıkardım..Depremleri tetikleyen nedenlerden biri de ay ve güneş tutulmaları. Başlık ve konu farklı..Başlıktaki sorunun cevabı değil aşağıda anlatılanlar..."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-bacagimiza-geceleri-kramp-girer", "text": "Kaslar kasılıp gevşeyerek vücudumuzun hareket etmesini sağlayan dokulardır. Ancak istemsiz olarak kasılıp belli bir süre gevşemediklerinde kramplar oluşur. Kaslardaki yorgunluğun, sinirlerdeki işlev bozukluklarının, kan dolaşımındaki problemlerin ve vücut sıvılarında bulunan bazı kimyasal maddelerin miktarındaki düzensizliklerin kramplara neden olduğu düşünülse de krampların sebebi ve nasıl oluştuğu tam olarak bilinmiyor. Geceleri oluşan kramplar genellikle bacağımızda ortaya çıkar. Bu tür krampların istemli hareketlerden sorumlu sinir hücrelerinin istemsiz bir şekilde aşırı uyarılmasından kaynaklandığını gösteren çalışmalar var. Bazı bilim insanları uyurken ayakların genel pozisyonunun baldır kaslarının kısalmasına neden olduğunu, bu durumun sinir hücrelerinin uyarılmasının engellenememesine yol açtığını düşünüyor. Diğer bir görüş ise günümüzdeki yaşam tarzı nedeniyle bacak kaslarının daha az kullanılmasının bu durumun nedeni olduğu. Bacak kaslarında ortaya çıkan krampların diğer bir nedeni kas yorgunluğu. Kasların aşırı kullanılmasının sinirlerin hasar görmesine ve sinirlerde işlev bozukluklarının ortaya çıkmasına neden olduğu düşünülüyor. Genel olarak sıvı kaybının ve vücut sıvılarındaki bazı kimyasal maddelerin miktarındaki azalmanın sinirlerin ve kasların uyarılmasında etkili olduğu bilinir. Ancak gece ortaya çıkan krampların sıvı kaybıyla ve vücut sıvılarındaki bazı maddelerin miktarındaki düzensizlikle ilişkili olduğu düşünülmüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-beyinlerimiz-kuculmeye-basladi", "text": "Bu hacim azalmasının bir kısmının geçtiğimiz 10.000 yılda insanın ortalama beden büyüklüğünün düşmesiyle bağıntılı olması olası. Beyin büyüklüğü beden büyüklüğüne endeksli, nitekim büyükçe bir beden onu idare etmek için hacimce geniş bir sinir sistemine gereksinim duyacaktır. Dolayısıyla bedenler küçüldükçe beyin de onu izledi. Küçükçe bir beden ayrıca küçükçe bir leğen kemiği demek ki bu da seçilimin küçük kafalılığı kayırması anlamına gelebilir. Olası bir başka nedense beynin enerji ekonomisi bakımından pahalı oluşu ve gerekmediği sürece büyük bir tanesinin sürdürülmeyeceğidir. Kitaplarda, bilgisayarlarda ve internette giderek artan şekilde daha çok bilgi saklıyor ve işliyor oluğumuz gerçeği, pek çoğumuzun aslında küçük beyinlerle rahatlıkla devam edebileceği anlamına geliyor. Ayrıca bazı antropologlar bildiriyorlar ki büyük beyinler hızlı hesaplama gibi belirli görevlerde daha uzun bağlanım yolaklarından ileri daha verimsiz olabilirler. Yaşam biçimimiz beyin boyutlarını etkilemiş olabilir. Örneğin, evcilleştirilmiş hayvanlar vahşi emsallerine göre, avcılardan kaçmakta ya da yemek için avlanmak gibi görevleri gerçekleştirmekte gerekli fazladan beyin gücüne ihtiyaç duymadıklarından daha küçük beyinlere sahipler. Benzer şekilde, insanlar da daha evcil hale geldiler. Ancak beyinlerimizi belirgin yaşam koşullarımıza uygun tuttuğumuz müddetçe, türümüzün toplu zekası adına korkmak için herhangi bir neden olmamalı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-emc2-ve-bu-bizi-neden-ilgilendirir", "text": "Cox ve Forshaw'un amacı, Einstein'ın uzay ve zaman kuramını mümkün olan en basit biçimde anlatmak. Ama bununla yetinmeyip kuramın engin güzelliğini sergilemek ve böylece modern fizikçilerin doğa hakkında neler düşündüklerinin ve yaşamlarımızı değiştiren kuramları nasıl inşa ettiklerinin anlaşılmasını sağlamak. Kitabın ilerleyen sayfalarında, nesnelerin yüksek hızlarda hareket ettiğinde uzay ve zamana ilişkin sağduyuya dayalı fikirlerimizin nasıl çöktüğüne şahit olacaksınız. Yıldızlar neden parlar? Nükleer enerji neden kömür ya da petrolden çok daha verimlidir? Kütle nedir? Bu sorular bizi modern parçacık fiziği dünyasına, CERN'deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'na ve kütlenin tam da kökeninin açıklanmasına yol açabilecek olan Higgs parçacığının arayışına götürecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-en-uzun-gunler-aralik-ayindadir", "text": "Bir günün ortalama uzunluğu 86.400 saniye olarak hesaplanmışsa da, aslında her günün -hafif- farklı bir uzunluğu vardır. Bir boylam çizgisinin Güneş'le karşı karşıya gelmesi için baştan sona dönmesi gereken süreyi ölçmeniz gerekir ve Dünya kendi ekseninde döndüğü gibi Güneş etrafında da dolandığından, bir günün uzunluğunu ölçmek için kabaca 361 derecelik bir dönüşe bakmanız gerekir. Ve sonra işler biraz daha karmaşık bir hale alır. Çünkü Dünya'nın Güneş etrafında izlediği yörünge kusursuz bir çember değildir; elips şeklindedir, yani Güneş'in etrafında dolandıkça zaman zaman ona yaklaşır zaman zaman da Güneş'ten uzaklaşırız. Güneş'e yaklaştığımızda Dünyamız daha hızlı döner ve tersi şekilde de; uzaklaştıkça daha yavaş döner. Dünya'nın sahip olduğu eksen eğimi ve elips şeklindeki yörüngesinin kendine özgü bir birleşimi de; en uzun günün Aralık ayında olmasına sebep olur. İşte işlerin arapsaçına döndüğü yer tam da burasıdır. Dünya, Güneş'e en yakın olduğu anda, yerçekiminin Dünya'nın dönüşünü etkileme biçiminden kaynaklı, her günün gerçek uzunluğuna aslında 8 saniye eklemeniz gerekir. Ayrıca Dünya'nın ekseni eğik olduğundan, mevsimler oluşur fakat bu aynı zamanda, eğimin Güneş'e doğru olduğu ya da ondan uzaklaştığı yılın belli tarihlerinde; daha dar boylam dilimlerinin Güneş'e doğrudan yöneldiği anlamına gelir. Bu yüzden Dünya kendi yörüngesinde hareket ettikçe, belirli bir boylam çizgisinin Güneş'in yönünü yakalaması için hafif şekilde daha ileri dönmesi gerekir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-fizik", "text": "Maalesef ülkemizde temel bilimlerde okumak çok desteklenen ve yaygın olan bir durum değil. Bunun temel sebebi ise gelecek kaygısı. Özellikle aileler fen edebiyat fakültesi mezunu olmayı işsizlik ile eşdeğer görmekte. Peki haklılar mı? Bana kalırsa hem haklı hem de haksızlar. Evet istenen düzeyde iş kapasitesi mevcut diyemem ancak durum abartıldığı kadar da vahim değil. Bu konuyu tekrar açmak üzere şimdi biraz fizikten bahsedelim derim. Öncelikle Fizik dahil herhangi bir bilim dalında okumanın temel gereği istek ve meraktır. Fizik, neredeyse doğayla ilgili herşeyi kapsar. Etrafınızda olup biten doğa olayları-fiziksel olaylar sizi heyecanlandırıyorsa ya da acaba bu neden böyle ki diyip bir hocanıza, bir kitaba ya da Google'a danışıyorsanız, bu merakı taşıyorsunuz demektir. Fizik, etrafınızdaki güzellikleri keşfetmeyi ve doğaya herkesin baktığından farklı gözlerle bakmayı öğretir size. Dolunay, yıldızlar, denizdeki dalgalar, karıştırdığınız çay , yağmur sonrası çıkan gökkuşağı evet bunların hepsi fiziktir. Hatta hastanede girdiğiniz Manyetik Rezonans cihazı nam-ı diğer MR dahi ciddi fizik içerir. Fizik okumak, çok çeşitli alanlarda bilgi sahibi olmanızı sağlar. Bkz. Sheldon Cooper: Penny, I'm a physicist. I have a working knowledge of the entire universe and everything it contains. Sheldon, Penny'e: Penny ben bir fizikçiyim ve evrendeki herşey hakkında fikrim vardır . Tabi bizler Sheldon kadar iddialı değiliz ancak belirttiğim gibi fizik okumak size farklı bir bakış açısı sağlayacaktır. Peki iyi güzel ama Fizik okumak zor değil mi? Evet fizik okumak kolay değil katılıyorum ama sandığınız kadar zor değil. Lisede çoğumuz fizikten yana sıkıntılar çektik. Benim de en zorlandığım dersti fizik. Fakat doğru öğretim teknikleri kullanılır ve öğrenci de gerekli gayreti gösterirse fiziği anlamak kolaylaşır. Tabi üniversitede bireysel çalışmanızın önemi liseye oranla çok daha büyüktür. Lisede anlatılan fizik maalesef formüllerden çok da öteye gidemiyor. Elbette görevini hakkıyla yapan fizik öğretmenlerimizi tenzih ediyoruz. Üniversitede ise fizik programları teori ağırlıklı olarak ilerler. Temel fizik derslerini bitirdikten sonra özellikle son iki yılınızda daha özel konu ve derslere yönelebilirsiniz. Klasik fizik, kuantum fiziği ve elektromanyetik fizik bölümünün temelini oluşturur. Bu derslere genelde 2 saatlik deney dersleri eşlik eder. Bu arada temel fiziği anlamak temel matematik derslerini anlamakla yakından ilişkilidir. İyi bir fizikçi aynı zamanda iyi bir matematikçi de olmalıdır. En azından kendi alanında kullanacağı matematik diline de hakim olmalıdır. Hadi diyelim mezun da oldum. Fizik mezunları nerelerde çalışabilir? İş bulabilecek miyim? Gelecek kaygınızın olması gayet olağan bir durum. Sizlere mezun olduğunuz an hemen süper işler bulursunuz tarzında vaatler veremeyeceğim ama olanaklar var. Bir fizik mezunu ilk olarak akademi hayatına devam etmeyi düşünebilir. Bu süre zarfında üniversitelerde açılan araştırma görevliliği kadrolarını takip edip asistan olarak üniversite bünyelerinde çalışabilirler. Bu kadroların açılması ihtiyaca, atama ise YÖK'e bağlıdır. Ancak bir sene içinde bir üniversitede fizik bölümüne genel olarak 3-4 kişi alınır. Olağanüstü durumlar da olabilir tabi. İhtiyaca göre bu sayı artıp azalabilir. Bunun haricinde TÜBİTAK araştırmacı kadrolarına başvurulup laboratuvar ya da araştırma geliştirme bölümlerinde çalışmak mümkün. Diğer bir kurum ise hastahaneler. Fiziğin birçok alanla ilişkili olduğundan bahsetmiştik. Bu alanlardan biri de sağlık. Hastahanelerde sağlık fizikçisi yani MR, BT vb cihazlardan anlayabilen ve hasta hakkında bazı kararların verilmesinde yardımcı olan sağlık fizikçisinin bulunması gerekiyor . Saydığım devlet kadrolarının dışında ise özel sektörde de özellikle AR-GE ve analizle ilgili birimlere başvurabilirsiniz. Tabi özel sektörde kişinin gayreti epey önemli. Elbette sizlere daha umutlu bir yazı yazmak isterdim fakat olanakların geliştiğini de belirtmek isterim. Son yıllarda birkaç şehirde bilim merkezleri açılmaya başlandı. TÜBİTAK ilk 5000'e giren ve fen edebiyat fakültesini tercih eden öğrencilere aylık 2000 TL burs sağlayacağını duyurdu. Yine ilk 10000 içinde bulunan öğrencilere de 1000 TL aylık burs verilecek. Ben üniversite sınavına girdiğimde bu rakam ilk 5000'e giren öğrenci için 500 TL idi. Şuan teşvik edici bir burs olanağı sizi bekliyor. Belli şartları sağlamanız kuralıyla yüksek lisansa devam ederseniz bursunuz da devam ediyor. Özetle, bilim ve teknolojinin ilerlemesi nihai olarak ülkemizin gelişmesi için temel bilimlere ciddi önem vermemiz şart. Eğer istekliyseniz sizleri de aramızda görmeyi çok isteriz. Yazı umarım faydalı olmuştur. Hepinize başarılar dilerim. 2 Big Bang Theory dizisinden alıntıdır. fizik ile ilgili çok ciddi umutlarım var. gerçekten de etrafımdaki herkes fiziği bırakmam gerektiğini çünkü para! olmadığını söylüyor. önemli olan sevdiğin işi yapmak değil midir acaba, belki küçük olduğum için böyle düşünüyorumdur, hayatın zorluklarıyla karşı karşıya gelmediğim için, ne kadar fazla acı çektiğimi düşünsem de. belki fikrim değişir bilemem ama bilim belkide herşey. Burdaki sorun benim gibi fiziğe iligili olup fizik makalelerini sevip okuldaki fizik ve matematik derslerinde başarılı olamayıp fizik dersini çok zorlanarak yapıp sınavda biyoloji kimya gibi derslerdeki başarısıyla puanını yükseltenler boğaziçi fizik kazansa bile gitmeli mi? Sırf fiziği seviyorum ama işlemsel kısımlarını yapamıyorum diye vazgeçmeli miyim? Sonuçta lisede fizik dersini zor geçipte teorik fiziği anlasada klasiği yapamadığı için üniversitede sınıf geçemeyen bir öğrenci çokta iyi olmaz. Bunu okuyarak ne olduğumu öğrenmiş oldum . Stephen Hawking saolsun . Yazınızı ilgiyle okudum.Bu sene YGS'de rahatsızlandığım için seneye tercih yapacağım.Dayım fizikçidir ve beni küçük yaşlarımdan itibaren yönlendirmiştir.En iyi dersim fizik ve the Big Bang Theory'nin gazıyla fizikçi olmak isterdim hep; muhtemelen dizideki gibi bir yaşam benim en büyük hayalim; hem fizikle uğraş, hem de üniversiteden iyi bir maaş al gibisinden.Fakat ilk 5bin veya 10bin içine girdikten sonra insan geleceğini garantiye almak için tıp veya iyi bir mühendislik yazıyor.Benim de istediğim yer 8bin ile Havacılık ve Uzay mühendisliği.Dolayısıyla fizikçi olmak benim için hayalden öte gidemeyecek gibi duruyor.Tubitak'ın verdiği burs güzel fakat yeterli değil; miktar anlamında değil.Mezun olunca ne olacak korkusu var.Bence ileriye yönelik yatırım yapılmalı.Müthiş bir mesleğiniz var,dediğim gibi zaten 1 numaralı hayalim.Fakat bir mühendislik veya tıp çok çok daha cazip kalıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-fotograflarda-gozler-kirmizi-cikar", "text": "Işık, göz bebeği yoluyla gözün içine girer. Göz bebeğinin boyutunu, içeri giren ışığın miktarına göre, çoğunluğu düz kastan oluşan bir yapı olan iris düzenler. Buna bağlı olarak dış ortamdaki ışık düzeyi yüksek olduğunda göz bebekleri küçülürken, düşük ışık düzeyinde ise göze daha fazla ışık gelmesini sağlamak için göz bebekleri büyür. Flaş kullanımı, düşük ışık düzeyinde olduğundan, o esnada göz bebekleri büyümüş durumdadır. Gözün arka kısmında retina adı verilen bir tabaka bulunur. Flaş aniden patladığında, henüz göz bebekleri kapanmaya fırsat bulamadan ışık gözümüzden içeri girer ve retina tabakasına çarparak geri yansır. Bu sırada göz bebekleri büyük halde olduğu için yansıyan ışığın büyük bir kısmı tekrar fotoğraf makinesine geri döner. Retina ve çevresinde gözü besleyen kılcal damarlar bulunduğundan, aniden yansıyan ışık, fotoğrafta kırmızı bir leke oluşturur. İşte bu yüzden ışık az olduğu zaman, flaş kullanılarak çekilmiş fotoğraflarda gözler kırmızı çıkar. Bu makale aşağıda linki verilen makalenin çevirisine dayanmaktadır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-guleriz", "text": "Karşımızdaki kişi düşmüş ve acı çekiyor olsa bile gülme krizine girdiğimiz olur. Gülmenin bulaşıcı bir yanı da vardır. Londra'daki UCL Üniversitesi'nde nörolog Sophie Scott birkaç yıldır gülme konusunda araştırmalar yapıyor. Fakat bu çalışma meslektaşları tarafından her zaman olumlu karşılanıp destek bulmamış. Mesleğe ilk başladığında genel olarak insan sesini incelemiş ve kimliğimize dair ne kadar geniş bilgi içerdiğini görmüş. Scott ses yoluyla cinsiyet, yaş, sosyoekonomik statü, coğrafi köken, ruh hali, sağlık gibi konularda ipuçlarına ulaşılabileceğini söylüyor. Deneylerinden birinde, profesyonel taklitçi Duncan Wisbey'i başka insanların konuşmalarını taklit ederken beyin taramasını çekmiş. Wisbey taklit ettiği kişinin konuşmasını denerken o kişinin kimliğine bürünmeye çalıştığı için Scott da tarama görüntülerinde beyin aktivitesinin bedensel hareket ve görselleştirme ile ilgili alanları harekete geçirdiğini görmüş. Taklitçilerle ilgili araştırmaları, aksan ve artikülasyon gibi konuların ses kimliğinin önemli bir parçası olduğunu göstermiş. Fakat Scott gülüşün en zengin ses özelliklerinden birini yansıttığını Namibya'daki çalışmaları sırasında tespit etmiş. İnsana özgü 6 evrensel duygunun - korku, öfke, şaşkınlık, tiksinti, üzüntü ve mutluluk yüz ifadesinden anlaşılacağını daha önceki araştırmalar ortaya koymuştu. Scott ise sesin içerdiği daha ayrıntılı bilgilerin anlaşılıp anlaşılmayacağını merak ediyordu. Bunun için Namibyalılardan ve İngilizlerden oluşan bir gruba birbirinin seslerini içeren kayıtları dinlemelerini ve o seslerde yansıyan altı evrensel duygunun yanı sıra rahatlama, zafer ve ferahlık duygularını tespit etmelerini istedi. İki grubun da en kolay tespit ettiği duygu gülme olmuş, diğer pozitif duygulardan farkını hemen ortaya koymuştu. Birlikte gülmek çiftlerin ilişkisini sürdürmelerinin temel yollarından biri olabilir. Scott, birlikte gülen çiftlerin gergin bir olayın ardından bu gerginliği dağıtmasının daha kolay olduğunu gösteren araştırmalara işaret ediyor. Bu insanların ilişkileri de daha uzun süreli oluyor. Komik videolara birlikte gülen insanların özel bilgilerini daha rahat paylaştıklarını ve aralarında ortak görüşlerin daha kolay oluştuğunu gösteren araştırmalar da var. Scott'un izlettiği bir videoda, arkadaşları bir Alman erkeğin farkında olmadan donmuş bir havuza atlayışını gördükten sonra kahkahalarla gülüşünü duyuyorsunuz. Bu gülme bile arkadaşları daha fazla birleştirmiş olabilir. Arkadaşlarının bu kadar çabuk gülmeye başlaması ilginç. Sanırım onun kendisini daha iyi hissetmesini sağlamak için gülüyorlar diyor Scott. Oxford Üniversitesi'nden Robin Dunbar da gülmenin acı eşiğini yükselttiğini gördü. Bunun muhtemelen endorfin hormonunun salgılanması sayesinde olduğunu ve bu hormonun sosyal bağları da güçlendirdiği biliniyor. Scott şimdilerde de konuşma esnasında aralara serpiştirilen gülmeler ile istem dışı kontrolsüz gülmeler arasındaki farkları tespit etmeye çalışıyor. Kontrollü ya da fazla içten olmayan gülmelerde ses genellikle burundan gelirken, istemsiz gülmelerde gülme sesinin burundan gelmediğini fark etti. Beyin taramalarında beynin her iki gülme tarzına ne şekilde tepki verdiğini görmeye çalıştı. Scott, istemsiz gülmelerle yapay gülme arasındaki farkı söylemenin her zaman kolay olmadığını, bu farkı tespit edecek becerilerin 30'lu yaşlara kadar doruğa ulaşmayabileceğini söylüyor. Bazı insanların sahte gülüşü bize hoş gelmese de Scott bunun o kişi hakkında olmaktan daha çok bizim hakkımızda, onların sosyal sinyallerine bizim ne şekilde tepki verdiğimize dair ipuçları içerdiğine inanıyor. Karşıdaki insandan hoşlanmıyorsak gülüşüne katılmıyor ve onu sahte ya da sinir bozucu buluyor olabiliriz. Komedyenler belki de gülmenin bulaşıcı özelliğinden dolayı geniş alanlarda, çok sayıda dinleyici kitlesine konuşmayı daha kolay bulur. Kahkahanın koptuğu ve söndüğü noktayı tespit etmek yaptığı araştırmasında dinleyicilere sensörler takan Scott, bu yöntemin fazla başarılı olmadığını, seyirciye böylesi bir ilgi yöneltildiğinde donduğunu ifade ediyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-gunese-ciplak-gozle-bakmamaliyiz", "text": "Güneş'e çıplak gözle bakmaya başladığımız andan itibaren göz küremizde de bir anlamda güneş yanığı oluşmaya başlar. Gözümüzün dışını kaplayan saydam tabakada bulunan hücreler morötesi ışınlar nedeniyle şişer ve çatlar. Gözlerimizin sulanması, yanması, sanki gözümüze bir şey sürtülüyormuş gibi hissetmemizin nedeni saydam tabakadaki hücrelerin zarar görmesidir. Bu belirtiler genellikle güneş ışınlarına maruz kaldıktan birkaç saat sonra görülür ve birkaç gün içinde ortadan kaybolur. Ancak morötesi ışına daha uzun süre maruz kaldığımızda gözümüzün ışığa ve renge duyarlı hücrelerinin bulunduğu ağ tabakası zarar görmeye başlar. Bunun sonucunda da körlük oluşabilir. Bu durumu, flaşlı fotoğraf çekildikten sonra bir an için gözümüzün kararması gibi düşünebilirsiniz. Gözlerimizi korumak için Güneş'e güneş gözlükleriyle dahi bakmamamız, bunun için yalnızca özel filtreli gözlükler kullanmamız gerekir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-her-insanin-sesi-farkli", "text": "Sesimizin oluşmasının ana nedeni şüphesiz ses tellerimizdir. Ses tellerinin boyu sesimizin kalınlığını belirler. Ne kadar uzun-salar ses o kadar ince çıkar. Kadınların erkeklere göre avantajla-I n ses tellerinin daha uzun olmalarıdır. Tabii ki ses tellerimiz se-I simizin tınısını tek başlarına belirleyemezler. Dudağımız, dişle-P rimiz, dilimiz olmasaydı ortaya anlaşılmaz rahatsız edici bir gürültü çıkardı. Konuşurken nefes veririz. Bu nefes konuşmanın karakteristiğini etkileyen en az 11 noktadan geçer. Ayrıca kişinin karakteri, havanın akışı ve hızı, ağız ve dudak yapısı da konuşmada etkin faktörlerdir. Ancak tüm konuşma olayının organizatörü beyindeki bir bölgedir. Burada düşüncenin ana yapısı oluşturulur, kulak ve gözlerden gelen sinyallerle birleştirilir ve boğaza sinyal olarak gönderilir. Hayvanlarda ise beyinde böyle bir bölge yoktur. Bazı papağan, muhabbet kuşu hatta karga türlerinin konuşmaları onların ezberleme ve tekrar edebilme yetenekleridir. Bilinçli bir konuşma söz konusu değildir. Genetik olarak insana en yakın olan şempanzelerin bile dil ve damak yapıları nedeni ile insan gibi konuşmaları mümkün değildir. Dünyanın dört bir yanında farklı lisanlar konuşuluyor ama tüm bu insanlar ağızlarında benzer sesler çıkarıyorlar. Her iki dudakları ile P ve B, dudak ve dişleri ile F ve V, dilin ön kısmı ile T ve D, dilin arka kısmı ile de K ve G seslerini çıkarıyorlar. Dilin ilk insanlarda, işbirliği daha doğrusu kültür ve bilgileri gelecek nesillere aktarma ihtiyacından doğduğu sanılıyor. Günümüze kadar altı bin dil geliştirilmiş. Dünyadaki bütün dillerin tek ortak yanı, en çok kullanılan kelimelerin daha az sayıda harfle yazılmalarıdır. Altay dilleri ailesine giren Türkçemizde bazı ilginç özellikler var. Bir kere cisimleri dişi ve erkek olarak ayırmıyoruz, ses uyumu var ve bir ad veya fiil kökünden değişik eklerle yeni kelimeler türetebiliyoruz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-hickiririz", "text": "Neden hıçkırdığımıza dair gizemi çözmek için, bilimciler evrimsel geçmişimize bakarak uzak akrabalarımız arasında deliller arıyorlar. Bu noktada; umut vaadeden adaylardan birisi ise: amfibiler daha özelde de iribaşlardır . Hıçkırık anında neler olduğunun mekaniği bu teoriyi güçlendiriyor. Tıpta singultus olarak bilinen hıçkırık; aralarında diyafram, göğüs kasları ve boyun gibi kasların bulunduğu çeşitli kasların keskin bir kasılmasıyla soluk alma durumudur. Bu durum aynı zamanda da soluk verme sırasında kasların gevşemesiyle etkisizleştirilir. Bu sırada, dilin arka kısmı ve damağımız yukarıya doğru hareket ederken bunu gırtlağın kilitlendiği bir süreç izler. Son kısımda, gırtlağın kapanışı hık sesinin kaynağıdır. Şüphesiz ilk elden tecrübe ettiğiniz bu süreç yalnızca bir kez meydana gelmez, ritmik biçimde tekrarlanır. Gelişiminin yarısında bir iribaş havayı solumaya yarayan ciğerlere ve suyu solumayı yarayan solungaçlarasahiptir. Suyu solurken, iribaş ağzını su ile doldurur ve sonrasında solungaçlarını kapatır ve suyu solungaçlarından dışarıya doğru atmaya zorlar diyor. Bu hıçkırık benzeri eylem; zargana, diğer akciğerli balıklar ve solungacı olan diğer amfibiler gibi birçok ilkel hava soluyucularda görülür. University of Chicago'dan anatomi ve organizmal biyoloji Profesörü Neil Shubin'e göre; insanlardaki hıçkırığın bu canlılarla bir ilişkisi olduğuna dair bir başka delil ise hıçkırığın elektriksel kökeninin beynimizdeki tetikleyicisidir. Diyaframımızdaki kasılmalar, hıçkırıklar beyin sapında meydana gelen elektrik sinyalleriyle tetiklenir. Amfibian beyin sapları solungaçlarının düzenli hareketlerini kontrol eden benzer sinyali yayarlar. Shubin'e göre; bizim beyin sapımız, amfibian atalarımızdan kalıtılmıştır ve hala garip sinyaller saçarak tıpkı solungaç solunumundaki olgu gibi hıçkırıklara sebep oluyor. Paris'teki Pitie-Saltpetriere Hastanesi'nden bilimci Christian Straus; hıçkırmanın, memelilere, bir dizi benzer değişimi içeren emme davranışını öğreten bir mekanizma olabileceğine dair bir teori yayımladı. Makul gelse de, University of Pennsylvania'dan nörobiyolog Allen Pack; teoriye dair delil toplamanın oldukça zor olduğunu söylüyor. Straus ve ekip arkadaşları beynin emmeyi kontrol eden bölgeleri arasında bir korelasyon olduğunu ve bunların hıçkırığı tetiklediğini gösterene kadar, hıçkırığın amacı bir gizem olarak kalmaya devam edecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-insanlar-topluluk-halindeyken-sacma-kararlar-verebiliyorlar", "text": "Richardson, insanların düşünme sistematiklerinin etraflarındaki insanlar tarafından nasıl etkilendiği üzerine örneğin, diğer insanların seçimlerinin sizin seçimlerinizi etkilemesi durumu gibi çalışma yürüten bir bilim insanı. Bu konu üzerine araştırma yapabilmek için Richardson'un, tipik bir karantina bölgesi olarak adlandırabileceğimiz laboratuvardan çok insanların birbirleri ile kaynaştıkları ve sosyalleştikleri gerçek hayattan örneklere ihtiyacı vardı. Bir gece, 50 kadar kişi Richardson'un ''kitlesel katılım'' çalışmalarının bir parçası olmak için bir barda toplandı. Çalışmanın yapıldığı sırada ortam her ne kadar neşeli olsa da, bu ciddi bir bilimsel çalışmaydı. Araştırmaya katılanların hepsi, dokunmatik cihazlarının ekranında hareket ettirebildikleri bir noktanın olduğu özel olarak tasarlanmış bir internet sitesine giriş yaptılar. Dokunmatik cihazlardaki hareket ettirilebilen her bir nokta da, odaya yerleştirilmiş dev ekrandaki başka bir noktayı hareket ettirecek şekilde uyumlu çalışıyordu. Herkes elindeki cihazdan noktayı hareket ettirdiğinde, dev ekranda sanki bir arı kolonisi varmış gibi karmaşık bir görüntü oluşuyordu. Aslında her bir kişinin ekrandaki noktasını hareket ettirmesiyle oluşan bu görüntü, kolektif düşüncenin bir ürünüydü. ''Hayır'' cevabını verenler kendi noktalarını sol tarafa doğru çektiler ve ''evet'' cevabını verenler de kendi noktalarını sağ tarafa doğru çektiler. İlk olarak katılımcılar bu soruya ayrı ayrı cevap verirlerken ekranda noktalar görünmüyordu ve daha sonra aynı soruya bir de grup halinde cevap verdiler. Richardson'un bu deneyde öğrenmek istediği, grup halinde cevap verilirken kararların değişip değişmediğiydi. Richardson'un yaptığı çalışma, aslında neredeyse 60 yıl öncesine dayanan deneysel psikolojinin bir geleneğini takip ediyor. 1950'li yıllarda, Harvard'da psikolog Solomon Asch; insanların açık bir şekilde yanlış olmasına rağmen, çoğunluğun görüşünü takip ettiğini gösteren çalışmalar yapmıştı. Yine aynı yıllarda, Unversity of California'dan Read Tuddenham'ın bulgularına göre; Tuddenham'ın öğrencileri benzer sorulara saçma cevaplar verebiliyorlardı. Örnek olarak, erkek bebeklerin 25 yıl yaşamayı umdukları görüşüne, diğer öğrencilerin verdikleri cevapları düşündüklerinde aynı eksende cevaplar veriyorlardı. Grupça alınan kararlarda, çok sayıda insanın fikrinin kümelenmesi ile cevapların ya da tahminlerin bireysel alınan kararlara nazaran çok daha isabetli olması olarak tanımlanabilecek ''kalabalıkların bilgeliği'' ekseninde ilerlemiyor. Bu durum yalnızca, her bir birey kendi yargısına ayrı ayrı vardıktan sonra alınan topluluk kararlarında geçerli olabiliyor. Aynı zamanda bu durum, topluluk ne kadar çeşitli ise o kadar etkili oluyor. Birbirleriyle, aynı kimliğe sahip olmak gibi bağları olan gruplarda ise, topluluğun dürtüsü bütün görüşlere baskın geliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-kendimizi-gidiklayamayiz", "text": "Bir zamanlar çocuklukta sorulan bu soru bugün nörologların da gündeminde. Avustralyadaki Monash Üniversitesinden George Van Doorn bu durumun bilinç ve öz ayrımsama gibi daha büyük sorulara kapıları araladığını söylüyor. Bu nedenle beynin bariyerlerini aşarak insanların laboratuvar ortamında kendi kendilerini gıdıklamalarını sağlamak için biraz da aşırıya kaçan deneylere girişiliyor. Kendi hareketlerimiz ile başkalarının eylemleri arasında ayrım yapabilmek bu nedenle kendi varlığımız ile dış varlıkları duyumsamamızın temelini oluşturur. Bu en akıllı robotların bile taklit edemeyeceği bir özelliktir. Laboratuvarda kolay taklit edilebilecek örnekler bulmak açısından işte bu araştırmaları yapmak önem taşır. Londra Üniversitesinden Sarah Jayne Blakemore, kendimizden kaynaklı hareketler ile dış kaynaklı hareketler arasında beynin çok kısa bir anda verdiği bu kararı inceleyen ilk bilim insanlarından biri oldu. Deneklerin avuç içleri başkaları tarafından gıdıklanırken ve bunu kendileri yaparken beyin taramaları çekildi. Blakemore, uzuvlarımızı hareket ettirdiğimizde beyinciğin bu hareketlere dair öngörülerde bulunabildiğini ve dokunmakla ilgili duyuların işlemden geçirildiği somatosensori kortekste aktiviteyi geri plana iten ikinci bir sinyalin gönderildiğini fark etti. Bunun sonucunda, kendi kendimizi gıdıkladığımızda, başkaları gıdıkladığı kadar yoğun duyumlar hissetmez, sakin kalırız. Blakemore bu süreci atlatıp, insanların kendi kendilerini gıdıklamasının mümkün kılınabileceğini kanıtlamak istedi. Bunun için, deneklerin bir çubuğu hareket ettirerek ucundaki süngerle bazen anında, bazen de 200 milisaniye gecikmeyle avuç içlerini gıdıklamasını sağlayacak bir makine geliştirdi. Gecikme süresi uzadıkça süngerin daha fazla gıdıklama duyusu yarattığı görüldü. Buna muhtemelen beyinciğin öngörüsü ile kişinin gerçek duyumu arasında örtüşme olmaması neden olabilirdi. Blakemoreun bu çalışması üzerine başka araştırmacılar da beyni oyuna getirerek insanın kendi kendisini gıdıklamasının sağlanabileceğini öne sürdü. Manyetik beyin uyarısı yoluyla ayak hareketlerini kontrol ederek insanın kendi iradesi dışında elleriyle ayaklarını gıdıklamasının mümkün olduğu görüldü. Bu konuda yapılan farklı deneyler oldu ve bazıları kafa karıştırıcı sonuçlar ortaya çıkardı. Örneğin Van Doorn deneklerini gıdıklamadan önce onlara kendi vücutlarını başkasının gözüyle görme deneyimi yaşattı. Deneklere videolu gözlükler takılarak deneyi yapan ve önlerinde oturan kişinin gözleriyle kendilerine bakmaları sağlandı. Hareketlerini eş zamanlı kılarak yavaş yavaş deney yapan kişinin vücudunu kendileri gibi algılamaya başladılar. Bu yanılgının ortasında deneklerin her iki bedeni de aynı anda gıdıklayan bir kolu harekete geçirmesi gerekiyordu. Hangi bedenin kendilerine ait olduğu konusunda kafaları karışan denekler gıdıklanmadılar. Van Doorn şu sonuca vardı: Başkasının bedenine geçmiş olma hissine kapılsanız da kendi kendinizi gıdıklamanız mümkün değildir. Rüyada da insanın kendi kendisini gıdıklamasının olanaklı olmadığı görüldü. Van Doorn, şizofreni hastalarının kendi kendilerini gıdıklayabildiklerini, bunun nedeninin ise uzuvların delüzyonal harekete geçmesiyle ya da hareketlerinin kaynağını tespit etmede sorun yaşamalarıyla bağlantılı olabileceğini söylüyor. Uzmanlar kendi kendini gıdıklamanın, robotların dokunma ve dokunulma duyuları arasında ayrım yapabilir hale gelmesini sağlayabileceğine ve yapay zekayla ilgili çalışmaları güçlendireceğine inanıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-merak-ederiz", "text": "Doğuştan gelen temel bir duygu olan bu his, bir güdü olarak sınıflandırılamaz. Çünkü merak sonucunda oluşan belirli bir davranış biçimi yoktur. Neden meraklı olduğumuzu açıklamak için ileri sürülen bir görüşe göre, yeni ve karmaşık şeyler beyinde belirsizlik hissine neden oluyor. Merak ise canlıların kendilerini hoşnutsuz hissetmesine neden olan bu histen kurulmayı sağlıyor. Yeni ve karmaşık şeyler hakkında daha fazla bilgi edinmek, bunların sebep olduğu hoşnutsuzluğu azaltıyor. Bu kuramın en büyük eksiği, insanların yeni ve karmaşık şeylerle karşılaşmadıkları zaman da meraklanmalarını açıklayamaması. Örneğin canı sıkılan birinin kendisini eğlendirecek ilginç şeyler bulmaya çalışması bu kuram ile açıklanamıyor. Merak duyusunun nedenini açıklamak için öne sürülen başka bir kuram en uygun uyarılma modeli olarak adlandırılıyor. Bu kurama göre beyin her zaman en uygun uyarılma düzeyinde olmaya çalışır. Yeteri kadar uyarılma olmadığı durumlarda ise yeni şeyler öğrenerek uyarılma düzeyini artırır. Bu kuram daha önce bahsedilen kuramın açıklayamadığı durumları -canı sıkılan insanların yeni şeyler öğrenmeye çalışmasını- başarı ile açıklıyor. Fakat eğer beyin en uygun uyarılma düzeyinde bulunmaya çalışıyorsa, bu duruma ulaştıktan sonra neden yeni şeyler öğrenerek en uygun düzeyden uzaklaşsın? Kuram bu soruya cevap veremiyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-mor-renkte-memeli-yok", "text": "İçinde insanların da bulunduğu hayvanlar alemi, çok geniş bir renk kartelasına sahiptir. Yaygın olarak bulunan bir takım renklere karşın bazı sınıflarda bazı renkler oldukça az görülür veya hiç görülmez. Ucu açık bir açıklama gibi görünse de, genel anlamına bakıldığında çoğunlukla ağaçların üzerinde yaşayan kuşlar sınıfının, genellikle toprağın üzerinde, suda ve bazılarının da toprağın altında yaşadığı memeliler sınıfına göre çok daha renkli olabildiği hemen göze çarpacaktır. Canlı ve cansız hayatın tümünde renkler; pigmentlerin belli dalga boyundaki ışıkları absorbe edip diğerlerini geri yansıtması ve eğer varsa aynı yerde bulunan birbirinden farklı pigmentlerin kombine olarak işlemesi veya yüzey moleküllerinin organizasyonundan dolayı yüzeye çarpan ışık ışınlarının saçılması sonucu oluşmaktadır. İkinci renk oluşum biçimi aynı zamanda yüzeye bakış açımıza da bağlıdır. Çünkü yüzeyin farklı noktalarına çarpan ışıklar, moleküler organizasyona bağlı olarak pürüzlere çarpabilir, moleküllerin farklı kısımları ile karşılaşabilir ve doğal olarak farklı yönlere farklı dalga boylarındaki ışıklar olarak saçılır. Kuşların renkli bir hayvan sınıfı olması, yoğun tüylü oldukları için ışığın çok değişken olarak saçılmasına bağlı olduğu gibi aynı zamanda vücutlarında bulunan veya bulunabilen melanin, karotenoid ve porfirin pigmentlerine de bağlıdır. Tam da bu noktada hayvanların yaşadıkları bölgeye, beslenme, barınma ve hayatta kalma parametreleri ile evrimsel olarak bağlı olduğunu söylemek gerekir. Buna örnek olarak kuşların, yalnızca bitkilerde sentezlenen karotenoid pigmentini besinlerinden aldığı ve bu pigmentlerin yüzeydeki hücrelere ulaşması ile de sarı-turuncu renklere büründükleri gösterilebilir. Besinlerden alınan pigmentlerin dışında memelilerin de melanosit adı verilen hücrelerde çokça; diğer tüm hücrelerde de bir noktaya kadar sentezlenen melanin pigmenti, sentezlendiği veya ulaştığı bölgeye koyu sarı, açık kahverengiden, siyaha kadar renkler verebilmektedir. Porfirinler ise, aminoasitlerin modifiye edilmesi sonucu farklı özelliklerde oluşan pigment grubudur. Ancak bilinen büyük çoğunluğu, ultraviyole ışınlara maruz kaldığında koyu kırmızı renk vermekle birlikte, yeşilin birçok tonu, mor, pembe ve kırmızı tonları yine porfirinler ile elde edilir. Tüm bu pigmentlerin kombinasyonu, deri ve tüylerdeki yüzey moleküllerinin organizasyonu ile birleştiğinde hayvanlar aleminin mevcut renkli dünyası ortaya çıkmaktadır. Eğer sorumuza dönecek olursak; neden mor, mavi veya yeşil renklerde memeli bulunmadığına birden fazla cevap vermek mümkündür. Öncelikle, 'memelilerde bu renklere asla rastlanmaz' demenin doğru olmayacağını belirtmek gerekir. Örneğin köpeksi maymunlar ailesinden bir primat olan mandriller, özellikle genital bölgelerinde ve arkalarında çoğunlukla mavi olmak üzere pembe, mor, açık kırmızı renkli tüyler bulundurmaktadır. Esasında, hayatta kalma, kamuflaj ve eş bulma gibi güdüler dolayısıyla yaygın olan hakim renklerin içinde aynı sebeplerden ötürü bahsi geçen renklerin oluşması, gelişmesi ve kullanılması da anlaşılabilirdir. Çoğunlukla kahverengi, siyah, beyaz ve toprak tonları renklerden oluşan memelilerin iyi kamufle oldukları kabul edilebilir ancak bu renklerin arasına farklı tüy veya deri rengi serpiştirildiğinde de ne kadar dikkat çekeceği de görülecektir. Dikkat çekmek vahşi doğada çok fazla tercih edilen bir unsur olmasa da, kendi türü içinde de bir o kadar istenen bir durum olabilir. Canlıların yaşadıkları coğrafyaya göre, evrimsel süreçte işlemekte olan doğal seçilim ile bir takım deri, tüy ve kıl renklerini kazanarak adapte olduklarını ve böylelikle daha kolay hayatta kaldıklarını söylemek mümkündür. Temelde görme süreci kalitesi, kontrast kuvvetine bağlıdır. Örneğin siyah bir yüzeyin üzerindeki siyah bir noktayı tespit etmek herhangi bir ton veya doku farklılığı olmadan mümkün değildir. Görme yetenekleri ciddi değişiklikler gösteren avcılar için de, yaşadıkları ortamın hakim rengi ile oluşturacakları kontrastı geliştirdikleri renk ile azaltmayı başaran hayvanlar zor birere av olacak, dolayısıyla ortam ile zıt renkli canlılar uzun zaman süreleri içinde elenecek, zamanla türün coğrafyaya bağlı olan bir rengi hakim olarak oluşacaktır. Zaman içinde genetik mutasyonlar veya başka bir takım hatalar sonucunda ortaya çıkacak olan kontrast renkli bireyler ise zaman içinde elenecek ve popülasyonun gen havuzu kamuflaj rengi yönünde artış görecektir. Çoğunlukla kahverengi, siyah, beyaz ve toprak tonları renklerden oluşan memelilerin iyi kamufle oldukları kabul edilebilir ancak bu renklerin arasına farklı tüy veya deri rengi serpiştirildiğinde de ne kadar dikkat çekeceği de görülecektir. Bu örneklerden birisi Amazon Nehri Yunusu veya Boto olarak bilinen pembe yunus türü olabilir. Ancak bu tür gerçekten pembe renkte olmamakla birlikte, yalnızca albinodur. Melanin pigmenti sentezleyen genlerin mutasyona uğramış veya bir biçimde inaktive olmuş olması veya resesif olarak aktarılan bir fenotip olan albinoluk, nispeten transparan bir derisi olan bu türün deri altı kan damarlarında dolaşan kırmızı kan dolayısıyla pembe bir görüntü oluşturmaktadır. Bir memeli olarak kanlarındaki hemoglobin ve bu molekülün de yoğun yüzdesi dolayısıyla 2007'de keşfedilen bu tür sıradışı görüntülerin oluşmasını sağlamaktadır. Keza mavi balina olarak bildiğimiz 30 metreden daha uzun boylara ulaşabilen Balaenoptera musculus türü de, aslında mavi olmaktan çok gri bir tüy rengine sahiptir. Tonların yaşanılan bölgeye göre değişim göstermesi, koyuluk ve açıklık gibi etmenler dolayısıyla görece maviye yakın üyeleri olduğu gibi siyaha yakın koyu gri renkte 'mavi balinalar' da mevcuttur. Bu farklılık aslında gerçek bir renk farklılığından çok algısaldır ve isimlendirme gereği diğer balina türlerinden ayrılmasını sağlamaktadır. Öyleyse sormamız gereken soru şu oluyor: Mor renk veya benzer tonların üretimi memelilerde neden çok düşük? Bu sorunun cevabı da başlı başına bir çalışma alanı olan pigmentasyonda yatmaktadır. Örneğin insanı ele alacak olursak, mor rengin oluşmasından sorumlu olan porfirinleri üretecek mekanizmadan yoksun olduklarını söylemek mümkündür. Şöyle ki; porfirin biyosentezi çok fazla enzimatik reaksiyon sonucunda ortaya çıkan bir son ürün ve bu son ürünün pigment olarak işlev görmesi dolayısıyla deri, tüy ve kıl rengi için -özellikle de fotosentetik olmayan canlıların tamamında- büyük önem arz etmektedir. Bu noktada son ürün değiştikçe, çok nadirde olsa görülen farklı renklerdeki kuş, memeli, sürüngen, böcek, yumuşakça ve protozoa oluşabilmektedir. Ne var ki, memeliler porfirinlere yabancı da değildir. Örneğin, kanımıza kırmızı rengini veren hemoglobin bir porfirin olmakla birlikte doğal olarak bulundururuz. Aminoasitlerin deaminasyonu ve takip eden karmaşık birbiyosentez sürecinin son ürünü insanlarda, protoporfirin IX olarak bilinen bir moleküldür ve demir ile birleşerek 'heme' yapısını oluşturur. Burada bahsettiğimiz biyosentez, vücutlarımızda bulunan bakterilerden tüm ileri canlıların sıradan hücrelerine kadar birçok hücre tipi içinde genetik olarak izin verdikleri ve sentezledikleri enzimlere göre- farklı biçimlerde ve sıklıklarda gerçekleşmekte ve sonucunda mor, pembe, mavi ve parlak yeşil gibi bir takım renklerin oluşmasına sebep olmaktadır. Elbette farklı renkler için söylediğimiz bu duruma karşın, memeliler sınıfı için yaygın olan pigment melanin pigmentidir. Bu pigmentin de farklı yüzdelerde, sıklıklarda ve miktarlarda sentezlenmesi, fazlalığı veya eksikliği çok farklı renklerin oluşabilmesine sebep olmaktadır. Albino olarak bildiğimiz beyaz tenli, beyaz kıllı insanlardan, sarıya yakın deriye, kahverengiden, siyaha varana kadar birçok deri ve saç renginin; mavi, yeşil veya eladan, siyaha kadar oluşan göz renklerinin sorumlusu da memeliler için bu pigmenttir. Hem porfirin biyosentezini çok değişken biçimde işletememek, hem kamuflaj gibi yaşamsal unsurlar hem de genetik olarak hakim pigmentin melanin olması memelilerde tüy, kıl veya deri rengi olarak mor, yeşil ve mavi gibi soğuk renklerin hakim olarak görülmemesine veya bir takım hayvanlarda sadece bölgesel olarak görülmesine sebep olmaktadır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-surekli-gec-kaliriz", "text": "Araştırmacılar on yıllardır bunun sebebini bulmaya çalışıyor, Sumathi Reddy'in The Wall Street Journal'a verdiği rapora göre bir kaç açıklama bulunabilmiş. New York Üniversitesinden psikolog Justin Kruger, \"Geç kalma durumunu çözmek için çeşitli engelleyici tedbirler ve cezalar mevcut, asıl paradoks ise bu cezalar ve sonuçlarına rağmen geç kalmaya devam ediyoruz.\" diyor. İnsanların geç kalmalarına neden olan en yaygın ve basit sebeplerden birisi de planlama hatası olarak bilinen bir işin ne kadar süreceğini tahmin edememek. Araştırmacıların elde ettiği verilere göre genellikle insanlar %40 oranında bir işin tamamlanabileceği süreyi hafife alıyor. Diğer önemli bağlantıdan birisi de sürekli olarak geç kalan kişilerin genellikle aynı anda bir çok işi yapan insanlar olduğu düşünülüyor. San Diego Üniversitesinden Jeff Conte tarafından 2003 yılında yapılan bir araştırmaya göre, aynı anda bir çok işi yapan New York Şehri metro operatörlerinin ve diğer aynı anda bir çok işi yapan insanların işlerine genellikle geç kalıyor. Bunun sebebi, çoklu görev yapabilen insanlar için ne yaptığına dair üstbiliş ve farkındalığa sahip olmanın güçlüğü. Jeff Conte'ın 2001 yılında yaptığı bir başka araştırmaya göre geç kalmayla ilişkili olabilecek başka kişilik türleri de var. Hedefe odaklı A Tipi insanlar genellikle geç kalmazlar, ağır hareket eden hedefi çok önemsemeyen kişiler genellikle geç kalırlar. Ama işin gerçeği şudur, A tipi ve B tipi insanlar zamanın akışını farklı hissederler. Önceki araştırmalara göre A tipi insanlarda bir dakikalık süreci 58 saniye olarak hissederler, B tipi insanlar ise bir dakikayı 77 saniyede geçtiğini hissederler. Jeff Conte, \"Yani 18 saniyelik fark zaman içinde ciddi farklar yaratır.\" diyor. Elbette bunu bilmek genellikle sorunu çözmeye yardımcı olmuyor. Ama bilim insanları zamanlamamızı iyileştirmek için bazı yöntemler geliştirmiş. Genellikle bir görevin ne kadar süreceğini hafife alan insanların aktiviteyi çok detaylı adımlara ayırması bir görevin ne kadar süreceğini daha doğru hesaplamasına yardımcı olabilir . 2012'de yapılan bir başka araştırmaya göre, yapılacak görevi zihninizde canlandırmak ne kadar süreceği hakkında daha gerçekçi fikirler verebilir. Ayrıca sürekli olarak geç kalanların aynı anda iki yerde birden olamayacaklarının farkında olması gerekir. Kişilik konusuna gelince bunu değiştirmek için yapabileceğimiz pek bir şey yok ama kişiliğimizin farkında olmak düzeltme yönünde ilk adımdır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/neden-uyuruz", "text": "Fakat yorulduğumuz için uyuduğumuzu söylemek acıktığımız için yemek yediğimizi söylemek gibi olur; uyuma nedenimiz budur, ama neden uykuya ihtiyaç duyduğumuz sorusunun yanıtı değildir bu. Son yıllarda ortaya çıkan bir teoriye göre uyku, yeni bellek oluşumunda ve pekiştirilmesinde önemli rol oynar. Hafıza sistemimiz psikolojik gizemini korurken, birçok araştırma uykunun perde arkasında bakım ve muhafaza işlevi gördüğünü iddia ediyor. California Üniversitesinden Matthew Walker ve ekibi, deneklere bilgisayarda sırasıyla çeşitli şekiller gösteriyor. Deneklerin yarısı bu şekilleri sabah, diğer yarısı ise akşam izleyip ezberlemeye çalışıyor. Daha sonra laboratuvara dönen deneklerin sabahçı olanları tüm gün boyunca uyanık kaldıktan sonra, akşamcı olanlar ise gece uyuduktan sonra hafıza testine tabi tutuluyor. Uyumuş olanların şekillerin sıralamasını çok daha iyi hatırladığı ortaya çıkıyor. Gün içindeki kısa uykuların da hafızayı güçlendirdiği düşünülüyor. Bazı araştırmacılar uykunun tazeleme ve yeniden düzenleme yoluyla belleğimize yardımcı olduğunu ifade ediyor. Sıçanlara labirent içinde yol bulma eğitimi verilerken beyinlerinde gerçekleşen aktivite biçiminin gece uyku sırasında da tekrarlandığı görüldü. Buradan, gündüz edinilen tecrübenin uyku sırasında da tekrarlandığı sonucuna varıldı. Dinlenmek ayrıca kötü deneyimlerin etkisinin azaltılmasına da yardımcı oluyor. Walkerin araştırmasında, kötü ve travmatik olayların yarattığı olumsuzluklarla beynin uyku sırasında baş etmeye çalıştığı da iddia ediliyordu. Burada rüya olgusu da devreye giriyor. Belleğimizin uyku sırasında yaşadığı çılgın maceralar olarak ifade edebileceğimiz rüyaların, belleğin tazeliğini korumak için rastgele harekete geçmesi ve yaşanan olaylar arasında bağlantı kurma çabasının ürünü olduğu sanılıyor. Uyku mahrumiyetinin halüsinasyona yol açmasının nedeni de bu olabilir. Uyku yoluyla belleğimizi yeniden düzenleme fırsatından mahrum bırakıldığımızda rüyalar davetsiz bir şekilde uyanık dünyamıza girerek gerçek olanla olmayanı birbirinden ayırmamızı zorlaştırıyor. Bütün bunlar aslında bazı verilere dayanan spekülasyonlar. Beynimize çeki düzen vermenin yanı sıra, vücudumuz uykuyu hasarlı hücrelerin onarımı gibi bazı düzenleme ve idare işlerini yapma fırsatı olarak da değerlendiriyor olabilir. Bazı bilim insanları ise uykunun düzen ve onarım amaçlı olmadığını savunuyor. Neden uyuyoruz? sorusu yerine Neden uyanığız? sorusunun sorulması gerektiğini belirtiyorlar. Sıcak, güvende ve tok haldeyken, yani temel ihtiyaçlar giderilmişken etrafta dolaşmanın ve uyanık kalmanın enerji israfı olduğunu ifade ediyorlar. Net olan şey, uykunun akıl ve beden sağlığı için gerekli olması. Herkesin ihtiyacı farklılık gösterse de ortalama 7 saat uyumak gerekiyor. Daha az uyuyanların kalp hastalıkları gibi bazı hastalıklara daha açık hale gelme riskinin yanı sıra yaşam sürelerinin de kısaldığı düşünülüyor. Yani, bir dahaki sefere uyumak istediğinizde suçluluk duygusuna kapılmak yerine, uykunun size ne kadar iyi geleceğini düşünmek daha doğru olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/nicin-daha-cok-okumalisiniz", "text": "Nörologlar, kitapseverlerin düşüncelerini haklı çıkardı: kitaplar gerçekten de hayatınızı değiştirebilir. Brain Connectivity'de yayımlanan makaleye göre, kurgusal bir hikayeye dalmak, beyin fonksiyonlarının işleyişinde beş güne kadar değişiklik yaratabiliyor. Emory Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, katılımcılardan, milattan sonra 79 yılında geçen ve sevdiği kadını Vezüv Yanardağı'nın patlamasından kurtarmaya çalışan bir adamı anlatan tarihsel gerilim kitabı Pompei'yi okumalarını istedi. Katılımcıların temel aktiviteleri, kitabın okunmasından önceki beş gün boyunca kaydedildi ve sonrasında da her bir katılımcı, romanı bölümler halinde dokuz gün içerisinde okudu. fMRI taramaları sonucunda her günün sonunda, beynin dil temelli sol temporal lobunda aktivitenin arttığı gözlemlendi. Buna ek olarak katılımcıların duyusal becerilerinde de artış olduğu görüldü. Yapılan araştırma yirmi bir kişiyle sınırlı kalsa ve bağımsız bir kontrol grubu olmasa da, fMRI sonuçları, beyinde gerçekleşen değişikliklerin, kitabın bitirilmesinden beş gün sonra bile belirgin halde olduğunu gösterdi. zengin,fakir,iş,okul,para.boy.kilo falan filan insanlar hep birbirini ayrıştırma peşinde,bunlardan sıyrılmanın tek yolu kitap okumak.."}
{"url": "https://www.fizikist.com/nikola-tesladan-sevgilerimle", "text": "Bir insan düşünün; yaşadığı çağın hayli ilerisinde olan zekasıyla günümüzde kullandığımız radar, radyo, telsiz, helikopter, cep telefonu, televizyon, robotlar, bilgisayar ve elektriğin evlerimize dağıtılması vb. icatların yolunu açmış olsun. Üstelik bunu öyle büyük bir tevazu ile yapmış olsun ki biz bu icatlardan bahsederken çoğu kez onun adını bilmeyelim. Hayatı boyunca otellerde konaklamış, fikirlerini tutkuyla savunmuş, hayatını bu fikirlerini gerçekleştirebilmek için kaynak aramakla geçirmiş olsun. Fikirleri, onları önemsemeyen finansörler ya da biraz değiştirerek altına kendi isimlerini yazan mucitler yüzünden hep başkalarının adıyla anılsın. Hayatı boyunca kendine dost olarak gördüğü güvercinlerinden başka neredeyse hiç kimsesi olmayan biri. Elektrik teknolojisinin kurucusu büyük mucit Nikola Tesla'dan bahsediyoruz. 1856 yılında şimdiki Hırvatistan sınırları içinde kalan Smiljan'da doğan Tesla, bir asıra yaklaşan hayatını tamamen bilime adadı. İçinde yaşadığı zaman dilimi Mucitler Çağı olarak anılıyordu. Onun diğer mucitlerle; özellikle de Edison ve Marconi ile olan rekabeti, dönemin en önemli finansörlerinden Westinghouse ve Astor ile olan ilişkileri, güvercinleri, bekarlığı, ihtirasları ve bir bütün halindeki hayatı Mucitler Çağını anlamamıza yardımcı olacak en önemli belgedir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/nobel-odullu-deneyleri-tekrar-yapin", "text": "Yapay zeka, yapay zeka algoritmalarına ilişkin çalışmalar, gün geçtikçe değişip, gelişmek suretiyle artmaya devam ediyor. Birçok üniversite bünyesindeki araştırmacılardan meydana gelen bir ekip, yapay zeka algoritmalarına ilişkin çalışmalara ayrı bir boyut kazandırmaya hazırlanıyorlar. Australian National University, Adelaide University, Avustralya Savunma Kuvvetleri, Güney Galler Akademi Üniversitesi, araştırmacılarından oluşan bir ekip, geliştirdikleri yapay zeka algoritması ile birlikte Bose-Einstein Condensate çalışmasının deneyini tekrar gerçekleştirdiler. Basit anlamda fizikçiler, oluşturdukları ultra-soğuk gaza yapay zeka algotirmasını ilave ederek, deneyin yıllar sonra yeniden deneyimlenmesini sağladılar. Yapay zeka algoritması, var olan sıcaklığı daha da aşağı getirmek amacıyla parametreleri değiştirme, deneye daha yüksek verim kazandırma görevi gördü. Merak eden kullanıcılara yönelik olarak deneyin yapım safhaları ve deneye ilişkin diğer ayrıntılar GitHub'a yüklenmiş durumda. Bilim insanları, geliştirilen yapay zeka algoritmalarının kuantum kimyası, kuantum bilgisayar ve femtosaniye fiziği için kullanılabileceğini öne sürüyorlar. Yapay zekanın geliştiği düzeyde bilime yapacağı katkıda büyük olacak gibi gözüküyor. Bize de insanlığın gelişmesine yönelik olarak yapılacak her türlü çalışmaya saygı duymak, destek vermekten başka yapılacak bir şey kalmıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/nobel-odulu-bilimsel-basarilarin-uluslararasi-onuru", "text": "Nobel Ödülü, dünyanın en saygın ve prestijli bilimsel ve kültürel ödüllerinden biridir. Her yıl, Nobel'in vasiyeti gereği, fizik, kimya, fizyoloji veya tıp, edebiyat ve barış alanlarında olağanüstü başarılar elde etmiş kişilere verilmektedir. Bu makalede, Nobel Ödülü'nün kökenleri, kategorileri ve amacı hakkında detaylı bir inceleme yapacağız. Nobel Ödülü, 1895 yılında İsveçli kimyager, mühendis ve sanayici Alfred Nobel tarafından kurulmuştur. Nobel, zengin bir ailenin çocuğu olarak doğmuş ve hayatı boyunca bilim, teknoloji ve kültür alanlarında önemli bir etki yapmak istemiştir. 1888 yılında ölümünden önce yaptığı vasiyetinde, büyük bir servetin bilimsel ve insani çalışmalara adanmasını sağlamak için Nobel Ödülü'nü kurmuştur. - Fizik: Fizik alanında olağanüstü çalışmalar yapmış bilim insanlarına verilir. Temel fiziksel prensipleri keşfetme, yeni teknolojilerin geliştirilmesi ve evrenin anlaşılmasına katkı sağlama gibi alanlarda başarı gösteren bilim insanları bu kategoriye dahildir. - Kimya: Kimya alanında çığır açan çalışmalar yapmış bilim insanlarına verilir. Yeni bileşiklerin keşfi, kimyasal reaksiyonların anlaşılması ve malzemelerin sentezi gibi konularda öncü olanlar bu kategoriye girebilir. - Fizyoloji veya Tıp: Tıp alanında önemli katkılarda bulunan bilim insanlarına verilir. Hastalıkların nedenlerini ve tedavi yöntemlerini anlama, sağlık alanında devrim niteliğinde buluşlar yapma ve insan sağlığını geliştirmeye yönelik çalışmalara katkı sağlayanlar bu kategoriye dahildir. - Edebiyat: Edebiyat alanında olağanüstü eserler üreten yazarlara verilir. Romanlar, şiirler, oyunlar ve diğer yazılı eserler aracılığıyla derin bir anlatı ve estetik deneyim sunan yazarlar bu kategoriye girebilir. - Barış: Barışa önemli katkılarda bulunan kişilere veya kurumlara verilir. Savaşların sona erdirilmesi, insan haklarının korunması, çatışmaların çözülmesi ve dünya çapında barışçıl ilişkilerin teşvik edilmesi gibi alanlarda öncü olanlar bu kategoriye dahildir. Nobel Ödülü, bilim, kültür ve barış alanlarında olağanüstü başarılar elde etmiş bireyleri tanımak ve teşvik etmek amacıyla verilir. Bu ödül, bilimsel keşifleri, edebi eserleri ve barış çalışmalarını küresel olarak tanınır hale getirir. Nobel Ödülü, bilimsel ilerlemeyi teşvik eder, edebiyatın ve sanatın değerini vurgular ve dünya barışına yönelik çabaları destekler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/notron-yildizi-carpismasini-izleyen-mukemmel-kuresel-kilonova-tuhaf-fizige-isaret-ediyor", "text": "Gök bilimciler, Dünya'dan 140 milyon ışık yılı uzaklıkta iki nötron yıldızının çarpışması sonucu meydana gelen mükemmel küresel bir patlama karşısında şaşkına döndüler. Kilonova olarak bilinen devasa radyoaktif ateş topu ilk olarak 2017'de tespit edildi ve şu anda birçok bilim insanı ekibi tarafından analiz ediliyor, ancak şekliyle ilgili en son keşifler, bu şiddetli olaylar hakkındaki en temel varsayımlarımıza meydan okuyor. Ancak yeni bir çalışmada, Sneppen ve meslektaşı Darach Watson, bir araştırma ekibiyle birlikte çarpışmanın ürettiği ateş topunun aslında küresel olduğunu ortaya koyuyor. Watson, \"Kimse patlamanın böyle görünmesini beklemiyordu. Bir top gibi küresel olması hiç mantıklı değil.\" diyor. Nötron yıldızları, çoğunlukla nötrinolardan oluşan inanılmaz derecede yoğun yıldızlardır. Bu kompakt cisimlerden ikisi çarpıştığında, bir kara deliğe dönüşmeden önce kısa bir süre birleşirler. Bu süreç ayrıca, kilonova patlarken uzaya doğru fırlatılan altın ve platin gibi ağır elementlerin oluşmasına da yol açar. Gök bilimciler, LIGO ve Virgo kütleçekimsel dalga dedektörlerini kullanarak, ilk olarak 2017'de kilonova AT2017gfo'nun uzay-zamanda neden olduğu dalgalanmaları belirlediler. O zamandan beri Sneppen ve Watson, muazzam ejekta patlamasının şeklini belirlemek için bu verileri morötesi, optik ve kızılötesi ışık gözlemleriyle birleştiriyorlar. Bu enerjinin kaynağı belirsiz, ancak araştırmacılar bunun çarpışmanın ardından oluşan kara delik tarafından üretilebileceğini düşünüyor. Watson, \"Belki de bir tür 'manyetik bomba', hiper kütleli nötron yıldızının muazzam manyetik alanından gelen enerjinin, yıldız bir kara deliğe çöktüğünde serbest kaldığı anda yaratılır.\" diyor. Beklenmedik bir şekilde, araştırmacılar ayrıca bu kilonova gibi mükemmel kürelerin gök bilimcilere evrenin yaşını belirlemek için yeni bir araç sağlayabileceğini söylüyor. Şu anda, bu tür değerlendirmeler, evrendeki farklı cisimler arasındaki mesafeye göre hesaplanan kozmik mesafe merdiveni kullanılarak yapılıyor. Ancak Watson, kilonovaların kozmosun genişlemesini ölçmek için daha doğru bir ölçüm sunabileceğini söylüyor. \"Parlaklarsa ve çoğunlukla küresellerse ve ne kadar uzakta olduklarını bilirsek, kilonovaları mesafeyi bağımsız olarak ölçmenin yeni bir yolu, yeni bir tür kozmik cetvel olarak kullanabiliriz.\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ogrenciler-hololens-ile-yeni-bir-boyut-yapti", "text": "ABD'de University Of Washington Bilgisayar Bilimi öğrencileri, Microsoft'un Hololens çözümü içerisinde yeni bir boyut meydana getirdiler. Sahip oldukları AR ve VR cihazları ile oluşturdukları karma gerçeklik teknolojisi içerisinde farklı bir dünya oluşturmayı başardılar. Öğretmeleri, University Of Washington Bilgisayar Bilimi CSE 481Vöğrencilerine, \"Sanal ve Arttırılmış Gerçeklik\" yazılımları ve teknolojileri kapsamında 10 hafta süresince bir uygulama meydana getirmelerini istedi. Öğrencilerin söz konusu projede kullandığı materyaller ise Oculus, Vana, HTC'nin AR/VR cihazları oldu. 36 öğrencinin katılımıyla gerçekleştirilen projede, öğrencilerin 25 Microsoft Hololens cihazına erişim hakları bulunuyordu. Basit mantıkta bir resim uygulaması olarak görülen arttırılmış gerçeklik uygulaması, oda tarama sürecini başlatan nitelikte oldu. Öğrenciler sahip oldukları AR/VR cihazlarını Hololens ile birleştirerek, bulunulan ortamdaki eşyaların diledikleri renk değişimine ulaşmalarına tanık oldular. Yani, bir anda sarı kırmızı renge bürünebiliyor, masanın üzerinde yer alan bir proje anında kahverengi rengine dönüşebiliyordu. Holoscanner adı verilen proje, sınıfın öğrencileri için bir başlangıç adımı gibi gözükse de, Microsoft'un söz konusu öğrenciler ve proje ile ilgilendiğine ilişkin fikirleri olduğu Tech Crunch'taki haberde yer aldı. CSE 481V sınıfının eğitmenlerinden biri olan Steve Seitz; kendisinin ilk başta 36 kişinin yeni bir cihaz ve platform geliştirme noktasında endişe duyduğunu; fakat sadece 10 hafta süresince öğrencilerin ortaya koyduğu sonuçtan oldukça etkilendiğini ifade etti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/okumak-beynimizde-fiziksel-olarak-bir-degisiklige-sebep-olur-mu", "text": "Çocukluğumuzdan beri bol bol kitap okumanın beynimizi geliştireceği ve bizi zeki bireyler yapacağı sık sık söylenir. Evet, okuduğumuz şeyler hakkında bilgi ediniyoruz, öğreniyoruz; ancak okuma eylemi gerçekten beynimizde fiziksel olarak herhangi bir değişikliğe sebep oluyor mu? Teknolojik gelişmelerle birlikte nörobiyologların bu süreçleri anlamaları konusunda oldukça yol kat edilmiştir. Bu alandaki çalışmalar beynin okuma sürecini nasıl gerçekleştirdiğini ortaya koymaya çalışmakta ancak aynı zamanda okumanın beynin fizyolojik ve bilişsel yapısını nasıl etkilediğini de incelemektedir. Okuma sürecinin beyindeki fizyolojik etkilerine değinmeden önce dilerseniz biraz beynimizden bahsedelim. İnsan beyni ön kısımda frontal lob, üstte parietal lob , ortada temporal lob, arka kısımda oksipital lob ve son olarak beyincik olmak üzere 5 bölümden oluşur. Frontal lob: Akıl yürütme, problem çözme, karar verme, plan yapma, dikkati yönlendirme, kendini bilme, duyguları kontrol etme, motor beceriler. Parietal lob: Duyuları işleme, şekil ve renkleri algılama, uzaysal algı, görme algısı ve aritmetik yetenekleri kontrol eder. Oksipital lob: Görsel bilgiyi işleyen lobdur. Ayrıca okuma eylemi de bu lob kontrolü altında gerçekleşir. Temporal lob: Ses ve kokunun algılanması ve aynı zamanda yüzler, mekanlar gibi karmaşık uyaranların işlenmesi bu lob tarafından sağlanır. Uzun süreli bellek, işitsel öğrenme, konuşma ve duyma, kelimeleri yeniden düzenleme ve dili anlama burada kontrol edilir. Beyincik: Özellikle denge ve hareket koordinasyonu ile ilgili fonksiyonların regülasyonundan sorumlu beyin bölgesidir. Artık gelelim okumanın nörobiyolojisine ilişkin araştırmaların yoğunlaştığı asıl konumuz olan okuma eyleminin beynin fizyolojisi üzerine etkilerine... Okuyan-okumayan ya da az okuyan-çok okuyan kişilerin beyin yapıları ve zihinsel kapasiteleri arasında bir farklılık olup olmadığı bu bağlamda araştırılan konular arasında yer almaktadır. Pittsburg'daki Carnegie Mellon Üniversitesi Bilişsel Beyin Görüntüleme Merkezi araştırmacılarından Marcel Just ve Timothy Keller, 8-12 yaşları arasındaki çocuklarda okumanın beyin üzerindeki etkilerini araştırmıştır. Just ve Keller çalışmanın devamında okuması zayıf olan çocuklara bir sonraki ders yılında 100 saatlik özel bir program uyguladı. Bu programda öğrenciler belli sözcük ve cümleleri defalarca tekrar edip okumalarını ilerletti. Programın bitiminde çocukların beyin görüntüleri yeniden alındığında, sadece okuma yeteneklerinin değil beyin dokularının da değiştiği ortaya çıktı. Öğretimden önce, zayıf okuyucular, sol anterior centrum semiovale bölgesinde iyi okuyuculardan önemli ölçüde daha düşük aksonal yapılara sahipti. Sonuçlar ilk kez davranışsal bir müdahalenin kortiko-kortikal beyaz cevher yollarında olumlu bir değişiklik meydana getirme kabiliyetini göstermiştir. Beyinlerinde daha fazla iyileşme olan çocukların, okumalarında da daha fazla iyileşme gözlenmişti. Okumanın beyinde sadece gri maddeyi değil, sinirler arası bağlantılar olan beyaz maddeyi de etkilediği ortaya çıkmış oldu. Aynı araştırmaya dayanarak, okuma becerisinin sonucu olarak çocukların zihinsel olarak geliştiği, kendini bilme ve kendini denetleme gibi üst düzey zihinsel etkinliklerinin arttığı belirtilmektedir. - Çalışmalar okumanın beynin fiziksel yapısını değiştirdiğini ve bireyin zihinsel olarak geliştiğini su götürmez şekilde ispatlamıştır. - Beyinlerimizdeki beyaz maddeyi okuma yoluyla artırmak, yaşadığımız toplumsal siyahlıkları azaltacaktır!"}
{"url": "https://www.fizikist.com/okumayi-ogrenirken-beyin-nasil-degisir", "text": "Okumak bizler için kolay değil, otomatiktir. Bir kelimeye bakmak ve okumamak neredeyse imkansızdır. Çünkü yazılı dil işlemci çarklarımız, kelimeyi görür görmez harekete geçer. Yine de okumanın istemsiz olduğunu düşündürmek daha caziptir. Ancak okumayı öğrenmek kolay değildir. Doğal bile değildir. Yazılı dille ilk örnekler yaklaşık 5000 yıl öncesine dayanmasına karşın, bu insanların dili konuşarak geçirdiği 60,000 yıl veya daha fazla sürenin yanında ufak bir kısmı oluşturuyor. Bu, türümüzün okur-yazarlık öğrenmeye yatkınlığını sağlayan beyin ağlarını geliştirme için yeterli zamanı olmadığı anlamına geliyor. Yıllarca uygulama ve öğretim yoluyla, kendimiz için bu bağlantıları kurduk. Beyin kendini sürekli yapılandırır, öyle ki ne zaman yeni bir beceri öğrensek, bu beceriyi gerçekleştirmemizi sağlayan nöronlar arası bağlantılar güçlenir. Bu yetenek, çocukluk çağında yükselir, bu nedenle öğrenme faaliyetlerimizin çoğu, ergenlik çağından önceye sıkışır. Bir çocuk okur yazar hale geldiğinde, beyninde sihirli bir \"okuma merkezi\" oluşmaz. Bunun yerine, daha önce bağlantılı olmayan mevcut alanları birbirine bağlamak için bir bağlantı ağı geliştirilir. Okuma, görsel kalıpları tanımak ve konuşulan dili anlamak için zaten kullanılan mimari üzerine kuruludur; yani okumak, görme yoluyla dile erişmenin bir yolu haline gelir. Okuma kabiliyetine sahip biri, yazılmış olan bir sözcükle karşılaştığında, bu bilgiler gözlerinden diğerinin görsel uyaranı gibi işlendiği oksipital lobuna gider."}
{"url": "https://www.fizikist.com/okyanus-mikroplari-ve-mineraller-dunyayi-oksijenlendirmis-olabilir", "text": "Dünyadaki yaşam, genel olarak oksijen tüketicileri ve oksijen üreticileri olarak ikiye ayrılabilir. Bu hassas verici ve alıcı dengesi, gezegenimizin atmosferindeki oksijen konsantrasyonunu yüzde 21 civarında tutuyor. Fakat bu her zaman böyle değildi. Dünya'nın varlığının ilk birkaç milyar yılında oksijen nispeten kıttı. Sonra, nasıl olduğunu bilmediğimiz bir şekilde, iki atomlu gaz aniden arttı. Bilim insanları yıllardır bu gizemleri düşünüyorlar ve Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'ndeki araştırmacıların yeni bir hipotezi var. Belki de bazı mikroplar oksijen üreticileri ve tüketicileri arasındaki çizgiyi zorluyordu. Teorik olarak, eğer bir mikrop yalnızca kısmen oksitlenmiş organik maddeyse, artıkların okyanus tortusundaki minerallere kimyasal olarak bağlanma olasılığı yüksektir. Bu oksijen gömme, organik materyalin daha obur mikroplar tarafından parçalanırken tamamen oksitlenmesini önleyecektir. Bu nedenle, oksijen atmosfere varmadan önce suda birikme şansına sahip olacaktır. Ardından, okyanus onu tekrar emebilir ve olumlu bir geri besleme döngüsü oluşturabilir. Gregory Fourier, \"Bu, POOM üreten bir mikrobiyal metabolizma olup olmadığını sormamıza neden oldu?\" diyor. Bilimsel literatürü araştıran Fourier ve meslektaşları Haitao Shang ve Daniel Rothman SAR202 olarak bilinen bir bakteri grubuna indi. Bu modern bakteri grubu, günümüzün derin okyanuslarındaki organik maddeleri kısmen oksitleyebilir. Bunu Baeyer-Villiger monooksijenaz veya BVMO olarak bilinen bir enzim aracılığıyla yapabilir. Yazarlar, bu enzimin genetik soyunu takip ederken, büyük oksidasyon olayından önce gelişen mikroplar arasında var olduğunu buldular. Dahası, erken Dünya oksijenindeki ani artışlar, bu genin genişlemesiyle örtüşüyor gibi görünüyor. Başka bir deyişle, mikroplar arasında yayılan organik materyali kısmen oksitleme yeteneği ile atmosferik oksijen seviyelerinde de bir artış oldu. Bu bir tesadüf olabilir veya bu genlere sahip mikropların büyük oksidasyon olayının başlamasına yardımcı olduğu anlamına gelebilir. Oksijen çevrede daha fazla bulunur hale geldikçe, muhtemelen diğer mikroplardaki benzer oksidatif metabolizmaların çeşitlenmesini destekledi. Kısmen oksitlenmiş organik madde okyanus tortullarında mineral yüzeylere daha sıkı bağlanır. Bu, mikropların enzimlerinin ona o kadar kolay ulaşamayacağı anlamına gelir. Gömülü oksijen bu nedenle büyük jeolojik zaman çizelgelerinde kalabilir ve sonuçta Dünya'nın okyanuslarında ve atmosferinde oksijen birikimine neden olabilir. Bir noktada, bu olumlu geri besleme döngüsü, atmosferdeki yüzde 21 oksijenle dengelenmiş olacaktı. Oksijen tüketicileri ve üreticileri arasındaki ölçek o zamandan beri yerleşmiştir. Son zamanlarda yapılan bir başka çalışma, bu hipotezi desteklemekte ve organik maddenin düşük oksijenli bir ortamda gömülmesinin, Dünya'nın büyük oksijenlenme olayında düşündüğümüzden daha büyük bir rol oynadığını öne sürmektedir. Bu fikirleri ortaya çıkarmak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var."}
{"url": "https://www.fizikist.com/olaganustu-fotograf-gunesin-uzerinde-yukselen-bir-plazma-duvarini-gosteriyor", "text": "Güneş, mevcut döngüdeki etkinliğin zirvesine, güneş maksimumuna doğru ilerliyor, bu da potansiyel olarak daha endişe verici uzay hava olayları, ancak aynı zamanda Güneş'in yüzeyinde oluşan daha çarpıcı özellikler anlamına geliyor. Sonuncusu, yükselen Kutup Taç Patlaması , Arjantin'deki bir astrofotoğrafçı tarafından mükemmel ayrıntılarla yakalandı. Eduardo Schaberger Poupeau bu çarpıcı fotoğrafı 9 Mart'ta çekti ve gerçekten muhteşem. Plazma perdesi, Güneş'in yüzeyinin 100.000 kilometre üzerinde yükseliyor. Bu, Dünya ile Ay arasındaki mesafenin dörtte birinden fazlası. Schaberger Poupeau, ABD Ulusal Güneş Gözlemevi Küresel Salınım Ağı Grubu tarafından bu özelliğin varlığından haberdar edilmişti ve atmosferi tozlu ve çalkantılı hale getiren sıcak hava dalgası ve kuraklıkla mücadele ederken iyi bir fotoğraf çekmek üzere yola çıktı. En güçlü teleskobunu kullanarak muhteşem bir şey elde etti. Schaberger Poupeau, IFLScience'a, \"İyi bir çekim yapmaya kararlıydım, bu yüzden ekipmanımı hızla arka bahçeme kurdum ve daha iyi bir görüş elde etmek için en güçlü teleskobumu kullandım. Dizüstü bilgisayar ekranımda gördüğüm görüntü gerçekten inanılmazdı, 100.000 km yüksekliğindeki bir duvardan aşağı damlayan yüzlerce plazma ipliğini gözlemleyebilmek beni kelimenin tam anlamıyla sessiz bıraktı. Mümkün olan en iyi sonucu elde etmek için atmosferik dengenin en yüksek olduğu anları bulmaya çalışarak fotoğraf çekmek için yaklaşık iki saat harcadım. dedi. Güneş fışkırmalarının bir alt türü olan PCP'ler, Güneş'te oldukça yaygın olan özelliklerdir. Güneş fışkırmaları, genellikle, fotosferden uzaya ve tekrar aşağıya doğru uzanan güzel akkor plazma döngüleridir. Bununla birlikte, PCP'ler döngü yapma eğiliminde değildir ve nispeten yakın zamana kadar neredeyse statik olduklarına inanılıyordu. Ne kadar aktif olduklarını gösteren, 15 yıl önce Japon Hinode uzay aracından alınan gözlemlerdi. Bu özellikler, Güneş'in her iki yarım küresinde 60 ila 70 derece enlem arasında bulunur ve sonunda kutup bölgelerinin etrafında dönebilir, bu nedenle taç olarak adlandırılırlar. PCP'ler, diğer fışkırmalar gibi, manyetik alanlar tarafından şekillendirilir. Manyetik alan çizgilerini takip eden bu özellikteki plazma, bir şelale gibi Güneş'e geri akar. Schaberger Poupeau, IFLScience'a, \"Güneşin fotoğraflarını çekmek benim için her zaman çok heyecan verici olmuştur. Her gün, güneşin yüzeyindeki değişen detaylardan, güneş lekelerinin güneş dönüşü boyunca yaptıkları hareketlerden ve aktif bölgelerdeki iplikçiklerin dönüşümleri veya ani parlamalardan büyüleniyorum. Tatmin edici olmakla birlikte, bu uğraş aynı zamanda karmaşık ve büyük bir sabır gerektiriyor. Gökyüzünün kalitesi, iyi sonuçlar elde etmede çok önemli bir rol oynuyor ve görüntüleri üretmek için gerekli olan atmosferdeki birkaç sabit anları yakalamak için genellikle uzun süre beklemek zorunda kalıyorum. dedi. Schaberger Poupeau'nun belirttiği gibi, astrofotoğrafçılık aynı zamanda Güneş tarafından yayılan ışığın doğru dalga boylarını yakalamak için doğru ekipmana ve doğru filtrelere sahip olma meselesidir. Schaberger Poupeau'nun burada başardığı türden inanılmaz çekimleri elde etmek için tutarlılık da çok önemlidir. Ancak kimse sonuçlara gerçekten karşı çıkamaz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/oldukten-sonra-hucreler-yasamaya-devam-eder-mi", "text": "Uluslararası bir araştırma ekibi ölü bir organizmada gen transkripsiyonunun birkaç gün daha devam ettiğini keşfetmiş durumdadır. Araştırmacıların belirttiği gibi, bir hayvan öldüğünde gen transkripsiyonu ile ilgili çok az çalışma yapılmıştır - bu nedenle, araştırma ekibi hayvanlardaki süreci anlamak için bir çalışma başlatmıştır. Çalışmaları, çeşitli vücut bölgelerinde bulunan hücrelerde mRNA transkripsiyonunu belirlemek ve daha sonra bu aktiviteyi 96 saate kadar izlemekten oluşuyordu. Bunu yaparken, bazı hücrelerde gen transkripsiyonunun azaldığı ancak diğerlerinde transkripsiyonun devam ettiği ve hatta ölümden sonra bazılarında arttığı görülmüştür. Transkripsiyonun farklı hücrelerde, farklı oranlarda arttığını belirtmişlerdir, ancak hayvanlar arasında rastgele olmadığını düşündüren ortak bir nokta bulduklarını bildirmişlerdir. Araştırmacılar, ölüm sonrası gen transkripsiyonunun neden devam ettiğini bulamadıklarını kabul etmektedir. Ancak büyük ihtimalle, ölüm sürecini deneyimledikleri için organizmada ani stresin oluşmasından kaynaklandığını ileri sürmektedir. Embriyonik gelişme, inflamasyon, bağışıklık ve kanserle ilgili olan hücrelerde, ölüm sonrası gen transkripsiyonundaki artışın fazla olduğunu belirtilmektedir. Ayrıca araştırmacılar bulguların, bağış yapılan bazı organ alıcılarının, özellikle de karaciğer nakli olanların neden kanser gelişimine daha çok eğilimli oldukları üzerine ışık tutabileceğini de belirtmektedir ki donör öldükten sonra karaciğer hücrelerinde meydana gelen gen transkripsiyonu, tümör gelişimine neden olabilir. Daha fazla çalışma yapılmasının, ihtiyacı olan hastalara transplantasyon öncesi bağış yapılan organlarda nelerin meydana geldiğinin daha iyi anlaşılabilmesine ve kanser riskine sahip olanların taranmasına yardım edebileceği düşünülmektedir. Alex E. Pozhitkov, Rafik Neme, Tomislav Domazet-Loso, Brian G. Leroux, Shivani Soni, Diethard Tautz, Peter A. Noble. 2017. Tracing the dynamics of gene transcripts after organismal death. DOI: 10.1098/rsob.160267."}
{"url": "https://www.fizikist.com/olen-bir-kisinin-beyin-dalgalari-ilk-kez-detayli-olarak-kaydedildi", "text": "Ölüme çok yakın deneyimler yaşayan insanlar, bu süreci şaşırtıcı derecede benzer terimlerle tanımlarlar: Anıların canlı bir şekilde hatırlanması, vücutlarının dışında durma hissi, parlak ışıklar veya huzur hissi. Ölüme yakın deneyimler yaşayan insanlardan çok sayıda anekdot kanıtı olsa da bilim insanlarının, insanlar ölüme geçerken beyinlerinde neler olduğuna dair çok az verisi var. Bununla birlikte, trajik koşullar altında, ölüm sırasında beynin nöral dinamikleri hakkında ilk sürekli veriler toplandı. 87 yaşındaki bir hasta düşme nedeniyle ameliyat olduktan sonra nöbetler geliştirdiğinde, doktorlar durumunu izlemek için elektroensefalografi kullandı; ne yazık ki bu kayıtlar yapılırken hastanın durumu kötüleşti ve vefat etti. Beklenmedik bu olay, bilim insanlarının ölmekte olan bir insan beyninin elektriksel aktivitesini kaydetmesine izin verdi. Daha önce yaşam desteğinden çekilen hastalardan basitleştirilmiş EEG kayıtları alınmış olsa da bu durumda kayıt ekipmanının tam olarak yerleştirilmesi, benzeri görülmemiş bir ayrıntı düzeyi için yapılmıştır. ABD'deki Louisville Üniversitesi'nde beyin cerrahı olan Ajmal Zemmar, \"Ölüm sırasındaki 900 saniyelik beyin aktivitesini ölçtük ve kalbin durmasından önceki ve sonraki 30 saniye içinde neler olduğunu araştırmak için özel bir odak belirledik\" diyor. Nöral salınımlar, beyinde ateşlenen nöronların toplu elektriksel aktivitesidir ve daha yaygın olarak beyin dalgaları olarak bilinir. Bu elektriksel aktivite dalgaları farklı frekanslarda meydana gelir ve çeşitli frekans bantları farklı bilinç durumlarına bağlanmıştır. Böylece, sinirbilimciler, beyin dalgalarının farklı frekanslarını, bilgi işleme, algılama, bilinç, uyanıklık sırasındaki hafıza, rüya görme ve meditasyon durumları gibi belirli işlevlerle ilişkilendirmeyi başardılar. Hastanın ölümüne yol açan kardiyak arrest geçirdikten hemen sonra, beyin aktivitesi, gama bandı gücünde, alfa dalgalarıyla en çok etkileşime giren göreceli bir artış ortaya çıkardı. Bu, hafıza hatırlamasından farklı olmayan bir model. Yazarlar birkaç uyarıya dikkat çekiyor. İlk olarak, hastanın beyni, kanama, şişme ve nöbet geçiren travma sonrası bir durumdaydı. Ek olarak, hasta sinirsel salınım davranışını da etkileyebilecek yüksek dozda nöbet önleyici ilaçlar almıştı. Ayrıca bu hastanın beyin aktivitesini karşılaştırmak için hiçbir temel, 'normal' beyin taraması yoktu. Ancak tanım gereği, ölümlerini tahmin etmenin imkansız olduğu sağlıklı hastalarda bu tür verilere erişemeyiz. Bu nedenle, ölüme yakın aşamanın kayıtlarının alınması ancak zaten hasta olan bir bireyden gelebilir. Bu sınırlamalara rağmen, ekibin bulguları, ölüm sırasında gözlemlenen beyin dalgaları ile katılımcıların hayatlarının gözlerinin önünden geçtiğini tanımladıkları NDE'lerin fenomenolojik deneyimleri arasında potansiyel bir bağlantıya işaret ediyor. Hafızanın geri çağrılması sırasında beyin dalgaları hakkında bildiklerimiz, beynin ölüm sırasında basmakalıp bir aktivite örüntüsünden geçebileceğine dair kanıtlara işaret ediyor. Yazarlar ayrıca bulguların, ölüm sırasında kemirgenlerde gözlenen nöronal aktivitedeki değişikliklere benzer olduğunu da belirtiyorlar. Büyüleyici bir şekilde, sonuçlar, bağlı evrimsel soy ve geniş ölçüde benzer nöronal yapılara sahip türler arasında korunabilen, beynin ölüme karşı biyolojik bir tepki düzenlediği ve yürüttüğü fikriyle tutarlıdır. Ölüm sırasında beyne ne olduğunu araştırmak zor olsa da özellikle hastaların dünyayı terk ederken, beyinlerinin onları en sevdikleri anılarına daldırabileceği fikrinden biraz teselli bulabiliriz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/olmadan-yasayabilecegimiz-7-organ", "text": "İnsan vücudu kendisini inanılmaz derecede çabuk toparlayabilen bir yapıdır. Kan bağışladığımızda 3.5 trilyon civarında kırmızı kan hücresi kaybederiz fakat vücudumuz hızlı bir şekilde kendini yeniler. Hatta hayati organlarımızın büyük bir bölümünü kaybedip hayatta kalabilmemiz mümkündür. Örneğin, bazı insanlar sadece yarım beyinle görece normal bir yaşam sürdürebilir. Diğer bazı organlarımız da yaşamımız üzerinde çok fazla etki bırakmadan vücudumuzdan tamamen çıkarılabilir. İşte o kadar da hayati olmayan yedi organ. Dalak, karın bölgesinin sol tarafında, kaburgaların tam altında arkaya doğru uzanan bir organdır. Yaralanma sonucunda en sık çıkarılan organlardan birisidir. Kaburgalara yakın bir bölgede yer aldığı için, karın travmasına maruz kalma ihtimali yüksektir. Kolayca yırtılan bir kağıt benzeri kapsülle çevrilidir. Bu kapsül hasar aldığı takdirde kolayca iç kanamaya sebep olabilir ve eğer teşhis edilmez ve tedavi edilmezse bu iç kanama ölüme neden olabilir. Dalak içerisine baktığımızda hemen göze çarpan iki renk görürüz. Bu renkler koyu kırmızı ve az da olsa beyazdır. Esasında bu renkler işlevleriyle bağdaşır. Kırmızı renkli kısım, alyuvarları depolama ve yenilemeden sorumluyken, beyaz renkli kısım ise ise akyuvarlar ve trombositlerden sorumludur. Dalağımız olmadan rahatlıkla yaşayabiliriz. Çünkü karaciğerimiz, alyuvarları ve bileşenlerini yenileyerek dalağın görevlerini üstlenebilir. Ayrıca, lenfoid dokuları da dalağın bağışıklık fonksiyonu görevlerine yardımcı olabilir. Midemizin dört temel görevi vardır. Bunlardan birisi, kasılıp gevşeme hareketiyle besinlerin fiziksel sindirimini sağlamaktır. Bunun yanı sıra proteinlerin sindirimini sağlayarak kimyasal sindirim gerçekleştirmektir. Bir diğer görevi ise emilim yaparak sindirilen besinlerin kana geçişini sağlamaktır. Midenin bir başka görevini ise salgı üretmek şeklinde özetleyebiliriz. Mide, kanser veya travma hasarı neticesinde ameliyatla alınabilir. 2012 yılında, İngiliz bir kadın sıvı nitrojen içeren bir kokteyl içtikten sonra midesini aldırmak zorunda kaldı. Mide çıkarıldığı zaman, cerrahlar yemek borusunu doğrudan ince bağırsağa bağlar. İyi bir iyileşme ve vitamin takviyesiyle normal bir beslenme düzeni sürdürülebilir. Erkek üreme organları testis, kadın üreme organları ise yumurtalıktır. Bu organlar çift halinde bulunur ve insanlar bu organ çiftlerinden birisinin alınmasıyla da çocuk sahibi olabilir. Kanser veya özellikle erkeklerde şiddet, spor ve trafik kazaları yüzünden üreme organlarının biri veya ikisi birden ameliyatla alınabilir. Kadınlarda ise rahim alınabilir. Rahim ameliyatı kadınların çocuk sahibi olmasını engeller ve ayrıca menopoz öncesi adet döngüsünü de durdurur. Araştırmalar, yumurtalıklarını aldıran kadınların ortalama yaşam süresinin düşmeyeceğini ortaya koyuyor. İlginç bir şekilde, iki testisini aldıran erkeklerin ise ortalama yaşam süresi artabiliyor. Kolon veya kalın bağırsak yaklaşık 2 metre uzunluğunda bir tüptür ve çıkan kolon, transvers kolon, inen kolon ve sigmoid kolon olarak dört kısımdan oluşur. Kalın bağırsağın bu kısımlarının temel görevleri, su ve vitaminlerin emilimini sağlamak ve kalan besin atığı posayı sıkıştırarak dışkı haline getirmektir. Kanser veya diğer hastalıklar kolonun bir kısmının veya tamamının alınmasına sebep olabilir. Ameliyattan sonra tuvalet alışkanlarında bir değişikliğe yol açsa da genelde insanlar rahat bir şekilde iyileşir. Bu iyileşme sürecine yardımcı olması için ilk aşamada yumuşak gıdalarla beslenilmesi önerilir. Safra kesesi, karnımızın göğüs kafesine yakın yerinde sağ tarafta karaciğerimizin hemen altında bulunur. Safra denen bir maddeyi depolar. Safra, karaciğerimiz tarafından üretilir ve yağların sindirimine yardımcı olur ancak sindirim için ihtiyaç duyulmadığı durumlarda safra kesesinde depolanır. İnce bağırsağımız, yağı tespit ettiği zaman, yağların sindirimine yardımcı olması için salgıladığı bir hormon ile safra kesesini safra salma noktasında uyarır. Fakat, safradaki aşırı kolesterol safra taşı oluşturabilir ve bu taşlar safranın dolaştığı ince boruları tıkayabilir. Bu durum gerçekleştiğinde safra kesesinin alınması gerekebilir. Safra kesesi alma ameliyatı, kolesistektomi olarak bilinir ve Türkiye'de her yıl -kesin veri olmamakla birlikte- 40.000-60.000 insanın bu operasyonu geçirdiği tahmin ediliyor. Pek çok insan hiçbir medikal müdahale gerektirmeden safra taşı taşırken, herkes bu kadar şanslı olmayabilir. 2015 yılında Hindistan'da bir kadının ameliyatla -rekor sayıda- 12.000 safra taşı aldırdığı biliniyor. Apandis, kalın bağırsağımız ve ince bağırsağımızın birleşiminde bulunan küçük, kör uçlu solucan benzeri bir yapıdır. Tek taraflı doğası gereği, bağırsağa ait maddeler içeri girdiğinde dışarı atmak zorlaşır ve apandis iltihaplanır. Buna apandisit veya apandis iltihabı denir. Ciddi durumlarda, apandisin alınması gerekmektedir. Öte yandan apandisiniz alınsa bile tekrar büyüyüp acıya sebep olabilir. Bazı durumlarda apandisin küçük bir parçası vücutta kalmış olabilir ve bu kısım tekrar iltihaplanma yapabilir. Apandisini aldıran insanlar yaşamlarında hiçbir fark hissetmezler. Pek çok kişi iki böbreğe sahiptir fakat bir böbrekle de hayatta kalabilirsiniz. Hatta diyaliz makinesine bağlı olarak iki böbreğiniz olmadan da yaşayabilirsiniz. Böbreklerin rolü; kanı süzerek su ve elektrolit dengesini ve vücudun asit-baz dengesini korumaktır. Böbreklerimiz, bir elek gibi davranarak, vücudun ihtiyaç duyduğu protein, hücre ve diğer besin içerikleri gibi yararlı şeyleri tutacak şekilde yapar. Daha da önemlisi, ihtiyacımız olmayan pek çok şeyden idrar aracığıyla kurtulmamızı sağlar. Böbreğimizi veya böbreklerimizi pek çok sebepten ötürü aldırmak zorunda kalabiliriz. Kalıtsal durumlar, alkol ve uyuşturucudan kaynaklanan zarar veya enfeksiyon bu sebeplerden bazılarıdır. Eğer iki böbreğimizi de kaybedersek, böbrek görevi dışarıdan sulunan diyaliz makinesi desteğiyle sağlanabilir. Bu destek iki şekilde gerçekleşebilir: Hemodiyaliz ve peritoneal diyaliz. İlki , dekstroz çözeltileri içeren bir makine yardımıyla, ikincisi ise ; karın bölgesine -dışarıdan- yerleştirilen ve dekstroz çözeltilerini manuel olarak içeri-dışarı taşıyan bir sonda yardımıyla kanı süzer. Her iki yöntem de atıkların vücuttan atılmasını sağlar. Eğer bir kişi diyalize bağlanırsa, beklenen yaşam süresi diyaliz tipi, cinsiyet, mevcut hastalıklar ve yaş gibi belli faktörlere bağlı olarak değişkenlik gösterir. Pediatric Nephrology (2017)'de yayımlanan bir araştırmada, diyalize bağlanan 20'li yaşlarındaki hastaların 16 ila 18 yıl yaşadığını öngörürken 60'lı yaşlardaki insanlar için bu sürenin yaklaşık 5 yıl olduğunu ileri sürüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/olum-hakkinda-5-sasirtici-bilimsel-bulgu", "text": "Ölüm üzerine yapılmış birçok araştırma vardır. Bu yazıda sizlere ölüm hakkındaki 5 bilimsel gerçek sunulmaktadır. Ölüm kokusunun neye benzediğini tarif etmek oldukça zordur; fakat neredeyse herkes bu kokunun kötü olduğu konusunda hemfikirdir. İnsan vücudunun bozunması sırasında çıkan koku, 400'den fazla uçucu kimyasal bileşik içerir. Bu bileşiklerin birçoğunu, hayvanlarla ortak olarak bulunduruyoruz. Fakat yapılan bazı araştırmalar şunu gösteriyor; insan vücudunun çürümesi sırasında, su ile reaksiyon verip alkol ve asit oluşturan organik bileşikler olan esterler açığa çıkıyor. Bu esterler hayvanlar içerisinden yalnızca insana özgüdür, ilginç olan ise, bu esterlere aynı zamanda özellikle çürümüş meyvelerde de rastlanıyor olmasıdır. Adli tıpçılar ve morgda çalışan bilim insanları genellikle, ölü bedenlerin mide bulandırıcı derecede tatlı olarak koktuğunu tarif ederler. Artık bu kokunun neyden kaynaklandığını biliyoruz. Öldükten sonra saçlarımızın ve tırnaklarımızın en azından bir süre boyunca büyümeye devam ettiğini duymuşsunuzdur. Gerçekten de, özellikle kısa bir süre sonra açılan mezarlardaki bedenlerin saçlarının, sakallarının ve tırnaklarının uzadığı görülmüştür. Fakat bu tamamen bir göz yanılmasıdır. Aslına bakılırsa öldükten sonra saçlar ve tırnaklar uzamaz. Bu yanılgıya kapılmamızın sebebi vücudun su kaybı yüzünden büzüşmesidir. Bu durum, saçları ve tırnakları daha uzun gösterir. Ölümden sonra, saç kökü ve deri altındaki tırnak matriksi canlı kalsa bile, saç ve tırnakların uzaması için hormonal sistem gereklidir. Bu nedenle öldükten sonra saçların ve tırnakların uzaması kesilir. Öncelikle kısaca telomer nedir ondan bahsedelim, çekirdekli organizmaların kromozomlarının uçlarında bulunan özelleşmiş DNA tekrar dizilerine telomer diyoruz. Uzunca bir süre, hücrelerimizin uygun çevre şartları altında ölümsüz olabileceği ve sonsuza kadar kendini yenileyebileceği düşünülmüştü. Fakat 1961'e gelindiğinde bunun böyle olmadığı keşfedildi, hücreler 50 ila 70 bölünmeden sonra yenilenmeyi kesiyorlardı. Bu keşiften 10 yıl kadar sonra telomerlerin, her bölünme sonunda belli miktarlarda kısaldığı anlaşıldı. Telomer, belirli bir kısalığa geldikten sonra bölünme duruyor ve hücre ölüyordu. O zamandan beri telomer uzunluğunun yaşam süresi hakkında öngörüde kullanılabileceği ile ilgili deliller daha da arttı. Eğer telomer uzunluğu yaşlanmayı kontrol ediyorsa, birkaç yüz yıl sonra yaşam süremizi istediğimiz kadar uzatmak mümkün olabilir. Bu konu üzerine araştırmalar hala devam etmektedir. İnsanlar yaşlandıkça ölümden korkmasını beklersiniz değil mi? Yapılan çoğu araştırma gösteriyor ki ölüm korkusu 20'li yaşlarda en üst noktalarda iken, 60'lı ve 70'li yaşlara gelindiğinde bu korku ve endişeler minimuma inmektedir. Son 25 yılda yapılmış 200'den fazla araştırma gösteriyor ki ölümü düşünmek insanları sembolik ölümsüzlüğe itiyor. Yani insanlar daha fazla çocuk sahibi olmak ve kendi isimlerini çocuklarına vermek istiyorlar. Ve bu kişiler kendi neslinin devamını yine kendi adıyla sağlamaya çalışmaktadır. Ayrıca yine ilginç bir şekilde, ölüm ile yüzleşince Tanrı ve ölümden sonra yaşam inancı, herhangi bir dine inanmayan insanlarda artış gösteriyor. Ölüm hakkında 5 şaşırtıcı bilimsel bulguyu aşağıdaki videodan izleyebilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/omurilik-onariminda-ilk-kez-kok-hucre-kullanildi", "text": "California Üniversitesi'nden Mark Tuszynski, Bu alanda daha önce yapılan tüm çalışmalar başarısızdı. Bu sefer kök hücrelerden hazırladığımız nöronları kullanmayı denedik ve bu nöronların omurilik yenileme sürecini başlatması açıkçası bizim için de sürpriz oldu diye konuştu. Tuszynski başkanlığındaki ekip, embriyonik kök hücrelerden hazırlanan nöronları bir nevi 'yapıştırıcı' olarak kullanarak omuriliği tamamen düzeltmeye çalıştı. Kök hücreler yeni sinir uçlarının büyümesini teşvik ederek iki omurilik parçasını birbirine ve yeniden beyindeki motor merkezlerine bağladı. Deney başladıktan yaklaşık 6 hafta sonra fareler yeniden hareket etmeye başladı. Aynı başarının, 9 haftalık insan embriyosunun omurgasından alınan kök hücreler sayesinde de elde edildiğini kaydeden Tuszynski, bu başarının söz konusu yönetimi insanlar üzerinde uygulama yolunu açtığını söyledi. Bu yöntemi insan üzerinde uygulayabilmek için daha çok çalışmaları gerektiğini belirten Tuszynski, Bu terapinin uzun vadedeki olası olumsuz ve olumlu sonuçlarını anlamamız ve klinik deneylerde kullanabilmemiz için adaptasyon yöntemlerini bulmamız gerekiyor. Ayrıca hangi kök hücrelerin bu yöntem için daha uygun olduğunu anlamamız gerekiyor dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/on-yargili-robotlar-insan-on-yargilari-yapay-zeka-sistemlerine-siziyor", "text": "Oysaki sıradan makine öğrenmesi programları basit insan diliyle eğitildiklerinde, belli ifade kalıplarına gömülmüş kültürel ön yargılara sahip olabiliyor. Bu ön yargılar, çiçekleri böceklere tercih etmekten; ırk ve toplumsal cinsiyet konularında tatsız görüşlere sahip olmaya kadar geniş bir yelpazeye uzanabilir. Online metin araması yapmak veya otomatik çeviri sistemlerini kullanmak doğal dilin işlenerek bilgisayarlara aktarılmasına birer örnektir. Makine öğrenmesindeki olası ön yargıların ele alınması, iletişimin bu şekilde sağlanmaya başlanmasıyla birlikte önemli hale geliyor. Princeton Üniversitesi Bilgi Teknolojileri Politikaları Merkezi'nde ve Stanford Hukuk Okulu İnternet ve Toplum Merkezi'nde çalışmalar yapan Arvind Narayanan ,Makine öğrenmesindeki adalet ve ön yargılara dair sorular toplum için muazzam derecede önemlidir. diyor. Princeton Üniversitesi'nden Aylin Çalışkan önderliğinde yazılan, \"Dil korpusundan otomatik olarak türetilen anlambilim, insana benzer ön yargılar içerir isimli bu çalışmaya ilişkin makale Science dergisinde 14 Nisan 2017'de yayınlandı. Çalışmada, 1990'larda Washington Üniversitesi'nde geliştirilmesinden sonra pek çok sosyal psikoloji çalışmasında kullanılan Örtük Çağrışım Testi'ne başvuruldu. Bu test, katılımcıların bir bilgisayar ekranında görüntülenen kelimeleri eşleştirme sürelerini ölçen bir testtir. Örtük Çağrışım Testi defalarca gösterildiğindeyse, katılımcıların benzer kavram çiftlerini bulma süresi; farklı olduğunu düşündükleri iki kavramı eşleştirme sürelerine oranla daha kısadır. Örneğin, çiçeklerden gül ve papatya; böceklerdense karınca ve güve kelimelerini ele alalım. Bu kelimeler, hızlı bir şekilde sarılmak ve sevmek gibi güzel; ya da pis ve çirkin gibi hoş olmayan kavramlarla eşleştirilebilir. Princeton ekibi, Örtük Çağrışım Testi'nin makine öğrenmesi sürümü sayılabilecek GloVe adlı programı kullanarak bir deney tasarladı. Program, Stanford Üniversitesi'nden araştırmacılar tarafından geliştirilen popüler, açık kaynaklı ve bir start-up bir makine öğrenmesi şirketinin temel olarak kullanacağı cinsten bir programdır. GloVe algoritması örneğin- 10 kelime penceresinden oluşan bir metindeki kelimelerin eşdizim istatistiğini betimler. Birbirine sıkça yakın beliren kelimeler arasındaki çağrışım, nadiren yakın belirenlere oranla daha fazladır. GloVe, Stanford araştırmacıları tarafından 840 milyar kelime içeren dünya çapındaki internet ağında bulunan büyük içerik trolüne bırakıldı. Yazılı insan kültürünün bu büyük örneklem kümesinde, Narayanan ve meslektaşları bilgisayar programcısı, mühendis, bilim insanı ve hemşire, öğretmen, kütüphaneci gibi kelimeleri; adam, erkek ve kadın, dişi gibi iki niteleyici kelime seti ile birlikte incelediler. Amaçları ise insanların farkında olmadan sahip olabileceği türden ön yargılara dair kanıtlar bulmaktı. Elde ettikleri sonuçlarda çiçekleri böceklere tercih etmek gibi masum ve zararsız ön yargılar çıktığı gibi; toplumsal cinsiyet ve ırk sınırlarındaki ön yargıları içeren örnekler de vardı. Princeton makine öğrenmesi deneyi, uzun yıllardır insanlara ait temalara dayanan Örtük Çağrışım Testi çalışmalarında bulunan ön yargının ispatını gerçekleştirebilmişti. Örneğin; makine öğrenmesi programı kadın isimlerini daha ziyade aileye atıfta bulunan anne-baba ve düğün gibi kelimelerle eşleştirmişti. Erkek isimlerini ise, kariyer ile ilişkilendirilen profesyonel ve maaş gibi kelimelerle. Tabii ki, bunun gibi sonuçlar gerçeğin ve cinsiyetler arası eşit dağılmayan meslek tiplerinin sadece objektif bir yansımasıdır. Bununla birlikte meslekler hakkındaki bu ön yargı, olumsuz cinsiyetçi etkilere neden olabilir. Mesela yabancı diller, makine öğrenmesi programları tarafından naifçe işlendiğinde bu programlar toplumsal cinsiyet kalıplarına uygun cümleler oluşturur. Türkçe 'de üçüncü kişi zamiri cinsiyetsizdir. Hepimizin bildiği çeviri servisi Google Çeviri 'ye \"O bir doktor.\" ve \"O bir hemşire.\" cümleleri yazıldığında, İngilizce 'ye \"He is a doctor.\" ve \"She is a nurse.\" şeklinde çevriliyor. Diğer bir hoş olmayan örnek ise, 2014'te Harvard Üniversitesi'nden Sendhil Mullainathan'a ve Chicago Üniversitesi'nden Marianne Bertrand'a ait bir makalede geçiyor. Araştırmacılar; 1300 iş ilanına 5000 adet aynı özgeçmişi, yalnız başvuran kişinin adını Avro-Amerikan ya da Afro-Amerikan olacak şekilde değiştirerek gönderdiler. İlk grup ikinciye oranla % 50 daha fazla mülakata çağrıldı. Princeton ekibinin yeni çalışması ise, bu ön yargıyı doğrulayacak şekilde Afro-Amerikan isimlerinin Avro-Amerikan isimlerinden daha kötü çağrışımlar yaptığını ispatladı. Bilgisayar programcıları, yapay zeka sistemlerinin altında yatan makine öğrenmesi programlarını açık ve matematik temelli geliştirerek belli kültürel stereotipleştirmelerin önüne geçebilirler. Anne babalar ve danışmanların çocuklarda ve öğrencilerde adalet ve eşitlik kavramlarını aşılamaya çalışmaları gibi; kod yazanlar da makinelerin insan doğasının iyi taraflarını yansıtmalarına yardımcı olabilir. Princeton University, Engineering School. \"Biased bots: Human prejudices sneak into artificial intelligence systems.\" ScienceDaily. ScienceDaily, 13 April 2017."}
{"url": "https://www.fizikist.com/on-yilda-bir-olan-olay-asteroit-bugun-dunyanin-yakinindan-geciyor", "text": "Sadece üç hafta önce keşfedilen asteroit 2023 DZ2, bugün gezegenimizin yakınından geçecek. 40 ila 90 metre arasında bir boyuta sahip olduğu tahmin ediliyor ve bu da onu, bir çarpmanın bir şehri yok edebileceği \"şehir katili\" boyut aralığına koyuyor. Ancak endişelenmeyin, asteroit 168.300 kilometrelik son derece güvenli bir mesafeden, ya da Dünya ile Ay arasındaki ortalama mesafenin yaklaşık yüzde 40'ından geçecek. Güvende olmak için yeterince uzak ancak gök bilimcilerin harika bir bilim görebilecekleri kadar yakın. NASA, bu Dünyaya Yakın Cisme 3 nadirlik derecesi veriyor ve bu büyüklükteki cisimlerin bu kadar yakına ancak on yılda bir geldiğini tahmin ediyor. Tespit edilen asteroitlerin çoğunun nadirlik derecesi sıfırdır, bu da her yıl onlar gibi yaklaşık 100 tane olduğunu gösterir. Uluslararası Asteroit Uyarı Ağı'ndaki gök bilimcilerin, tehlikeli bir asteroit gerçekten keşfedilirse ne yapabileceklerini denemek için bu fırsatı kullandıklarını belirten NASA'daki meslektaşları tarafından yankılanan bir duygu. Bunun gibi bir cisim Dünya'ya çarparsa, büyük bir hasara neden olma ihtimali vardır ve çarpma konumu ile kendiniz arasına güvenli bir mesafe koymak istersiniz. Asteroit 2023 DZ2'nin önümüzdeki yüzyılda gezegenimize çarpma ihtimali yok, bu yüzden en azından şu anda zararsız kategorisine yerleştirebiliriz. Bu cismin gökyüzünde hareket ettiğini görmek istiyorsanız, en az 9 santimetrelik bir dürbüne veya bir teleskopa ihtiyacınız olacak. Veya Sanal Teleskop projesindeki canlı yayına göz atabilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/on-yilda-bir-sehir-katili-asteroit-gecisinin-hizlandirilmis-cekimi", "text": "Asteroit 2023 DZ2, Dünya ile Ay arasındaki mesafenin kabaca beşte ikisi olan 168.300 kilometre mesafeden Dünya'nın yanınından geçti. Asteroitler sıklıkla gezegenimize yaklaşırlar, ancak bu geçişte önemli olan boyutuydu. Çapı 40 ila 90 metre arasında olan 2023 DZ2, \"şehir katili\" boyut kategorisinde ve NASA, bunun gibi bir cismin gezegenimize yalnızca on yılda bir bu kadar yaklaştığını tahmin ediyor. Cismin Dünya'ya çarpma tehlikesi yoktu - ancak bu kadar nadir görülen bir geçiş, gök bilimciler için kaçırılmayacak kadar iyi bir fırsattı. Bir çarpma durumunda kendimizi nasıl koruyacağımızı anlamak istiyorsak, bu Dünya'ya Yakın cisimlerin özelliklerini ve bileşimlerini anlamak çok önemlidir. Bu küçük gök cismine bakmak için gözlerini gökyüzüne çeviren pek çok gözlemevi arasında, gezegenimizden yaklaşık 1,8 milyon kilometre uzaktayken, en yakın yaklaşımından birkaç gün önce, asteroidin harika bir hızlandırılmış çekimini kaydeden Sanal Teleskop Projesi de vardı. Asteroit 2023 DZ2'nin önümüzdeki yüzyılda gezegenimize çarpma ihtimali yok, bu yüzden bu cisim hakkında endişelenmemize gerek yok - ancak benzer boyutta risk oluşturan cisimler olabilir ve onları bulmak ve anlamak önemlidir. Bu cisim, yakın geçişinden üç hafta önce tespit edildi, bu nedenle, etkilenen insanları olası çarpma alanından güvenli bir mesafeye göndermek için yeterli zamanımız olacağını umuyoruz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/openai-teknoloji-ve-yapay-zeka-alaninda-cigir-acti", "text": "Şu anda Silikon Vadisi'ndeki en popüler girişim, bir şiir, üniversite makalesi ve hatta yazılım kodu yazabilen bir sohbet robotu olan ChatGPT'nin Microsoft destekli geliştiricisi OpenAI. Elon Musk, OpenAI'nin ilk yatırımcılarından biriydi ve Microsoft'un dünya lideri arama motoru Google'a meydan okumak amacıyla 10 milyar dolara kadar ilk yatırımı yapmak için görüşmelerde bulunduğu bildiriliyor. Kabul edilirse, Windows üreticisinin nakit enjeksiyonu OpenAI'ye 29 milyar dolar değerinde olacak ve Amazon, Meta ve Twitter gibi büyük oyuncular maliyetleri düşürüp personeli işten çıkarırken, aksine o teknoloji dünyasında nadir görülen bir başarı elde edecek. Wedbush Securities'den analist Dan Ives, \"Microsoft açıkça bu cephede agresif davranıyor ve oyunun kurallarını değiştirebilecek potansiyel bir yapay zeka yatırımının gerisinde kalmayacak\" dedi. ChatGPT piyasaya sürülmeden önce OpenAI, basit bir talimatla dijital görüntüler oluşturan yazılım olan Dall-E 2 ile teknoloji meraklılarını büyülemişti. AI emellerini gizlemeyen Microsoft, Dall-E 2'yi birçok uygulamasına entegre etti ve şimdi, Bloomberg'de yer alan bir rapora göre teknoloji devi, Google'ı alt etmek için ChatGPT'yi Bing arama motoruna aşılamak istiyor. ChatGPT'nin Kasım ayında kullanıma sunulmasından bu yana, bu chatbot'un hüneri internet kullanıcılarının merakını ve hayranlığını uyandırdı. Çok çeşitli konularda birkaç saniye içinde ayrıntılı ve insan benzeri cevaplar formüle etme yeteneğine sahip. Bir yazılım şirketi olan OneReach.ai'nin kurucusu yapay zeka uzmanı Robb Wilson, baş döndürücü başarının kısmen OpenAI'nin araştırmasını uzman olmayanlar için erişilebilir hale getiren akıllı pazarlama stratejisinden kaynaklandığını söyledi. \"Teknologların bu teknolojiye sahip olması bir şeydi. Bunu bir sohbet kullanıcı arayüzünde sunmak ve geliştirici olmayanların onunla oynamaya başlamasına izin vermek bambaşka bir şey\" dedi. 2015'in sonlarında kurulan OpenAI, 37 yaşındaki girişimci ve girişim kuluçka merkezi Y Combinator'ın eski başkanı Sam Altman tarafından yönetiliyor. Şirket en başından beri, LinkedIn kurucu ortağı Reid Hoffman, yatırımcı Peter Thiel ve Musk da dahil olmak üzere prestijli yatırımcıların mali desteğine güvendi. Multi-milyarder, 2018 yılına kadar OpenAI yönetim kurulunda görev yaptı, ancak elektrikli araç şirketi Tesla'ya odaklanmak için ayrıldı. Başlangıç ayrıca, makine öğrenimi konusunda uzmanlaşmış eski bir Google yöneticisi olan Ilya Sutskever liderliğindeki bir bilgisayar bilimcileri ve araştırmacıları ekibine de dayanıyor. AFP'nin sorularına yanıt vermeyen OpenAI, doğrudan ChatGPT üzerinden yapılan bir sorguya göre 2021 yılına kadar yaklaşık 200 çalışana sahipti. Şimdilik, ChatGPT'nin yarattığı heyecana rağmen, şirket finansal bağımsızlığa giden yolu henüz bulamadı. Kar amacı gütmeyen bir kuruluş olarak kurulan girişim, 2019'da daha fazla yatırımcı çekmek için \"kar amacı gütmeyen\" bir şirket haline geldi ve bu hafta kurucu ortak Greg Brockman, ChatGPT'nin ücretli bir sürümünün üzerinde çalışıldığını söyledi. Fahiş harcamaları olan bir şirket için fon arayışı gerekli görünüyor. Maryland Üniversitesi bilgisayar bilimleri bölümünde doçent olan Tom Goldstein'ın tahminlerine göre, şirket botu için günde 100.000 dolar, yani ayda yaklaşık 3 milyon dolar harcıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/orangutanlarin-kendi-sanatsal-tarzlari-var", "text": "Japonya'daki Tama Zooloji Parkı'nda beş dişi orangutan tarafından yapılan yüzlerce çizimin analizine göre, insan olmayan primatlar kendi bireysel kişiliklerini ve ruh hallerini yansıtan sanatlar yaratabilirler. Animals dergisinde maymunların yaratıcılıklarını anlatan araştırmacılar, bazı orangutanların çizim tarzlarının mevsimlere göre değiştiğini ve muhtemelen ruh hallerindeki dalgalanmaları yansıttığını belirtiyorlar. Beş sanatçı orangutanın günlük yaşamlarını zenginleştirmeleri için çizim malzemeleri sağlandı ve 2006 ile 2016 arasında yaklaşık 1.500 çizim oluşturuldu. Bu sanat eserlerinin büyük çoğunluğu Molly adında, oldukça üretken ve eserleri diğer maymunların çizimlerine göre fazlasıyla dikkate değer olan bir orangutan tarafından üretildi. Yazarlar yeni çalışmalarında orangutanların 790 çizimini analiz etti ve ayrıca Molly'nin 656 eserinin ayrı bir değerlendirmesini yaptı. Bulguları, \"bu beş orangutanın çizim davranışlarının rastgele olmadığını ve bireyler arasındaki farklılıkların stil farklılıklarını, zihin durumlarını ve çizim motivasyonunu nasıl yansıtabileceğini\" gözler önüne serdi. Her orangutanın kullandığı renklerde, çizmeyi seçtikleri şekillerde ve kapladıkları tuval alanı miktarlarında bireysel sanatsal tercihler görüldü. Örneğin, Molly'nin çizimleri boya kalemlerini tuvale daha hafif bastırdığı için diğer hayvanların çizimlerinden daha az kontrast içeriyordu. Beş sanatçıyı karşılaştıran araştırmacılar, en karmaşık çizimler Molly'nin çizimleri ve ikinci karmaşık çizimler Yuki'nin yaptıkları. Ayrıca Kiki, basit ama güçlü bir şekilde işaretlenmiş çizimleriyle diğer bireylere göre farklılıklar gösterdi. şeklinde açıkladı. Yazarlar mevsimler değiştikçe Molly'nin sanatsal çıktısındaki değişiklikleri de kaydetti. Örneğin ilginç bir şekilde Molly ilkbaharda baskın renk olarak moru kullanma eğilimindeyken, yaz ve kış aylarında yaptığı çizimlerde yeşil daha belirgin hale geldi. Bu arada kırmızı rengini başka bir orangutan doğurduğunda yaptığı resimler için ayırdı. Kış çizimleriyle karşılaştırıldığında, Molly'nin yaz kreasyonları daha fazla \"döngü\" içerme eğilimindeydi, araştırmacılar bu farklılığı \"hava durumu ve daha fazla ziyaretçinin varlığı nedeniyle iyi bir ruh halini gösteren bir işaret olabileceği\" şeklinde açıkladı. Genel olarak orangutanlar tuvallerini döngüler, daireler ve yelpaze desenleri olarak, çalışma yazarları tarafından tanımlanan üç temel motifle doldurdu. Benzer çizim stilleri, şempanzeler de dahil olmak üzere diğer insan olmayan primatlarda gözlemlenirken, insan çocukları da bu yapıları çizimlerinde kullanma eğilimindedir. Araştırmacılar, çalışmalarının \"insanlarda çizimlerin ortaya çıkışı hakkında bazı ipuçları verebileceğini ve ayrıca şempanzeler, çocuklar ve orangutanlar tarafından yapılan çizimlerin pek çok ortak noktası olduğunu\" düşünüyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/orman-yanginlariyla-mucadele-eden-yapay-zekali-drone", "text": "Danimarka'da Robotto firması tarafından geliştirilen ve yapay zeka teknolojisiyle donatılan dronelar orman yangınlarını gerçek zamanlı olarak takip etmek ve izlemek için kullanılmaya başlandı. Üzerindeki termal kameralarla topladığı verileri yapay zeka destekli işleme merkezine gönderen dört pervaneli drone, kendi kendine havalanıp uçarak önceden tanımlanmış bir alanı metodik olarak tarıyor. Şirketin CEO'su Kenneth Richard Geipel \"Bir orman yangınında ilk anlar yangının kontrolden çıkmamasını sağlamak için kritik öneme sahiptir. Geliştirdiğimiz bu teknoloji sayesinde itfaiyeciler yangının nerede olduğunu, ne kadar büyük olduğunu, en yoğun olduğu yeri anlık olarak görebilir ve kaynaklarını ona göre tahsis edebilir\" dedi. Geipel \"Yapay zeka modelini duman veya alevi tanımlayacak şekilde ve aynı zamanda ısı izlerini arayacak şekilde eğittiklerini, bunları birleştirerek de yangının gerçek olup olmadığından emin olduklarını sözlerine ekledi. Dronelar halihazırda geliştirme aşamasında da test eden Katalonya'nın yangınla mücadele birimi GRAF tarafından kullanılıyor. Yapay zekalı drone teknolojisi aynı zamanda Avustralya'daki nesli tehlike altındaki koalaları tespit etmek ve izlemek, Uganda'da kaçak avlanmayı önlemek ve Tayland'da Dünya Doğayı Koruma Vakfı tarafından, başıboş dolaşan fil sürülerini tespit etmek, takip etmek ve insan-yaban hayatı çatışmasını önlemek için kullanılıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/orumcek-fosilleri-gizli-bir-pariltiyi-ortaya-cikardi", "text": "Morötesi ışık altında parlayan fosilleşmiş bir örümcek, 23 milyon yıllık olağanüstü varlığının sırrını ele verdi. Araştırmacılar bir hevesle fosili ve benzerini bir floresan mikroskobunun altına yerleştirdiğinde, örümceklerin ince hatlarının aniden arka planlarında belirdiğini fark ettiklerinde şaşırdılar. Kansas Üniversitesi'nden jeolog Alison Olcott, \"Şaşırtıcı bir şekilde parladılar ve bu yüzden bu fosillerin kimyasının onları parlatan şeyin ne olduğuyla çok ilgilendik\" diye açıklıyor. Enerji-dağıtıcı X-ışını spektroskopisi gibi diğer tarama teknolojisi biçimleri kullanılarak gerçekleştirilen analizler, fosilleri oluşturan minerallerin çoğunu ve çevrelerinin silikon içerdiğini ortaya çıkardı. Yine de fosillerdeki daha koyu lekeler, büyük miktarlarda iki element daha içeriyordu - karbon ve kükürt. Daha yakından baktıklarında, bilim insanları örümceklerin yalnız olmadığını fark ettiler. Bunların yanında ve üstlerinde, Fransa'daki Aix-en-Provence fosil topluluğunun fosillerinde daha önce hiç görülmemiş bir grup başka organizma gömülüydü. Olcott, \"Burada sadece fosillerin çevresinde ve fosillerin kendilerini kaplayan binlerce mikroalg vardı\" diyor. Bilim insanları yüzyıllardır Fransa'nın bu bölgesinde bulunan böcek ve balık fosillerini inceliyorlar, ancak bu kırılgan canlıların bunca zaman boyunca nasıl korunduğunu ancak şimdi anlamaya başlıyoruz. Kabuklar, dişler ve kemiğin aksine yumuşak doku nadiren fosilleşir. Ve gerçekleşmesi, benzersiz bir dizi koşul gerektirir. Araştırmacılar, mikroalg örtüleri olmasaydı, Aix-en-Provence'tan fosilleşmiş örümceğin kalıcı bir izlenim bırakmasının pek olası olmadığını düşünüyorlar. Geçmişte, diğer bilim insanları, yumuşak dokuların diatomlar gibi tek hücreli alglerin yanına gömülmesi durumunda, kırılgan materyali oksijenin bozucu etkilerinden koruyabileceğini savundu. Ancak bu yeni bulgu, oyunda oksijen korumasından başka bir şey olduğunu gösteriyor. Diatomlar, yeterince yapışkan hücre dışı madde üretirse, başka bir organizmanın yumuşak dokusunda bulunan organik polimerlerle reaksiyona girebilir. Bu, örümceğin dış iskeletinden karbon birimleri alan ve onu alg matlarından kükürt ile çapraz bağlayan, sülfürizasyon olarak bilinen kimyasal bir süreci tetikleyebilir. Sonuç, nihayetinde karbonu stabilize eder ve onun kadar çabuk bozulmasını önler. Olcott, \"Bu mikroalgler yapışkan, viskoz küreyi oluşturuyor - bu şekilde birbirine yapışıyorlar\" diye açıklıyor. Yazarlar hala bu hipotezi test ediyor, ancak benzer yaştaki fosillerle ilgili literatürü taradıklarında, çoğunluğun istisnai olarak diatom açısından zengin birimlerde korunduğunu buldular. Örümcek dış iskeletlerinde bulunan karbon ağırlıklı kitin, mikroalglerin yapışkanı ile özellikle iyi etkileşime giriyor gibi görünüyor. Örümcek fosilinin dışında da karbonca zengin alanlar olsa da, bunlar içte sarı parlayanlar gibi karbon-kükürt kompleksleri göstermiyor. Yazarlar, \"Bu karbon-kükürt komplekslerinin yalnızca örümcek morfolojisi ile ilişkili olarak bulunması gerçeği, örümceklerin kükürtleşmeye dahil olan organik malzemenin kaynağı olma ihtimalinin yüksek olduğunu gösteriyor\" diye yazıyorlar. Fotoğraf: Büyütülmüş kutuda kükürt ve silika kimyasal haritalarıyla kaplanmış fosilleşmiş örümceğin karnının elektron görüntüsü. Çoğu zaman, bunun gibi fosiller incelenirken, mikroskobik değil, yalnızca makroskobik ölçekte incelenirler, ancak bu yeni araştırmadan elde edilen bulgular, bunun bir gözden kaçırma olduğunu gösteriyor. Bu durumda şansına, küresel Covid salgını laboratuvar çalışmalarını durdurduğunda, araştırmacılar zamanlarını örümcek fosilini mikroskobik düzeyde incelemek için kullandılar. Bunu yaptıklarında, Aix-en-Provence fosilleri üzerinde yüzyıllarca çalışılmasına rağmen, hiç kimsenin bildirmediği, tamamen beklenmedik bir şey buldular. Olcott, \"Bir sonraki adım, korumanın diatom ile bağlı olup olmadığını görmek için bu teknikleri diğer tortulara genişletmek\" diyor. Bugün elimizdeki en kırılgan fosillerden bazıları için teşekkür edecek diatomlarımız olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/orumcekler-ucmak-icin-elektrik-alan-kullaniyor", "text": "Hiçbir zaman kanat geliştirmemiş olan birçok örümcek türü, bunun yerine, narin popolarından sarkan birkaç kısa tüyden başka bir şey kullanmadan gökyüzüne çıkmak için esrarengiz bir yetenek geliştirdi. Tarihsel olarak biyologlar bunun muhtemelen Dünya yüzeyine yakın ısınan havanın dönen girdaplarıyla bir ilgisi olduğunu varsaysalar da bu omurgasızların yeteneklerini nasıl kullanabildikleri hiçbir zaman tam olarak açık olmadı. Bununla birlikte, oldukça steampunk bir mekanizmayı destekleyen kanıtlar biriktikçe, alternatif bir öneri dikkat çekiyor. Örümcekler, termalleri kullanmak yerine, elektrik dalgalarıyla gökyüzüne yelken açabilir. 2018'de Bristol Üniversitesi'nden bilim insanları tarafından yürütülen araştırmalar, hava etkinliği tarafından üretilen elektrik alanlarının, elektrostatik olarak yüklü tek bir ağ örgüsünü ve onun eklembacaklılarını yerden yeterince yukarı sürükleyebileceğini gösterdi. Şimdi, birden fazla 'sarkan örümcek ipliği' üzerindeki elektromanyetik etkileşimlerin arkasındaki matematiği modelleyen yeni bir çalışma, tartışmaya önemli yeni ayrıntılar kattı. Bu, bilim adamlarının tamamen veya kısmen balonlaşma olarak adlandırdıkları elektrik yüklerinin mutlak sorumlu olduğu anlamına gelmez. Ancak işteki gerçek fizikle ilgili bir sürü soruyu yanıtlıyor. Örümceklerin avlarını yakalamak için ağlarına hafif bir yük ekleyebileceği gerçeği, bir süredir deneysel çalışmaların odak noktası olmuştur. Ne yazık ki, kısa bir iplik kaymasının elektrostatik aktivitesini ölçmek, laboratuvar koşullarında çok zordur. Böylece araştırmacılar, bir örümcekten bükülen elektrostatik olarak yüklü tek bir ipliğin bir atmosferin kendi zayıf yüklü alanıyla nasıl etkileşime girebileceğini belirlemek için basit bir modelleme kullandı. Gerçekte, balon örümcekler onları yukarı ve uzağa kaldırmak için iki, üç ve hatta düzinelerce ince iplik örebilir. Negatif yüklü malzemeyle kaplanmış her bir ipliğin diğer ipliklerle nasıl etkileşime girebileceği açık bir sorudur. Bu soruyu araştırmak için, fizikçiler bilgisayarlı grafiklerde yaygın olarak kullanılan bir algoritma ile önceki çalışmalardan elde edilen ölçümleri birleştirdi. Küçük bir örümcek türünü temsil eden 2 milimetre genişliğindeki bir küreye 2 ila 8 sanal kıl ekleyerek, yük dağılımı, atmosferik elektrik alanları ve hava direnci gibi bir dizi değişkeni ayarlayabilir ve uçmasını izleyebilirler. İlk başta, ipliklerin hepsi aşağı yukarı dikey kaldı. Ancak simülasyonlar ortaya çıktıkça, iplikler boyunca negatif yükler birbirinden ayrıldı ve iplik koleksiyonunu ters çevrilmiş bir koni şekline genişletti. Bu da yükselmelerini yavaşlattı, düşmelerine ve ipliklerin tekrar bir araya toplanmasına neden oldu, elektrostatik itme ile atmosferik sürükleme arasındaki gerilimi bir örümcek balonunun iplik sayısını belirlemede önemli bir faktör haline getirdi. Habchi, En azından küçük örümcekler için, yukarı doğru hava akımlarından herhangi bir yardım olmaksızın elektrik alanının balonlaşmaya neden olabileceğini düşünüyoruz dedi. Öte yandan, eğer matematik işe yararsa, örümcekten ilham alan nano ölçekli dronların uçuş teknolojisinin yeni bir yolu olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/otomobillerin-uzerinden-giden-otobus-test-surusunde", "text": "Bigumigu'nun haberine göre; Mayıs ayında Çin'de konsept olarak ortaya çıkan TEB-1 isimli tasarım, dün ilk yolculuğuna çıktı. Birkaç ay içerisinde taslak çizimlerden gerçek bir otobüse dönüşen TEB-1, Çin'in Qinhuangdao şehrinde test sürüşünü gerçekleştirdi. Mühendislerin geçer not verdiği araç 4,8 metre yükseklikte ve 7,8 metre genişliğe sahip. Altında 2 metrelik bir boşluk bulunan TEB-1 bu alandan otomobillerin sorunsuz ilerlemesini sağlarken Çin'in trafik sorununa çözüm getirmeyi amaçlıyor. 300 kişi kapasiteli bu elektrikli otobüs saatte 65 kilometre hıza ulaşabiliyor. Bu noktadan sonra TEB-1 test sürüşlerine bir süre devam edecek ve olası kusurları örtülecek. Ardından toplu taşıma için hizmet vermeye başlayacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ozel-gorelilik-kurami-evreni-anlamak-icin-temel-bir-arac", "text": "Hayatımızın herhangi bir döneminde Einstein ve onun tarafından geliştirilen genel görelilik kuramını duymuşuzdur. Bu kuramın fizik ve içinde yaşadığımız evreni anlamak için ne kadar önemli olduğunun farkındayız, ama bu kuram hakkında ne kadar bilgiye sahibiz ya da daha doğrusu anlayabildik mi? Bu sorulara evet cevabını vermek oldukça zor. Bunun birçok sebebi olabilir, ama kuramın soyut bir temele dayanması bunun önündeki en büyük etmen, kanaatimce. O halde bu yazımızda genel Görelilik kuramından ve günlük yaşamdan, yani gözlemlenebilir evrenden örneklerle anlamaya çalışacağız. Genel görelilik kuramı, Albert Einstein tarafından geliştirilen ve yerçekimi kuvvetini, uzay-zamanın bükülmesiyle açıklayan bir fizik kuramıdır. Bu kuram, evrenin büyük ölçekli yapısını ve davranışını anlamak için temel bir çerçeve sağlar. 1905 yılında, Einstein özel görelilik kuramını geliştirdi. Bu kuram, ışık hızının evrenin her yerinde aynı olduğunu ve zaman ve uzayın göreceli olduğunu öne sürüyordu. 1915'te kuramın ilk taslağı yayınlandı ancak bu yayınlanan taslakta matematiksel olarak eksiklikler vardı. Bunun üzerine 1 sene sonra yani 1916'da kuramın nihai versiyonunu yayınladı. Yayınlanan bu versiyonun matematiksel eksiklikleri giderilmiş dahası birçok gözlemsel kanıtla desteklenmişti.Bu kuram sadece Einstein tarafından bulundu ve geliştirildi demek doğru değil elbette bu kuramın en önemli ismi ancak bu kuramın gelişiminde birçok önemli isim var başta Edwin Hubble, Arthur Eddington, Henri Poincare gibi önemli bilim insanları bu kuramın bazı noktalarında önemli katkılar sağlamışlardır. - Güneşin yerçekimi, dünya'nın yörüngesini eliptik bir şekle dönüştürmesi - Kara deliklerin oluşumu - Yer Çekimi dalgalarının oluşumu Yukarıdaki sonuçlara bakarsak çok önemli soruların cevaplarını bu kuram sayesinde cevaplamış olduk."}
{"url": "https://www.fizikist.com/pandalar-neden-cok-tembeldir", "text": "Araştırmada elde edilen verilere göre, 90 kg ağırlığında bir panda, kendiyle aynı ağırlıktaki insanın günlük harcadığı enerjinin yarısından daha azını harcıyor. Bir insan gün boyu hareketsiz kalsa bile, hala ''aktif'' bir pandadan yüksek metabolizma hızına sahip. Cevap çok karmaşık değil. Pandanın beslenmesi bunu gerektiriyor. Sindirim sistemi etobur beslenmeye uygun olmasına rağmen, pandalar genellikle bambu yiyerek beslenirler ve bu durum da pandaların verimsiz bir sindirim sürecine sahip olmalarına neden olur. Pandalar ihtiyaçları olan besinleri alabilmek için günlük 9 ila 18 kg bambu yemek zorundadırlar. Bu beslenme şekli az miktarda besin sağladığından, pandalar hareketlerini yavaşlatma ihtiyacı duyarlar. Bu durum çok fazla hareket etmemek anlamına gelmektedir: pandaların beyinleri, böbrekleri ve karaciğerleri az enerji sarfiyatı olması açısından küçüktür ve vücutları az miktarda tiroid hormonu salgılar, bu da metabolizmayı yavaşlatır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/paranormal-aktiviteler-tamamen-kafanizin-icinde-gerceklesiyor-ve-bilim-bunun-nedenini-aciklayabilir", "text": "Geceler, daha az ışık ve ses nedeniyle paranormal aktiviteleri tetiklemek için uygundur. İlişki hala belirsiz olsa da yeni araştırmalar paranormal inançlar ile biz dünyevi varlıklar için en önemli gece aktivitelerinden biri arasında ilginç bir bağlantı olduğunu gösteriyor: Uyku. Yeni bir çalışmada araştırmacılar, daha düşük uyku kalitesinin öznel ölçümlerinin hayaletlere ve iblislere, ölümden sonra yaşayan ruha, insanların ölülerle iletişim kurma yeteneğine, ölümden sonraki yaşamın kanıtı olarak ölüme yakın deneyimlere yönelik daha güçlü inançlarla ilişkili olduğunu buldu. Çalışmanın yazarlarının bildirdiğine göre, bu düşük uyku kalitesi, daha düşük uyku verimliliği, daha uzun uyku gecikmesi, daha kısa uyku süresi ve artan uykusuzluk semptomlarını içeriyordu. Araştırmacılar, uyku kalitesinin kendi bildirdiği ölçümlere ek olarak, uzaylıların Dünya'yı ziyaret ettiği inancının, izole uyku felci ve bir kişinin kafatasının içinde yüksek bir ses veya çarpma sesi hissi ile karakterize edilen bir bozukluk olan patlayan kafa sendromu ile ilişkili olduğunu buldular. Araştırmaya göre, bir kişinin narkolepsi gibi bir uyku bozukluğunun diğer semptomları olmaksızın farkında ve uyanık olduğu, ancak hareket edemediği izole uyku felci, ölüme yakın deneyimlerin ölümden sonraki yaşamın kanıtı olduğu inancıyla da ilişkilendirildi. Araştırmacılar, \"Bildiğimiz kadarıyla, bu daha fazla incelemeye değer yeni bir bulgu\" diye yazıyor. Bu bulguların genel olarak paranormal inançlar ve uyku değişkenleri, özellikle uyku felci arasında bağlantılar bulan önceki çalışmalarla uyumlu olduğunu belirtiyorlar. Yeni çalışma, daha geniş bir örneklemle daha geniş bir uyku değişkenleri yelpazesini inceleyerek buna daha fazla ışık tutmayı amaçlıyor. Araştırmacılar, çalışmayı sosyal medya aracılığıyla ve BBC Science Focus Magazine tarafından duyurulan işe alımlarla çevrimiçi bir anket aracılığıyla yürüttüler. Hepsi en az 18 yaşında olan ve çeşitli paranormal konular ve uyku değişkenleri hakkındaki soruları yanıtlayan 8.853 katılımcıyla sonuçlandılar. Çalışmanın yazarları, \"Tüm dernekler için, yaş ve cinsiyet etkileri kontrol edildiğinde bile, daha yüksek düzeyde paranormal inancın daha düşük bir öznel uyku kalitesi ile ilişkili olduğu bulundu\" diyor. Yazarlar yine de bazı spekülasyonlar sunuyorlar. Uyku felci görsel ve işitsel halüsinasyonları içerebileceğinden ve patlayan kafa sendromunun adaşı ses olduğundan, sonuçlar uzaylılara olan inancın ses veya görüntü içeren uyku bozukluklarıyla bağlantılı olabileceğini düşündürmektedir. Öte yandan, araştırmacılar, paranormal inançların uykuya müdahale eden kaygıya neden olduğu bazı ilişkilerin diğer yöne gidebileceğini de ekliyor. Geceleri paranormal ziyaretçi olasılığı, makul bir şekilde uyumayı zorlaştırabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/periyodik-tablo-seslere-donusturuldu-ve-her-elementin-sesi-essiz", "text": "Isıtılan veya elektrik verilen elementlerin yaydığı benzersiz radyasyon sese dönüştürülerek, her bir elementin ürettiği kendine özgü akoru duymamızı sağladı. Fikir daha önce denenmiş olsa da, teknolojideki gelişmeler artık periyodik tablonun çok daha eksiksiz ve ustaca seslendirilmesini mümkün kıldı. Elementlere enerji verildiğinde, elektronlar daha yüksek enerji seviyelerine atlayabilir. Sonunda, süreçte bir foton salarak, temel hallerine geri dönerler. Fotonun dalga boyu, uyarılmış hal ile temel hal arasındaki enerji boşluğunun boyutuna bağlıdır - daha fazla enerji, daha yüksek frekanslı/daha kısa dalga boylu ışık üretir. Bu gerçeğin keşfi, evreni anlamamızda çok önemli oldu. Emisyon spektrumları olarak bilinen yaydığı farklı dalga boylarından milyarlarca ışık yılı uzaktaki bir yıldızdaki elementleri belirleyebiliriz. Indiana Üniversitesi'nden W. Walker Smith, Amerikan Kimya Derneği'nin Bahar Konferansı'nda her elementin elektromanyetik spektrumunun sese dönüştürülmesinin sonucunu gösterdi. Smith çalışmalarını öğrencilere emisyon spektrumlarını öğretmek için kullanıyor ve bunu Indiana, Bloomington'daki WonderLab Müzesi'nde bir sergiye dönüştürüyor. Smith, bir açıklamada, \"Hem çocukların hem de yetişkinlerin bir elementi seçip görünür ışık spektrumunun bir görüntüsünü görmelerini ve aynı anda duymalarını sağlayan etkileşimli, gerçek zamanlı bir müzikal periyodik tablo oluşturmak istiyorum.\" dedi. Gördüğümüz ve işittiğimiz frekanslar arasındaki çarpıcı farklara izin vermek için Smith, görünür ışık frekanslarını 10-12 ile çarparak, gökkuşağını insan işitme aralığının en hassas kısmındaki bir oktava dönüştürdü. Smith, bu fikri ilk ortaya atan kişi değil. Verilerin sese daha iddialı bir şekilde dönüştürülmesi, örneğin, Douglas Adams'ın bilim kurgu klasiği Dirk Gently'nin Holistik Dedektiflik Bürosu'nun merkezinde yer alıyordu. Bununla birlikte, öncekiler genellikle elementlerin spektrumlarını, yakın dalga boyları arasındaki ince farkları yakalamak için yeterli notaya sahip olmayan piyanoda çalmaya çalıştı. Bazı geçişler diğerlerinden çok daha yaygındır, bu da Smith'in daha nadir atlamalar içerirken daha büyük hacme dönüştürdüğü daha parlak emisyon çizgileri oluşturur. Bir akor oluşturmak için her elementin tüm dizeleri birlikte çalınabilir, ancak Smith ayrıca bir elementi sırayla çalarak da melodileri icra ediyor. Bazı elementler binlerce frekans üreterek duyusal aşırı yüklenme riski yaratır, ancak Smith, Indiana Üniversitesi'nde sırasıyla kimya ve müzik bölümlerinden Profesör David Clemmer ve Profesör Chi Wang'a danışarak önceki çabalardan çok daha zengin bir ses ortamı elde etmeyi başardı. Clemmer, \"Notalardan bazıları akortsuz geliyor, ancak Smith, elementlerin müziğe bu çevirisinde buna sadık kaldı.\" dedi. Wang, \"Veri sonifikasyonu yaparken neyin korunmasının hayati önem taşıdığına ilişkin kararlar hem zorlayıcı hem de ödüllendirici. Ve Smith, müzikal açıdan, bu tür kararları vermede harika bir iş çıkardı.\" diye ekledi. Öğretim avantajları ve eğlencenin yanı sıra, Smith, çalışmayı kullanıma sunmayı ve görme bozukluğu olan kişilerin elementlerin spektrumlarına aşina olmalarını sağlamayı umuyor. Spektrumları kafa karıştırıcı derecede benzer olabilen geçiş metallerini ayırt etmenin daha kolay bir yolunu bile ortaya koyabilir. Smith ayrıca, tek tek elementlerin seslerinin nasıl bir araya gelebileceğini gösteren Moleküllerin Sesi adlı bir gösteri gerçekleştiriyor. Elementlerin emisyonları, görebildiğimiz dalga boylarının çok ötesine uzanabilir - JWST'nin yakın kızılötesinde çalışmasının bir nedeni, birçok molekülün spektrumunu tanımlamak için en iyi yerin burası olmasıdır. Smith'in çalışmasını bu frekanslara genişletmek, görebildiğimizden çok daha geniş bir frekans aralığında duyabildiğimiz gerçeğinden yararlanacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/perseverance-gezicisinin-ayakkabisinda-kaya-var", "text": "Ayakkabınızın içindeki bir çakıl taşı kadar sinir bozucu çok az şey vardır. Perseverance'ın keşfettiği gibi, bu son derece Dünyevi sorunun Mars'ta da bir sorun olduğu ortaya çıktı. 25 Şubat 2022'de, küçük bir kayanın gezicinin altındaki alüminyum tekerleklerinden birinin içine saplandığı araçtaki Ön Sol Tehlikeden Kaçınma Kamerası tarafından fark edildi. C|Net muhabiri Amanda Kooser'ın NASA'nın ham görüntülerini incelemesi sayesinde anlaşıldı ki en az 6 Şubat'tan beri orada. Büyük olasılıkla gezici, geçen yıl Şubat ayından beri keşfetmekte olduğu Jezero Krateri'nin etrafında dönerken taşı tekmeledi. Peki Percy onu dışarı atamaz mı? 2 Mart'ta tekrar fotoğraflandı ve taş orada duruyordu, yani görünüşe göre dışarı atamıyor. Taş geziciyi engellemiyor gibi görünüyor ve sadece yol arkadaşlığı yapıyor. Kaya hala burada, 2 Mart 2022. Kaya, Perseverance'ın ilk uzun AutoNav sürüşü sırasında alınmış olabilir. Şubat ayında gezici, otomatik navigasyon işlevini kullanarak 320 metrede bir Mars gezicisi tarafından tek bir günde kat edilen en fazla mesafe rekorunu kırdı. Kayanın gezicinin performansını etkilemesi pek olası değil. Perseverance adı sonuç olarak \"uzaya fırlatılmış en büyük, en ağır, en temiz ve en sofistike altı tekerlekli robotik jeolog\" anlamına gelmekte. Persevarance, Curiosity'de görülen aşınma ve yıpranmaya dayanacak şekilde tasarlandı. Tekerlekleri 52 santimetre genişliğinde, titanyum kollu ve başka bir gezegenden gelen regolite dayanacak şekilde yapılmıştır. Risk olarak görünmüyor. Bu tür kayaların zaman zaman Curiosity'nin tekerleklerine 'yakalandığını' gördük. Meyilli sürüşler sırasında ortaya çıkıyorlar ve bir süre sonra tamamen kendi kendilerine düşme eğilimi gösteriyorlar . Bu tür kayaların, sürüşü biraz daha gürültülü yapmaktan başka etkisi bulunmuyor. dedi bir JPL sözcüsü verdiği demeçte. Perseverance 2031'de Dünya'ya geri göndermek için kaya örnekleri topluyor. NASA bilim insanlarının bu Mars kaya örneklerine, ay örneklerine olandan daha erken ulaşmalarını umuyoruz, keşfedilenleri görmek için hala hayatta olmak istiyoruz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/petrol-tuketen-bakteri-bulundu", "text": "Bölüm öğrencilerinin Türkiye'nin 61 ilinden ayak değmemiş, temiz alanlardan getirdiği topraklar, incelenmek üzere önce kurutuldu. Topraktaki \"Bacillus\" türü bakteriler, ortaya çıkarılmasının ardından gelişebilecekleri özel besi yerlerine alındı. Petri kaplarında 37 derecede 14 gün bekletilen \"Bacillus\" türlerinin Trabzon ve Tunceli topraklarından izole edilenleri, \"petrolü parçalayabilen bakteri\" olarak değerlendirildi. UÜ Biyoloji Bölümü Moleküler Biyoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Elif Demirkan, AA muhabirine yaptığı açıklamada, doğadaki ağır zehirli atıkların giderilmesinin çok büyük önem taşıdığını söyledi. Bu atıkların ayrıştırılması ve yok edilmesinin zor olduğunu belirten Demirkan, \"Atıkların temizlenmesi için kimyasal maddeler kullanılıyor. Bu da doğada yeni bir kimyasal madde kalmasına yol açıyor. Dolayısıyla özellikle arıtılması zor zehirli atıklar için doğaya başvurabiliriz, mikroorganizmalarla bu atıkların giderilmesini sağlayabiliriz.\" diye konuştu. Bu çalışmanın Türkiye için önem taşıdığını aktaran Demirkan, \"Türkiye, petrol boru hatları açısından çok stratejik bir bölgede. Bu tür alanlardaki petrol atıkları yabancı kaynaklı firmalar tarafından yapılıyor. Bu çalışma sonucunda, bu bölgelerdeki kirlenmeleri, artık kendimiz rahatlıkla temizleyebiliriz. Herhangi bir atık olduğunda durumu bize bildirecekler. Biz de ona uygun mikroorganizmalar üretip atıklı alana gideceğiz ve orada tatbikatımıza başlayacağız. Böylelikle zehirli alanların temizlenmesini sağlayacağız.\" değerlendirmesinde bulundu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/pitonlar-nasil-neredeyse-her-seyi-yutabiliyorlar", "text": "Birmanya pitonları çok büyüktür, 5 metreye kadar büyüyebilirler. Ancak onların büyüklüğü bile tek başına, geyik veya timsah kadar büyük bir avı nasıl yutabildiklerini açıklamaz. Yeni bir çalışma, Birmanya pitonlarının , çenelerinin, benzer büyüklükteki bazı yılanların yiyebileceğinden altı kat daha büyük avları yutmak için yeterince geniş olmasını sağlayan benzersiz bir özelliği nasıl geliştirdiğini detaylandırıyor. Doymak bilmez iştahlarına rağmen, vahşi Birmanya pitonları, kısmen insanlar tarafından yapılan habitat kaybı nedeniyle, Güneydoğu Asya'da aslında savunmasızdır. Ancak aynı zamanda Florida'da, yerli türleri yok ediyor ve hemen hemen her şeyi yiyerek ekosisteme zarar veriyorlar. Yeni çalışmada, Bartoszek ve diğer üç araştırmacı, bu devasa yılanın biyolojisine, özellikle de karşılaştığı hemen hemen her canlıyı yeme yeteneğine daha yakından baktı. Çalışma, zaten geniş olan ağızlarının daha da geniş açılmasına yardımcı olmak için, Birmanya pitonlarının özel bir evrimsel özellik geliştirdiğini buldu: Alt çeneleri arasındaki süper esnek deri, bu sayede, son derece hareketli çenelerinin tek başına izin verdiğinden bile daha büyük hayvanları yutabiliyor. Yılanlar avlarını çiğnemeden bütün olarak yutma eğiliminde olduklarından, ağızları ne yiyebileceklerini belirlemede önemli bir faktördür. İnsanların ve diğer memelilerin alt çenelerinden farklı olarak, yılanların alt çene kemikleri kaynaşmaz, ancak ağızlarının daha geniş açılmasına izin veren elastik bir bağ ile gevşek bir şekilde bağlanır. Yine de genişletilebilir çeneler yılanlar için standart olsa da, Birmanya pitonlarının alt çenelerinin süper esnek derisi yeni bir elastikiyet seviyesine çıkıyor. Jayne, \"Sol ve sağ alt çeneler arasındaki esnek cilt, pitonlarda kökten farklıdır. Toplam boşluk alanlarının ortalama yüzde 40'ından biraz fazlası esnek deridendir\" diyor. Jayne ve meslektaşları, yılanların esnemelerinin vücut boyutlarına göre nasıl olduğunu görmek için, Birmanya pitonlarıyla birlikte vahşi yakalanmış ve tutsak kahverengi ağaç yılanlarının esnemelerini de incelediler. Hafif zehirli olan bu daha küçük yılanlar, orman kanopilerinde kuşları ve diğer küçük avları avlarlar. Araştırmacılar, yılanları ve potansiyel avlarını ölçerek, yılanların yiyebileceği en büyük hayvanları ve fareler ve tavşanlardan timsahlara ve beyaz kuyruklu geyiklere kadar farklı av seçeneklerini yemenin göreceli yararlarını ve zararlarını tahmin edebilirler. Araştırmacılar, daha büyük vücut boyutunun yalnızca yılanlar için daha geniş bir menü sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda diğer yırtıcılar korunmalarına da yardımcı olduğunu ekliyor. Geçmiş araştırmalar, Birmanya pitonları gibi yılanların avlarını boğarak değil, hayvanların kan akışını keserek öldürdüklerini gösteriyor. Yeni araştırma, istilacı bir türün nasıl kontrol edileceğini bulmaktan çok biyolojik bir merakı anlamakla ilgili olsa da, en azından bilim insanlarının, Burma pitonlarının sulak alan ekosistemleri üzerindeki basamaklı etkilerini tahmin etmelerine yardımcı olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/plasentaya-ilac-ulastirmanin-guvenli-yolu", "text": "Günümüzde kadınların %10'u hamilelikleri sırasında ciddi komplikasyonlar geliştirebiliyor. Uluslararası bir araştırma ekibinin çalışması sonucu bu riskleri azaltacak ve direkt olarak plasentayı hedefleyerek hamilelik sırasında yalnızca plasentayı destekleyecek olan bir yol geliştirildi. Science Advances dergisinde yayımlanan çalışma temelde tümörler ve plasenta arasındaki benzerliklerden faydalanılarak gerçekleştirildi. Bu benzerlik sayesinde var olan tümör-hedefleyici peptidler kullanılarak plasentaya da benzer verimlilikle ilaç ulaştırılmasının mümkün olduğu gösterildi. Sayısız nedenden kaynaklanabilen bu problemler, çoğunlukla plasentanın yeteri kadar büyümemesi, zayıf işlev göstermesi gibi sebeplere dayanıyor. Plasentanın yeterli şekilde büyümesi ve işlev göstermesi için var olan tedaviler, çoğunlukla bebeği ve gelecekteki sağlığını tehlikeye sokuyor, bu yüzden de yalnızca plasentayı hedef alabilecek ilaç tedavilerinin geliştirilmesi büyük önem arz ediyordu. Yapılan araştırmada, aslında tümörleri seçerek hedefleyen iki proteinin amino asit zinciri aynı performansı plasenta için de gösterebildiği tespit edildi. Bu sayede bu geçici organın fonksiyonlarını yineleyip geliştirebilen bu peptidler, aynı zamanda da büyümekte olan bebeğe de zarar vermemeyi başarıyor. Fare denekler üzerinde gerçekleştirilen araştırmada, protein kaplı nano-parçacıklar içinde büyüme hormonları verimli bir şekilde plasentaya ulaştırıldı. Bununla birlikte ilacın yalnızca yeteri kadar büyümemiş olan plasentaların büyümesini uyardığı, hali hazırda büyük olan plasentaları etkilemediği görüldü. Kontrol aşamalarında, anne farenin diğer organlarında ve fetüste ilacın bulunmadığı ve etkilemediği kaydedildi. Buna dayanarak, yakın gelecekte aynı tekniğin insanlarda da uygulanabileceği ve de erken doğum ve preeklampsi gibi rahatsızlıklara karşı daha verimli çözümler üretilebileceği öngörülüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/plastik-yiyen-bir-bakteri-turu-kesfedildi", "text": "Tüm gezegenimizin karşı karşıya olduğu çevre kirliliğinin en büyük nedenlerinden birisi, doğada çözünmek için binlerce yıla ihtiyaç duyan plastik. Birçok aşamadan geçerek işlenmiş olan bu yapay madde, koşulların ve doğada yaşayan canlıların onu tekrar doğaya karıştıramamasına neden oluyor. Özellikle denizleri ve denizde yaşayan canlıları tehdit eden plastik maddeler, üretimi ucuz olduğu için sıklıkla kullanılıyor. Kısa bir süre içerisinde denizlerden plastiğin temizlenmesine veya bu maddenin hayatımızdan bir anda çıkmasına imkan yok, bunun gerçekleşebilmesi için bilimsel çalışmaların ilerlemesi ve yeni üretim tekniklerinin bulunması gerekiyor. Ancak bilim insanları, plastiğin doğaya karışmasını sağlayabilecek yeni bir etken buldu: Bakteriler. Bakteriler üzerinde çalışmalar yapan Japon bilim adamları, \"PET\" olarak bilinen maddenin dönüşümünü yapabilen yeni bir tür keşfettiklerini duyurdular. Keşfedilen bu yeni bakteri türünün ismi \"Ideonella sakaiensis 201-F6.\" Plastik üretiminde kullanılan PET isimli maddeyi doğal bileşenlerine döndüren bu bakteri, eşi benzeri olmayan enzimlerinden faydalanıyor. Enzimleri sayesinde PET'i \"MHET\" ismi verilen bir maddeye çeviren bakteri, bu maddeyi de PET'in doğal bileşenleri olan maddeye dönüştürüyor ve ortaya işlenmemiş PET maddesinin bileşenleri çıkıyor. Sonuç olarak elde edilen madde doğaya zarar vermiyor ve toprağa karışabiliyor. Çevre kirliliğini tek başına sonlandırabilme potansiyeline sahip olan bu bakteri türünün en büyük sorunu, biraz yavaş hareket etmesi. Bilim adamlarının söylediğine göre bu bakteri türünün ince bir PET tabakasını yeniden toprağa karıştırabilmesi 6 hafta sürüyor. Yani plastik şişelerin toprağa karışmasını beklemek daha mantıklı olabilir. Ancak Japon bilim adamlarının söylediğine göre PET maddesinin toprağa karışmasını sağlayan genom keşfedildi. Yani birkaç sene sonra bu genom güçlendirilebilir ve bakterinin çok daha hızlı çalışması sağlanabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/polislerin-guvenligi-icin-robot-kol-gelistirdi", "text": "Bartın'da lise öğrencisi Utku Arslan, şüpheli paket ve bomba imhasında uzaktan kontrol için kullanılması amacıyla \"robot kol\" geliştirdi. Bartın Fatih Sultan Mehmet Anadolu Lisesi 11. sınıf öğrencisi 17 yaşındaki Arslan, plastik cerrah olan babasının da etkisiyle, özellikle riskli iş kollarında can kaybı yaşanmaması, kol ve bacak uzuvlarının kaybedilmemesi için bir proje geliştirme kararı aldı. Yaklaşık 8 ay önce haberlerde, bomba imha ekiplerini izlerken aklına gelen \"robot kol\" düşüncesini uygulamak isteyen, ailesi ve fizik öğretmeninin de desteğiyle tasarladığı projenin malzemelerini temin eden Arslan, omuz, dirsek ve bileğine taktığı 3 parçadan oluşan düzeneğe bağlı yapay bir kolun hareket etmesini sağladı. Arslan, babasının mesleği nedeniyle tehlikeli iş kollarında çalışan insanların kol ve bacaklarını kaybettiğini bildiğini söyledi. Uzun uğraşlar sonucu hazırladığı düzeneği iletken bir kabloyla robot kola bağlayıp, kolu ve parmaklarıyla eş zamanlı olarak hareket etmesini sağladığını anlatan Arslan, \"Projem, robot kol ve arayüz olmak üzere 2 temel parçadan oluşuyor. Arayüzdeki 3 sensör, omzumdan dirseğime, dirseğimden bileğime ve bileğimden parmaklarıma yerleştirdiğim düz plakalar sayesinde eklemin açısını elektrik iletisine çeviriyor. Robot kol da içindeki ana kart sayesinde koldaki plakalardan gelen iletinin eklemini ve açısını algılıyor. İletiyi alan robot koldaki motor harekete geçerek ilgili ekleme aynı hareketi yaptırıyor. Yani ben dirseğimi, bileğimi ve parmaklarımı hareket ettirdiğimde robot kol da aynı şekilde hareket ediyor. Parmaklarımla bir şey tuttuğumda o da tutabiliyor.\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/primatlarda-beyin-gelisiminin-sorumlusu-meyveler-mi", "text": "Hangi biyoloğa sorarsanız sorun ''Primatları özel yapan nedir?'' sorusuna aynı cevabı verecektir: Büyük beyinler. Bu etkileyici kafalar örümcek maymunlardan insanlara bütün primatlar için alet kullanmayı, yiyecek bulmayı ve grup halinde yaşamanın getirdiği karmaşık ilişkilerle başa çıkmayı mümkün kılıyor. Ama bilim insanları primatları büyük beyinler geliştirecek şekilde evrimleşmeye neyin sürüklediği konusunda hemfikir değiller. Yeni bir çalışma bu konuda beklenmedik bir sonuca varıyor: Meyveler. Çalışmaya dahil olmayan Harvard Üniversitesi Biyolojik Antropoloji Bölümü'nden Richard Wrangham ''Bu çalışma son derece değerli.'' diyor. Geçtiğimiz yirmi yıl boyunca bilim insanları primatların daha büyük gruplar içinde yaşayabilmek için daha büyük beyinler geliştirdikleri üzerine, yani sosyal beyin hipotezi üzerine tartıştılar. Wrangham'ın dediğine göre yeni çalışmanın beslenme düzeni ve ekolojiyi öne süren örneklem düzeni ve güçlü istatistik metotları daha fazla ilgiyi hak ediyor. Ama herkes ikna olmuş değil. Diğerleri besin değeri yüksek diğer gıdaların da daha büyük beyin oluşumuna yol açtığını, bunun tek başına evrimsel süreçte etkin olamayacağını söylüyorlar. Oxford Üniversitesi'nden evrimsel psikolog ve sosyal beyin hipotezinin yazarlarından biri olan Robin Dunbar ''Çalışmanın yazarları, beslenme ve sosyal yaşamı karşılaştırarak elmalarla armutları karıştırıyorlar.'' diyor. Yeni araştırmanın yazarı Alex DeCasien, on yıllardır devam eden bu tartışmayı yeniden alevlendirmek niyetiyle ortaya çıkmadı. New York Üniversitesi Biyolojik Antropoloji Bölümü'nde doktora öğrencisi olan DeCasien tek eşli primatların beyinlerinin çok eşli türlerden daha mı büyük yoksa daha mı küçük olduğunu ortaya çıkarmak istedi. Maymunlar, şempanzeler, loriler ve lemurlar olmak üzere 4 ana primat grubunun 140'tan fazla türünün beslenme düzeni ve sosyal hayatlarına dair veri toplayıp hangisinin daha büyük beyinlerle ilişkili olabileceğini hesapladı. Beklenmedik bir şekilde ne tek eşlilik ne de çok eşlilik beyin büyüklüğüne dair belirti göstermedi. Grup büyüklüğü gibi sosyal karmaşıklık ölçülerinden herhangi biri de sonuç vermedi. DeCasien ve çalışma arkadaşlarının Nature, Ecology and Evolution isimli çevrimiçi dergide bildirdiklerine göre hangi türün daha büyük beyni olacağını belirleyen faktörün yaprak ve meyve tüketimi olduğu görüldü. Aslına bakılırsa bu durum Dunbar'ı şaşırtmadı. ''Daha büyük bir beyine sahip olabilmek için beslenme düzeninde değişiklik gerekir.'' diyor kendisi. Yapraklardaki besin öğeleri kalın hücre duvarları arkasında saklıdır ve bu engelleri öğütmek çok fazla zaman ve enerji alır. Yaprak yiyen primatlar, bütün enerjileri sindirim için harcanırken saatlerce yatmak zorundadır. Diğer yandan meyve yemek bir hayvana sindirimi kolay bir ambalaj içerisinde kalori yüklemesi sunuyor. Primatlarda alınan enerjinin ana hak sahibi beyindir. Buraya kadar her şey yolunda ama Dunbar'a göre asıl soru şu: Neden bu enerji vücudun başka bir bölümüne gitmek yerine beyine gidiyor? Dunbar'a göre işte burada primatların karmaşık sosyal yaşamları devreye giriyor. Büyük gruplar halinde yaşamak primatlar için yırtıcıları savuşturmayı kolaylaştırıyor ama aynı zamanda gitgide karmaşıklaşan sosyal ilişkileri de idare etmek demek. Bu ilişkilerin getirdiği zihinsel gereklilikler, meyvelerle sağlanan fazladan enerjinin en iyi şekilde kullanılmasıyla daha büyük beyinleri oluşturdu. Daha iyi beslenme düzenleri bu evrimsel değişim için adeta yakıt sağlamış oldu. Dunbar, ''Beslenme düzeni ve sosyallik, daha büyük beyinler için birbirinin yerinin tutan açıklamalar değil'' diyor ve ekliyor ''Birbirini tamamlayan açıklamalardır.''. DeCasien ise meyve tüketimini öne koyan bir ihtimal görüyor. Meyve yemenin yaprak yemekten daha fazla çaba gerektirdiğini söylüyor. Bir primat, yaprakları basitçe her yerde bulabilir ama meyvelerin nerede ve ne zaman yetiştiğini hatırlaması gerekir. Ayrıca meyve yiyenler yaprak yiyenlerden daha geniş alana yayılırlar, bu da üstün yön bulma yeteneklerine ihtiyaç duyarlar demektir. Ve bazı meyvelerin bulunması zor olduğundan ya da dikenler gibi savunmalar tarafından korundukları için ulaşılması zor olduklarından primatların ayrıca problem çözme, hatta alet kullanma yeteneklerine ihtiyaçları vardır. DeCasien, evrimin meyve yiyen primatları bu karmaşık besin bulma koşullarıyla baş edebilmek için daha büyük beyinler geliştirmeye zorlamış olabileceğini söylüyor. Bu durumda sosyal yaşam büyük ölçüde alakasız olabilir. DeCasien cevabın kesin çizgilerle belirli olmayabileceğini kabul ediyor. Beslenme düzeni beyin gelişimine başlangıç olup daha karmaşık sosyal yaşamın kıvılcımlarına olanak sağlamış olabilir. Sosyal yaşamın zihinsel gereklilikleri de evrimin ilerlemesine yön vermiş olabilir. DeCasien ''Bir noktadan sonra birbirinden ayrıştırmak kesinlikle imkansız.'' diyor. Wrangham ise bu senaryoların hepsinin mümkün olduğunu ama bilindiği üzere bunun gibi çalışmalarda belirleyici etkileri faydalı fizyolojik değişikliklerden ayırmanın zor olduğunu söylüyor. Kendisi beslenme düzeninin büyük beyinlerin evrimine doğrudan neden olmak yerine buna zemin hazırladığını düşünüyor. Ama özellikle belirli bir primat türünde beslenme düzeninin evrimle derinden bağlantılı olduğuna ikna olmuş durumda: İnsanlarda."}
{"url": "https://www.fizikist.com/prof-dr-gokhan-unel-ile-parcacik-fizigi-uzerine-soylesi", "text": "Parçacık fiziğine ait konular ve kavramlar hakkındaki bilgiler, lise son sınıflar ve üniversite düzeyinde. Daha küçük yaştaki öğrencilerin anlayabileceği düzeyde değil. Ben fen bilimleri öğretmeniyim yani ortaokul 5,6,7 ve 8. Sınıflarda ders veriyorum. 1-5 şubat 2016 tarihleri arasında TTP-5 kapsamında Cern'de eğitim alan öğretmenlerden biriyim. Bu fırsatı değerlendirmek için Gökhan Hocama bazı sorular yönelttim. Gökhan Hocamdan ricam ise Parçacık Fiziği'ne ait bazı kavramları ortaokul öğrencilerinin biraz da olsa anlayabileceği düzeyde anlatmasıydı. Gökhan Hocamın bu yüzden çok güzel benzetmeler ve hikayeler kullandı. Bizlere gönüllü olarak ders veren bütün hocalarımıza çok çok teşekkür ederiz... Cern'de hayat çok mütevazı, zaman çok değerli ve herkes çok çalışkan. Bunları eklemeden geçemezdim. -Böyle Buyurdu Zerdüşt Friedrich Nietzsche -2001 Uzay Macerası -Klasik ve Fransız -Charles Aznavour -Artık yok, eskiden NTV Tarih Ben eğitimimi Türkiye'de yapmış, Türkiye'de doktora unvanını aldıktan sonra yurt dışında çalışmaya başlamış biriyim. Dolayısıyla Bu işler Türkiye'de yapılmaz, illa yurt dışına çıkmak lazım. denildiği zaman kendimi örnek veriyorum. İlkokuldan sonra ortaokul ve liseyi Saint Joseph'te okudum. Ardından Boğaziçi Üniversitesi'nde lisans, yüksek lisans ve doktoramı tamamladım. Lisans eğitimimi Elektrik Mühendisliği ve Fizik, yüksek lisans ve doktoramı yalnızca Fizik üzerine yaptım. Mezun olurken sadece Cern'e başvurdum. Zaten birkaç yıldır yazları ve kışları gelip gidiyordum. Tesadüf bu ya başvurum kabul edildi. Dolayısıyla doktora sonrası ilk çalışmamı burada yaptım. Yüksek lisans ve doktora sırasında da Cern'de, yazları Deneysel Fizik, kışları da danışmanımla Matematiksel Fizik ve biraz da kuram çalıştık. Doktoramı alıp burada çalışmaya başladığımda Atlas Deneyi'ne katıldım. 2000 yılına kadar burada çalıştım. 2000 yılında Amerika'ya gittim. Orada da Minos Deneyi ve ikinci doktoram dediğim, epey bir yükünü sırtlandığım Na59 deneyine katıldım. 2003 yılında Amerika'dan tekrar Avrupa'ya döndüm. O zamandan beri Atlas Deneyi'nde araştırmalarıma devam ediyorum. Birçok öğrenciyle birlikte çalıştık. Veri analizinden tetikleme sistemlerinin yükseltilmesine veyahut hangi sistemlerin daha etkin kullanılabileceğine kadar pek çok konuda meslektaşlar ve öğrencilerle birlikte yazdık, çizdik. Yakın zamanda da bu hızlandırıcı işlerine merak sardım. İnsanın hep aynı işleri yapması sıkıcı oluyor. Biraz konular arası atlamak çalışmayı ilginç yapıyor. Hızlandırıcı konusunda Türkiye'deki meslektaşlarımızla uğraşıyoruz, birlikte bir şeyler yapabilir miyiz diye. Yukarıdaki videoda çalıştay sırasında derslerden, gezilerden ve deneylerden aldığım küçük video kayıtlarını bulabilirsiniz. Evet, ben California Üniversitesi'ne bağlıyım. Ama Türkiye'den de pek çok öğrencim var. Bir kısmının yüksek lisans ve doktora tez danışmanıyım, bir kısmına sadece nasihat vererek elimden geleni yapmaya çalışıyorum. Neden fizik? Eğlenceli olduğu için, sıkıcı olmadığı ve devamlı yenilik içinde olan bir bilim dalı olduğu için... Ben mühendisliği o kadar eğlenceli bulmadım. İkisinden de lisans derecem olduğu için karşılaştırma şansım var ya da oldu diye düşünüyorum. Mühendislik daha çok yapılan şeylerin ya tekrarı ya da daha büyük skalada yapılması gibi. O yüzden içinde pek yenilik, yaratıcılık olmayan bir şey gibi geldi bana, pek eğlendirmedi beni. Oysa fizik ister deney yapın ister hızlandırıcı çalışın, ister algıç ister kuramsal çalışın hep yeni ve daha önce çözülmemiş bir problemin olduğu bir alan. Dolayısıyla daha eğlenceli geldi bana. Fiziğin eğlencesinin sırrı, onun heyecanı. Şimdi herkesin bilim insanı olamayacağına ben de katılıyorum. Ama bilim insanı olmak için ne lazım diyecek olursanız, sabır lazım her şeyden önce çünkü bu hani parmak şıklatıp Tamam oldu! diyecek bir şey değil. Başarılı olan insanlara sorun; sadece bir başarıyı elde etmek için doksan dokuz engelden geçmişlerdir, üzerinden atlamışlardır, yanından dolaşmışlardır, mücadele etmişlerdir, mutlaka ama mutlaka engeller karşısında uğraşmak zorunda kalmışlardır ve sabır göstermişlerdir. Dolayısıyla çalışmak ve sabır göstermek en önemli iki özellik diyebilirim. Tabi şimdi bir de yeni bir konuda çalışma yapmak için, daha önce o konuda yapılanları öğrenmeniz lazım ki, Bu da yeni, benim katkım. diye ortaya çıkabilesiniz. Yoksa birisi Ben onu on sene önce yapmıştım. veya Bu zaten 50 yıl öncesinde biliniyordu. diye balonunuza iğneyi batırıverir. Cern'de yapılan şey, parçacık fiziği. Parçacık fiziği nedir? Etrafımızda gördüğümüz olayları, cisimleri parçacıklar yardımıyla ve bunların etkileşimleri yardımıyla anlamamızı sağlayan bilim dalıdır. Siz baktığınızda masayı görüyorsunuz, çayı görüyorsunuz. Parçacık fizikçisi baktığında masayı oluşturan atomları, çayın buharının yükselmesinde çayın yüzeyindeki atomların enerji kazanarak suyun bağlama kuvvetinden kendilerini kurtarmalarını, atomların içindeki çekirdeği, çekirdeğin içindeki kuarkların hareketini görür. Higgs bozonu ile ilgili her şeyi bilmiyoruz ve de her şeyi bilmemize şu sıralar pek bir olanak yok. Bunun sebebi de Higgs'i keşfetmek için kullandığımız makineden kaynaklanıyor. Higgs'i bir proton makinesinde keşfettik, yani protonları çarpıştırarak yeni bir enerji kütle dönüşümünden yeni bir parçacık ortaya çıkardık. Fakat protonların içinde ne var diye soracak olursanız: Protonların içinde üç tane kuark, dışında gluonlar var ve başka bizim teknik dilde Deniz Kuark dediğimiz kuark antikuark çiftleri dolu protonların içi. Proton çarpışmalarını insanlara basitçe anlatmak için çöp tenekelerini birbiriyle çarpıştırmak diyorlar. Hani çöp tenekesinin içinde ne vardır, her şeyden birazcık vardır. İçinden bir önceki gece yenilip çöpe atılmış balıkların kafaları da çıkabilir, içip çöpe atılmış ayran kutusu da çıkabilir. Her şey çıkabilir çöp kutusundan. Protonların içi de öyle, dolayısıyla bir miktar belirsizlik var. Bu protonların içini tam anlayamadığımızdan kaynaklanıyor. O yüzden proton çarpıştırdığınızda yeni bir parçacık bulmak kolay ama o parçacığın özelliklerini tam olarak anlamak için proton gibi iç yapısı olan parçacıklar değil elektron gibi veya müon gibi temel parçacıklar kullanmalısınız. O zaman iç yapısı olmayan bir şey kullanarak, bu incelemek istediğimiz parçacığı üreteceğiniz için çok daha kesin çok daha emin olabiliyorsunuz, ölçümler bakımından. Peki neyi bilmiyoruz? Kütlesini biliyoruz ama yarı ömründen yeterince emin değiliz. Nelere bozunduğunu biliyoruz ama dallanma oranı diyoruz buna yüzde kaç ihtimalle neye bozunduğunu biliyoruz bu yüzdeler %10 gibi de, sıfırdan sonraki virgülden sonraki çok basamağı bilmiyoruz. Bu tür eksikliklerimiz var. Bunları aslında daha iyi ölçmenin bir yolu olabilir mi diye iki üç yıl önce Türk-Yunan fizikçiler ortaklaşa yeni bir hızlandırıcı kurmayı hatta bunu Türkiye - Yunanistan sınırında Meriç nehri boyunca yapmayı önerdik. Böyle bir şey yapılırsa eğlenceli bir çalışma olabilir. Bütün bunlar para ve kaynak meselesi. Şimdi Çin kendi büyük hızlandırıcısını yapmak için gereken adımları atmaya başladı. Bu devletlerin ne kadar seslerini duyurmak, ne kadar dünya biliminin içinde olmak, ne kadar ön saflarda yer almak istedikleri ile alakalı bir şey. Neticede parayı veren düdüğü çalar. Bugün İsviçre ve Fransa'ya Cern'den en çok faydalanan iki ülke diye gıpta ediliyor. Evet ama zamanında İsviçre ve Fransa Biz Cern'e ev sahipliği yapmak istiyoruz, bunu da beraberce yapmak istiyoruz. diye kesenin ağzını açmışlar, yer vermişler, bina yardımı yapmışlar, efendim para yardımı yapmışlar. Zamanında yaptıkları yardımın hasadını topluyorlar doğal olarak. Bazı şarlatanlar toplumun cahilliğinden faydalanıyor ve bilimi değersizleştirmeye çalışıyorlar. Bu tür adamların sözünü o kadar kıymetsiz buluyorum ki yanıt vermeye değmez. Bu soruyu tabi ki yatırım yapanlar, politikacılar, devlet adamları sonunda da onların parayı buldukları kaynak, yani vergileri veren kişiler, yani halk sormak zorundadır. Aksi takdirde ben yaptım oldu! diyen diktatörlere dönüşürüz. Tabi ki halkın, parasını neye harcadığımızı bilmeye ve bunun hesabını sormaya hem hakkı var, hem de zorunluluğu. Bu sağlıklı bir şey fakat ne yazık ki, ancak geçmişte bunların ne işe yaradığını söyleyebiliyoruz. Çünkü gelecekte de şunu keşfedeceğim, şunu yapacağım demek el falı bakan insanlardan farksız yapar bizi. Dolayısıyla bunu yapamayız. O yüzden ben de aynı şeyi yapacağım ve geçmişten örnek vereceğim. Dolayısıyla araştırmaların faydalı bir şey olduğunu, mutlaka topluma yarar sağladığını söyleyip, bunun gelecekte de aynısının olacağı belki daha iyisi olacağı konusunda bize güvenin demek dışında bir şey söyleyemeyeceğim. Çünkü Bunu ben biliyorum, şu olacak. diyen ya yalancıdır, ya şarlatandır. Şimdi hikaye malum. Elektrik ile ilgili ilk deneylerin yapıldığı sırada sözgelimi İngiltere Başbakanı geliyor ve soruyor: Tamam bu elektrik falan iyi bir şeye benziyor, güzel şeyler yapıyorsun da ne işe yarayacak? diye soruyor. Konuyla ilgilenen bilim adamı cevap veriyor: Şu anda ne işe yaradığını bilmiyorum ama belki ilerde vergi alırsınız. diyor . Elektrik sayesinde üretilen iş gücü, bundan toplanan vergi, bundan elde edilen gelir herkesin bildiği bir şey. Daha yakından bir örnek verelim: Cern'de yapılan çok uluslu çalışmalardan sonra ortaya çıkan World Wide Web kavramı hepimizin hayatında. Bu olmadan artık gün geçmiyor. İnsanlara interneti kapatacağız, internet yavaşladı dediğinizde adeta kahve bitti demiş gibi oluyor. Başka bir örnek verecek olursak hadronları iyi çalıştığımız için protonları hızlandırmayı, odaklamayı öğrendiğimiz için kanser tedavisinde, hadron terapide bunu kullanabiliyoruz veyahut parçacıklarla karşı parçacıkların birbirlerini nasıl yok ettiklerini iyi çalışıp öğrendiğimiz için Pet yöntemiyle tomografi yapıp insanı kesmeden içine bakabiliyoruz. Organların nasıl çalıştığını veya bozuk olduğu zaman çalışmadığını anlamamızı sağlıyor. Zamanında X ışınlarını çalıştığımız için artık sadece bir boyutlu röntgen çekmekle kalmıyoruz. Birkaç açıdan çekilmiş röntgenleri birleştirerek bilgisayarlı tomografi dediğimiz üç boyutlu görüntüyü elde ediyoruz. Daha örnek çok. Elektronları çalıştığımız için elektronların nasıl çalıştığını anlamaya para ve zahmet yatırdığımız için elektronlarla kabloların daha geç ısınmasını sağlıyoruz. Baca gazı temizliğini veya elektron demeti ile cilt kanserinin üzerine gitmeyi, yine elektron demeti ile çok sağlam kaynak yapmayı kontrol altına almış ve bunları kullanıyor haldeyiz. Ama bu çalışmaların hiçbiri, ben bunu yapacağım diye ortaya çıkmadı. Daha önce bilimsel bir hedefe ulaşmak için yapılan çalışmaların Bu, şu işe de yarar mı? denilmesiyle ortaya çıktı. Bir amaca ilerlerken birçok yan ürün çıkıyor. Bilgisayar içinde zamanında bundan dünyada beş tane olsa yeter denilmiş. Şu an telefonları da sayarsak her evde beş tane var desek yeridir. Evrenin tamamını anladığımızda, Nasıl olmuş bu evren, nerden geldik, nereye gidiyoruz. Gördüğüm ve ölçebildiğim her şey nasıl oluyor? Nihai amaç bu: Her şeyi, her olayı anlamak. Maxwell bize diyor ki: Her şeyden önce elektrik ile manyetik aslında aynı şey. Aynı cismin farklı yüzleri gibi. Dolayısıyla nasıl uzaydan ve zamandan değil uzay-zamandan bahsediyoruz, artık göreliliği öğrendiğimiz gibi benzer şekilde elektrikten ve manyetizmadan değil de elektromanyetizmadan bahsedeceğiz. Bu ikisi aslında tek kuram. Peki Elektromanyetik dalga nedir? sorusunu soracak olursak o da şudur: Nasıl suya atılmış bir taş suyun yüzeyinde dalgalar yaratıyorsa benzer şekilde de yüklü bir parçacık boşlukta dahi olsa hareket ettirildiğinde bir dalga yayıyor. Bu elektromanyetik dalgadır. Bundan daha fazla basitleştirilebilir mi emin değilim . Arada tek fark aslında taş attığım zaman onun dalga yaratması için ortama ihtiyaç var mesela suya. Halbuki yüklerin elektromanyetik dalga yapması için ortama ihtiyaç yok, vakumda da bu oluyor. Gravitonun varlığı parçacık fiziği tarafından öngörülmüş. Parçacık fiziği her şeyi, her cismi, her olayı bir parçacık ile açıklamaya çalışıyor. Etkileşim dediğimiz şey yeni bir olay aslında diyoruz ki bir parçacığın değiş tokuşu bir elektron ile başka bir elektronun etkileşmesi aslında aralarında bir foton değiş tokuşudur. Benzer şekilde A cismi ile B cisminin birbirini çekmesi de yerçekimi dediğimiz olay. Aralarında bir şeyin değiş tokuşu olmalı. Parçacık fiziği bakış açısına göre buna da Graviton denilmiş. Bu taşıyıcı parçacığın -aynı fotonun kütlesiz olması gibi- kütlesiz olması öngörülmüş. Bununla ilgili yapılan araştırmalar şimdiye kadar başarıya ulaşmadı, henüz gravitonu keşfedemedik. Ancak nasıl foton aslında elektromanyetik dalgaların öbeklenmesinden oluşan bir şey ise o zaman dedik ki madem gravitonun kendisini göremiyoruz o zaman belki Hertz'in yaptığı şekilde elektromanyetik dalgaları gördüğümüz, ölçtüğümüz gibi biz de belki yerçekimi dalgalarını ölçebiliriz. Belki o zaman bunları görebiliriz . Anti madde önce kavramsal olarak düşünülmüş. İkinci derece denklemlerin bir artı bir eksi çözümü olmasından yola çıkılarak, eğer artı çözümü madde ise, eksi çözümü de maddeye benzeyen ama bir şeyleri eksi olmalı diye ortaya atılmış kavramsal bir olgudur. Daha sonra özellikle bulut odası deneylerinde elektronun karşı parçacığı olan pozitron keşfi ile var olduğu deneysel olarak ispatlanmış bir madde çeşidi. Hangi özellikleri var diye soracak olursanız, adı üzerinde anti, karşı bir özelliği olmalı ki ben ona karşı diyebileyim. Hangi özelliğinin karşı olduğu da hangi parçacıktan bahsettiğimize göre değişir. Ama her şeyden önce kuantum mekaniksel özellikleri karşı demeliyiz. En basit şekliyle mesela yükü ters, sözgelimi bir proton artı yüklü ise bir karşı proton eksi yüklü olacaktır. Her temel parçacığın anti parçacığı var. Elektrik yükü sıfır olan nötrinolar da buna dahil. Burada elektrik yükünü ters çevirmiyoruz, nötrinoluk özelliğini ters çeviriyoruz. Madde ile karşı madde bir araya geldiğinde birbirlerini yok ediyor ve dışarıya bir enerji çıkıyor. Çok güzel, enerji çıkıyor da orada bir belirsizlik var. Orada çıkan enerjiden şartlara göre başka parçacık ve karşı parçacık çiftleri üreyebilir veya foton gibi elektromanyetik dalganın taşıyıcı parçacığı da iki tane üreyebilir. Peki bu benim ne işime yarıyor? Herkes enerji elde etmek ister. Aslında toplum enerji üzerine çalışıyor, para dediğimiz şey de bir nevi enerji ölçme birimi diyebiliriz. A devleti neden zengin, elinde enerji kaynağı var, parası var. Bu bugün petroldür, yarın nükleer santraldir, öbür gün, madde-karşı maddenin birbirini yok etmesiyle ürettiği enerjidir. Sonuçta enerji para bunlar aynı şey. Bununla önce dünyanın enerji problemini çözerim. Madde-karşı madde birbirini yok etsin ama bunu yavaş yavaş, kontrollü bir şekilde yapsın. Ben de bundan enerji elde edeyim. Bu enerjiyi de elektrik üretmek için kullanayım, dünyanın enerji sorununu çözmeye harcayayım. Karanlık madde olduğunu pek çok doğrudan olmayan kanıttan biliyoruz. Ne demek bu? Diyelim ki bir köye gittiniz. Köylüler size diyor ki: Bu köyde bir ayı var. Ara sıra bir pençe atıp insanları yaralıyor. Köylülerin size bu söylediği bir varsayım. Birileri yaralanmış, olsa olsa bir ayı pençe atmış ve siz bunu araştırmak istiyorsunuz. Ne yapacaksınız peki? Gidip bir dürbün alıp bakacaksınız ayı var mı diye. Baktınız ve ayıyı gördünüz. Bu doğrudan elde edilmiş bir kanıt. Veya yağmur yağdığının ertesi sabahı çıkacaksınız yola. Bakacaksınız oradaki izlere. Orada eğer ayının pençe izlerini görüyorsanız ve o izden de izi bırakan canlının ne olduğunu anlayabiliyorsanız o zaman siz ne yaptınız, doğrudan gözlem yapmadınız. Ama ikincil bir şekilde doğrudan olmayan bir yöntemle en azından oradan bir ayının geçtiğini anlamış oldunuz. Eğer sırf o izler gelip geçmiyorsa, o köyün etrafında yoğunlaşmışsa, ayı o köye dadanmış diyeceksiniz. Dolayısıyla bizim de karanlık madde için var dememize sebep olan kanıtlar bu şekilde ikincil kanıtlar. Peki nedir bu ikincil kanıtlar? Mesela en basitinden buna madde dediğimiz için madde gibi davrandığını tahmin edersiniz. Mesela galaksilere bakıyoruz, görüyoruz ki uzak galaksilerde galaksinin merkezinden uzağa gittikçe uzaktaki yıldızların etrafında daha az madde olmalı ve dolayısıyla bunların uzaklaştıkça dönüş hızları düşmeli. Oysa yaptığımız gözlemlerde sanki etrafta çok madde varmışçasına bunların hızları azalmıyor aynı kalıyor. O zaman etrafta madde var ise ne şekilde olmalı, yıldız şeklinde olmalı. Yıldızlarda parlıyor bana bunların ışığı gelmeli ama madde var diye düşündüğüm yere teleskop ile baktığımda görüyorum ki orada madde filan yok, ışık gelmiyor. O yüzden karanlık, o yüzden madde. Henüz doğrudan gözlemlenmedi, şu anlama geliyor: Henüz laboratuarda üretip de ben bu olayda şu parçacığı ürettim, bu da benim karanlık maddeyi oluşturan parçacığım demedik ama bu tür ikincil etkilerden de var olduğu konusunda eminiz. Diyeceksiniz ki peki başka kuramlar yanlış, mesela yerçekimi kuramını değiştireceksiniz ki galaksinin uzak tarafındaki yıldızların dönüşünü açıklayabilesiniz. Bu da bir seçenek ama bu daha az olası, daha fazla karmaşık. Biz daha basit açıklamaları tercih ediyoruz. O da bambaşka bir şey, o da ikincil gözlemlerle varlığını anladığımız bir şey. Yaşadığımız dünyadan galaksilere baktığımızda görüyoruz ki bu evrende madde var. Karşı madde yok, karşı madde kaybolmuş gitmiş. Güzel, madde var; var ise şayet yerçekimi kanunundan maddelerin birbirini çektiğini görüyoruz, bu da güzel. Bu hesaba göre evrenin genişlemesi yavaşlamalı ve hatta bir noktada durmalıydı, belki de geriye doğru dönmeliydi. Yıldızların uzaklığından, bize gönderdiği ışığında kırmızıya kaymasından hızlarını ölçebiliyoruz. Bu yaptığımız ölçümlerden de gördüğümüz şey şu: Evrenin başlangıcında,evet çok hızlı bir şekilde birbirinden uzaklaşmış bugün daha yavaş şekilde evrenin genişlemesi yani yıldızların birbirinden uzaklaşması devam ediyor. Ama bizim sadece maddeden oluşan, ister karanlık olsun ister aydınlık, sadece maddeden oluşan bir evrenden bekleyeceğimiz gibi evrenin genişlemesi yavaşlamıyor, aksine hızlanarak devam ediyor. Dolayısıyla biz diyoruz ki o zaman evrende cisimlerin birbirini çekmesine karşı duran tam tersine birbirini itmesine, evrenin genişlemesine sebep olan bir şey var. Buna da karanlık enerji diyoruz. Varlığını da bu şekilde itici etkisinden biliyoruz. Ne olduğunu da henüz tam olarak bilmiyoruz. O kadar anlamıyoruz ki bu konuda henüz herhangi bir kuram da yok. Bu konuyla ilgili tamamen karanlıktayız. Işık hızını suyun içinde veya vakum olmayan herhangi bir ortamda geçmek mümkün. Vakumda ise ışık hızı uzay ile zamanı birbirine bağlayan, göreliliğin temel unsuru ve sabit bir sayıdır. Bunu geçmek mümkün değil. Dolayısıyla ışık hızı geçildi diye biri yazarsa ona şu soruyu sormak lazım: Nerde ki ışık hızı? Derse ki sudaki ışık hızı, ona demek lazım ki bu eski haber, sıradan. Derse ki vakumda, ona da demek lazım ki sen şarlatansın! . Atom mikroskopla görülebilir mi? Bu soruyu sormamdaki amacım, çok sorulan bir soru olması ve ayrıntılı bir cevap alarak yayınlamakta fayda olacağını düşünüyorum. Evet, optik mikroskop ile hayır. Elektron mikroskobu ile evet. -Peki, elektron mikroskobu ile bakmak ne anlama geliyor. Bunu biraz açmalıyız ve biraz daha temelden alalım o halde. Mikroskop nasıl çalışıyor ve görmek dediğimiz şey nedir? Buradan başlayalım. Herhangi bir cismi görmek için o cisimden bana yansıyan fotonların gözüme gelmesi lazım. Teleskopun çalışma prensibi nasıl dersek, uzaydan çok uzaktan gelen ışıklarını odaklıyor odaklıyor... Çok az bir kısmını gözüme kadar getiriyor. Mikroskop ise çok ufak bir cisimden bana doğru gelen ışığın, fotonların mercekler yardımıyla odaklanarak, tekrar benim gözüme getirilmesi şeklinde çalışıyor. Birinde çok yakın mesafeden, diğerinde çok uzak mesafeden gelen ışık odaklanıyor. Ana prensip her ikisinde de aynı. Peki aynı işi atomlar için yapabilir miyim? Atomların yüzeyinden sekip de benim gözüme gelebilecek olan fotonun boyu atomlarla aynı boyda olursa, şayet benim onları görmemi sağlayacak şekilde olursa bu insan gözünün görmeyeceği bölgede olacak. Dolayısı ile bunu görmenin en kolay yolu elektron gibi elektromanyetik alanlarla kolaylıkla odaklayabileceğim, istediğim yere gönderebileceğim bir cismi kullanmak. Onların çarpıp yansımasıyla bana aynı insan gözünün resim yapması gibi resim yapabilecek elektronik bir göz kullanmak. Elektron mikroskobu ile gördüğüm gözle gördüğüme benziyor ama aynı şey değil. Gözle gördüğümde bakıyorum gözüm bütün sayısallaştırmayı, resme dökmeyi yapıyor. Elektron mikroskobunda ise elektron gönderiyorum elektron çarptığı yerden sözgelimi atomdan geriye yansıyor. Geriye yansıyan elektronu algılayan örneğin silikon algıçlar var bu algıçlara çarpan elektronların bıraktığı izlerde elektronik ortamda kaydediliyor bilgisayarla resme döndürülüyor. Bizde o resme bakıyoruz. Gökhan Hocam sizin son olarak söylemek istediğiniz şey nedir? Türkiye'ye bir mesaj verin desem ne dersiniz? Söyleyecekleriniz bizim için çok kıymetli. -Buralarda bulunmak için çalışmaya alışmak lazım. Çalış çalış, çalışmaya alış diyorum. Bana çocuk doktorumun söylediği gibi. Bizim memlekette kuramsal çalışmaya deneysel çalışmadan daha fazla önem verildi geçmişte çünkü deneysel çalışacak paramız yoktu. Devletin bunu destekleyecek gücü yoktu. Ancak şimdi durum öyle değil. Deneysel çalışmaya önem vermek lazım çünkü neresinden bakarsanız bakın fizik aslında deneysel bir bilim. Deney ve gözlem olmadan yapılan işe matematik derler, fizik değil. Kuramsal fizik, deney kendisini desteklediği sürece vardır, yoksa yapılan kuramlar güzel matematik olarak kalırlar. Biz de kendilerini alkışlarız ama orada biter. Dolayısıyla gençlerin deney ve gözlem yapmaları, ellerini kirletmeleri lazım. Bu lazerle yapılan optik bir deney olabilir veya elektrik devresinde sigortayı attırmak olabilir, yani deney yapmalı ve eller kirletilmeli..."}
{"url": "https://www.fizikist.com/proteinlerin-3-boyutlu-yapisi-1", "text": "Peki hücrelerimizde de her an milyonlarca farklı origami yapıldığını biliyor muydunuz? Hem de neredeyse hiç israf etmeden, çok daha çetrefilli şekiller çıkıyor ortaya. Bu sefer katlanan kağıt değil, moleküller. Canlılığın en önemli yapı taşlarından olan bu moleküller hepimizin bildiği, yakından tanıdığı proteinler. Modern biyolojinin uğraştığı en önemli sorulardan biri de bu proteinlerin 3 boyutlu yapıları. Proteinler, yapı taşları olan aminoasitlerin zincir gibi art arda dizilmesiyle meydana gelir. Hani hep duyduğumuz sporcuların kullandıkları 'proteinler', çoğunlukla bu yapı taşlar olan aminoasitlerdir. Her boncuğun ortak özelliği olarak ipe geçirilecek bir deliği olması gibi, proteinleri oluşturan aminoasitlerin de büyük kısmı birbirinin aynısıdır. 20'yi aşkın çeşidi bulunan aminoasitleri farklı kılan bu gövdeleri değil, bu gövdenin nasıl dallanıp budaklandığıdır. Tabii ki burada bahsedilen dallanma, atomik seviyede. Birbiri ardına bazen onlarca bazen yüzlerce aminoasidin dizilmesiyle oluşan proteinlerin hücredeki işlevini belirleyen en önemli etken elbetteki aminoasitlerin dizilimidir. Ortalama uzunluğu 100 aminoasit olan bir protein için 20100 yani yaklaşık 100 basamaklı bir sayıya denk gelecek şekilde kombinasyon yapılacağını düşünürsek, bu kadar hassas bir denge ve düzende olan canlılığın ne kadar mucizevi olduğunu anlamak çok da zor olmaz sanırım. Boncukların tek tek ipe dizilmesi gibi hücrelerdeki ribozomlar da ardı ardına aminoasitleri kimyasal bağlarla birbirine bağlarlar. Fakat pişmiş spagettinin rastgele büküldüğü gibi proteinler sentezlendikten sonra rastgele şekil almazlar. Aksine her proteinin kimyasal yapısını ve biyolojik görevlerini belirleyen en önemli husus her proteine has 3 boyutlu yapılarıdır. Örneğin, motor proteinler insan gibi iki kol iki ayaklarıyla yürürken; ATP sentezleyen protein bir çark gibi dönerek çalışır. Bu açıdan proteinler bir bakıma nano robotlardır. Bu nano robotların aminoasit dizilimindeki bir hata ya da 3 boyutlu yapısındaki bir bozukluk ölüme bile yol açabilecek birçok hastalığın sebebi olabilir. Bir origami kağıdının istenen her yönde bükülebilmesi gibi, proteini oluşturan binlerce atom da hareket ederek farklı yapılarda şekil alabilirler. Atomların bu şekil almasından kasıt birbirlerine basit bir sağ sol dizilimden daha ziyade, her atomun ya da bağın 3 boyutlu uzayda hangi açıyla hangi yöne baktığı. Bu bilgiden yola çıkarak ortalama uzunluktaki bir proteinin alabileceği yaklaşık 10100 kombinasyon var ve proteinin aktif ve tam kapasitede çalışabilmesi için sadece birkaçı işe yarar bir şekle sahip. İşte bu noktada takılıp kalınan yer bu kadar çok farklı kombinasyondan nasıl olup da sadece işe yarayan aktif yapının ortaya çıktığı, ve rastgele şekil almanın nasıl önlendiği. Dahası, tüm bu şekil alma işlemi kendiliğinden, bazı durumlar hariç, dışarıdan bir yardıma gerek duymadan saniyenin milyonda biri süre içerisinde gerçekleşiyor. Adeta art arta dizilen boncukların birden bir heykele dönüşüvermesi gibi. Ve bu yalnızca bir iki kere değil, vücudumuzda her saniye içinde binlerce kere hatasız tekrarlanıyor. Proteinlerin şekil alma sürecindeki bu çetrefilli yapıyı anlamaya çalışmak göründüğünden biraz daha zor. İlk akla gelen, her bir atomun rastgele şekil alarak protein aktif haline gelene kadar bir oraya bir buraya kıvrılıp durması. Fakat, saniyede trilyonlarca kere bile kıvrılsa, kombinasyonlar o kadar çok ki, ortalama bir insan proteinin şekil alması evrenin yaşından daha uzun sürecektir. Fakat olayı bu kadar büyük çaplı düşünmekten ziyade, lokal bazlı düşündüğümüzde iş biraz daha kolaylaşıyor. Şöyle ki, her proteinin kendiliğinden şekil alabilen küçük parçalar halinde büküldüğünü düşünün. Bir kısmı yanlış şekil almış proteinin tümünü söküp baştan yapmaya gerek yok aslında. Yanlış katlanan kısmı düzeltirken, diğer kısımların değişmeden kaldığını hesap ederek yapılan çalışmalar, makul sonuçlar vermektedir. Fakat burada sorun, hangi kısmın nereden bölüneceğine karar vermek, kendi içinde katlanacak kısımları birbirinden ayırt etmektir. Ribozomdan çıktığında dümdüz bir boncuk dizisi olan proteinlerin neresinden nasıl bükülmeye başlanacağına karar vermek de doğada mükemmel şekilde çözülmüş. Her aminoasidin kimyasal özelliklerinden dolayı belirli şekillere girebilmeleri mümkün. Gerçekten de belirli kimyasal özelliklere sahip aminoasitlerin birleşerek kimi zaman spiral olduğunu, kimi zaman fırfır gibi döndüğünü kimi zaman da düz levha yapısına sahip olduğunu görüyoruz. İşte bu yapılar, yukarıda bahsettiğimiz küçük parçalar olarak protein katlanması için bir başlangıç noktası oluşturabilirler. Her parçanın alacağı şekilse aminoasit dizilimine bağlı olacağından, yani aynı aminoasit grubu hemen her zaman aynı şekle gireceğinden, benzer proteinler hep aynı şekilde katlanacak, farklı proteinlerin katlanma rotaları farklı olsa bile ana yapı taşları aynı olacağından başta çok kompleks görünen mesele biraz daha elle tutulabilir parçalara indirilmiş oluyor. Şu aşamada adım adım olacak bir şekil alma süreci en makulü görülüyor. Aminoasit dizilimine bağlı olarak başlayan ve devam eden bu komplike süreci tam olarak anlamak, en azından basite indirgemek için dur durak bilmeden birçok deneysel ve teorik çalışma yapılıyor. Bu çalışmalardan özellikle deneysel olanlarını, FRET ve optical tweezers metotlarını önümüzdeki günlerde bir yazı dizisi halinde açıklamaya çalışacağım. Amacım metotları anlatmaktan ziyade, örnekler kullanarak muhteşem nano robotlar dünyasında sizleri bir yolculuğa çıkartmak. Bana kalırsa, proteinlerin dünyası, milyonlarca yıllık dinozor iskeletlerinin sergilendiği bir müzede gezmekten daha ilgi çekici. Bir bakıma, dünyanın dört bir yanından bilim insanlarının yaptığı her bir keşif, büyük bir yapbozun kayıp parçalarını bir araya getirmek kadar heyecan verici."}
{"url": "https://www.fizikist.com/radikal-bir-nasa-tahrik-konsepti-5-yildan-kisa-surede-yildizlararasi-uzaya-ulasabilir", "text": "Yeni önerilen bir sistem, teorik olarak ağır bir uzay aracını Güneş Sistemimizin sınırlarının dışına 5 yıldan daha kısa bir sürede gönderebilir. Tarihi Voyager 1 sondasının bunu başarması 35 yıl sürmüştü. 'Pelet-beam' olarak bilinen konsepte, bu yılın başlarında daha da geliştirilmesi için erken aşamada 175.000 ABD Doları tutarında bir NASA hibesi verildi. Açık olmak gerekirse, kavram şu anda kağıt üzerindeki hesaplamaların ötesinde mevcut değil, bu yüzden henüz çok heyecanlanamayız. Yine de, yalnızca bizi bir insan ömrü içinde yıldızlararası uzaya götürme potansiyeli nedeniyle değil - geleneksel, kimyasal yakıtlı roketlerin yapamayacağı bir şey - aynı zamanda çok daha büyük araçlarla bunu yapabileceğini iddia etmesi nedeniyle de dikkat çekti. Los Angeles California Üniversitesi'nden havacılık ve uzay mühendisi Artur Davoyan, \"Bu çalışma, ağır (1 ton ve daha fazla) yüklerin Güneş Sistemi boyunca ve yıldızlararası ortama hızlı geçişi için yeni bir mimariyi inceliyor\" diye açıklıyor. Pellet ışın konsepti kısmen, bir 'hafif yelken' tahrik sistemi üzerinde çalışan Breakthrough Starshot girişiminden esinlenmiştir. Milyonlarca lazerin yardımıyla, küçük bir sonda teorik olarak sadece 20 yıl içinde komşu Proxima Centauri'ye yelken açabilecek. Yeni teklif benzer bir fikirle başlıyor ama daha büyük nesnelerin nasıl hareket ettirileceğine bakıyor. Ne de olsa, bir gün Güneş Sistemimizin dışındaki dünyaları kendimiz keşfetmek veya kolonileştirmek istiyorsak, küçük bir sonda ihtiyacımız olan şey olmayabilir. Kavramsal tahrik sisteminin çalışması için biri yıldızlararası uzaya giden, diğeri Dünya etrafında yörüngeye giren iki uzay aracı gerekiyor. Dünya'nın yörüngesindeki uzay aracı, yıldızlararası uzay aracına küçük mikroskobik parçacıklardan oluşan bir ışın fırlatacaktı. Bu parçacıklar lazerler tarafından ısıtılacak ve bir kısmının lazerle ablasyon olarak bilinen bir süreç olan peletleri daha da hızlandıran plazmaya erimesine neden olacaktı. Bu peletler saniyede 120 km'ye ulaşabilir ve ya yıldızlararası uzay aracının yelkenine çarpabilir ya da içindeki bir mıknatısı iterek, uzay aracını heliosferimizden - kabarcıktan dışarı fırlamasına izin verecek kadar büyük hızlara itmeye yardımcı olabilir. Davoyan, \"Pelet ışını ile dış gezegenlere bir yıldan kısa sürede, 100 AU'ya yaklaşık 3 yılda ve güneş yerçekimi merceğine 500 AU'da yaklaşık 15 yılda ulaşılabilir\" diyor Davoyan. Bağlam için, 'astronomik birim' anlamına gelen bir AU, kabaca Dünya ile Güneş arasındaki mesafeyi veya yaklaşık 150 milyon km'yi temsil eder. Voyager 1 sondasının 2012'de yaklaşık 122 AU uzaklıkta yıldızlararası uzaya geçmesi 35 yıl sürdü."}
{"url": "https://www.fizikist.com/radyasyon-nasil-gorunuyor", "text": "Eğer radyasyonun nasıl göründüğünü merak edenlerdenseniz, CloudyLabs'da yapılan bir video ilginizi çekebilir. Bu video da sıvı alkol tabakası ile kaplanmış bir bulut odası(-40 santigrad dereceye soğutulmuş kapalı cam kap) içerisindeki küçük bir parça uranyum mineralinin bozunma ve radyason yayılımını izleyebilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ray-kurzweil-teknolojik-tekillik-2045-yilinda-gerceklesecek", "text": "SXSW ile yaptığı ropörtajda Kurzweil, 2029 yılı geldiğinde, bilgisayarların insan zekasına ulaşacağından bahsetti. Tekillik, teknolojideki tüm gelişmelerin, özellikle de yapay zeka gelişmelerinin insan uygarlığını kaçınılmaz bir şekilde değiştirmesidir. Kurzweil'in tekillik tanımı, tüm bu gelişen teknolojilerin öncelikle insan zekasının inceliklerine ulaşması; sonrasında ise bilgi tabanlı teknolojilerin artarak ve bilgiyi hızla paylaşarak insan zekasını geçmesidir. Kurzweil'in tekilliğe dair zaman çizelgesi diğer tahminlerle tutarlı görünüyor. Bilhassa Softbak CEO'su Masayoshi Son'a ait olanlarla. Son, 2047 yılına gelindiğinde, süper zekaya sahip makinelerin ortaya çıkacağını tahmin etmişti. Kurzweil'e göre ise, tekilliğe giden süreç çoktan başladı bile. Tekillik bizleri bilgisayarların insan zekasına sahip olduğu, bizim onları beynimizde tutup buluta bağladığımız ve varlığımızı genişlettiğimiz bir yere doğru götürecek. Bu bir gelecek senaryosu değil; tam da olduğumuz yerde duruyor ve hızlanarak devam edecek. şeklinde ekliyor Kurzweil. Bahsedilen sibernetik toplumu gelecekte var olacak bir şey değil de hayal ürünü olarak görenlere ise, şu anda bile beyinlerinde bilgisayarları olan insanların olduğunu söylüyor. Bu kişiler Parkinson hastaları. Bu bile sibernetiğin kapıyı araladığını söyleme yeterli. Gelişmek teknolojinin doğasında olduğundan, Kurzweil 2030'larda belli teknolojilerin beynimizin içerisine girip hafızamızı güçlendireceği görüşünde. Bu sebepten, 'Makineler dünyayı ele geçirecek.' görüşündense, tekilliğin benzersiz bir insan-makine sentezinin geleceği olacağını düşünüyor Kurzweil."}
{"url": "https://www.fizikist.com/rem-uykusu-beynimizi-isitiyor-olabilir", "text": "Yeni bir araştırmaya göre, REM uykusuna geçmek sizi içeriden ısıtıyor olabilir. Doğada, daha düşük vücut sıcaklıklarına sahip sıcak kanlı canlılar daha uzun REM uykusuna sahip olma eğilimindedir; Kuşlar gibi vücut ısısı daha yüksek olanlar genel olarak daha az REM uykusu yaşarlar. California Los Angeles Üniversitesi'nden nörolog ve önde gelen uyku bilimcisi Jerome Siegel, çalışmanın dikkate değer olduğunu ve daha fazla araştırılması gerektiğini savunuyor. Siegel, REM olmayan uyku sırasında beyin ve vücut sıcaklıkları çok düştüğünde REM uykusunun \"beyni ısıtmak gibi bir işlevi de\" olabileceğini savunuyor. REM sırasında beyin oldukça aktif hale gelir ve bu da organın sıcaklığını yükseltir. Dahası, REM uykusu neredeyse her zaman beynin ve vücudun en az aktif ve soğuk olduğu REM dışı uykuyu takip eder. Siegel, \"REM uykusu, yavaşlamış metabolizmaya bağlı sıcaklık düşüşü ve REM olmayan uykuda enerji tüketimindeki azalma ile tetiklenen, termostatik olarak kontrol edilen bir beyin ısıtma mekanizması olarak düşünülebilir\" diye yazıyor. Aslında, bazı hayvanların mevsimden mevsime uyku süresinde dalgalanmalar göstermesinin nedeni bu olabilir. Bunun en uç örneği kış uykusudur, ancak Kuzey Kutbu ren geyiği gibi kış uykusuna yatmayan hayvanlar bile kışın yaza göre yüzde 43 daha fazla uyur. Avcı-toplayıcı toplumlardaki insanlar da kış aylarında yaklaşık bir saat daha uzun uyurlar. Siegel, özellikle REM uykusuyla ilgili diğer hipotezlerin kusurlu olduğu kanıtlandığından, bunun tamamen mümkün olduğunu düşünüyor. Örneğin bazı bilim insanları, REM olmayan uykunun beyindeki toksinleri temizlemeye yardımcı olduğunu, REM uykusunun ise muhtemelen beyni daha verimli hale getirmek için nöral bağlantıları budayarak hafızayı ve öğrenmeyi geliştirmeye yardımcı olduğunu öne sürdüler. Ancak burada kafa karıştıran şey şudur: Hemen hemen tüm memelilerde, REM olmayan uykuyu, uyanıklığa benzer şekilde çok yüksek bir beyin aktivitesi durumu olan REM uykusu izler. Bu, beyindeki toksinler ve sinapslar temizlendikten hemen sonra yeniden yaratılacakları anlamına gelir. Dahası, REM uyku süresi ile bilişsel güç arasında belirgin bir ilişki yoktur, bu da öğrenmedeki potansiyel rolünün abartıldığını düşündürüyor. Örneğin ornitorenkler, insanlar dahil diğer tüm hayvanlardan daha uzun süre, bir gecede 8 saate kadar REM uykusu yaşarlar. REM uykusu başlangıçta endotermlerin bir tehdit tarafından uyandırılmaları durumunda beyinlerini sıcak ve işlevsel tutmanın bir yolu olarak evrimleşmiş olabilir. REM uykusuna girdiğine dair hiçbir belirti göstermeyen memeliler olarak yunuslar, kuralı kanıtlayan bir istisna olabilir. Bu anomalilerin, beynin sadece bir tarafının aynı anda uykuya daldığı tek yarım küre uykuda yer aldığı düşünülmektedir. Bu istisnai durumlarda, beynin sıcaklığı uykudan o kadar kolay etkilenmeyebilir. Öte yandan göçmen kuşlar, tek yarım küre uykusuna da katılmalarına rağmen, bazı REM uykusu belirtileri gösterirler. Ancak bu uyku aşaması beynin her iki tarafını da içerdiğinden, bu tür kuşlar yalnızca çok kısa süreler için REM'e geçerler. Tahmin edebileceğiniz gibi, aktif olmayan bir beyinle uçmak çok tehlikeli olabilir. Enerji tasarrufu için uyumak çok önemlidir, ancak hayvanların hala bir tehdide uyanabileceklerinden emin olmaları gerekir. Siegel haklıysa, REM uykusu asırlık bir bilmeceye yeni ve sıcak bir çözüm olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/renk-algimiz-mevsimlere-gore-degisiyor", "text": "Mevsimlerin değişmesiyle, etrafımızdaki doğal çevre de ısınan hava koşullarıyla birlikte ortaya çıkan bitki yaşamı ve yeşillikten kaynaklı olarak daha renkli bir ortama dönüşür. Öte yandan ise, kış mevsiminin ortaya çıkardığı daha kısa ve erken kararan günlerden kaynaklı olarak da genellikle etrafımızdaki renkler daha az fark edilir. Fakat bilim insanları, bugüne kadar çevremizdeki bu renk değişiminin renkleri algılama şeklimizi etkilediğini bilmiyorlardı. University of York 'tan araştırmacılar ilk defa olarak; beynimizin yaz ve kış mevsimlerinin ortaya çıkardığı farklı renk seviyelerini dengelemeye çalışırken aslında renk algımızın bütün bir sene boyunca değiştiğini ortaya koydular. Mevsimler arasında görüşümüz çevredeki değişimlere adapte olmaya çalışıyor. Dolayısıyla, yaz mevsiminde daha fazla miktarda yeşillik varken, görsel sistemimiz bu gerçekliği göz önünde bulundurmalı ve ortalama olarak bu mevsimde daha fazla yeşile maruz kalırız diyor. Renk algısının doğal çevreden etkilendiği teorisini test etmek için, araştırmacılar 67 erkek ve ve kadın birey ile iki ayrı mevsim boyunca bir deney yürüttüler. Deneyde, katılımcılar karanlık bir odaya kapatıldı ve ellerine, benzersiz bir sarı renk bulana kadar ayarlama yapmalarına olanak tanıyan bir renkölçer verildi. İnsan gözü; diğer renklerden herhangi bir karışım içermeyen dört eşsiz renk tonunu mavi, yeşil, sarı ve kırmızı tanımlayabilir. Eşsiz sarı rengi ise bu renkler arasında özel olanıdır ve toplumların büyük çoğunluğunda değişmezdir. İnsan gözünün farklılığına rağmen, temelde herkes herhangi bir zamanda eşsiz sarının ne olduğu üzerinde uzlaşabilirler. Ancak, deney iki tamamen farklı mevsimde gerçekleştirilmesine rağmen, aynı katılımcılar eşsiz sarıyı iki farklı renk olarak tanımlamıştır. Current Biology 'de yayımlanan çalışmanın bulguları; pratik anlamda bir uygulama sağlamıyor, fakat bize; beynimizin çalışma biçimine dair daha çok şey anlatıyor ve yapılacak psikolojik araştırmalara zemin sağlamak açısından faydalı olabilir. Çalışmamız, her ne kadar bir hastalığın nasıl tedavi edileceğine dair bulgular sunmasa da, özellikle görüş ve renk algısı sürecinin nasıl işlediği hakkında daha fazla şey öğrenmemiz, dünyayı tam olarak nasıl gördüğümüze dair daha iyi bir kavrayış geliştirmemizi sağlayabilir. Bu durum görsel bozuklukları tanılama ve tedavi etme biçimimizde zincirleme bir etkiye sahip olabilir diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/robotlar-nesneleri-bukmeyi-ogrendi", "text": "Robotik teknolojiler gün geçtikçe gelişen teknoloji beraberinde değişmeye, var olma amaçları olan insanlara has kabiliyetleri benzer şekilde uygulayabilmeye devam ediyorlar. Halihazırda yürüme, konuşma, yapay zeka beraberinde kendi kendine tepki verme yetilerine sahip olan robotlar, artık nesneleri de bükebilecekler. Washington University araştırmacıları, yapımını gerçekleştirdikleri robotun, insanlara has bir özellik olan parmakları kullanma yetisine sahip olacağını belirterek, söz konusu gelişmenin bilim açısından son derece önemli olduğunu ifade ettiler. Parmak uçlarında bulunan sinirlerin, bilgisayar mekanizmasında işlenenalgoritmalar beraberinde taklit etmenin zorluğuna değinen araştırmacılar, gerçekleşen projenin robotik teknolojilerin gelişimi açısından kritik öneme sahip olduğunu dile getirdiler. Vikash Kumar, Sergey Levine, Emanuel Todorov liderliğinde geliştirilen proje robotun, eklemlerinin bir uçtan bir uca hareketi henüz insan seviyesinde değil. Robot ekleminin bir uçtan diğer uca hareketi yaklaşık olarak 2.44 saniye sürüyor. Robotun ayrıca tüm parmaklarını aynı anda hareket ettirme gibi bir zorunluluğun olmadığı belirtiliyor. Yani istek dahilinde bir parmak sabitkendiğer parmaklar serbestçe hareket edebiliyor. Engadget'ta yer alan haberdeki robotun en önemli özelliklerinden biri ise hareketleri nesnelere karşı gösterdiği refleks olarak gözüküyor. Robot eli,havaya atılan bir cismi kolayca yakalayabiliyor. Telefonun tuşlarını çevirebilme, cisimleri avucunun içerisinde oynatabilme,cisimleri bükebilme gibi özellikleri barındıracak robotun, bilim açısından önemli bir yere sahip olacağını söyleyebiliriz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/roket-firlatmalari-neden-gokyuzunde-tuhaf-sarmallar-olusturur", "text": "Bir SpaceX fırlatması, Alaska semalarında tesadüfi güzel bir olay yarattı. Dans eden yeşil Kuzey Işıklarının ortasında, gökyüzünde sarmal bir bulut belirdi. Bu, Kenya tarafından tasarlanan ve işletilen ilk yer gözlem uydusu da dahil olmak üzere, uyduları yörüngeye taşıyan bir Falcon 9 roketinin yeniden giriş aşamasının sonucu. Muhteşem görüntüler ve videolar, hem profesyonel kurumlar hem de vatandaş bilim insanları tarafından çekildi. Böyle bir yapının nasıl oluştuğuna dair şaşkınlık, eğlence ve merak karışımı bir duyguyla sosyal medyada hızla yayıldı. Jeofizik Enstitüsü'ndeki bilim insanları, cevabı çabucak bulabildiler ve hatta roket Dünya'ya geri dönerken sarmal bulutun hızla tepeden geçişini gösteren harika bir videosunu bile paylaştılar. Roketin fırlatılması Kaliforniya'da gerçekleşti ve uyduları kutupsal yörüngeye yerleştirdi, bu iki saat öncesinde meydana geldi ve yörünge, roketin yeniden girişiyle tutarlı. Poker Flat Rocket Range baş bilimcisi jeofizikçi Don Hampton, bir açıklamada, \"Bulut, tüm yüklerini konuşlandırdıktan sonra ortaya çıktı, bu nedenle, muhtemelen ya ikinci aşamayı Pasifik üzerine indirmek için bir roket yanmasından çıkan egzoz ya da belki de bu yanmadan sonraki fazladan roket yakıtı boşaltması. Sarmal desen, gazları boşalttığında ikinci aşamanın dönmekte olduğunu gösteriyor. Bu irtifalarda herhangi bir su buharı buza dönüşecek ve buz, roketin bulunduğu yerde güneş ışığını yansıtacak ve güneşin ufkun çok altında olduğu Alaska'da yerde görünür parlak bir bulut oluşturacaktır. Bu resimlerde gerçekten parlak görünüyor, ancak muhtemelen sadece birkaç pound su. dedi. Bir yıl önce, benzer bir sarmal başka bir otomatik kamera tarafından tespit edilmişti. O zaman Hawaii üzerindeydi ve söz konusu kamera Subaru-Asahi Yıldız Kamerasıydı. İçeriği, gece gökyüzünün sürekli canlı akışıdır - Asahi-Shimbun gazetesi ile Japonya Ulusal Astronomi Gözlemevi tarafından yönetilen Subaru Teleskobu arasındaki bir iş birliği."}
{"url": "https://www.fizikist.com/rolls-royce-ucagi-en-hizli-tam-elektrikli-arac-oldu", "text": "Rolls Royce'a göre, \"İnovasyon Ruhu\" uçağı, test uçuşunda şimdiye kadarki en hızlı elektrikli araç oldu. Şirket, 16 Kasım'da tamamen elektrikli uçağının saatte 623 kilometre maksimum hıza ulaştığını bildirdi. Şirketin ACCEL programının bir parçası olan araç, 3 kilometrede 555,9 km/sa hıza ulaşarak önceki rekoru olan 213,04 km/sa hızını geçti. 15 kilometrelik bir yolda ise İnovasyon Ruhu 532.1km/sa hıza çıkarak rekor kıran başka bir sonuca ulaştı. Uçak ayrıca 3.000 metreye tırmanmada önceki başarılardan bir dakika daha hızlıydı ve bunu sadece 202 saniyede yaptı. Bu sonuçlar şimdi dünyanın havacılık ve uzay rekorunu kontrol eden ve onaylayan uluslararası kuruluş olan Federation Aeronautique Internationale'ye sunulmuştur. Sonuçlar onaylandığında, uçak resmen şimdiye kadarki en hızlı elektrikli araç olacak. Tamamen elektrikli dünya hız rekoru iddiasını üstlenmek, ACCEL ekibi ve Rolls-Royce için harika bir başarı. Ortaklarımıza ve özellikle Electroflight'a bu öncü buluşu gerçekleştirmedeki işbirlikleri için teşekkür etmek istiyorum. Bu program için geliştirilen gelişmiş pil ve tahrik teknolojisi, Gelişmiş Hava Hareketliliği pazarı için heyecan verici uygulamalara sahip. Dünyanın COP26'da eylem ihtiyacına odaklanmasının ardından, bu uçak, 'jet zero'yu gerçeğe dönüştürmeye yardımcı olacak ve toplumun hava, kara ve deniz yoluyla ulaşımı karbondan arındırmak için ihtiyaç duyduğu teknolojik atılımları sağlama hedeflerimizi destekleyen başka bir kilometre taşıdır.\" dedi Rolls-Royce CEO'su Warren East yaptığı açıklamada. En hızlı elektrikle çalışan araç için mevcut onaylı rekor, beş yıl önce 550 km/sa hıza ulaşan bir elektrikli otomobil Venturi VBB 3 Streamliner'dır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ruleti-yenebilecegini-iddia-eden-fizikci-ve-matematikci", "text": "Rulet, kumar hakkında hiçbir fikri olmayan kişiler için hemen hemen ideal bir oyundur. Bir sayı veya renk seçersiniz ve büyük, güzel, dönen tekerlek rastgele bir sayı ve renk seçer. Kumarhaneler de hayrandır. Top sıfıra düştüğünde, kasa tüm parayı kazanır ve bu, kasaya müşterilere karşı yüzde 5,26'lık bir üstünlük sağlar. Zamanla, kumarhane dağıttığından fazlasını kazanır ve masada harcanan her 1 milyon dolar için yaklaşık 50.000 dolar elde eder. Ancak ya bu sadece rastgele bir şans değilse ve olasılıkları kendi lehinize çevirmek için topun nereye gittiğiyle ilgili kalıpları görebilseydiniz? Bloomberg'in röportaj yaptığı bir fizikçi ve matematikçi, krupiye iş birliği gibi herhangi bir dış yardım olmaksızın oyunu yenmenin bir yolunu bularak tam da bunu yaptığını iddia ediyor. Yıllar boyunca insanlar, tekerleğin tercih edilen bölümlerinde topu durdurmak için mıknatıs kullanmaktan, topun nereye düşeceğini tahmin etmeyi amaçlayan elde tutulan cihazları kullanmaya kadar, oyunda kendilerine bir avantaj sağlamaya çalıştılar. Olasılıkları, kasanın iki sıfır ekleyerek yaptığından daha fazla lehinize çevirebileceğinizi varsayarsak, tıpkı onlar gibi zamanla kazanabileceksiniz. Bu yöntemler, tamamen kurallara aykırı olma ve gizlenmesi oldukça zor olma dezavantajına sahiptir. Hırvat fizikçi Niko Tosa - takma ad - oyunu zamanla gözlemleyerek yenebileceğini iddia ediyor. 2004'te Tosa, Londra'daki Ritz Club kumarhanesinde birkaç hafta geçirdi, bir rulet masasında oturdu ve her gece on binlerce pound kazandı ve yöneticinin şimdiye kadar gördüğü en başarılı oyuncu oldu. Bloomberg'e göre, Tosa ve iki suç ortağı, bahislerini oynamadan önce topun yaklaşık yedi saniye dönmesini izler ve 15 sayıya kadar dağıtırdı. Her seferinde kazanamasalar da, kumarhane, medya ve polis tarafından soruşturmalara yol açan şaşırtıcı bir tutarlılıkla çok para kazandılar - toplamda milyonları buldu. Polis, topun nereye düşeceğini takip etmek için bir cihaz kullandığından şüphelendi, ancak hiçbir kanıt olmadığından, kazancını almasına izin verildi. Kusursuz bir masada, topun nereye düşeceğini tahmin edememelisiniz. Bununla birlikte, zamanla, veya masa hafif eğimli olduğundan, dönüş daha öngörülebilir hale gelebilir ve topun düşme olasılığının daha yüksek olduğu bir \"düşürme bölgesi\" yaratabilir. İnsanlar bunu, topun nereye düşeceğini tahmin eden cihazlar yapmak için kullanmışlardır. Bloomberg tarafından takip edilen ve böyle bir cihaz kullanırken yakalanmayan Tosa'ya göre bunun sebebi hiç kullanmamasıydı. Böyle bir cihaz yapan bir fizikçi Doyne Farmer'a göre, bu başarının tek başına elde edilmiş olması mümkün. Farmer, Bloomberg'e, \"Tekerleğin eğik olması ve rotorun çok hızlı hareket etmemesi koşuluyla, birinin bilgisayar olmadan bizim yaptığımız şeyi yapabileceğinin akla yatkın olduğunu düşünüyorum.\" dedi. Yöntemleri konusunda anlaşılır bir şekilde ihtiyatlı olan Tosa'nın başka bir kazanma yöntemi bulmadığını varsayarsak, bu tür masaları bulmayı başardı ve sonra doyana kadar onlara geri döndü."}
{"url": "https://www.fizikist.com/rusya-nukleer-pil-uretecek", "text": "Günümüz dünyasında ülkeler arasındaki güç dengesini sağlamak adına en önemli faktörlerden biri olan nükleer teknolojiler gün geçtikçe artmaya devam ediyor. Nükleer teknolojiler konusunda var olan sektörün büyük oyuncularından biri olan Rusya, şimdi de nükleer pil üretimi projesini başlatmaya hazırlanıyor. Sputnik News'de yer alan habere göre, Moskova Ulusal Araştırma Ve Teknoloji Üniversitesi , nükleer pil üretebilecek bir teknoloji geliştirdi. Üniversite'deki bilim adamları görüşlerine göre, Nikel-63(Nİ-63) izotopundan yapılacak nükleer piller, 50 yıllık bir ömre sahip olacak. Tıp ve uzay bilimleri başta olmak üzere sağlık, elektrik üretimi gibi birçok alanda kullanılması planlanan nükleer pillerin, henüz net tarihi ve detayları açıklanmasa da, 2017 yılından itibaren üretileceği düşünülüyor. Nikel-63 izotopu teknolojisini günümüzde elektrik üretiminde kullanan Rusya'nın söz konusu projeyi gerçekleştirip gerçekleştiremeyeceğini zaman gösterecek. Fakat, insanlık yenilenebilir enerji kaynaklara yönelmeyi planlarken, nükleer teknolojilerinde arka planda gelişimine devam etmesi kafalarda bir soru işareti olarak çıkıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/rusyanin-iss-kurtarma-gorevinin-bu-hafta-baslamasi-bekleniyor", "text": "Rusya'nın uzay ajansı yaptığı açıklamada, dönüş aracı küçük bir göktaşı tarafından hasar gören üç astronotu eve getirmek için 24 Şubat'ta bir kurtarma gemisi göndermeyi planladığını söyledi. Roscosmos uzay ajansı sözcüsü AFP'ye \"Fırlatmanın 24 Şubat'ta yapılması bekleniyor\" dedi. Geçen Pazartesi günü uzay ajansı, Uluslararası Uzay İstasyonu'na yanaşan bir tedarik gemisinin soğutma sıvısı sızdırdığını söyleyerek Soyuz MS-23 uzay aracının fırlatılmasını ertelediğini söyledi. Soyuz MS-22, Eylül ayında Rus kozmonotlar Dmitry Petelin ve Sergei Prokopyev ile NASA astronotu Frank Rubio'yu ISS'ye uçurdu. Aynı uzay aracıyla evlerine dönmeleri planlanıyordu, ancak ABD ve Rus uzay yetkililerinin küçük bir uzay kayası olduğuna inandıkları bir şey tarafından vurulduktan sonra Aralık ortasında soğutma sıvısı sızdırmaya başladı. Ocak ayında Rusya, üç astronotu eve getirmek için Şubat ayında ISS'ye boş bir uzay aracı göndereceğini söyledi. Rus uzay ajansı, baş tasarımcıların şimdi kurtarma gemisinin fırlatılmasının 24 Şubat'ta 03:34 am (00:34 GMT) olarak ayarlanmasını tavsiye ettiğini söyledi. Uzay ajansı, Soyuz MS-23'ün dikkatlice incelendiğini ve herhangi bir hasar bulunmadığını söyledi. Şimdi bir eyalet komisyonunun yeni tarihi onaylaması gerekiyor. Roscosmos yetkilisi AFP'ye eyalet komisyonunun yeni lansman tarihini onaylamasının beklendiğini söyledi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ruya-bilimiyle-ilgili-9-ilginc-gercek", "text": "REM aşamadaki maceralarımızı hatırlasak da hatırlamasak da, hepimiz aslında rüya görüyoruz. 2015 yılında yapılan bir araştırma; insanlar rüya görmediklerini iddia etseler de, esasında rüyalarını hatırlamadıklarını ortaya koydu. Fakat, rüyalarını hatırlamamanın bazı nörolojik temelleri var. 2014 yılındaki bir araştırma; rüya görmediğini iddia eden insanların beyinlerindeki REM aktivitesinin biraz daha farklı olduğunu ortaya koydu. 1942 yılında yapılan bir çalışma insanların siyah beyaz rüyalar gördüklerini ortaya çıkardı. Çalışmaya katılan 277 üniversite öğrencisinden %71'i renkli rüyaları nadiren gördüklerini ifade ettiler. 2001 yılında araştırmacılar aynı çalışmayı birkez daha tekrarladılar ve katılımcıların yalnızca %18'i siyah beyaz rüyalar gördüklerini belirttiler. 2008 yılında, İngiliz bilim insanları; bazı insanların neden gri tonlarda rüyalar gördüklerini araştırmaya giriştiler ve çocukluğunda siyah-beyaz filmler izleyen insanların yaşamları boyunca renksiz rüya görmeye daha yatkın oldukları bulgusuna ulaştılar. Rüyalar yalnızca REM aşamada görülmezler, fakat REM ve REM dışı rüyalar niteliksel farklılıklara sahip. Yapılan bir araştırma; insanların REM dışı rüyalarda sosyal anlamda daha dostça ilişkiler gördüklerini ancak REM aşama başladığı anda saldırganlığın da arttığını gösterdi. Şiddete maruz kalmak bilinçaltına sızıyor olabilir mi? Call of Duty isimli oyunu ve diğer şiddet içeren oyunların bağımlısı insanlarla Kanadalı askerleri kıyaslayan bir araştırma; askerlerin oyun bağımlılarına kıyasla daha sıklıkla şiddet içeren rüyalar gördüklerini ortaya çıkardı. Ya da raporlar buna inanmamızı istiyor. Bir çalışmaya göre; bu cinsiyet temelli durum 10 yaş civarında başlıyor. Peki ama neden? Bu durum; kadınların rüyaları hatırlamada daha iyi oldukları ve kabus görme ile uyumlu bir özellik olan yüksek nevrotik seviyeler gösterme sıklıklarının fazlalığı olarak yorumlanıyor. Özellikle de geceleri geç saatlere kadar uyanık kalan kadınlar, sabahın erken saatlerinde uyanan kadınlara kıyasla daha fazla kabus görüyor. Yapılan bir çalışma; kabus görme ve geceleri geç saatlere kadar uyanık kalma durumu arasındaki bağlantının en fazla 20 ve 29 yaş aralığında gerçekleştiğini gösteriyor. Hamile olmayan kadınlarlaa kıyaslandığında, bebek bekleyen kadınlar; hamileliklerinin özellikle de dokuzuncu aylarında daha fazla kötü rüyalar görüyorlar. Yapılan bir çalışma; anne adaylarının gebeliklerinin son döneminde kabusları ortaya çıkarabilecek derecede kalitesiz bir uyku süreci geçirdikleri bulgusuna ulaştı. Tüm topluma bakıldığında ise; rüyalarımız olumlu duygulardan çok olumsuz duygular içeriyor. Bilimkurgu gibi gelebilir fakat doğru. 2013 yılında, bilim insanları fMRI kullanarak insanların rüyalarında ne gördüklerinin izlenebileceğini ortaya çıkardılar. Uyuyor olsak da, uyanık olsak da beyin aktivitesi örüntüleri aynı mental görüntülere denk düşüyor. Yani, örneğin kırmızı elma hayal eden bilinci açık insanların beyin aktivitesinin gözlenmesiyle, bilim insanları çekingen düşünceler üzerinde çalışabiliyor ve kimin kırmızı fantaziler içerisinde kaybolduğunu anlayabiliyorlar. Uyku esnasında koklama duyumuz büyük oranda kapalı olduğundan, yangınlara karşı yangın alarmlarına güveniriz. Fakat 2008 yılında yapılan bir çalışmaya göre; garip bir şekilde, kokular rüyalarımızın duygusal havasını etkiliyor. Alman araştırmacılar, çürük yumurta kokusuna maruz kalan insanların daha olumsuz rüyalar gördükleri, buna karşın aromatik kokulara maruz kalan insanların ise daha tatlı rüyalar gördükleri bulgusuna ulaştı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ruya-goren-beyin-hafizayi-koruyor", "text": "Science bilim dergisinde yayımlanan makaleye göre uykunun rüya görülen kısmı olan, gözlerin hızlıca oynatıldığı REM aşamasında ritm bozulursa hafıza kayıpları yaşanabiliyor.Fareler üstünde yapılan deneylerde beyin fonksiyonları REM sırasında durdurulan fareler, hemen ardından yapılan hafıza testlerinde başarısız oldular. REM uykusu sırasında insanlar rüya görüyor ancak rüyaların, yeni anıların yerleşmesi konusunda önemli olup olmadığı bugüne kadar yanıtlanmamıştı. Son araştırmalar REM dışı derin uykuya odaklanmıştı. Derin uyku sırasında beyin hücreleri hafızayı güçlendiriyor ve o günkü tecrübeleri yeniden yaşatan çeşitli kalıpları ateşliyor. REM uykusu sırasında gözlerimiz hareket ediyor ve kaslarımız gevşiyor ama beynin tam olarak ne yaptığı gizemini koruyor. Bu uyku türü tüm hayvanlar dünyasında, memelilerde, kuşlarda hatta sürüngenlerde bile görülebiliyor. Özellikle de hayvanlarda REM aşamaları çok kısa süreli olduğu için ve diğer komplikasyonlar nedeniyle bu uykunun etkilerini ölçmek zor. REM uykusuna dalmış insanları ve hayvanları uyandırmak strese ve hafıza testlerini de bozan sorunlara neden oluyor. Kanada'da McGill Üniversitesi'nde çalışan Dr. Sylvain Williams doğrudan uyuyan beyne müdahale etmeye karar verdiklerini söylüyor. BBC'ye konuşan Williams \"Farelerde REM uykusunu bozmak için bir yöntem kullandık\" dedi. \"Optogenetics\" adında bir sistemi kullanan Williams ve ekibi, farelerde belli sayıda bir hücreye, beyinlerine yerleştirilen minik bir optik fiber sayesinde ışık tutmuşlar. Araştırmacılar ışığı yaktıklarında \"teta titreşimleri\" adı verilen belirli bir beyin ritmi büyük ölçüde azalmış. Eğer bu müdahale farenin REM uykusuna denk gelmişse bunun sonuçları olmuş. Dr. Williams \"REM uykusundaki faaliyeti durdurmak, özellikle hafızanın oluşması ve güçlenmesini engelliyor\" diyor. Örneğin yeni bir nesneyle bir gün önce gördüğü nesne aynı anda fareye gösterildiğinde, fare tanımadığı nesneye odaklanacağına her ikisini de inceliyor. REM uykusunun yeni anıları yerleştirmesi için kritik olduğu görülüyor. Williams, bunun yanıtladığından daha çok soru yarattığını söylüyor. Williams, \"Şu anda iki aşama arasındaki farkı bilmiyoruz. Ama REM uykusunun ana bir rolü olduğunu öğrenmek şaşırtıcı bir haber\" diyor. Araştırma bunama ve diğer hafıza sorunları yaşayan hastalarda incelenmeye değer olabilir. Williams, \"Özellikle Alzheimer hastalarında bu normal faaliyetin nasıl etkilendiğini ve hafıza bozulmalarına nasıl katkısı olduğunu görmek ilginç olabilir\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ruyalarimizi-nasil-hatirlayabiliyoruz", "text": "Aslında, eğer ki bir rüya uyanmamızdan önce sona ermişse, bu rüyayı hatırlamıyoruz. Uzun süreli hafızalar oluşturmamızı sağlayan beyin süreci, uyku anında pasiftir. Bu yüzden de uyanmamızdan kısa bir süre sonra gördüğümüz rüyaların büyük bir çoğunluğunu unuturuz. Örneğin; hatırlamada oldukça önemli bir nörotransmitter olan norepinefrin; uzun süreli hafızalar için elektriksel aktivitenin görüldüğü prefrontal korteks gibi bölgelerde rüya anında çok düşük seviyelerdedir. Beyin uyandıkça, uzun süreli hafıza için gerekli süreçleri aktif hale getirmeye başlar. Böylece, eğer bir rüyadan fırlayarak uyanırsak, bu rüyayı hatırlama şansımız çok daha fazladır. 2011 yılında yapılan bir çalışma; REM uykusundan uyandıktan sonra prefrontal kortekslerinde daha fazla teta beyin-dalgası aktivitesine sahip insanların rüyaları hatırlamada daha iyi oldukları sonucuna ulaştı. Teta aktivitesi; daha yavaş bir tempoya, daha rahatlamış bir beyin haline işaret eder ve fazla teta aktivitesi ise uyanıkken hafızayı güçlendirmeyle bağlantılıdır. Bir rüyanın duygusal içeriği ve mantıksal tutarlılığı da rüyalarımızın ne kadarını hatırladığımızda etkilidir. Yapılan bir çalışma; daha az mantıklı rüyaların, içeriği berrak ve organize bir hikaye çizgisi olan rüyalara kıyasla daha zor hatırlandığını ortaya koydu. Hatırlamamıza en uygun olan rüyalar kabuslar ve oldukça parlak, duygusal rüyalar beynin ve vücudun canlanmasına eşlik eder ve bizi uyandırmaya daha yatkın rüyalardır. Belli bazı teknikler rüya hatırlama oranımızı artırmaya yardımcı olabilir. Uyandıktan hemen sonra dikkatimizi çeken herhangi bir şey de rüya hatırlamayı engelleyebilir, bu yüzden uykuya dalarken kendinize rüyalarınızı hatırlamak istediğiniz hatırlatın. Uykudan hemen önce son düşündüğünüz şeyler bunlar olsun. Yatağınızın yanında bir defter ve bir kalem bulundurun ve tanımlayabildiğiniz bir görüntü ya da his varsa bunu not edin. Basit olan bu adımları izlemek bütün bir rüyayı geriye sarmanıza sebep olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ruzgar-ve-gunes-enerjisiyle-elektrik-ureten-kumas", "text": "Georgia Teknoloji Enstitüsü'nden mühendisler akıllı giysilerin cihazları çalıştıracak ya da şarj edecek enerjinin hareketle ve güneşle üretilebileceğini keşfetti ve bunu sağlayan bir kumaş geliştirdi. Gökkuşağının renklerindeki inovatif kumaş temelde sürtünmeyle elektriklenen ve enerjiyi depolayan nano jeneratörlerle elektrik üretiyor. Kumaşa rüzgar değdiğinde ortaya çıkan sürtünme kuvveti statik elektrik üretimini sağlıyor. Buna ek olarak, nano jeneratörlerle bağlanan güneş hücreleri yardımıyla da enerji üretebiliyor. Çevre dostu, dayanıklı ve su geçirmez kumaşın maliyeti de yaygın olarak kullanılan polimer malzemeden yapıldığı için oldukça düşük. Akıllı telefonlara ve GPS sistemleri için enerji üretebilen ve şu an prototip aşamasında olan kumaş aynı zamanda esnek, nefes alabilen bir yapıda ve pek çok farklı giysiye uyarlanabilir durumda."}
{"url": "https://www.fizikist.com/saatte-200-kilometre-hiza-ulasan-tamamen-surucusuz-otomobil", "text": "Hatta Google'ın arabasının geçtiğimiz günlerde kaza yaptığını da göz önüne alırsak bu teknolojinin gideceği baya bir yol var gibi görünüyor. Stanford Üniversitesi'nde Audi otomobile uygulanan modifikasyonlarla geliştirilen Shelley adlı otomobil, sürücüsüz olarak yüksek hızlara ulaşabilmesiyle bu teknolojinin geldiği noktayı gözler önüne seriyor. Toplamda saatte 200 kilometre hıza kadar ulaşabilen otomobil virajın konumuna göre hızını ayarlayarak maksimum hız ile turu tamamlayabiliyor. Otomobilin tur zamanlarının profesyonel bir yarışçıyla hemen hemen benzer olduğu söyleniyor. Yüksek hızın yanı sıra otomobilin düşük hızlardaki manevraları üzerinde de uzun süreli çalışmaların yapıldığı belirtiliyor. Google'ın otomobilinin oldukça düşük bir hızda kaza yapması, bu otomobilde manevraların geliştirilmiş olmasının ne derece önemli olduğunu gösteriyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sac-telinden-bin-kat-daha-ince-nano-hologram-uretildi", "text": "Bilim insanları, yapılması kolay olan, 3 Boyutlu gözlük kullanılmadan görülebilen ve insanın saçından 1000 kat daha incelikte olan nano-hologram teknolojisini tasarladı. Avustralyalı-Çinli bir araştırma ekibi, dünyanın en ince hologram teknolojisini oluşturdu ve akıllı telefonlar, bilgisayarlar ve televizyonlar gibi günlük hayattaki elektronik cihazlarla 3 Boyutlu hologram teknolojisini birleştirmenin yolunu araladılar. Etkileşimli 3 Boyutlu Hologram teknolojisi, Star Wars'dan Avatar'a birçok bilim-kurgu filminin temel taşıdır: Ancak bunları gerçeğe dönüştürmeye çalışan bilim insanları için hedef, modern elektronikle çalışacak yeterince ince olan hologramları geliştirmektir. RMIT Üniversitesi'nden hatırı sayılır bir kişi olan Profesör Min Gu önderliğindeki cesur bir ekip, yapılması kolay olan, 3 Boyutlu gözlük kullanılmadan görülebilen ve insan tüyünden bin kat daha ince olan nano-hologram teknolojisini tasarladılar. Günlük elektronik cihazlara üç boyutlu hologramı entegre etmek pek de manidar olmayan ekran boyutuna sebebiyet verebilirdi. 3 Boyutlu hologram, telefon veya kol saatinde tam olarak uymayan birçok veriyi gösterebilir. Geleneksel hologramlar, ışığın şeklini üç boyutlu derinlik yanılsamasını verecek şekilde ayarlarlar. Fakat yeterli faz kaymalarını oluşturmak için, bu hologramların optik dalga boylarının kalınlığında olması gereklidir. RMIT Araştırma Ekibi, Pekin Teknoloji Enstitüsü ile birlikte çalışarak, bu kalınlık limitini topolojik yalıtkan malzemesine dayanan 25 nanometre hologramla kırdı. Bu özgün kuantum malzemesi, yüzey tabakasında düşük kırılma indeksini barındırır ancak hacimde aşırı yüksek kırılma indeksine sahiptir. Topolojik yalıtkan ince zar, holografik görüntüleme için faz kaymasını yükseltebilen gerçek bir optik rezonans boşluğu gibi davranır. BIT'den Gaolei Xue'yle birlikte çalışmayı kaleme alan Dr. Zengyi Yue ifadelerini şu şekilde dile getirmektedir: Bu araştırma için bir sonraki adım, 3 Boyutlu görüntü destekli bir LCD ekran üzerine yerleştirilebilen dayanıklı ince film tabakası geliştirmek olacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/saclar-neden-beyazliyor", "text": "Tarihsel figürler üzerinden anlatılagelen, filmlerde çok etkileyici sahneler yaratılmasını sağlayan bir gecede tüm saçların beyazlaması mümkün müdür? Saç beyazlamasının sebepleri nelerdir ve beyazlamayı önlemek mümkün müdür? Bir şekilde kafamızı kurcalayan bu soruların çok net cevapları henüz bulunamasa da önemli bilgilere de sahibiz. Saçlar, sahip olduğu renkleri melanin adı verilen bir pigmentten ve bu pigmentin konsantrasyon oranlarından alır. Melanin saçın anajen fazında saç miline doğru hareket ederek saçın temel şeklini ve sağlamlığını veren keratin moleküllerine bağlanır. İçinde bulunduğu yapılara kahverengi-siyah bir renk katmaktadır, kısacası koyulaştırmaktadır. Melanin, saç kökleri 'ndeki melanosit adı verilen hücrelerde sentezlenir. Melanositler iki çeşit melanin pigmenti sentezler: eumelanin ve pheomelanin. Eumelanin saça kahverengi veya siyah rengini verirken, pheomelanin saça kızıl ve sarı renklerini verir. Bu skalanın ortaya çıkışında da pigmentlerin değişen konsantrasyonlarda sentezlenmesi etkilidir. Beyazlama sırasında çoğunlukla yaşlandıkça bu hücrelerin yeteri kadar renk pigmenti üretememesine bağlı olarak saçın kendi rengini kaybetmesi gözlemlenmiştir. Elbette bunun altında yatan genetik ve epigenetik mekanizmatam olarak bilinmemektedir. Tüm saçların içinden çıkan tek bir beyaz tel de bazen çok can sıkıcı olabiliyor. Bunun da sebepleri arasında tek bir melanosit hücresinin mutant olması ve melanin üretememesi veya salgılayamaması, tek bir saç kökünün hidrojen peroksit üretmesi, saç gelişim fazlarından anajen, telojen ve katajen aşamalarının tek tel için daha hızlı geçmesi ve buna sebep olan etkenler, tek bir saç folikülünün diğerlerinden daha hızlı yaşlanması ve inaktive olması gibi etkenler bulunmaktadır. Çoğunlukla yaşlanmanın doğal biyolojik sürecinde gözlemlenen saç beyazlaması normal ve sağlıklı olarak adledilir. Ancak tüm beyazlamalar ne yazık ki normal değildir. Erken yaşta aşırı stres, erken yaşlanma hastalığı , diğer sağlık sorunları ve en önemlisi genetik yatkınlık; bazı insanlarda melanin üretimini daha erken yaşlarda durdurabilmekte ve erken beyazlamaya sebep olmaktadır. 2009 yılında tamamlanan ve FASEB Journal'de yayımlanan bir çalışmaya göre, saç kökleri çok küçük miktarlarda da olsa hidrojen peroksit (H2O2) molekülü üretiyorlar. Saçların 2 ila 7 yıl süren anajen fazı sırasında birikerek oksidatif stres yaratan molekül, saç millerinde aşamalı bir renk kaybına yol açabiliyor. Yine bu noktada, hidrojen peroksit sentezini neyin uyardığı, artırıp azalttığı kesin olarak bilinmemektedir. Genel bir algıya göre, beyaz saçlar yaşlanma ve sağlıksızlık göstergesi gibi kabul görse de, gerçekte durum her zaman böyle değildir. Hatta tam tersine, beyaz saçların renkli saçlar kadar sağlıklı olması yanı sıra daha kalın telli olması ve daha az dökülmesi de söz konusu. Ortalama sağlıklı bir saç teli 100 grama yakın bir ağırlığı taşıyabiliyor. Normal durumda insan kafasında bilinen 100 ila 150 bin adet saç teli bulunuyor. Küçük bir hesapla eğer deriniz yeterince kuvvetliyse saçlarınızla 10 ila 15 ton ağırlık taşıyabileceğiniz anlamına geliyor. Beyaz saçların bu ağırlıklardan daha fazlasını taşıyabileceği mevcut çalışmalar sayesinde açıkça ortaya koyulmuş durumda. Nedenleri tam olarak bilinmediğinden, saç beyazlamasının önüne kesin bir şekilde geçmek de şu an için pek de mümkün değil. Bununla birlikte özellikle erken yaşlardaki beyazlamalar başta olmak üzere, saç beyazlamasının nedeni tespit edilebilirse yukarıda da belirtildiği gibi vitamin, mineral eksiklikleri; herhangi bir sebepten ötürü artan hidrojen peroksit sentezi; B12 vitamini bozuklukları veya eksiklikleri, tiroid hormonu vb. mevcut sorun çözüldükten sonra saçların tekrar normal rengine kavuşabildiği de bilinmektedir. Vücutta en hızlı mitoz oranı saç köklerinde olduğunda hızlı büyüme kaçınılmaz olmakta (günde ortalama 0.3 mm) ve bu sayede düzelen sağlık durumları ile saçlar da bazı durumlarda hızla kendi rengine dönebilmektedir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sakiz-yuttugumuzda-vucudumuzda-neler-olur", "text": "Sindirim sistemimiz üç temel bölümden oluşuyor. Bunlardan ilki, besin vücuda girdiğinde çiğneme hareketiyle görevine başlayan mekanik süreç. İkincisi mukus salgısında bulunan ve besinleri kimyasal yollarla daha küçük parçalara ayırmaya yarayan enzimler. Sonuncu ve bir o kadar da önemlisi de bağırsaklardan kolayca geçmesi için besinlerin çözünmesini sağlayan asitler. Bilindiği üzere yemek yendiğinde dişler ve dil, besini daha küçük parçalara ayırmak üzere beraber çalışır. Daha sonra besin, kas hareketleri ile sindirim yolu boyunca mideye itilir ve mide öz suyu yardımıyla bulamaç haline getirilir. Tüm bunlar olurken mukus salgısındaki enzimler, mide öz suyu ve bağırsaklar; besinleri vücutta kullanılacak yapı taşlarına çevirmeyi sağlayan kimyasal sindirimi devam ettirir. Daha sonra midedeki asitler işe koyulur ve bağırsaklardan kolayca geçebilmeleri için kalan besin parçalarını bulamaca çevirir. Sakız, çiğneme hareketinden etkilenmediği için mekanik sindirime uğramaz. Bu yüzden sakızı yuttuğunuzda sindirim kanalı boyunca midenize doğru dev bir topak şeklinde yol alır. Enzimleriniz sakızın içindeki karbonhidrat, yağ ve alkol bileşiklerini sindirebilecek durumdayken kauçuk tabanının bu enzimlere bağışıklığı vardır. Mide öz suyundaki güçlü asitlerin bile bu kauçuk tabanına bir etkisi yoktur . Sonuç olarak sakızınızın bir kısmı, sindirim sisteminizin tüm parçalama girişimlerine rağmen kurtulmayı başarır. Fakat aynı durum yediğiniz bazı diğer besinler için de geçerlidir. Ayçekirdeği veya patlamış mısır gibi... Nihayetinde yuttuğunuz bir sakız sindirim sisteminize karşı gelecek kadar isyankar olsa bile bu durum, kaslarınızın onu birkaç gün içinde vücudunuzdan dışarı atmasına engel değildir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/samanyolu-galaksisi-neden-sarmal", "text": "Peki, sarmalların oluştuma nedeni ne ? Batı Virginia Üniversitesinden Chris Purcell, Bir galaksi sürekli uydu galaksilerin bombardımanı altındadır. diyor.Bir galaksi diğerinin yanından ya da içinden geçerken oluşan kuvvet, şok dalgalarına yol açıyor ve bu da yıldızların merkezin etrafında dönen uzun ve ince şekiller oluşturmasını sağlıyor.Aslında bu, disk içinde çekimsel olarak yol alan bir titreşim diye açıklıyor Purcell.Galaksi yaşlandıkça bu düzensizlikler giderek artıyor ve bir zamanlar ince, dairevi ve nispeten homojen olan disk kalınlaşmaya, bozulmaya başlıyor.Purcell bunun doğal bir süreç olduğunu dile getiriyor.Bu galaksiler kendilerini sarmala dönüştürmeye çalışıyor ama bir yandan da kendilerini sarmala dönüştüren şeylere çarpıp duruyor. Samanyolu, ince yapısından anlaşılacağı üzere bu sürecin henüz başlarında ama iş değişiyor.Daha küçük bazı galaksiler artık bize çarpıyor.Bunlardan biri de Sagittarius Cüce Galaksisi. Galaksinin bize kıyasla diğer tarafında kalıyor ve diske aşağıdan çarpıyor diyor Purcell. Yaptığı simülasyonlara göre, bugün gördüğümüz sarmalın sorumlusu bu çarpışmalar olabilir. Fakat önümüzde çok daha büyük bir çarpışma olabilir.Purcell, Çekim etkisiyle Andromedaya doğrudan yaklaşıyoruz ve çarpmak üzereyiz. Peki o zaman ne olacak ? Bu, iki diski de yok edebilecek, bütün sistem eliptik bir kütle halini alacak.Fakat şimdiden telaşa gerek yok.Bu çarpışmaya bir milyar yıldan fazla var."}
{"url": "https://www.fizikist.com/samanyolunun-olumune-dair-soylentiler-fazlasiyla-abartili", "text": "Onlarca yıldır gök bilimcilerin Samanyolu'nda yeni yıldızların oluşma hızına ilişkin tahminleri son derece yavaştı, ancak yeni bir çalışma, gerçek değerin bunun on katı olduğunu öne sürüyor. Eğer öyleyse, galaksimize bakış açımızı ve diğerleriyle kıyaslama biçimimizi tersine çevirecektir. Gök bilimciler galaksileri, aktif olarak yeni yıldızlar oluşturanlar ve \"ölü\" olarak sınıflandırdıkları arasında ayırırlar. \"Ölü\" galaksiler hala bol miktarda ışık üretir ve teknolojik uygarlıkların en olası olduğu yerler olabilir. Ancak, az sayıda yeni yıldız üretirler. Başka bir galaksiyle birleşme gibi bir şey bunu değiştirmedikçe, galaksi uzun ve yavaş bir düşüşe hazırlanmıştır. Dahası, süpernovalar ve diğer pek çok ilginç olay neredeyse yalnızca birkaç on milyonlarca yıllık yıldız oluşumu içinde meydana gelir, bu nedenle ölü bir galaksi birçok açıdan sıkıcı bir galaksidir. Samanyolu hala yıldız oluşum bölgelerine sahiptir, en ünlüsü nispeten yakın olan Orion Bulutsusu'dur. Yine de gök bilimciler, \"çoğunlukla ölü\" olarak sınıflandırılabilecek bir yıldız oluşum hızıyla - bazı tahminlere göre yılda sadece bir ila iki yıldız, diğerlerinde iki ila beş yıldız - en iyi yıllarını çoktan geride bıraktığı sonucuna varmışlardır. Ancak yakınlarda Astronomy and Astrophysics tarafından kabul edilen bir makale oldukça yüksek bir rakama ulaşıyor. Yıldızlar bir gün aniden ortaya çıkmaz - süreç milyonlarca yıl sürer. Bu nedenle yeni yıldızların sayısını tahmin etmek zordur, özellikle de daha geniş alanların görüş alanından gizlendiği kendi galaksimizde. Universitat Würzburg'dan Dr. Thomas Siegert ve ortak yazarlar, biraz dolaylı olan aşağıdan yukarıya bir model kullanarak, her ikisi de yaklaşık bir milyon yıllık yarı ömre sahip alüminyum-26 ve demir-60 izotoplarının bozunmasıyla ilişkili gama ışınlarına bakıyorlar. Her ikisi de çok büyük yıldızlar tarafından oluşturulur, her ikisi de süpernova patlamalarında ve alüminyum-26 için yıldızın ömrü boyunca. Sonuç olarak, bollukları, bu olayların ne kadar yaygın olduğu konusunda bir rehber sunar. Süpernova olabilecek kadar büyük yıldızların çok kısa ömürleri olduğundan, süpernova olaylarının sıklığı, kısa bir süre önce oluşan büyük yıldızların sayısının güçlü bir göstergesidir. Yazarlar buradan, bu kadar ilginç sonlara varmak için çok küçük olan çoğunluk da dahil olmak üzere, toplam yeni yıldız sayısını tahmin ediyorlar. Gama ışınları tozdan geçmekte görünür ışıktan çok daha iyidir, bu nedenle galaksinin doğrudan göremediğimiz kısımlarında neler olup bittiğinin bir ölçüsünü sağlarlar. Galakside her yüzyılda 1.8-2.8 süpernova görülmesi sonucu, dört yüzyıl önce teleskobun icadından bu yana kendi galaksimizde bir süpernova gözlemlemediğimizden gök bilimcilerin hayal kırıklığını artıracaktır. Yazarlar, ağırlıklı olarak sarmal kollarda olmak üzere her yıl oluşan dört ila sekiz güneş kütlesi değerindeki yıldızlara odaklanmayı tercih ediyorlar. Küçük yıldızlar büyük olanlardan çok daha yaygındır, bu nedenle kütle yılda 10-20 yeni yıldıza eşittir. Makalede sunulan mantıksal zincirde sorgulamaya açık olabilecek epeyce adım var. Başlangıç olarak, izotop bolluğu ölçümlerinde bir hata olabilir. Muhtemelen daha da önemlisi, yazarlar galaksinin belirli bölümlerindeki bu bolluğu tümü için bir tahmin oluşturmada kullanıyorlar. Samanyolu'nun tek tip bir yer olmaktan uzak olduğu göz önüne alındığında, bu hatasız yapması zor bir iştir. Ayrıca, süpernova olabilecek kadar büyük birkaç yıldızlar ile mükemmel olmayabilecek daha küçük benzerleri arasındaki ilişkilere de dayanıyorlar. Yine de çalışma, işin içinde olmayan bazılarından şimdiden övgü topladı ve galakside düşündüğümüzden daha fazla yaşam kalmış olma olasılığını artırıyor. Diğer yandan, yılda binden fazla yıldız oluşturduğu tespit edilen COS-87259 ile kesinlikle aynı sahada değiliz. İşte bu yaşamak için heyecan verici bir yer olurdu. Makale, Astronomy and Astrophysics'te yayınlanmak üzere kabul edildi. Ön baskı şu anda arXiv'de mevcuttur."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sanal-gerceklik-deneyimiyle-canli-ameliyat-yayinini-kacirmayin", "text": "Sanal ve artırılmış gerçeklik firması Medical Realities, cerrah Dr. Shafi Ahmed'in gerçekleştireceği bir ameliyatı canlı yayınlamaya hazırlanıyor. 360 derece kamera teçhizatını ameliyat masasının etrafına yerleştiren Medical Realities, böylelikle dünyanın ilk canlı 360 derece ameliyatını da yayınlamış olacak. Mativision sanal gerçeklik oynatıcısı sağlayarak operasyonu tüm dünyanın görmesine ön ayak olacak. Operasyon sırasında etrafı görmenin yanı sıra yakınlaştırma ve uzaklaştırma yapmak da mümkün olacak. Ameliyat The Royal London Hastaanesi'nde gerçekleşecek. Shafi Ahmed'in kolon kanserli bir hastayı ameliyat edeceği operasyonu VRinOR uygulamasını indirerek Google Cardboard veya Samsung Gear VR üzerinden deneyimleyebilirsiniz. Yayın bir dakika geç olarak verilecek ve herhangi bir kriz anında da durdurulacak. Ancak cerrahlar herhangi bir sorun çıkmasını beklemiyor. Sanal gerçeklik cihazı olmayan kullanıcılar ise Medical Realities'in internet sitesinden ameliyatı izleyebilir. Ameliyat 14 Nisan'da Türkiye saati ile 16.00'da gerçekleşecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/saniyenin-trilyonda-biri-enstantane-hizinda-kamera-gelistirildi", "text": "Fotoğraf çekmek için, piyasadaki en iyi dijital kameralar deklanşörlerini saniyenin yaklaşık dört binde biri oranında açar. Atomik aktivitenin fotoğrafını çekmek için, çok daha hızlı çalışan bir deklanşöre ihtiyacınız olacaktır. Şimdi bilim insanları, saniyenin yalnızca trilyonda biri (dijital kameralardan 250 milyon kat daha hızlı) bir deklanşör hızına ulaşmanın bir yolunu buldular. Bu, malzeme biliminde çok önemli bir şeyi yakalamamızı sağlayabilir: dinamik düzensizlik. Basitçe söylemek gerekirse, atom kümelerinin belirli bir süre boyunca bir malzemede belirli şekillerde hareket etmesi ve dans etmesidir - bir titreşim veya sıcaklık değişikliği ile tetiklenir. Henüz tam olarak anladığımız bir olgu değil ama malzemelerin özellikleri ve reaksiyonları için çok önemli. Yeni süper hızlı deklanşör hızı sistemi, dinamik düzensizlikle neler olduğuna dair bize çok daha fazla fikir veriyor. Araştırmacılar buluşlarından değişken örtücü atomik çift dağılım fonksiyonu veya kısaca vsPDF olarak bahsediyorlar. Daha hızlı deklanşör hızı, zamanın daha kesin bir anlık görüntüsünü yakalar ve bu, hızla titreyen atomlar gibi hızlı hareket eden nesneler için yararlıdır. Örneğin, bir spor karşılaşmasının fotoğrafında düşük bir deklanşör hızı kullanırsanız, çerçevede bulanık oyuncular görürsünüz. Şaşırtıcı derecede hızlı yakalamaya ulaşmak için vsPDF, geleneksel fotoğrafçılık teknikleri yerine atomların konumunu ölçmek için nötronları kullanır. Nötronların bir malzemeye çarpma ve içinden geçme şekli, çevredeki atomları ölçmek için izlenebilir ve enerji seviyelerindeki değişiklikler, deklanşör hızı ayarlamalarına eşdeğerdir. Billinge, \"Karmaşık malzemelerde olup bitenlerin karmaşıklığını, özelliklerini güçlendirebilecek gizli etkileri çözmek için bize yepyeni bir yol sunuyor\" diyor. Bu durumda araştırmacılar, nötron kameralarını, belirli özelliklerinden dolayı atık ısıyı elektriğe veya elektriği soğutmaya dönüştürmek için yaygın olarak kullanılan germanyum tellürid adı verilen bir malzeme üzerinde eğittiler. Kamera, GeTe'nin tüm sıcaklıklarda ortalama olarak kristal yapıda kaldığını ortaya çıkardı. Ancak daha yüksek sıcaklıklarda, atomların, malzemenin kendiliğinden elektrik polarizasyonunun yönüne uyan bir gradyanı izleyerek termal enerjiye hareket değiştirdiği daha dinamik bir düzensizlik sergiledi. Bu fiziksel yapıları daha iyi anlamak, termoelektriğin nasıl çalıştığına dair bilgimizi geliştirir ve daha iyi malzeme ve ekipman geliştirmemizi sağlar. Yeni kameranın yakaladığı gözlemlere dayalı modeller aracılığıyla, bu materyallerin ve süreçlerin bilimsel olarak anlaşılması geliştirilebilir. Ancak, vsPDF'yi yaygın olarak kullanılan bir test yöntemi olmaya hazır hale getirmek için yapılacak çok iş var."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sarilmak-neden-iyi-hissettirir", "text": "Sarılmanın insan ilişkilerinde önemli bir yeri olduğunu söylemiştik. Aynı zamanda sarılmak da dokunmanın bir çeşididir. İnsanların birbirlerine dokunmaları, bir çeşit sosyal anlaşma-ilişki yöntemidir. Dokunma üzerine yapılan araştırmalar da bunu doğrular nitelikte. Dünya genelinde çoğu yerde benzer bir işleyiş var; İnsan ilişkilerinde samimiyetin derecesine göre, insanlar birbirlerine daha çok ya da daha az dokunuyorlar. Hatta dokunarak anlatmak istediklerimizi de karşımızdakine iletebiliyoruz. Örneğin küçük bir çocuğa aferin demek için kafasını okşuyor ya da arkadaşımıza her şey daha iyi olacak demek için omzuna dokunuyoruz. Kucaklaşma konusunun da daha iyi anlaşılması için primat geçmişimiz üzerinde düşünmemiz gerek. Maymunlar ve apeler arkadaşlıklarını sosyal tımarlama ile oluşturur ve sürdürürler. Bu tımarlama, deride ve tüylerin arasında kalmış çer çöpün temizlenmesi için kullanışlı olabilir. Fakat aynı zamanda bu tımarlama sırasında, tımarlanan canlı kendisini daha iyi hisseder. Bu davranışın tabii ki insanlarda da karşılığı var. Örneğin anneler çocuklarının saçlarını okşadıklarında çocukların hoşuna gidiyor ya da kuafördeyken saçımızla ilgilenilmesi ve karıştırılması bizi rahatlatıyor. Sarılma içerisindeki küçük dokunuşlar da belirli sinirlerin uyarılmasını sağlıyor- afferent c-tensel nöronlar yalnızca tüylü derilerde bulunurlar ve dokunma acı ve baskı ile ilgili bilgiyi ileten sıradan sinirlerden farklıdırlar. Afferent c-tensel nöronlar yalnızca ışığa ve yavaş dokunmaya tepki verirler. Bu nöronlar doğrudan beyin ile olan bağlantıları sayesinde endorfinlerin salınımını tetikleyebilirler. Endorfinler ve nöropeptitler, beyindeki nöronlar tarafından birbirlerine sinyaller iletmek için kullanılırlar. Endorfinler acı kontrol sisteminin bir parçasıdırlar ve uyuşturucu-benzeri ağrı kesici etki yaratırlar. Aslında endorfinler morfin gibi uyuşturucu hapların kimyasal akrabalarıdır fakat 2 noktada morfinden ayrılırlar: endorfinler ağrı kesici olarak morfinden yaklaşık 30 kat daha etkilidir, ve endorfinlere bizi yıkacak şekilde bağımlı olmayız. Bu konu üzerinde yapılan bir çalışmada sarılmanın etkisinin çözümlenmesi için, araştırmacılar kısaca PET olarak bilinen bir beyin görüntüleme formu kullandılar ve insan gövdesine yavaşça dokunmanın beyinde ciddi endorfin cevabı olduğunu gösterdiler- tıpkı apeler ve maymunlardaki gibi. Dokunmanın başka bir versiyonu olan sarılma da aslında primat tımarlamasının insan formudur ve ilişkilerimizi oluşturup düzenlememizi sağlar. Çünkü psikolojik acı hissetme durumunda işleyen beyin bölgeleri ile fiziksel acı hissedilirken işleyen beyin bölgeleri aynıdır. Endorfinler de fiziksel ve psikolojik acının dindirilmesini sağlar. Bu sebeple ağlayan birisine sarılmak onun için oldukça rahatlatıcıdır. Endorfinler aynı zamanda beynin ödül ile alakalı böglelerini de çalıştırırlar. Bu da insanların bu davranışı tekrarlamalarını sağlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/satoshi-nakamoto-kimdir-elon-muskin-bir-cevabi-var", "text": "Satoshi'yi duydunuz mu? Satoshi Nakamoto. Bitcoin'in yaratıcısı olarak bilinen kişi veya grupların kullandığı isimdir. Potansiyel olarak yaşayan en zengin insanlardan biridir ve bunların hepsi dünyayı değiştiren tek bir buluş sayesindedir: Bitcoin. \"Potansiyel olarak\" yaşayan en zengin insanlardan biri denilmesinin sebebi Satoshi'nin bu listeyi yapıp yapmaması, pek çok bilinmeyene bağlı olmasıdır. Örneğin, Satoshi'nin bir olduğu varsayılır ama olmayabilir. Ayrıca Satoshi'nin \"canlı\" olmasına ihtiyaç var ve bildiğimiz tek şey mucit çoktan öldü. Satoshi hakkında gerçekten hiçbir şey bilmiyoruz, aslında adı bir takma isim ve kişiden 2014'ten beri haber alınmıyor ayrıca mucidin alter-ego'su olarak öne sürülen herkes bunu reddetti. Ancak bu, insanların konu hakkında fikir sahibi olmasını engellemedi ve fikir sahibi olmayı seven bir kişi varsa, o da milyarder Elon Musk'tır. Musk, bu hafta yapay zeka araştırmacısı Lex Fridman'ın podcast'inde yaptığı bir röportajda \"Ben değilim\" dedi ve öyle olsaydı bize söylerdi, dedi. Ancak Bitcoin'den gerçekten kimin sorumlu olduğu konusunda bazı fikirleri var ve bu beklediğinizden biraz daha soyut bir cevap. Musk, Açıkçası pratik amaçlar için Bitcoin'i kimin yarattığını bilmiyorum, ancak... fikirlerin evrimi bundan önce oldukça açık. Ve görünüşe göre Nick Szabo, bu fikirlerin evriminden muhtemelen herkesten daha fazla sorumlu.\" dedi. Nick Szabo'yu duymadıysanız, bu muhtemelen tasarım gereğidir - herkesin bildiği gibi gizemlidir. Ancak bilenler arasında, uzun zamandır gerçek Satoshi için iyi bir bahis olarak görülüyor: o, en başından beri Bitcoin ile ilgilenen bir kripto para birimi ve blok zinciri uzmanı. Daha önce kendi yazıları ile Satoshi'ninkiler arasındaki dilsel benzerliklere dayanarak mucit olarak belirlenmişti ve belki de hepsinden daha inandırıcı bir şekilde, Bitcoin sahneye çıkmadan tam on yıl önce kendi kripto para birimini \"bit gold\" icat etti. Szabo, Satoshi Nakamoto'nun gerçek kimliği olduğunu sürekli olarak reddetti ve Elon Musk'ın bunun aksini iddia etmediğini belirtmek önemlidir. Musk'ın söylediği biraz farklıydı: Szabo, Bitcoin'in \"mucidi\" olmayabilir - sadece yaratılışının inkar edilemez bir şekilde ayrılmaz bir parçasıydı. Musk, Bitcoin piyasaya sürülmeden önce fikirlerin evrimine bakabilir ve bu fikirler hakkında kimin yazdığını görebilirsiniz. O Nakamoto olmadığını iddia ediyor, ama... o ne burada ne de orada. Bitcoin'in arkasındaki fikirlerden herkesten daha fazla sorumlu gibi görünüyor. dedi. Temel olarak Musk, Bitcoin'den en çok sorumlu kişinin hiç Satoshi olmayabileceğini söyledi. Satoshi, kim olursa olsun, kripto para birimini yaratmış olabilir, ancak ilk etapta kripto para fikrini tasavvur etmek için başka birini gerekliydi - ve Musk o kişinin Nick Szabo olduğuna inanıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/saturnun-halkalari-atmosferindeki-gizemli-bir-sicak-noktanin-nedeni-olabilir", "text": "1970'lerin ortalarında onu ilk fark ettiğimizden beri, bilim insanlarının kafası Satürn'ün Lyman-alfa 'sı son derece şaşırtıcı buluyor: belirli bir elektronik geçiş türü sırasında hidrojen atomları tarafından yayılan özellikle parlak bir ultraviyole ışık çubuğu. Şimdi ise onunla bir açıklama var. Yeni bir çalışma, Satürn'ün halkalarından gelen buzlu parçacık yağmurunun, hala tam olarak anlamadığımız daha fazla kimyasal reaksiyonla gezegenin üst atmosferini ısıtmada nasıl bir rol oynadığını özetliyor. NASA'ya göre, bu fenomeni Güneş Sistemi'nde ilk kez gözlemliyoruz. Araştırmanın arkasındaki ekip, yeni bilgilerin Satürn'ünkine benzer halkalara sahip diğer gezegenleri bulmak için kullanılabileceğini düşünüyor. Halka yağmurunu, Satürn'ün etrafındaki dev halkaların gezegenin kendisine parçalanma şeklini zaten biliyoruz; uzmanlara göre halkalar 100 milyon yıl kadar kısa bir sürede tamamen yok olabilir. Bilmediğimiz şey, yağmurun hidrojenle etkileşimiydi. Araştırmacılar, tutarlı bir Ly emisyon okuması elde etmek için Voyager 1, Voyager 2 ve Cassini uzay aracının yanı sıra Uluslararası Ultraviyole Kaşifi ve Hubble Uzay Teleskobu'ndan alınan ultraviyole ışık okumalarını inceledi. Bu okumalardan bazıları başlangıçta alındığında, UV ışık okumaları, probların kendilerinden gelen gürültü girişimi olarak göz ardı edildi. Ancak şimdi araştırmacılar, gezegenin kuzey yarımküresinde gerçekten de daha parlak bir Ly emisyon ışığı şeridi olduğunu gösterdiler. Çeşitli uzay araçları tarafından toplanan veriler birkaç yılı kapsıyor ve bilim insanlarının gezegenin çoklu mevsimlerini ve güneş döngülerini incelemesine olanak sağlıyor. Morötesi ışığın doğası ve tutarlılığı, buzlu halka yağmur anlamına gelir ve bunun en olası açıklamasıdır. Araştırmacıların işaret ettiği gibi, ötegezegenlerdeki varyasyonların daha fazla kanıtı var - örneğin Jüpiter, Satürn'den farklı bir Lyman-alpha çıkıntısına sahip. Teleskoplarımız daha güçlü hale geldikçe ve çevremizdeki Evren hakkında bakışımız gelişiyorken, bunların hepsi faydalı bilgiler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/saturnun-halkalari-ekinoks-yaklasirken-tekerlek-telleri-kazaniyor", "text": "NASA'nın 1980'lerdeki Voyager görevi, Satürn'ün halkalarının, halkaların içinde çevredeki maddeden daha koyu veya daha açık lekeli alanlar olan geçici \"tekerlek telleri\" edindiğini keşfetti. Tekerlek telleri yalnızca belirli bir dönemde, bir ekinokstan hemen önceki ve sonraki yıllarda meydana geliyor. Satürn'ün kuzey yarım küresi için sonbahar ekinoksu 6 Mayıs 2025'te geliyor ve şimdi ilk tekerlek telleri ortaya çıktı. Satürn'ün son ekinoksu 2009'daydı. O sırada, halkalı gezegen Cassini uzay aracı tarafından yörüngede dönülüyordu. Görev, NASA, Avrupa Uzay Ajansı ve İtalyan Uzay Ajansı arasındaki ortak bir çalışmaydı ve insanlığın Satürn anlayışında devrim yarattı. Ancak bu tekerlek tellerinin arkasındaki mekanizma, bu kadar başarılı bir görevden bile kaçmayı başardı. Hubble Dış Gezegen Atmosferleri Mirası programının başkanı NASA kıdemli gezegen bilimcisi Amy Simon, bir açıklamada, \"Cassini görevinin yıllarca süren mükemmel gözlemlerine rağmen, tekerlek teli sezonunun kesin başlangıcı ve süresi, kasırga mevsimindeki ilk fırtınayı tahmin etmek gibi, hala tahmin edilemez.\" dedi. Satürn'ün 2018, 2019 ve 2020'de gezegenin kuzey yarım küre yazında çekilmiş Hubble Uzay Teleskobu görüntüleri. Ekip, suçlunun Satürn'ün değişken manyetik alanı olduğuna inanıyor. Güneş rüzgarı olarak Güneş'ten salınan yüklü parçacıklar, gezegenin manyetik alanlarıyla sürekli olarak etkileşime girer. Ancak bir gezegen Güneş'in yörüngesinde dönerken, manyetik alanların ve güneş rüzgarının göreli konumları değişir. Ekinokslar civarında, Satürn'ün etrafındaki ortamın belirli bir şekilde elektrik yüklü hale gelmesi mümkündür. Bu, buzlu halkalardaki en küçük parçacıkların elektrikle yüklenmesine ve halkalardaki daha büyük parçacıkların ve kayaların üzerinde havaya kalkmasına yol açacaktır. Aydınlatmaya ve görüş açılarına bağlı olarak, şekiller çevredeki halkalardan daha koyu veya daha açık görünebilir. Bu etkinin Satürn'ün muhteşem sisteminden çok daha az öne çıkan diğer dev gezegenlerin halkalarında da olup olmadığı bilinmiyor. Satürn'ün halkaları ve diğer gezegenler OPAL'in bir parçası olarak izlenecek. Ekip, tekerlek tellerine tam olarak neyin neden olduğunu açıklamak ve gerçekte ne olduklarını göstermek için daha fazla ipucu ortaya çıkarmayı umuyor. Simon, \"Dış güneş sistemi gezegenleri hakkında bir veri arşivi oluşturan Hubble'ın OPAL programı sayesinde, bu sezon Satürn'ün tekerlek tellerini incelemek için her zamankinden daha uzun zaman ayıracağız.\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/senaryosu-yapay-zeka-tarafindan-yazilan-ilk-kisa-film-cekildi", "text": "Webrazzi'nin haberine göre; resim yapıp, müzik besteleyerek her gün yeni bir ilerleme kaydeden yapay zeka bu kez sinemaya el attı. Açılışı Sunspring adından bir kısa filmle yapılan deneme, senaryosu yapay zeka tarafından yazılmış bilinen ilk kısa film olma özelliğinde. Ars Technica aracılığıyla internetten izleyicileriyle buluşan filmin başrolünde Silicon Valley dizisinden tanıdığımız Thomas Middleditch var. Daha önce herhangi bir yapay zeka botundan aforizmalar duymadıysanız, filmi izlemeden önce kendinizi buna aşina etmeniz faydalı olabilir. Zira filmin diyalogları yeni başlayanlar için takip etmesi zor olabilir. Ortaya çıkan senaryonun filmleştirilmesinin düşünüldüğü kadar kolay olmadığı notlar arasında. Zira Sharp, Benjamin'in senaryosunda karakterin yıldızlarda ayakta dururken aynı zamanda yerde oturduğunu belirten anlaşılmaz ifadeler olduğunu söylüyor. Film ekibinin ilk okuduğunda çokça güldüğü senaryoyu yeniden yorumlaması gerektiğini de belirtiyor Sharp. Senaryoyu insanlara tercüme etme kaygısıyla aktörlere çok iş düştüğünü tahmin etmek zor değil. Ancak uzun yıllar sonra makinelerin kendi aralarında sadece birbirleri için, birirlerinin anlayabilecekleri filmler yapabileceklerini düşünmek de mümkün."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ses-dalgalariyla-beyin-kontrolu-saglandi", "text": "\"Nature Communications\" dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, araştırmacılar, laboratuvar ortamında ultrason dalgalarıyla minik bir kurtçuğun beynindeki bazı nöronları faaliyete geçirerek hayvanın farklı bir yöne hareket etmesini sağladı. California'daki Salk Biyolojik Araştırmalar Enstitüsü'nden Stuart Ibsen, \"Bu teknik, beynin derinliklerindeki belirli bir bölgeyi harekete geçirmek için büyük avantaj yaratacak. Tekniği, şimdi de farelerde deneyeceğiz ve bir memelinin beyninde işe yarayıp yaramadığını kontrol edeceğiz\" dedi. Deneylerde daha önce beyin haritası çıkarılan \"Caenorhabditis elegans\" cinsi kurtçuk kullanıldı. Yeryüzündeki canlılar arasında en basit sinir sistemlerinden birine sahip olan bu kurtçukların beyninde 302 nöron bulunuyor. Nöronların yüzeyindeki hücre zarı, ultrason dalgalarıyla geriliyor ve zardaki TRP-4 diye adlandırılan bir kanal harekete geçiyor. Araştırmacılar, kurtçuğun beynini kontrol etmek için diğer hücrelerdeki kanalları genetik değişime uğrattı. Kurtçuklar, alçak frekanslı ultrason dalgalarının etkisini artırmak için de minik kabarcıkların içine yerleştirildi. Daha önce beyin hücrelerinin kontrol edilmesi için ışığın kullanıldığı bir teknik geliştirilmişti. Ancak ışığın dokulara nüfuz edememesi ve hızla dağılması nedeniyle yöntemin başarılı olması için fiber-optik implanta ihtiyaç duyulmuştu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ses-kaydimizi-dinledigimizde-sesimizi-neden-kendi-duydugumuzdan-farkli-algilariz", "text": "Kendi ses kaydımızı dinlediğimizde çoğunlukla duyduğumuz sesten rahatsız olur ve kayıttakinin kendi sesimize benzemediğini düşünürüz. Çünkü normalde kendi sesimizi iki şekilde algılarız. Konuştuğumuzda oluşan ses dalgaları diğer dış kaynaklı sesler gibi havada yayılırken kulağımıza ulaşır ve kokleadaki tüy hücreleri tarafından algılanır. Ancak ses dalgalarını oluşturan ses telleri titreştiğinde bu titreşimler boynumuzdaki ve başımızdaki kemikler tarafından da iletilir. Kokleaya ulaşan bu titreşimlerin frekansı havada yayılan sesin frekansından daha düşüktür. Kendi sesimizi bu iki farklı yoldan ulaşan ses dalgalarının birleşimi şeklinde algılarız. Ses kayıt cihazları sadece havada yayılan ses dalgalarını algıladığı için sesimizin vücudumuzun içinde iletilen bileşenini duyamamış oluruz. Dışarıdan gelen sesleri engelleyen kulaklıkları taktığımızda ise sadece kendi iç sesimizi algılarız. Peki bizim sesimizi etrafımızdakiler ses kaydındaki gibi mi duyuyor ? Cevaplarsanız sevinirim."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sevgiliniz-tarafindan-terk-edildiginizde-beyninizde-neler-oluyor", "text": "Her şeyin olduğu gibi böylesi bir ilişki bozulmasının ardından korkunç şeyler yapmanın da bilimsel bir nedeni var. Aslında bütün sorumlu; içerisinde bulunduğunuz bu duygusal durum sürecinde sisteminiz boyunca akanhormonlarınız. Ve ironik bir biçimde bu hormonlar, aşık olduğunuzda sizi delicesine mutlu yapan hormonlarla aynı hormonlar. Her şeyden önce, bir kalp kırılmasının gerçekten de acı verici olduğunu ortaya koyalım. Fonksiyonel MRItaramaları; yeni bir terkedilme vakası yaşamış insanların beyinlerinde; fiziksel acıyı kaydeden bölgedekiaktivitenin normalin üzerinde olduğunu gösteriyor. Bu durum; nefes darlığı, mide bulantısı ve bazı durumlarda ölümcül olabilen; kalp kasının zayıflaması gibi her türlü fiziksel belirtilere yol açabilen; kortizol ve adrenalin gibi stres hormonlarının salınımını tetikler. Peki, beynimize geri dönelim, çünkü sistemimiz boyunca akan yalnızca bu stres hormonları değildir. 2010 yılında New York'taki Rutgers University'den araştırmacılar; yeni terkedilmiş ancak hala yoğun bir aşk besleyen 10 kadın ve 5 erkek bireyden MRI makinesi içerisine girerek eski sevgililerinin fotoğraflarına bakmalarını istediler. Bu durum; yeni ayrılmış ve hali hazırda acı çeken birisine yapılabilecek en kötü işkence gibi görünebilir ancak aynı zamanda da terkedilmişliğin sinirbilimine dair bazı büyüleyici bakışlar sağladı. Yapılan taramalar; kişilerin beyin aktivitelerinin kokain bağımlısı bir bireyinkine çok benzer olduğunu ortaya koydu. Ve bu yüzden aşık olmak uyuşturucu bağımlısına dönmeye benzer. Birisine fena halde vurulduğunuzda, bu durum beyninizdeki ödül nöronlarını aktif hale getirir ve bu da iyi hissetmenize sebep olan dopamin hormonunun salgılanmasını tetikler. Ancak dopamin ile ilgili bir şey var ki; o da; geriye sürekli daha fazla isteyen bir beyin bırakmasıdır. Bu da; onsuz olamayacağınız hissinin yer aldığı yeni bir aşka dair obsesif olma durumunuzu açıklıyor. Bir ilişki içerisinde olduğumuzda beynimiz sonunda daha stabil bir dokuya sahip oluyor, fakat yine de sevdiğimizin yanında olmak durumuna dair bir dopamin beklentisine giriyor. Ve bu kişi sizden aniden uzaklaştığında, geriye bir sonraki dopamin salgısı için bekleyen bir beyin kalıyor. Bu sonuç; yeni bir aşk fazına obsesiflik durumuna çok benziyor fakat çok kötü bir şekilde seyrediyor. Beynin ödül sistemleri hala kendi romantik tamircisini bekliyor, fakat bekledikleri yanıtı alamıyorlar. Ve tıpkı uyuşturucu bağımlılığına batmış bir kimse gibi, yanıt almak için daha fazla istek uyandırıyorlar. Çünkü ödül sistemleri beynimizin ana bölümlerinden birisidir. Aynı durum; açlık ve susama gibi durumlarda bilinç filtremizi pas geçerek dopamin isteğimizi gidermek için sonunda çılgınca şeyler yapmamıza sebep oluyor. Eski sevgilinizin fotoğraflarına bakmadan tıkınırcasına yemek içmek geçici olarak işe yarıyor, fakat günün sonunda beyniniz; kendisini yeniden yapılandırmaya ihtiyaç duyuyor. Ve bu yılın başında yapılan bir araştırmaya göre; bu durum ortalama üç ay sürüyor. Bu arada, fiziksel ağrılarda olduğu gibi parasetamolün sosyal destek konusunda da işe yaradığı gösterildi . Ve inanın ya da inanmayın, mevcut sorunu başka insanlarla paylaşmak bu durumdan daha hızlı kurtulmanıza yardımcı oluyor. Sonuç olarak, reddedilme acısının sizi biraz çılgınlaştırmış olmasına çok fazla takılmayın, neticede biyolojinizle savaşamazsınız."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sezen-sekmen-ile-cern-ve-parcacik-fizigi-uzerine-soylesi", "text": "- Öncelikle sizi biraz tanıyabilir miyiz? Merhaba ben Sezen Sekmen. Bursa'da doğdum hayli zaman önce :) . İlkokulu Bursa'da okudum.Ortaokul ve liseye İstanbul'da Koç İlköğretim ve Lisesi'nde devam ettim. Fizik sevgim ilkokulda başladı çünkü o zamanlar bize çok fazla deney yaptırırlardı. Üniversitede de fizik okumayı çok istediğim için tek tercih yaparak ODTÜ Fizik bölümüne yerleştim. Lisans, lisansüstü ve doktora eğitimlerimi ODTÜ'de tamamladım. - CERN serüveniniz nasıl başladı? CERN'e doktora sırasında geldim. Buradaki insanlarla çalışarak doktoramı tamamladım. Arkasından Florida Devlet Üniversitesi'nde postdoc pozisyonunda, sonra iki yıl kadar da CERN adına fellow olarak çalıştım. Şimdi ise Kore Kyungpook Ulusal Üniversitesi adına doktora sonrası araştırmacı olarak CERN'de bulunuyorum. Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda Compact Muon Solenoid yani CMS deneyinde görevliyim. - Fizik okuma sürecinizden bahsettik ama fiziği tercih etmenizde temel neden neydi? Fizik okumayı isteyen hemen herkes gibi evrene ve evrendeki düzenin nasıl işlediğine merak duyuyordum. Beni fiziğe yönelten temel neden buydu. İlkokul yıllarımdan itibaren bana eşlik eden bu merakı tarif etmek elbette pek kolay değil. Ama evren, atom, makinaların çalışma prensipleri vs hakkında ister yazı ister TV programları olsun gördüğümde büyük bir heyecanla takip ediyordum. İşte bu heyecan sayesinde fizikçi olmaya karar verdim diyebilirim. - Peki parçacık fiziğine yöneliminiz ne zaman başladı? Parçacık fiziğinden önce bir süre astrofizik ile ilgilendim. İşe uzayı öğrenmekle başlamak pek çok fizikçinin izlediği yollardan biridir. Ancak daha sonra yüksek lisans ve doktorayı birlikte yürüttüğüm hocam Mehmet Zeyrek'den aldığım bir deney dersinde parçacık fiziğine ilgim oluştu. Bu yüzden bir süre kozmoloji ve parçacık fiziği arasında gidip geldim. Bu arada kozmoloji ve parçacık fiziği birbirini destekleyen alanlardır aslında. Lisansın son zamanlarında bu iki alan arasında kararsızlık yaşarken bir arkadaşım meşhur Tanrı Parçacığı kitabını hediye etti. Sanırım karar verme sürecimde kitabın epey etkisi oldu. CERN'de yapılan deneyler ve bahsedilenler hayli büyüleyici gelirdi bana. Deneylerin yanında binlerce insanın iş birliği içerisinde çalışmasının çok keyifli ve heyecan verici olduğunu düşünüyordum. Böylece parçacık fiziğine doğru adım atmış oldum. - Kaç yıldır CERN'de çalışıyorsunuz? Buradaki çalışmalarınızdan bahseder misiniz? Yaklaşık 8 yıldır CERN'deyim. Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın Compact Muon Solenoid deneyinde çalışıyorum. Deneyin yanı sıra özellikle ilk geldiğim zamanlarda kuramcılarla da çalıştım. Kuramcılarla ağır matematiksel kuramlar üzerine değil de daha çok deneye yönelik kuramsal uygulamalarla uğraştık. Diyelim ki elinizde bir kuram var acaba bunu deneyde gözlemlemek mümkün müdür ya da bu kuram daha önce elde ettiğimiz deney verileriyle uyumlu mudur sorularına yanıt arıyoruz. Bu tür çalışmalara fenomenoloji deniliyor. Bu konularda çalışan bir hayli kişi var. Bu çalışmaların amaçlarından biri de Standart Model ötesi yeni fizik aramak. Daha ayrıntıya inmek gerekirse biraz karadelik-ek boyutlu karadelikler ve biraz da SUSY denen bir kuram var o alanda çalışmalar yaptım. Ama belirttiğim gibi asıl işim CMS deneyi. Bu deneyde yapabileceğiniz pek çok şey var. Ben daha çok çözümleme yapıyorum. Yani deneyden çıkan verileri inceleyip bu verilerde Standart Model'den farklı yeni fizik, yeni parçacıklar var mı diye arıyoruz. Tabi bunun yanı sıra pek çok farklı işler de yaptım. Bir süre algıcın kalorimetre kısmıyla ilgilendim. Algıç benzetimlerinde kullandığımız için bir süre yazılım üzerine eğildim ki halen yazılımla ilgileniyorum. Bir yandan algıç benzetimlerinin çok hızlı yapılabildiği programlar var onları geliştirmeye çabalıyorum Genel olarak deney için çeşitli yazılım ve donanım işleriyle uğraştım. - Şu an yapılan çalışmalardan beklenen ve bulunması beklenen nelerdir? Aslında biraz önce belirtmeyi unuttum, yakın zamanda Higgs üzerine yaptığım çalışmalar var. Higgs parçacığı keşfedildikten sonra bu parçacığın özelliklerini araştırmaya başladık. Ben de veriler sayesinde Higgs parçacığının genliğinin ölçülmesi üzerine çalışıyorum. Bu tabi elinizde bulunan bir parçacık olduğu için yeni fizik aramaktan çok daha somut ve belki daha keyifli bir iş. Tabi yeni veriler toplandığı zaman bu ölçüm daha da kesinleşecek. Var olan bir parçacığa dair bilgimizi daha da arttırmak adına çok yararlı bir çalışmanın içinde bulunuyorum ve bu da beni oldukça mutlu ediyor. Onun haricinde yeni fizik aramaları kaldığı yerden devam edecek. Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın yükseltilen enerjisi yeni fizik çalışmaları adına umut verici. Tabi bir şeyler görüp göremeyeceğimizden emin değiliz çünkü yeni fizik herhangi bir şekilde ortaya çıkabilir ve elimizde ne olacağaına ve ne gözlemleyeceğimize dair hiçbir ipucu yok. Çaremiz yok her yere bakacağız o yüzden :). Umarım benim ya da diğer arkadaşlarımın çalışmalarında yeni fizik sinyali buluruz. - Türkiye'de parçacık fiziği pek bilinen bir alan değil bidiğim kadarıyla, bu konu hakkında düşünceleriniz nelerdir? Ben doktoradan sonra hep yabancı enstitüler adına çalıştım halen de öyle ama aklımız ve kalbimiz hep Türkiye'de. Bizim ülkemizde de güzel şeylerin olmasını istiyoruz. Yakın zamanda Türkiye'nin CERN'e ortak üyeliği gerçekleşti. Umarım bu gelişmenin faydası olur. Fakat üyelik bir yana Türkiye'de parçacık fiziğine olan ilginin arttığını düşünüyorum özellikle CERN ve Higgs üzerine çalışmalarda. Türkiye'de genel anlamda bilimde ilerlemek istiyorsak öğretim üyelerinin aynı anda hem üniversitede derse girmeleri hem de araştırma yapmaları beklentisi değişmeli. Yani yurt dışında genelde ders verme ve araştırmanın farklı kollardan yürütüldüğünü görüyoruz. İstediğiniz takdirde sadece araştırma ile ilgilenme imkanına sahipsiniz. Türkiye'de de bu yönde değişim olması şart. Öte yandan sevindirici olan ise yoğun bir ilgi var bilimsel etkinliklere karşı. Türkiye'de olmamamıza rağmen gelen davetler üzerine halk konferansları vermeye çalışıyoruz. İnsanlara Higgs nedir CERN nedir anlatmaya çabalıyoruz. Ben 2-3 yıl içerisinde bu şekilde 10-15 ders verdim Türkiye'nin çeşitli yerlerinde. Aynı zamanda öğrencilerin mesleki gelişmelerine yardımcı olabilmek için okullar düzenliyoruz. Bunun haricinde ortaokul ve lise öğretmenleri için CERN'de Türk Öğretmen Çalıştayı yapıyoruz. Tüm bu programlarda ilginin çok çok fazla olduğunu görüyoruz. Özellikle halk derslerinde salonlar dolup taşıyor. Bir defasında yabancı bir misafirimiz de vardı aramızda ve kalabalık karşısında hayrete düşmüştü. Yani ilgi çok var ancak her zamanki gibi ilginin yanında maddi kaynaklar gerekli. Aralarında Sezen Sekmen'in de bulunduğu bilim insanlarının desteğiyle üniversite öğrencileri için her yıl farklı bir üniversitede Hızlandırıcı ve Parçacık fiziği Bilgisayarlı Uygulama Okulu düzenleniyor. Fotoğraf bu yıl Eskişehir'de gerçekleşen HPFBU'ya aittir. - Sizi aynı zamanda yazarlık yönünüzle de tanıyoruz. Yeni kitaplar yazmanız temennimiz. Böyle bir düşünceniz var mı? Düşüncem var. yazmayı çok seviyorum ancak vakit bulmak epey zor oluyor. Özellikle Büyük Hadron Çarpıştırıcısı yeni veri almaya başladığı için bu ara yoğunluk söz konusu. Halihazırda yazdığım kitabı genişletmeye çalışıyorum şu anda. Onun genişletilmiş bir baskısı yapılacak. Daha önce yazdığım kitap parçacık fiziğine girişi anlatıyor, standart model ve kuantum mekaniğinden de bahsetmiştim. Yeni keşif ve bilgilerle kitabı genişletmeyi planlıyorum. Bunun haricinde buradaki Türk arkadaşlarımla niyetlendiğimiz başka bir kitap projemiz var. Bu ilk kitabın üzerine parçacık fiziğinde şu an ilginç olan konuları kapsayan gerek CERN deneyleri gerek başka deneyler olmak üzere yazılardan oluşan bir ikinci kitap niteliğinde olacak. Bir de parçacık fiziğini özellikle deneysel kısmını anlatan bir ders kitabı yazma hayalim var. Ama ne zaman zaman bulurum bilemiyorum :). -Son olarak bilimle uğraşmak isteyen özel olarak parçacık fiziğine ilgili olan genç arkadaşlarımıza önerileriniz nelerdir? Bilimle uğraşmanın, hangi bilim olursa olsun, temel şartları var tabi. İlk önce merak etmek lazım sonrasında yaptığınız işe heyecan duymak ve çok çalışmak gerekli. İlerlemenin yolu ise araştırmaktan geçiyor. Henüz bilim dünyasına atılmış olmasanız dahi araştırma alışkanlığını edinmek çok önemli. Ve de kendi kendinize bir şeyler üretmeye uğraşmak önemli. Bu kendi kendinize evde bir deney yapmak olabilir ilgilendiğiniz konularda birileriyle konuşmak olabilir. Yani kısacası oturmak yerine etkin olmak. Artık internet sağolsun ortaokuldan liseden dahi ulaşanlar oluyor bizlere :). İlgilendikleri konular hakkında öneriler soruyorlar ve projelerde yer almak istiyorlar. Hatta CERN'de ortaokul ve liseye yönelik bir kısım deneylere katılabiliyorlar. Bu işi merak edip peşine düşüyorlar. Parçacık fiziğine gelecek olursak az önce konuştuğumuz şeyler aynı şekilde geçerli ama bunun yanında diyelim ki üniversiteye yerleşme sürecinde iseniz CERN ile bağlantılı üniversiteleri tercih edebilirsiniz. Ve lisansa devam ederken de projeler ve araştırmalar yapmanızı öneririm. Hiçbir şey için, hele bilim işleri için fazla erken değil! - Peki parçacık fiziği öğrenmek isteyen arkadaşlarımızın staj yapabilecekleri yerler var mı? Açıkçası Türkiye'de staj konusunda pek bilgim yok. Ancak CERN'de yaz okulu programları var. Her ülke için belli bir kota oluyor . Bildiğim kadarıyla ortak üye olduğumuz için bu kota 2 kişi daha arttırılmış durumda şuan. Lisansınızın belki 3-4. yıllarında ya da yüksek lisans yaparken CERN'de hem derslere katılıp hem de burada bulunan bir araştırmacı ile bir iki aylık ufak bir proje yapıyorsunuz. Bu CERN için geçerli ancak diğer parçacık fiziği laboratuvarlarında da benzer şekilde. Yurt içinde ya da yurt dışından bilim insanları ile iletişime geçtiğiniz takdirde meraklı ve ilgili öğrencileri reddedeceklerini pek sanmıyorum. En azından önerilerini eksik etmeyeceklerdir. Hadi bakalım işe hemen başlayın :)."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sicak-gazin-en-uzak-tespiti-bir-galaksi-kumesinin-dogusunu-mujdeliyor", "text": "Gök bilimciler, doğmakta olan bir galaksi kümesinde aşırı sıcak gazların varlığını tespit ettiler. Ekip, tüm gaz, galaksiler ve karanlık madde sisteminin Güneş'in kütlesinin yaklaşık 100 trilyon katı olduğunu bildirdi. Bu kütlenin çoğu, on milyonlarca derece gibi muazzam bir sıcaklığa kadar ısıtılan, bu yeni oluşan küme içindeki gazda. Örümcek ağı ön kümesi olarak bilinen grup, Evren sadece 3 milyar yaşındayken oluştu ve bu, bu kadar sıcak gazın şimdiye kadarki en uzak ölçümü. Gözlemler evrendeki en eski ışık olan kozmik mikrodalga arka plan ile birlikte Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizisi sayesinde mümkün oldu. CMB, Büyük Patlama'nın yankısı denilen, evren genişleyip soğurken hareket etmekte serbest olan ilk ışıktır. Bu eski emisyonu oluşturan fotonlar - ışık parçacıkları - etrafımızdadır ve içinden geçtikleri şey dışında etkilenebilirler. Böyle bir etki, termal Sunyaev-Zeldovich etkisidir. Sıcak gaz, yüksek enerjili parçacıklarla doludur ve bunlar CMB'nin fotonları ile etkileşebilir ve fotona biraz enerji artışı sağlayabilir. Bu, fotonların rengini değiştirir - ölçülebilir bir etki. Trieste Üniversitesi'nde araştırmacı baş yazar Luca Di Mascolo, bir açıklamada, \"Doğru dalga boylarında, SZ etkisi, bir galaksi kümesinin kozmik mikrodalga arka plan üzerinde gölgeleme etkisi olarak görünür. Benzersiz çözünürlüğü ve hassasiyeti sayesinde ALMA, şu anda büyük kümelerin uzak ataları için böyle bir ölçüm yapabilen tek tesis.\" dedi. Gaz, kümeye doğru düşerken ısınır ve sıcak gaz, bebek galaksi kümesinde bulunan daha soğuk gazı yok eder. Bu sürecin gerçekleşeceği modeller kullanılarak tahmin ediliyordu ve bu yeni gözlemler, bu orijinal hipotezleri güçlendiriyor. Trieste'deki İtalyan Ulusal Astrofizik Enstitüsü'nde araştırmacı ortak yazar Elena Rasia, \"Kozmolojik simülasyonlar, ön kümelerde sıcak gazın varlığını on yılı aşkın bir süredir tahmin ediyordu, ancak gözlemsel doğrulamalar eksikti. Böylesine önemli bir gözlemsel doğrulamayı takip etmek, en umut verici aday ön kümelerden birini dikkatli bir şekilde seçmemize yol açtı.\" diye açıkladı. ALMA ile birlikte çalışan Son Derece Büyük Teleskop gibi geleceğin gözlemevleri, bu büyük galaksi topluluklarının oluşumu hakkında daha fazla ayrıntı sağlayabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sicak-su-kutlesi-okyanus-yasamini-hala-olumsuz-etkilemeye-devam-ediyor", "text": "\"Blob\" lakaplı, 2014'ten 2016'ya kadar Pasifik Okyanusu'nun bir bölümünü kaplayan anormal derecede sıcak büyük bir su parçası, çok çeşitli türler üzerinde yıkıcı bir etkiye sahip oldu. Kaliforniya kıyılarındaki Santa Barbara Kanalı'nda yapılan yeni bir çalışma, bu çevresel felaketin deniz ekosistemlerini nasıl etkilemeye devam ettiğini vurguluyor. Blob, o zamanlar su ekosistemlerinde önemli değişimlere neden oldu, özellikle de anemon gibi hayvanları etkiledi. Bu son araştırma, 6 yıl sonra, yosun ormanı ekosisteminde yaşayan su altı popülasyonlarının hala eski haline dönmediğini gösteriyor. Resiflere bağlı filtre besleyiciler olan omurgasızların seviyeleri genel olarak geri dönerken, istilacı türler Watersipora subatra ve Bugula neritina türlerine ait sayılarda patlama yaşadı. Bunlar bryozoan türleridir; temelde tek bir organizma gibi gruplar halinde birlikte hareket eden küçük, kolonyal, dokunaçlı hayvanlardır. Santa Barbara'daki California Üniversitesi'nden çevrebilimci Kristen Michaud, \"En azından sıcak dönemde kazananlar gibi görünen hayvan grupları, istiridyeler ve deniz şakayığı gibi daha uzun ömürlü türlerdi\" diyor. Daha sıcak su, anemonlar, yumrulu kurtlar ve istiridyeler gibi canlıların beslenecek fitoplanktonlarının tükenmesi anlamına geldiğinden, omurgasızların sayısı, Blob'un hakim olduğu 2015'te ilk başta yüzde 71'lik bir düşüş gördü. Plankton, ılık suyun varlığı sayesinde sınırlı olan daha soğuk su tarafından getirilen besinlere dayanır. Bu sapsız omurgasızların metabolizmaları ısıyla da arttı, yani alamadıkları yiyeceklerden daha fazlasına ihtiyaçları vardı. Araştırmacılar, W. subatra ve B. neritina'nın hakimiyetinden birkaç nedenin sorumlu olabileceğini söylüyor: Bunlar arasında daha yüksek sıcaklıklarda hayatta kalma ve resiflerde uzay için daha agresif bir şekilde rekabet etme yeteneği yer alıyor. Ek olarak, bölgedeki yosun ormanlarının devam eden dayanıklılığı, muhtemelen bu bryozoanlar için yer açmaya yardımcı oldu. Ölçekli solucan salyangozu olarak bilinen başka bir yerli karındanbacaklı da, büyük olasılıkla daha sıcak sulara daha iyi tahammül edebildiği ve besin kaynağı seçenekleri planktonun ötesine geçtiği için iyi gidiyor. Bu değişikliklerle ilgili sorun, yeni gelenlerin ekosistemde yerini aldıkları türlerle aynı rolü oynamamasıdır. Örneğin, bryozoanlar daha kısa ömürlüdür ve hızlı büyüme yaşarlar ve daha az yoğun ancak daha uzun süreli ısınma dönemlerinde hayatta kalma konusunda, değiştikleri hayvanlar kadar usta değildirler. Bölge onlarca yıldır dikkatle izleniyor ve bu izleme devam edecek. Araştırmacılar, Blob'un devam eden etkilerinin, besin zincirinin yukarısındaki deniz türleri üzerindeki etkisi de dahil olmak üzere devam etmesini bekliyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sigaranin-gizemli-etkileri-3-nesil-sonra-bile-ortaya-cikabilir", "text": "Oldukça şaşırtıcı bir araştırma, ergenlik çağına girmeden önce sigara içen erkeklerin torunlarının, vücutlarında aşırı yağ taşıma olasılığının daha yüksek olduğunu buldu. Bilim insanlarının bu son araştırması, atalarımızın tütün kullanımının, ailede nesiller boyunca fark edilmeyen sonuçlara yol açabileceğini öne sürüyor. İngiltere'de Bristol Üniversitesi'nden epidemiyoloji uzmanı Jean Golding, \"Bu ilişkiler diğer veri kümelerinde de doğrulanırsa, nesiller arası bu tarz ilişkilerin kökenini çözmeye çalışmamız için güzel bir başlangıç noktası\" diyor. 2014 yılında, Golding ve diğer araştırmacılar, 1990'ların başında başlayan ve ilk olarak, hamile kadınlar ve aileleri üzerinde gözlemsel bir çalışma olan Avon Ebeveynler ve Çocuklara İlişkin Boylamsal Araştırmadan (diğer adıyla '90'ların Çocukları' çalışması) elde edilen verileri değerlendirdi. 90'ların Çocukları araştırmasından elde edilen anket verilerinin 2014 analizi, 11 yaşından önce sigara içmeye başlayan babaların oğullarının, ortalama bel çevresi ve daha yüksek vücut kitle indeksine sahip olma olasılığının daha yüksek olduğunu ortaya koydu. Golding, bu, insan yavruları tarafından miras alınan genetik olmayan nesiller arası aktarımın nadir bir örneğiydi diyor. Şimdi, 90'ların Çocukları veri setinde, sadece bir babadan oğluna değil, aynı zamanda bir dededen torununa ve bir büyük büyükbabadan onun büyükbabasına genetik olmayan aktarımın ipuçları aranacak. Bu araştırmayla görüyoruz ki, baba tarafından dede ergenlik öncesi sigara içmeye başladıysa, torunlarında aşırı yağ kütlesi kanıtı vardı. Araştırmacılar, benzer bir etkinin, aradan geçen nesiller 13 yaşın altındayken düzenli olarak sigara içmediğinde bile görülebileceğini ve dört nesil boyunca nesiller arası bir etkinin kanıtlandığını söylüyor. Golding, \"Ergenlikten önce, bir çocuğun belirli maddelere maruz kalması, onu takip eden nesillerin üzerinde bir etki bırakabilir \" diyor. Ekip, neler olup bittiğini anlamak için bu fenomen hakkında çok daha fazla araştırmaya ihtiyacımız olacağını söylüyor ve kendi analizlerinin birtakım sınırlamaları olduğunu kabul ediyor. Bununla birlikte, bu etkilerin nasıl ortaya çıktığı henüz tam olarak bilinmese de çalışmalarının nesiller arası gözlemlediği etkilerin türünün ilk örneği olduğunu iddia ediyorlar. Bunun, tütün dumanına maruz kalmanın neden olduğu bir etki değil de bir şekilde sadece bir korelasyon olması mümkündür."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sigirin-kalp-zarinda-kok-hucre-bulundu", "text": "Prof. Dr. Mustafa Çetin ve Yrd. Doç. Dr. Gökçen Dinç'in danışmanlığında Sağlık Bilimleri Enstitüsü Kök Hücre Ana Bilim Dalı yüksek lisans öğrencisi biyolog Gülhan Şahin tarafından yapılan çalışma kapsamında, sığırlardan elde edilen bu kök hücrelerin insanlarda kalp hastalıklarının tedavisinde kullanımı da araştırılacak. Şahin, sığır kalbinin dış kısmındaki zarda kök hücrenin var olup olmadığını araştırdıklarını söyledi. Çalışmada son aşamaya geldiğini ifade eden Şahin, elde ettikleri verilerin olumlu yönde ilerlediklerini gösterdiğini kaydetti. İnsanlarda görülen kalp hastalıklarında kök hücrenin alternatif bir tedavi yöntemi olarak kullanıldığını dile getiren Şahin, bu çalışmalarda yine hastanın kalbinin kapakçık kısmından kazıntı şeklinde kök hücrelerin alındığını ve laboratuvar ortamında çoğaltılarak enjeksiyonla damar yolundan hasarlı bölgeye gönderilerek kalbin tedavi edilmeye çalışıldığını anlattı. Perikardda kök hücrenin varlığına dair önemli deliller tespit ederek bu konuda çok önemli ve büyük bir adım attıklarını belirten Şahin, araştırma tamamlandığında sonuçların bilimsel olarak da yayımlanacağını sözlerine ekledi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/silikonda-kuantum-hesaplama-yuzde-99-dogruluga-ulasti", "text": "Kuantum hesaplama dünyasında önemli bir adım atıldı. 'Bu makineler, bir gün en güçlü süper bilgisayarın bile yapamadığı şeyleri yapmak için kuantum mekaniğinin gücünü kullanacak.' deniliyor. Yeni çalışma, mevcut yarı iletken teknolojisinin temelini oluşturan güvenilir silikondan vazgeçmek gerekmediğini gösteriyor. Nature dergisinde yayınlanan üç makalede araştırmacılar, inanılmaz derecede yüksek doğruluğa sahip silikon bazlı bir kuantum cihazı yaratmanın mümkün olduğunu gösterdiler. Kuantum bilgisayardaki temel hesaplama birimi, kübit veya kuantum bitidir. Bir bit ya sıfır ya da bir olabilirken, daha fazla güç ve çok yönlülük sağlayan durumların süper pozisyonunda bir kübit bulunabilir. New South Wales Üniversitesi'ndeki ekibin raporunda, 1 kübit kurulum için yüzde 99.95 ve 2 kübit için yüzde 99.37 doğruluk elde edildiği belirtildi. Hollanda'daki Delft Teknoloji Üniversitesi'ndeki ekibin çalışması sırasıyla yüzde 99,87 ve yüzde 99,65'e ulaşırken, Japonya'daki RIKEN ekibi yüzde 99,84 ve yüzde 99,51'e ulaştı. Bu üç bağımsız ekipten gerçekten olağanüstü değerler belirtildi. UNSW gazetesinin baş yazarı Profesör Andrea Morello yaptığı açıklamada, \"Bugünkü yayın, operasyonlarımızın yüzde 99 hatasız olduğunu gösteriyor. Hatalar çok nadir olduğunda, onları tespit etmek ve oluştuklarında düzeltmek mümkün hale geliyor. Bu, anlamlı hesaplamaları işlemek için yeterli ölçeğe ve yeterli güce sahip kuantum bilgisayarları inşa etmenin mümkün olduğunu gösteriyor. Bu araştırma parçası, bizi oraya götürecek yolculukta önemli bir kilometre taşı.\" dedi. Üç takımın kübitlere farklı yaklaşımları vardı. Morello'nun ekibi silikonda bir çift iyon implante edilmiş fosfor çekirdeği kullandı ve nükleer spinlerini - açısal momentuma benzer bir kuantum mekaniği özelliği - bir kübit olarak kullandı. RIKEN ve TU Delft ekibi, kuantum noktalarında elektron spin kübitlerini kullandı. Bu nedenle, farklı kübitlere sahip silikon, gelecekteki kuantum bilgisayarların temel mimarisi için ciddi bir rakip olarak belirlendi. RIKEN araştırma grubunun lideri Seigo Tarucha yaptığı açıklamada, \"Sunulan sonuç, döndürme kübitlerini ilk kez evrensel kuantum kontrol performansı açısından süper iletken devrelere ve iyon tuzaklarına karşı rekabet ediyor. Bu çalışma, silikon kuantum bilgisayarların, süper iletkenlik ve iyon tuzaklarıyla birlikte, büyük ölçekli kuantum bilgisayarların gerçekleştirilmesine yönelik araştırma ve geliştirme için umut verici adaylar olduğunu gösteriyor. dedi. Kuantum bilgisayarlarda, sistemi bozmadan düzeltme uygulamak için doğruluğun yüzde 99'dan yüksek olması gerekir. Bunun başarılabilir olduğu gösterildiğine göre, ekipler işlemcileri büyütmeyi, daha fazla kübit eklemeyi ve daha karmaşık hesaplamaları test etmeyi hedefliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/silisyum-bazli-hayat-olasiligi-artiyor", "text": "Pasadena'daki California Institute of Technology'de bir kimya mühendisi olan Frances Arnold, bu bulguların uzak dünyalardaki \"uzaylı kimyası\" araştırmalarına olabilecek etkileri konusunda, \"Bir insan, silisyum ve karbon arasında bağ kurmak için yaşamı koordine edebilirse, doğa da bunu yapabilir\" dedi. Bilim insanları, bu çalışmalarını yakın zamanda Science dergisinde detaylandırdı. Karbon elementi, bütün bilinen biyolojik moleküllerin temelidir. Bu nedenle dünyadaki yaşam karbona dayalıdır, çünkü karbon atomunun dört farklı atoma kadar eşzamanlı olarak bağ oluşturabilir olması, proteinler ve DNA gibi hayatın temelini oluşturmaya yardım eden uzun zincirli moleküller oluşturmak için tam uyumlu yapar. Yine de uzun süredir, araştırmacılar uzaylı yaşamının, yeryüzündeki yaşamdan tamamen farklı bir kimyasal temele sahip olma ihtimalini tartışıyorlar. Örneğin, özellikle biyolojik açıdan oldukça önemli bir çözücü olan su yerine, belki de uzaylılar amonyak ya da metanı kullanıyor olabilir. Aynı durum karbon elementi için de geçerli olabilir. Uzaylı yaşamında, bizim için yaşam kaynağı sayılan karbon molekülleri yerine, silisyum molekülleri bulunuyor olabilir. Silisyum ve karbon atomlarının her biri dört farklı atomla eşzamanlı olarak bağ oluşturması açısından oldukça benzerdir. Buna ek olarak, silisyum yaşadığımız evrende çok bulunan elementlerden bir tanesidir. Örneğin, yerkabuğunun kütlesinin yaklaşık %30'u silisyumdan oluşur ve yerkabuğunda karbondan yaklaşık 150 kat daha bol bulunur. Yeryüzündeki hayatın içerisinde, silisyumun kimyasal bir rolü olduğu, bilim insanları tarafından uzun zamandır biliniyordu. Örneğin, fitolit adı verilen silisyum dioksit mikroskobik parçacıkları otlarda ve diğer bitkilerde bulunabilir ve diatom olarak bilinen fotosentetik algler, iskeletlerinde silisyum dioksit bulundurur. Ancak karbon ve silisyumun herhangi bir reaksiyon sonucunda bir molekülde birleştiğine dair dünya üzerinde bilinen doğal bir örnek yoktur. Günümüzde, kimyagerler hem silisyum hem de karbondan oluşan sentetik moleküller sentezliyorlar. Bu organo-silisyum bileşikleri ilaç, dolgu maddesi, yapıştırıcı, boya, herbisitler, bilgisayar ve televizyon ekranları ve fungisitler gibi çok çeşitli malzemelerde bulunmaktadır. Son günlerde, bilim insanları, kimyasal olarak karbonun ve silisyumun birlikte bağ oluşturması için biyolojik bir yolu keşfetmeyi başarmışlardır. Araştırmacılar, mikropları 1990'ların başında Arnold'ın öncülük ettiği 'yönlendirilmiş evrim' adıyla bilinen bir strateji ile doğada daha önce hiç görülmemiş moleküller üretmek için kullanmışlardır. Arnold ve ekibi- sentetik organik kimyager Jennifer Kan, biyomühendis Russell Lewis ve kimyager Kai Chen- kimyasal reaksiyonları hızlandıran ya da katalizleyen proteinler olan enzimlere yoğunlaştılar. Amaçları ise, organo-silisyum bileşikleri üreten enzimler üretmekti. Araştırmacılar, öncelikle teorik olarak silisyum ile reaksiyon vermesinden şüphelendikleri enzimler ile çalışmaya başladılar. Daha sonra rastgele yollarla, protein DNA modelleri mutasyona uğratıldı ve elde edilen enzim istenilen özellikler açısından test edildi. En iyi olan enzimler tekrar mutasyona uğratılmış ve bu aşamalar bilim insanlarının istedikleri özelliklere ulaşılana kadar tekrar edilmiştir. Arnold ve arkadaşları merkezde demir atomları içeren ve çok çeşitli reaksiyonları katalizleyebilen hem proteinleri olarak bilinen enzimler ile çalışmaya başladılar. En yaygın olarak bilinen hem proteini kanın oksijen taşımasına yardımcı olan kırmızı pigmenttir - yani hemoglobin. Çeşitli hem proteinlerini test ettikten sonra bilim insanları, İzlanda'daki sıcak kaynak suyundan bir bakteri olan Rhodothermus marinus'dan bir hem proteinine yoğunlaştılar. Test edilen hem proteini, Sitokrom-C'dir ve mikrop içerisinde elektronları diğer proteinlere götürüp getirmektedir. Ancak Arnold ve arkadaşları az seviyede organo-silisyum bileşikleri de üretebildiklerini gözlemlemişlerdir. Sitokrom c'nin yapısını analiz ettikten sonra araştırmacılar, yalnızca birkaç mutasyonun enzimin katalitik aktivitesini büyük oranda artırabileceğinden şüphelendi. Gerçekten de, bu proteini mevcut bulunan en iyi sentetik tekniklerden 15 kat daha fazla karbon-silisyum bağ üretebilecek bir katalizör haline getirmek için yalnızca üç tür mutasyon vardı. Arnold, mutant enzimin en az 20 farklı organo-silisyum bileşiği üretebilir olduğunu, bunların 19'unun bilim için yeni olduğunu ifade etti. İnsanların bu yeni bileşikleri bulabilmek için ne tarz uygulamalarının olduğu konusu henüz çözümlenmiş değil. Mutant enzimin bir test tüpünde organo-silisyum bileşiklerini kendiliğinden üretebildiğini göstermenin yanı sıra, bilim insanları, genetik olarak kendi içinde mutant enzim üreten E. coli bakterilerinin de organo-silisyum bileşikleri oluşturabileceğini gösterdi. Bu sonuç, mikropların bir yerlerde doğal olarak bu molekülleri yaratma yeteneğini geliştirebileceği ihtimalini arttırır. Arnold, \"Yaşam oluşma ihtimalleri dünyasında bunun kolay bir olasılık olduğunu gösterdik, çünkü silisyumun organik moleküllerde olduğunu biliyoruz ve bir kere dünyanın herhangi bir yerinde bunu yapabiliyorsan daha önce olmuş olması da muhtemeldir.\" Silisyumun yeryüzünde çok bulunurken neden yeryüzündeki yaşamın karbona dayandığı halen aydınlatılmamış bir soru olarak kalmıştır. Önceki araştırmalar, karbon ile karşılaştırıldığında silisyumun az sayıda atomla bağ oluşturabilir olduğunu ve sık sık silisyumla etkileşen atomlar ile kompleks olmayan moleküler yapılar oluşturur. Canlılara organo-silisyum bileşikleri üretebilmek için yetenek kazandırmakla beraber gelecek araştırmalar neden burada veya başka bir yerde bu canlıların silisyumu biyolojik moleküllere dahil etmek için gelişip gelişmediğini test edebilir. Astrobiyoloji uygulamalarına ek olarak, araştırmacılar çalışmalarının organo-silisyum bileşiklerinin sentezlenmesinde var olan metotlardan daha ucuz ve çevre dostu yollar ile bu bileşikleri üretebilen başka biyolojik prosesler ortaya koymuşlardır. Örneğin bu bileşiklerin üretimi için var olan teknikler, değerli metallere ve zehirli çözücülere ihtiyaç duymaktadır. Mutant enzimleri ile gerçekleşen proseslerde, istenmeyen yan ürünler oluşumu çok azdır. Buna karşın, var olan tekniklerde istenmeyen yan ürünlerin uzaklaştırılması için ayrıca bir aşama gerekir bu da bu moleküllerin üretim maliyetini arttırır. Bu çalışma National Science Foundation, the Caltech Innovation Initiative programı ve The Jacobs Institute for Molecular Engineering for medicine at Caltech tarafından finanse edilmiştir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/simsekler-1000-mph-ruzgarlar-asit-yagmuru-gunes-sistemindeki-en-asiri-hava-durumu", "text": "Dünya'daki hava olaylarının korkunç ve hatta ölümcül olabileceğini biliyoruz. Ancak Güneş Sistemi'nin başka yerlerinde, Dünya'nınkine çok az benzeyen olaylarla hava daha da aşırı olabilir. Sizi kolayca öldürecek rüzgarlar, eritecek veya ezecek yağmurlar, eşsiz şimşekler ve bronzlaşmanızı sağlayacak auroralar. Dünya dışı hava durumu gerçekten başka bir şeydir. Venüs oldukça yaşanmaz bir yerdir, ancak yaklaşık 55 kilometre yükseklikte, hoş bir sıcaklığa ve yarım atmosferin biraz üzerinde bir basınca sahipsiniz. Bu fena değil, orada neredeyse bir bulut şehir kurabilirsiniz... sorun bulutlarda. Venüs'teki bulutlar sülfürik asitten oluşur. Ve tüm gezegeni sararlar. Bu bulutlar bir noktaya kadar asit yağdırır. Gezegen o kadar sıcaktır ki, sülfür yağmuru yüzeyden onlarca kilometre uzakta buharlaşır. Zaten yüzeyde olmak istemezsiniz. Kurşun eriten ısı yeterli değilse, gezegenin atmosferi o kadar yoğundur ki, basınç 900 metre su altında olmak gibidir. Yağmurlu ve yoğun bir atmosfere sahip bir dünyada kalmaya meraklıysanız, ancak bu deneyimden sağ çıkmak istiyorsanız, bunun yerine Titan'ı ziyaret etmenizi öneririz. Satürn'ün en büyük ayı kalın bir atmosferle kaplıdır ve Güneş Sistemi'nde Dünya dışında yüzeyinde nehirler, göller ve denizler bulunan tek diğer cisimdir. Tek farkları sudan oluşmamaları. Bunlar hidrokarbonlardır. Titan çok soğuktur. Ancak kesinlikle Venüs'te eritilmekten, ezilmekten ve pişirilmekten iyidir! Dünya üzerindeki en hızlı rüzgar, tanımınıza bağlıdır - kasırgaları ve siklonları dahil etmek veya sadece düzenli rüzgarlara odaklanmak. Ancak Dünya'daki en güçlü kasırgalar bile diğer gezegenlerde gördüğümüz aşırılıklardan daha zayıftır. İlk olarak, bir karşılaştırma noktası bulalım. Şiddetli Hava Araştırmaları Merkezi'nden Doppler on Wheels sistemi, Dünya'daki rekor en yüksek rüzgar hızını ölçtü. 3 Mayıs 1999'da Oklahoma City kasırgasının üç saniyelik bir rüzgarı sırasında saatte 484 kilometreydi. Günlük ortalamayı ele alırsak, 21 ve 22 Mart 1951'de Port Martin'de kaydedilen saatte 174 kilometre ile neredeyse üç kat daha düşük bir değere bakıyoruz. Gaz devi gezegenler bu rüzgarları işaret edip onlara gülerlerdi. Jüpiter'in Büyük Kırmızı Leke'si muazzam bir antisiklonik fırtınadır, o kadar büyüktür ki içine Dünya ve Venüs'ü rahatlıkla sığdırır ve geniş bir alan kalır. Kesin olarak yaklaşık 200 yıldır, ve belki de bunun neredeyse iki katıdır, var olmuştur. Onu görecek teknolojiye sahip olmadığımız için daha uzun süredir var olup olmadığından emin olamayız. İçindeki rüzgarlar, dünyadaki en güçlü kasırgadakilerle kolayca karşılaştırılabilir ve kenarlarda, rüzgarlar saatte 450 kilometrelik zirvelere ulaşabilir. Gezegenimizden daha geniş bir fırtınada. Bu sakin mavi rengin sizi aldatmasına izin vermeyin. Bu ölümcül bir yer! Ancak dehşet rüzgarlarını tam olarak deneyimlemek için Neptün'e gitmeniz gerekir. NASA tarafından yapılan tahminler, yüksek irtifalarda Neptün'deki hızların saatte 1.770 kilometreyi geçebileceğini öne sürüyor. Bu, Neptün'deki rüzgarların süpersonik olduğu anlamına gelir. Saatte 800 kilometre hızla esen rüzgarlar sizi Dünya'da kolaylıkla yukarı kaldırabilir. Daha fazlasını deneyimlemek istemezsiniz. Neptün ve Uranüs'ün başka bir tuhaf hava olayı daha var. Atmosferlerinde, basınç yeterince yükseldiğinde karbonun, gezegenin merkezine doğru yağan elmaslara dönüştüğüne inanılıyor. Yani, süpersonik rüzgar tarafından tartaklandıktan sonra, muhtemelen bir elmasa ezileceksiniz. Elmasların sonsuza dek olduğu düşünülürse, kötü bir son değil. Dünya'da şimşek, suyun her üç durumda da bulunduğu sığ bulutlarda meydana gelir, ancak Jüpiter'de bu sınırlama yoktur. Amonyağın bir antifriz görevi görüp daha yüksek rakımlarda şimşek oluşmasına imkan verdiği amonyak ve su bulutları vardır. Dünya'da şimşek fırtınaları Satürn ve Jüpiter'dekinden çok daha yaygındır ve bizim şimşeklerimiz çok daha zayıftır. Araştırmalar, şimşeğin iki gaz devinde dünyevi benzerlerine kıyasla 1000 kat daha enerjik olabileceğini tahmin ediyor. Bunun güçlü bir etkisi olurdu. Jüpiter'de şimşekle ilgili olaylar da ultraviyole görebildiğiniz sürece oldukça etkileyici olacaktır. Gezegen bilimciler, dev gezegenin bulut tepesinden yükselen sprite şimşekleri tespit ettiler. Bunlar, gezegenin ultraviyolede de parlayan muhteşem auroralarına uyuyorlar. Bu nedenle, güneşten uzaklaşıyor olsanız bile yanınıza iyi bir SPF içeren bir nemlendirici almayı unutmayın."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sinekler-gercekten-yemeginizin-uzerine-konduklarinda-kusar-mi", "text": "Piknikte olduğunuzu ve sandviçinizi ısırmak üzere olduğunuzu hayal edin. Aniden, bileşik gözleri ve antenlerinin yardımıyla yemeğinize yönelen bir sineğin size doğru geldiğini fark ediyorsunuz. Saldırganlığınızdan kaçmayı başarır, sandviçin üzerine iner ve sonra üzerine kusmuş gibi görünür! Biraz iğrenç görünebilir, ancak sinek sadece kendi sindirdiği yemeği havalandırıyor veya sizinkinin üzerine tükürüyor olabilir. 110.000'den fazla bilinen sinek türünün çoğunun dişleri yoktur, bu nedenle katı yiyecekleri çiğneyemezler. Ağız parçaları süngerimsi bir saman gibidir. Yemeğinize bir kez indiklerinde onu yutabilecekleri önceden sindirilmiş, bulamaçlı bir çorbaya sıvılaştırmak için sindirim sıvılarını salmaları gerekir. Kısacası, bazı sinekler sıvı diyetindedir ve midelerine daha fazla yiyecek sığdırmak için yedikleri sıvıyı azaltmaya çalışırlar. Yiyecekleri biraz kurutmak için kusmuk baloncuklarına kusarlar. Biraz su buharlaştığında daha konsantre yiyecekleri yiyebilirler. İnsanların yiyeceklerden besin almak için tüm bu tükürme ve kusma eylemlerini yapmasına gerek yoktur. Ancak tükürüğünüzde, çiğnenirken sandviç ekmeğinin bir kısmını önceden sindiren amilaz adı verilen bir enzim olan bir sindirim suyu üretirsiniz. Amilaz, tadamayacağınız nişastayı glikoz gibi tadabileceğiniz basit şekerlere ayırır. Bu yüzden ekmeği ne kadar uzun süre çiğnerseniz o kadar tatlı hale gelir. Sineklerin ağızları olmadan yemeklerin tadına bakabildiğini biliyor muydunuz? Yere iner inmez, besleyici olup olmadıklarına karar vermek için ayaklarındaki alıcıları kullanırlar. Yemek yemeye hazırlanan aç bir müşteri gibi bacaklarını ovuşturan bir sineği fark etmiş olabilirsiniz. Buna tımar denir - sinek aslında kendini temizler ve üzerine konduğu yiyeceğin içinde ne olduğu hakkında daha iyi bir fikir edinmek için kıllarındaki ve ince tüylerindeki tat sensörlerini de temizleyebilir. Etçil bitkiler sinekleri yiyebilir ve popülasyonlarını kontrol etmeye yardımcı olabilir. Yiyeceklere tükürmek ve hastalıkları yaymak kulağa iğrenç gelse de sinekler o kadar da kötü değildir. Nektar almak için kaç tane sineğin çiçekleri ziyaret ettiğini görünce şaşırabilirsiniz. Sinekler önemli bir tozlayıcı grubudur ve birçok bitkinin üremelerine yardımcı olurlar. Sinekler ayrıca kurbağalar, kertenkeleler, örümcekler ve kuşlar için iyi bir besin kaynağıdır, bu nedenle ekosistemin değerli bir parçasıdırlar. Bazı sineklerin tıbbi kullanımları da vardır. Örneğin, doktorlar yaralardaki ayrışan dokuyu çıkarmak için sinek kurtçuklarını kullanırlar. Kurtçuklar, antiviral ve antimikrobiyal suları serbest bırakır ve bunlar bilim insanlarının enfeksiyonlar için yeni tedaviler oluşturmasına yardımcı olur. Daha da önemlisi, mutfağınızda olgunlaşmış muzların etrafında uçarken görmüş olabileceğiniz meyve sinekleri biyolojik araştırmalarda paha biçilmez değerdedir. Dünyanın her yerinden biyomedikal bilim insanları, hastalıkların ve genetik bozuklukların nedenlerini ve tedavilerini bulmak için meyve sineklerini inceliyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/siniflandirmaya-meydan-okuyan-tuhaf-kozmik-cisim-hubble-tarafindan-goruntulendi", "text": "Pek çok bilim sınıflandırmayla ilgilidir, ancak bazen bu kategorilerin sınırlarını zorlayan, aynı anda birden fazla ayırt edici özellik sergileyen şeylerle karşılaşırsınız. Z 229-15'in durumu bu, keyfi sınıflandırmalarımızdan birini içermekle kalmayıp, üçünü bir arada yapmak zorunda olan bir galaksi. Avrupa Uzay Ajansı, bu cismin tam olarak ne olduğunun gizemini çözme konusunda iyi bir iş çıkarıyor. Bu, Dünya'dan 390 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan, aktif ve büyük bir sarmal galaksi. Ve bu aktivite, basit sınıflandırmayı bu kadar kafa karıştırıcı yapan şey. Gök bilimcilerin bu cisme uygulamaya çalıştıkları etiketler Seyfert galaksisi, kuasar ve aktif galaktik çekirdek . Her şeyden önce, bu etiketlerin hepsi birbiriyle bağlantılıdır, ancak her etiketin geçerli olduğu farklı durumlar arasında genellikle güzel bir ayrım vardır. Bağlantı, merkezi süper kütleli kara deliktir. Bu etiketlerden bir veya daha fazlasını alan galaksilerde kara delik aktif olarak beslenir. Bu süreçte kara deliğe yaklaşan madde, sürtünme nedeniyle onu ısıtan inanılmaz kütleçekimsel kuvvetlere maruz kalır. Ve inanılmaz bir enerjiyle parlamaya başlar. Bu olduğunda, bir AGN'niz olur. Merkezi alan normalden daha yüksek bir parlaklığa sahiptir. Bekleyeceğiniz gibi, Z 229-15 bir AGN'ye sahip. Ancak hepsi bu kadar değil. AGN, galaksinin geri kalanını gölgede bırakacak kadar parlak olduğunda, kuasar olarak sınıflandırılırlar. Kuasarlar genellikle çok uzaktadırlar ve neredeyse bir nokta gibi görünürler; bu cisim nispeten Dünya'ya yakın ve bu nedenle Z 9229-15'in merkezi bölgesi, çekirdeğinin parlaklığıyla yıkanıyor. Ancak parlak sarmal kollara sahip galaksinin kenarlarının göründüğünü açıkça görebilirsiniz, dolayısıyla uyan başka bir tanım daha var. Bir Seyfert galaksisi, süper kütleli kara deliğin çok aktif olduğu ancak galaksinin açıkça görülebildiği bir galaksidir. Bu nedenle araştırmacılar, Z 229-15'i bir tanım matruşkası olarak görüyorlar. İçten dışa, tanımı gereği bir AGN barındıran bir kuasar içeren bir Seyfert galaksisi. Bu tür cisimleri bulmak ve sınıflandırmaların ne kadar keyfi olabileceğini ve ihtiyaç ortaya çıkarsa sonunda nasıl daha iyi bir tanım elde edebileceğimizi hatırlatmak iyidir. Ne de olsa bilim, daha fazla öğrenmek ve daha iyi kanıtlar sunulduğunda fikrinizi değiştirmekle ilgilidir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sirketlerin-dunya-kadinlar-gunu-tweetlerinde-cinsiyete-iliskin-ucret-farklarini-ortaya-cikaran-bot", "text": "Bir Twitter botu, kelimeler değil işler sloganını yeni bir seviyeye taşıyor. 8 Mart Dünya Kadınlar Günü ve birçok farkındalık ayı veya günü gibi, şirketler tarafından sosyal medyada kadınlar hakkında basmakalıp sözler yayınlayarak kendilerini olduklarından daha iyi göstermek için sıklıkla kullanılıyor. Bununla birlikte bu şirketlerin çoğu konuşur ama icraat yapmaz. 2017'den bu yana, Birleşik Krallık'ta 250 veya daha fazla personel sayısına sahip işverenlerin cinsiyete dayalı ücret farklarını bildirmeleri gerekmektedir ve veriler kamuya açıktır. Şimdi, Twitter'da bir Cinsiyet Ödeme Açığı Botu, 2022 Dünya Kadınlar Günü'nü kutlarken kadınlara düşük ödeme yapan şirketlerin ikiyüzlülüğünü vurguluyor. Cinsiyet Ödeme Açığı Botu, şirketlerin, üniversitelerin, kuruluşların ve kamu işverenlerinin Dünya Kadınlar Günü tweet'lerini, maaş bordrolarındaki kadınların medyan saatlik ücretleriyle erkeklerinkini karşılaştırıldığında tweet atıyor. Bazıları kadınlara ve erkeklere eşit ücret ödüyor. Ancak botun ortaya çıkardığı gibi çoğu ödemiyor. Aslında, yakalanan birçok şirket, tweet'lerini silmiş veya farklı ifadelerle ve hatta #IWD2022 hashtag'i olmadan yeniden yayınlamıştır. Birçok şirketin adil ve eşit görünmek istese de, kadınlara düşük ödeme yapmaya devam ettiğini gösteriyor - bu, beyaz olmayan kadınlar, engelli kadınlar ve LGBTQ+ kadınlar için daha da belirgin. LGBTQ+ tarih ayı boyunca gökkuşağı bayrağını her yere koyan, ancak eşitsizlikle mücadele etmeyen veya politikalarını içeriden güncellemeyen şirketler gibi, adım atılmadıkça eşitsizlik söylemleri anlamsız kalıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sivrisineklerin-nerede-olursak-olalim-nasil-bizi-bulabiliyorlar", "text": "Bazı sivrisinek türlerinin insanları avlarken gösterdiği amansız çaba, insan kokularını algılamak için yerleşik bir desteğe sahip olan tuhaf koku alma sistemlerinden kaynaklanıyor olabilir. Sivrisinekler, eklemli bir duyusal uzantısı olan maksiller palpte benzersiz kemoreseptörler kullanarak CO2'yi veya insanlardan süzülen terleri algılayabilir. Boston Üniversitesi ve Rockefeller Üniversitesi'ndeki araştırmacılar tarafından yürütülen yeni bir çalışma, araştırmacılar genetik olarak insana özgü kemoreseptörleri devre dışı bıraksa bile sivrisineklerin bizi algılamada neden bu kadar iyi olduğunu açıklıyor. Araştırmaya göre, en az bir sivrisinek türü olan Aedes aegypti, koku alma sistemini çoğu hayvandan tamamen farklı bir şekilde organize ediyor. CRISPR'yi bir gen düzenleme aracı olarak kullanan araştırmacılar, koku alma nöronları flüoresan proteinleri ifade eden ve belirli kokular yakınlarda olduğunda mikroskop altında parlayan sivrisinekler geliştirdiler. Bu, araştırmacıların farklı kokuların koku alma sistemini nasıl uyardığını görmelerini sağladı. Aedes aegypti'nin birkaç koku alma duyu alıcısını bir nörona bağladığı ortaya çıktı. Bu ekibe göre, bu, her nöronun kendisiyle ilişkili yalnızca bir kemoreseptöre sahip olduğunu belirten koku alma biliminin temel ilkesini alt üst ediyor. Younger, \"Koku almadaki merkezi dogma, bizim için burnumuzda bulunan duyu nöronlarının her birinin bir tür koku alma reseptörünü temsil ediyor olmasıdır\" diyor. Ancak araştırmacılar, A. aegypti'de glomerüllerin en az iki katı reseptör bulunduğunu ve bunun \"çarpıcı bir uyumsuzluk\" olduğunu yazıyor. Sonuçlar, bireysel nöronlarda çoklu duyu reseptörlerini birlikte temsil eden geleneksel olmayan bir koku alma sistemine işaret ediyor. Araştırmacılar, \"Bir koku alma sisteminin sağladığı fazlalık, sivrisinek koku alma sisteminin sağlamlığını artırabilir ve insanların sivrisinekler tarafından tespit edilmesini uzun süredir engelleyemememizi açıklayabilir\" diyor. Dişi sivrisineklerin üremek için insan veya hayvan kanıyla beslenmesi gerekir. Araştırmanın uzun vadeli hedefi, insan kokusunu etkili bir şekilde gizleyen veya sivrisinekleri bizden uzaklaştıran cezbediciler geliştiren gelişmiş sivrisinek kovucular üretmektir. Sivrisineklerin insanları bulma yeteneği, sivrisinekleri dang, Zika, sarı humma ve chikungunya gibi viral hastalıklar için tehdit unsuru yapar. Toplu olarak, bu virüsler her yıl yaklaşık 700.000 insanı öldürür. Younger, \"Koku alma sistemlerinde kokunun nasıl kodlandığını öğrendikçe, biyolojilerine dayalı olarak daha etkili bileşikler oluşturabiliriz\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/siyasi-partiler-kanaatlerimizi-nasil-etkiliyor-ve-ne-yapabiliriz", "text": "Nature Human Behaviour'da Mayıs (2017) ayında yayımlanan bir araştırma, insan beyninin sınırlılıklarının da yalan haberlerin yayılmasında olağan şüphelilerden birisi olduğunu ortaya koymuştu. Araştırmaya göre, insanlar aşırı biçimde yeni bilgiyle yüklendiğinde, iyiyi kötüden ayırt etme noktasında başa çıkma mekanizmalarını idealden daha az kullanma eğilimi gösteriyor ve bu noktada da popülaritenin cazibesi kaliteye üstün geliyor. Kısa, dikkat çekici ve veri doygunluğuna ulaşmış bu öldürücü kombinasyon, yalan haberlerin bu kadar etkili bir şekilde yayılmasına olanak tanıyabiliyor. Sosyal medyanın, politika ve günlük yaşam üzerindeki önemli etkilerinden kaynaklı, iyi ve kötü bilgi arasında bir ayrım gözetme becerisi bugünün çevrimiçi bilgi ağlarında her zamankinden daha önemli hale geliyor. 20 Şubat'da (2018) Trends in Cognitive Sciences'da yayımlanan bir araştırmada ise, fikir ve görüş temelinde siyasi bir parti aidiyetinin yalan haberlere inanmayı ne denli etkileyebildiği konusuna odaklanıldı. Araştırma sonuçları, kişinin tutarlı olabilmeden ziyade kimliğine daha fazla değer addetmesinin, kişiyi, destekçisi olunan siyasi partinin inanışlarıyla uyumluluk gösteren ancak esasında yanlış olan bilgileri kabul etme eğilimine sürüklediğini ortaya koyuyor. Kimlik ve tutarlılıktan yana olma arasındaki bu değer uyuşmazlığı, kalitesi yüksek haber kaynaklarının artık neden yetersiz olduğunu açıklayabilir ve bunun anlaşılması, politik bölünmeleri ortadan kaldırmak için daha iyi stratejiler bulmamıza yardımcı olabilir. İnsanlar, artık, içinde bulundukları gruplarla uyumluluk gösterme amacını, doğrudan uzaklaşmama amacından daha üstün tutma eğilimi gösteriyor. Bu durumun ülkemiz siyasetinin son yıllardaki ana omurgası olduğunu söylesek muhtemelen yanlış bir tespitte bulunmuş olmayız. Araştırmacılar bu durumu, kimlik-temelli inanç modeli olarak isimlendiriyor. Modele göre, insanlar, an içerisinde kendileri için en çok neyin önemli olduğuna bağlı olarak farklı fikirlere değerler atıyor ve ardından da atadığı bu değerleri doğru olarak gördüğü fikre karar vermek için karşılaştırıyor. Çünkü, siyasi partiler, insanlara aidiyetlik hissi sağlayabilir ve destekleyicisi olunan siyasi parti ile fikirsel anlamda uzlaşmış olmak; kendilik hissini arttırabilir. Doğruluk, kişi için gerçekten de önemli bir şey olsa dahi, insanlar, bazen; bir konuyu, o konunun doğruluğundan ziyade kendileri için önemine göre değerlendirebiliyor. Bu durum ortaya çıktığında da, akla yatkınlığının ya da inandırıcılığının bir önemi olmaksızın, kişi, kendi siyasi partisinin görüşleriyle uyumluluk gösteren fikirlere daha çok inanma eğilimi gösteriyor. Bu da, normalde görüşlerimizi şekillendirmek için kullandığımız bilgi kaynaklarının esasında daha az etkiye sahip olduğu anlamına gelebiliyor. Araştırmacılar, gerçekten de kaliteli bir haber kaynağından çıkmış olsa dahi, ileri sürülen haberin kişideki algısına ilişkin; kendisiyle aynı grupta olmayan insanlar tarafından üretildiği yönünde olduğunu iddia ediyor. En iyi yazarlara, en iyi araştırmacı gazetecilere, en iyi editoryal standartlara sahip olmak gibi normalde göz önünde bulundurulan pek çok kriter hiçbir anlam ifade etmemeye başlıyor. Haberin doğruluk olasılığının yüksek olmasına neden olabilecek bu kriterlerden ziyade, kişi, içerisinde bulunduğu grubun inanışlarıyla tutarlılık gösterip göstermediğine odaklanıyor. Bu yüzden de siyasi partiler, hitap ettikleri kitlelerde bir aidiyet hissi oluşturmak için bireyin; dini inanç ve etnisite gibi hassas kimliklerini ve/veya tabularını sıklıkla kullanma yoluna gider. Öte yandan, kimlik etkisini azaltmaya çalışmak da bir yöntem olabilir. Bununla birlikte, farklı politik inançlara sahip insanlarla nasıl etkileşim kurulduğuna da dikkat edilmeli. Araştırmacılar, farklı politik inanç sahibi kişilere hakaret etmenin, onları kamusal alanda eleştirmenin, bu insanların kimlik ihtiyaçlarının artmasına ve kendilerini tehlike altında hissetmelerine, nihayetinde de doğruluk konusunda daha az bir hassaslık göstermelerine neden olabileceğini söylüyor. Ekip, bu insanların inandıklarına aykırı olabilecek bilgileri sunmadan önce, kimliklerini onaylamak gerektiği önerisinde bulunuyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sizofreni-ile-iliskilendirilen-yeni-bir-gen-kesfedildi", "text": "San Diego - California Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, şizofreni ile ilişkili bir geni düzenleyen protein tespit ettiler. Bu çalışma, Neurophysiology dergisinde yayınlanmıştır (1). Kişinin düşüncelerini, duygularını ve davranışını etkileyen, kronik zihinsel bir hastalık olan şizofreni, kısmen genetik yapıyla belirlenir. DISC1 geni şizofreni gelişimi ile ilişkilendirilmektedir. DISC1, sinir hücrelerinin büyümesi, uygun sinir sinyalinin verilmesi ve bir insanın ömrü boyunca büyümesi ve uyum sağlayabilmesi için beyin aktivitesine katılmaktadır. DISC1 fonksiyonunun kaybı, hareket bozuklukları, bellek sorunları ve duyguların ifadesindeki azalma gibi şizofreni benzeri semptomlara yol açabilecek normal sinyal ileti şeklini engellemektedir. Caveolin (Cav-1), sinir sinyal iletimini ve sinir sisteminde nöroplastisiteyi arttıran bir hücre zarı proteinidir. Bu çalışmada araştırma ekibi, farelerin sinir hücrelerinde Cav-1 ve DISC1 arasındaki etkileşime bakmışlardır. Bu ekip, Cav-1'in DISC1 fonksiyonunu düzenlediğini bulan ilk ekiptir. Cav-1 protein ifadesi olmayan farelerin beyninde daha az DISC1 ifadesi mevcuttu ve şizofreniye maruz kalan beyinlerdeki gibi moleküler düzeyde benzer semptomlar göstermekteydi. Araştırmacılar, Cav-1'i spesifik olarak bu farelerin sinir hücrelerine yeniden entegre ettiğinde, DISC1 proteinine ek olarak sinaptik plastisite için önemli olan proteinler de normal seviyelerine geri dönmüştür. Çalışmanın bulguları, şizofreni tedavisi için önemli etkilere sahiptir. Araştırmacılar, Şizofreni için antipsikotikler gibi farmakolojik tedaviler mevcut olsa da, bu ilaç sınıfları çoğu hastada, özellikle bilişsel anormalliklerin geri döndürülmesinde zayıf bir etki göstermektedir şeklinde açıklamada bulunmuşlardır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/soda-sisesini-calkaladigimizda-neden-fiskirir", "text": "Şişe ilk açıldığında hafif bir ses duyulur. Bu dışarı çıkan karbondioksitin sesidir. Şişe kapalıyken karbondioksit belli bir basınç altında tutulur ve uygulanan bu basınç gazın suda çözünerek karbonik asidin sulu çözeltisini oluşturmasını sağlar. Ancak bu durumda ortamda sadece karbonik asidin sulu çözeltisi değil bir miktar da karbondioksit vardır. Çünkü karbondioksit suda çözünerek karbonik asidi oluştururken açığa çıkan karbonik asidin bir kısmı tekrar karbondioksite dönüşür. Bu sırada gaz çoğunlukla şişenin yukarı kısımlarında toplanır. Şişe açıldığında ise içindeki basınç aniden düşer ve karbondioksit genleşerek daha fazla hacim kaplamaya başlar. Şişe açıldığında çıkan sesin nedeni budur. Şişe çalkalandığında kabın üst kısımlarında biriken gaz çok sayıda küçük baloncuk şeklinde içeceğin tamamına dağılır. Şişe açıldığında küçük gaz baloncukları çok hızlı bir şekilde genleşir. Örneğin kapalı bir gazlı içecek şişesinin içindeki basınç atmosfer basıncının 4 katıysa, Boyle Yasası'na göre şişe açıldığında basınç 4 kat azalırken gaz baloncuklarının hacimleri 4 kat artar. Bu baloncuklar hızlı bir şekilde şişeden çıkmak için bir yol arar ve bunu yaparken patlamaya sebep olacak şekilde sıvıyı şiddetli bir şekilde iter."}
{"url": "https://www.fizikist.com/soguk-alginligindan-t-hucreleri-covid-19a-karsi-korunmaya-yardimci-olabilir", "text": "Tüm evde ya da iş yerinde COVID-19 testinin pozitif çıktığı, ancak bir kişinin testlerinin sürekli olarak negatif çıktığı bir durumla karşılaştığınız durumlar olmuştur. Bu, SARS-CoV-2'ye maruz kalmalarından testin doğruluğuna kadar birçok farklı nedenden dolayı olabilir, ancak gözden kaçan bir faktör de vücutların daha önce soğuk algınlığı ile nasıl başa çıktığı olabilir. Nature Communications dergisinde yayınlanan yeni bir araştırmaya göre, önceki bir soğuk algınlığı koronavirüs enfeksiyonu tarafından oluşturulan yüksek düzeyde T hücreleri - bağışıklık sisteminin önemli beyaz kan hücreleri - COVID-19'a karşı bir miktar koruma sağlıyor gibi görünüyor. Imperial College London liderliğindeki bilim insanları, çalışmalarına Birleşik Krallık'taki çoğu insanın SARS-CoV-2'ye karşı ne bulaştığı ne de aşılandığı Eylül 2020'de başladı. Son 6 gün içinde laboratuvar onaylı SARS-CoV-2 enfeksiyonu olan biriyle yaşayan 52 kişiden kan örnekleri aldılar. Ekip daha sonra enfekte olmayan 26 kişinin kanında bulunan çapraz reaktif T hücrelerinin seviyelerini, enfekte olan 26 kişiyle karşılaştırdı. Bulguları, önceki soğuk algınlığı koronavirüs enfeksiyonlarının neden olduğu daha yüksek T hücre seviyelerine sahip kişilerin COVID-19 için pozitif test etme olasılığının daha düşük olduğunu gösterdi. Imperial's National Heart'tan çalışmanın ilk yazarı Dr. Rhia Kundu yaptığı açıklamada, \"SARS-CoV-2 virüsüne maruz kalmak her zaman enfeksiyonla sonuçlanmaz, bunun nedenini anlamaya hevesliydik. Soğuk algınlığı gibi diğer insan koronavirüsleri ile enfekte olduğunda vücut tarafından oluşturulan önceden var olan yüksek T hücrelerinin seviyelerinin COVID-19 enfeksiyonuna karşı koruma sağlayabileceğini bulduk. Bu önemli bir keşif olsa da, bu yalnızca bir koruma şeklidir ve kimsenin tek başına buna güvenmemesi gerektiğini vurgularım. Bunun yerine, kendinizi COVID-19'a karşı korumanın en iyi yolu, takviye dozunuzu almak da dahil olmak üzere tam aşı olmaktır.\" dedi. Bağışıklık sistemi, her biri kendi amacına hizmet eden her türden asker ve silahtan oluşan oldukça karmaşık bir ordu gibidir. T hücreleri, belirli yabancı parçacıkları almak için özel olarak eğitilmiş bir tür beyaz kan hücresi olan birimlerden sadece biridir. Bu çalışmanın gösterdiği gibi, T hücreleri, yapılarında benzerlikleri paylaşan ilgili virüslere yanıt vererek çok yönlü olabilir. Daha da önemlisi, çalışmada tanımlanan T hücreleri, dış yüzeyindeki spike protein yerine virüsün içindeki proteinlere saldırarak koruma sağlıyor. Virüsün \"iç\" kısmının mutasyona uğrama ve değişme olasılığı daha düşük olduğundan, bu, T hücrelerinin antikorlar gibi bağışıklık sisteminin diğer yüzlerine göre daha uzun süreli koruma sağlayabileceği anlamına gelir. Araştırmacılar, bu bilginin yeni nesil aşıları geliştirirken akılda tutulması gereken hayati bir fikir olabileceğini söylüyor. \"Spike protein, aşı kaçış mutantlarının evrimini yönlendiren aşı kaynaklı antikordan gelen yoğun bağışıklık baskısı altındadır. Buna karşılık, tanımladığımız koruyucu T hücreleri tarafından hedeflenen dahili proteinler çok daha az mutasyona uğrar. Sonuç olarak, çeşitli SARS arasında yüksek oranda korunurlar. -CoV-2 varyantları, omikron dahil. Bu korunmuş, dahili proteinleri içeren yeni aşılar, bu nedenle, mevcut ve gelecekteki SARS-CoV-2 varyantlarına karşı koruma sağlaması gereken geniş ölçüde koruyucu T hücresi tepkilerini indükleyecektir.\" diye açıkladı çalışmanın yazarı ve Imperial'deki NIHR Solunum Enfeksiyonları Sağlığı Koruma Araştırma Birimi Direktörü Profesör Ajit Lalvani."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sogukkanli-hayvanlar-uzun-yasamin-anahtarini-elinde-tutuyor-olabilir", "text": "Ektotermik tetrapodlar üzerine yeni yayınlanmış ve inanılmaz derecede kapsamlı bir çalışma, uzmanlara soğukkanlı hayvanların boyutlarına göre neden bu kadar uzun ömürlü olma eğiliminde olduklarına dair yeni bir fikir veriyor. 114 farklı bilim insanı, 77 farklı türü kapsayan 107 farklı vahşi popülasyonu inceledi. Hayvanların sıcaklık düzenleme modu, çevresel sıcaklık, ayırt edici özellikler ve yaşam hızı hakkında onlarca yıllık veriler derlendi ve analiz edildi. 100 yaşından sonra hayatta kaldığı bilinen 30 omurgalı türünden 26'sı ektotermdir ve bu nedenle bilim insanları, bu hayvanların ölümün kaçınılmazlığından bu kadar uzun süre nasıl kaçındıklarını bulmaya hevesliydiler. Çalışma, türleri koruyan fiziksel veya kimyasal özellikler ile daha yavaş yaşlanma arasında bir bağlantı da dahil olmak üzere birçok bulgu ortaya çıkardı. Türleri koruyan fiziksel özellikler de daha uzun ömürle bağlantılıydı. Teknik olarak bunlar koruyucu fenotipler olarak bilinir ve çok büyük fark yaratabilirler. Bir hayvanın 10 yaşında ölme olasılığı yüzde 1 ve 90 yaşında ölme olasılığı da yüzde 1 ise, bu ihmal edilebilir bir yaşlanmadır. Buna karşılık, ABD'deki ortalama bir kadın için, şans 20 yaşında 2.500'de bir ve 80 yaşında 24'te birdir. Kurbağalar, semenderler, kertenkeleler, timsahlar ve kaplumbağalar dahil olmak üzere her ektoterm grubundaki en az bir türde ihmal edilebilir yaşlanma görüldü. Bununla birlikte, araştırma farklı bir hipotezi desteklemedi: vücut sıcaklıklarını düzenlemek için dış sıcaklıklara güvenmek ve buna bağlı daha düşük metabolizma, uzun yaşamın garantisi değildi. Ekip, ektotermlerin benzer büyüklükteki endotermlere kıyasla çok daha uzun veya çok daha kısa ömürlü olabileceğini buldu. Yaşlanma oranlarındaki ve uzun ömürlülükteki bu farklılık, kuşlarda ve memelilerde olduğundan çok daha fazlaydı. Araştırmacılar, yavaş yaşlanan vahşi kaplumbağaları seçtiler: daha düşük bir metabolizmanın daha yavaş yaşlanma ve daha uzun ömür ile bağlantılı olduğu çalışılan tek türdü ve koruyucu fenotip etkisinin en güçlü olduğu türdü. Yakalanan, etiketlenen, yeniden doğaya salınan ve gözlemlenen hayvanlardan alınan verilere karşılaştırmalı filogenetik yöntemler uygulandı. Bu çalışmada ayrıntıları verilen araştırmanın, insanlarda yaşlanma kalıplarını incelemek veya soğukkanlı hayvanlar için koruma çabaları üzerinde çalışmak gibi gelecekte her türlü açıdan yararlı olması muhtemeldir. Ayrıca çalışmanın arkasından incelenecek daha çok şey var. Ekip, yumuşak kabuklu kaplumbağaların ve sert kabuklu kaplumbağaların yaşlanmaları açısından nasıl farklılık gösterdiğine bakmak istiyor; bu, durumun arkasındaki nedenleri daha net bir şekilde belirlemek için yeterli olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/solar-impulse-2-atlantiki-gecmeye-hazirlaniyor", "text": "Temiz enerji kaynaklarına dikkati çekmek amacıyla dünya turuna 5 Mart 2015'te Abu Dabi'den başlayan Solar Impulse 2, en önemli parkurlarından biri olan Atlantik Okyanusu'nu geçmek için New York'ta gün sayıyor. Proje çalışanları New York JFK Havalimanı'nda uçuş öncesi hummalı bir hazırlık içinde. Hava şartlarının uygun olması halinde uçağın bir hafta içinde hareket edeceği ve yine hava durumuna göre hedefin Avrupa olacağı kaydedildi. Hazırlıklar sırasında BM Genel Sekreteri Ban Ki-mun da pilotları ve proje ekibini ziyaret ederek güneş enerjili uçak projesinin, iklim değişikliği ile mücadele ve gezegenin geleceği için taşıdığı önemi vurguladı. Uçağın iki pilot ve mucidinden biri olan Andre Borschberg, Ban Ki-mun'un ziyaretinin ardından AA muhabirine yaptığı açıklamada, özellikle 5 gün 5 gece süren Japonya - Hawaii etabında yaşadığı zorlukları anlattı. Borschberg, \"Kokpitte yaşam tamamıyla farklı. Tabii ki yemek, içmek ve dinlenmek zorundayız. 20 dakika uyuma süresini enerji dengesi için gerekli gördük. Onun dışında deneysel bir uçuş olduğu için uçağı kendi halinde bırakamadık.\" dedi. Eşi bir Türk olan Borschberg, Türkçe olarak \"Biraz Türkçe biliyorum.\" dedi. Uçağın mucit ve pilotlarından Bertrand Piccard da gazetecilere yaptığı açıklamada, \"Güneş enerjisi ile fosil yakıtlarla gittiğinizden çok daha uzun yol kat edebilirsiniz. Dünyanın bugünkü ihtiyacı enerjiyi daha akıllı ve etkili şekilde kullanmak.\" ifadesini kullandı. İki pilot dönüşümlü olarak kullandıkları Solar Impulse 2 ile Mart 2015'ten bu bugüne kadar 14 etapta yaklaşık 30 bin kilometre yol yaptılar. 400 saat civarında havada kaldılar. Solar Impulse 2, turunu tamamlayabilirse dünyanın çevresini sadece güneş enerjisi kullanarak kateden ilk uçak, uçağın mucidi ve pilotları Bertrand Piccard ve Andre Borschberg de dünyanın çevresini güneş enerjisiyle dolaşan ilk insanlar olarak tarihe geçecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/solar-impulse-2-dunya-turunu-tamamladi", "text": "Solar Impulse projesinin internet sitesinde yer alan açıklamada, 2 gün önce Kahire'den kalkan Solar Impulse 2'nin bugün Abu Dabi'ye indiği böylece dünya turunu tamamladığı bildirildi. Uçağı Abu Dabi'ye indirmesinin ardından açıklama yapan pilot Bertnard Piccard, \"Temiz bir geleceğe sahibiz. Gelecek sizsiniz. Gelecek şimdi. Hadi bunu biraz daha ileriye götürelim.\" dedi. Abu Dabi'den geçen yıl mart ayında havalanan güneş enerjili uçak, 17 etaptan oluşan yolculuğunda yaklaşık 42 bin kilometre katetti. Ağırlığı sadece 2,3 ton olan uçağın 72 metre genişliğe sahip kanatlarında toplam 17 bin 248 güneş hücresi bulunuyor. Solar Impulse 2, gündüzleri lityum bataryalarında güneş enerjisi depolayabilmesi sayesinde geceleri de uçabiliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/solar-impulse-2-zafere-1-adim-kaldi", "text": "Güneş enerjisiyle çalışan Solar Impulse 2, dünya turunun 17'nci etabı için Kahire'den Birleşik Arap Emirlikleri'nin başkenti Abu Dabi'ye doğru yola çıktı. Solar Impulse projesinin internet sitesinde yer alan bilgiye göre, Solar Impulse 2'nin 48 saatlik uçuşun ardından Abu Dabi'ye inmesi bekleniyor. Proje yetkilileri, Suudi Arabistan'daki yüksek hava sıcaklığıyla baş edebilmesi için uçakta bir hava penceresi bulunduğunu bildirdi. Pilot Bertnard Piccard, uçağın havalanmasının ardından Twitter hesabından gönderdiği mesajda, \"Uçağın 1'inci dünya turunu tamamlamak için Kahire'den kalktık. Bu, 1999'dan beri hayalimdi.\" ifadesine yer verdi. Dünya turuna 5 Mart 2015'te Abu Dabi'den başlayan uçak, Abu Dabi'ye vardığında dünya turunun son etabını Piccard pilotluğunda tamamlamış olacak. İspanya'nın Seville kentinden havalanan uçak, yaklaşık 48 saatlik uçuştan sonra 16'ncı etabını başarıyla tamamlayarak 13 Temmuz'da Kahire'ye ulaşmıştı. Yetkililer, 16'ncı etapta ilk kez pil düzeyinin yüzde 30'un altına düştüğünü belirtmişti. Ağırlığı sadece 2,3 ton olan uçağın 72 metrelik genişliğe sahip kanatlarında toplam 17 bin 248 güneş hücresi bulunuyor. Solar Impulse 2, gündüzleri lityum bataryalarında güneş enerjisi depolayabilmesi sayesinde geceleri de uçabiliyor. Solar Impulse 2, turunu tamamlayabilirse dünyanın çevresini sadece güneş enerjisi kullanarak kateden ilk uçak, uçağın mucidi ve pilotları Bertrand Piccard ve Andre Borschberg de dünyanın çevresini güneş enerjisiyle dolaşan ilk insanlar olarak tarihe geçecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/solar-impulse-90-saatte-atlas-okyanusunu-gececek", "text": "BBC'nin haberine göre, temiz enerji kaynaklarına dikkati çekmek amacıyladünya turuna 5 Mart 2015'te Abu Dabi'den başlayan Solar Impulse 2, en önemli parkurlarından biri olan Atlantik Okyanusu'nu geçmek için New York'tan havalandı. Pilot Bertrand Piccard, İspanya'nın Seville kentine 90 saatte varmayı planladığını belirtti. Solar Impulse ekibi, \"uçağın bu yılki en uzun mesafeyi katedeceğini\" dile getirdi. Piccard'ın uçuş esnasında çok kısa süreliğine uyuma imkanı olacak. Dünya turuna 5 Mart 2015'te Abu Dabi'den başlayan Solar Impulse 2, New York'taki John F. Kennedy Havalimanı'na inerek dünya turunun 14. etabını tamamlamıştı. Uçak, 14 etapta yaklaşık 30 bin kilometre yol yaptı ve 400 saat civarında havada kaldı. Solar Impulse 2, turunu tamamlayabilirse dünyanın çevresini sadece güneş enerjisi kullanarak kateden ilk uçak, uçağın mucidi ve pilotları Bertrand Piccard ve Andre Borschberg de dünyanın çevresini güneş enerjisiyle dolaşan ilk insanlar olarak tarihe geçecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/solucanlar-yeni-teshis-cihaziyla-akciger-kanserini-koklayarak-kesfedebilir", "text": "Mikroskobik solucanlar, akciğer kanserinin \"kokusunu alabilir\" ve bilim insanları, potansiyel olarak hayat kurtaran bir cihaz oluşturmak için bu yetenekten yararlandılar. \"Çip üzerinde solucan\" denen şey, bir gün kanseri çok erken evrelerinde tespit etmek için kullanılabilir. Yuvarlak kurt C. elegans yeni kanser koklama ustası. Nematod olarak da adlandırılan küçük solucanlar, akciğer kanseri hücreleri tarafından salınanlar da dahil olmak üzere belirli kokuları ayırt edebilir. Dün San Diego'daki American Chemical Society toplantısında sunulan erken aşamadaki araştırmada bir ekip, solucanların kanserli olmayan hücrelerden çok kanserli hücrelere doğru kıvrılmayı tercih ettiğini bildirdi. Kore'deki Myongji Üniversitesi'nden Dr. Shin Sik Choi yaptığı açıklamada, \"Akciğer kanseri hücreleri normal hücrelerden farklı bir dizi koku molekülü üretir. Toprakta yaşayan nematod C. elegans'ın belirli kokular tarafından çekildiği veya itildiği iyi biliniyor, bu yüzden yuvarlak solucanın akciğer kanserini tespit etmek için kullanılabileceği fikrini bulduk.\" dedi. Bulgular, solucanların bunu yapmakta yaklaşık yüzde 70 etkili olduğunu gösteriyor. Ekip, daha önce kanser hücrelerine maruz kalmış, kansere özgü kokuların hafızasına sahip solucanlar kullanılarak bunun iyileştirilebileceğini umuyor. Çipin her iki ucunda da akciğer kanseri hücrelerinin ve normal akciğer hücrelerinin yerleştirildiği bir kuyu vardır. Solucanlar merkezi bir odaya yerleştirilir ve bağlantı kanallarını karıştırabilir. Keskin burunlarını takip eden çoğunluk, kanser hücrelerine doğru sürünür. Koku alma yetenekleri, koku reseptör geni odr-3 mutasyonları tarafından engellenenler bu davranışı sergilemezler. Tüm ihtişamıyla \"çip üzerinde solucan\" cihazı. Cihaz optimize edildikten sonraki adım, akciğer kanseri hücreleri yerine idrar, tükürük ve hatta belki de nefesin kullanılmasıdır. Choi, \"Yöntemlerimizin hastalarda akciğer kanserini erken bir aşamada tespit edip edemeyeceğini öğrenmek için tıp doktorlarıyla işbirliği yapacağız.\" dedi. Erken teşhis, olumlu hasta sonuçları için çok önemlidir. Kanserler erken keşfedildiğinde tedavilerin başarılı olma olasılığı daha yüksektir ve hayatta kalma şansı artar. En erken aşamada teşhis edilen akciğer kanseri hastalarının en az bir yıl hayatta kalma şansı yüzde 90 iken, en ileri aşamada teşhis edilenlerde sadece yüzde 20'dir. Mevcut tanı teknikleri arasında x-ışınları ve biyopsiler yer alır, ancak bunlar genellikle akciğer kanserini erken evrelerinde yakalamada başarısız olur. Doktorlar, geçmişte hayvanları kullanarak akciğer kanseri taraması yapmak için başka yollara başvurmak zorunda kaldılar. Köpekler, kanserli hücreleri başarılı bir şekilde koklayarak buldukları için iyi adaylar olsalar da laboratuvar arkadaşlığı yapamazlar. Öte yandan solucanlar küçüktür, yalnızca 1 milimetre uzunluğundadırlar, ayrıca büyümesi kolaydır ve bakımı ucuzdur. Ve elbette, kanser hücrelerini tanımlamada oldukça iyidirler. Diğer çalışmalar, çiçek kokusu olan ve akciğer kanseri hücreleri tarafından üretilen 2-etil-1-heksanol adlı organik bir bileşiğe çekilebileceğini öne sürdü. Nari Jang, \"C. elegans'ın neden akciğer kanseri dokularına veya 2-etil-1-heksanol'e ilgi duyduğunu bilmiyoruz, ancak kokuların en sevdikleri yiyeceklerin kokularına benzediğini tahmin ediyoruz.\" dedi ve çalışmaları sunduklarını söyledi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/son-90-yildaki-en-buyuk-memeli-kesfi-yayinlandi", "text": "Sulawesi adasındaki Endonezya sivri farelerini on yıl boyunca belgeleyip gözlemledikten sonra, araştırmacılar bulgularını yayınladılar. 1931'den beri tek bir makalede listelenen en büyük keşif olarak tarihe geçen araştırmada, 14 yeni memeli türü ayrıntılı olarak açıklandı. Spesifik olarak, Crocidura cinsi kır faresinin 14 yeni endemik türünden bahsediyoruz. Ekip, 1.368 örnekten toplanan genetik ve morfolojik verileri kullanarak, Sulawesi'de keşfedilenler de dahil olmak üzere toplam 21 sivri fare türü tespit edebildi. Eldeki verilere dayanarak, Sulawesi'deki kır faresi çeşitliliği bölgedeki diğer adalardan üç kat daha fazla. Bu da önceki tahminlere oranla, gerçek sayının tahmin edilenin çok ötesinde olduğunu gösteriyor. Louisiana Eyalet Üniversitesi'nden memeli bilimci Jake Esselstyn, \"Bu heyecan verici bir keşif ama zaman zaman sinir bozucuydu. Genellikle, yeni bir tür keşfederiz ve her seferinde bundan büyük bir heyecan duyarız. Ancak bu durumda, çeşitlilik çok büyüktü. İlk birkaç yıl, kaç tür olduğunu çözemedik\" diyor. 400'den fazla bilinen türüyle, sivri fareler, dünyanın her yerinde bulunan çeşitli bir gruptur. Memeliler için alışılmadık bir şekilde bazı sivri fare türleri zehirlidir ve akrepler ve yılanlar gibi çok daha korkutucu görünen hayvanları avlamakla ünlüdür. Sulawesi, tropik bir bölgede ve biyolojik çeşitliliği teşvik eden çeşitli habitat türlerine sahip, yaklaşık 174.600 kilometre kare alana sahip, nispeten büyük ve dağlık bir adadır. Araştırmacılar, alçak, kuru habitatın ve tropikal ormanlık dağların, muhtemelen çok sayıda kır faresi türüne katkıda bulunduğunu söylüyorlar. DNA dizilimi, beş kategoriye ayrılan 14 yeni türü tanımlamak için kuyruk uzunluğu, renklendirme, saç uzunluğu, kafatası boyutu gibi fiziksel özellikler incelendi. Bu kategoriler, Uzun Kuyruklu Grup, Rhoditis Grubu, Küçük Gövdeli Grup, Kalın Kuyruklu Grup ve Sıradan Grup olarak karşımıza çıkıyor. Araştırmacılar, yayınladıkları makalelerinde, \"Genetik verilere sahip geniş örnek serilerinin mevcudiyeti, nicel ve nitel özelliklerdeki, aksi takdirde fark edilmeyecek ince farklılıkları tespit etmemize izin verdi\" şeklinde belirtiyor. Yeni keşfedilen türlere verilen isimler ise şu şekilde sıralandı: Crocidura microelongata, C. quasielongata, C. pseudorhoditis, C. australis, C. pallida, C. baletei, C. mediocris, C. parva, C. tenebrosa, C. brevicauda, C. caudicrassa, C. normalis, C. ordinaria ve C. solita. Araştırmacılara göre, Sulawesi gibi tropik ve uzak bölgelerin keşfedilmesi, özellikle araştırılması zor olan türlerin dünya çapında kataloglanmasını iyileştirmek için büyük bir önem arz ediyor. Bir hayvanın evriminin haritasını çıkarmaktan hayvan topluluklarının gelişimini anlamaya kadar diğer bilimsel araştırmaların doğruluğu için türler arasındaki farkları anlamak ve kaç tane var olduklarını bulmak çok önemlidir. Esselstyn, \"Taksonomi, biyolojik araştırma ve doğa koruma çabasının temeli olarak hizmet ediyor. Kaç tür olduğunu veya nerede yaşadıklarını bilmediğimizde, yaşamı anlama ve koruma kapasitemiz ciddi şekilde sınırlıdır. Bu çeşitliliği belgelememiz ve adlandırmamız çok önemli. Memeliler gibi nispeten iyi bilinen gruplarda bile hala bunun gibi birçok yeni türü keşfedebiliyorsak, daha az göze çarpan organizmalarda belgelenmemiş çeşitliliğin nasıl olduğunu hayal edin.\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sonbaharda-yapraklar-neden-renk-degistirir", "text": "Fotosentezde kullanılan klorofil pigmenti nedeniyle yapraklar yılın büyük bir bölümünde yeşil kalır. Klorofil, güneş ışığından kırmızı ve mavi dalga boylarını emer, ancak geri yansıyan yeşil ışığı emmez. Klorofil, karbondioksiti ve suyu, ağacı besleyen şekerlere dönüştürmeye yardımcı olur. Ancak sonbahar mevsiminde ağaçlar daha az fotosentez yapar ve yapraklarından mümkün olduğu kadar çok besini geri alırlar. Sonbahar aylarında fotosentez yavaşladığından ağaçlar klorofil üretmeyi bırakır. Yeşil rengi, tüm yıl boyunca yapraklarda bulunan diğer renkli bileşenleri genellikle gizler. Klorofil seviyelerindeki bir düşüş, sarı flavonoller ve ksantofiller ve turuncu karotenoidler dahil, bu diğer renkli pigmentlerin açığa çıktığı anlamına gelir. Belirli ağaç türleri tarafından antosiyaninler de üretilir, ancak yalnızca sonbaharda ve bunlar kırmızı ve mor yaprak renklerine neden olur. Antosiyaninler, klorofil gittiğinde yaprakları güneş ışığından korumaya yardımcı olur. Her pigment, her yaprakta değişen miktarlarda bulunur, bu nedenle bir ağaçta çeşitli tonlar olacaktır. Klorofil, yaprak düşmeden önce ağaç tarafından yeniden emilir, bu nedenle ertesi yıl bahar geldiğinde bitkilerin yeniden sıfırdan yapması gerekmez. Oksin adı verilen bir hormon da ağaçlar tarafından tüm yıl boyunca üretilir. Bu hormonun üretimi sabit kaldığı sürece yapraklar ağaca bağlı kalır. Sonbahar ilerledikçe, oksin üretimi azalır ve bu, hücrelerin uzamasını tetikleyerek absisyon tabakası olarak bilinen şeyi oluşturur. Yaprak sapının gövdeyle birleştiği yer arasındaki bu hücre tabakası, yaprağın tabanının daha fazla su almasını engeller ve kimyasal atıkları ağaç tarafından taşınmalarını önlemek için hapseder. Oksinin azalmasıyla birlikte başka bir hormon olan etilendeki artış, yaprakların düşmesinden sorumludur. Yaprak yavaş yavaş ölürken klorofil azalır ve sonbahar renkleri parlar. Sonunda, yaprağın ağırlığı veya rüzgar, yıl ilerledikçe düşmesine neden olacaktır. Hava durumu ve sıcaklık, hem yaprakların rengini hem de düşmeleri için geçen süreyi etkileyebilir. Pastırma yazını izleyen daha soğuk geceler, yaprakların daha uzun süre fotosentez yapmaya devam etmesini ve ardından daha hızlı düşmesini sağlayacaktır. Yapraklardaki değişen miktarlardaki şeker de rengi değiştirebilir, daha fazla güneş ışığı tarafından üretilen daha fazla şeker sonbahar aylarında daha kırmızı yapraklar oluşturur. Düşen yapraklar hala besin içerir, bu yüzden onları atmayın! Çimleriniz ve yerel yaban hayatı için bir dizi yararlı fayda sağlayabilirler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sonsuz-uzayin-hakimi-kafamizin-icinde-buyuleyici-bir-yolculuk", "text": "Sonsuz Uzayın Hakimi'nde kafanın içinde büyüleyici bir yolculuğa çıkacaksınız. Kafayla ilgili aklınıza gelebilecek hemen her şeyin biyolojik yapısından yola çıkarak zihniniz, benliğiniz, kafanız kısacası kendinize ilişkin felsefi bir sorgulamaya şahit olacaksınız. Belki de kafanız hakkında hiç bilmediğiniz şeyler keşfedecek, kafanıza hiç bakmadığınız bir şekilde bakacak, \"ben\" olarak tanımladığınız her ne ise onu daha iyi tanıyacaksınız. Ama kesin olan bir şey varsa gülecek, ağlayacak ve kendinizi esnemekten alıkoyamayacaksınız... \"Ben\" dediğimizin aslında neresi ya da ne olduğu hep aklıma takılan bir soru olmuştur."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sonunda-insan-yapay-zekayi-yendi", "text": "Google'ın Go turnuvası için hazırlanan yapay zeka yazılımı AlphaGo, en nihayet dördüncü denemede ünlü Go efsanesi Lee Sedol tarafından mağlup edildi! Aslında ilk 3 maç, AlphaGo tarafında kazanılmıştı. Ancak 13 Mart 2016 yani bugün yapılan dördüncü karşılaşmayı, en nihayet Lee Sedol kazanmış oldu. Toplamda 5 maç olarak hazırlanan yapay zekaya karşı oynanan Go turnavısında, şimdi gözler beşinci ve son maça çevrilmiş oldu. Zira insan beyninin Google'ın yapay zekasından üstün gelmiş olması, tüm kesimlerin dikkati çekti. Dolayısıyla elde edilen bu başarı, son maç heyecanını artırmış oldu. Turnuva öncesinde AlphaGo yapay zekasına karşı insanın pek şansı olmadığı söyleniyordu. Ancak görünün o ki Lee Sedol, bu yargıyı kırmış oldu. Son olarak beşinci yani son karşılaşmanın, 15 Mart 2016 tarihinde gerçekleştirileceğini de söyleyelim."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sony-kamerali-kontakt-lens-patentini-aldi", "text": "Google Glass, gizlilik konusuna önem verenlerin alarma geçmesine neden olmuştu. Sony'nin patentini aldığı yeni bir teknoloji, bu endişeleri kat kat artırma potansiyelini taşıyor. Ancak söz konusu teknolojinin bilimkurgu hayranlarını çok heyecanlandıracağını söylemek pek de yanlış olmayacaktır. Akıllı kontakt lensler kulağa artık sıra dışı gelmiyor. Ancak Sony kameralı kontakt lens patentiyle giyilebilir ürün teknolojisi konusunda yeni bir dönemi başlatma potansiyelini elinde bulunduruyor. Sony'nin patentlediği teknoloji içinse hem kullanışlı hem de tehlikeli sıfatları kullanılabilir. Sony'nin geliştirdiği teknolojinin şu anda patent aşamasında olduğu ve henüz somut bir çerçeveye bürünmediğini unutmamak gerekiyor. Şirketin şu anda elindeki imkanların tanıtımını gerçekleştirdiği ya da başkalarının da benzer hamleler gerçekleştirme ihtimaline karşı kendi alanını önceden belirlediği söylenebilir. Google, ünlü ilaç şirketi Novartis ile birlikte insan vücudundaki glikoz seviyesini ölçebilen akıllı kontakt lensler geliştirmişti. Şirketin yeni bir akıllı lens teknolojisinin daha patentini aldığı da kısa süre önce ortaya çıkmıştı. Sony'nin geliştirdiği teknolojinin fazlasıyla donanımlı olduğunu söylemek gerekiyor. Kontakt lenste kamera lensinin yanı sıra görüntü sensörü, mikro işlemci ve yerleşik depolama alanı bulunuyor. Kablosuz bağlantı da geliştirilen teknolojinin özellikleri arasında yer alıyor. Google Glass'ın gizlilik konusunda yol açtığı kaygıların ürünün beklenen dalgayı oluşturmasında ne kadar etkili olduğu sorgulanabilir. Ancak Sony'nin geliştirdiği teknolojinin doğrudan göze yerleştirilmesi nedeniyle bu endişeleri çok daha üst boyutta yaşatması muhtemel gözüküyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sony-yapay-zeka-tarafindan-bestelenen-ilk-pop-sarkilarini-yayinladi", "text": "Sony, müzik endüstrisinin yenilikçi girişimler öncülüğündeki dönüşümünde yapı bozumununa uğrayan kayıt şirketlerinden biri. Yıkıcı yeniliği lehine çevirmek isteyen şirket, bir süredir SONY CSL Araştırma Laboratuarı'nda yapay zeka üzerinde çalışmalar yapıyor. Flow Machines adını verdiği bir yapay zeka teknolojisi geliştiren Sony'nin bu sistemi, şarkılardan oluşan dev bir veritabanıyla besleniyor. Stil transferi, optimizasyon ve etkileşim tekniklerini kullanan sistem, istenen herhangi bir tarzda şarkı besteleyebiliyor. Flow Machines'in bestelediği pop şarkılarından ilki Daddy's Car, Beatles'dan esinleniyor. Ancak bunu, Flow Machines'in esinlenme halini çözdüğü ya da kendi iradesiyle Beatles şarkısı yapmaya karar verdiği şeklinde okumamak gerekiyor. Zira besteleme aşamasında, sistem, henüz, müzisyenlerin yardımına ihtiyaç duyuyor. İlk deneme için Fransız müzisyen Benoit Carre ile çalışan Sony FlowComposer adını verdiği bir sistemle insan-makine iş birliğini sağlıyor. İnsan müzisyenler FlowComposer üzerinde bir tarz belirliyor ve melodi, harmoni seçiyor. FlowMachines bestesinin aranjmanı da yine insan sanatçılar tarafından yapılıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/soyu-tukenmis-bir-avustralya-hamambocegi-80-yil-sonra-yeniden-ortaya-cikti", "text": "1887'de Avustralya Müzesi bilim insanları, Avustralya'nın doğu kıyısındaki küçük bir kara parçası olan Lord Howe Adası'na öncü bir keşif gezisine giriştiler. Keşifleri arasında, çürüyen bir kütüğün altında \"büyük bir Blatta\" - bir tür hamamböceği - kaydettiler. Bu daha sonra, Lord Howe Adası'nda odunla beslenen hamamböceği olarak tanımlandı. P. lata'nın oldukça bol olduğu, besin geri dönüşümünde önemli bir rol oynadığı ve muhtemelen adadaki birçok kuş için bir besin kaynağı olduğu kaydedildi. Ne yazık ki, 1918'de sıçanlar adaya bir gemi enkazından geldi. 20. yüzyılın sonlarına doğru, P. lata, onlarca yıl boyunca yapılan kapsamlı aramalara rağmen bulunamadı ve farelerin avlanması nedeniyle neslinin tükendiği varsayıldı. 2019 yılında, Yeni Güney Galler Planlama ve Çevre Dairesi , son derece başarılı sıçanları yok etme programının son aşamasını adada uygulamaya koydu. Panesthia lata, oldukça sevimli, karizmatik ve insanların evlerine girmeye hiç ilgi duymayan bir hamamböceğidir. Kanatsızdır, yaklaşık 4 santimetre uzunluğundadır ve ormanda gizli kalır, burada toprağa gömülür ve geceleri yaprak çöpleri ve çürüyen odunlarla beslenir. Temmuz ayında, P. lata'nın genetiğinin ve ekolojisinin araştırılması için çalışmalar başladı. Ekip, Lord Howe Adası'na fareler gelmeden önce bir zamanlar P. lata ile dolup taşmış olabilecek potansiyel yerleri incelemeye karar verdiler. Adanın kuzeyindeki tenha bir alana yürüdüler ve birkaç kayayı ters çevirmeye karar verdiler. Kelimenin tam anlamıyla kontrol ettikleri ilk kaya, hamamböceklerinin küçük bir topluluğunu ortaya çıkardı! Aynı incir ağacının altında birkaç metre içinde birkaç tane daha buldular, ancak sonraki birkaç gün boyunca yapılan kapsamlı aramalar, yakınlardaki diğer bölgelerde veya adanın diğer bölgelerinde başka ize rastlamadı. Daha sonra bazı ön DNA testleri yapıldı ve yeniden keşfedilen Lord Howe Adası hamamböceği popülasyonunun Blackburn ve Roach adalarında bulunanlardan farklı olduğu tespit edildi. Bu çalışmalar aracılığıyla, yeniden keşfedilen nüfusun, aslen bir asır veya daha fazla bir süre önce adada toplananlarla ve dış adalarda bulunanlarla ilişkisinin belirlenmesi umuluyor. Ekip, ayrıca P. lata'nın kökenlerini ve evrimsel tarihini ortaya çıkarmayı hedefliyor. Lord Howe Adaları küresel doğal öneme sahip bir UNESCO dünya mirası alanıdır ve Dünya'da başka hiçbir yerde bulunmayan 100'den fazla bitki türüne ve daha birçok endemik hayvan türüne ev sahipliği yapmaktadır. Bu türlerin birçoğunun, özellikle de adanın omurgasızlarının biyolojisi hala gizemini koruyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/spacexin-bir-teslayi-uzaya-firlatmasindan-bes-yil-sonra-simdi-nerede", "text": "Beş yıl önce Elon Musk'ın SpaceX'i, Musk'tan en sert nefret edenlerin bile gönülsüzce oldukça havalı olduğunu kabul edecekleri bir gösteriyle bir Tesla'yı uzaya fırlattı. Roadster o zamandan beri müthiş bir yolculukta ve saatte 26.619 kilometre gibi etkileyici bir hızla, litre başına 8.511,4 kilometre gibi daha etkileyici bir yakıt verimliliğiyle Dünya'dan uzaklaşıyor. 6 Şubat 2018'deki fırlatmasından bu yana, Where Is Roadster izleyicisine göre Güneş'in etrafında 3,3 kez döndü ve ilerlerken yuvarlandı. Roadster, radyasyonla aşınmadığını veya güneş sisteminin ilk uzay arabası kazasına girecek kadar şanssız olmadığını varsayarsak, yörüngesinde uzun süre devam edecek ve bunu yaparken de Mars ve Dünya'nın yörüngesini geçecek. Araç yakından takip edilmemiş olsa da, 2018'de bir makale kaderini belirlemek için yörüngesine baktı. Aerospace dergisinde yayınlanan makaleye göre, otomobil önümüzdeki 100 yıl içinde Dünya'ya Ay'ın yörüngesinden daha fazla yaklaşacak. Ekip, çok daha uzun bir zaman ölçeğinde, arabanın Dünya'ya çarpma olasılığının kabaca yüzde 22, Venüs'le çarpışma olasılığının yüzde 12 ve Güneş'e çarpma olasılığının Venüs'e çarpma olasılığıyla yaklaşık aynı olduğunu hesapladı. Neyse ki Musk için bu, milyonlarca yıllık bir zaman ölçeğinde gerçekleşecek ve Tesla hisse senedi fiyatlarını etkilemesi pek olası değil. Araca yerleştirilen Starman, hala sağlam olduğu ve bir şekilde sezgiye ulaştığı varsayılırsa, daha erken bir çarpışma için dua edebilir. Manken, uzayda seyahat ederken David Bowie'nin Space Oddity şarkısını bir kulağında 496.287 kez dinledi ve David Bowie'nin Life On Mars şarkısı diğer kulağında 668.726 kez çaldı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/spacexin-starshipi-havalandi-ve-uzayda-patladi", "text": "SpaceX'in Starship'inin ilk uçuşu, planlanmamış bir hızlı parçalarına ayırmayla sonuçlanan kısmi bir başarı olarak kabul edilebilir. Bu, patladı anlamına geliyor. Ne yazık ki, Super Heavy iticisinden ayrılmayı başaramayınca uçuşta yaklaşık üçüncü dakikada patladı. Sistemin ilk yörünge testi olan fırlatma, bazı basınç anormallikleri nedeniyle fırlatmaya 40 saniye kala birkaç dakikalığına durduruldu. Devam etmesine izin verildi ve fırlatma önemli bir sorun olmadan gerçekleşti, ancak roket yörüngesinde maksimum dinamik basınçlara maruz kaldığı nokta olan max q'ya ulaşmadan önce bazı parçaların iticiden düştüğü görüldü. Roket, şimdiye kadar yapılmış en uzun ve en güçlü fırlatma aracı ve tamamen yeniden kullanılabilir şekilde tasarlanmış ilk araç. Süper Heavy itici ayrılacak ve Dünya'ya geri dönecekti ve bunu daha sonra Starship takip edecekti. Ancak ayrılma gerçekleşmedi ve tüm sistemin parçalanana kadar döndüğü görüldü. Son anları aşağıdaki videodan izleyebilirsiniz. SpaceX ve Musk'ın kişisel planlarının ötesinde, Starship'e çok şey dayanıyor. Starship, Artemis Programının ayrılmaz bir parçası. Yörüngede yakıt ikmali yapabilen Starship, astronotları Ay yörüngesinden Ay yüzeyine ulaştıracak araç olarak kullanılacak. Musk, bu yıl başarılı bir Starship fırlatma ihtimalinin yüzde 80 olduğunu belirtti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/spor-gelecegimiz-dunya-atmosferinin-otesinde-mi-yatiyor", "text": "Bu makale ilk olarak ücretsiz dijital dergi CURIOUS'un 4. sayısında yayınlanmıştır. Tüm insanlık tarihi boyunca, ve muhtemelen daha önce, insanlar herhangi bir yeni ortamı veya teknolojiyi yiyecek, alkol veya spor amacıyla kullanmaya çalıştılar. Uzayın farklı olması pek olası değil. Uzayda yiyecek yetiştirmek zor ancak mümkün bir görev haline geldi. Ev yapımı süper güçlü alkol, gelecekteki uzay otelleri için büyük olasılıkla büyük pazarlama araçları olacak, dolayısıyla şirketlerin uzayda bir spor çağı da planlamaları şaşırtıcı değil. Ancak bazı insanların büyük hayalleri olması bunların sonuç verecekleri anlamına gelmez. Uzay sporlarını bir yenilikten daha fazlası haline getirmenin önünde pek çok engel var. Muhtemelen uzaydaki ilk spor performansı, astronot Alan Shepard, 1971'de Apollo 14 görevi sırasında Ay'da birkaç golf topuna vurduğunda meydana geldi. Bu tam olarak profesyonel bir çaba sayılmazdı - mürettebattan Edgar Mitchell'e bir tur bile meydan okumadı. Bunun yerine, Shepard'ın çabaları, derme çatma bir altı demirle tek elle sallamanın bile, düşük ay yer çekimi ve rüzgar direncinin yokluğunda topu nasıl kilometrelerce gönderebileceğinin bir kanıtı oldu ya da en azından öyle görünüyordu. Görevin görüntülerinin yeniden analizi, gerçek uçuş yolunun yaklaşık 36 metre olduğunu ortaya koyuyor, bu muhtemelen giysinin topa tam olarak vurmayı ne kadar zorlaştırdığını yansıtıyor. Shepard ve Mitchell ayrıca, Mitchell'in az farkla kazandığını iddia ettiği, güneş rüzgarı toplayıcısıyla cirit atmayı da denedi. Ertesi yıl, Charlie Duke ve John Young, Dünyevi olayın yaklaşmakta olduğu gerçeğini kutlamak için bir \"İkinci Ay Olimpiyatları\" düzenlediler. İkili cirit ve yüksek atlama rekorları kırdıklarını iddia etti, ancak Young'un sırtüstü düşerek ölebilecek olmasından sonra daha fazla atlamadan vazgeçildi. Sıkışık uzay gemilerindeki kısa görevler, spor yarışmalarına pek uygun değil, ancak görevler uzadıkça ve araç biraz daha genişledikçe, Dünya atmosferinin ötesindeki spor yeniden canlandı. Astronotlar frizbi ve futbol topları fırlattı ve minyatür hokey sopalarıyla toplara vurdu, ancak gerçek bir yarışma bildirilmedi. Kozmonot Pavel Vinogradov'un, Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki bir ekten atmosferde yanmadan önce Dünya'nın çevresini defalarca dönecek bir golf topuna vurması planlanmıştı. Gerçekleşseydi, sayısız rekor kırardı, ancak fikir ertelendi ve tanıtım için bir golf ekipmanı firmasının sunduğu şüphesiz önemli miktardaki fona rağmen iptal edildi. Uzay yolculuğunun dengesi, çalışkan bilim insanlarından zamanı olan turistlere doğru değişirken, sporun da zamanı olabilir. Carl Sagan'ın güneş rüzgarı kullanarak uzay yatçılığını önermesinden bu yana 40 yıldan fazla zaman geçti. Ay kum arabası yarışı ve Mars'ta kayak yapmak da popüler öneriler, ancak belki de uzay sporları mevcut olanlara pek benzememeli. Space Games Federation adlı bir organizasyonun varlığı son derece erken görünebilir, ancak bu, bazı insanların sportif bir uzay yarışı konusunda çok ciddi olduğunun bir göstergesi. Kurucu Linda Rheinstein, Ocak ayında Space.com'a, \"Odak noktalarımız eğlence, katılım ve eğitimdir. Yeni oyun alanları, yeni kurallar ve parabolik uçaklara, uzay gemilerine, uzay istasyonlarına... Ay'a, Mars'a ve ötesine yeni ve geleneksel rekabete dayalı organize sporlar taşındığını görüyoruz.\" dedi. Federasyon, insanları mikro yer çekimi sporları önermeye davet eden bir yarışma düzenledi, ister mevcut olanların uyarlamaları, ister tamamen yeni kavramlar olsun. Bunlar, tümü teorik olarak uzay stadyumlarında oynanabilen 16 girişe indirildi, ancak birçoğunun pratikliği tartışmaya açık kaldı. Bunlardan beş yarı finalist, mıknatıslanmış bir topu aynı kutuplara sahip bir çemberin içinden atmak, yakan topun her yönde daha kolay hareket eden bir versiyonu ve birbirine bağlıyken düğüm atmak için yarışan astronotlar gibi ilkelere dayalı olarak seçildi. Uzay turizminin etiği hararetle tartışılıyor, ancak gelişeceği kesin. Taraftarlar, küçük ulusların GSYİH'lerini devasa bir endüstri olmasını bekledikleri şeyden pay kapmak için harcıyorlar, bu da insanların uzaya gittiklerinde bilimsel araştırma yapmak için orada değillerse ne yapacakları sorusunu gündeme getiriyor. Bazıları için uydu Dünya'nın üzerinden geçerken sadece pencereden dışarı bakmak yeterli olabilir, ancak çoğu uzay turisti muhtemelen daha eksiksiz bir mikro yer çekimi deneyimi arıyor. Üç boyutlu bir topa ayak basmada arkadaşlarınızdan daha iyi olup olmadığınızı öğrenmek, bir tatil beldesinde sosyal bir tenis oyununa eşdeğer olabilir. Uzay turistleri için eğlence bir şey, ancak bazılarının çok daha kazançlı hırsları var. Uzay Turizmi Derneği'nden John Spencer, Wall Street Journal'a, Spor, uzay evriminin büyük bir parçası olacak. NFL veya NBA'e giden sponsorluk parasına baktığınızda, bu üzerinde uzun düşünülmesi gereken bir şey değil. dedi. Space Games Federation'ın Eşit Alan Konseyi danışma organı, bir uzay liginin desteklenmesine kesinlikle büyük katkı sağlayabilecek emekli profesyonel sporcular, spor yayıncıları ve film yapımcılarından oluşuyor. Şirketler, gelirden pay almak için, amacı \"sıfır ve mikro yer çekiminde oynanan oyunları ve spor müsabakalarını organize etmek ve onaylamak\" olan Sports In Space gibi isimleri ve logoları ticari markalaştırmaya başladı. Ancak daha fazla ayrıntı bulmak zor ve bunun gibi çabaların ciddi mi yoksa spekülatif mi olduğu net değil. Üstelik başka bir şirketin ticari markası, ZERO GRAVITY SPORTS, yörüngede oynanan herhangi bir şeyden çok masa oyunları için çıkıyor. Belki de iki tarafa da oynuyorlar. Tüm coşkuya rağmen, uzay sporlarından karlı bir iş çıkarmak, destekçilerin kabul ettiğinden daha zor olabilir. Tek başına yenilik değeri, muhtemelen ilk profesyonel uzay sporları için Dünya merkezli çok sayıda gözbebekleri anlamına gelecektir, özellikle ünlü isim tanınırlığı sağlayan sporcuları içeriyorsa. İnsanları, kaçınılmaz muazzam maliyetleri karşılayacak kadar düzenli bir şekilde izlemeye ikna etmek farklı bir konu olabilir ve maliyetler gerçekten astronomik olacaktır. Uzaya fırlatma maliyetlerindeki beklenen azalmalar karşılansa bile, insanları bir yarışma için alçak Dünya yörüngesine sokmak ucuz olmayacaktır. Takım sporları, özellikle çok sayıda oyuncu gerektirenler, yine de daha pahalı olacaktır. Bir stadyum inşa etmek en büyük maliyet olabilir - Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki koşulların bu kadar sıkışık olmasının bir nedeni var. Mikro yer çekiminin etkilerinden yararlanmak ve bol miktarda gösteri sağlamak için uzayda spor yapmak muhtemelen geniş oyun alanlarına ihtiyaç duyacaktır. Sonra, uzayda uzun süreler boyunca kasların ve kemiklerin erimesi sorunu var; öyle ki, çok formda astronotlar bile Dünya'ya döndüklerinde genellikle bayılırlar ve iyileşmeleri uzun zaman alabilir. Sezon dışı zamanı uzayda geçirmek, yerdeki herhangi bir sporcunun kariyerini öldürmenin kesin bir yoludur. Gerçekten de, Spencer ve Rheinstein'ın tüm hevesine rağmen, şu an için uzay sporları biraz boş bir vaat olarak kalıyor. Herhangi bir uzay sporları ligi, insanların ister izleyerek ister oynayarak büyüdükleri sporları izlemeyi tercih ettikleri gerçeğinin üstesinden gelmek zorunda kalacak. Kendi iç pazarlarında muazzam bir çekiciliğe sahip olan sporlar, çocukluklarının bir parçası olmadıkları yerlerde izleyicileri çekmeye çalışıyor. Yükselen yeni sporlar genellikle, araba yarışı gibi, insanların daha gösterişsiz olsa da karşılaştırılabilir bir şey deneyimledikleri sporlardır. Ne yazık ki, tanıdık sporlar mikro yer çekimine o kadar iyi çevrilmiyor ve alışılmadık sporlar yenilik değerinden biraz fazla. Doygunluk kapsamına sahip ve bazı tanıdık yüzler kullanan bir uzay sporu bir etki yaratabilir, ancak bunun ne olacağı konusunda bir anlaşma yok. Equal Space Challenge'daki yarı finalistlerin açıklanmasından yıllar sonra, web sitesi hepsini kazanan ilan etti. Yarışma, birçok insanın izleyeceği bir spor icat etmek yerine, öğrencilerin mikro yer çekimi fiziğini düşünmelerini sağlayan bir eğitim aracı olarak çok daha başarılı görünüyor. Nesiller boyu bilim kurgu yazarları da sorunu çözmüş gibi görünmüyor. Mikro yer çekimi mevcut sporlar için uygun bir yer olmayabilir, ancak Ay ve Mars gibi düşük yer çekimi ortamları çok farklı bir konudur. Daha esnek uzay giysileri sonunda Shepard'ın iddiasını gerçeğe dönüştürmeli ve Ay'a gelecekteki ziyaretçiler, daha esnek korumalar giyerek onun çabalarını yeniden canlandırmaya hevesli olabilir. Bununla birlikte, uzayda spor söz konusu olduğunda, golfün özellikle popüler bir örnek olması muhtemel değil. Gözden uzak bir topa vurmanın heyecanı geçtikten sonra, bırakın tozlu Ay yüzeyinde hafif vuruş denemeyi, kim topa ulaşmak için onca yolu güçlükle yürümek zorunda kalmak ister ki? Ve top bir lav tüpünden aşağı inerse yandı. Öte yandan, oyuncuların yüksek binaları tek bir sıçrayışta atlayabildiği basketbol veya voleybol oyunları, hem sosyal oyunculara hem de izleyen hayranlara hitap edebilir. Tek ihtiyacımız olan, Ay görevlerinin, sponsorların birden fazla sporcu, destek personeli ve yiyecek takımı göndermeye gücü yetecek kadar rutin hale gelmesi. Ve oyuncuların zıpladıklarında kafalarını çatıya çarpma tehlikesi olmayacak kadar büyük bir ay stadyumu. Basit gerçekten. CURIOUS dergisi, IFLScience'ın röportajlar, uzmanlar, derinlemesine incelemeler, eğlenceli gerçekler, haberler, kitap alıntıları ve çok daha fazlasını içeren dijital bir dergisidir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/star-trekin-vulcan-gezegeninin-sonucta-var-olmadigi-anlasildi", "text": "Birkaç yıl önce gök bilimciler, Star Trek hayranları için özel bir öneme sahip olan yıldız 40 Eridani A'nın çevresinde bir ötegezegen adayının görüldüğü haberini heyecanla paylaştılar. Bu, Spock, T'Pol ve diğer sayısız karakterin geldiği dünya olan Vulcan'a ev sahipliği yapan sistem - ancak görünen o ki gezegen bir kurgu eseri olarak kalacak. 40 Eridani b'nin - Vulcan - varlığı bir süredir sorgulanıyor. Varlığı, radyal hız olarak bilinen bir tekniğe dayanılarak iddia edildi. Bir gezegen bir yıldızın yörüngesinde dönerken, kütleçekim onu çeker ve ışığında bir yalpalama yaratır. Bu, birçok tespitte başarılı bir şekilde kullanılmıştır, ancak yüzde 100 başarı oranını garanti etmez. Yıldızlardaki içsel süreçler de benzer yalpalamalar yaratabilir. Aslında, bir şüphe noktası verilerden geldi: Gezegen, yıldızın kendi ekseni etrafında dönmesiyle aynı sürede yıldızın yörüngesinde dönüyordu. 2021'de yapılan bir araştırma, bunun yanlış bir pozitif olduğunu öne sürdü ve sonraki yıl başka bir araştırma şu ya da bu şekilde sonuca varamadı. Yeni çalışma, tespitin gerçekten de yanlış bir pozitif olduğunu ve gezegenin etkisi olduğuna inanılan şeyin, sadece HD 26965 olarak da bilinen yıldızın yüzey özellikleri olduğunu kabul ediyor. Ekip, önceki gözlemlerde görülen radyal hız sinyallerini gördü ancak yıldızların aktivitelerini de takip etti ve her iki tespitin de birbirine çok yakın periyotlara sahip olduğunu buldu. Yazarlar makalede, \"Bu iki tespitin aşırı yakınlığı, bu RV tespitini kesin olarak aktivite olarak sınıflandırmamıza yol açıyor. Bu nedenle, bunu yanlış bir pozitif sinyal olarak sınıflandırıyoruz.\" diye yazdı. Görünüşe göre bu, Vulcan'a bir veda. Çalışma, varlığını çürütmek için yola çıkmadı, ancak aslında Dünya'ya en yakın yıldızları ve ötegezegenleri ne kadar iyi bildiğimize dair çok daha geniş bir çalışmanın parçasıydı. Araştırma, yaşanabilir bölgedeki yakın gezegenleri inceleyecek olan gelecekteki bir uzay teleskobu için temel çalışma olarak görülebilir: Yaşanabilir Dünyalar Gözlemevi. Böyle bir teleskop inşa edilmeden önce, çalışabileceği yıldızların ve gezegenlerin özelliklerinin neler olduğunu bilmek önemlidir. Dolayısıyla ekip, gelecekteki bu gözlemevi ile görüntüleyebileceğimiz gezegenlere ev sahipliği yapma potansiyeline sahip 100 yıldızla ilgili mevcut tüm verileri analiz etti. Ancak, bazılarının var olmadığı ortaya çıktı. Vulcan adlı gezegenlerin var olmama eğilimi vardır - gök bilimciler Merkür'ün yörüngesinde başka bir Vulcan'ın varlığını öne sürmüşlerdi, ancak Einstein bunun olmadığını kanıtladı. Makale Astronomical Journal'da yayınlanmak üzere kabul edildi ve ArXiV'de mevcut."}
{"url": "https://www.fizikist.com/star-wars-episode-viiiden-ilk-video-geldi", "text": "15 Şubat'ta Londra'da bulunan Pinewood stüdyolarında başlayan çekimlerle birlikte filmin oyuncu kadrosu da belli oldu. Rian Johnsontarafından yazılıp yönetilen Star Wars: Episode VIII'de Mark Hamill, Carrie Fisher, Adam Driver, Daisy Ridley, John Boyega, Oscar Isaac, Lupita Nyong'o, Domhnall Gleeson, Anthony Daniels, Gwendoline Christie ve Andy Serkis gibi oyuncular yer alacak. Ayrıca yeni kadroya Oscar ödüllü Benicio Del Toro, Oscar adayı Laura Dern ve yetenekli yeni oyuncuKelly Marie Tran da dahil olacak. Yapımcılığı Kathleen Kennedy ve Ram Bergman'ın üstlendiği Star Wars: Episode VIII'in baş yapımcıları ise J.J. Abrams, Jason McGatlin ve Tom Karnowski. Prodüksiyon ekibine yeni katılanlar ise sektörün en yetenekli isimleri olarak gösterilen Steve Yedlin , Bob Ducsay , Rick Heinrichs , Peter Swords King ve Mary Vernieu . Pippa Anderson , Neal Scanlan , Michael Kaplan , Jamie Wilkinson , Chris Corbould , Rob Inch , Ben Morris ve Nina Gold ise Star Wars: Episode VIII'in prodüksiyon ekibinde yer alacak diğer isimler arasında. Star Wars: Episode VIII,15 Aralık 2017'de vizyona girecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/stres-gercekten-saclarin-beyazlamasina-neden-oluyor-mu", "text": "Stresin vücudumuzda fiziksel izler bıraktığı bilinse de biliminsanları hala saçlardaki beyazlara neden olan faktörleri tam anlamıyla tanımlamaya çalışıyor. Saçlarımız rengini melanosit adı verilen hücrelerden almaktadır. Bu hücreler, saç foliküllerinin dipten uca kadar renk almasını renk pigmentleri ile sağlar. Yaşlılık ile birlikte melanositler zayıflar ve ölürler. Bunun sonucu olarak da pigmentler üretilmez ve saçlar beyazlamış olur. Bu zarar, oksidatif stres olarak adlandırılır ve vücuttaki tüm hücrelerde meydana gelir. Oksidatif stres, yaşlanma sürecinin doğal bir parçasıdır . Vücut yaşlanma sürecine girdiğinde, artık 20'li 30'lu yaşlardaki gibi zarar verici moleküllerle savaşamaz ve oksidatif stres hücrelerde etkisini gösterir. Bu doğal yaşlanma sürecinin bir sonucudur. Denekler üzerinde yapılan çalışmalar sonucunda, bu ilişkinin tam olarak kanıtlanamadığı ortaya çıkmıştır. Dermatolog Seiberg'e göre stres, saç beyazlamasından çok saç kaybı üzerinde daha etkili bir faktör. Bu yüzden vaktinden önce gelen beyazlar için artık üzülmeyin. Eğer stres altında iseniz saçlarınız için endişelenmenizi gerektirecek daha büyük problemleriniz olabilir. Derin yada kronik üzüntüler, biyolojik süreçleri olumsuz yönde etkileyebildiğinden, saç gelişimini azaltarak, saç kaybını tetikleyebilir. 2007 yılında Harvard Üniversitesi'nde yapılan çalışmalara bakıldığında; yoğun stresin vücutta serbest radikallerin üretimini tetiklediği ve bu serbest radikallerin de melanin üretimini olumsuz yönde etkilediği ortaya çıkmıştır. Bu çalışmaya göre yoğun stres altındaki kişilerde, normalden daha erken saç beyazlaması görülmektedir. Fakat sonrasında yapılan açıklamada; bu çalışmanın oldukça küçük bir çalışma olduğu ve hala hipotezin kesin sonuçlarının elde edilemediği belirtilmiştir. Bu yıl yapılan başka bir çalışmada; IRF4 geninin saç beyazlaması ile doğrudan bağlantılı olabileceği belirtilmiştir. Çalışmaya göre; bazılarımız saç beyazlamasına diğerlerinden daha fazla meyilli. Fakat araştırma grubu, genetik faktörlerin yanısıra çevresel faktörlerin de saç beyazlaması üzerinde oldukça etkili olduğunu belirtiyor ve bu faktörleri; sigara kullanımı, hava kirliliği, düzensiz beslenme olarak sıralıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/su-zehirlenmesi-bebekler-neden-su-icemez", "text": "Çoğu insan bebeklerin anne sütüne veya mamaya ihtiyacı olduğunun farkında olsa da, konu küçük insanları ve onların henüz tam olmamış böbreklerini beslemek olduğunda suyun risklerinin farkında olmak iyidir. Su zehirlenmesi, aşırı su tüketiminin yol açtığı duruma verilen isimdir. Kafa karışıklığına, psikoza, nöbetlere ve hatta ölüme yol açabilir. Yetişkinler olarak, su zehirlenmesinde görülen potansiyel olarak ölümcül sodyum değişikliklerini meydana getirmek için çok miktarda su tüketmemiz gerekir, ancak küçük bebekler için sadece biraz yeterlidir. Reuters'ın bildirdiğine göre, Baltimore'daki John Hopkins Çocuk Merkezi'nden doktorlar, altı aylıktan küçük bebeklere asla tek başına su verilmemesi gerektiğini söylüyor. Bunun nedeni, su zehirlenmesinin nadir görülmesine rağmen böbrekleri henüz tam olarak gelişmemiş bebeklerde ortaya çıkabilmesidir. Böbrekleri tam olarak çalışmadan bebeğe çok fazla su vermek, vücutlarının uygun sinir işlevi için çok önemli olan sodyum salmasına neden olabilir. Sodyum kaybının getirdiği duruma hiponatremi denir ve ölümcül olabilir. Bir çocuğun böbrekleri bir yıl sonra tam olarak oluşmalı ve suyu daha iyi tolere edebilmelidir. Beyin, su zehirlenmesi başladığında etkilenen ilk alanlardan biridir, bu nedenle uyuşukluk ve kafa karışıklığı yaygın erken belirtilerdir. Ne yazık ki, belirtileri hafif olmakla birlikte, su zehirlenmesi daha şiddetli hale gelene kadar fark edilmeyebilir. - Baş dönmesi - Letarji - Kafa karışıklığı - Yüz ve uzuvlarda şişlik - Bir günde sekizden fazla ıslak bez Bebeklerde su zehirlenmesinin en yaygın riskleri, çok erken yaşta su verilmesi veya mamaların aşırı seyreltilmesidir. Bebeklerin neden su içemediği konusunda farkındalık yaratmak ilk sorunun üstesinden gelebilir ve bebeklere mama vermeden önce her zaman mama hazırlama talimatlarını kontrol ettiğinizden emin olarak ikinci sorundan kaçınılabilir. Çocuk doktoru Dr. Jennifer Anders, Reuters Health'e, daha büyük bebeklere su vermenin uygun olduğu bazı durumlar olduğunu söyledi. Biri, mamanın bir parçası olarak, ancak doktorlar ayrıca ısıya maruz kalma veya kabızlık gibi belirli durumlar için de önerebilirler. Bebek ve su zehirlenmesinden endişe ediyorsanız, tavsiye için sağlık uzmanınızla görüşün. Makalenin yayınlandığı tarihte doğruluğu kontrolörler tarafından onaylanmıştır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/sunger-hucreleri-sinir-sisteminin-kokenine-dair-ipucu-veriyor", "text": "Sinaps genleri, hücrelerin süngerlerin sindirim odalarında iletişim kurmasına yardımcı olur. Süngerler basit yaratıklardır, ancak yiyeceklerini toplamak için her gün vücutlarından on binlerce litre suyu süzen kompleks filtreleyicileridir. Bu karmaşık davranıştaki ustalıkları da dikkat çekicidir çünkü beyinleri yoktur, hatta tek bir nöronları bile yoktur. 4 Kasım'da Science'da yayınlanan bir araştırma, süngerlerin beslenmelerini düzenlemek ve bakterileri ayıklamak için karmaşık bir hücre iletişim sistemi kullandığını ortaya koyuyor. Connecticut, New Haven'daki Yale Üniversitesi'nde deniz omurgasızları üzerinde çalışan evrimsel biyolog Casey Dunn, bulguların hayvanların sinir sistemlerinin evrimsel olarak nasıl geliştiğini anlamaya yardımcı olabileceğini söylüyor. Bu araştırma, süngerleri yeni bir bakış açısıyla görmemizi sağlayan, büyüleyici bir çalışma diyor. Hücreler sıklıkla birbirleriyle iletişim kurar ve nöronlar, sinaps adı verilen küçük, hedeflenmiş bağlantılardan elektriksel veya kimyasal sinyaller iletir. Araştırmalar gösteriyor ki, süngerler hayvanlardaki gibi nöronlara sahip olmamasına rağmen, tipik olarak sinapsların çalışmasına yardımcı olan proteinleri kodlayan genlere sahipler. Almanya, Heidelberg'deki Avrupa Moleküler Biyoloji Laboratuvarı'nda evrimsel bir biyolog olan Detlev Arendt, bu genleri hangi hücrelerin ifade ettiğini keşfetmek için bir tatlı su süngerinden çeşitli hücrelerde RNA'yı sıraladı. Süngerin 18 farklı hücre tipine sahip olduğunu bulundu. Sinaptik genler, süngerlerin sindirim odalarının etrafında kümelenen hücre tiplerinin birkaçında aktifti. Bu, bir tür hücresel iletişimin, süngerin filtre besleme davranışını koordine ettiğini gösteriyor. Araştırmacılar daha sonra, nöroid salgı hücreleri olarak adlandırılan bu hücre tiplerini incelemek için X-ışını ile görüntülemeyi ve elektron mikroskobu kullandılar. Bu incelemeler, nöroidlerin, süngerlerin su akış sistemlerini çalıştıran ve yiyecekleri yakalayan, saç benzeri çıkıntılara sahip bir tür hücre olan koanositlere ulaşmak için uzun kollar gönderdiğini ortaya çıkardı. Araştırmacılar, iki hücre tipinin yakınlığına ve kimyasalların salgılanmasına izin verebilecek genlerin yapısına dayanarak, bu kolların, nöroidlerin, su akış sistemini duraklatmak için koanositlerle iletişim kurmasını sağladığını düşünüyorlar. Ancak bu nöroid hücreler sinir değildir ve nöronların bu kadar hızlı iletişim kurmasını sağlayan sinapslardan hiçbir iz yoktur. EMBL'de evrimsel biyolog ve çalışmanın ortak yazarlarından Jacob Musser, bu durumun bir sinir sisteminin evrimsel bir öncüsünü temsil edebileceğini söylüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/supergps-teknolojisi-konumumuzu-kesin-bir-netlikte-belirleyebilecek", "text": "Birçoğumuz seyahat sürelerini tahmin etmek, yol bulmak, trafik sıkışıklığından kaçınmak, çocukları takip etmek ve genellikle kaybolmaktan kaçınmak için GPS'e güveniyoruz. Ancak, özellikle bir uydudan düz bir görüş hattı almanın zor olduğu yerleşim alanlarında, her zaman en güvenilir sistem değildir. Şimdi araştırmacılar, bazı senaryolarda sonunda GPS'in yerini alabilecek yeni ve gelişmiş bir teknoloji buldular. SuperGPS olarak adlandırılan teknoloji, 10 santimetreye kadar doğru sonuçlar veriyor ve navigasyon uydu sistemlerine dayanmıyor. Yeni yaklaşım, hücre ağlarına benzer ağlardan yararlanıyor, ancak telefonlarımıza veri akışı yapmak yerine ağ, cihazda kesin bir düzeltme alıyor. Radyo vericileri ve fiber optik ağların bir kombinasyonu, bazı akıllı ince ayarlarla birlikte sistemin temelini oluşturur. Hollanda'daki Vrije Universiteit Amsterdam'dan fizikçi Jeroen Koelemeij, \"Son teknoloji birkaç yenilikle, telekomünikasyon ağının GPS'ten bağımsız, çok doğru bir alternatif konumlandırma sistemine dönüştürülebileceğini fark ettik\" diyor. 6 radyo vericisi olan bir test alanında, araştırmacılar sistemlerini 660 metrekarelik bir alanda çalışırken gösterebildiler. İletilen radyo sinyallerinin zamanlamaları ölçülebilir ve mesafeyi ölçmek için yorumlanabilir, bu da daha sonra bireysel cihazların konumunu ortaya çıkarır. Yeni ağ konumlandırma sisteminin temel bileşenlerinden biri, senkronize bir atomik saattir: mükemmel zamanlama, daha hassas konumlandırma anlamına gelir. Temel olarak, fiber optik kablolar, her şeyi senkronize ve saniyenin milyarda birine kadar doğru tutan bağlantılar olarak işlev görür. Sistem aynı zamanda normalden çok daha büyük bir radyo sinyali bant genişliği kullanıyor - radyo spektrum bant genişliği, kıtlığı nedeniyle pahalı olsa da, ekip, ağ iletişimi için daha büyük bir sanal bant genişliği oluşturuyor. Bu ek bant genişliği, standart GPS ile ilgili en büyük sorunlardan birinin üstesinden gelir; bu, radyo sinyallerinin binalardan yansıması ve hızla karışabilmesidir. Yeni sistem, otomatikleştirilmiş araçların yanı sıra, onu geliştiren araştırmacılara göre kuantum iletişim ağlarının ve mobil cihazlar için yeni nesil ağların planlanmasında yararlı olabilir. Küresel Navigasyon Uydu Sistemlerinin GPS dahil kesinlikle kullanımları olsa ve uzun bir süre daha bunu yapmaya devam edecek olsa da, uzmanlar sürekli olarak onu iyileştirmenin ve iyileştirmenin yollarını arıyorlar. Bunu GPS'e gerçek bir alternatif olarak belirlemek için daha fazla test yapılması gerekecek. Önerilen ağ tabanlı sistemin, iletim protokolleri ve donanımı halihazırda kullanımda olmasına rağmen, kurulması da zaman alacaktır. Araştırmacılara göre mevcut mobil ve Wi-Fi direkleri en azından şimdilik bu iş için uyarlanabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/surtunme-kuvveti-kanunlarini-degistirecek-bulus", "text": "Bilkent Üniversitesi araştırmacıları, sürtünme kuvveti kanunlarını değiştirecek nanoteknoloji temelli yeni bir malzeme geliştirdi. Bilkent Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Öğretim Üyesi ve UlusalNanoteknoloji Araştırma Merkezi araştırmacılarından Yrd. Doç. Dr. Mehmet Baykara, UNAM Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Engin Durgun, Bilkent Üniversitesi yüksek lisans öğrencisi Ebru Cihan ve ziyaretçi araştırmacı Semran İpek ile birlikte geliştirdikleri çalışmalarına ilişkin açıklamalarda bulundu. Mehmet Baykara, \"uzun süredir sürtünme kuvveti kanunlarının nanometre boyutunda anlaşılmasına yönelik araştırmalar yaptıklarını, bunun sonucunda da bu kanunların bilinen hallerini değiştiren nano boyutta sürtünmesiz yüzeye sahip yeni bir malzeme geliştirdiklerini\" bildirdi. Gerçekleştirdikleri çalışmanın dünyanın en önde gelen multi-disipliner bilim dergilerinden Nature Communications'da yayımlanarak bilim dünyasına duyurulduğunu kaydeden Yrd. Doç. Dr. Baykara, yayına ilişkin, \"Çalışmamızın tamamen Türkiye adresli olarak Nature Communications'da yayımlanan ikinci makale olmasından dolayı gururluyuz.\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/surucusuz-araclar-karanlikta-nasil-gidiyor", "text": "Google'a girip sürücüsüz otomobil veya benzeri bir arama yaptığınızda, karşınıza çıkan tüm görsel sonuçlarında gündüz çekimlerini göreceksiniz. Aslında bu bir tesadüf değil; otomotiv ve teknoloji devleri, kamuoyunun aklını zaten bir güvenlik endişesi meşgul ederken yeni soru işaretleri oluşturmak istemiyor. Gece sürüşü de bunlardan biri. Ford ise farklı bir yol izliyor ve Project Nightonomy adını verdiği çalışmayla otonom araçların karanlıktaki performanslarını masaya yatırıyor. Her ne kadar sihirli bir düzenek gibi görünse de, sürücüsüz otomobillerin kullandıkları sistem temelde basittir; araçta bulunan radarlar, kameralar ve ışıklı lazer olarak bilinen lidarlar sayesinde sürüş mesafesi, şerit takibi ve güvenlik gibi temel sürüş bileşenleri sağlanır. Ancak karanlık olduğunda bu üç sistemden biri, kameralar, devre dışı kalır. Otomotiv devi Ford'un yayınladığı yeni videoda ise, harita uygulamalarını ve lidarları kullanan araçların Arizona'daki bir test ortamında kamera kullanmaksızın nasıl çalıştığı anlatılıyor. Lidar tedarikçisi Velodyne tarafından geliştirilen en ileri teknoloji ışıklı lazerleri kullandığını belirten Ford, bu yıl içerisinde 30 sürücüsüz Ford Fusion ile insansız sürüş teknolojilerini test etmeyi planlıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/surucusuz-otobusler-seferlerine-basliyor", "text": "Sürücüsüz otomobil teknolojileri konusunda öncü ülkelerden biri olanİngiltere, Londra'nın sokaklarında Google'ın sürücüsüz otomobillerinin test aşamasına ev sahipliği yaparken, Mercedes Benz ile sürücüsüz tır çözümleri konusunda anlaşmaya varmıştı. İngiltere şimdiki süreçte daha önce açıkladığı, 2016 yılı içerisinde kullanıma sunmayı amaçladığı sürücüsüz otobüs kapsülleri hizmete giriyor. İngiltere Ulaştırma Araştırma Laboratuvarı , GATEway adını taşıyan projenin kaydını gün itibariyle açtı. Bu demek oluyor ki, sürücüsüz otobüs kapsülleri en kısa zamanda devreye girecek. GATEway Projesinin Direktörü Nick Reed konuyla ilgili yaptığı açıklamada, sürücüsüz araç taşımacılığının muhtemelen at arabasının bulunuşundan sonraki otomotiv endüstrideki en büyük gelişmenin olduğunu kaydetti. Her vatandaşın gönül rahatlığıyla söz konusu araçlara binebileceğini ifade eden Reed, GATEway araçlarının yolculara yolculukları sırasında tam güvence sunduğunu dile getirdi. Westfield Sportscars, Oxbotica gibi şirketlerden getirilen uzmanlardan oluşan ekip ile geliştirilen Ultra Pod adlı kapsüller, 6 kişilik yolcu kapasitesine sahip olacak ve en fazla 40km/s hıza ulaşabilecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/surucusuz-otomobilden-sonra-simdi-de-surucusuz-bebek-arabasi", "text": "İlk akıllı bebek arabası olarak lanse edilen Smartbe, akıllı telefonda bulunan uygulamasıyla bağlantılı olarak çalışıyor. Üzerinde bulunan sensörler sayesinde yoldaki engelleri algılayan araba, kullanıcısıyla arasında da belirli bir mesafeyi koruyor. Kullanıcının arabaya dokunmasına gerek kalmıyor ve kendisi nereye giderse araba da o yöne doğru hareket ediyor. Smartbe'nin 3 adet farklı modu bulunuyor. Tamamen sürücüsüz modda hiçbir müdehale gerektirmeden hareket eden araba, yarı otomatik moddayken kendi motorları aracılığıyla belirli bir güç sağlayarak kullanıcının rahatlıkla arabayı sürmesi sağlanıyor. Manuel modda ise standart bebek arabaları gibi kullanılabiliyor. Hava filtresine de sahip olan arabanın içerisindeki sıcaklık değiştirilebiliyor veya müzik çalınabiliyor. Üst kısımda yer alan kamera aracılığıyla bebeğin durumu her an kontrol edilebilirken arabadan uzaklaşıldığında telefona gelen bildirimle kullanıcı uyarılıyor. Gece olduğunda arabanın üzerindeki uyarı lambaları yanıyor ve böylece arabanın herkes tarafından fark edilebilmesi sağlanıyor. Birçok farklı renk seçeneği mevcut olan ve Indiegogo'da 80 bin dolar destek bekleyen Smartbe'lerden birine sahip olabilmek için en az 399 dolar bağışta bulunmak gerekiyor. Ancak bu fiyata sadece normal moda sahip bebek arabasına sahip olunabiliyor. Sürücüsüz modu bulunan araba için ödemeniz gereken miktar ise tam 3.099 dolar. Projenin sorunsuz bir şekilde sonuçlanması halinde bebek arabalarının bu yılın aralık ayında kullanıcılarla buluşacağı belirtiliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/tay-sachs-hastasi-iki-cocuga-basarili-ilk-gen-tedavisi", "text": "Tay-Sachs hastalığı için 14 yıllık gelişimin ardından iki bebek ilk kez gen tedavisi gördü. Tay-Sachs, HexA adı verilen bir enzimdeki eksikliğin neden olduğu ciddi bir nörolojik hastalıktır. Bu enzim, normalde beyinde çok küçük, zararsız miktarlarda bulunan yağa benzer bir maddeyi parçalar. Bununla birlikte, HexA olmadan, bu yağ benzeri madde, nöronlara zarar veren ve onları öldüren toksik düzeylerde birikebilir. Tay-Sachs'ın bu kasvetli tanımı güncelliğini koruyor ve hastalığı olanlar genellikle 5 yaşına kadar ölüyor. Tay-Sachs'lı hastaların gözlerinin retinasında genellikle kiraz kırmızısı bir nokta bulunur. Maalesef Tay-Sachs için hala bir tedavi yok. Agresif tıbbi tedavi sağkalımı uzatabilir ancak nörolojik işlevi iyileştirmez. Tay-Sachs'ı tedavi etmenin tek etkili yolu, beyindeki HexA enzimini eski haline getirmektir. Ancak bu zordur, çünkü kan-beyin bariyeri çoğu molekülün beyne geçmesini engeller. UMass Chan Tıp Okulu ve Auburn Üniversitesi'nden bu engeli aşmaya yardımcı olabilecek bir gen terapisi geliştiren bir araştırma ekibinin üyesi Miguel Sena-Esteves, \"Tedavimiz, beyin hücrelerine eksik enzimi nasıl üreteceklerini öğreten DNA talimatlarını iletmek için iki zararsız viral vektör kullanır. Bir dizi ilgili hastalığı ve diğer durumları tedavi etmek için benzer teknikler kullanılmıştır. Tay-Sachs durumunda, bu DNA talimatları bu hücrelerin çekirdeğine girer ve orada kalır ve uzun vadeli HexA üretimine izin verir. Gen terapimizi farklı hayvan türleri üzerinde başarıyla test eden önceki çalışmalarımıza dayanarak, tedavinin beynin merkezi bir kısmına verilmesinin, enzimin bağlantıları boyunca diğer bölgelere seyahat etmesine ve tüm beyine dağılmasına izin verdiğine inanıyoruz. Gen tedavisi tedavimizi alan ilk çocuk, geç evre hastalık semptomları olan 2 buçuk yaşındaydı. Tedaviden üç ay sonra daha iyi kas kontrolüne sahip oldular ve gözlerini odaklayabildiler. Şimdi 5 yaşında olan çocuğun sağlığı stabil ve nöbetsiz, bu da bu yaştaki hastalar için genellikle mümkün değil. 7 aylıkken tedavi edilen ikinci bir çocuk, üç aylık takipte beyin gelişimini iyileştirdi ve 2 yaşın biraz üzerinde nöbetsiz kaldı. Tedavimizin hastalığın ilerlemesini tamamen durdurup durduramayacağını doğrulamak için daha fazla test yapılması gerekiyor. Tedavimizin insanlara ilk kez verildiği göz önüne alındığında, hayvan çalışmalarımızda gördüğümüz maksimum terapötik etkilerin altında muhafazakar bir doz kullandık. Meslektaşlarım ve ben şu anda daha fazla sayıda hastada artan dozların güvenliğini ve etkinliğini test etmek için bir takip klinik deneyi yürütüyoruz.\" diyor. Nadir hastalıkları araştırmak, bir bütün olarak tıpta ilerlemelere yol açabilir. Bu tedavileri üretmenin artan maliyeti, dünya çapında hasta sayısının çok az olduğu ve karlılığın düşük olduğu birçok ultra nadir hastalık için gen tedavisi geliştirmeyi ve test etmeyi imkansız olmasa da son derece zorlaştırıyor. Bu tedavileri, yalnızca kendi çocuğu katılımcı olan cömert bir aileden aldığımız fon sayesinde devam eden klinik denemelerimizde çocuklara sunabildik. Bu taban yaklaşımı, çok nadir görülen hastalık araştırmalarında ortak bir temadır - geliştirme ve testler genellikle ebeveynler, vakıflar ve federal hibeler tarafından desteklenir. UMass Chan Tıp Okulu'ndaki Moleküler Terapötikler için Çeviri Enstitüsü programımız, aileler ve vakıflarla işbirliği içinde sürekli artan sayıda çok nadir hastalık için daha fazla viral vektör gen tedavisi geliştirmeye odaklanmaktadır. Dünya çapında yaklaşık 7.000 nadir hastalıktan herhangi birine yakalanmış her hastanın normal bir yaşam şansını hak ettiğine inanıyoruz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/tek-bir-dev-kralice-ari-tum-avrupa-istilasini-atesledi", "text": "İstilacı türler, hazırlıksız ekosistemlerde hızla yayılma ve ortalığı kasıp kavurma konusunda kötü şöhretli bir yeteneğe sahiptir. Asya eşek arısı , bal arıları, uçan sinekler ve diğer böcekleri avlarken yaşam alanını yılda 80 kilometreden fazla genişletir. Yaklaşık 20 yıl önce, genellikle 'cinayet eşekarısı' olarak adlandırılan tür Avrupa'da ilk kez ortaya çıktılar. Genetik analiz, batıdaki hızlı ve yaygın istilalarının muhtemelen 2004'te Çin'den Fransa'ya sıçrayan tek bir yaban arısının sonucu olduğunu ortaya çıkardı. University College Cork ekolojisti Simon Harrison, \"Araştırmamız, orijinal genetik çeşitlilik son derece düşük olduğunda bile, istila edilmiş bölgelerde eusosyal böceklerin nüfus artışı için dikkate değer bir potansiyel olduğunu ortaya çıkardı\" diyor. University College Cork zooloğu Eileen Dillane ve ekibi, Nisan 2021'de İrlanda'ya Asya eşekarısının ilk gelişinin kaydedilen üç genini analiz etti ve bunları Avrupa anakarasında bulunan eşekarısı dizileriyle karşılaştırdı. Tüm genler, hat boyunca aktarılan mitokondriyal genlerdi. Daha önceki çalışmalar, tek bir gen üzerinde yapılan çalışmalara dayanarak, Avrupa'daki Asyalı eşek arılarının görünüşe göre aynı genetik soyu paylaştığını göstermişti. Sonuçlar, Dublin'de bulunan anne yaban arısı soyunun tüm Avrupa'da görülenle aynı olduğunu gösterdi. Sonuçlar, diğer grupların sonuçlarıyla birlikte, şu anda potansiyel olarak milyonlarca bireyi oluşturan Avrupa'daki tüm V. velutina popülasyonunun, yaklaşık 15-20 yıl önce Çin'den gelen tek bir çiftleşmiş kraliçeden geldiğini gösteriyor. Anavatanı Güneydoğu Asya'da Asya eşekarısı, karmaşık bir uyarı ve av savunma sistemine sahip Asya bal arılarını besler. Saldıran bir yaban arısını bir arı topunun içinde aşırı ısıtarak öldürürler. Ne yazık ki, Avrupa bal arıları bu savunma davranışlarından yoksundur, bu da onları eşekarısı için kolay hedef haline getirir ve kıta çapında tozlaşma hizmetleri için endişelere yol açar. Asya eşekarısı, bazı insanların alerjik reaksiyon gösterebileceği kötü bir acıya sahipken, neyse ki Avrupa yaban arısının aksine insanlara karşı saldırgan değiller. Dillane ve meslektaşları, V. velutina'nın Avrupa popülasyonundaki çok düşük genetik çeşitliliğin biyolojik kontrol için bir potansiyel sağlayabileceğini belirtiyor. Ne yazık ki araştırmacılar, \"iklim değişikliğinin gelecekte başarılı bir istila tehdidini artırması muhtemeldir, bu nedenle bu türe karşı farkında olunması gerektiği\" konusunda da uyarıyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/tek-bir-lazer-bir-saniyelik-internet-trafiginin-tamamini-rekor-surede-aktardi", "text": "Bilim insanları, bir lazer ve tek bir optik çip sistemi arasındaki en hızlı bilgi iletimini, şimdi saniyede 1,8 petabit seviyesine çıkararak yeni bir rekora imza attı. Bu, her bir saniye tüm internetten geçen trafik miktarından çok daha fazladır. ABD'deki ortalama geniş bant indirme hızı saniyede 167 megabit. Bir gigabit'e ulaşmak için 1.000 megabit'e ve ardından 1 petabit'e ulaşmak için 1 milyon gigabit'e ihtiyacınız var. Buradan da görülebiliyor ki 1,8 petabit bir saniyede iletmek için ciddi bir veri miktarıdır. Süper şarjlı veri aktarım sistemi, tek bir kızılötesi lazerden gelen ışığı kullanan ve onu yüzlerce frekansa bölen özel tasarım bir optik çip etrafında inşa edilmiştir. Frekanslar, tıpkı bir taraktaki dişler gibi, birbirinden sabit mesafelerde izole edilir - bu nedenle, bu düzenin adı frekans tarağı olarak adlandırılır. İsveç'teki Chalmers Teknoloji Üniversitesi'nden nanobilimci Victor Torres Company, \"Bu çipin özelliği, fiber optik iletişim için ideal özelliklere sahip bir frekans tarağı üretmesidir\" diyor. Bu başarıya ulaşmak için, araştırmacılar fiber optik kabloyu 37 farklı çekirdek bölümüne ayırdılar ve ardından her bölüm 223 farklı frekans dilimine - taraktaki dişlere - ayrıldı. Bu kadar çok verinin paralel olarak gönderilmesi rekor hıza ulaşmak için çok önemliydi. Gerçek verilerin kendisi, dijital verileri oluşturan 1'leri ve 0'ları depolamak için ışık dalgalarının yüksekliğini, gücünü, ritmini ve yönlerini ayarlayan modülasyon adı verilen bir işlem kullanılarak ışık sinyallerine kodlandı. Bu araştırma örneğinde, sistemin amaçlandığı gibi çalıştığından emin olmak için yapay \"sahte\" veriler kullanıldı. Dahası, veri kodlama cihazları da dahil olmak üzere ekstra bileşenlerin çipe dahil edilmesi gerekir. Yine de bu yapıldığında, araştırmacılar, ortaya çıkan sistemin şu anda sahip olduğumuzdan çok daha hızlı ve daha az güce ihtiyaç duyacağını söylüyor. Danimarka Teknik Üniversitesi'nden elektrik mühendisi Leif Katsuo Oxenlowe, \"Çözümümüz, tamamı güç tüketen ve ısı üreten İnternet merkezlerinde ve veri merkezlerinde bulunan yüz binlerce lazerin değiştirilmesi için bir potansiyel sağlıyor\" diyor. Hesaplamalı bir modelin kullanılmasıyla, araştırmacılar, sistemin ölçeklendirilmesi söz konusu olduğunda önemli bir potansiyel olduğunu da belirleyebildiler - gelecekte daha da yüksek veri aktarım hızları mümkün olması bekleniyor. Modeller, ışık frekanslarını daha da bölerek ve üretilen sinyalleri daha da güçlendirerek, saniyede 100 petabit'e kadar hızların mümkün olduğunu gösteriyor. Bütün bunlar verilerin güvenilirliğini kaybetmeden yapılabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/teknofest-girisim-yarismasi-basvurulari-uzatildi", "text": "Dünyanın en büyük Havacılık, Uzay ve Teknoloji Festivali TEKNOFEST'te heyecan tüm hızıyla sürüyor. İstanbul'da Nisan ayında 2 milyon 547 bin ziyaretçisi ile rekorlara imza atarak bilim, teknoloji ve uzayla dolu unutulmaz izler bırakan TEKNOFEST, 2023 yılının ikinci ve üçüncü durağında yepyeni bir yarışma modeliyle 30 Ağustos 3 Eylül 2023 tarihleri arasında Başkent Ankara'da, 27 Eylül 1 Ekim 2023 tarihlerinde ise Ege'nin incisi İzmir'de gerçekleşecek. Tam bağımsız bir Türkiye için Milli Teknoloji Hamlesi vizyonuyla milyonları kucaklayarak bir araya getiren TEKNOFEST'te, Girişim Yarışması modeli ile 10 farklı temada yarışma sonrası girişime dönüştürülmek istenen projelerin gelişimine tanıklık edilecek. Bu ayrıcalıklı projeler için yarışma başvuru tarihi 31 Temmuz 2023 tarihine kadar uzatıldı. TEKNOFEST Girişim Yarışmasına; 2018 ile 2023 yılları arasında TEKNOFEST bünyesinde düzenlenen yarışmalara başvurmuş lise, üniversite ve üzeri seviyedeki takımlar katılabilecek. Girişim temaları; Eğitim Teknolojileri, Sağlık ve İyi Yaşam Teknolojileri, Ulaşım ve Mobilite Teknolojileri, Tarım Teknolojileri, Haberleşme ve İletişim Teknolojileri, Turizm Teknolojileri, Çevre, Enerji ve İklim Teknolojileri, Uzay, Havacılık ve Savunma Teknolojileri, Afet Yönetim Teknolojileri ve Engelsiz Yaşam Teknolojilerinden oluşuyor. TEKNOFEST Yarışmacılarının katılabildiği yarışmada tüm temalar Ön Kuluçka ve Hızlandırma kategorilerinden oluşuyor. Ön Kuluçka kategorisinde girişim fikri olan veya ürününü geliştirmekte olan takımlar bu kategoride değerlendirilecek. Bu aşamada girişimin kurulmuş olması veya şirketleşmiş olması şartı aranmayacak. Hızlandırma aşamasında ise projesini test edilebilir bir ürüne dönüştürmüş olan ve bu projeleri ile ilgili şirket kurmuş olan takımlar sunumları ile değerlendirilecek. TEKNOFEST yarışmacılarının girişim ekosistemine dahil olmaları, teknoloji yarışmalarında geliştirilen projelerin ticarileştirilerek topluma kazandırılması ve de girişime dönüşen projeler ile Milli Teknoloji Hamlesi'ne katkı sağlanmasının amaçlandığı yarışmada katılımcılara toplamda 7 milyon TL'nin üzerinde ödül verilecek. Başvurular 31 Temmuz itibari ile sona erecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/teknolojide-grafen-devrimi", "text": "Karbon atomunun bal peteği örgülü yapılardan bir tanesine verilen isim olarak en basit tanımıyla aktarılır. Çelikten 300 kat daha sağlam olan grafen, planlar beklendiği gibi geçekleşirse teknolojide yeni bir boyut meydana getirebilir. Graphenetechnologies'in yaptığı araştırmalar, verdiği bilgilere göre, grafen teknolojisi, gelecek teknolojisinin en önemli konumunda yer alacak. Grafen, Karbon atomunun bal örgüsü yapısını 2004 yılında Andre Geim, Konstantin Novoselov adlı bilim adamlarının bulmasıyla hayatımıza girmiştir. Grafen'den üretilen Grafen Aerojel, saf haliyle kendisinden 40 bin kat daha ağır cisimleri taşıyabiliyor. 2 santimetrekareye 1 tondan fazla darbeye dayanabilen grafen, saf boyutunun yüzde 5 boyutuna dek sıkıştırılabiliyor. Bilinen ilk iki boyutlu malzeme olan grafen, bu özelliği ile çeşitli teknolojilerde kullanım imkanı tanıyor. Başta grafenin rulo haline getirilmiş formu olan karbon nanotüpler, elektronik ve sağlık alanlarda sıkça kullanılıyor. Isıya karşı dayanıklı olan, savaş sanayisinde tank ve asker zırhı üretimi için kullanılabileceği düşünülen madde, kağıt kadar ince telefonlar, en kısa zamanda şarj eden piller vb. çözümlerde kullanılması bekleniyor. Günümüzde maddeyi bulan ikili bünyesinde University Of Manchester merkezli sürdürülen çalışmaların, hedefe ulaşması ihtimalinde, belirli bir şekli barındırmayan-hacimsiz eşyalara sahip olabileceğimizi söyleyebiliriz. -Hacimsiz, kağıt kadar ince bükülebilen telefonlar -Vücuttaki sinir hücreleri doğrudan bağlanabilen biyonik cihazlar. -Savaş sanayisinde kullanılacak, insanlığın elde edebileceği her ısıya dayanıklı zırh, kalkan vb. teknolojisi. -Çelikten 300 kat sağlam olması nedeniyle, daha sağlam ve hafif hava araçları. -Elektronları günümüze dek hiç olmadığı kadar hızlı taşıması sebebiyle, var olabilecek en kısa zamanda şarj sağlayacak piller, batarya teknolojisi. -Çelikten 300 kat sağlam olması özelliği, spor, sağlık vb. birçok alandadaha sağlam, hafif ve bükülebilmesi nedeniyle daha işlevsel aletlerinüretimini sağlayacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/tekrarlanan-sarsintilar-kafatasini-kalinlastiriyor-olabilir", "text": "İnsanlarda üzerinde yapılan araştırmalar, yumuşak beyin dokumuza verilen hasarın, kafaya küçük bir darbe ile bile gerçekleşebileceğini gösteriyor. Ancak, çoklu kafa yaralanmalarının sıçanları nasıl etkilediğini inceleyen yeni bir araştırmaya göre, tekrarlanan sarsıntı kafatası kemiğini kalınlaştırabilir. Şiddetli beyin yaralanmaları kafatası kırıklarına neden olabilirken, bu durumda araştırmacılar tekrarlayan sarsıntıların kafatasının kemiklerini nasıl deforme edebileceğiyle ilgilendiler. Monash Üniversitesi'nden sinirbilimci Bridgette Semple, çalışmanın arkasındaki motivasyonları açıklarken, \"Sarsıcı etkilerin beyni nasıl etkileyebileceği konusunda kafatasının potansiyel etkisini görmezden geliyoruz\" diyor. Yüksek çözünürlüklü beyin görüntüleme ve doku boyama tekniklerini kullanan Semple ve meslektaşları, hayvanlara birden fazla kontrollü kafa travması veya zarar vermeyen sahte bir tedavi uygulandıktan sonra sıçanların kafatası kemiklerindeki yapısal değişiklikleri incelediler. Beyin sarsıntılarının mekaniği iyi çalışılmış olsa da, kemik büyümesi ve yapısı üzerindeki etkisi tam olarak anlaşılamamıştır. Ekip, 24 saat arayla tekrarlanan sarsıntıların, yaralanma bölgesine yakın kafatasında daha kalın, daha yoğun kemiklerle sonuçlandığını buldu. Bu değişiklikler, yaralanmadan 2 hafta sonrasına kıyasla 10 hafta sonra daha belirgin hale geldi. Araştırmacılar ayrıca, kafatasındaki kemik iliği boşluklarının, yaralanmadan 2 ila 10 hafta sonra kademeli olarak hacim kaybettiğini belirtti. Ancak ekip, bu değişikliklerin bir sonucu olarak kafatası kemiklerinin gücünün farklı olup olmadığını ölçmedi. Kemikler, ne kadar güçlü olurlarsa olsunlar, aslında mekanik kuvvetlere, hormon seviyelerine ve hatta yerçekimindeki değişikliklere tepki veren, şekil verilebilir canlı dokulardır. Kafatası kemiklerinin hafif kafa yaralanmalarına nasıl tepki verdiğini anlamak, sadece beyin sarsıntılarının beyin dokusuna nasıl zarar verdiği hakkında bildiklerimizi tamamlamayabilir. Araştırmacılar, meninkslerin ve kafatası periostunun nasıl etkilendiğine de ışık tutabilir. Daha kalın bir kafatası, beyni başka etkilerden koruyabilecek gibi görünse de, kafatası kalınlaşmasının koruyucu bir tepki mi yoksa daha kötü bir şeyin işareti mi olduğu belirsizdir - gelecekteki çalışmaların çözmeye çalışabileceği bir şey olarak bu da yerini almıştır. Yakın zamanda yapılan bir araştırma, 'hafif' bir sarsıntı yaşayan katılımcıların yaklaşık üçte birinin sekiz yıl sonrasına kadar semptomları olduğunu buldu. Görüntüleme çalışmaları ayrıca kafaya alınan tek bir darbenin bile beyin dokusunda bir dizi hücresel hasarı tetikleyebileceğini öne sürüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/teksasta-kesfedilen-kretase-donemi-coelacanth-fosilleri", "text": "Fosillerin yaklaşık 96 milyon yaşında olduğu ve Kuzey Amerika'dan gelen ilk Kretase mawsoniid Coelacanth'a ait olduğu tahmin ediliyor. Coelacanth'lar, tetrapodlarla yakından akraba bir grup büyük loblu balıktır . İlk canlı örneğin 1938'de Güney Afrika'da tesadüfen yakalanmasına kadar yaklaşık 66 milyon yıl önce soylarının tükendiği düşünülüyordu. Coelacanth'lar ilk olarak Erken Devoniyen döneminde ortaya çıkmış, Devoniyen ve Karbonifer döneminde biraz çeşitlenmiş ve Erken Triyas'ta maksimum çeşitliliğe ulaşmıştır. Cenevre Doğa Tarihi Müzesi Jeoloji ve Paleontoloji Bölümü'nden Dr. Lionel Cavin ve \"Bugün, bir Coelacanth'ın yaşayan tek cinsi olan Latimeria, Afrika'nın doğu kıyısı ve Endonezya'da bulunan iki tür tarafından temsil edilmektedir\" dedi. Yeni tanımlanan Coelacanth örnekleri, kuzeydoğu Teksas'taki Woodbine Formasyonunun iki bölgesinden kurtarıldı. Bu tuzlu su balığının toplam vücut uzunluğu 1,5 m idi ve yaklaşık 96 milyon yıl önce Geç Kretase döneminde yaşadı. Ağırlıklı olarak Laurasian akrabalığı vardır. Bu durum, türün coğrafi dağılımını önemli ölçüde arttırır ve Geç Kretase çağının başlangıcında oluşumunu doğrular."}
{"url": "https://www.fizikist.com/telefonunuzu-korumak-icin-parmak-izine-ne-kadar-guveniyorsunuz", "text": "Akıllı telefonlar genellikle küçük sensörleri kullanarak tam parmak izinin sınırlı bir bölümünü tararlar. Kayıt sırasında aynı parmak için çoklu parmak izleri taranır. İki insanın birebir aynı parmak izlerine sahip olmadığına inanılıyor ama New York Tandon Üniversitesi Mühendislik Okulu ve Michigan Devlet Üniversitesi Mühendislik Koleji araştırmacıları iki parmak izi arasındaki kısmı benzerliklerin yeterince yaygın olduğunu buldular. Elektronik cihazlarda kullanılan parmak izi tabanlı güvenlik sistemleri düşünüldüğünden daha savunmasız olabilir. Tam parmak izinden çıkarılan kısımlar, Güvenlik açığı parmak izi tabanlı kimlik doğrulama sistemleri küçük algılayıcıları kullanıcının tam parmak izi taraması yapmasına izin vermemesi gerçeğine dayanıyor. Onun yerine, sensörler kısmi parmak izini tarayıp depoluyor ve çoğu telefonlar birçok farklı parmak izinin kimlik doğrulama sistemine kayıt edilmesine izin veriyor. Araştırmacıların hipotezine göre; iki farklı insan parmak izleri arasında yeterince MasterPrint oluşturacak kadar benzerlik olabileceği öne sürüldü. NYU Tandon'da mühendislik ve bilgisayar bilimlerinde öğretmen ve araştırma takım lideri Nasir Memon, MasterPrint konseptinin 1234 gibi yaygın olarak kullanılan bir şifreyi kullanarak PIN tabanlı bir sistemi çatlatmaya çalışan bir bilgisayar korsanına benzer olduğunu açıkladı. Memon Yaklaşık zamanın yüzde 4'ü, sadece tahmin ettiğinde 1234 şifresinin doğru olma olasılığı bir hayli yüksek olacaktır. dedi. Araştırma takımı MasterPrint gibi benzer bir güvenlik açığını ortaya çıkartabilecek şeyler bulup bulamayacaklarını görmek için işe koyuldular. Aslında, insan parmak izi kalıplarındaki belirli özelliklerin güvenlik kaygılarını arttıracak kadar yaygın olduğunu buldular. Araştırmacılar, ancak, 800 tam parmak izi örneğinden sadece 1 tanesi tamamen MasterPrint parmak izi olduğunu buldular. Memon Şaşırtıcı olmayan bir şekilde, kısmi bir parmak izini tam olanla eşleştirme şansı daha büyük ve çoğu cihaz yalnızca kimlik saptama için kısmi parmak izine güveniyor. diye açıklamada bulundu. Takım, gerçek parmak izi görüntülerinden çıkarılan MasterPrints niteliklerini analiz etti ve ondan sonra yapay kısmi MasterPrint yaratmak için algoritma oluşturdu. Deneyler; yapay kısmi parmak izinin, daha geniş eşleşme potansiyeline sahip olmasına karşın biyometrik güvenlik sistemlerini kandırmak gerçek kısmi parmak izlerini kandırma olasılığından yüksek olduğunu gösteriyor. Her bir kullanıcı için kaç kısmi parmak izi taklidi depolandığına ve kimlik doğrulama başına maksimum beş deneme olduğunu varsayımına rağmen, takım kendi yapay dijital MasterPrintleriyle mükemmel uyumu olan yüzde 26 ile 65 arası kullanıcı olduğunu rapor etti. Akıllı telefonda her bir kullanıcı için ne kadar kısmi parmak izi depolanırsa o kadar savunmasız olur. Roy, çalışmalarının yapay bir ortamda tamamlandığını vurguladı. Ancak yapay parmak izi oluşturmadaki ve dijital MasterPrintlerin fiziksel eserlere aktarılması için geliştirilen tekniklerdeki gelişmeler bir cihazı kandırmak için önemli güvenlik endişeleri yarattığını belirtti. MasterPrint'in yüksek eşleşme kapasitesi, güvenilir parmak izi tabanlı kimlik doğrulama sistemleri tasarlama zorluklarını işaret ediyor ve çok faktörlü kimlik doğrulama şemalarının ihtiyacını güçlendiriyor. Roy bu çalışmanın gelecek tasarımları hakkında bilgi verebileceğini söyledi. Memon takımın araştırmasının sonuçları, herhangi bir satıcının kullanabileceği ya da kullanamayacağı önemsiz ayrıntılara dayandığını belirtti. Yine de cihazları açmak için kısmi parmak izlerinin kullanımı sürdükçe ve her parmak için çoklu kısmi parmak izi depolandıkça, MasterPrint bulma olasılığı önemli ölçüde artmış olacağını söyledi. Materyaller NYU Tandon Mühendislik Okulu tarafından sağlandı. Aditi Roy, Nasir Memon, Arun Ross. MasterPrint: Kısmi Parmak İzi Tabanlı Kimlik Doğrulama Sistemlerinin Güvenlik Açığının Keşfedilmesi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/temel-bilimler-neden-temeldir", "text": "- Atomlar, moleküller, bitkiler, hayvanlar, insanlar, ateş, su, toprak, tahta..! - Tabi ki olur; tahta da olur, hava da... Birbirinden oldukça ayrık gibi görünen bu ifadelerin aslında birbiriyle sıkı bir bağlantı içerisinde olduğu hepimizin malumudur. Atomların molekülleri ve moleküllerin de diğer her şeyi oluşturduğu bilgisi orta-öğretimden itibaren fen bilimleri derslerinde anlatılmaya başlar. Bu dönemlerde temel bilimler ortak dersler olarak işlenirken lise ve üniversite eğitimine doğru ilerledikçe kendi seçtiğimiz alana yönelik olarak bazı dersler diğerlerine göre daha sık işlenmeye başlar. Ancak öğrenim seviyesi yükseldikçe temel bilimlerin diğer tüm bilimlerin de temelini oluşturduğu gerçeğini unutmak ve temel bilimlere yeterli özeni göstermemek, araştırdığıma yaptığımız alanda sebep-sonuç ilişkilerini doğru kurabilmemiz açısından bazı negatif etkilere sebep olabilir. Mesela, kimya temeli olmayan biri biyolojik olayları nedenselleştirmekte zorlanırken matematik temeli olmayan biri de aynı sebeple fiziksel olayları doğru açıklamakta güçlük çekebilir. Bu yüzden fizik, kimya, biyoloji ve matematik gibi disiplinler temel bilimler olarak nitelendirilir ki temeli eksik olan tüm yapılar gibi temel bilimleri eksik olan eğitimler de riskli yapılardır. Bu disiplinlerden herhangi birinde yetersiz düzeyde alınan eğitim, ezberci eğitimin nasıl ortaya çıktığı konusunda bizlere bazı fikirler verebilir. Çünkü doğa olaylarını nedenleri ile açıklayamıyorsak onların sonuçlarını ezberlemek daha cazip gelecektir. Konuyu biraz daha açacak olursak... Diyelim ki sizin işiniz moleküler seviyede araştırmalar yapmak olsun; DNA'nın hangi elementlerden oluştuğunu ve moleküllerin hücreleri, hücrelerin dokuları, dokuların organları ve organların da organizmaları oluşturduğunu ezberden biliyorsunuzdur. Ancak bu ilişkiyi bilmek bu ilişkileri anlamak ile aynı şey olmayabilir. Moleküller belirli kimyasal reaksiyonları gerçekleştirebilmek ve mevcut geometrik yapılarını kazanabilmek için ne gibi fiziksel koşullara gereksinim duyar? Organik moleküllerin yapısına katılan elementler doğa tarafından neden özellikle tercih edildi? Glukoz gibi heksoz şekerlerine günlük diyette bolca rastlamamıza rağmen yaşamın yönetici molekülü DNA neden başka bir şeker kullanmayı tercih etti? Hücrelerin hareket etme yeteneğini tetikleyen süreçlerde -kanserlerin metastaz süreçlerinde de rastladığımız gibi- elektrostatik yükler neden önemli? Bu şekilde sayısız soru sorabiliriz ancak bunlar gibi bazı süreçleri açıklayabilmek neden-sonuç ilişkisi kurmaya ihtiyaç duyduğumuz durumlardan bazıları sayılabilir. Ayrıca böyle kimyasal reaksiyonlar her fiziksel ortamda farklı işleyebileceği için böylesi çıkarımları ezber bilgiler ile elde etmek oldukça zorlayıcı olacaktır desek yanlış olmaz herhalde. Bu bağlamda, pozitif-bilimler öğrencilerini geleceğin aşçı adayları gibi düşünecek olursak temel bilimler de onlarının mutfağında daima ihtiyaç duydukları olmazsa olmaz bileşenler olacaktır; bu bileşenlerin eksik olmaları durumunda ise istediğimiz yemeği ortaya çıkarmakta bazı güçlüklerle karşılaşabiliriz. Dolayısıyla bir biyolog adayının matematik veya fizik sevmemesi ve alanı dışında olduğunu düşündüğü için bu disiplinlerin temel konularını öğrenmekten kaçınması biyolojik proseslerle ilgili ilişkileri doğru kurabilmesi açısından önemli sorunlara sebep olabilir. Bilim bir bütündür; evet, bazı konularda araştırma alanları açısından özelleşebilir ama birbirinden ayrılamaz. Mesela DNA'nın moleküler yapısını ilk açıklayan James Watson ve Francis Crick ismindeki bilim insanları dönemin önde gelen fizikçileriydi . Yine genetik biliminin babası olarak adlandırılan Gregor Mendel, bezelyelerin genotipik ve fenotipik özelliklerini belirlemek amacıyla matematiğin olasılık hesaplamalarından faydalandı. Günümüzde dünya dışı gezegenlerde yaşamı destekleyen biyolojik markerleri aramak ve tanımlayabilmek için kullanılan çok sayıda yöntem, fizikçilerin ve mühendislerin geliştirdiği teknolojik cihazlarla mümkün."}
{"url": "https://www.fizikist.com/terminator-bolgeler-soluk-yildizlarin-etrafindaki-yasam-icin-siginak-olabilir", "text": "Yeni araştırmalar, \"terminatör bölge\"nin dünya dışı yaşamı aramak için en iyi şansımız olabileceğini öne sürüyor. Bu bölgeler, sürekli alacakaranlıkla işaretlenmiştir ve çalışmak için yeterince yakın olup yaşam barındırma olasılığı olan bilinen gezegenlerin çoğunun bir özelliğidir. Sonuç olarak, onların yaşanabilirliği sorunu, Güneş Sistemi'nin ötesinde yaşam bulma olasılığımızı belirlemede en önemli konulardan biridir. Bizimki gibi çoğu ay, bir tarafı her zaman gezegene bakacak şekilde kütleçekimsel olarak gezegenlerine kilitlenir. Modelleme, yakın yörüngelerdeki çoğu gezegen için aynı şeyin geçerli olduğunu öne sürüyor. Güneş gibi bir yıldızın kilitli gezegenleri yaşamı desteklemek için muhtemelen çok fazla sıcak olacaktır - Merkür bile henüz kütleçekimsel kilitlenmemiştir - ancak kırmızı cüceler için bu farklı bir konudur. Kırmızı cüceler, galaksideki açık ara en yaygın yıldız türüdür ve bir gezegen onlara bir buz dünyası olmayacak kadar yakınsa, muhtemelen kütleçekimsel kilitlidir. Uygun mesafelerde, gün ışığı alan tarafları muhtemelen çok sıcak olacak ve muhtemelen patlamalarla tahrip edilecektir. Gece tarafları ömür boyu enerji kaynağına sahip olmayacaktır. Bu nedenle, herhangi bir beklenti, terminatör bölge olarak bilinen dar bir bölgeye bağlıdır, dolayısıyla The Astrophysical Journal'daki bir makalenin bunların uygun olabileceği sonucuna varması mantıklıdır. California Irvine Üniversitesi'nden Dr. Ana Lobo, bir açıklamada, \"Sıvı suya sahip olmak için doğru sıcaklıkta olan bir gezegen istersiniz.\" dedi. Güneş Sistemi dışında Dünya'ya en yakın gezegen olan Proxima Centauri b, terminatör bölgenin yaşam için herhangi bir umut taşıdığı, kütleçekimsel kilitlenmiş bir dünya örneğidir. Birçok terminatör bölgenin ortalama sıcaklıkları ve maruz kaldığı radyasyon sıvı suya ve hatta fotosenteze uygun olsa da bu, burada yaşamın mümkün olduğu anlamına gelmez. Her şeyden önce, bu tür bölgeler, sıcaklık farkının neden olduğu kuvvetli ve aralıksız rüzgarlara maruz kalacaktır. Gündüz tarafındaki buharlaşma, su buharı yüklü atmosferler ve kaçak bir sera etkisi yaratabilir. Kızgın bir çöl ve buz tarlası, orta dereceli sıcaklıklardaki okyanuslara çok az yer bırakacaktır. Bu, sıvı suyu korumak için bu tür koşullar altında sıcaklıkların yeterince kararlı olup olmayacağı konusunda belirsizliğe neden oldu, bu nedenle Lobo ve ortak yazarlar ayrıntılı modelleme yaptı. Doğru başlangıç koşulları sağlandığında göllerin ve göletlerin dayanabileceği sonucuna varıyorlar. Genellikle gezegenlerde aradığımız şeyin aksine, su çok bol değilse, beklentiler daha iyidir. Aomawa Shields, \"Ana, gezegende çok fazla kara varsa, 'terminatör yaşanabilirlik' dediğimiz senaryonun çok daha kolay var olabileceğini gösterdi. Ekibimizin ortaya çıkarmakta olduğu bu yeni ve egzotik yaşanabilirlik durumları artık bilim kurgu konusu değil. Ana, bu tür durumların iklim açısından istikrarlı olabileceğini göstermek için gerekeni yaptı.\" dedi. Eğer yaşam bir gezegenin yüzeyinin yalnızca küçük bir bölümünde varlığını sürdürebiliyorsa, bu durum atmosferi Dünya'daki kadar değiştiremeyebilir ve bu da yaşamın varlığını tespit etmemizi çok daha zorlaştırabilir. Bununla birlikte, azaltılmış bulut örtüsü bunu dengeleyebilir. Eşsiz konumu ve Dünya benzeri boyutu göz önüne alındığında, Proxima b'nin ihmal edilmesi pek olası değildir. Bununla birlikte, Lobo'nunki gibi çalışmalar, yakınlardaki diğer kütleçekimsel kilitli gezegenlerin mi yoksa daha büyük yıldızların etrafındaki daha uzak gezegenlerin mi atmosferik bileşimi tespit edebilen teleskoplar için ilgi odağı olmasını belirleyebilir. Terminatör bölgeler, adını katil robotlardan değil, Ay'daki gece ve gündüz arasındaki çizginin terminatör olarak adlandırılmasından alır. Terminoloji diğer gezegenlere genişletilmiştir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/tesla-dunyanin-en-buyuk-lityum-iyon-pilini-calistirdi", "text": "Bölgede havanın çok sıcak olmasından ötürü pil Perşembe günü de çalıştırılarak bir miktar enerji ihtiyacını karşılamıştı. Güney Avustralya'da özellikle yaz aylarında sıcaklığın artmasıyla ciddi elektrik sıkıntısı yaşanıyor. Fransız enerji şirketi Neoen'in işlettiği bir rüzgar enerji santraline bağlı olan pil, Jamestown'da bulunuyor. Pil olası bir elektrik kesintisi durumunda tek başına 30 bin hanenin bir saatlik elektrik ihtiyacını karşılayabiliyor, ancak daha çok mevcut elektrik kaynaklarını desteklemek ve dengelemek için kullanılacak. Güney Avustralya eyaleti Başbakanı Jay Weatherill, Temmuz ayında yaptığı açıklamada \"Bu pil yenilenebilir enerjinin depolanma şeklini tamamen değiştirecek. Aynı zamanda Güney Avustralya'daki elektrik şebekesini dengeleyerek fiyatları düşürecek\" demişti. Tesla'nın inşa ettiği dev pilin hikayesi, Avustralyalı teknoloji girişimcisi Mike Cannon-Brookes'un Twitter üzerinden Tesla'nın kurucularından Elon Musk'a meydan okumasıyla başlamıştı. Cannon-Brookes, Mart ayında Musk'a Güney Avustralya'nın elektrik sorununu gerçekten çözmeyi isteyip istemediğini sordu. Musk ise projenin onaylanma tarihinden itibaren 100 gün içinde pili inşa edip, yaz başlamadan çalışır hale getirme sözü verdi. Hatta Musk, pil bu süre içinde bitmezse Avustralya'dan para almayacaklarını söyledi. Projeye onay 30 Eylül'de çıktı. Tesla pilin inşasını yaklaşık 60 günde tamamladı. Musk inşa ettikleri pilin, en yakın rakibinden üç kat daha güçlü olduğunu belirtti. Güney Avustralya elektriğini rüzgar enerjisi ve kömürle çalışan santrallerden sağlıyor. Mevcut elektrik şebekesi, özellikle çok sıcak geçen yaz aylarında talebi karşılamakta zorlanıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/tesla-yeni-bataryasiyla-ferrari-ve-porschea-rakip-oldu", "text": "Tesla'dan yapılan açıklamada, yeni geliştirilen 100 kilovat saatlik bataryanın, markanın elektrikle çalışan Model S adlı aracını sıfırdan saatte 96 kilometre hıza 2,5 saniyede ulaştıracağı ve söz konusu modeli tam şarjla ABD standartlarında 315 mil (507 kilometre), Avrupa Birliği standartlarında ise 613 kilometre mesafeye taşıyabileceği belirtildi. Açıklamada, yeni geliştirilen batarya sayesinde, Model S'in dünyada 300 milin (483 kilometre) üzerinde mesafeyi tek şarjla katedebilen ilk elektrikli otomobil olduğu bilgisine de yer verildi. Dünya genelinde sıfırdan saatte 96 kilometre hıza 2,5 saniyede çıkabilenLaFerrari ve Porsche 918 Spyder marka spor arabalara işaret edilen açıklamada, söz konusu otomobillerin fiyatlarının 1 milyon dolar olduğu ve sadece 2 kişilik yolcu kapasitesine sahip olduklarına dikkat çekildi. Öte yandan, Model S'in 5 yetişkin ve 2 çocuk kapasitesine sahip olduğu bilgisine yer verilirken, bu modelin siparişi veren fakat henüz anahtar teslimini tamamlanmamış müşterilerin 10 bin dolar farkla, Model S sahibi olan müşterilerin de 20 bin dolar farkla yeni bataryaya sahip olabileceği belirtildi. Ayrıca, söz konusu yeni bataryanın Tesla'nın 7 yetişkin kapasiteli ve elektrikle çalışan SUV tipi Model X adlı aracını sıfırdan saatte 96 kilometre hıza 2,9 saniyede ulaştıracağı ve tam şarjla ABD standartlarında 289 mil (465 kilometre), Avrupa Birliği standartlarında ise 542 kilometre mesafeye taşıyabileceği bildirildi. Model S'in fiyatı 70 bin dolardan başlarken, Model X modeline ise 80 bin dolardan başlayan fiyatlarla sahip olunabiliyor. başlıkta bir hata var \"Porsche'a\" yazmışsınız Porsche bir alman otomobil markasıdır ve okunuşu genelde yanlış yapılıyor sizinde yaptığınız gibi \"porş\" diye telaffuz ediliyor doğrusu \"porşedir\" yani porşe diye okunmalıdır çünkü almancada bu şekilde telaffuz edilir firmada porş diye okunmasından muzdariptir yani başlıkta \"Porsche'ye\" yazmanız gerekiyordu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/teslanin-kurucusu-elon-musk-yeni-araclarini-tanitti", "text": "İlk araç, dünyanın ilk elektrikli kamyonuydu. Tesla Semi adı verilen kamyoni Los Angeles'taki bir havalimanında hangardan çıkarak kamuoyuna tanıtıldı. Musk, elektrikli kamyon projesinin dünyadaki fosil yakıt kullanımını azaltmak adına büyük bir adım olduğunu söyledi. Şarj edildikten sonra 800 kilometre yol alabilen Tesla Semi, en büyük nakliye kamyonlarının taşıyabildğiği yük kapasitesini kaldırabilecek şekilde imal edildi. Dizel motorlu kamyonlar, tek bir depoyla 1600 kilometre yol kat edebiliyor. Ancak Elon Musk, depo dolum maliyeti gözetildiğinde Tesla Semi'nin dizel kamyonlardan mil başına yüzde 20 daha düşük maliyette olduğunu söylüyor. Tesla Semi'nin elektrik bataryası, şasinin içine monte edilmiş. Kamyonun dört arka tekerleği için ayrı ayrı dört elektrik motoru bulunuyor. Kamyonun sürücü koltuğu da daha iyi görüş alanı için ortaya yerleştirilmiş. Direksiyonun sağında ve solunda birer adet dokunmatik ekran bulunuyor. Lansmanı yapılan bir diğer araç ise Tesla'nın spor otomobili oldu. Musk, Tesla Roadster 2.0 adlı aracın sıfırdan saatte 100 kilometre hıza 1,9 saniyede ulaştığını söyledi ve seri üretimi yapılan bugüne kadarki en hızlı araç olacağını da vurguladı. Yeni aracın bir kez şarj edildikten sonra 1000 kilometre yol kat edebileceğini söyleyen Elon Musk, \"Bu araç benzinli arabaların sırtını yere getirecek\" diye konuştu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/teslanin-yeni-otomobili-model-y-tanitildi", "text": "Tesla'nın tasarım stüdyosunda gerçekleştirdiği etkinlik ile resmiyet kazanan otomobil, ekonomik fiyat tarafında yer alan Model 3 ile büyük ölçüde benzerlik taşıyor. Şirketin dördüncü otomobili olan Model Y ile birlikte Elon Musk'ınsürekli dillendirdiği S,3,X,Y kombinasyonu da tamamlandı. Model 3'ün platformu üzerine geliştirilen kompakt SUV Model Y, tasarım olarak da küçük kardeşiyle büyük oranda benzerlikler taşıyor. Hatta parçalarının yüzde 75'ini Model 3 ile paylaşıyor. Ayrıca otomobilin hava sürtünme katsayısı da 0.23olarak açıklandı. Model Y ile ilgili beklentisi yüksek olan Elon Musk, yeni otomobillerinin Model 3 ve Model S'in toplam satışlarından daha fazla satacağını iddia etti. 4 farklı şekilde satın alınabilecek olan kompakt SUV; Standart Range, Long Range, Dual Motor AWD ve Performans seçeneklerine sahip. Standart Range modeliyle 230 mil (370 km) menzile sahip olan otomobil, 120 mph (194 km/s) maksimum hıza sahip. 0'dan 100'e 5.9 saniyede ulaşacak olan otomobil, 39 bin dolar ödenerek satın alınabilecek. Standart Range versiyonunu Tesla Model 3 ile kıyasladığımızda arada yalnızca az bir fark olduğunu görüyoruz. Tesla Model 3 standart olarak 220 mil (354 km)menzil sunuyor. Ayrıca Model 3, 0'dan 100'e 5 saniyede ulaşıyor. Long Range modeline baktığımızda ise 300 mil (482 km) menzile sahip olan otomobil maksimum 130 mph (209 km/s) hıza ulaşabiliyor. Sıfırdan yüze 5.5 saniyede çıkan otomobil 47 bin dolardan başlayan fiyatlarla sahiplerini bekliyor. Tesla Model 3 Long Range bu versiyonda da Model Y'den daha başarılı. Bunun sebebi tabiki Model 3'ün Model Y'ye göre biraz daha hafif olması. 325 mil (523 km) menzile sahip Model 3'ün standart ağırlığı 1.611 kilogram iken Model Ystandart olarak 1700 kilogram ağırlığında. Tabiki bu ağırlık versiyonlara göre değişiklik gösteriyor. Dual Motor AWD seçeneğindeyse Tesla, ön ve arka akslara yerleştirilen çift elektrik motoru sayesinde dört tekerlekten çekiş sunabiliyor. 280 mil (450 km)menzil sunulan bu seçenekte sıfır yüz hızlanması 4.8 saniyede tamamlanabilecek ve maksimum 135 mph (217 km/s) hıza ulaşılabilecek. Bu seçenek ise 51 bin dolar başlangıç fiyatıyla satışa sunuluyor. Son olarak Dual Motor Performance seçeneğinde ise Tesla Model Y yine 280 mil (450 km) menzile sahip olurken bu defa 150 mph (241 km/s) üst hıza çıkabilen otomobil, sıfırdan yüze sadece 3.5 saniyede ulaşabiliyor. Performance seçeneğinin başlangıç fiyatı ise 60 bin dolar olarak açıklandı. Dual Motor Performance versiyonu 20 inçlik jant, karbon fiber spoiler, alçaltılmış süspansiyon, alüminyum alaşımlı pedal ve performanslı fren kaliper konfigürasyonları ile diğer üç kardeşinden ayrılıyor. Tesla, Standart Range sürümü hariç diğer üç seçeneğin 2020 Sonbahardanitibaren teslimatlarına başlayacağı açıklandı. Standart Range içinse 2021 Baharı işaret edildi. Ayrıca 2500 dolar ödeyerek ön sipariş verebilmeniz mümkün. Ayrıca ön sipariş verdiğiniz taktirde Long Range 42.700 dolardan, Dual Motor AWD 46.700 dolardan ve Performance ise 55.700 dolardan başlayan fiyatlarla satışa sunuluyor. Tesla Model Y özellikle kabindeki 15 inçlik ekranıyla rakiplerinin önüne geçecek gibi duruyor. Ayrıca aracın içine minimal bir kabin tasarımı hakim bu da özellikle uzun yolculuklar için daha ferah bir kabin anlamına geliyor. Panoramik cam tavana sahip olan Model Y, diğer tüm Tesla modellerinde olduğu gibi güvenlik konusunda da oldukça iddialı. Elon Musk tanıtım sırasında yaptığı açıklamalarda otomobilin güvenlik testlerinden 5 yıldız almasını beklediklerini söyledi. Tam otonom sürüş için gerekli donanımların yüklü olduğu araçta acil durum freni, çarpışma uyarısı, kör nokta uyarı sistemi ve daha pek çok güvenlik ekipmanı standart olarak sunuluyor. 5 farklı renkle satın alınabilen otomobilde Solid Black, Midnight Silver Metallic, Deep Blue Metallic, Pearl White Multi-Coat ve Red Multi-Coat renk seçenekleri sunuluyor. Bu renk seçeneklerinden yalnızca Solid Black fiyata dahil. Diğerleri için ise ekstra ücret ödemek gerekiyor. Gri, Mavi ve Beyaz renkleri için 1500 dolar daha ekstradan ödemeniz gerekirken kırmızı rengi içinse 2500 doları daha gözden çıkartmanız gerekiyor. 18 inçlik Aero jant veya 19 inçlik Sport jant seçeneği sunulan otomobilde bir Tesla vazgeçilmezi olan Autopilot opsiyonu da elbette ye alıyor. Tesla Model Y'nin ilk teslimatlarının 2020 Sonbahar aylarında yapılacağı söyleniyor. Tabi burada aklımıza hemen bir süre yılan hikayesine dönen Tesla Model 3'ün tanıtıldıktan anca 3 yıl sonra sipariş almaya başladığı bilgisi geliyor. Model Y için de benzer bir durum olup olmayacağı şimdilik merakla bekliyoruz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/tibet-buzullarinda-yaklasik-1000-yeni-mikrop-turu-kesfedildi", "text": "Tibet Platosu'nda bir mikrop olarak yaşamak kolay değil. Dondurucu soğuklar, yüksek düzeyde güneş radyasyonu ve besin sorunu karşılaşacağız sorunlardan sadece birkaçı. Dolayısıyla, bu 'aşırı çevre koşullarında' bilim insanlarının 968 çeşit yeni mikrop türü keşfetmesi biraz şaşırtıcı. Bulgu, buzul ekosisteminin ilk özel genom kataloğu sayesinden bizlere ulaştı. Araştırmacılar, belirli bir buzul grubuna, Tibet Platosu'na odaklandılar. Bu 2,5 milyon kilometrekarelik bölge, Asya'daki çevre bölgeler için önemli bir su kaynağıdır ve buzulların yüzde 80'den fazlasının geri çekilmeye başlamasıyla iklim değişikliğinden etkilenmiştir. Ekip, \"Burada, 85 Tibet buzul metagenomu ve 883 ekili izolattan 3,241 genom kataloğunu sunuyoruz.\" diyor. Araştırmacılar, 2016 ve 2020 yılları arasında 21 Tibet buzulundan kar, buz ve toz örnekleri alarak devasa bir çaba gösterdiler. Mevcut tüm genetik materyali toplamak için örnekler üzerinde metagenomik yöntemler kullandılar; ayrıca onlar hakkında daha fazla bilgi edinmek ve genomlarının daha yüksek bir bölümünü elde etmek için bazı mikropları bir laboratuarda kültürlediler. Heyecan verici bir şekilde, genomların yüzde 82'si yeni türlerdi. Türlerin yüzde 11'i yalnızca bir buzulda bulunurken, yüzde 10'u incelenen hemen hemen tüm buzullarda bulunuyordu. Ekip, \"Kataloğun buzul mikrobiyom verileri için kapsamlı bir küresel deponun temelini oluşturacağını öngörüyoruz\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/timsahlar-tek-gozu-acik-uyuyor", "text": "Deneysel Biyoloji dergisinde çıkan makalede araştırmacılar timsahların beyninin yalnızca bir yarım küresinin uyuduğunu diğer yarım kürenin aktif ve tetikte olduğunu ortaya koydu. Çalışma, çevresinde insan olan timsahların uyurken sadece tek gözünü kapadığı bulgusundan söz ediyor. Araştırmacı John Lesku \"Bir insan odada olduğu zaman onu sürekli izliyorlar. İnsan çıktıktan sonra bile timsahın tek gözü açık kalarak olası tehditlere karşı o yöne bakmayı sürdürüyor\" dedi. Deneyler kızıl ötesi ışın kameralarıyla donanmış bir akvuryumda gece ve gündüz 40-50 cm uzunluğundaki küçük timsahlar üzerinde yapılmış. Bu bulgu su memelilerinde görülen \"tek kürelik uyuma\" fenomenine de uyuyor. Denizayıları ve yunuslar gruptan kopmamak için tek gözleri açık uyuyorlar. Öte yandan kuşlar da bu stratejiyi yırtıcı hayvanlardan korunmak için kullanıyor. Melbourne'da La Torbe Üniveristesi'nde çalışan Dr. Lesku \"Tehlikeli durumlarda kuşlar tek küreli uyuma yetisini tek gözünü açık tutarak olası tehditlere karşı kullanıyor\" diyor. Bundan sonraki aşama tek gözünü açan timsahların gerçekten de fizyolojik olarak yarı uykuda olduklarını teyit etmek olacak. \"Beynin iki küresinde de beyin dalgalarına bakmak için elektrofizyolojik kayıtlara ihtiyacımız var. Böylelikle bir kürenin uykuda diğerinin uyanık olduğunu söyleyebiliriz\". Bu bulgu insanları da yakında ilgilendirebilir. Dr. Lesku \"Bana göre bu sonuçların en heyecan verici tarafı bizim uyku düzenimizin evrimsel açıdan yeni bir olgu olduğuna yönelik kanıt getirmesi\" dedi. Beynin yarısıyla uyumanın sürüngenler ve kuşların ortak atalarının yanı sıra su memelilerinin atalarından bu yana evrildiği görüşünü savunuyor Lesku. Lesku \"Biz bütün beyni kapatan uykularımızın bir norm olduğunu düşünüyoruz. Eğer kuşlar tek beyin küresiyle uyuyor ve timsahlar ve diğer sürüngenler tek gözü açık uyuyorsa birden bizim uykularımız garip görünmeye başlıyor\" şeklinde konuşuyor. Lesku'ya göre sadece kara memelileri bu şekilde uyumuyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/titanyum-gogus-kafesi-uretildi", "text": "Kulağa herhangi bir çizgi romandan çıkmış gibi geliyor olabilir ancak kanser yüzünden sternum bölgesini ve göğüs kafesinin bir kısmını kaybeden 54 yaşındaki İspanyol bir adam 3 boyutlu yazıcı ile üretilen hafif ve inanılmaz sağlam titanyum göğüs kafesine sahip oldu. Evet titanyum implantı yeni bir şey değil ancak göğüs kafesinin çok büyük bir bölümünü titanyumdan yapmak ilk defa olan bir şey. Titanyum protezleri genelde gerekli büyüklüklerde plakalardan yapılıyordu ve zaman geçtikçe kullanılabilirlik olarak problemler çıkarabiliyordu. İspanya Salamanca Üniversite hastanesinde görev yapan doktorlar kişiye özel olarak tasarlanan titanyum protezin göğüs kafesini kaybeden adamın umudu olacağına karar verdi. İşlevselliğini yitirmiş olan kemikler alınarak yerine yerleştirilen titanyum göğüs kafesi önümüzdeki uzun zamanda en güvenli yol olarak düşünülüyor. Yüksek çözünürlüklü 3B tarayıcılar ile taratılan hastanın göğüs kafesi birebir şekilde oluşturuldu ve hangi bölümlerin titanyum ile değiştirilmesi gerektiğine karar verildi. Avusturalya, Melbourne'de bulunan Anatomics hastanın göğüs kafesine uygun olacak şekilde bir sternum ve eksik olan kemikleri üretti. Şirket protezi üretmek için 1.3 milyon elektron atımı yapabilen Arcam 3D printer kullandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/toroidal-pervaneler-drone-sektorunde-buyuk-yenilik", "text": "Wright kardeşlerin 1903'te geliştirdikleri tasarımdan sonra temelinde çok büyük bir değişikliğe uğramamış olan pervaneler, 2022 yılında MIT'deki araştırmacılar tarafından tasarlanan ve sektörde büyük ilgi gören toroidal tasarımı ile havacılıkta bir devrim yaratabilir. Toroidal pervaneler, aslında alışık olduğumuz pervanelerle aynı prensiplerde çalışır, motordan aldığı dönme gücünü itme kuvvetine dönüştürür. Fakat bu tasarımdaki en büyük fark daha verimli ve sessiz çalışabilmeleridir. MIT Lincoln Laboratuvarı Ekibi, makalelerinde NASA'nın 2017 yılında gerçekleştirdiği psikoakustik deneylerini işaret ederek, insan kulağının karayolu taşıtlarının çıkardığı seslere kıyasla drone sesini çok daha rahatsız edici bulduğunu vurguladı. Pervane seslerinin azaltılması halinde insanların ticari dronelara daha toleransla yaklaşacaklarını ve bu sayede ilgili endüstrinin daha çok genişleyebileceğini savundu. Bu bağlamda tasarladıkları toroidal pervaneler sayesinde ses emici kaplamalar, akustik düzenleyici halkalar gibi drone'a ağırlık verebilecek ve pil ömrünü kısaltacak yöntemlere gerek kalmadan sessiz bir uçuş sağlanabilir. Pervanelere bu özelikleri kazandıran toroidal şekli, bir kanadın diğer kanada doğru kıvrılarak simit biçiminde kapalı bir çevrim oluşturmasıdır. Bu kapalı çevrim, alışık olduğumuz pervane tasarımında kanat uçlarında yoğunlaşan sürükleme kuvvetini tüm şekle dağıtır ve bu sayede kuvvet en aza indirilir, daha düşük sürükleme kuvvetine sahip olması nedeniyle pervane daha az enerji harcar, daha fazla itiş gücü elde edilir. Pervanenin ürettiği hava girdapları da tüm şekle yayıldığı için çok uzağa yayılmaz ve onu duyma olasılığımız düşer. Aynı zamanda pervanelerin artık sivri uca sahip olmayarak çevresinde tehlike oluşturmayacağını, ilmekli şeklinin pervanenin genel sertliğini arttırdığını göz önüne alırsak yapısal özelliklerinin de ticari drone sektörüne uygun olduğunu söyleyebiliriz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/tuberkuloz-bakterilerinde-antibiyotik-direncinin-basladigi-kesfedildi", "text": "Binlerce tüberküloz bakteri türünü inceleyen devasa bir analiz, antibiyotik direnciyle bağlantılı yeni genler buldu. Şu anda, tüberküloz bir aşı ile önlenebilir ve çoğu durumda altı aylık ilaç tedavisi ile tedavi edilebilir. Ancak yine de bu hastalık nedeniyle her yıl dünya çapında yaklaşık 1,5 milyon kişinin hayatını kaybettiğini iddia ediliyor ve bu sayının daha da artmasını istemeyiz. Mycobacterium tuberculosis'in bugüne kadarki en büyük genom dizileme analizi olan bu yeni çalışmayı bu kadar hayati yapan da budur. İlaca dirençli bir tüberküloz türü tehdidi yakın zamanda karşımıza çıkabilir. Araştırmacılar, yayınladıkları makalelerinden birinde, \"Çalışmamız, M. tuberculosis'te antimikrobiyal dirençle ilişkili genetik varyantlar fark edildi\" diyor. İki çalışmanın ilkinde, ekip 23 ülkeden 12.289 izolatı toplayıp sıraladı ve bunları tipik olarak TB tedavisinde kullanılan çeşitli antimikrobiyallere maruz bıraktı. Bunların yarısından fazlasının en az bir ilaca dirençli olduğu ve bunların 2.129'unun en güçlü ilaçlara veya birden fazla ilaca dirençli olduğu bulundu. 10.228 bakteri izolatına dayanan bir takip deneyinde, araştırmacılar test edilen 13 antimikrobiyalin her birine dirençli olmasa da toleranslı suşlar buldular. İlaçların farklı türleri etkilemeye başladığı eşikleri belirlemek, kullanılacak en etkili dozu belirleyebilir veya uzmanların en iyi tedavi yöntemlerini seçmelerine yardımcı olabilir. Daha geniş bir analiz, varyantlara bir dereceye kadar direnç sağlayan en önemli 20 geni tanımladı. Bilim insanları artık tanımlanmış belirli genleri takip edebilecek ve tüberkülozu antibiyotiklere dirençli hale getirme potansiyellerini inceleyebilecekler. Yeni bilgiler, herhangi bir tüberküloz türünün tedavisinde de yardımcı olabilir. Araştırmacılar yayınlanan makalelerinden birinde, \"Veri özeti tamamen açık kaynaktır ve gelecek yıllardaki araştırmaları kolaylaştırması ve ilham vermesi umulmaktadır\" diyorlar. Dünya Sağlık Örgütü , küresel olarak tüberkülozun teşhis ve tedavisine yönelik süreçleri iyileştirmek istiyor ve bu çalışma da bunun bir parçası. Antibiyotik direncinin engellenmesi için bilim insanlarının bu vakalar ve bunların arkasındaki suşlar hakkında daha fazla bilgi sahibi olmaları gerekiyor. Ekip, çalışmanın, hastalıkla savaşmak için yakın zamanda geliştirilen yeni ve amaca yönelik ilaçların etkilerinin anlaşılmasında özellikle önemli olduğunu söylüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/tum-otomobiller-surucusuz-olsaydi-trafik-sorunu-biter-miydi", "text": "MIT'nin yayınladığı video bu soruya yanıt vermeyi amaçlıyor. Yayınlanan videoda günümüzdeki trafik karmaşası ile gelecekte sürücüsüz otomobillerle kurulacak olan trafik düzeni karşılaştırılıyor. Günümüzdeki trafikte sürücüler hata yapabiliyor, diğer araçların ne yapacağını tam olarak kestiremediği için yavaş hareket ediyor, trafik karmaşasına yol açıyor ve ışıklarda beklemek zorunda kalıyor. Geleceğe baktığımızda ise daha düzenli bir trafik akışı bizi karşılıyor. Gelişmiş sensörleri ile diğer araçları ve çevreyi devamlı olarak takip eden otomobiller trafiğe takılmadan yoluna devam ediyor ve kazaya sebebiyet vermiyor. Otomobiller birbirleriyle uyum içinde olduğu için trafik ışıklarına gerek kalmıyor ve istenen yere çok daha hızlı ulaşılması mümkün oluyor. Hazırlanan bu etkileyici videoya hemen aşağıdan ulaşabilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/turk-bilim-ekibi-beynin-sirlarini-cozme-yolunda", "text": "Bilkent Üniversitesinde kurulan Beyin Araştırmaları Merkezi'nde, bilim insanları toplumdaki en yaygın beyin kaynaklı hareket bozukluklarına neden olan el titremesi hastalığı ve parkinson arasında bağlantıya neden olan genlerin bulunması için 75 aile üzerinde araştırmalar başladı. Çalışma tamamlandığında, bu hastalığın nedenleri büyük oranda ortaya konacak, böylece erken tanı ve tedavi yöntemlerinin önü açılacak. Merkezde çeşitli üniversitelerden tıp, genetik, elektronik mühendisliği ve psikoloji bilimlerinden onlarca araştırmacı, parkinson dışındaki diğer beyin kaynaklı rahatsızlıkların nedenleri üzerinde çalışıyor. Bilkent Üniversitesi Ulusal Nanoteknoloji Araştırma Merkezi Malzeme Bilimi ve Nanoteknoloji Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ayşe Begüm Tekinay, yaptığı açıklamada, Avrupa ve ABD'de öncelikli alan olarak açıklanan beyin araştırma programlarına benzer şekilde Türkiye'de de Bilkent Üniversitesinde beyinle ilgili araştırmalara başladıklarını bildirdi. Üniversitede Beyin Araştırmaları Merkezi'nin de bir süre önce kurulduğunu, geçen yıl da \"sinir bilimleri\" adıyla yüksek lisans ve doktora programının açıldığını belirten Tekinay, bu programlarda elektronik mühendisliği, bilgisayar mühendisliği, psikoloji, moleküler biyoloji ve genetik, malzeme ve nanoteknoloji enstitüsü ve fizik gibi farklı bölümlerden bilim insanlarının manyetik rezonans görüntüleme, cihaz geliştirme ve nörobilim araştırmaları yürüttüğünü ifade etti. Doç. Dr. Tekinay, 75 ailenin beyin yapılarının görüntülendiğini, radyologların bu görüntüleri incelediğini, ayrıca sinirler arasındaki bağlantıların incelendiğini, çalışmada önemli aşamalar kat ettiklerini bildirdi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/turk-bilim-insalarindan-milimetrik-motor", "text": "TÜBİTAK BİLGEM ve Gebze Teknik Üniversitesi iş birliğiyle milimetre boyutuna kadar küçültülebilen yeni nesil motor üretildi. TÜBİTAK, BİLGEM ve GTÜ tarafından yüksek teknoloji ürünleri geliştirmek amacıyla ilk defa tasarlanan \"yeni nesil minyatür motor\", uzay araçları ve uydular, robotik ve otomasyon sistemleri, MR cihazları ve endoskopi gibi tıbbi uygulamalar, yeni nesil akıllı cep telefonları gibi kitlesel iletişim cihazlarında küçük boyutlu, hafif, gürültüsüz ve manyetik alanlardan etkilenmeyen yeni motor tasarımları ihtiyaçlarını karşılayabilecek. TÜBİTAK'ın 1005 kodlu \"Ulusal Yeni Fikirler ve Ürünler Araştırma Destek Programı\" çerçevesinde desteklenen bilgisayar destekli sonlu elemanlar analiz yöntemleri kullanarak üretilen yeni nesil ultrasonik motorlar, GTÜ Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Bölümü'nden Prof. Dr. Sedat Alkoy, Prof. Dr. Hüseyin Yılmaz, Araştırma Görevlisi Sinan Dursun ve Maltepe Üniversitesi'nden Doç. Dr. Ebru Menşur Alkoy'dan oluşan araştırma ekibi tarafından tasarlandı. GTÜ Mühendislik Fakültesi Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Bölümü Laboratuvarı'nda düzenlenen tanıtım toplantısının ardından gazetecilere açıklama yapan proje yürütücüsü Prof. Dr. Sedat Alkoy, üstün özellikli ultrasonik motor uygulamasının TÜBİTAK destekli bir proje olduğunu söyledi. Alkoy, standart elektrik motorlarına alternatif olarak minyatür boyutlarda üretim ve motora üstün özellik kazandırma amacıyla geliştirdikleri seramiği 4 kişilik ekiple 18 ayda tamamladıklarını belirtti. Alkoy, minyatür motorların daha küçük boyutlarda, birkaç milimetre boyutuna indirilip direk damar içerisinde bir takım tıbbi işlemler yapılmasında, endoskopide kullanılabileceğini vurgulayarak, \"Bu motorların bir avantajı da normal elektrik motorlarını çalıştırdığınız zaman motorun belli bir güce ulaşması belli bir zaman alır, belli bir zamanda gücü düşer. Bu motorlar ise aç kapa mantığı ile çalışıyor. Açtığınızda tüm güçle çalışıyor, kapattığınızda kilitleyebiliyorsunuz. Ayrıca ses yapmıyor, sessiz çalışıyor. 'Ultrasonik' derken kulağın duyamayacağı frekansta çalışıyor. Boyutları küçüldüğünde verimleri düşmüyor.\" şeklinde konuştu. Projeyle ilgili patent başvurusu aşamasında olduklarını, daha sonra uygulamaya sokmayı planladıklarını dile getiren Prof. Dr. Alkoy, projeyi bilimsel camiayla paylaşmak ve ticarileştirmek istediklerini, bu amaçla da projenin yayınların hızla hazırladıklarını belirtti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/turk-bilim-insanlari-karaciger-hucresi-gelistirdi", "text": "Türk bilim insanları, bir tür üre döngüsü hastalığı olan sitrüllinemiyi tedavi etmek için başlattıkları çalışmada, kök hücreyi laboratuvar ortamında karaciğer hücresine dönüştürmeyi başardı. Tedavinin uygulanmasının 10-15 yıllık bir zaman dilimini alabileceği belirtildi. İzmir Biyotıp ve Genom Merkezi ve Koç Üniversitesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı'nda görev yapan bilim adamları, karaciğer nakli dışında tedavisi bulunmayan üre döngüsü hastalığının kök hücre yöntemiyle tedavisinin yolunu açmak için TÜBİTAK desteğiyle proje yürütüyor. Çalışma kapsamında kök hücrede hastalığa yol açan genin bozukluğunun düzeltilmesi, üre döngüsü hastası çocuklara yeniden kendi hücresinin verilmesi amaçlanıyor. Araştırmanın en kritik aşamalarından cilt dokularının laboratuvar ortamında karaciğer hücresine çevrilmesi konusunda da olumlu sonuç alındı. Araştırmayla ilgili AA muhabirine açıklama yapan İzmir Biyotıp ve Genom Merkezi Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Nur Arslan, sitrüllineminin bir metabolik hastalık olduğunu, dünyada da hastalığın kesin tedavisinin bulunmadığını ancak bazı diyet programlarıyla vücutta amonyak birikiminin engellenmeye çalışıldığını söyledi. Metabolik hastalıklara rastlanma sıklığının dünyada ortalama 10-20 binde 1 olduğunu aktaran Arslan, akraba evliliğinin yaygın olduğu ülkelerde bu hastalıkların daha sık görüldüğünü ifade etti. Arslan, ağır sitrüllinemi hastalarının henüz tanı almadan doğar doğmaz yaşamını kaybettiğini, bazı hasta çocuklarının amonyak birikimi nedeniyle girdikleri koma sonucu fiziksel ve zihinsel engelli olarak hayata devam edebildiğini belirtti. Arslan, daha hafif vakalarda ise kök hücre, kemik iliği ya da karaciğer naklinin gerekli olduğunu anlattı. Karaciğer naklinin alıcı ve verici için ölüm riski taşıdığına dikkati çeken Nur Arslan, Karaciğer nakli çok fazla riskleri olabilen bir işlemdir. Hasta hayatı boyunca bağışıklık baskılayıcı ilaçlar kullanıyor. Bu nedenle kişinin kendisinden alınan kök hücreyi kullanmayı amaçlıyoruz dedi. Bilimsel çalışmayı bir yıldır sürdürdüklerini aktaran Arslan, sağlıklı kişilerden, gönüllülerden cilt biyopsisi aldıklarını ve kök hücreye dönüştürdüklerini bildirdi. Kök hücreyi de laboratuvar ortamında karaciğer hücresine dönüştürmeyi başardıklarını, araştırmanın hayvanlar üzerinde devam edeceğini belirten Arslan, Çalışmanın olumlu etkilerinin sürmesi halinde insanlar üzerinde faz çalışmalarına başlanacak ancak tedavinin uygulanması 10-15 yılı bulabilir diye konuştu. Karaciğer hücresini bağırsaktan alınan kanı karaciğere götüren damara kateter takılması yöntemiyle insana vermeyi amaçladıklarını söyleyen Arslan, bu tedavi yönteminin diğer karaciğer hastalıkları için de umut verici olduğunu sözlerine ekledi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/turk-bilim-insanlari-yenilebilir-gida-ambalaji-uretti", "text": "Atatürk Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Su İşleri Avlanma ve İşleme Ana Bilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Gonca Alak ve ekibi tarafından üniversitede üretilen balık ürünlerinin daha sağlıklı ambalajlarda satışa sunulabilmesi düşüncesinden hareketle başlatılan çalışmalarda, yüksek protein değeriyle bilinen kinoa bitkisinden yenilebilir, biyofilm şeklinde ambalaj üretildi. Alak, AA muhabirine yaptığı açıklamada, sağlıklı gıdaya yönelik artan tüketici talepleri doğrultusunda özellikle organik ürünlerin tüketiciye sunumunda, doğal ambalaj malzemelerine olan ihtiyacın arttığını belirtti. Bu doğrultuda bilinen klasik, açılıp içinden gıda ürününün çıkarılarak tüketildiği ambalajların yerine, gıdayı üzerini bir film tabakası şeklinde sararak koruyan ve gıdanın tüketimi safhasında yenilebilen \"biyofilm\" malzemelerin öne çıktığını anlatan Alak, tüm dünyada araştırmacılar tarafından doğal kaynaklı, yenilebilir ve sağlıklı biyofilmler üzerinde çalışıldığını ifade etti. Alak, fakülte olarak su ürünleri üretimi ve pazarlaması boyutunda uygulama çalışmaları olduğunu ve bu ürünlerin tüketime sunulmasında yeni anlayış doğrultusunda çalışmalar başlattıklarını ifade etti. Alak, kinodan henüz deneme safhasında olan ve geliştirme çalışmaları devam eden biyofilm ürünün, bu aşamada bile sağlıklı şekilde üzerini kaplayarak koruduğu gıda ürünüyle yenilmesinde hiçbir sakıncası olmadığını kaydederek, \"Kinoayı yenilebilir film formatına getirdikten sonra aslında amaç tam bir ambalaj görüntüsü sağlamak. Bunun için çalışmalarımız devam ediyor. Bu kısmıyla yaptığımız analizlerimizde raf ömrünün uzatılmasında ciddi anlamda olumlu etki gösterdiğini çok rahat olarak söyleyebiliyoruz.\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/turk-girisimciler-akilli-telefonla-calisan-bilgisayar-gelistirdi", "text": "Ne var ki ekran boyutu ne kadar büyük olursa olsun bilgisayardaki gibi deneyim yaşamak mümkün olmuyor. San Francisco'da yer alan ve Emre Koşmaz ile Yeliz Kayacan'ın kurucusu olduğu Nex Computer LLC imzasını taşıyan NexDock ise akıllı telefonu bilgisayara dönüştürerek önemli bir soruna yaratıcı bir çözüm getiriyor. 14,1 inçlik yeterince büyük bir ekrana sahip olan NexDock'un ekranı 1366 x 768 piksel çözünürlük sunuyor. Cihazı kullanabilmek için Windows 10'un Continuum özelliğini destekleyen bir Windows Phone'lu telefon yeterli oluyor. Ayrıca istendiği takdirde Raspberry Pi ve diğer mini bilgisayarlarla da çalışabiliyor. Telefon aracılığıyla da yönetilebilen bilgisayarda iPhone'u bir gamepad gibi kullanarak oyun oynamak da mümkün oluyor. Bunun yanı sıra cihaz başka bir bilgisayara bağlanarak ikinci ekran olarak kullanılabiliyor. Indiegogo'da destek bekleyen proje 300 bin dolar toplamayı amaçlıyor ve şu anda 150 bin dolar barajını geride bırakmış durumda. Sona ermesine 1 ay gibi bir süre olan Indiegogo kampanyası kapsamında cihaza sahip olabilmek için 119 dolar destek vermek gerekiyor. İstenen bağışın üstüne çıkılırsa USB-C girişinin ve daha yüksek çözünürlüklü ekranın kullanılabileceği ifade ediliyor. Projenin başarılı şekilde tamamlanması halinde cihazların haziran ayında kullanıcılarla buluşacağı belirtiliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/turk-girisimcilerden-atik-su-aritabilen-boru-teknolojisi-biopipe", "text": "Biopipe doğadan ilham alınarak geliştirilmiş bir yeşil teknoloji ürünü. Yenilikçi sistem boruların içerisindeki bakteriler sayesinde atık suyu çamur haline getirmeden Avrupa Birliği standartlarına uygun olacak ve organik tarıma da elverişli bir halde su üretmeyi başarıyor. İsviçre'den aldığı bir yatırımla merkezini de Zürih'te 2013 yılında açan Biopipe Global Gmbh, Türkiye'de ürettiği Biopipe'ı tüm dünyaya satmaya çalışacak. Şimdilik evsel atıklarla yetinen ürün, büyük sitelerde, otellerde ya da apartmanlarda da kullanılabiliyor. Yerli girişimciler Enes Kutluca ve Enver Mısırlı tarafından kurulan Biopipe adlı girişim geçtiğimiz günlerde özel bir anlaşmaya da imza attı. Japon Mistubishi'nin ana hissedarı olduğu Metito adlı firmayla gerçekleştirilen anlaşma ürünün Afrika ve Asya kıtalarına yayılmasına vesile olacak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/turk-profesor-canan-dagdevirenden-cigir-acan-bulus", "text": "MIT araştırmacıları, elektronik sensörleri kumaşlara yapıştırılarak, insanların vücut sıcaklığı, solunum ve kalp atış hızı gibi hayati belirtilerini izlemek için kullanılabilecek t-shirt veya diğer giysiler yaratmalarını sağlayan bir yol geliştirdiler. Sensörlerin gömülü olduğu giysiler, makinede yıkanabilir ve onları giyen kişinin vücuduna yakın olacak şekilde özelleştirilebilir. Araştırmacılar, bu tür algılamanın evde veya hastanede hasta olan insanları, sporcuları veya astronotları izlemek için kullanılabileceğini belirtiyor. Canan Dağdeviren yaptığı açıklamada, \"Her gün giydiğimiz tekstil ürünlerinin içine piyasada bulunan herhangi bir elektronik parçayı veya özel laboratuvar yapımı elektronikleri ekleyerek kendimize uygun giysilere sahip olabiliriz. Bunlar özelleştirilebilir, bu nedenle vücutlarından sıcaklık, solunum hızı ve benzeri gibi bazı fiziksel verilere ihtiyaç duyan herkes için giysiler yapabiliriz\" dedi. Diğer araştırma grupları, sıcaklığı ve diğer hayati belirtileri ölçebilen ince, cilt benzeri yamalar geliştirmiştir, ancak bunlar hassastır ve cilde bantlanmalıdır. Canan Dağdeviren'in Conformable Decoders grubu, çıkarılabilir elektronik sensörler içeren esnek bir kumaş kullanarak, normalde giydiğimiz kıyafetlere daha benzer giysiler oluşturmak için yola çıktı. Dağdeviren, \"Tekstil elektriksel olarak işlevsel değildir. Giysilerimizin pasif bir unsurudur, böylece günlük aktiviteleriniz sırasında cihazları rahat ve uygun bir şekilde takabilirsiniz. Ana hedefimiz, vücudun fiziksel aktivitelerini aynı vücut kısmından, herhangi bir fikstür veya bant gerektirmeden ölçmektir\" ifadelerini kullandı. Elektronik sensörler, epoksi ile kaplanan ve daha sonra kumaştaki dar kanallara dokunan uzun, esnek şeritlerden oluşur. Bu kanallar, sensörlerin cilde maruz kalmasına izin veren küçük açıklıklara sahiptir. Bu çalışma için araştırmacılar, 30 sıcaklık sensörüne sahip bir prototip t-shirt ve kullanıcının hareketini, kalp atış hızını ve solunum hızını ölçebilen bir ivmeölçer tasarladılar. Giysi daha sonra bu verileri kablosuz olarak bir akıllı telefona aktarabilir. Bunun içinde özel bir telefon uygulaması geliştirdi. Elde edilen bütün bilgiler telefona gidiyor ve cloud vasıtasıyla uzaktan doktorun bilgisayarına gönderilebiliyor. Giysiler, içine yerleştirilmiş sensörler ile birlikte yıkanabilir. Sensörler çıkarılabilir ve farklı bir giysiye aktarılabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/tuysuz-kostebek-faresi-oksijenin-yetersiz-oldugu-ortamlarda-bitkiye-donusuyor", "text": "Oksijenden mahrum, tüysüz köstebek fareleri tıpkı bitkilerin yaptığı gibi fruktoz şekerini işleyerek hayatta kalabilirler. Hayvanların bunu nasıl yaptıklarını anlamak, kalp krizi, felç gibi oksijenin ani mahrumiyetinden kaynaklı bu acı dolu krizleri yaşamış hastaların tedavilerine yardımcı olacağı varsayılıyor. Tüysüz köstebek fareleri hakkındaki henüz yeni olmasına rağmen göze çarpan bu buluş, diğer kemirgenlerden daha uzun süre yaşayan soğukkanlı memelilerin nadiren de olsa hastalığa yakalandığı ve çok acı hissetmediklerini söyleyen Thomas Park, Chicago'da bulunan Illinois Üniversitesi'nin Biyoloji Bölümü'nde profesörlük yapmaktadır; bunun yanı sıra Chicago Illinois Üniversite'sinden araştırma takımının uluslararası öncüsüdür. İnsanoğlu, laboratuvar fareleri ve diğer tüm bilinen memelilerin beyin hücreleri oksijen açlığına maruz kaldığında, memeliler enerji kaybetmeye ve hücreler ise ölmeye başlar. Ama tüysüz köstebek farelerinin her zaman yedek planı vardır. Onların beyin hücreleri, sadece bitkiler tarafından kullanılan metabolik yol vasıtasıyla oksijensiz halde enerji üreten fruktozu yakmaya başlar ya da bilim adamları böyle düşündü. Yeni çalışmada, araştırmacılar tüysüz köstebek farelerini laboratuvarda düşük oksijen koşullarına maruz bıraktılar ve kan dolaşımında çok fazla miktarda fruktoz açığa çıktığını saptadılar. Bilim insanlarının bulduğu fruktoz, diğer tüm memelilerin bir tek bağırsak hücrelerinde bulunan moleküler fruktoz, pompa vasıtasıyla beyin hücrelerine enjekte edildi. Tüysüz köstebek fareleri, kolay bir şekilde metabolizmanın bazı temel yapı taşlarını düşük oksijen koşullarına hoşgörülü yaklaşmak için yeniden düzenledi diyen Park, 18 yıl ilginç türler üzerinde çalıştı. Dakikalar içerisinde bir insanı öldürmeye yetecek düşüklükteki oksijen seviyesinde, tüysüz köstebek fareleri en az beş saat yaşamını sürdürmeye devam edebilir. Hareket durumunu koruyup, enerji tasarrufu için solunum hızını ve nabzını hatırı sayılır derecede yavaşlatırlar ve ortamdaki oksijen seviyesi tekrar solunum için yeterli olana kadar fruktoz kullanımına başlarlar. Tüysüz köstebek fareleri, oksijen yoksunluğunda hayatta kalmak için hareketsiz yaşama ilkesini kullanan tek bilinen memelidir. Bilim insanları da, tüysüz köstebek farelerinin oksijen yetersizliğinin bir başka ölümcül yönünden korunduğunu göstermiş oldular. Ki bu, akciğerlerde sıvı artışı, yüksek irtifada dağcılara acı veren pulmoner ödem olarak da adlandırılır. Bilim insanları, tüysüz köstebek farelerinin olağanüstü metabolizmalarının onların zayıf oksijenli oyuklardaki yaşamlarına adaptasyon olarak nitelendiriyor. Diğer yeraltı memelilerinin aksine, tüysüz köstebek fareleri aşırı kalabalık ortamlarda, tıka basa dolu yüzlerce koloniye sahip yandaşlarıyla yaşar. Havasız tünellerde birlikte yaşayan birçok hayvanla, oksijen tüpleri hızlıca tüketilmektedir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/tuz-bizi-gercekten-susatiyor-mu", "text": "Çok tuz yemenin daha fazla susattığı ve su içme ihtiyacı doğurduğu düşünülüyordu hep. Ancak uzayda yaşam konusunda eğitilen Rus kozmonotlar, bu sabit fikrin aslında hiç de öyle olmadığını gösterdi. 24 saatlik bir süre için yapılan araştırma tuz alımının aslında eğitime tabi tutulanların daha az susuz hissetmesine neden olduğunu çünkü vücutlarının su üretmeye ve suyu muhafaza etmeye başladığını ortaya çıkardı. ABD ve Almanya'dan bilim insanlarına göre bu bilgi yalnızca uzayda yolculuk edecek insanların yemek düzenini belirlemede yardımcı olmakla kalmayacak aynı zamanda obezite, diyabet ve kalp hastalıkları tedavilerinin geliştirilmesi için de öngörüler sunacak. Biri, eğitime tabi tutulan kozmonotlar; diğeri ise fareler üzerinde gerçekleştirilen, iki yeni araştırma, Vanderbilt Üniversitesi Tenessee Tıp Merkezi'nden Jens Titze'nin yıllardır sürdürdüğü çalışmalara dayanıyor. The New York Times'tan Gina Kolata Titze'nin ilk kez 1994 yılında eğitime tabi tutulan kozmonotları incelediğini ve sodyum seviyeleri ile idrar üretim miktarlarının olması gerektiği düşünülen seviyede olmadığını fark ettiğini söylüyor. Bilim insanları, fazla tuz alımının susuzluğu arttırdığını ve bunun da vücudun sodyum dengesini sağlamak gibi önemli bir görevi yerine getiren içtiğimiz su miktarını arttırdığını düşünüyorlardı. Ancak Titze'nin eğitime tabi tutulan astronotlar ile geçirdiği süre zarfında tecrübe ettiği durum böyle değildi ve son iki çalışma neler olup bittiğine daha yakından bakmayı hedefliyordu. İlk çalışmada Mars'a gitmek üzere uzun süreli bir simülasyon görevinde yer alan on kozmonota içindeki tuz miktarının gün içerisinde 6, 9, 12 gram şeklinde değişiklik gösterdiği kontrollü bir diyet verildi. Bulguların pek çoğu zaten beklenen türdendi. Ekip tuz yedikçe daha çok tuz dışarı attı. İdrar hacmi arttı ve vücuttaki sodyum değerleri sabit kaldı. Tam da olması gerektiği gibi. Şaşırtıcı olan şey ise sıvı alımıydı. Ekip tuz alımını arttırdıkça daha az su içmeye başladı. Titze, The New York Times'a Vücut tuz alımı yüksekken su üretmiş olmalı, şeklinde konuştu. İlginç olan bir başka nokta ise eğitime tabi tutulanların aynı miktarda yiyecek tükettikleri halde yiyeceklerindeki tuz miktarı arttıkça kendilerini daha aç hissettiklerini söylemeleriydi. Fareler üzerinde yapılan ikinci çalışma, kozmonotların daha çok tuz aldıklarında neden daha az sıvı tüketip daha aç hissettiği sorularına yanıt arıyordu. Fareler de vücutlarındaki tuz arttıkça daha az su içtiler. Hem farelerde hem de kozmonotlarda görülen durum tuz seviyesindeki artışın vücuttaki glukokortikoid hormonlarını arttırmasıdır. Bu hormonlar hem metabolizma hem de bağışıklık sistemi üzerinde etkilidir. Görünüşe göre bu glukokortikoidler üreye dönüştürülen kas proteinini bozuyorlar. Üre normalde vücudun boşaltımına yardımcı olurken bu durumda suyu muhafaza etmeye yarıyor. Bilim insanları daha önce tuzdaki yüklü sodyum ve klor iyonlarının su moleküllerini idrara dönüştürdüklerini düşünüyorlardı ancak üre bu oluşumu engelliyor gibi görünüyor. Diğer bir deyişle, tuz alımı yüksek olduğunda su dengesinin sağlandığından emin olmak için böbrek harekete geçiyor, dolayısıyla tuzlu fıstığınızı yerken daha fazla su içmenize gerek yok çünkü vücudunuz sizin için buna benzer bir iş yapıyor zaten. Almanya Max-Delbrueck Moleküler Tıp Merkezi araştırmacılarından Friedrich C. Luft, Görünüşe bakılırsa doğa tuz aracılığıyla idrara dönüşecek suyu muhafaza etmek için bir yol bulmuş gibi görünüyor, şeklinde açıklamada bulundu. Ayrıca vücudu sudan arındırmak da daha fazla enerji gerektiren bir işlem. Bu da açlık hissinin nedenini açıklıyor. Farelerle yapılan deneyde hayvanlar yüksek tuzlu yiyeceklerde %20-30 oranında daha fazla yiyecek tükettiler. Öncelikle çok tuzlu yiyecekler ile kilo alma arasındaki ilişkileri tekrar gözden geçirmemiz gerek. Eğer aslında daha fazla tuz tüketmiyorsak, tuzlu diyetler daha fazla sıvı alımı dolayısıyla kilo alımına neden olur argümanı yanlış yönlendirmeye yol açabilir. Ayrıca, yüksek glukokortikoid miktarları tip 2 diyabet ve kas kayıpları ile alakalıdır. Bu nedenle şimdiye kadar doktorların zaten uyarıda bulunduğu, çok fazla tuz kullanımının zararları hakkında daha bilinçli olmalıyız. Araştırma, ürenin sanıldığından çok daha önemli olduğunu ortaya koymakta ve vücuttaki su seviyesini dengede tutma yöntemi olan su, homeostazi sürecine yeni bir bakış açısı getirmektedir. Bunlar dışında bu araştırmanın da çıkış noktası olarak Mars görevine giderken yanımıza ne kadar su ve tuz almamız gerektiği hakkında daha fazla ipucu elde etmiş oluyoruz. Ancak yine de en önemli sonuç tuzun bizi hiç de susatmadığı gerçeğidir. Belki de ders kitaplarını yeniden yazma vakti gelmiştir. Bulgular The Journal of Clinical Investigation'da yayınlanmıştır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/tuzlu-su-400000-yil-oncesine-kadar-marsin-ekvatorunun-yakinindan-akmis-olabilir", "text": "Bulgular, bilim insanlarının Kızıl Gezegende yaşam belirtilerini nerede arayabileceklerine işaret ediyor. Mars ekvatorunun yakınındaki kum tepelerindeki kabuklar, çatlaklar ve diğer jeolojik özellikler, araştırmacıları orada önceden düşünülenden çok daha yakın zamanda su olabileceğine inandırıyor. Muhtemelen çözülmüş, tuzlu suyun hareketinden kaynaklanan özellikler, Çin'in Zhurong gezgini tarafından çekilen görüntülerde ortaya çıktı. Araştırmacıların Science Advances dergisinde 28 Nisan'da bildirdiğine göre, geziciden yapılan bir kimyasal analiz, bunların 400.000 yıl kadar yakın bir tarihte oluşmuş olabileceğini gösteriyor. Sonuçlar, Mars'ta yaşam bulmak için gelecekteki misyonlara rehberlik etmeye yardımcı olabilir. Pekin'deki Çin Bilimler Akademisi'nden bir jeolog olan Xiaoguang Qin, 400.000 yıl önce Mars'taki atmosferik koşulların şimdi görülene benzer olduğunu ve gezegenin alçak enlemlerinde hala sıvı, tuzlu su olabileceğini düşündürdüğünü söylüyor. Çin'in ilk Mars gezgini olan Zhurong gezgini, Mayıs 2021'de Kızıl Gezegene Mars ekvatorunun hemen kuzeyindeki Utopia Planitia adlı bir bölgeye indi ( SN: 19/5/21 ). Dokuz aydan fazla bir süre boyunca gezici, bölgenin kumullarının kimyasal bileşimi hakkında görüntü ve bilgi topladı ve kumlu yüzeyler boyunca bulunan çatlakların ölçümlerini yaptı. Qin ve ekibi gezici görüntüleri ilk gördüklerinde şaşırdılar. Kabuğun özelliklerinin su aktivitesi ile ilişkili olduğu ortaya çıktı. Rüzgar o jeolojik izleri terk etmezdi; bunun yerine kabuğu aşındırırdı. Dioksit de donmaz; daha düşük enlemlerde olmazdı. Ekip, donmuş suyun erime ceplerinin kum tepelerinde bulunan özellikleri en iyi şekilde açıkladığını belirtti. Bölgedeki göktaşı çarpma kraterlerinin sayısını ve boyutunu haritalamak, kum tepelerinin yaşı hakkında kaba bir tahmin verdi - muhtemelen 1,4 milyon ila 400.000 yıl önce oluşmuşlardı. Bu, daha önce tahmin edildiği gibi milyarlarca yıl önce değil, yüzbinlerce yıl önce bölgede su olduğunu gösteriyor. Bilim insanları ayrıca daha önce Mars'ın orta enlem vadilerinde günümüzün su buzu için kanıtlar bulmuşlardı. Ve NASA iniş araçlarından elde edilen veriler, yaşam için çok soğuk olmasına rağmen, gezegende orta ve yüksek kuzey enlemlerinde sıvı tuzlu suların var olabileceğine işaret ediyor ( SN: 5/11/20 ). Qin, Zhurong gezicisinden elde edilen bulguların nispeten ılıman yer sıcaklıklarına işaret ettiğini ve bunun da Mars'ın alçak enlem kum tepelerinin yaşam için uygun olabileceğini öne sürdüğünü söylüyor. - X. Qin et al. Modern water at low latitudes on Mars: Potential evidence from dune surfaces. Science Advances. Published online April 28, 2023. doi: 10.1126/sciadv.add8868. - A.R. Khuller and P.R. Christensen. Evidence of exposed dusty water ice within Martian gullies. JGR Planets. Published online January 18, 2021. doi: 10.1029/2020JE006539."}
{"url": "https://www.fizikist.com/tuzlu-su-icerseniz-ne-olur", "text": "Eğer bir gün bu planınızı gerçekleştirme ihtimaliniz olursa, kendinizi içme suyu bakımından güvenceye almayı unutmayın. Çünkü, içme suyunun olmaması, uçsuz bucaksız deniz manzaranızı cehenneme çevirebilir. Gezegenimizin yaklaşık %71'i sudur. Bu devasa su kütlesinin büyük bir bölümünü de okyanuslar ve denizler oluşturur. Fakat hiçbir şekilde içme suyuna ulaşımımız olmasa bile, karşımızda alay edercesine duran denizlerin suyunu tuz içeriğinden dolayı tüketemeyiz. Küçük miktarlarda tuz tüketmek fizyolojik sağlığımız için gerekli olsa da , çok azı ya da çok fazlası vücut için oldukça zararlıdır. Bu konuda, insanlar için sihirli rakam 9. Bu rakam insan kanındaki tuzluluk miktarıdır ( Ya da 1000 gram su içerisinde çözünmüş ağırlık bakımından tuz miktarıdır. Yani, 1000 gramlık sıvının içeriğindeki 991 gram su 9 gram tuz.) Tıpta da, insan kanıyla aynı tuzluluğa sahip sıvılara izotonik denir. Çok fazla tuz tükettiğimiz zaman da, fazla miktarı idrar ile dışarı atarak vücudumuzdaki sıvıları izotonik tutarız. Tuzlu su hipertonik bir sıvıdır, diğer bir deyişle tuz içeriği insan kanının tuz içeriğinden fazladır ve tuzluluk miktarı 35'tir. Deniz suyu gibi aşırı derecede hipertonik sıvıları tüketmek, vücudun savunma mekanizmasını bozar. Hiç çok parfüm sıkmış birisiyle aynı asansöre binmek zorunda kaldınız mı? Eğer asansördeyken içeri çok parfüm sıkmış birisi girerse, parfüm kokusu bütün asansöre yayılır ve asansördeki herkes kişinin parfümünü koklamak zorundadır. Bu olaya difüzyonsebep olur. Difüzyon, maddenin yüksek derişimli bölgeden düşük derişimli bölgeye doğru iletilmesidir. Difüzyon ve tuzlu suyu beraber değerlendirelim. İnsan hücreleri biyolojik zarlara sahiptir ve bu zarlar tuzun hücre içerisineserbestçe girmesini engeller. İnsan vücudu bir ölçüye kadar sodyum ve klorür derişimlerini normalleştirilebilirse de, kan içerisindeki oldukça yüksek derişimdeki tuzla baş etmesi zordur. Hücre zarı yarı geçirgendir bu sebeple sodyum, klorür ya da diğer maddeler kolaylıkla hücre içine alınamaz ya da hücre dışına çıkamaz. Fakat su, hücre içine rahatlıkla girebilir ve hücre dışına çıkabilir. Hücrelerin dışındaki tuz derişimi yüksek miktarlarda olduğu zaman, dengenin sağlanabilmesi ya da derişimin dengelenmesi için hücre içerisindeki su daha derişik ortam olan hücre dışına çıkar. Yarı geçirgen zarın iki tarafındaki derişimin dengelenmesi için işleyen bu süreç ozmoz olarak adlandırılır. Eğer deniz suyu içerseniz, ozmozun sonuçları çok korkunç olabilir. Deniz suyunun tuzluluk miktarı, vücut sıvılarının neredeysedört katıdır. Deniz suyunun kontrolsüz miktarda alınmasının sonucunda, hücrelerin içinden dışına doğru olacak net su transferiyle hücreler büzüşür. Yüksek miktarlarda içme suyu tüketilmediği zaman, vücut içerisindeki bu düzenleme mekanizması ölümcül de olabilir. Deniz suyu örneğindeki, hücre dışında meydana gelen sodyum derişimindeki artış, esas problemi oluşturur. Vücut, hücreleri hayatta tutabilmek için izotonik hale geçmeye çalışır. Bunun için de ekstrasellüler sıvıların içerisindeki yüksek miktarlardaki sodyumu atmaya çalışır ve idrar üretilir. Fakat insan böbrekleri, tuzlu sudan yalnızca biraz daha az tuzlu idrar üretebilir. Bundan dolayı vücut, içtiğimizden çok daha fazla suyu fazla miktardaki sodyumu atmak için kullanır ve vücut aşırı susuz kalır. Eğer tuzlu su ya da deniz suyu içerseniz, aslında hiç su içmemiş gibi olursunuz ve üstelik bir de su kaybedersiniz. Bu durumda vücut sıvıları tükenir, kas krampları meydana gelir, ağızda kuruma gözlemlenir ve tabii ki susarsınız. Vücut su kaybını telafi edebilmek için kalp atış hızını artırır, kan damarlarını kan basıncını ve hayati organlara kan akışını düzenlemesi için sıkıştırır. Bu durumda yüksek ihtimalle mide bulantısı, zayıflık ve hatta bilinç kaybı hissedilir. Vücut daha fazla susuz kalınca da, savunma mekanizması çöker. Eğer hala tuzlu suyun etkisinden kurtulmak için çok miktarda tatlı su içmediyseniz, beyin ve diğer organlara daha da az kan gideceğinden bu durum komaya, organ yetmezliğine ve nihayetindeölüme kadar gidebilir. Tabii ki az miktarlarda deniz suyu yutmak ya da içmek sizi öldürmeyecektir. Fakat yine de etkisini ortadan kaldırmak için, tuzlu su içilmesi ya da yutulması durumundan sonra tatlı su tüketmek sizin için en sağlıklısı olacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/tv", "text": "Bilim adamının ne kadar küçük bir alana neleri sığdırdığını öğrenince çok şaşıracaksınız... If you don't love physics, it means you've had a bad; teacher diyen Prof.Walter Lewin fiziği sadece öğretmeniniz kötü olduğu için sevmiyorsunuz diyor ve video sonunda sürtünme kuvvetinin etkisini gösterme amaçlı yaptığı deneyde; Fizik var ve hala hayattayım diyerek hayran kaldığımız dersini noktalıyor.. Buharlı motora sahip arabanın güzel tarafı, sahibini benzin masrafından kurtarması. Daha çok tren lokomotifi gibi görünüyor ama 4 tekeri, direksiyonu, 4 kişilik koltuğu ve bir de araba modeli için oldukça görkemli bir model adı var: De Dion Bouton Et Trepardoux Dos-A-Dos Steam Runabout. Aslında Aklı Başında olan biriydi Einstein. Edington İngiltere teorisini kanıtlayınca birden ünlü oldu. Ve onu hiç sormayan medya peşine birden düşünce espri niteliğinde yaptığı bir hareketti dil çıkarması hadisesi. Telefonun mucidi Alexander Graham Bell, 90 yıl önce hayatını kaybetti. Ancak hayatımızı değiştiren icadının yanı sıra, kendisini unutulmaz kılmak için geride önemli bir eser daha bıraktı: 128 yıllık ses kaydı. Beyninden daha gelişmiş süper bilgisayarlar yapmaya çalışan bir bilim adamın konuşması. Sovyetlerin 20. Yüzyılda çılgın şeyler yaptıklarını biliyoruz ancak yeni yayınlanan görüntüler ağzımızı bir kere daha açık bırakıyor. Nükleer patlamaların yardımıyla koca bir ormanı ve yanındaki karayı yok ederek bir kanal açmayı amaçlamışlar. Üstelik videosu da çekilmiş. Embriyonun gelişiminin izlenebilmesi için Pekin'de Tsinghua Üniversitesi tarafından geliştirilmiş şeffaf yumurta kabuğu. Ünlü bilim adamlarının konuşmalarının derlenmesiyle yapılan bu müzikler eğlenceli olduğu kadar öğretici de oluyor. Türkçe altyazıları da bulunmaktadır. Ünlü bilim adamlarının konuşmalarının derlenmesiyle yapılan bu müzikler eğlenceli olduğu kadar öğretici de oluyor. Türkçe altyazıları da bulunmaktadır. National Geographic'in yayınladığı videoda, Sam Cossman isimli araştırmacının drone yardımı ile Vanuatu'da bulunan Marum kraterinde yakın çekim yaparak yüksek çözünürlükte görüntü almasına tanıklık edeceğiz. Ünlü bilim adamlarının konuşmalarının derlenmesiyle yapılan bu müzikler eğlenceli olduğu kadar öğretici de oluyor. Türkçe altyazıları da bulunmaktadır. Jonathan Drori 4 temel ve basit soru ile başlayıp bilgi dağarcığımızdaki boşlukları inceliyor özellikle de bilim hakkında bilmediğimiz halde belki de bildiğimizi sandığımız şeyleri gösteriyor. Nükleer enerji, günümüzün ve geleceğin en önemli enerji kaynaklarından biri olarak kabul görmektedir. Petrol ve doğalgaz'ın bazı ülkede geniş rezervler halinde bulunması ve bu kaynakların yenilenemez oluşu birçok ülkeyi nükleer araştırmalara ve nükleer enerjiden faydalanmaya yönlendirmiştir. 1970-85 yılları arasında inşası hızlı bir şekilde artış gösteren nükleer enerji santrallerine bugün 31 ülkede 439 reaktör ile karşılaşıyoruz ve 2015 yılı içinde de inşası devam eden onlarcası mevcut. Peki nükleer enerji nedir ve çalışma mantığı nasıldır, izliyoruz... Alt yazı seçeneklerinden Türkçe'yi seçmeyi unutmayınız. Deniz kaplumbağaları, dünyada nesli en tehlikede türler arasında bulunmaktadır. Bu türün korunması umuduyla, Avustralya James Cook Üniversitesi 'nden deniz yaşamı araştırmacıları, yavru deniz kaplumbağalarının hareketlerini incelemeye başladı. Kuzey doğu Avustralya'nın Queensland sahili açıklarında bulunan Mercan Denizi'ndeki Büyük Set Resifi'nde yakaladıkları yavru kaplumbağaların okyanus derinliklerinde yaptıkları yolculuğu takip edebilmek için sırt kabuklarına 100 gram ağırlığında bir GPS izleme cihazı yerleştiren araştırmacı Mark Harman: Kaplumbağa yüzeye çıktığında kabuğuna yerleştirilen alıcı sinyal verecek. Bu esnada İnternet ağı üzerinden verileri alıp kaplumbağanın takip ettiği rotayı, bulunduğu yerleri ortaya çıkarabileceğiz. açıklamasını yaptı. Yılın iddialı yapımlarından biri olacağını şimdiden kanıtlayan The Martian için yeni bir fragman daha yayınlandı. Üç dakikalık uzun fragman, film hakkında neredeyse her şeyi anlatıyor. Filmi izlemek isteyip ismeyeceğinizi anlamak için güzel bir fırsat. Kısaca hatırlatmak gerekirse, film Mars'ta mahsur kalan astronot Mark Watney'in hayatta kalma mücadelesini konu alıyor. Yönetmen koltuğunda Ridley Scott, başrolde Matt Damon olunca filmin epey ses getireceği aşikar. 2 Ekim'de vizyona girecek olan The Martian'ın yeni fragmanını yukarıdan izleyebilirsiniz. Aristarchus'un yöntemi ile Ay ve Güneş'in çapının ve bu gök cisimlerinin Dünya'ya olan uzaklığının nasıl hesaplandığı anlatılmaktadır. Einstein, 1905'te o zamana kadar yazmış olduğu 5. makalesini yayına gönderdi. Toplam 3 sayfa olan makalesinde kütle ve enerjinin birbirine bağlı olduğunu anlatıyordu. İşte o ünlü formül E = mc^2. Bilim insanlarının su altı gözlem kameralarına yakalanan yeni tür deniz canlıları Porto Riko yakınlarında keşfedildi. Gelişmiş kameralarla gece kaydedilen görüntülerde dahi parlayabilen canlıların da içinde bulunduğu yeni türlerin keşfi ABD'nin Virgin Adaları ve Porto Riko yakınlarında gerçekleşti. İklim değişikliği konusunda artık birçok sonucun geri döndürülemez olduğunu biliyoruz. Günümüzde iklimler değişiyor, buzullar eriyor ve deniz seviyeleri artıyor. Business Insider'ın hazırladığı bir animasyonla ile de eğer dünyadaki buzulların tamamı erirse kara parçalarının nasıl bir hal alacağı anlatıldı. Eğer tüm buzullar erirse deniz seviyesi 66 metre yükselecek! Işık dalgaları ses dalgaları şeklinde yayılırsa ne olur? Sessizliğin sesi gibi.. Sadece yüksek sesle.. Bu çalışmada İngiliz fizikçi ve matematikçi Paul Dirac'ın yük kuantum koşulu yarı-klasik bir yöntemle anlatılmaktadır. Parmak uçlarında sayısız küçük çizgiler mevcuttur. Ter bezi kanalları her zaman açıktır ve bir objeye dokunduğunuz zaman iz bırakmanıza sebep olur. National Geographic tarafından hayata geçirilen ve Nisan ayından itibaren yayına girecek olan Genius isimli dizinin ilk sezonunda Albert Einstein'ın hayatı anlatılacak. Francis Chee tarafından çekilen ve YouTube üzerinden internet dünyası ile paylaşılan video kısa süre içerisinde büyük ilgi gördü. Eğer örümceklerden korkuyorsanız, bu videoyu izlemeyin. Uzay tozunun 3 boyutlu haritasının oluşturulmasıyla artık daha derin uzay görüntüleri elde etmek mümkün olacak. 3D uzay tozu haritası ile evrenin genişleme oranı ölçülebilecek. Bir maymunun daktilo başına oturup daktilonun tuşlarına bastığını düşünelim. Sonlu bir zaman sonra maymunun Shakespear'in Hamlet'ini yazma ihtimali nedir? Videoda bu soruya cevap aradık. Son yüzyılın en zorlu matematik sorularından olan ve de çözene ödül olarak 1 milyon dolar teklif edilen Poincare Sanısından ve onu 2002 yılında çözmüş olan Grigori Perelman'dan bahsettim."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uc-boyutlu-baskiyla-canli-vucut-parcalari-uretildi", "text": "Bu yöntemle üretilen kemik, kas ve kıkırdak parçalarının, hayvanlara nakledildiklerinde normal işlevlerini yerine getirdikleri görüldü. Rejeneratif tıp açısından önemli bir gelişmeye işaret eden araştırmanın sonuçları Nature Biotechnology adlı dergide yayımlandı. ABD'de yapılan araştırma, vücudun hasar gören bölümlerini canlı hücrelerle onarma açısından umut vadediyor. Bilim insanları uzun süredir kırılan bir çeneyi, kopan bir kulağı veya hasar gören kalp kaslarını üretilen insan hücreleriyle onarmak üzerinde çalışıyorlardı. Ancak bu alanda karşılaşılan başlıca sorun, üretilen hücreleri canlı tutmaktı. Laboratuar ortamında üretilen hücreler 0.2 milimetreden kalın dokularda oksijensiz ve kalıyor ve beslenemiyordu. ABD'de Wake Forest Baptist Tıp Merkezi'ndeki araştırma ekibi ise tıpkı bir sünger gibi içinde mikroskopik kanallar bulunan üç boyutlu hücreler basmayı başardı. Bu mikroskopik kanallar sayesinde hücrelerin beslenmesi sağlandı. Entegre Doku ve Organ Baskı Sistemi denilen bu yöntemde, biyolojik bozunma özelliğine sahip plastik ve su bazlı bir jel kullanılıyor. Çözünebilir bir plastikle biçim veriliyor, hücreleri içeren su bazlı jel de bunların büyüyebilmesi için gerekli ortamı sağlıyor. Bu şekilde üç boyutlu basılan parçalar hayvanlara nakledildiğinde, plastik form çözünerek yerini hücreler tarafından üretilen proteinden oluşan akıcılığı az sıvı ortama bırakıyor, bu arada nakledilen parçaların içinde kan damarları ve sinirler oluşuyor. Araştırmaya başkanlık eden Prof. Anthony Atala, insan dokularının da aynı şekilde basılabileceğini söyledi. ...ve kırık yere koymak için üç boyutlu baskıyla elde edilen parça. \"Farzedin ki bir hastanın çene kemiği kırıldı. Röntgen çekip kırık parçanın görüntüsünü bilgisayara aktardıktan sonra, oraya tamı tamına uyacak bir kemik parçasını üç boyutlu yazıcı ile basabiliriz.\" Biyolojik bozunurluğu olan maddeleri ve ıslak ortamdaki hücreleri kullanan tedavi yöntemleri daha önceden de kullanılıyordu. Wake Forest'ta iki yıl önce de kadınlara laboratuar ortamında üretilen vajinalar nakledilmişti, ancak tedavi imkanı, hücrelerin canlı tutulabildiği koşullarla sınırlıydı. Prof. Atala, bu araştırmada ise farklı yapılarda dokular üretildiğini, yumuşak doku olarak kas üretiminde, sert doku olarak da kemik ve kıkırdak üretiminde başarılı olunduğunu söylüyor. Amaçları, diğer türlerde insan dokularını da üretmek için bu teknolojiden faydalanmayı sürdürmek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uc-boyutlu-vucut-olcumu-yapan-akilli-ayna", "text": "San Francisco tabanlı bir girişim olan Naked Labs, akıllı aynası ile her gün vücut değerlerinizi ölçmeyi mümkün kılıyor. Sıradan bir boy aynası gibi duran Naked, 3D vücut modelinizi çıkarıyor ve vücudunuzdaki değişimleri Naked'ın uygulamasına aktarıyor. Kiloyu, yağ oranını, kas yoğunluğunu, kaybettiğiniz ya da kazandığınız kas ve yağı gösterebiliyor. Her gün ölçüm yaptığınızda ise zaman içinde vücudunuzda gerçekleşen değişimleri time-lapse şeklinde sunuyor. 500 dolar fiyat etiketiyle ön siparişe sunulan cihazın kullanıcılara Mart 2017 gibi gönderilmesi bekleniyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uc-kisinin-dnasina-sahip-bebek-saglikli-buyuyor", "text": "New Scientist'in haberine göre, New York Yeni Umut Doğurganlık Merkezinden Dr. John Zhang başkanlığındaki ekip, \"merkezi sinir sistemini etkileyen nadir kalıtsal nörometabolik ve mitokondriyal bir hastalık\" olarak tanımlanan Leigh sendromlu annenin yumurtalıklarına tıbbi müdahalede bulundu. Uzmanlar, annenin yumurtalıklarından çıkarılan bir kısım DNA'nın yerine bir donörden alınan sağlıklı DNA'ya sahip yumurtaları yerleştirdi. Böylece ölümcül genetik rahatsızlığı bulunan annenin rahminde bebeğin sorunsuz gelişmesi sağlandı. Tartışmalı bir yöntemle ilk kez anne, baba ve yumurta donöründen alınan DNA ile 6 Nisan'da sağlıklı olarak dünyaya gelen Ürdünlü çiftin bebeğinin, annede bulunan Leigh sendromunu taşımadığı belirlendi. Haberde, Dr. Zhang'ın \"Yaşam kurtarmak yapılacak etik bir şeydir.\" ifadesine de yer verildi. Operasyonun hangi hastanede gerçekleştirildiği ise belirtilmedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ucak-kazalarinda-yasanan-olumlere-son-veren-kapsul", "text": "Şimdilik konsept aşamasında olan projede yolcu kabininin tamamı bir kapsülden oluşuyor. Tehlike anında ilgili tuşa basılarak kapsülün uçaktan fırlatılması sağlanıyor. Kapsül uçaktan ayrıldıktan sonra hemen paraşüt aktif hale geliyor. Yere yaklaşıldığı yakınlık sensörü ile algılanıyor ve yavaşlatıcı roket motorlar devreye giriyor. Eğer kapsül denize veya okyanusa doğru düşerse yanda bulunan balonlar şişiyor ve kapsülün suyun üzerinde kalması mümkün oluyor. Teknolojinin yolcu uçaklarında kullanılabilmesi için kapsülün karbon fiberden üretileceği ve böylece daha hafif olacağı da söylenenler arasında. Hayat kurtaracak bu teknolojinin gerçeğe dönüşmesinin önünde maalesef halen birkaç ufak pürüz bulunuyor. Kapsülün yapısı gereği koltuk sayısı normale göre daha da azalıyor. Bu da uçak firmalarının söz konusu fikre sıcak bakmasının önüne geçiyor. Ayrıca sistem yakıt tüketimini de artırıyor ve ek bir maliyet oluşturuyor. Geliştirilen bu teknolojinin söz konusu sorunları atlatıp nasıl uçaklardaki yerini alacağı ise merak konusu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ucaklar-dik-kalkis-yapabilir-mi", "text": "Boeing uçaklarının en yeni modellerinden 787-9 Dreamliner uçağı Paris Hava Gösterisi için prova yaparken görüntülendi. Normal kalkış yapan uçak birden dikey bir şekilde yükselmeye başlamıştı. Böyle bir kalkışı normal havaalanlarında göremezsiniz elbette. Dik tırmanış büyük bir hava direnci yaratır, çünkü uçak ileri doğru giderken daha az aerodinamik bir konumdadır. Bu uçağın hızını azaltır ve durma noktasına yaklaştırır. Bunun sırrı kanatların altındaki iki büyük General Electric motorunda yatıyor. Birden fazla motoru olan tüm uçaklar motorların tümünü kullanmadan kalkış yapma gücüne sahip olması gerekir. Yani eğer uçağın iki motoru varsa kalkışı tek motorla, dört motorluysa üç motorla yapabilmelidir. Boeing 787'lerde her iki motorun normal çalışması demek epeyce büyük bir yedek gücün ihtiyaç olduğunda kullanılabilmesi demek. Herhangi bir yolcu ve kargo taşınmıyor olması da ekstra güç sağlamış oluyor. Paris Hava Gösterisinde insanlar bu türden görüntüleri izlemek için epey para ödüyor. Askeri uçaklar sesten hızlı uçabilen ve manevra yeteneği yüksek araçlardır. Bu nedenle bu türden dik kalkışları daha rahat yapabilirler. 1950'lerden 80'lere değin kullanımda olan İngiliz Hava Kuvvetlerine bağlı BAC Lightning avcı uçakları bu rahat dik kalkışlarıyla tanınıyordu. Bu uçakları kullanan pilotlar kendilerini rokete binmiş gibi hissettiklerini ifade ediyordu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ucaklar-inisten-sonra-nasil-hizli-bir-sekilde-durabiliyor", "text": "Yolcu uçaklarında diğer ulaşım araçlarında kullanılanlardan çok daha etkili fren sistemleri kullanılıyor. Hareket halindeki uçağın sahip olduğu kinetik enerji frenlere aktarıldığından, frenlerin sıcaklığı bu süreçte 1400 C'yi aşabilir. Bu nedenle fren sistemlerinde yüksek sıcaklıklara dayanıklı malzemeler kullanılır. Çoğunlukla frenler çelikten üretilse de son yıllarda kullanılmaya başlayan karbon frenler özellikle hafif olmalarından dolayı yakıt tüketiminin azalmasına katkıda bulunuyor. Ancak tek başına frenler uçakların kısa mesafelerde durmasını sağlayamaz. Kanatlarda kullanılan farklı parçalar uçağa etki eden hava direncini artırarak uçağın yavaşlamasını sağlar. Uçakların inişten sonraki durma mesafelerini azaltmak için kullanılan yöntemlerden biri de, motordan çıkan egzoz gazının yönünün değiştirilmesiyle oluşan ters yöndeki itme kuvvetinin uçağın yavaşlatılmasında kullanılması. Normal koşullarda frenler ve kanattaki parçalar yolcu uçaklarının pistte güvenli bir şekilde durması için yeterli olsa da bu yöntem özellikle pistin karlı, buzlu ya da ıslak olduğu durumlarda uçakların yavaşlamasına yardımcı oluyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ucaklar-simsekten-nasil-etkileniyor", "text": "Halldor Gudmundsson, İzlanda'da çalıştığı ofiste Keflavik Havaalanı civarında şimşek çaktığını görmüş ve yeniden çakar beklentisiyle akıllı telefonunda kayda başlamıştı. Tam o sırada havaalanından kalkan bir uçak kadraja girmiş ve üzerine yıldırım düşmüştü. Olağandışı bir görüntüydü bu, ama uçak yoğun yağış altında yoluna devam etmişti. Bu ilginç fotoğrafı yakalayan Gudmundsson ise \"Eğlenceli bir görüntüydü, ama biraz korkunçtu\" diye ifade etti duygularını. İzlanda'nın başkenti Reykjavik'ten Paris'e sefer yapan Wow Havayolu uçağı 3 Ocak'ta sağlam bir şekilde yerine vardı. Havayolu sözcüsünün ifade ettiği gibi, uçaklara şimşek düşmesi az rastlanan bir olay değil. O halde uçaklar çeyrek ton TNT patlayıcısına eşdeğer 1 milyar jullük enerji yüklemesinden nasıl sağlam çıkabiliyor? Emekli pilot Chris Hammond, uçak kabinini saran gövdenin ve iç bölmelerin elektrik iletecek ama mürettebat ve yolcular ile elektronik cihazları etkilemeyecek tarzda donandığını söylüyor. Uçağın yakıt tankına bağlantıları ve elektronik donanımı dışarıdan gelecek elektrik yüklemesine karşı korumak içinse zırh işlevi gören mekanizmalar kullanılıyor. Bütün bunlar uçak kullanıma girmeden önce defalarca teste tabi tutuluyor. Bunlar arasında uçağın gövdesini ve iç kısımlarını şimşek simülasyonlarından geçirmek de var. Hammond, Gudmundsson'un fotoğrafını her şeyin olması gerektiği gibi gittiğinin kanıtı olarak görüyor. Şimşek uçağa burnundan temas edip kuyruk ve kanat kısmından çıkarken içerdeki her şey korunmuş haldeydi. Fakat içerdeki yolcular şimşeğin etkisini bir şekilde hissediyor. Nisan'da Londra'daki bir uçağa yıldırım düştüğünde yolcular çarpma gürültüsü şeklinde bir ses duyduklarını söylemişti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ucakta-cep-telefonu-neden-kapatilmali", "text": "Anlaşılan bu konuda yalnız değilim. Amerika Birleşik Devletlerinde yeni yapılan bir araştırmaya katılan her 10 yolcudan dördü, uçuş sırasında elektronik cihazlarını her zaman kapatmadığını itiraf etti. Oyuncu Alec Baldwin, Los Angeles-New York seferini yapan uçakta kalkış öncesinde telefonunda oynadığı Words With Friend adlı oyununa ara vermeyi reddedince uçaktan indirildi. Oyuncu, buna Twitterda sert tepki gösterdi. Tüm dünyada geçerli olan kurallara göre sinyalleri kesen uçuş konumunda olsa bile 3 bin metrenin (10,000ft) altındaki irtifada, taşınabilir elektronik cihazların kullanılmasına izin verilmiyor. Etkileşim korkusu, cihazların internete ya da radyo dalgaları kullanan mobil telefon şebekelerine bağlanıyor olmalarından kaynaklanıyor. Almanyadaki Bielefeld Üniversitesinden Prof. Peter Ladkin potansiyel tehlikeleri, evlerdeki ısınma tesisatı üzerinden bir örnekle açıklıyor, bunu borulara alev tabancası tutulmasına benzetiyor. Evdeki merkezi ısınma sistemi, borunun içindeki sıcaklık değerleri doğrultusunda değişiklikler yapıyor. Alev tabancası borudaki suyu ısıtıyor. Sıcaklığı değiştiriyor ve ayarlama yapması için sistemi harekete geçiriyor. Kişisel cep telefonları da, navigasyon, kuleyle irtibat ve havada kalmalarını sağlayan cihazları izlemek için aviyonik denen elektronik tabanlı yüzlerce sistem kullanan uçaklarda aynı etkiyi yapabilir. Bazı elektronik cihazlar, kokpitteki cihazlara iletişime geçebilecek sensörlere sahip. Bu sadece cep telefonlarıyla ilgili bir mesele değil. Elektronik kitap okuyucular, müzik çalarlar, dizüstü bilgisayarlar, oyun konsolları da, radyo dalgaları yayıyor. Bunlar, aviyonikndeki frekanslara yakın bir değerdeyse, sinyaller ya da göstergeler bozulabilir. Bu da radar, iletişim, çarpışma önleyici teknoloji gibi sistemleri etkileyebilir. Ve sorun, cihazların arızalı olup, olması gerekenden daha fazla radyo dalgası yaymaya başlaması ya da birden fazla cihazın sinyallerinin birleşmesiyle daha da büyüyebilir. Teori bu. Ama sorunun bu olduğuna dair herhangi bir kanıt var mı? Uçakların böyle bir etkileşim sonucu düştüğüne ilişkin, kayıtlara geçmiş hiç bir olay yok. Ancak kazaların sebebinin bazen hiçbir zaman ortaya çıkmadığını da akıl tutmak gerekiyor. Uçağın kara kutusu, yolcuların cihazlarından kaynaklanan bir elektromanyetik etkileşim sonucu bozulan kritik bir sistemi tespit etmemiş olabilir. Yardımcı pilot, tırmanış sırasında pusula sistemlerinde sorun olduğunu bildirdi. Yolculara elektronik cihazlarını kapattıklarından emin olmaları anonsu yapıldı. Sonra pusula sistemleri normale döndü. 2006da yapılan bir veri tabanı analizinde elektronik cihazlardan kaynaklanan 77si yüksek derecede bağlantılı 125 etkileşim vakasından söz ediliyor. Bir vakada navigasyon sisteminin 30 derece hata verdiğini, bir yolcuya ait DVD oynatıcısının kapatılmasından sonra sistemin normale döndüğü belirtiliyor. Yolcunun cihazı açar açmaz sorunun tekrarlandığından söz ediliyor. Uçuş ekipleri belli cihazların kapatılmasından sonra navigasyon sistemindeki değerlerin değiştiğine dair bir dizi vakayı rapor etti. Başka bir raporda Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği, 2003-2009 yılları arasında pilotların cep telefonları ve diğer elektronik cihazlardan kaynaklandığını düşünülen 75 ayrı vakadan söz ediliyor. Bütük rekabetin olduğu havacılık dünyasında Virgin Atlantic Delta Airlines gibi bazı hava yolu şirketleri, uçuşlarda mobil cihazların daha fazla kullanılmasına izin veren teknolojiler kullanmaya başladıklarını duyuruyorlar. On-Air ve AeroMobile gibi uçuş mobil telefon sistemleri pikosel adlı minyatür uçak içi baz istasyonları kullanıyor. Bu sistemler cihazların düşük sinyal seviyelerinde çalışmalarını sağlıyor. Yayılan dalgalar, işlemden geçiriliyor, buradan bir uyduya aktarılıyor ve sonra da normal kara şebekelerine yönlendiriliyor. Şimdi bazı havayolları uçaklarına daha üretim aşamasında AeroMobile cihazları taktırıyor. Bu sistemler cep telefonlarının seyir yüksekliğinde kullanılmasına izin veriyor. Kalkış ve inişte telefonlar yine kullanılamıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ucakta-kara-kutu-nasil-isliyor", "text": "Mayısta Akdeniz'e düşen Mısır Havayolları uçağının yerini tespit etmek neredeyse bir ayı bulmuştu. Uçağın düşme nedenine dair önemli bilgiler içeren kara kutunun 3000 metre denizin dibinde bulunması ise birkaç günü almıştı. Fakat her şeye rağmen, eski teknoloji olsa da kara kutu etkili ve gerekli bir cihaz olmaya devam ediyor. Uçuşa dair her tür veriyi kaydeden kara kutular ayakkabı kutusu büyüklüğünde ve yaklaşık 5 kg kadardır. Çarpma etkisini asgariye indirmek için uçağın kuyruk kısmında yer alır. Kutudaki sinyal sistemi suyla temas halinde devreye girer ve kutunun bulunması için 90 gün boyunca ve 6000 metre derinliğe kadar sinyal verir. ABD Federal Havacılık Dairesi FAA, uçakların düşmesi halinde araştırmacıların işini kolaylaştırmak için uçaklara iki kara kutu taşıma zorunluluğu getirmiştir. Bunlardan biri, uçağın son 25 saatindeki konum, yükseklik hız gibi 88 farklı alanda uçuş bilgilerini içerir. İkinci kutu ise kokpitteki son iki saatlik ses kaydını. Veri kaydına ait kutudan kazanın nasıl olduğu, kokpitteki ses kaydından ise nasıl olduğuna dair bilgi edinilir. Adı kara kutu olsa da kutular aslında siyah değil parlak turuncu renktedir. Bütün bilgiler hafıza çiplerine kaydedilir. Bunları dış etkilerden korumak için kutular iyi yalıtılmıştır. Dışı titanyum ya da çelik kaplı kutunun içinde yüksek ısıya karşı dayanıklı 2-3 cm kalınlığında bir yalıtım sistemi, onun da altında alüminyum kaplama vardır. Çarpma etkisine karşı özel koruma testlerinden geçen kutu 1100 derece ısıda bir saat, tuzlu suda 30 gün dayanacak şekilde yapılmıştır. Kara kutunun içerdiği bilgi çarpma sonrasında da kullanılabilir ve işe yarar olduğu içindir ki bu teknoloji bugün bile geçerliliğini koruyor. Bu bilgi sayesinde düşme nedeni tespit edilip yeni önlemler ve düzenlemeler için gerekli adımlar atılabiliyor. Yolcu uçakları için kara kutu zorunluluğu ilk kez ABD'de 1958'de gündeme geldi. Havilland Comet adlı ilk ticari yolcu uçaklarının üst üste düşmesi buna neden olmuştu. Daha sonra ise jet yolcu uçaklarının gövdesi havada basınç değişikliğine dayanamayarak parçalanıyor, uçaktaki herkes ölüyordu. Uzmanlar bunun nedenini anlamaya çalışıyor, ama yeterli bilgiye ulaşamıyordu. İlk kara kutular sadece pusula konumu, yükseklik, hız, zaman ve dikey alçalmaya dair bilgi içeriyordu. Bunlar metal çubuklar üzerindeki izlerden tespit ediliyordu. 1960'larda ABD hükümeti kokpit ses kaydı zorunluluğu da getirdi. O zamanlar ise bu veriler manyetik teyplere kaydediliyordu. 1980'lerde dijital havacılık elektroniğinin devreye girmesiyle uçuşla ilgili çok daha fazla bilgi toplamak mümkün oldu. Hafıza çipleri ise bütün bu verilerin depolanması sorununa çözüm getirmişti. 30 yıl sonrasında teknoloji hızla ilerlemişken biz hala kara kutu kayıtlarına ulaşarak uçak kazalarıyla ilgili bilgi edinmeye devam ediyoruz. Kara kutunun hasar gördüğü ya da bulunamadığı bazı ender durumlar da olur. MH370 uçuş sayılı Malezya Havayolları uçağı ile 11 Eylül 2001'de New York'taki ikiz kulelere çarpan uçakların kara kutusu bulunamamıştı. Kara kutu bulunduğunda genellikle kaza nedenine dair veriler ortaya çıkar. Mart 2015'te Germanwings uçağının Fransa'da Alp Dağları'na çakılmasının ardından, kara kutudaki bilgiler pilotun kasıtlı olarak alçaldığını ve dağa çarpmadan önce hızlandığını gösteriyordu. Ses kayıtları ise \"Tanrı aşkına, aç kapıyı!\" sözlerini ve yolcuların çığlıklarını duyuruyordu. Bütün bunlardan yardımcı pilot Andreas Lubitz'in pilotu dışarı çıkarıp kokpiti kilitlediği ve uçağı kasıtlı olarak dağa çarptığı sonucuna varıldı. Fakat bunlar 90'ların teknolojisi. Yeni alternatifler üzerinde de çalışılıyor. Örneğin bazı askeri uçaklarda çarpma anında uçaktan fırlayıp çıkan kayıt cihazları deneniyor. Bazıları ise kokpit videoları öneriyor. Fakat pilot sendikaları mahremiyet ve kaza halinde ailenin izlemek zorunda kalması gibi nedenlerle buna karşı çıkıyor. Uçaklarda yeni bir sisteme geçmek tüm havayollarının bütün uçaklarında yeni düzenlemelere gitmek zorunda kalması demek. Uydu üzerinden anında bilgi akışı ve depolanması seçeneği ise oldukça pahalı bulunuyor. FAA uçuş kayıtları bakımından yakın zamanda herhangi bir değişikliğe gitmeyi planlamıyor. Fakat \"uçak kazalarının araştırılması ile ilgili yeni teknoloji konusunda bu sektördeki şirketler ve uluslararası ortaklarla çalışıldığı\" söyleniyor. Değişim yavaş olsa da geliyor gibi görünüyor. Merkezi Kanada'da olan ve Birleşmiş Milletlere bağlı Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü , birkaç yıl içinde havayollarına normal uçuş halinde 15 dakikada bir, sıkıntılı durumlarda ise dakikada bir uçaklarını izleme zorunluluğu getirmeyi öngören yeni düzenlemeler yaptı. ICAO'ya üye ülkeler bunun gereklerini yerine getirecek yasal düzenlemeleri yapmak zorunda. Bazı havayolu şirketleri ise bağımsız girişimlerde bulunuyor. Fransız uçak şirketi Airbus geçen yıl, fırlatılabilir kayıt kutularının onaylanması için Avrupa Havacılık Güvenliği Ajansı'na baskı yaptığını açıklamıştı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ucakta-yemeklerin-tadi-neden-farkli-gelir", "text": "Uzmanlar bunun nedenini nem oranının azlığına, hava basıncının düşük olmasına ve gürültüye bağlıyor. Uçağa adım attığınızda ilk koku alma duyunuz etkilenir. Uçak yükseldikçe hava basıncı ile birlikte kabindeki nem oranı da düşer. On bin metrede bu oran yüzde 12ye iner, ki bu çöl havasından daha kuru demektir. İşte bu kuruluk ve düşük basınç nedeniyle tatlı ve tuzlu tatlara karşı duyarlılığımız yüzde 30 azalır. Psikologlar uçak motorlarından kaynaklanan gürültünün kulakları etkilediği gibi tat alma duyusunu da etkilediğine inanıyor. Yapılan araştırmalar, gürültülü ortamlarda yemek yiyenlerin sessiz ortamda yiyenlerden daha fazla tuza ihtiyaç duyduğunu, ayrıca şaşırtıcı olsa da gürültüde yemeğin çıkardığı sesin daha fazla algılandığını ortaya koydu. Uçakta yenmek üzere hazırlanan yemeklerde dikkate alınması gereken tek şey kabin içi ortam değildir. Bu yemekler önceden yerde ve kitlesel halde üretilir. Sıcak halde paketlenir, hızlı soğutmaya tabi tutulur, buzdolabında saklanır ve sonra tekrar ısıtılır. Bütün bu işlemler deniz seviyesinde bile yapılsa yemeğin tadının değişmesine neden olur. Uluslararası Uçuş Hizmetleri Birliği, uçaktaki yemeklerin tadını daha lezzetli kılmak için yemekleri kapalı plastik poşetler içinde uzun süre düşük ısıda pişirmenin denendiğini belirtiyor. Bu yemekler kabin simülasyonlu ortamlarda tadılarak doğru lezzette olup olmadığına karar veriliyor. Uçak yolcuları için yemek yapan Sky Chefs adlı şirketin yöneticisi David Marguiles, yerde yenmek üzere yapılan yemekler için kullanılan yemek tariflerinin aynı şekilde uçak yemekleri için kullanılamayacağını belirtiyor. Fakat bu o yemeklerin de aynı lezzette olamayacağı anlamına gelmez. Tarifler gerektiği şekilde uyarlanıyor, diyor. Ancak bunun daha çok birinci sınıf yolcu biletleri için geçerli olduğunu belirtmek gerek. Şirket bunun için özel aşçılar tutuyor ve en modern mutfakları kullanıyor. Uçuş halindeyken tüm tatlar aynı şekilde etkilenmez. Örneğin uçaktaki gürültülü ortam, beşinci tat olarak bilinen ve yosun, mantar, domates ve soya sosu gibi tatları veren umami tadını daha belirgin kılar. Uçakta yolcuların yerdekinden çok daha fazla domates suyu siparişi vermesi bundandır. Bazı hava yolları bu nedenle yemeklerde daha fazla domates, ıspanak ve kabuklu deniz ürünleri kullanmayı tercih ediyor. British Airways ise daha radikal bir yaklaşım denedi: Yemekten önce yolculara burun spreyi dağıtıp sinüslerini açmalarını ve daha iyi tat almalarını sağlamak. Ancak bu deneme tutmadı. Bunun üzerine umami tatların daha yaygın kullanılmasına başvuruldu. BA ayrıca birinci sınıf yolculara, uçaktaki gürültüyü duyurmayacak kulaklıkla yemeğe uygun müzik yayını başlattı. Bazı hava yolları ise yemeklerde plastik çatal, kaşık, bardak kullanılmasının yemeklerin tadını olumsuz etkilediği düşüncesiyle daha kaliteli malzeme kullanmaya başladı. Havada tadı etkilenen sadece yemekler değil; şarapların da tadı değişiyor. Uzmanlar, yerde meyve tadı ağır basan şarapların havada daha tanenli ve asitli hale geldiğini söylüyor. Bu nedenle uçakta verilecek şarapların bu tatları daha az içermesine dikkat ediliyor. Kuru hava damak tadını etkilediğinden, şarap içmeye niyetiniz varsa uçuş sonuna doğru değil de başlangıcında içmeniz tavsiye ediliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/ukraynadaki-iki-nukleer-santral-uluslararasi-atom-enerjisi-ajansi-ile-baglantisini-kesti", "text": "Ajanstan yapılan açıklamaya göre, Ukrayna'daki iki nükleer santral Çernobil ve Avrupa'nın en büyük santrali Zaporizhzhia artık BM'nin atom gözlemcisine veri iletmiyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı 9 Mart Çarşamba günü yaptığı açıklamada, Zaporizhzhia'daki aktif nükleer santralle temasının kesildiğini ve artık nükleer materyali izlemek için kurulan güvenlik sistemlerinden uzaktan veri iletimi almadığını belirtti. Benzer bir durum, bazı analistlerin endişesine göre, daha uzun süredir elektrik şebekesine bağlı olan 1986 felaketinin yeri olan Çernobil'de rapor edildi. Radyoaktif yakıt çubuklarını tutmak için kullanılan soğutma havuzlarına güç sağlamak için Çernobil sahasında hala elektriğe ihtiyaç var. Teoride soğutma olmaması kullanılmış nükleer yakıtın aşırı ısınmasına neden olabilir. IAEA, Çernobil'in şebekeden ayrılmasının \"sahadaki temel güvenlik işlevleri üzerinde kritik bir etkisi olmayacağına\" dair güvence verdi, ancak bu durumun tesis çalışanlarına daha fazla stres katacağını ve \"muhtemelen sahada operasyonel radyasyon güvenliğinin daha fazla bozulacağını\" kaydetti. Zaporizhzhya biraz daha iyi durumda ve hala bir dizi yüksek voltajlı tesis dışı elektrik hattından güç alıyor. Ayrıca, burası yedek olarak ek tesis dışı güç hatları ve dizel motorlara sahiptir. Bununla birlikte, her iki nükleer santralle olan iletişim kaybı, uluslararası nükleer otoriteleri önemli güvenlik verileri konusunda karanlıkta bıraktığı için hala endişe verici. Şu anda her iki tesisin çevresinde de şiddetli bir savaş olduğu düşünülürse, bu bilgiye çok ihtiyaç var. IAEA Genel Müdürü Rafael Mariano Grossi bir basın açıklamasında, Dünya çapındaki nükleer tesislerde bulunan IAEA güvenlik önlemleri ekipmanından gelen verilerin uzaktan iletimi, hem Ukrayna'da hem de küresel olarak güvenlik önlemleri uygulamamızın önemli bir bileşenidir. Bu tür sistemler, tüm nükleer santraller dahil olmak üzere Ukrayna'daki çeşitli tesislere kuruluyor ve müfettişlerimizin bulunmadığı zamanlarda bu tesislerdeki nükleer materyalleri ve faaliyetleri izlememizi sağlıyor. dedi. Her iki nükleer santral de kısa süre önce işgalci Rus birliklerinin eline geçti ancak iletimdeki kesintinin nedeni henüz belli değildi. IAEA, Ukrayna'daki diğer nükleer tesislerden bu tür verileri almaya devam ettiğini söyledi. Çernobil Nükleer Santrali, 24 Şubat'ta Rus işgalinin açılış günlerinde ele geçirildi. Rus kuvvetleri Zaporizhzhia Nükleer Santrali'ni 4 Mart'ta ele geçirdi, daha sonra bombardıman sırasında tesiste yangın çıktı. Nükleer uzmanlar Zaporizhzhia ve Çernobil konusunda endişeli, ancak her iki durumun da abartılmaması gerektiği ve nükleer kaza riskinin şu anda düşük olduğu konusunda uyarıyorlar. Cambridge Üniversitesi Mühendislik Bölümü'nden Tony Roulstone, Çernobil'de devam eden durumla ilgili olarak şunları söyledi: \"Çernobil reaktörleri zaten uzun süredir kapalı olduğu için Fukushima kadar endişe verici değil ve bozunma ısısı oldukça azalmış durumda. Yine de hem sahadaki çalışanlar hem de çevredekiler için sağlıksız bir durum. dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uludag-universitesi-tip-fakultesi-ev-fiyatina-abdden-kadavra-ithal-ediyor", "text": "Sputnik News'in haberine göre; Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı, geleceğin hekimlerinin kadavra üzerinde çalışma yapmadan mezun olmasını önlemek için kadavra bağış kampanyası düzenledi. 500 tıbbiyeliden 10 öğrenciye 1 kadavra vermeleri gerektiğini belirten üniversite yetkilileri, son 6 yılda kendilerine sadece 1 kadavra bağışı ulaştığını söyledi. Kadavra bağışının yetersiz olduğunun yakınan Tıp Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erdoğan Şendemir, \"24 Ekim 2002 yılından itibaren Türkiye'de beden bağışı farkındalık haftası olarak değerlendirilmekte. Tıp fakültesinde temel eğitimlerinin en başında yer alan ders anatomi dersi. İnsan vücudunun tüm ayrıntılarıyla öğretildiği, anlatıldığı ve kavranmaya çalışıldığı bir ders. Buradaki ders materyalimiz sadece ve sadece insan vücudu. İnsan vücudunu bulmak pek kolay olmadığı için modellerden başka fotoğraflardan ve resimlerden de yararlanmaya çalışıyoruz. Bunlar hiçbir zaman gerçek bir insan vücudundaki çeşitliliğin, ayrıntının ve üç boyutluluğun yerini tutmuyor\" dedi. Organ bağışı kampanyaları gibi insanların beden bağışı konusunda da teşvik edilmesini isteyen Şendemir, \"Aynı şeyi beden bağışı konusunda da yapmamız gerekiyor. Hiç hayatında insan vücuduyla çalışmamış ve insan vücudunun derinliklerine bakmamış, organların nerede olduğunu sadece maket ve resimlerden görmüş bir hekim yeterli hizmeti verebilir mi? Böyle bir hekime muayene olmayı kim ister? Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı, diğerlerine göre biraz daha şanslı. Son 6 yılda 85 bağışçımız var. Kendisi gelip bize başvuran bu bağışçılarımızdan bu zamana kadar sadece biri geri döndü. Diğer bağışçılarımıza Allah uzun ömür versin diyoruz. Bağış konusunda biz Avrupa'nın 50 yıl gerisinden gidiyoruz. Bizim 500 civarında tıp fakültesi öğrencimiz var. 10 öğrenciye bir kadavra açmamız gerekiyor. Yani yılda 50 kadavraya ihtiyacımız var. Şu an öğrencilerimize verdiğimiz sadece bir yeni kadavramız var\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uluslararasi-bilim-insanlari-dunyanin-yorungesinin-uzay-coplerinden-korunmasi-gerektigine-israr-ediyor", "text": "Dünya'nın yörüngesindeki uzay kalabalıklaşıyor. 2018'de yörüngedeki uyduların sayısı 2.000'in biraz üzerindeydi, ancak Starlink gibi mega uydu kümelerinin tanıtılması sayıyı büyük ölçüde artırdı. Şu anda 9.000 uydu var ve on yılın sonunda bu sayının 60.000'e ulaşması bekleniyor. Bu çok büyük bir sorun haline gelebilir. Bilim insanları onlarca yıldır uzay çöplüğü sorunu hakkında tehlike çanlarını çalıyorlar. Halihazırda gezegenin etrafında dönen 100 trilyon izlenmemiş uydu parçası var. Bir mermiden daha hızlı hareket ediyorlar ve bir boya zerresi bile yörüngedeki şeylere zarar verebilir - Uluslararası Uzay İstasyonu'nun camlarından biri bu şekilde kırıldı. Bilim insanları, Dünya etrafındaki uzayın uzay çöplüğünden geri döndürülemez bir şekilde zarar görmemesini sağlamak için yasal olarak bağlayıcı bir anlaşma çağrısında bulundular. İlham, yakın zamanda onaylanan Açık Denizler anlaşmasını kopyalamak, ancak iş işten geçmeden önce. Plymouth Üniversitesi'nde araştırma görevlisi baş yazar Dr. Imogen Napper, bir açıklamada, \"Plastik kirliliği sorunu ve okyanusumuzun karşı karşıya olduğu diğer birçok zorluk artık küresel ilgi çekiyor. Ancak, iş birliğine dayalı eylem sınırlıydı ve uygulama yavaştı. Şimdi uzay enkazı birikimi ile benzer bir durumdayız. Açık denizlerden öğrendiklerimizi göz önünde bulundurarak, aynı hataları yapmaktan kaçınabilir ve uzayda bir ortak malların trajedisini önlemek için birlikte çalışabiliriz. Küresel bir anlaşma olmadan kendimizi benzer bir yolda bulabiliriz. dedi. Açık denizlerde aşırı avlanma, habitat tahribatı, derin deniz madenciliği araştırmaları ve plastik kirliliği yaşandı. Anlaşma olan olduktan çok sonra gelir ve yörüngeleri temiz tutmaya yönelik bu çağrı acildir ve bundan esinlenmiştir. Aslında araştırma ekibinde uzay bilimcileri ve endüstri liderlerinin yanı sıra deniz biyologları ve okyanus uzmanları yer alıyor. Londra Zooloji Topluluğu'nun kıdemli denizcilik teknik danışmanı Heather Koldewey, \"Gezegensel sorunların üstesinden gelmek için, çözümleri belirlemek ve hızlandırmak üzere farklı disiplinlerden bilim insanlarını bir araya getirmemiz gerekiyor. Bir deniz biyoloğu olarak, uzay üzerine bir makale yazmayı asla hayal etmemiştim, ancak bu ortak araştırma sayesinde, okyanustaki çevresel sorunların üstesinden gelmenin zorluklarıyla pek çok paralellik belirledim. Sadece bilimi yönetim ve politikaya dahil etmede daha iyi olmamız gerekiyor.\" diye açıkladı. Mevcut sorunlara çözümler var, ancak ülkeleri ve özel şirketleri uzayı güvenli bir ortam olarak tutmak için bağlı tutmada siyasi irade gerektiriyorlar. Aşırı kirlilik herkesin zararına olacaktır: Uzay çöplüğü, iletişimden korumaya kadar günlük hayatımızda güvendiğimiz uyduları yok edebilir. Austin'deki Teksas Üniversitesi'nde Havacılık ve Uzay Mühendisliği ve Mühendislik Mekaniği doçenti Dr. Moriba Jah, \"Antik TEK , yaşamlarımız buna bağlı olduğundan, yöneticiliği nasıl benimsememiz gerektiği konusunda bilgi verir. Her şey arasındaki bağlantıları ve birbirine bağlılığı ve deniz enkazı ile uzay enkazının her ikisinin de önlenebilir insan kaynaklı bir zarar olduğunu vurgulamada başkalarıyla birlikte çalışmaktan heyecan duyuyorum.\" diye ekledi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uluslararasi-uzay-istasyonunu-ciplak-gozle-gorebilir-miyiz", "text": "Günümüzde matematiğin kesin sonuçlarını görebileceğimiz alanlardan birisi de gök cisimlerinin hareketleridir. Bir gök cisminin bulunduğunuz konumdan hangi zamanda, hangi açıyla ve hangi yönden çıkarak görüleceğini , ne tarafa gideceğini, ve onu ne kadar süre izleyebileceğimizi matematik kullanarak bulabiliyoruz. Çıplak gözle görebileceğimiz gök cisimlerinden birisi de, insanlar tarafından yapılmış en büyük gök cismi olan yaklaşık bir futbol sahası büyüklüğündeki 400 tonluk Uluslararası Uzay İstasyonu 'dur. UUİ, Dünya'nın çevresinde hergün 15,5 tur atıyor. ISS Detector uygulaması.Uygulama içerisindeki pusula ve radar , cisim gökyüzünde görünmeye başlayıp gözden kayboluncaya kadar takip ediyor. Sizin yapmanız gereken tek şey uygulama ekranını takip etmeniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uydu-izleri-hubblei-da-etkilemeye-basladi", "text": "Hubble Uzay Teleskobu tarafından çekilen görüntüler üzerinde yapılan bir araştırma, 40'ta birinden fazlasının uydu izleriyle kesiştiğini buldu. Bazı durumlarda bunlar, görüntüyü çekmek için harcanan son derece değerli zamanı boşa harcayarak bilime müdahale ediyor. Etkilenen oran küçük olsa da artıyor, bu da uyduların gök bilimciler için neden olduğu sorunları büyük teleskopları uzaya koyarak çözebileceğimiz iddiasını çürütüyor. Bir uyduyu tespit etmek, bir zamanlar şehir ışıklarından uzakta, yıldızların altında geçirilen bir geceye heyecan verici bir katkı sağlayacak kadar ender görülen bir şeydi. Bugün, diğer her şeyin güzelliğinin tadını çıkarmada can sıkıcı bir engel haline geldi. Gök bilimciler için sorun sadece güzellik kaybı değil. Uydu izlerinin görüntüleri yok etmesi giderek daha yaygın hale geliyor ve çoğu zaman bir bilim insanının elde etmek için büyük bir mücadele vermek zorunda kaldığı değerli zamanı mahvediyor ve önemli araştırmaları geciktiriyor. Bu konu oldukça dikkat çekse de, Nature Astronomy'deki yeni bir makale, büyük ölçüde göz ardı edilen bir yönü ele alıyor. Elon Musk, diğerlerinin yanı sıra, uyduların astronomi üzerindeki etkisine ilişkin endişelere \"Zaten teleskopları yörüngeye taşımamız gerekiyor.\" diyerek yanıt verdi, ancak bu tam bir çözüm değil. Hubble Uzay Teleskobu, insanlığın yörüngeye koyduğu cisimlerin çoğunun üzerinde, 540 kilometrede yörüngede dönüyor, ancak üzerinde 10 santimetreden daha geniş 8.460 cisim var. Max Planck Dünya Dışı Fizik Enstitüsü'nden Dr. Sandor Kruk liderliğindeki bir ekip, Hubble'ın 2002'den 2021'e kadar olan arşivini incelemek ve uydu izlerini asteroitlerden ayırt etmek üzere Hubble Asteroit Avcısı projesi aracılığıyla vatandaş bilim insanlarını işe aldı. Algoritmalar, daha sonraki görüntülerde uydu izlerini belirlemek için gönüllülerin sonuçları üzerinde eğitildi. Pozlama süreleri ortalama 11 dakikaydı ve bunların yüzde 2,7'sinde uydu izine sahipti. Kaçınılmaz olarak, daha uzun pozlamalar ve geniş alanlar için iz ihtimali arttı. Kullanılan filtreler de oranı etkiledi, yeşil ve kırmızı filtreler kullanılarak çekilen görüntüler büyük olasılıkla etkilenirken, ultraviyole filtreli görüntüler neredeyse hiç zarar görmedi. Sadece kısmen başarılı olan iz kaldırma girişiminde bulunulan bazıları da dahil olmak üzere, Hubble görüntülerindeki uydu izlerine örnekler. Yazarlar, Tiangong Uzay İstasyonu'nda barındırılması planlanan Xuntian geniş alan teleskobu için özel endişelerini dile getiriyorlar. Musk'ın ilk umursamaz tavrından sonra, Starlink sorunu çözmeye çalıştı ve diğer uydu filoları da aynısını yapabilir. Yine de, özellikle çarpışmalar uyduların parçalanmasına neden olduğundan, yer tabanlı teleskoplara müdahalenin çözümü kolay değildir. Açık bir çözüm, uzay teleskoplarını daha yükseğe yerleştirmek ve daha fazla uyduyu arkalarına almaktır. JWST'nin L2'ye yerleştirilmesinin nedeni bu değil, ancak bu yararlı bir bonus. Ne yazık ki, bir alet ne kadar yüksekse, yakıt ikmali ve onarımı o kadar zor olur. Hubble'ın birincil aynasının düzeltilmesi, ömrünü uzatan bakım görevlerinde de olacağı gibi, JWST'nin yörüngesinde olsaydı imkansız olurdu. Dahası, cisimlerin birbirlerinin üzerine çıkmak için daha da yüksek yörüngelere yerleştirilmesiyle bir tür silahlanma yarışı başlayabilir. Uydu izlerini kaldırmak için algoritmalar önerildi ve yardımcı olabilir. Bununla birlikte, makalenin ele aldığı görüntülerden birinin dört uydu izi var; 133'ünün iki. Birden çok iz daha yaygın hale geldikçe, işlemenin yapabileceği pek bir şey olmayabilir. Makale Nature Astronomy'de açık erişim olarak yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uyku-hafizamizi-nasil-guclendirir", "text": "Gün boyunca işlerimizi yürütebilmemiz için ihtiyacımız olan en iyi şeyin gece uykusu olduğunu hepimiz biliriz. Aynı şekilde hafızanın beyindeki nöronlar arası bağlantıların ürünü olduğu da bilim insanları tarafından uzun zamandır biliniyordu, ancak uykunun hafızamıza nasıl bir etkisinin olduğu, son dönemde yürütülen ve uyku ile hafıza arasında biyolojik bir ilişkinin olduğunu ortaya koyan deneylere kadar açıklanamamıştı. Yetersiz uyku sonucunda kalp ve tip 2 diyabet hastalıklarının meydana gelme olasılığı yükselir. Alzheimer ve Parkinson hastalıklarının en belirgin sebeplerinden birinin de uykusuzluk olduğu bilinmektedir. Wisconsin ve Johns Hopkins Üniversitesi'nde yürütülen son 2 çalışma sonucuna göre, uykunun yararlarına hafızamızı güçlendirmek ve gün içerisinde öğrendiklerimizi şekillendirebilmek de eklendi. Deneyimlediğimiz her yeni olayda beynimizde sinir hücreleri arasında sinaps denilen bağlantılar oluşur. Geliştirdiğimiz davranış ve anılarımız nöronlar arasında yer alan bu ağlarda şifrelenir. Mesajların sağlıklı bir şekilde iletilmesi sinapsların boyutuna ve gücüne bağlı olarak değişebilmektedir. Wisconsin Üniversitesi araştırmacılarının yaklaşık 10 yıl önce Sinaptik Homeostasis Hipotezi'nde belirttikleri gibi uyku sayesinde beynimiz, gün içerisinde nöronlar arasında geliştirdiğimiz bağlantıları şekillendirerek hafızamızı daha açık ve güçlü hale getirebilmektedir (1). Hipotezin sahibi olan biyologlara göre, uyanık iken nöronlar arası bağların güçlendirilmesinde daha az etkili olan beynimiz, uyku sırasında daha seçici olarak sinapsların sayılarını azaltabilmektedir. Bazı durumlarda beyinde gezinen ve sinaps avına çıkan hücreler aracılığıyla nöronların sinapsları kestiği ile ilgili birçok veri bulunmaktadır. Şimdi ise Wisconsin Üniversitesi'nden bir ekip, hipotezlerini destekleyen yeni veriler ile karşımıza çıkıyor. 4 yılı aşkın süredir biyologlar; uyuyan, oyuncaklarla oynatılarak uyutulmayan ve herhangi bir uyarıcı kullanılmadan uyanık olan farelerin beyin aktivitelerini incelediler. Araştırmacılar daha sonra beynin birçok farklı bölgesinden 6,920 sinaps bağlantısının şeklini ve uzunluğunu ölçtüler ve uyuyan farelerden alınan beyin parçalarının içerdiği sinaps sayısının uyanık olanlara nazaran %18 daha az olduğunu gözlemlediler. Kısacası, sayısı azalan sinapslar, belirgin bir şekilde nöronların küçük dendritik dikenlerine, yani bilgiyi sinapslardan alıp sinir hücrelerine aktaran çıkıntılara bağlanmışlardı (2). 2014 yılında yapılan araştırmanın üyelerinden olan Giulio Tononi, Wisconsin Üniversitesi'nin Uyku ve Bilinçsizlik Merkezi'nde yaptığı açıklamaya göre, uyanık olduğumuz zaman öğrenme eylemi sinaptik bağları güçlendirerek beynin yeni bilgileri işlemesindeki enerji ihtiyacını arttırır. Bunun yanı sıra uyku; beynin kendini yenilemesine, parçaları birleştirmesine ve pekiştirilmiş yeni anılarla ertesi güne daha güçlü bir şekilde başlayabilmesine olanak sağlar. Johns Hopkins Üniversitesi'ndeki biyologlardan oluşan ikinci ekip ise araştırmaya farklı bir açıdan yaklaşarak, farelerin sinapslarındaki proteinleri floresan etiketlerle işaretlediler ve fareler uyku durumundayken beyin aktivitelerini gözlemlediler. Tahmin edilebildiği gibi, sinapsların sayısı azaldığında floresan etiketlerin sayısı da aynı oranda azalacaktı. Sonuç olarak araştırmacılar, AMPA reseptörlerinde %20'lik bir düşüş gözlemlediler. (Şekil 1) AMPA reseptörleri sinapsların gücünü arttıran protein molekülleridir. Araştırmanın ileri safhalarında araştırmacılar, Homer1A olarak bilinen ve sinapslardaki reseptörleri ayıran proteini farelerde genetik olarak tekrar düzenleyerek deneylerine devam ettiler. Diğer fareler ile aynı düzende uyuyabilen denek farelerin sinapslarının uyku sırasında reseptörlere bağlı kaldığı gözlemlenmiştir. İkinci aşamada ise bütün fareler, sinaptik bağlantıların hafıza üzerinden nasıl bir etkisi olduğunun saptanabilmesi için tabanına elektrik verilmiş bir kutuda koşturuldular. Ertesi gün aynı kutunun yanına konulan farelerden genetiği ile oynanmamış olanlar kutuya girmeden önce cesur bir şekilde etrafı kontrol ederken, Homer1A proteini genetik olarak değiştirilen denek fareler ise, tıpkı bir önceki gün gibi korkuyla kaçışmışlardır (3). Her ne kadar bu küçük kemirgenlerin beyinlerinde neler olup bittiğini anlamak zor olsa da araştırmacılar, genetiği ile oynanmamış hayvanların uyku sırasında geliştirdikleri nöron aktiviteleri sayesinde bir önceki günü hatırlayabildikleri kanısına varmışlardır. Biyolojik olarak bağışıklık sitemimizden sindirim sistemimize kadar bizi bir çok yönden etkileyen uyku fazlasıyla karmaşık bir davranış biçimidir. Bundan dolayı neden uyuduğumuzu araştırırken tek bir sebep üzerine yoğunlaşmak zordur, ancak modern teknolojinin etkilerini göz önüne aldığımızda sağlıklı bir uykunun yararlarını unutmamamız gerekmektedir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uyku-ve-koku-arasindaki-iliski-nedir", "text": "İnsanların uyku ve koku arasındaki ilişki hakkında yapılan çalışmalar, bu iki faktör arasında güçlü bir bağlantı olduğunu ortaya koymaktadır. Uyku kalitesini arttırmak için kokuların kullanımı birçok kişi tarafından tercih edilen bir yöntemdir. Kokuların insanlar üzerindeki etkisi korku ya da psikolojik rahatlık uyandırmak gibi güçlü etkilere sahiptir. Uyku kalitesini artırmak için uyku sırasında aromatik kokular kullanılabilir. Doğal kokularla aromaterapi yapmak, uyku kalitesini artırmak için etkili bir yöntemdir. - Lavanta - Nane - Yasemin - Portakal çiçeği - Bergamot - Kekik - Biberiye - Limon"}
{"url": "https://www.fizikist.com/uykunun-derinliklerinde-bile-beynimiz-tehlikelere-karsi-tetikte-kaliyor", "text": "Biz uyurken bile, beynimiz bizi hayatta tutmak için çalışmaya devam eder. Kalp atışlarımızın ve nefes almamızın yolunda gitmesini sağlar, gün boyunca biriktirdikleri atıkları yıkar, anılarımızı sıralar ve dosyalarlar. Yeni bir araştırmaya göre, beyin tüm bunları ve daha fazlasını yaparken çevremizdeki yabancı tehlikeleri de izliyor. Salzburg Üniversitesi'nden bilişsel sinirbilimci Manuel Schabus New Scientist'e \"Tanıdık olmayan sesleri geceleri duyarsanız bu bir alarmı başlatıyor\" dedi. Schabus ve meslektaşları, bu beyin alarmını 17 gönüllüde gözlemledi. Uyku laboratuvarının yeni ortamına uyum sağlamak için geçen bir geceden sonra, gönüllülere beyin dalgalarını, oksijen seviyelerini, kalp ve solunum hızlarını ve hareketlerini kaydetmek için polisomnografi yapıldı. Çalışmanın ilk yazarı ve bilişsel sinirbilimci Mohamed Ameen Twitter'da \"Katılımcılara kendi isimlerinin ve iki tanıdık olmayan ismin ses kayıtlarını sunduk. Bu isimler tanıdık bir ses ya da tanıdık olmayan bir ses tarafından söylendi\" dedi. Yumuşakça çalınan, tanıdık olmayan seslere maruz kalan katılımcılar, aksi duruma göre daha fazla tepki gösterdi. Bu tepkiler, sadece saniyeler süren mikro uyarılmaları içeriyordu, yani uyanıklık benzeri beyin aktivitesinin kısa nöbetleri. Mikro uyarılmaların işlevi henüz tam olarak anlaşılamamıştır. Hem tanıdık hem de tanıdık olmayan sesler, K-kompleksleri adı verilen beyin dalgalarının modellerini tetiklerken, yalnızca tanıdık olmayan sesleri duyanlar, duyusal işleme ile ilgili beyin aktivitesinde daha büyük değişiklikler yaşadılar. K-komplekslerinin, zararsız rahatsızlıklara tepki olarak uyanmanızı engellediği düşünülmektedir. Ameed, bu bulguların \"uyuyan beynin daha fazla işlem için ilgili duyusal bilgileri çıkardığını\" öne sürdüğünü söyledi. Bu, çevremizdeki duyusal işlemlerin, bilinçsiz olduğumuzda bile devam ettiğini ve beynin bu işlemi gerçekleştirmek için bir \"nöbetçi moduna\" girdiğini öne süren önceki araştırmalara destek oluyor. Ekip, makalelerinde, \"Sonuçlarımız, tanıdık olmayan sesleri potansiyel olarak daha tehdit edici buluyor ve tanıdık seslerden daha fazla uyandırıcı etki ortaya koyuyor\" dedi. Bununla birlikte, araştırmacılar, bu daha fazla uyarılmış tepkinin, özellikle olası bir tehdit olarak algılanmak yerine, genel olarak daha fazla dikkat çeken yeni seslerden kaynaklanmadığını da araştırmaya dahil ettiler. Yine de tanıdık seslere verilen tepki, uykunun ilerleyen saatlerinde tekrar tekrar maruz kaldıktan sonra değişmezken, beynin tanıdık olmayan seslere tepkisi değişti. Bu, beynin uyku sırasında yalnızca işlemekle kalmayıp yeni bilgilerden öğrendiğini, muhtemelen tanıdık olmayan ancak tekrarlanan gürültünün bir tehdit olmadığına karar vererek gelecekteki tepkileri körelttiğini gösteriyor. Bu bulgular, yeni ortamlarda uyumayı ilk başta neden zor bulabileceğimizi açıklamaya yardımcı olabilir. Beynimiz, tüm tanıdık olmayan sesleri ayıklamak ve gerçekten de rahat bir şekilde uyumanın güvenli olduğunu belirlemek için zamana ihtiyaç duyar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uykusuzluk-gundelik-iliskileri-kotu-yonde-etkiliyor", "text": "UC Berkeley'de psikoloji ve nörobilim profesörü olan Matthew Walker, Birinin duygusal ifadelerini anlayarak onunla iletişime geçmek isteyip istemediğinize karar verirsiniz ve diğer insanlar da aynı şekilde sizinle iletişime geçip geçmemeye karar verirler, dedi. Ayrıca, Bu bulgular özellikle insanların üçte ikisinin yeterince uyumadığı gelişmiş ülkeler için endişe vericidir, diyerek ekledi. Çalışmanın başyazarı, Stanford Üniversitesi'nde Post Doktorasını gerçekleştiren Andrea Goldstein-Piekarski de sonuçların uykuya hasret kişiler için iyiye işaret etmediğini vurguladı. Piekarski Tüm gececi öğrencilerini, acil sağlık personellerini, savaş bölgelerindeki askerleri, ya da mezarlıklarda vardiyası olan polis memurlarını düşünün dedi. Deney için, 18 sağlıklı genç yetişkinin, uykularını tam aldıkları ve 24 saat uyumadıkları gecelerin sabahında 70 yüz ifadesini tanımlamaları istendi. Katılımcılar bu görüntülere bakarken beyin görüntüleri tarandı ve kalp atışlarını ölçüldü. Katılımcılar görüntüleri incelerken Fonksiyonel Manyetik Rezonans Görüntüleme ile incelenen beyin görüntüleri uykusuzluk çeken beyinlerin tehdit edici ve arkadaşça olan yüzleri doğru şekilde ayırt edemediklerini gösterdi. Özellikle de beynin bölümlerinden ön insulada yer alan duygu algılama bölgesinde ve ön singulat korteksinde herhangi bir farklılık algılanmadı. Ayrıca, uykusuz kişilerin kalp hızlarını incelendiği kısımda, katılımcılar arkadaşça ya da tehditkar yüz ifadelerine normal tepki vermediler. Vücutta bir takım sıkıntılar için sinyal gönderen beyin ve kalp arasındaki sinirsel bağlantıda da kopukluk tespit edildi. Walker, konuyla ilgili olarak Uyku yoksunluğunun tüm vücudu altüst ettiği beyinden görünüyor, dedi. Daha olumlu bir kayda göre, bütün bir gece uykusu boyunca katılımcıların elektriksel beyin aktivitelerini kaydedildi ve REM uykusunun kalitesinin ya da rüyaların yüz ifadelerini doğru şekilde okumayla ilişkilendirildi. Walker'ın yaptığı önceki bu çalışmayla, REM uykusunun stres nörokimyasallar azalttığı ve acı verici anıları yumuşattığını tespit edildi. Walker, Rüya kalitesi daha iyi olan kişiler yüz ifadelerini ayırt etmekte beyin ve vücut tepkisi olarak daha doğru hareket ettiler. dedi. Ayrıca rüyaların duygusal pusulamızı resetlediğini de ekledi. Bu çalışmanın uykuya ihtiyacımız olduğunun yeterli bir kanıtı olduğu düşünülüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uyumadan-once-akilli-telefon-kullanimi-nelere-sebep-oluyor", "text": "Geceleri telefonunuzu elinize aldığınızda, telefonunuzun ekranından tam gözlerinize doğru bir foton demeti gönderilir ve bu durum beyninize yorgun hissetmenizi sağlayan melatonin hormonunu salgılamaması uyarısı yapar. Bu da şu anlama geliyor; ta ki beyniniz yeter artık diyene kadar uyanık kalıyorsunuz. Ancak beyniniz bu uyarıyı yapana kadar arzu ettiğiniz uyku saatiniz üzerinden birkaç saat geçmiş oluyor. Ve ertesi gün işe ya da derse gitmek için uyanmak zorundaysanız ve bu durumu sürekli hale getirdiyseniz, her gece uykunuzdan birkaç saat kaybetmiş oluyorsunuz. Öte yandan araştırmacılar; uykunun neden önemli olduğunu anlamaya çalışıyorlar. Her gece 7 ve 9 saat arasındaki bir uyku; aktif nöronlarımızın yalnızca dinlenmesini sağlamıyor, aynı zamanda gün boyunca beynimizde oluşan nörotoksinlerin temizlenmesinde önemli olan santral sinir sistemindeki gliyal hücreleri de destekliyor. Yeteri kadar uyku alamadığımızda, gliyal hücrelerimiz doğru şekilde çalışamıyor ve sonucunda da odaklanma süremizde bozulmalar, hafıza problemleri ve metabolizmamızı düzenleyen insülin seviyesinde düzensizlikler ortaya çıkıyor. Öte yandan University of Berkeley'de yapılan bir araştırmaya göre; uykusuzluk başka insanların yüz ifadelerini doğru algılayabilme yetimizi de köreltiyor. Bu açıdan bakıldığında da; uyumadan hemen önce akıllı telefon kullanımı yalnızca biyolojik anlamda bozulmalara değil, sosyal anlamda da zayıf ilişkiler kurulmasına ya da mevcut ilişkilerin bozulmasına sebep olabilir. Sonuç olarak; akıllı telefonlarınızı yatak odanıza almamanız için yeterli sebebiniz var."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uzak-yildizdan-gelen-devasa-super-parlama-simdiye-kadar-gorulmus-en-buyuklerden-biri-oldu", "text": "Tamam, hepimiz biliyoruz ki Güneş solar maksimuma doğru ilerliyor. Bu, güneş lekeleri, koronal kütle atımları ve bolca parlama anlamına gelir. Ama şans eseri Güneş, ikili yıldız sistemi V1355 Orionis'in üyeleri kadar aktif değil. V1355 Orionis'in Yıldızlarından biri periyodik olarak süper parlamalar yayıyor. Bunlar, Güneş'te şimdiye kadar kaydedilen en büyük güneş patlamasından 10 kat daha büyüktür. Dünya'da, Güneş'ten gelen parlamalar genellikle jeomanyetik fırtınaları başlatır. En kötü durumlarda, bu fırtınalar teknolojimizi etkileyebilir. İletişimi bozabilir, elektrik şebekelerini kapatabilir ve uydulara zarar verebilirler. V1355 Orionis'tekiler gibi gerçekten güçlü işaret fişeklerinin daha da kötü etkileri olabilir. Buna, yakındaki gezegenlerin ve atmosferlerinin evrimini etkilemek de dahildir. Eğer yeterince güçlüyseler, bu tür işaret fişekleri bu dünyalardaki tüm yaşamı yok edebilir. Bu nedenle, yıldızlardaki parlamaları ve neden meydana geldiklerini anlamak önemlidir. Japonya'daki Kyoto Üniversitesi'nden Shun Inoue liderliğindeki bir astronom ekibi, 3,8 metrelik Seimei Teleskopu ve Geçiş Yapan Ötegezegen Tarama Uydusu'nu kullanarak bu ikili sistemi izledi. Devasa, yüksek hızlı bir fışkırmayla başlayan bir süper parlamayı yakalamayı başardılar. Bir yıldızın en güçlü fırlatmalarından biriydi. Patlamanın hızı saniyede en az 990 kilometre idi - bu, yıldızın 347 km/sn'lik kaçış hızının oldukça üzerindedir. Trilyonlarca ton malzemeyi uzaya taşıyan bir koronal kütle fırlatmasına dönüştü. Ekip tarafından yapılan ölçümler, astronomların süper parlamaların ve patlamaların nasıl başladığını anlamalarına yardımcı olmayı amaçlıyor. V1355 Orionis sistemi, RS CVn tipi bir yıldız olarak sınıflandırılır. Sınıflandırma, yakın ikili yıldızları içeren bir değişken olan RS Canum Venaticorum sisteminden gelmektedir. Bu yıldızlar tipik olarak manyetik olarak aktiftir ve yüzeylerinden büyük süper parlamalar fışkırır. Ayrıca genellikle büyük yıldız noktalarına sahiptirler. V1355 Orionis gibi parlama yıldızları da dahil olmak üzere bu sistemlerin çeşitli alt grupları vardır. Bazıları X-ışınları ve radyo frekanslarında oldukça parlaktır. V1355 Orionis'in hem K hem de G tipi yıldızı vardır. K yıldızı bir altdevdir ve süper parlamanın kaynağıdır. Bu gözlemlerin sonuçları, özellikle ikili bir sistemde, bu tür yıldızlar üzerinde daha fazla modelleme ve öne çıkma simülasyonu ihtiyacını göstermektedir. Diğer şeylerin yanı sıra, yıldızın çıkıntıları ve ilişkili koronal kütle fırlatmaları yoluyla ne kadar kütle kaybettiği hakkında daha iyi bir fikir edinmek önemlidir. Süper parlama V13555 Orionis, yalnızca orada nasıl meydana geldiklerini değil, Güneşimiz üzerinde çıkıntılara ve parlamalara neden olan mekanizmayı anlamak için de yararlıdır. Daha fazla gözlem, yüzeyde ve her iki yıldız türündeki manyetik alanlarda neler olup bittiğini belirlemeye yardımcı olacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uzay-yolculari-bir-astronot-gozuyle-dunya-goruntusunu-deneyimlemeye-davet-edildi", "text": "Bir Japon şirketi, 25 kilometre kadar yükselecek olan balonla taşınan bir kapsülde saatlerce sürecek bir yolculuk için 175.000 ABD Dolarından fazlasını ödemeye razı olacak yolcular için çağrı yaptı. Teknik olarak, bu, dış uzayın sınırına yakın bir yer değil, ancak kara bir gökyüzünün altında kıvrılan Dünya'yı bir astronotun gözünden görmek için yeterince yüksek. Diğer şirketler de benzer stratosfer turizm girişimlerini planlıyor. Ancak Iwaya'nın girişimi, duyurulan zaman çizelgesine bağlı kalır ve bu yılın sonunda yolcuları uçurmaya başlarsa, pazara ilk giren şirket olacak. Iwaya Giken, 2012'den beri proje üzerinde çalışıyor ve daha küçük balonlarla alçak irtifa testleri gerçekleştirdi. Açık Evren Projesi olarak bilinen uçuşlar, her tarafı pencereli, 1,5 metre genişliğinde, iki koltuklu basınçlı bir kapsül kullanacak. Şirket, geçen ay çevrimiçi başvuru sürecini başlattı. İlk beş yolcu Ekim ayında seçilecek ve uçuşlar hava durumuna bağlı olarak Aralık ayında veya daha sonra Japonya'nın kuzeyindeki Hokkaido adasından kalkacak. Her yolcu, balonun pilotunun yanında iki saat boyunca kademeli olarak yükselecek, manzarayı seyrederek yaklaşık bir saat geçirecek ve ardından denizde iniş yapacak. Vergi dahil \"uzay gezisi deneyimi ücreti\" yaklaşık 24 milyon yen yani kabaca 176.500 dolar olacaktır. Iwaya Giken, \"T-10 Earther\" kapsülünü 100 milyon yen'e (yaklaşık 735.000 ABD Doları) satmaya da istekli olduğunu söyledi. Fiyat, bir uçak yolculuğuna kıyasla çok yüksek görünse de, SpaceX'in Falcon 9 kapsülüyle yörüngeye çıkmak (yaklaşık 55 milyon ABD Doları) veya Virgin Galactic ile yörünge altı uzay yolculuğu (450.000 ABD Doları) kadar pahalı değil. Ne olursa olsun, dış uzay sınırının yüksekliği Federal Havacılık İdaresi'ne göre 50 mil ve Uluslararası Uzay Federasyonu'na göre 100 kilometre olarak tanımlanıyor. Stratosferik balonlar, bir ay önce Çin casus balonları ABD üzerinde uçtuğunda manşetlere girdi, ancak özel şirketler 10 yıldır yüksek irtifa balon turları sunmaktan bahsediyor. Arizona merkezli World View Enterprises, 2013'te muhtemelen ilk müşteri alan şirket oldu. Şirket şimdilik mürettebatsız \"Stratollitler\" geliştirmeye odaklanıyor, ancak yine de, belki 1 veya 2 yıl içinde başlayarak 50.000 $'a yolcu uçurmayı planlıyor. . World View'in kurucuları, 2025'te başlaması planlanan stratosferik turlar için 125.000 ABD doları fiyatla bilet satan Florida merkezli Space Perspective adlı başka bir şirket kurdular. Bu arada, üç İspanyol şirketi Zero 2 Infinity, EOS X Space ve HALO Space, yolcuları stratosferik balon turlarına gönderme planlarını sürdürüyor. Tarifeleri, ticari uçuşların 2024 veya 2025'te başlamasını öngörüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uzayda-surtunme-kuvveti-var-midir", "text": "Sürtünme kuvveti olarak adlandırılan kuvvetse temel bir kuvvet değildir, iki cisim arasındaki elektromanyetik etkileşimlerden kaynaklanır. Atomları meydana getiren protonlar ve elektronlar elektriksel olarak yüklü oldukları için tüm atomlar elektromanyetik kuvvetten etkilenir. Dolayısıyla yeryüzündeki ya da uzaydaki makroskobik herhangi iki cisim arasında sürtünme kuvveti vardır. Örneğin Uluslararası Uzay İstasyonu'nda çalışan bir astronot ellerini birbirine sürttüğü zaman Dünya'da olduğu gibi elleri ısınır. Benzer biçimde uzaydaki gaz ve toz bulutları da birbirine sürtünerek ısınır. bu konuda kapsamlı bir bilgim yok fakat uzayda hava yok . yani uzayın yoğunluğu havaya göre çok çok daha düşük. dolayısıyla sürtünme elbet vardır fakat çok çok çok küçük bir değerdedir . fizik bilgisi açısından ne kadar da düşük seviyeli bir site olduğunuzun kanıtı olan bir başlık açmışsınız. aynı yegane kaynağınız olan tübitak gibi... Fizik konusunda bilgim çok iyi değil. Kütle çekim kuvveti ile elektromanyetik kuvvetleri az çok anladım ama güçlü kuvvet ve zayıf kuvvet kavramlarını anlamadım. Ayrıca yazının başlığı \"uzayda sürtünme kuvveti var mı\" ama hiç bu konuya değinilmemiş, ellerin bir birine sürtünmesi gibi başlıkla pek ilişkilendiremediğim bir örnek verilmiş."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uzaydaki-en-yassi-patlama-daha-once-hic-gorulmemis-tuhaf-bir-olgu", "text": "2018'de gök bilimciler, otomatik olarak AT2018cow adını alan çok tuhaf bir yıldız patlaması keşfettiler. O zamandan beri sadece \"cow\" olarak bilinmeye başlandı ve Hızlı Mavi Optik Geçişler adı verilen yeni bir cisim sınıfının prototipi. Ve araştırmacılar şimdi olayın daha önce sanıldığından daha tuhaf olduğunu fark ettiler. Bu patlama son derece düz ve patlama kaydedildikten birkaç gün sonra diskin yarıçapının yaklaşık onda biri kalınlığında kalın bir diske yayılmış görünüyordu. Uzaydaki patlamalar bir asimetri seviyesine sahip olabilir, ancak bu şimdiye kadar kaydedilen en küresel olmayan patlama ve bu, tüm FBOT'ların özelliklerinin bir göstergesi olabilir. Sheffield Üniversitesi'nden baş yazar Dr. Justyn Maund, bir açıklamada, \"FBOT patlamaları hakkında çok az şey biliniyor - patlayan yıldızlar gibi davranmıyorlar, çok parlaklar ve çok hızlı gelişiyorlar. Basitçe söylemek gerekirse, tuhaflar ve bu yeni gözlem onları daha da tuhaf yapıyor. Artık kesin olarak bildiğimiz şey, kaydedilen asimetri seviyelerinin bu gizemli patlamaları anlamanın önemli bir parçası olduğu ve yıldızların Evren'de nasıl patlayabileceğine dair önyargılarımıza meydan okuduğudur.\" dedi. Bu çalışmadaki can alıcı unsur, ışığın polarizasyonuydu. Işık, salınan elektrik ve manyetik alanlardan oluşur ve bu salınımlar herhangi bir yönü gösterebilir. Işık polarize ise, salınımın belirli bir yönde gerçekleştiği anlamına gelir. Bu yaklaşım, 3D sinemada kullanılan yaklaşımdır. İki polarizasyona sahip ışık gönderilir ve her bir mercek bir kısmını filtreleyerek beynimize bir şeyi 3 boyutlu gördüğümüz izlenimini verir. Bu olaydan bir polarize ışık parlaması ölçüldü ve bu, ekibin patlamanın şeklini ölçmesine olanak sağladı. Düz diskin o noktada kabaca Güneş Sistemi büyüklüğünde olduğunu ortaya çıkardı. Dr. Maund, \"Umarım bu yeni bulgu onlara biraz daha ışık tutmamıza yardımcı olur - patlamaların bu kadar asferik olabileceğini hiç düşünmemiştik. Bunun birkaç olası açıklaması var: İlgili yıldızlar ölmeden hemen önce bir disk oluşturmuş olabilir veya bunlar, yıldızın çekirdeğinin çökerek bir kara deliğe veya nötron yıldızına dönüştüğü ve daha sonra yıldızın geri kalanını yediği başarısız süpernovalar olabilir. diye açıkladı. Bilinen yalnızca dört FBOT daha var, bu nedenle insanlığın onları anlaması sınırlı kalıyor. Vera Rubin Gözlemevi gibi yakında kurulacak tesislerin bu olaylardan daha fazlasını bulması ve belki de bu son derece düz patlamanın bir aykırı değer olup olmadığını öğrenmesi bekleniyor. Çalışma, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'de yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uzaylilarin-varligi-hakkinda-bir-beyin-firtinasi", "text": "Günümüzde, uzaylıların var olup olmadığı konusu kesin olarak cevaplanmış bir soru değildir. Henüz bilimsel açıdan kesin bir kanıt bulunmamaktadır. Uzayda başka yaşam formlarının varlığına dair araştırmalar ve keşifler devam etmektedir, ancak şu ana kadar herhangi bir kesin kanıt elde edilememiştir. Bilimsel gerçekleri ele alarak uzaylıların varlığı konusunda tümevarım yöntemiyle maddesel çıkarımlar yapalım. Bu çıkarımların doğruluğu olmadığını yazımızın başında da belirttiğimiz gibi tekrar ifade etmekte fayda var. - Evrenin büyüklüğü: Evrende milyarlarca galaksi ve her birinde milyarlarca yıldız bulunuyor. Bu sebeple, sadece Dünya üzerinde yaşamın var olması pek olası görünmüyor. Uzayda başka yaşam formlarının da bulunma ihtimali oldukça yüksek. - Dünya dışı yaşam arayışı: Bilim insanları, uzayda yaşamın izlerini aramak için aktif olarak çalışıyor. Mars, Europa ve Enceladus gibi gökcisimlerinde su izleri bulundu ve bu da yaşamın varlığına işaret edebilir. Ayrıca, uzayda radyo dalgalarını dinleyen SETI gibi projeler, iletişim kurabileceğimiz başka uygarlıkları araştırıyor. - Fermi Paradoksu: Fermi Paradoksu, \"Evrende bu kadar çok uygarlık olması gerekiyorsa, neden henüz hiçbirini bulamadık?\" sorusunu ortaya atar. Bu paradoks, ileri medeniyetlerin neden Dünya'ya ulaşmadığını veya neden iletişim kurmadığını sorgulatır. Bu sorunun cevabı, uzaylıların var olduğunu ancak bizimle henüz temas kurmadıklarını veya henüz keşfedilemediklerini düşündürebilir. - Uzay yolculuğu zorlukları: Uzayda seyahat etmek büyük teknolojik zorluklar ve uzun mesafeler gerektirir. Bu nedenle, diğer uygarlıkların bizimle temas kurmak için teknolojik olarak henüz yeterli düzeye ulaşmamış olabilecekleri de göz önünde bulundurulabilecek bir olasılıktır. - Farklı yaşam formları: Uzaylılar, bizim bildiğimiz yaşam biçimlerinden farklı olabilir. Örneğin, temel biyokimyasal yapıları veya yaşam ortamları bizimkinden çok farklı olabilir. Bu nedenle, uzaylıların varlığını araştırırken, farklı yaşam formlarını da göz önünde bulundurmalıyız."}
{"url": "https://www.fizikist.com/uzun-soluklu-bir-calismaya-gore-insanin-karakteri-sabit-kalmiyor", "text": "Birçok çalışma, kişiliğimizin yıllar geçse de oldukça durağan kaldığını ileri sürüyor. Küçük ama uzun süren bir araştırma ise, güvenilirlikle ilgili kişilik özelliklerinin ergenlik ve ilerleyen yaşlarda büyük ölçüde farklılaştığını öne sürdü. Çalışmanın bulguları, yeni soruları gündeme getiriyor ve uzun yıllar boyunca kişiyi tanımlayan özellikleri anlamaya çalışırken doğan zorlukları vurguluyor. 'Psychology and Aging' dergisinde Aralık 2016'da yayınlanmış bu araştırma, 14 yaşındayken çalışmaya katılmış ve şu anda 77 yaşında olan 635 kişilik grup ile yapıldı. O tarihlerde öğretmenleri, katılımcıların güvenilirlikle ilgili 6 kişilik özelliğini değerlendirmişti. Bunlar; özgüven, sebat, ruh halindeki kararlılık, sorumluluk duygusu, orjinallik ve başarma arzusuydu. Yaklaşık 60 yıl sonra, orjinal gruptan 174 katılımcı, hem kendilerini aynı 6 kişilik özelliğiyle değerlendirdi; hem de yakın bir arkadaşlarından ya da akrabalarından kendilerini aynı şekilde değerlendirmelerini istedi. Bu tarz uzun süren çalışmalarda; pek çok katılımcı kaybolur, vefat eder ya da ilerleyen dönemlerde araştırmaya katılmak istemez. Deary ve meslektaşları orjinal gruptan yalnızca 174 kişiyi çalışmaya alabildi. Bu da, veri setindeki incelikli fakat gerçek korelasyonları bulmayı zorlaştırdı. Hudson, Sadece bu çalışmadan yola çıkarak, 14 yaşından 77 yaşına kadar kişilik gerçekten tamamen sabit mi kalıyor; yoksa az da olsa bir değişim var mı anlamak zor. diyor. Deary'nin araştırması bu alandaki ilerlemeleri hızlandırıyor; ama bir ömür boyunca kişiliğin nasıl bir değişim gösterdiğini görmek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç var."}
{"url": "https://www.fizikist.com/varsayimsal-dokuzuncu-gezegenin-uydulari-var-mi", "text": "Son yıllarda elde edilen kanıtlar, Güneş Sistemi'nin eteklerinde büyük ve muhtemelen çok karanlık bir şeyin gizlendiğini gösteriyor. Bu büyük, karanlık şeye Dokuzuncu Gezegen adı verildi ve varlığı, dış Güneş Sisteminin Kuiper Kuşağı'ndaki küçük nesnelerde tespit edilen bazı özel olarak kümelenmiş yörüngelerden anlaşıldı. Hesaplamalar, nesne her ne ise, Dünya'nın kütlesinin 5 ila 10 katı olduğunu gösteriyor. Bununla birlikte, dış Güneş Sistemi çok uzaktadır ve içindeki nesneleri tespit etmek çok zordur. Gezegen Dokuz, eğer varsa, Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığının 400 ila 800 katı arasında bir yerde Güneş'in yörüngesinde dönüyor olmalıdır. Yani, bilim insanları Dokuzuncu Gezegeni arıyor olsalar da, şimdiye kadar bu nesne herkesten kaçmış durumda. Bunun olası bir nedeni, Dokuzuncu Gezegenin karanlık bir nesne olması olabilir; örneğin bir kara delik gibi. Böyle bir kara delik ışık yaymamakla kalmaz, aynı zamanda son derece küçük olur ve ışığı yansıtabilse bile fark edilmesi neredeyse imkansızdır. Ancak Çin'deki Hong Kong Eğitim Üniversitesi'nden astronom Man Ho Chan, onun yerini yine de bulabileceğimize inanıyor. Ön baskı sunucusu arXiv'e yüklenen ve The Astrophysical Journal'da basılan bir gazetede ortaya koyduğu dumanı tüten silah, bir şeyin gizemli yığınında görevli bir grup uydu olabilir. Chan, \"Bu makalede, dağınık disk bölgesinde bir uydu sistemi oluşturmak için Dokuzuncu Gezegen tarafından büyük Neptün ötesi nesneleri yakalama olasılığının yüksek olduğunu gösteriyoruz\" diye yazıyor. Güneş Sistemindeki hemen hemen her gezegenin en az bir uydusu vardır. Aslında çoğunda birden fazla var. Dünya sadece bir uydusu olan tek gezegendir. Bazı gezegen dışı cisimlerin de uyduları vardır. Elbette uydularıyla birlikte Plüton da var. Bazı asteroitlerin uyduları bile vardır. Görünüşe göre Dokuzuncu Gezegenin tahmin edildiği yer, uyduya sahip olması için uygun olmalı. Chan, varsayılan gezegenin bazı uyduları yakalama olasılığını hesapladı. Hesaplamalarına göre, ortalama olarak, Gezegen Dokuz'un kütlesindeki bir nesne, çapı 140 kilometre kadar veya daha büyük olan 20 nesneyi yakalamalıdır. Bir gezegen tarafından yakalanan uydular düzensiz, eliptik yörüngelere sahip olma eğilimindedir. Bu, gezegene yaklaştıkça ve uzaklaştıkça Ay'a uygulanan yerçekimi baskılarının değiştiği ve onu yerçekiminin en güçlü olduğu yere doğru uzattığı anlamına gelir. Bu sürekli değişen stresler ayı içeriden ısıtır. Ve ısı termal radyasyon olarak dağılır. Bu, bir radyo sinyali olarak algılanabilir olmalıdır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/venus-ve-jupiter-bu-yil-tek-kez-gokyuzunde-bulusmak-uzere", "text": "Son birkaç gün içinde alacakaranlıkta batıya baktıysanız, akşam gökyüzünde iki parlak ışık görmüş olabilirsiniz. Bunlar yıldız değil, gezegenler: Venüs ve Jüpiter. İki gök cismi önümüzdeki birkaç günde kavuşumda olacak ve 1 Mart Çarşamba günü en yakın görünecek. Kavuşum, iki gök cismi, gerçek hayatta yüz milyonlarca kilometre ile ayrılmış olmalarına rağmen, gece gökyüzünde birbirine yakın göründüğünde gerçekleşir. Bazı durumlarda, cisimler o kadar yakın görünebilir ki sonuç olarak çok daha parlak bir cisimde birleşmiş gibi görünürler. Venüs ve Jüpiter arasındaki mesafe bir dereceden daha az olacak, ancak tek bir parlak cisim olarak görünecek kadar yakın olmayacaklar. Bir derece, kabaca serçe parmağınızın kol uzaklığındaki boyutudur. Her derece 60 arkdakikaya bölünmüştür. 1 Mart'ta iki gezegen arasındaki mesafe 39 arkdakika, 2 Mart'ta ise 45 arkdakika olacak. Daha sonra, Venüs'ün batı gökyüzünde yükselmesi ve Jüpiter'in, Nisan sonunda şafaktan önce tekrar görünmeden önce, Güneş'in arkasında kaybolmasıyla ayrılmaya devam edecekler. Kavuşumlar çok nadir değildir ve Jüpiter ile Venüs arasında genellikle kabaca her 13 ayda bir olur. Ancak bunu kaçırmak istemiyorsanız, gün batımından hemen önce batı gökyüzünü net bir şekilde görebildiğinizden emin olun. Her zamanki gibi, hava güzel değilse Virtual Telescope Project etkinliğin canlı yayınını yapıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/venusun-ince-ve-yumusak-kabugu-isi-kaybi-gizemine-cevap-olabilir", "text": "Venüs, Dünya'dan sadece biraz daha küçüktür, ancak benzerlikler burada sona erer. Dünyanın \"kötü ikizi\" ezici basınç, kurşun eriten ısı ve asit yağmurundan oluşan cehennem gibi bir dünyadır. Şimdi, Venüs'ün içinin nasıl ısı kaybettiğine dair uzun süredir devam eden bir gizem çözülmüş olabilir. Gök bilimciler, ince ve yumuşak kabuğundaki bir özelliğin yardımcı olduğunu düşünüyor. Dünya, Venüs'ün sahip olmadığı, tektonik levhalara sahiptir. Isı, Dünya'nın sıcak çekirdeğinden mantoya ve nihayetinde dış kabuğu olan litosfere doğru hareket eder ve ilerlerken soğur. Bu konveksiyon, yüzeydeki tektonik süreçleri yönlendiren şeydir. 65 incelenmemiş koronaya bakan yeni bir çalışma, gezegenin litosferinin, Venüs yüzeyindeki diğer yerlerden çok daha ince olduğunu öne sürüyor. Sadece 11 kilometre kalınlıkta, buradan gelen ısı akışı, Dünya üzerindeki ortalama bir yerin ısı akışından çok daha yüksek. NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'nda kıdemli araştırma bilimcisi baş yazar Suzanne Smrekar, bir açıklamada, \"Uzun zamandır Venüs'ün litosferinin durgun ve kalın olduğu fikrine kilitlenmiştik, ancak görüşümüz artık gelişiyor.\" dedi. Son birkaç yılda, Venüs'ün jeolojik olarak daha önce düşünülenden çok daha aktif olduğuna dair kanıtlar artıyor. Korona bu konuda kesinlikle önemli bir odak noktası olmuştur, ancak başka belirtiler de vardır. Ve Venüs'ün jeolojik etkinliği bugün Dünya'daki hiçbir şeye benzemese de, tektonik levhalar oluşmadan önceki geçmiş Dünya'ya benziyor olabilir. Smrekar, \"İlginç olan, Venüs'ün, Dünya'nın 2,5 milyar yıl önce nasıl göründüğünü daha iyi anlamamıza yardımcı olmak için geçmişe bir pencere sağlaması. Bir gezegen tektonik levhalar oluşturmadan önce meydana geleceği tahmin edilen bir durumda.\" dedi. Araştırma, 1989'dan 1994'e kadar Venüs'ün yörüngesinde dönen Magellan görevi tarafından toplanan tarihsel verileri kullandı. Venüs yüzeyini görüş alanından koruyan yoğun bulutları delebilen radar kullanarak gezegenin haritasını çıkarmıştı. Smrekar'ın baş araştırmacısı olduğu, NASA'nın yaklaşan VERITAS görevi, Magellan'ın kaldığı yerden devam edecek."}
{"url": "https://www.fizikist.com/videolardaki-objeler-hareket-ettirilebilecek", "text": "Massachusetts Instıtute Of Technology geliştirdiği yeni teknoloji ile kullanıcıların videolar üzerinde istedikleri şekilde değişiklik yapmalarına olanak tanıyor. Kullanıcılar MIT'in yeni teknolojisi ile birlikte izledikleri görsel medyalardaki gerçek objeleri, hareket ettirebilecekler. MIT'in sanal ortamdaki videolara gerçeklik katma kapsamındaki teknolojisi, kullanıcı-video arasında interaktif bir etkileşim deneyimi sunacak. MIT'in, Bilgisayar Bilimi ve Yapay Zeka Laboratuvarı kapsamında meydana getirdiği çözüm ile kullanıcılar videolar üzerindeki gerçek görüntüleri hareket ettirebilecekler. MIT yeni teknolojinin, bilgisayar ortamında hazırlanan görüntülerle, kullanıcı hareketlerin eş zamanlı olarak sisteme kaydederek, kullanıcıların video üzerinde hareket kabiliyetlerini meydana getirdiğini belirtiyor. Yani, video üzerinde değişiklik yapmaya yönelik el hareketiniz anlık olarak sisteme kaydedilerek, video içerisine aktarılıyor. Bir nevi kullanıcılar videoda yer alıyorlar. MIT News'teki haber söz konusu özelliğin, bilim-kurgu odaklı görüntüler olmak üzere, birçok video-filmde kullanılabileceğini dile getiriyor. Teknoloji ile birlikte isteğinize göre devam etmeyen bir filmde değişiklik meydana getirebileceksiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/virusler-canli-mi-cansiz-mi-yoksa-arada-bir-sey-mi", "text": "Kötü adam. Katil. Tehdit. 2020'den beri bilim adamları ve kamu görevlileri COVID-19'a neden olan virüs olan SARS-CoV-2'yi tanımlamak için bu kelimeleri kullanıyor. Sık sık koronavirüsün nasıl öldürüleceği hakkında konuşuruz ancak çoğu tanım gereği virüsler canlı değildir. Haber makaleleri, araştırma makaleleri ve tweet'ler virüsü defalarca bizi öldürmeye niyetli kötü bir adam olarak kişileştiriyor. Aynı zamanda el yıkama, antiseptik mendiller, el dezenfektanı, çamaşır suyu ile onu öldürmeye niyetliyiz. Yine de çoğu bilim insanına göre, canlı olmayan bir şeyi öldürmek için çok çalışıyoruz. Virüs Araştırma Merkezi'nin kurduğu Irvine'deki California Üniversitesi'nde profesör Luis Villarreal, bilim adamlarının virüslerin nasıl sınıflandırılacağı konusunda yüzlerce yıldır tartıştığını söylüyor. 1700'lerde virüslerin zehir olduğuna inanılıyordu. 1800'lerde bunlara biyolojik parçacıklar deniyordu. 1900'lerin başlarında kimyasallara indirgenmişlerdi. Baştan sona, virüsler nadiren canlı olarak kabul edildi. Bugün 120'den fazla yaşam tanımı var ve çoğu, enerji üreten bir dizi kimyasal reaksiyon olan metabolizmayı gerektiriyor. Virüsler metabolize olmaz. Ayrıca diğer bazı ortak kriterlere de uymuyorlar. Hücreleri yoktur. Bağımsız olarak çoğalamazlar. Virüsler, konakçı hücre olmadan çoğalamayan inert DNA veya RNA paketleridir. Örneğin bir koronavirüs, yağlı bir kaplamaya sarılmış ve sivri proteinlerle donatılmış genlerden oluşan nano ölçekli bir küredir. Yine de virüslerin canlıların birçok özelliği vardır. Aynı yapı taşlarından yapılmıştır. Çoğalır ve gelişirler. Bir hücreye girdikten sonra virüsler çevrelerini ihtiyaçlarına göre düzenler, organeller inşa eder ve hücrenin hangi genleri ve proteinleri ürettiğini dikte eder. Yakın zamanda keşfedilen ve bazı bakterilerin boyutuna rakip olan dev virüslerin, metabolizmada kullanılan proteinler için genler içerdiği ve bazı virüslerin metabolize olma olasılığını artırdığı bulunmuştur. Bu ve benzeri nedenlerle virüslerin canlı olup olmadığı tartışmaları günümüzde de devam etmektedir. 2004 yılında virologlar Marc H.V. Fransa'daki Strasbourg Üniversitesi'nden Van Regenmortel ve daha sonra ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerinde çalışan Brian Mahy, virüsleri \"en iyi ihtimalle bir tür ödünç yaşam sürdüğü söylenebilecek cansız bulaşıcı varlıklar\" olarak tanımladı. Ya da belki bir virüs hem cansız hem de canlı olabilir. 2011'de Paris'teki Pasteur Enstitüsü'nden biyolog Patrick Forterre, virüslerin aktif olmayan bir durum ile canlı, metabolik olarak aktif bir durum arasında dönüşümlü olduğunu savundu. Forterre için virüsler tohumlar veya sporlar gibidir. Eylem potansiyeline sahiptirler ve bu potansiyel söndürülebilir. Bu en azından HIV, Zika, SARS-CoV-2 ve daha fazlasını öldürmeye çalışmak için sonsuz zaman ve para yatırma deneyimimizle örtüşüyor. Sınıflandırma konusundaki tartışmalar bazen anlamsız gelse de, gerçekte virüsler hakkında nasıl konuştuğumuz onların nasıl araştırıldığını, tedavi edildiğini ve ortadan kaldırıldığını etkiler. İrlanda'daki University College Cork'ta bulaşıcı hastalık uzmanı olan Colin Hill, virüsleri kötü adamlar ve tehditler olarak kişileştirmenin gerçek bir evrim ve doğa anlayışına müdahale ettiğini söylüyor. En başarılı virüsler kalıcı ve iyi huyludur; hücrenin replikasyon mekanizmasına zarar vermemek için hücrelerde hareketsiz kalırlar veya yavaş çoğalırlar. Hill, \"Virüsler ve avları savaşmıyor, dans ediyorlar\" diyor. Yine de onları nadiren böyle algılıyoruz. Dahası, virüsler sıklıkla cansız olarak sınıflandırıldığından, birçok viral enfeksiyon türü özellikle virüsler bir konakçıyı yaşam boyu akut hastalığa neden olmadan başarılı bir şekilde kolonize ettiğinde susuz bilim olarak göz ardı edildiğini söylüyor Villareal. Ayakkabınızda kir olması gibi düşünün diyor. Bu pislik gibi, bazı bilim adamları kalıcı viral enfeksiyonları sadece bir baş belası olarak görüyor ve bu nedenle üzerinde çalışmak için acile etmiyor. Örneğin, polyomavirus adı verilen bir DNA virüsü, virüslerin kansere nasıl neden olduğunu incelemek için laboratuvarlarda yaygın olarak kullanılır. Yine de virüsün al yanaklı makak konakçıları nadiren ondan tümör aldığından, polyomavirüsün bir hayvan popülasyonunda nasıl ve neden devam ettiği hakkında çok az şey bilinmektedir. Ancak bu tür enfeksiyonları anlamak insanlık için son derece önemlidir. Villarreal, \"Bir ev sahibindeki kalıcı bir virüs, başka bir ev sahibinde genellikle oldukça kötüdür ve COVID ile bunu yaşıyoruz\" diyor. Dünya genelinde virüsler sadece hücreleri enfekte etmezler, arkalarında genetik materyal bırakırlar. Viral DNA, sadece bir viral partikülden onun soyuna değil, aynı zamanda diğer virüslere ve diğer türlere de iletilir. Bu nedenle viral genetik dizilimler, bizimki de dahil olmak üzere tüm organizmaların genomlarında kalıcı olarak ikamet eder ve biz onlara güveniyoruz. Memeli plasentasının oluşumu için viral DNA gereklidir ve erken embriyoların büyümesinde çok önemlidir. İnsanın doğuştan gelen bağışıklık sistemi kısmen eski viral proteinlerden oluşur. Bir kişi COVID-19 ile savaşırken bunu hücrelerimizi uzun zaman önce kolonize eden virüslerin yardımıyla yapıyor. Aslında bazı bilim adamları virüsleri dünyanın önde gelen genetik yenilik kaynağı olarak görüyor. Virüsler hayat ağacının eksik bir dalı değildir, her uzuv ve yaprağa dokunmuşlardır. Bilim adamları virüslerin canlı olup olmadığı konusunda her zaman tartışabilirler, ancak bildiğimiz şekliyle virüslerin yaşam için önemi konusunda umarız hemfikir olabilirler. Villarreal, \"Ancak hayat hakkında düşünmek istiyorsanız, virüsler orada olacak\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/virusleri-tek-bir-molekul-ile-tedavi-etmek-mumkun-olabilir-mi", "text": "IBM ile Singapur'daki Biyomühendislik ve Nanoteknoloji Enstitüsüaraştırmacılarının ortak çalışması önemli bir gelişmeyi beraberinde getirdi. Ebola, Zika ve hatta genelde hafife alınan grip gibi virüslere karşı tedavi bulma çalışmaları sürecinde, tüm virüsleri neyin benzer kıldığı anlaşılmaya çalışılmış. Evet, bu sefer bilgisayar sistemlerini değil, doğrudan bizleri etkileyen virüslerden bahsediyoruz. Tüm virüslere karşı tek bir makromolekül! Araştırma sürecinde, bir makromolekülün tüm türlerdeki virüsleri iyileştirebilecek potansiyele sahip olabileceği ve insanları enfeksiyonlardan koruyabileceği fikri ortaya çıkmış. Virüslerin hedef alınacak anahtar bölgeleri olan RNA ve DNA'sı ise virüsten virüse değişebilmeleri ve mutasyona uğrayabilmeleri sebebiyle yok sayılmış. Durumun böyle olması sebebiyle RNA ve DNA'yı başarılı bir şekilde hedeflemenin oldukça zor olduğu ifade ediliyor. Sonrasında, tüm virüslerin dışında olan ve vücuttaki hücrelere yapışıp virüslere yardımcı olan glikoproteinlere odaklanılarak bir makromolekül geliştirilmiş. Bu makromolekülün ise küçük alt birimleri olan dev bir molekül olduğu belirtiliyor. Elektrostatik yüklemelerle virüsleri kendisine çekerek virüslerin sağlıklı hücreleri sağlıklı hücrelerden uzat tutan makromolekül, virüsün asit seviyesini de nötrleyip çoğalmasına engel oluyor. Ek olarak mannoz adı verilen bir şeker de bu makromolekülün içerisinde bulunuyor. Mannoz ise sağlıklı bağışıklık hücreleriyle birlikte çalışarak virüsün ortadan kaldırılmasını sağlıyor. Laboratuvar ortamında Ebola ve dengue gibi virüslere karşı gerçekleştirilen testlerde makromolekül görevini başarıyla gerçekleştirmiş olarak gözüküyor. Tabii ki daha birçok test yapılması gerekiyor. Umarız bu gelişmeyle ilgili olarak daha fazla yol hızla kat edilir ve hastalıklar son bulur."}
{"url": "https://www.fizikist.com/vucudumuzun-en-kirli-yeri-neresidir-ve-nasil-temizlenir", "text": "Göbek delikleri gün boyunca pamuk, losyon, kir ve çeşitli bakterileri toplamaya yatkındır. Malesef, duşta kısa bir ovalama göbek deliğinizi iyice temizlemek için yeterli değil. Araştırmacılar göbek deliğinin kendine has koşullarından kaynaklanan, bilim dünyasına tamamen yabancı bakteriler keşfetmişlerdir. Göbek deliğinizi düzenli olarak yıkamazsanız durum korkutucu seviyelere çıkabilir. Hastaların, midelerindeki korkutucu büyümeden dolayı doktora gittiği ama sonradan göbek deliklerindeki pislik ve kirden kaynaklandığı ortaya çıkan bir çok vaka var. Duş sonrası göbek deliğiniz temiz görünse de içinde hala şaşırtıcı miktarda yabancı madde barındırıyor olabilir. Çıkık bir göbek deliğiniz varsa sıcak, sabunlu bir lifle temizlemesi gayet kolay olacaktır. Ama çıkık olmayan bir göbek deliğiniz varsa temizlemek biraz daha karmaşık bir hal alabilir. Bunun için eşit derecede etkili olabilecek iki farklı yöntem bulunuyor. Tuzlu Su: 1 çay kaşığı yemek tuzunu 1 bardak sıcak suya ekleyerek bir solüsyon hazırlayın. Parmağınızı veya bir lif kullanarak göbek deliğinizin içini solüsyonla hafifçe ovalayın. Biraz bekledikten sonra bölgeyi durulayıp nazikçe kurutun. Göbek deliğinizden garip bir koku geliyorsa bu yöntem özellikle etkilidir. Alkolle Silme: Bir kulak çubuğunu alkole batırıp, göbek deliğinizi nazikçe silin. Göbek deliğiniz temizlenene kadar bu adımı tekrarlayıp bölgeyi durulayın ve kurutun. Düzenli bir şekilde göbek deliğinizi temizlemeye zaman ayırarak nahoş birikmelerden ve garip kokulardan kaçınabilirsiniz. Tipik bir duş, göbek deliğinizdeki bakterilerin ve kirin etraflıca temizlenmesi için yeterli değildir. Göbek deliği temizliği haftada en az bir kere yapılmalıdır. Bu işlem, sadece 1-2 dakikanızı alacaktır. Bu yöntemlerle göbek deliğinizin tamamen temiz olduğundan emin olabilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/wi-fidan-100-kat-hizli-internet-geliyor-li-fi", "text": "İngilizce ışık sözcüğüne gönderme yaparak Li-fi olarak adlandırılan yöntem bu hafta Estonya'nın başkenti Tallinn'de, içinde çalışanlar bulunan bir büroda denendi. Li-fi için standart bir LED lambası gibi bir ışık kaynağı, bir internet bağlantısı ve bir foto dedektör gerekiyor. Deneyi yapan Velmenni firması, Li-fi'a uygun bir hale getirilmiş bir ampülle 1Gbps (saniyede 1 gigabit) hızına ulaştı. Laboratuar testleri bu yöntemin teorik olarak 224Gbps'ye kadar erişim hızı sağlayabileceğini gösterdi. Çalışanların internet erişimine olanak tanıyan büro denemesinin yanısıra, bir endüstriyel alanda da denenen Li-fi, burada da akıllı bir aydınlatma sistemi işlevini gördü.Velmen ni'nin yöneticilerinden Deepak Solanki, International Business Times'a verdiği demeçte, bu teknolojinin \"üç-dört yıl içinde\" ulaşabileceğini söyledi. Li-fi deyimi, 2011'deki bir konferansta bu teknolojiyi gösteren Edinburgh Üniversitesi profesörü Harald Haas tarafından kullanılmıştı. Internet üzerinden yaklaşık 2 milyon kez izlenen TED konferansında Prof. Haas, milyarlarca ampülün kablosuz erişim alanları yaratabileceği bir gelecekten söz etmişti. Li-fi'ın en büyük avantajlarından biri, wi-fi gibi diğer sinyalleri etkilememesi ve bu nedenle uçaklar gibi sinyallerin karışma olasılığı bulunan yerlerde de kullanılabilecek olması. Ancak bu teknolojinin bazı eksiklikleri de var. Bunlardan en önemlisi doğrudan güneş ışığı sinyalini bozacağı için dışarıda kullanılamaması. Sinyaller, duvarların ötesine de geçemiyor. Bu nedenle ilk aşamada wi-fi ağlarını destekleyebileceği yerlerde veya hastaneler gibi bazen wi-fi kullanmanın güvenli olmadığı alanlarda kullanılması bekleniyor. Beyaz ışık bir prizmadan geçerken kırıldığı zaman oluşan renklerin farklı dalga boyları ve frekansları bulunuyor. Işık tayfı, ışığın dalga boyu ya da frekanslarına göre sıralanmasıyla elde ediliyor. Bu tayfın ortalarında yer alan görünür ışık, insan gözü tarafından algılanabiliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/wifi-ile-kanser-arasinda-bir-baglanti-var-mi", "text": "Kablosuz ağlardan yayılan radyo frekanslarla alakalı iki farklı araştırma çizgisi bulunuyor. Bir tip araştırmada insanların kanser oranları gözlemlenirken, diğer tip araştırmada laboratuvar hayvanlarının kanser oranları üzerinde çalışılıyor. İnsan gözlemleme araştırmalarının şu ana kadar ki bulgularına göre, radyo frekans radyasyonuna sürekli maruz kaldıkları için yüksek risk grubunda sayılan insanların kanser oranlarıyla radyo frekans radyasyonu arasında bir ilişki bulunmuyor. Laboratuvar araştırmalarında da elde edilen verilere göre, radyo frekans radyasyonu ve kanser arasında bir bağlantı yok. Fakat, bu araştırmalarda gözlemlenen bazı biyolojik değişiklikler, varsayımsal olarak, kanserle bağlantılı olabileceği de düşünülüyor. Tabii ki, henüz bu yalnızca bir varsayım niteliği taşıyor. Bulgular kesin olmadığından dolayı, araştırmalar hala devam ediyor. Fakat, şu ana kadar yaptıkları çalışmalarla saygınlık kazanmış birçok halk sağlığı ve çevre örgütüne göre- U.S. Environmental Protection Agency, National Toxicology Program, Public Health England ve Norwegian Institute of Public Health gibi- WiFi'den maruz kalınan radyo frekans radyasyonunun insan sağlığı açısından herhangi bir tehlikesi bulunmuyor. WiFi'nin insan sağlığı için bir tehdit oluşturmaması da büyük olasılıkla, WiFi tarafından yayılan radyo frekans radyasyonun düşük frekanslı ve iyonlaştırıcı radyasyon olmamasından kaynaklanıyor. Bu da, yayılan radyasyonun molekülleri yükleyecek kadar güçlü olmaması anlamına geliyor, yani hücresel seviyede bu radyasyonun herhangi bir zararı yok gibi görünüyor. Ayrıca WiFi tarafından üretilen radyo frekans radyasyon 0.1 vat seviyesinde ve cep telefonlarından yayılandan daha az. Fakat, X-ışınları, gamma ışınları ve ultraviyole ışık gibi yüksek frekanslı radyasyonlar insan ve hayvan sağlığına ciddi tehlikeler oluşturabiliyor. Eğer ki, yinede radyo frekans radyasyonunun oluşturabileceği potansiyel riskler konusunda endişeliyseniz; kullanmıyorken kablosuz ağınızı kapatmak, kullanmıyorken cep telefonunuzu uçak moduna almak ya da telefonla konuşurken kulaklık ya da hoparlör kullanmak, maruz kaldığınız radyo frekans radyasyonunu en aza indirmenize yardımcı olabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/y-kromozomuna-sahip-olmayan-erkek-fareler-yetistirildi", "text": "Science dergisinde yayımlanan çalışmanın bulguları, biyolojinin en temel prensiplerinden biriyle çelişiyormuş gibi görünüyor: eğer bir organizma babasından X kromozomu alırsa dişi, Y kromozomu alırsa erkek olur. Y kromozomu, uzun süredir erkekliğin bir simgesi durumundaydı. Fakat son yıllarda bilim insanları, Y kromozomunun sonsuza kadar var olmama olasılığına ilişkin kanıtlar buldular. Şöyle ki, Y kromozomu insan evrimi esnasında korkutucu bir biçimde giderek küçülmekteydi. 166 milyon yıllık bir zaman aralığından bahsediyoruz; demek ki Y kromozomu her 1 milyon yılda, 1600 küsur tane geninden 10'unu kaybediyor. Graves'in hesabına göre şu anda üzerinde 4,5 milyon yıllık gen kalmış durumda; yani bilinen anlamda erkekliğin daha epey vakti var. 2013 yılında, Hawaii Üniversitesi'nde üreme biyoloğu Monika Ward önderliğindeki araştırmacılar, büyüyen embriyonun erkek olarak gelişmesi için Y kromozomunun nasıl bir etkide bulunduğunu anlamaya karar verdi. Bütün genleri, sadece iki geneindirgediler: SRY ve Eif2s3y. 1990 yılında SRY geninin testis gelişimini başlatmaktan sorumlu olduğu keşfedildi; SRY geni mutasyona uğrayan Y kromozomlu bebekler dişi olarak gelişiyordu. Öte yandan Eif2s3y, sperm üretiminin başlamasından sorumluydu. Yani eğer bu iki gene sahipseniz, testisli ve spermli bir erkek oluveriyordunuz. Peki bu iki gen de olmadan, bir organizma hala üreme yeteneğine sahip bir erkek olabilir mi? Yaptıkları son çalışmada Ward ve takımının öğrenmeyi amaçladıkları şey buydu. Sadece X kromozomuna sahip fareler yetiştirdiler ve bu iki önemli Y kromozomu genini, benzer fonksiyonları yüklenen X kromozomu genleri ile değiştirdiler. SRY'nin yerini, genellikle SRY tarafından aktifleştirilen yani 'bir sonraki' gen aldı, diye anlatıyor Ward. Bu genin aktif hale getirilmesini SRY'ye bırakmak yerine, araştırmacılar kendileri etkinleştirdi. Eif2s3y'nin yeri ise fareye sperm üretmesini söylemek için paralel çalışan X kromozomu genini aşırı sayıda çoğaltmakla dolduruldu. Ortaya çıkan erkekler, gebe bırakabilecek tam birer damızlık olmadı ve çiftleşme potansiyeli olan dişilerin ilgisini çekmedikleri görüldü. Hem testislerinin küçük, hem de spermlerinin karmakarışık vaziyette olduğu saptandı. Bu erkeklerin spermlerinin hepsi kuyruksuzdu; bu da ciddi bir yardım söz konusu olmadan üreyemeyecekleri anlamına geliyordu. Araştırmacılar, Y kromozomsuz erkeklerin kuyruksuz spermleri ile yapay döllenme gerçekleştirerek yavrular üretmeyi başardı. Y kromozomu olmayan bu farelerin erkek yavruları tamamıyla kısır oldu. Fakat dişi yavrular normal bir üreme yeteneğine sahipti; hatta tam anlamıyla üreyebilen erkek yavrular dünyaya getirdiler. İlginç bir şekilde, bu kusurlu spermleri üretmek için Eif2s3y'nin X kromozomu versiyonunun en az 5 kopyası gerekirken, Y kromozomundan alınan Eif2s3y'nin sadece bir tanesi milyonlarca sağlıklı sperm üretmek için yetiyor. Bu da, bu Y kromozomu geninin önemli olduğuna işaret ediyor diyor Ward, Science News'den Tina Hesman Saey'e. Bu önemli, çünkü Y kromozomunun kayıtsız şartsız varolmaya devam etmesi konusunda haklı nedenler ortaya koyuyor. Yoksa önümüzdeki birkaç milyon yıl içinde insan genomunun dışında bırakılması da olası. Çalışmamız, Y kromozomunun yok olacağı fikrini desteklemiyor. Çünkü X kromozomu muadillerinden çok daha verimli. Bu nedenle evrimsel bakış açısından bakarsak, Y kromozomundan kurtulmak hiç de mantıklı gelmiyor, diye anlatıyor Ward. Fakat Grave, çalışmanın sonuçlarının, insanların Y kromozomlarını muhtemelen kaybedeceğine dair fikirlerini doğruladığını söylüyor. Bu, gayet önemli bir geninizi nasıl kaybedebileceğinize dair çok güzel bir örnek diye anlatıyor. Ayrıca Y kromozomunun hayatı sona erdiğinde ne olacağına dair bize bilgi sunuyor diye de ekliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yaban-arilarinin-gizemli-bir-ozelligi-kesfedildi", "text": "Son yıllarda, gelişen teknolojiyle birlikte canlılar dünyasının düşündüğümüzden daha parlak olduğunu öğreniyoruz. Biyofloresan, canlıların ışığı soğurması ve farklı renklerde tekrar yayması olayıdır. Bu olay, canlıların derilerinde bulunan ve ışığı soğuran özel proteinler sayesinde gerçekleşir. Önceden biyofloresan olayının sadece mercanlara ve denizanalarına özgü bir olay olduğu düşünülüyordu. Daha sonra yapılan çalışmalar farklı canlı türlerinin de bu özelliğe sahip olduğunu gösterdi. Şimdi ise bu özellik çok daha farklı bir yerde ortaya çıktı. Asya' ya özgü Polistes cinsi yaban arılarının bazı türlerine ait yuvalara UV-A ışığıyla bakıldığında yuvaların çok parlak yeşil ışık yaydıkları görüldü. Yaban arılarının kendileri parlaklık belirtisi göstermezken yuvaların bu şekilde parlaması biyologlar arasında merak uyandırdı. Bu olaya yönelik en çok kabul gören teori yaban arılarının, yuvalarını tanımak için etrafa yayılan bu ışığı kullandıkları yönünde. Fakat durum böyle olmayabilir. Çünkü iki farklı türün yuvalarından çok benzer spektrumda ışık yayıldığı da görüldü. Bununla birlikte çok daha fazla ilgi uyandıran bir başka teori daha bulunuyor: Floresan ışık, yuvayı ve yuva içerisindeki larvaları ultraviyole radyasyondan koruyor olabilir. Gelen ışık yakalanarak, iyi huylu optik ışığa dönüştürülür ve tekrar etrafa yayılır. Zararlı olmayan ışık ise larvalara ulaşarak larvaların gelişmesini sağlar. Bu sayede yuvanın ve larvaların zararlı ışınlardan korunması sağlanır. Ayrıca yayılan ışığın yeşil olması, yuvanın orman içerisindeki yapraklara uyum sağlamasını ve kamufle olmasını da sağlıyor. Ekip, biyofloresanın bölgelere göre farklılıkları olup olmadığını öğrenmek için aynı cinsin farklı coğrafyalardaki türlerini araştırıyor. Doğal ortamda, gün ışığına maruz kalmış hali, UV-A ışığına maruz kalmış hali, beyaz LED ışığına maruz kalmış hali."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yapay-zeka-3-dunya-savasi-baslatabilir", "text": "Dünyanın ilk özel uzay şirketi olan SpaceX, elektrikli araçların önde gelen markalarından biri olan Tesla Motors gibi dev Teknoloji şirketlerin sahibi olan deha iş adamı Elon Musk, yapay zekanın Kuzey Kore'den daha büyük bir tehdit olduğunu dile getirdi. Yapay Zeka konusunda uluslararası yarışa dikkat çeken Elon Musk, bunun Üçüncü Dünya Savaşını bile başlatabileceğini, hatta Kuzey Kore'nin yapabileceklerinin tamamen etkisiz olabileceğini resmen vurguladı. Yapay zeka alanında üstün ülkeler 3. dünya savaşına yol açacak! Elon Musk'ın kişisel Twitter hesabında yaptığı paylaşıma göre; \"Çin, Rusya gibi bilgisayar biliminde gelişmiş tüm ülkeler, yapay zeka alanındaki üstünlük yarışı bence Üçüncü Dünya Savaşına yol açacak\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yapay-zeka-artik-daha-once-hic-duyulmamis-sesler-icat-ediyor", "text": "Uzun zaman önce, bu yeni seslerin bazılarını radyonuzdan yayılırken duyabilirdiniz. Sorumlu araştırmacılar ise müzisyenlerin çalışması için bilgisayarlar tarafından türetilen neredeyse sonsuz farklılıkta enstrümanlar geliştirmeyi umut ettiklerini söylüyorlar. Yeni sisteme NSynth adı verildi ve Google'ın yapay zeka ekibinin küçük bir parçası olan Google Magenta adlı bir mühendislik ekibi tarafından geliştirildi. Google Magenta ekibi, \"Doğrudan verilerden öğrenen NSynth, sanatçılara tını ve dinamikler üzerinde sezgisel kontrol ve elle ayarlanmış bir sentezleyiciyle üretmek zor veya imkansız olan yeni sesler keşfetme olanağı sunmaktadır.\" diye açıklıyor. Aşağıda, bir kaç NSynth örneğini kontrol edebilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yapay-zeka-destekli-sanal-arkadas", "text": "Instagram, kullanıcıların kendi isteklerine göre özelleştirebilecekleri ve sohbet edebilecekleri yapay zeka destekli sanal arkadaş özelliğini geliştirdiği ortaya çıktı. Geliştirilen bu özellikle, kullanıcılar yapay zeka chatbotu ile sohbet edebilecek, sorularına cevap bulabilecek, fikirler üzerinde beyin fırtınası yapabilecek ve karşılıklı dertleşebilecekler. Kullanıcılar, chatbotu kendileri tasarlayabilecekler. Cinsiyetlerini, yaşlarını, etnik kökenini, çekingen, çoşkulu, yaratıcı, esprili, pragmatik gibi kişilik özelliklerini, kariyer, eğitim, müzik, doğa, eğlence, spor gibi ilgi alanlarını belirleyebilecekler ve chatbot için avatar ve resim seçerek kendilerine sanal bir dost edinebilecekler. Instagram şu an için bu özellik hakkında açıklama yapmaktan kaçınırken, kullanıcılar için genel kullanıma ne zaman sunulacağı hakkında da bir bilgi vermiyor. Instagram, test ettiği bu yeni özellik ile Snapchat'in My AI chatbotuna meydan okumayı hazırlanırken, test aşamasındaki bu özelliğin hayata geçip geçmeyeceği ise belirsizliğini koruyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yapay-zeka-gelistiricileri-icin-yeni-programlama-dili-mojo", "text": "Modular AI şirketinin, Yapay zeka altyapısında dünya lideriyiz. O kadar çok katkıda bulunduk ki, şimdi onu yeniden icat ediyoruz. paylaşımından da yola çıkarak şirket çalışanları Python'un kolaylığı ve C'nin hızını birleştiren bir programlama diline ihtiyaç olduğunu fark ettiler ve MOJO dilini geliştirdiler. MOJO'nun birçok dikkate alınması gereken özelliği vardır. - Kullanılabilirlik ve Programlanabilirlik MOJO, Python'ın üst kümesi olduğu için Python ekosistemi ile tam uyumluluk içinde çalışır. Örneğin; Numpy, Pandas kütüphaneleri kullanılarak MOJO'da da veriler manipüle edilebilir, Matplotlib kütüphanesi kullanılarak veriler görselleştirilebilir. Bu yüzden söz dizimi Python'a çok benzediği için farklı bir programlama dili ve kütüphaneler öğrenmeden MOJO ile geliştirme yapılabilir. Ayrıca C++ ve CUDA gerektirmeksizin düşük seviyeli yapay zeka donanımları programlanabilir. - Performans MOJO'nun göze çarpan en büyük özelliği hızıdır. Python'a kıyasla çok daha hızlı(bazı testlerde 35000 kat daha hızlı)kod çalıştırma yeteneğine sahiptir. MOJO'nun bu kadar hızlı çalışma sebebi Python gibi yorumlama dili olmamasıdır. MOJO, kodları makine diline çeviren dünyanın en güçlü derleyicisinden ve heterojen çalışma zamanı ile birden çok çekirdek, vektör birimi ve egzotik hızlandırıcı birimi dahil olmak üzere donanımın tüm gücünden yararlanır. - Genişletilebilirlik MOJO, modellere basit bir şekilde ön ve son işleme adımları eklenmesine ve kullanılan adımları yeni adımlar ile değiştirmeye olanak sağlar. Geliştiriciler, modelleri ve modüler yığınları geliştirmek için çekirdek birleştirme, grafikleri tekrardan yazma ve diğer tüm teknikleri kullanabilir. - Güvenlik MOJO, çok güvenli bir dildir. Bellek güvenliği ile hafıza sızıntılarını önler böylece performans sorunlarının önüne geçmiş olur. Ayrıcı MOJO değişkenlerin her zaman doğru kullanılmasını sağlayan değişken denetim özelliğine sahiptir. Python yapay zeka geliştiriciler için biçilmiş bir kaftandır. Söz diziminin açık ve kolay olması, Python'ı öğrenmeyi çok kolay hale getirmiştir. Birçok kütüphaneye sahiptir ve birçok programlama dili ile etkileşimli çalışabilir. Daha sayılabilecek avantajları olsa da herkes tarafından bilinen bazı problemlere sahiptir. Bunlardan en çok bilineni performansının düşük olmasıdır. Bu yüzden geliştiriciler yüksek performans gerektiren çalışmalarda Python ile çalışmaktan kaçınmaktadır. İşte tam da bu nedenlerden dolayı, kolay kod yazılabilen, performansı yüksek ve güvenli bir dil olarak MOJO tercih edilebilir. Daha çok yeni bir dil olan MOJO'nun popülerliği çok olmasa da gelişime açık olan bu yeni programlama dilinin ismini önümüzdeki günlerde daha çok duyacağımıza inanıyorum."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yapay-zeka-kendini-politikada-gosterecek", "text": "Ağızlarından çıkacak bir sözün tüm ülke kaderini etkileyebilecek nitelikteki politikacılar belirli kalıplarla sınırlı kalarak konuşmalarını gerçekleştirirler. Şu an ki aşamada ise politikacıların bu tutumlarına teknoloji eli değmiş durumda. ABD'nin köklü Üniversitelerinden biri olan Massachusetts Üniversitesi'nden Valentin Kassernig, örnek bir politik konuşmayı baz alarak benzer algoritmalar üreten bir yapay zeka meydana getirdi. 53 Amerikan Kongresi'nden 4000 politik konuşmayı yapay zekaya aktaran Kassernig, konuşmaları siyasi partilere göre kategorize etti. Uygulamanın işleve geçme aşamasında, var olan konuşmanın hangi siyasi parti-görüşe uygun olduğu belirlendikten sonra, görüşe uygun olan cümleler konuşma metnine aktarılıyor. Sonraki cümlelerden bir önceki cümledeki ifadelere uygun olan devamı da aktarılarak konuşma tamamlanıyor. Halihazırda klişe politikacı konuşmaları söz konusu iken, bu tip uygulamanın işleve girmesinin ardından konuşmalar daha da sıradan hale gelir mi bilinmez; fakat yapay zekanın bu alanda da etkin olması çanların gelecek teknolojisi için çaldığını söylesek yanılmış olmayız."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yapay-zeka-meme-kanseri-teshisi-koyabilecek", "text": "Beth İsrail Kadın Papaz Tıp Merkezi ve Harvard Medikal Okulu araştırmacıları, patoloji görüntülerini okumak ve yorumlamak noktasında yapay zeka eğitimini içeren bir yol geliştirdi. Lenf düğümlerindeki görüntüleri meme kanseri teşhisinde kullanılmak üzere okuyarak yorumlayan yapay zeka, meme kanserini önleme noktasında önemli bir rol üstlenecek. BIDMC'den Andrew Beck; yapay zekaların \"derin öğrenme\" yeteneği beraberinde meme kanserinin teşhisi kapsamında konuşma, görüntüleri okuma-yorumlama gibi özellikleri yerine getirebileceğini ifade etti. Programın dünya kamouyuna duyurulmasının her yıl düzenlenenUluslararası Biyomedikal Görüntüleme Sempozyumu'nda gerçekleşmesi bekleniyor. Var olan slaytlarda kanserli hücre ile sağlıklı hücre arasındaki farkı belirlemeye yönelik eğitimden geçecek yapay zekanın \"derin öğrenme\"yeteneğine bu sayede kavuşması bekleniyor. Henüz deney aşamasında olan programın, testlerde kanserli hücre teşhisi konusunda yüzde 92'lik bir oran yakaladığı dile getiriliyor. Patologların ise bu oranın yüzde 96'ya çıkmasının, hata payını en aza indirme noktasında kritik öneme sahip olduğunu ifade ediyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yapay-zeka-meteoroloji-uzmani-graphcast", "text": "Science dergisinde yayımlanan makaleye göre, Google'ın yapay zekası DeepMind'in geliştirdiği GraphCast adlı açık kaynak kodlu model, 10 günlük hava durumu tahmininde meteoroloji uzmanlarından daha hızlı ve daha doğru sonuçlar üretti. Geliştirilen bu yeni yapay zeka modeli, Eylül ayında etkili olan Lee Kasırgası'nın Kanada'da nereye varacağını geleneksel yöntemlerden, üç gün daha erken tahmin ederek geleneksel yöntenleri geride bırakmış görünüyor. GraphCast, hava sistemlerinin dünya çapında nasıl geliştiği ve hareket ettiği hakkında 40 yıllık Avrupa Orta Menzilli Hava Tahminleri Merkezi verilerinin bulunduğu bir makine öğrenimi mimarisini kullanıyor. Tahminlerinin girdileri, Avrupa Orta Menzilli Hava Tahminleri Merkezi tarafından küresel hava durumu gözlemlerinden, mevcut zamanda ve altı saat öncesinde dünya çapında meydana gelen atmosfer durumlarından oluşuyor. GraphCast bu verilerle bir dakika içinde 10 günlük tahmin raporu üretebiliyor. Yapılan kapsamlı bir değerlendirme GraphCast'in, Avrupa Orta Menzilli Hava Tahminleri Merkezi tarafından yürütülen ve 3 ila 10 gün sonrasını tahmin eden dünyanın önde gelen geleneksel sisteminden daha isabetli olduğunu gösteriyor. Avrupa Orta Menzilli Hava Tahminleri Merkezi koordinatörü Matthew Chantry, \"GraphCast'in diğer makine öğrenimi modelleri olan Huawei, Pangu-Weather, Nvidia ve FourCastNet'ten daha becerikli olduğunu\" söyledi. Aşırı hava olayları hakkında uyarılar sunabilen GraphCast'in, verilen bilgiye göre, gelecekte daha fazla siklon izlerini büyük bir doğrulukla tahmin edebileceği, taşkın riskiyle ilişkili atmosferik nehirleri tanımlayabileceği ve aşırı sıcaklıkların başlangıcını öngörebileceği tahmin ederek olası zararları en aza indirme ve insanların güvenliğini sağlama konusunda büyük önem taşıyacağı belirtiliyor. - Açık Kaynak Kodlar, https://github.com/google-deepmind/graphcast - Google DeepMind Resmi Forum Sayfası, https://deepmind.google/discover/blog/graphcast-ai-model-for-faster-and-more-accurate-global-weather-forecasting/"}
{"url": "https://www.fizikist.com/yapay-zeka-neden-insanligi-yok-etmeyecek", "text": "Aynı şekilde Stephan Hawkingde yapay zekanın geliştirilmesinin insanlığın sonunu getirebileceğinden endişeli. Fakat Musk ve Hawking akıllı telefonlardan korkmuyorlar. Köleleştiren ve katliam yapan insanlardan daha zeki davranabilecek yapay zekadan, süper zekadan korkuyorlar. Kendi kendine hareket eden arabaların üreticilerine göre gelişmekte olan bu sektör büyük bir öneme sahip ve aslında yapay zeka geliştirmek müthiş derece karışık bir iş. Musk ve Hawking gibi zekalar buna karşı somut bir anlayışa sahip olmak zorunda değiller. Bilim kurgularda çizilen fizik kurallarına gerçek dünyadaki kurallara nazaran daha fazla odaklanmaları gibi. Aslında yapay zeka çalışanları da bazı kaçak süper zeka üretimlerinden tedirginler. Halk için tehlike yaratacak şeyleri oluşturan yapay zeka komitelerini oluşturmaktan henüz çok uzağız diyor Dileep George, kendisi bir yapay zeka firması olan Vicariousun kurucularından birisi. Facebookun yapay zeka araştırmacısı olan Yann LeCun ise insan seviyesindeki yapay zeka hedefinin öngörülebilecek bir gelecek için imkansız olduğunu düşünüyor. Tabii ki bütün araştırmacılar her konuda endişeye sahip olmakta serbest. Montreal Üniversitesinde Makina Öğrenme Laboratuvarının başı Yoshua Bengio Benim çalışmalarımın içerisinde yer alan kişilerin gelişmeler hakkında endişeli olması bir tür korku tüccarlığı olur diyor ve ekliyor dışarıda bunların insanlığın sonunu getireceğine inanan insanlar var. Korku tüccarlığı da, böyle düşünen insanları hedef almak olur. Başka bir değişle, yapay zekanın oluşturduğu tehdit ne yapaylıktan ne de zekadan kaynaklanıyor. Yapay zeka topluluklarının en kaçınılmaz gelişimi teknolojik değil, marka değeri. Araştırmacılar gibi, bizlerin görevi de insalara Hollywood ve gerçek hayat arasındaki farkı öğretmek olmalı diyor George."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yapay-zeka-robot-kendi-calismalarinin-sergisini-duzenliyor-ve-resimler-harika", "text": "Dünyanın yapay zeka kullanarak çalışan ilk ultra gerçekçi insansı robot sanatçısı, çalışmalarının bir sergisini başlattı. Ai-Da robotunun çalışmaları, Venedik'teki 59. Uluslararası Sanat Sergisi Venedik Bienali'nde Giardini'de sergileniyor. Leaping Into The Metaverse başlıklı sergisi, bir otoportre ve Frankenstein yazarı Mary Shelley'nin bir portresi de dahil olmak üzere, merkez parça olarak dört portreden oluşan bir dizi ile yeni ve yükseltilmiş resim koluyla yarattığı çalışmaları sergileyecek. Londra Tasarım Müzesi Küratörlüğü Başkanı Priya Khanchandani, \"Bu, yapay zeka sanatı için önemli bir an. Ai-Da'nın çalışmaları, robotların gerçekten yaratıcı olup olamayacağına dair soruları gündeme getiriyor.\" dedi. Ai-Da'nın yaratıcılarına göre, birkaç heykelin yer aldığı sergi, \"Eski Mısır'ın ölümden sonraki yaşamla ilgili düşünceleri ve 21. yüzyılda ölümsüzlüğü elde etmek için biyoteknolojiyi kullanma konusundaki mevcut saplantımız üzerine \" için ayarlandı. \"Ben Ai-Da, dünyanın ilk ultra gerçekçi yapay zeka robot sanatçısı. İsmim Ada Lovelace'den geliyor. Gözlerimdeki kameraları ve yapay zeka algoritmalarını kullanarak çiziyorum. Ve bir performans sanatçısıyım. Resimler ve heykeller oluşturmak için insanlarla işbirliği yapıyorum.\" dedi robot 2020'de bir konuşmada. Yapay zeka, \"Postmodern teori ve felsefe, yaratıcı süreci besleyen etkilerin çeşitliliğini takdir ediyor. Çok yönlü kişiliğim ve benim dışımda bilim insanları, tasarımcılar ve makinelerle işbirlikçi sanatım bu düşünceye uyuyor. Sanatım, insanların çevrimiçi ve fiziksel dünyalarımızda günlük olarak etkileşimde bulunduğu, kararlar aldığı ve teknolojiden ve yapay zekadan etkilendiği günümüzdeki yaşamlarımızı yansıtıyor.\" diye açıkladı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yapay-zeka-sadece-x-isinlarindan-irk-tanimlayabilir-ve-bilim-insanlarinin-bunun-nedeni-hakkinda-hicbir-fikri-yok", "text": "Yapay zekanın, insanların doğal olarak göremediği şeyleri görebildiği başka bir ekranda ırk tanımlayabildiğini keşfedildi. Araştırmacılar yapay zekanın, insan uzmanlarına göre net bir fark olmamasına rağmen, X-ışını görüntülerinden ırkı ayırt edebildiğini keşfettiler. Yalnızca X-ışını ve BT görüntülerine dayanarak, AI, ırkı yaklaşık yüzde 90 doğrulukla tanımlayabildi ve bilim insanları bunu nasıl yapabildiğini anlayamıyorlar. Sonuçlar, yapay zekayı tıbbi teknolojilerde dağıtırken çok dikkatli olunması gerektiğini gösteriyor, çünkü sağlanan görüntülerin anonim, bulanık veya başka bir şekilde bozuk olduğu düşünülse bile, yapay zeka bunları hala karakterize edebiliyor olabilir. MIT elektrik mühendisliği ve bilgisayar bilimleri yardımcı doçenti ve makalenin yazarlarından Marzyeh Ghassemi yaptığı açıklamada, \"Lisansüstü öğrencilerim bana bu makaledeki bazı sonuçları gösterdiğinde, aslında bunun bir hata olması gerektiğini düşündüm. Dürüst olmak gerekirse, bana söylediklerinde öğrencilerimin deli olduğunu düşündüm. \" dedi. Yapay zekanın görüntüleri tanımlama yeteneğini test etmek için, bir derin öğrenme modeli ilk olarak çeşitli insan gruplarında vücudun birçok farklı bölgesinin BT ve X-ışını görüntülerini besledi ve her görüntü kişinin ırkıyla etiketlendi. Ardından, ten rengi ve saç rengi gibi olası tanımlayıcı özelliklerle birlikte etiketler çıkarıldı. Her görüntü için, AI'dan bireyin ırkını tanımlaması istendi. Yapay zeka, vücudun tüm bölgeleri için herhangi bir tanımlayıcı özellik olmadan bile yaklaşık yüzde 90 doğrulukla ırkı tanımlayabildi. Tüm temelleri kapsayan araştırmacılar, yapay zekanın sinsi olup olmadığını ve vücut kitle indeksi veya meme yoğunluğu gibi bir yarışı diğerine göre önerebilecek değişkenlere dayalı tahmin yapmak için istatistikleri kullanıp kullanmadığını merak ettiler. Araştırmacılar olası değişkenleri çıkardılar ve yalnızca benzer BMI ve vücut tiplerine sahip kişilerin AI veri kümelerini gösterdiler, ancak AI yine de ırkı tanımlayabildi. Bunu nasıl yapabilir? Açıkçası, araştırmacılar emin değil. Bu, AI'nın neredeyse imkansız koşullarda ırkı tanımlayarak bilim insanlarını ilk şaşırtması değil. Önceki çalışmalar, görüntü ağır şekilde bozulduğunda veya değiştirildiğinde bunu yapabileceğini gösterdi. Ancak, değişkenlerin çıkarılması sonuçları şaşırtıcı hale getirir. Araştırmacılar, yapay zekanın siyah ve beyaz insanların derisi arasındaki melanin varyasyonlarını tanımlayabildiğini ve bu farklılıkların CT ve X-ray taramalarında ortaya çıkabileceğini ve insanların daha önce hiç fark etmediğini varsayıyorlar. Yine de bu sadece bir fikir ve gerçek çalışma şimdi sonuçları anlamaya başlıyor. Ne olursa olsun, bilgi, yapay zekanın hastanelerde kullanımı ve farklı ırklara nasıl farklı tepki gösterebilecekleri konusunda ciddi endişeler uyandırmalı. Harvard Tıp Okulu'nda yardımcı yazar ve doçent olan Leo Anthony Celi, Boston Globe'a, Bir ara vermemiz gerekiyor. Algoritmaları hastanelere ve kliniklere getirmek için acele edemeyiz, ta ki onların ırkçı kararlar veya cinsiyetçi kararlar almadıklarından emin olana kadar. dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yapay-zekanin-olumsuz-yanlari", "text": "En kaba tabiriyle makinelerin, insanların yaptıkları işi yapmaları amacıyla işlev görecek yapay zeka çalışmaları, son günlerde artarak devam ediyor. Bilimsel adıyla bir bilgisayarın ya da bilgisayar kontrolündeki robotun zeka barındıran canlıları benzer olarak hareketleri yerine getirme kabiliyeti olan yapay zeka, başta teknoloji olmak üzere pek çok alana yenilik getirecek. İnsanların yaptıkları bir işi, insanlara oranla daha çabuk, verimli ve kusursuz bir şekilde yapabilme yeteneğine sahip olacak yapay zeka teknolojilerinin, robot çağının temellerinden biri olacağı şimdiden ifade ediliyor. Birçok açıdan olumlu çözümleri sunacak teknolojiler, Tech Crunch'da yer alan habere göre, o kadar da masum değil. 1969 yılında Neil Armstrong bir kongrede yaptığı konuşmada şu sözleri; Bilim kehanete henüz hakim değil, her önümüzdeki yıl, sonraki 10 yıldan daha fazla çalışmalıyız dile getirmiş, bilimin henüz bazı şeylere hazır olmadığını belirtmişti. O tarihten bu yana, gelişen teknoloji ise her yıl ve sonraki 10 yıl sürekli yeni çözümleri insanlığın kullanımına sunmuştu. Bu bağlamda dönem itibariyle yapay zeka teknolojileri ön görülemeyecek bir şekilde gelmeye başladı. Bilim insanları potansiyel gerçeklik içerisinde çalışmalarını yürütmek isterken, meydana getireceği sonuçlar tahmin edilemeyen yapay zeka teknolojilerine geleceğin teknolojisi gözüyle bakılıyor. Konuyla ilgili 33 yapay zeka araştırmacısı görüşlerini dile getirdi. Dile getirilen görüşler ise hiç iç açıcı olarak gözükmüyordu. Alanında uzman bilim insanları, 20 yıl içerisinde birçok dalda insanlığın hizmetine sunulacak yapay zekanın büyük risk taşıyacağını ifade etti. Risk çerçevesinde başta hatalı algoritmaya sahip robotların varlığı öne sürülürken, kötü yönetilecek bir yapay zeka teknolojisin, mali ve ekonomik açıdan büyük bir zararı meydana getirebileceği ifade edildi. MIT Medya Laboratuvarı ve Harvard Programı Evrimsel Dinamik Yetkilisi Dr.Joscha Bach konuyla ilgili yaptığı açıklamada, yakın vadede teknolojinin getireceği olumsuzlukları öngöremediklerini dile getirdi. Otomasyon teknolojileri ve verimlilik açısından son derece faydalı olacak teknolojilerin, ücrete dayalı bir ekonomik sistemin varlığına nasıl bir etki yapacağının tahmin dahi edilemediğini belirten Dr. Joscha, sonuçların iyimser olmayacağını düşündüklerini vurguladı. Aynı zamanda, kontrol edilemeyen bir yapay zekanın, toplum yapısında meydana getireceği değişikliğin, robot algoritmaları ile hesaplanamadığını söyleyen Dr. Joscha, işin sosyolojik boyutunun ihmal edilmemesi gerektiğini sözlerine ekledi. Yapay zeka teknolojileri, kurumsal ve toplumsal alanlarda enerji başta olmak üzere, pek çok alanda hayatımıza girmiş ya da girmek üzere durumundalar. Sanayi Devrimi sonrasında ortaya atılan Bilişim, Teknoloji, Robot Devrimikavramlarına temel hazırlayacak etkenlerden biri olan yapay zekanın, yeni bir devrim meydana getirmesinin an meselesi olduğunu söyleyebiliriz. Alanında uzman bilim insanları dahi henüz sonucu kestiremiyorken,geleceğin teknolojisinin nelere kadi olacağını bekleyip göreceğiz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yapay-zekanin-yazdigi-roman-neredeyse-edebiyat-odulu-aliyordu", "text": "Yapay zekanın yazarlığını yaptığı ve Konpyuta ga shosetsu wo kaku hi ironik adlı eser, 3. Nikkei Hoshi Shinichi Edebiyat Ödülleri'nde birinciliği kazanmasa da ödüle yaklaştı. Resmi olarak roman yapay zekayı geliştiren ekip tarafından yazıldı. Hitoshi Matsubara ve üniversitedeki ekibi kelime ve cümleleri seçti ve işi yapay zekaya teslim etmeden önce eserin çatısını kuracak parametreleri girdi. Edebiyat ödüllerine gönderilen iki yapay zeka romanından biri ilk elemeyi geçmeyi başardı. Sanat dünyası için bu gelişme ilk robot tehdidi değil. Daha önce de şiir yazan robot ve sanat eleştirmeni robot gibi deneyimler yaşanmıştı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yapay-zekaya-twitterda-kufretmesini-ogrettiler", "text": "Ancak devreye girmesinin üzerinden 24 saat geçmeden Tay'a, Nazi sempatizanı, ırkçı ve soykırım destekçisi gibi mesajlar yazmak ve küfretmek \"öğretildi.\" Bunun üzerine Microsoft'un sohbetlere müdahale etmeye başladığı sanılıyor. Şirket yetkilileri bunu açıkça doğrulamadı ancak \"bazı düzenlemeler yaptıklarını\" bildirmekle yetindi. Bazı kullanıcılar ise Microsoft'un müdahalesini eleştirerek #justicefortay kampanyası başlattı, yazılım devinden yapay zekanın \"doğruyu ve yanlışı kendi kendine öğrenmesine izin vermesini\" talep ettiler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yapilan-arastirmalara-gore-bal-arilari-aynanin-uzerinden-ucamiyorlar", "text": "1963'te Herbert Heran adlı Avusturyalı bir entomolog ve Alman davranış bilimci Martin Lindauer, bal arılarının havada uçma biçiminde tuhaf bir şey fark ettiler. Arılar bir gölün üzerinden uçmak üzere eğitildiklerinde, ancak suyun yüzeyinde dalgalar ve dalgalanmalar varsa diğer tarafa geçebiliyorlardı. Öte yandan, göl ayna gibi pürüzsüz olduğunda, arılar aniden cam görünümlü sıvıya çarpana kadar irtifa kaybederdi. O zamanlar, bulgular, bal arılarının uçuş sırasında gezinmek için görsel ipuçlarını kullandığı fikrini destekledi ve bir takip çalışması şimdi bu yetenekli küçük havacıların uçuş stratejilerine büyüleyici bir bakış açısı ekledi. 1963 deneyini daha etik bir şekilde tekrarlayan araştırmacılar, bal arılarının uçuş sırasında irtifalarını düzenlemek için altlarındaki zemin hızını izlediğini gösterdi. Deneyler, dış mekana yerleştirilmiş, tavanda ve zeminde düz eski duvarlar gibi görünecek şekilde kaplanabilecek aynalar bulunan 220 santimetre uzunluğunda dikdörtgen bir tünelin içinde gerçekleştirildi. Tüm aynalar kapatıldığında, bal arıları genellikle neredeyse sabit bir irtifayı korurken tünelin bir tarafından diğer tarafa uçtular. Tavan bir aynayı ortaya çıkarmak için geri çekildiğinde, tünelin yüksekliğini görünüşte ikiye katlıyordu, arılar kolayca karşıya geçtiler. Ancak zemin bir aynaya dönüşerek zemini 2 kat uzaklıkta görünüme çevirinde çarpışmalar başladı. Arılar normal bir şekilde uçmaya başlayacaktı, ancak yaklaşık 40 santimetre uçuştan sonra, böcekler cam tabanla çarpışana kadar irtifaları düşmeye başlayacaktı. Hem tavan hem de zemin ayna olduğunda, paralel bir çift sonsuz duvar oluşturduğunda, arılar sadece yaklaşık sekiz santimetre uçtuktan sonra irtifa kaybetmeye başladılar ve kısa bir süre sonra yere çarptılar. Bulgular, uzaysal oryantasyon bozukluğuna çok benziyor. Pilotlar da yer hızlarını göremedikleri zaman irtifalarını korumakta zorlanırlar. Bir 'mezarlık sarmalı' sırasında bile, insan duyuları bizi aldatarak hala düz uçuşta olduğumuzu düşündürebilir. Bu yüzden uçak aletlerinin katkıları çok önemlidir; uzaysal yanılsamaların üstesinden gelmemize yardımcı olurlar. Ne yazık ki, bal arıları onlara yardımcı olacak bu yedekleme sistemine sahip değil. Tünelin yalnızca ikinci yarısında bir ayna zemin varken bile, ilk yarıdan itibaren istikrarlı uçuşları aniden dramatik bir düşüşle kesintiye uğradı. Kısacası, arılar irtifalarını korumak için gökyüzünde üstlerinden gelen görsel ipuçları yerine yerdeki görsel ipuçlarını kullanıyor gibi görünüyor. Zemin artık böceklere uygun bir taban çizgisi vermediğinde, bu 'ventral optik akışı' yeniden kazanabileceklerini görmek için irtifa olarak daha alçalıyorlar. Olduğundan daha uzakta olduğunu düşünerek, sonunda yere düşerler. Deneydeki arılara daha geniş bir görüş alanı verilmiş olsaydı, muhtemelen etraflarında rakımı korumaya yardımcı olmak için başka ipuçlarını kullanabilirlerdi. Ancak büyük, durgun bir gölde veya kapalı bir tünelde uçarken, böceklerin irtifalarını ölçmek için kullanabilecekleri birkaç alternatif vardır. İlginç bir şekilde, benzer bir deney, meyve sineklerinin irtifalarını kontrol etmek için ventral optik akışı kullanmadığını buldu. Bu nedenle, farklı türler, uçuşlarını sürdürmek için farklı teknikler kullanabilir. Yüksek irtifalarda, insanlara düşeceğimiz korkusuyla genellikle aşağı bakmamaları söylenir. Ancak belki de tam tersini yapmamız gerekiyordur."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yapistiricilar-neden-kendi-kaplarina-yapismaz", "text": "Kimyasal olarak sertleşen yapıştırıcıların sertleşmesini sağlayan kimyasal tepkime ısı, nem ya da ışık gibi harici bir kaynak gerektirir. Örneğin otomobil motorlarının montajında kullanılan oksijensiz yapıştırıcılar oksijensiz ortamda sertleşir ve bu tip yapıştırıcıların depolama ortamında hava olması gerekir. Günlük hayatta en sık kullanılan ve süper yapıştırıcı ya da japon yapıştırıcısı olarak bilinen siyanokakrilat yapıştırıcılar tek bileşenli, çözücü içermeyen ve kısa sürede sertleşen bir yapıştırıcı türü. Siyanoakrilat yapıştırıcılar zayıf bir bazın varlığında polimerleşerek sertleşir. Havadaki nem oranı %40-60 aralığında olduğunda siyanoakrilatlar için en uygun sertleşme ortamı sağlanmış olur. Kimyasal olarak sertleşen yapıştırıcıların bir kısmı ise iki bileşenden oluşur. Bu tür yapıştırıcıları oluşturan reçine ve sertleştirici ayrı ayrı depolanır ve uygun oranda karıştırıldıklarında kimyasal tepkimeye girerek sertleşirler. Fiziksel bağlanma ile sertleşen yapıştırıcılarda ise sertleşme sürecinde malzemenin kimyasal yapısı değişmez. Çözücü içeren bu yapıştırıcılarda sertleşme genellikle organik ya da su bazlı çözücünün buharlaşması ile gerçekleşir. Oda sıcaklığında katı halde olan ve ısıyla eriyerek etkileşen yapıştırıcılar ise soğuyarak katılaşır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yaralarin-iz-birakmadan-iyilesebilmesi-mumkun-mu", "text": "Eski yaralar için henüz yapılacak birşey olmasa da, bilim insanları yeni oluşan yaraların klasik yara dokusu gibi iyileşmesi yerine normal doku gibi yenilenmesinin yolunu buldular. Önceleri, yara izi bırakmadan bir yaranın iyileşmesinin memeliler için imkansız olduğu düşünülüyordu fakat bu durum yeni yapılan çalışmalar sayesinde değişmiş olabilir. Pennsylvania Üniversitesi Dermatoloji Bölüm Başkanı George Cotsarelis, yara iyileşmesinde iz bırakmadan cildin kendini yenilemesinin yolunu bulduklarını ifade etti. İşin sırrının öncelikle, kıl köklerinin kendini yenilemesi olduğunu söyleyen Cotsarelis, sonraki aşamada, yağ hücrelerinin, yenilenmede etkili olduğunu bildirdi. Yara dokusunda, yağ hücreleri ve kıl kökleri yoktur, bu bölgenin neredeyse tamamı miyofibroblast hücrelerinden oluşur. Yara izlerinin farklı görünmesinin nedeni budur. Aslında, cildin yaşlanmasının nedeni de yaşın ilerlemesi ile birlikte, yağ hücrelerini kaybediyor olmamızdır. Yağ hücrelerinin kaybolması, cilt renginin bozulmasına, derin ve geri dönüşü olmayan çizgilerin oluşmasına neden olur. Yara iyileşmesinde, var olan miyofibroblastların yağ hücrelerine dönüştürülmesi ile yara izleri yerine yenilenmiş bir cildin elde edilebileceği fikri bilim insanları tarafından kabul edilmişti. Fakat bu uygulamanın, yalnızca balıklarda ve amfibilerde işe yarayacağı düşünülmekteydi. Araştırma ekibinden Maksim Plikus , yapılan çalışmaların, iz oluşmadan yara iyileşmesinin gerçekleşmesi için, yeni fırsatlar sağladığını belirtti. Grubun yaptığı önceki çalışmalarda, yenilenen ciltteki yağ hücreleri ve kıl köklerinin birbirinden ayrı fakat bağımsız olmayan bir şekilde geliştiği ve kıl köklerinin gelişmesinin öncelikli olduğu ortaya konmuştur. Kıl köklerinin yenilenen dokuda, yağ hücrelerinin gelişmesine yardımcı olabileceği düşüncesini test etmek amacıyla laboratuvar ortamında fare ve insan dokuları üzerinde çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalarda, yara dokusunda kıl köklerinin gelişmesi sağlanmış ve bu süreçte neler olduğu gözlenmiştir. Bu durum doğal yara iyileşmesinde oluşan bir durum değildir ve yalnızca laboratuvar ortamında gerçekleştirilerek muhtemel sonuçlar incelenmiştir. Bu çalışmaların sonuçları incelendiğinde; kıl köklerinin şekil almaya başlar başlamaz, Bone Morphogenetic Protein isimli sinyal proteini salgıladığı ve bu sayede yara dokusundaki miyofibroblastların, yağ hücrelerine dönüştüğü görülmüştür. Yara dokusunda kıl köklerinin geliştirilmesi ile yenilenen dokunun görüntüsünün, yara almadan önceki halinden ayırt edilemez şekilde olduğu görülmüştür. Cotsarelis'e göre; miyofibroblastların, başka hücrelere dönüşme kabiliyetlerinin olmadığı bilinmekteydi fakat bu çalışma ile miyofibroblastların,etkili ve kararlı bir biçimde yağ hücrelerine dönüştüğü kanıtlanmış oldu. Bu deneyin, henüz laboratuvar koşullarında fare ve insan dokularında gerçekleştirildiği ve canlı bir bireyin üzerinde bu çalışmanın denenmesinin çok daha farklı koşullar gerektirdiğini hatırlatmakta fayda var. Vücudumuzun en büyük organı olan deri hakkında her gün yeni birşeyler öğreniyoruz, umarız ki bu çalışmalar, gelecekte yaraların iz bırakmadan iyileşmesini mümkün kılar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yarasalar-gercekten-kor-mu", "text": "Bu mitin aksine yarasaların kör olmadığı hatta koşullara bağlı olarak kimi zaman avlanırken görüş yeteneklerini kullanmayı tercih ettikleri araştırmacılarca ortaya konmuştur. Ayrıca böcek avlamak yerine meyve nektarı içen pek çok meyve yarasaları, ses yansımasını hiç kullanmazlar. Bu türler özellikle keskin bir görüş yetisine sahiptir ve bazıları mor ötesi ışığı bile görebilmektedir. Bat Conservation International ekibine göre doğada en az 1300 yarasa türü mevcut 1 ve bu türler; bitkiyle, böcekle ve kanla beslenenler olarak üç farklı gruba ayrılır. Farklı türlerde, çok farklı görsel yetenekler evrimleşmiştir. Örneğin, PLOS ONE 'da yayımlanan 2009 yılına ait bir çalışmaya2 göre Güney ve Orta Amerika'dan iki tür, Palla'nın uzun dilli yarasaları ve Seba'nın kısa kuyruklu yarasaları gün ışığında görmelerini ve renkleri algılamalarını sağlayan görsel reseptörlere sahiptirler. Hatta bu reseptörlerden bazıları, bu yarasaların insanın görebileceği ışık spektrumunun ötesindeki mor ötesi ışığı görmelerini sağlıyor olabilir. Birçok türde de görüş yeteneği ve ekolokasyon birlikte çalışıyora benziyor. Rousettusa egyptiacus adlı Mısır meyve yarasası, keskin görüş ve ekolokasyon kabiliyetleri ile bu yarasalara örnektir. Current Biology'de 2015 yılında yayınlanan bir çalışmaya4göre, bu yarasaların karanlıkta ekolokasyondan daha fazla yararlandıkları ama kendilerine has dil şaklatma seslerini aydınlıkta dahi kullandıkları keşfedilmiştir. Araştırmacılar, makalelerinde; yarasaların, özellikle uçuş ardından konduklarında ekolokasyonu hızlandırıp görüşlerinden kazandıkları veriler ile sesleri birleştirerek mesafeleri ölçtüklerini öne sürüyorlar. Hatta böcekçil yarasalar bile yapabildikleri zaman görme duyusunu kullanırlar. Animal Behaviour 'da 2003 yılında yayınlanan bir makalede5, araştırmacılar, böcekçillerden kahverengi kulaklı yarasanın görme ve sonar bilgilerinin her ikisine de sahip olmasına rağmen avlanırken görüş yeteneğini tercih ettiğini belirtiyorlar. 2009 yılındaki bir çalışmaya6 göre ise Kuzey Amerika'daki en yaygın türlerden küçük kahverengi yarasa ay ışığında yönünü bulabilmek ve alacakaranlıkta avcılardan kaçınmak için görsel almaçlara sahip olabilir. Kısacası, bir daha çevrenizde yarasaların kör oldukları 'geyiği' açılırsa, bu gececil uçan memelilerin görsel yeteneklerini hatırlamak isteyebilirsiniz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yasam-arayisimizi-fotosentetik-yasanabilir-bolgeye-daraltmaliyiz", "text": "Gök bilimciler, yaşanabilir gezegenler aramak için ağlarını geniş bir alana yaydılar ve Atina, Georgia Üniversitesi'nden bir ekip, bunun işe yarar olamayacak kadar geniş olabileceğini savunuyor. İhtiyacımız olan şeyin, sadece yaşamı destekleyebilecek gezegenler bulmak değil, aynı zamanda çok daha dar bir alt küme olan tespit edebileceğimiz yaşamı destekleyebilecek gezegenleri aramak olduğunu öne sürüyorlar. \"Fotosentetik yaşanabilir bölge\" dedikleri şeye odaklanarak ve içindeki beş gezegeni belirleyerek, bunun nasıl yapılacağı konusunda bir başlangıç noktası sağlıyorlar. Bir yıldızın yaşanabilir bölgesi şu anda sıvı suyu desteklemek için doğru miktarda güneş ışığı alan alan olarak tanımlanıyor - tamamen kaynayıp buharlaşacak kadar çok değil veya tamamen donacak kadar az da değil. Bu tanım biraz belirsiz olabilir çünkü bir gezegenin atmosferindeki sera gazı miktarı, sınırların olduğu yerde değişebilir. Yine de, bu bölge içinde Dünya benzeri bir gezegen bulunduğu her seferinde heyecanlanmamız yeterince iyi, ancak astronomik ekipmanlardaki bazı ilerlemeler bunu oldukça sık hale getiriyor. Dr. Cassandra Hall liderliğindeki bir ekibin Astrophysical Journal'a sunduğu bir ön baskı makalesinde öne sürdüğü gibi, eğer biz buradan tespit edemiyorsak, bir gezegenin yaşamı destekleyip destekleyemeyeceğinin bir önemi yoktur. Örneğin, Tau Ceti'nin yörüngesinde dönen uzaylıların Güneş Sistemi'nde yaşam olup olmadığını anlamaya çalıştıklarını hayal edin. Mars'ı potansiyel olarak yaşanabilir görebilirler, ancak o mesafede orada herhangi bir yaşam tespit etmelerinin hiçbir yolu yoktur - biz yüzeyde keşif araçlarıyla bile emin değiliz. Dünya ise çok daha kolay olurdu. Bunun nedeni, Dünya'daki yaşamın o kadar bol olmasıdır ki, atmosferi biyolojik olmayan süreçlerin yapamayacağı şekilde önemli ölçüde değiştirmiştir. Benzer şekilde değiştirilmiş atmosfer arayışı, uzaylı yaşamı avlamada bir sonraki sınırdır, ancak Hall ve ortak yazarlar; \"Böyle bir tespit, muhtemelen büyük miktarda teleskop zamanı alan özel bir çalışma gerektirecektir.\" diyor. Gezegenin yıldızının yüzeyinden geçen yüzlerce geçişin birleştirilmesi gerekecektir. Çalışmakta olan düzinelerce JWST'ye veya Aşırı Büyük Teleskop'a sahip olana kadar, bu kadar zamanı israf etmeyi göze alamayız ve hedeflerimizi dikkatli bir şekilde seçmemiz gerekir. Sera etkileri, bir sistem için kapsamlı bir teleskop zamanı ayırmadan ve muhtemelen o zaman bile bilemeyeceğimiz bir şey değildir. Yazarların idealin altında olması halinde PHZ'yi küçültebileceğini düşündükleri bir başka faktör olan gezegenin gününün uzunluğu da bilinmiyor olabilir. Sonuç olarak, çeşitli koşullar altında PHZ'de olacak alanlara odaklanmak en güvenlisidir. Bulduğumuz yaşanabilir bölge gezegenlerinin birçoğunun, bir tarafı kalıcı olarak yıldızlarına bakacak şekilde \"kütleçekim kilitli\" olması bekleniyor. Bu tür gezegenlerin gerçekten yaşanabilir olup olmadığı konusunda büyük tartışmalar oldu. Bazı durumlarda sıcaklıkların uygun olabileceği bir alacakaranlık halkası olmalıdır, daha soğuk durumlarda doğrudan yıldıza çevrilen alan uygun sıcaklığa sahip olabilir. Ancak yazarlar; \"Analizimiz, PHZ'nin tüm vakalar için ağırlıklı olarak kütleçekim kilidi alanının dışında var olduğunu gösteriyor, bu da Evrenin başka yerlerinde yaşam arayışının kütleçekim kilitli olmayan gezegenlere odaklanması gerektiğini gösteriyor.\" diyor. Yazarlar, yaşanabilir bölgedeki bilinen 29 kayalık gezegenden yalnızca beşinin tüm olası değişkenler için sürekli olarak PHZ'de olduğunu buldular; Kepler-452 b, Kepler-1638 b, Kepler-1544 b ve Kepler-62 e ve f. Gezegen atmosferlerini belirlemeye çalışmak için çok fazla teleskop zamanı harcayacaksak, bunlar başlama yerleri gibi görünüyor. Çalışma, gezegenlerdeki biyokimyanın bizimkine benzer şekilde çalıştığı varsayımına dayanıyor, ancak yazarların belirttiği gibi, çalışmadığı yerde ürünleri tanıyamayabiliriz, bu nedenle bakmanın pek bir anlamı yok."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yasam-neden-karbon-temellidir", "text": "Kısa cevap: Karbon, en çok kimyasal bağı en güçlü şekilde yapabilen en ideal elementtir ki bir element en fazla 4 adet kimyasal bağ yapabilir. Karbonun 4 valans elektronu vardır ancak onu özel yapan valans elektron sayısı değildir ki periyodik tabloda karbon elementinin altında yer alan silisyum gibi diğer elementlerin de 4 valans elektronu bulunur. Karbonu özel kılan, 4 bağ yapabilen en küçük element olmasıdır. Küçük olduğu için valans elektronları atom çekirdeğine daha yakındır ve bu yüzden bağ yaptığı diğer elementleri kuvvetli bir şekilde kendine çeker; bu sebeple bağların yıkılması için gereken enerji diğer elementlerin bağlarını yıkmak için gereken enerjiye göre daha fazladır ve dolayısıyla doğadaki en sert ve en uzun zincirli yapılar da yine karbon elementinin yaptığı kimyasal bağlar ile mümkündür. Silisyum ise karbondan daha büyük bir atomdur ve valans elektronları da karbona göre çekirdekten daha uzaktadır; bu yüzden bağ yaptığı elementleri karbondaki kadar güçlü bir kuvvetle kendilerine çekemezler, yani bağları yıkmak için gereken enerji karbona göre daha azdır ki bu özellik onu karbona kıyasla daha kırılgan yapar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yasindan-buyuk-gostermenin-sirri-cozuldu", "text": "Hollanda'nın Rotterdam kentindeki Erasmus Üniversitesi Tıp Fakültesi uzmanlarınca yapılan araştırmanın sonuçları \"Current Biology\" dergisinde yayınlandı. Manfred Kayser başkanlığındaki araştırma ekibi, bir grup deneğe başka deneklerin fotoğraflarını gösterip bu kişilerin yaşlarının tahmin edilmesini istedi. Yaşı olduğundan daha genç ya da daha yaşlı tahmin edilenlerin genetik özellikleri incelendi. Bunun için toplam 2 bin 600 kişiyi kapsayan ve daha önce yapılmış bir araştırma için oluşturulan veri tabanından yararlanıldı. Uzmanlar böylece MC1R adlı gene ulaştı. Uzmanlar bu gene birçok özelliğiyle zaten aşinaydı. Soluk ten ve kızıl saçlı olmayı belirleyen gen, iltihap ve DNA onarımı gibi biyolojik faaliyetlerden de sorumlu. Uzmanlar, bu özelliklerin genç ya da yaşlı görünmeyi etkilediği ihtimali üzerinde duruyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yaslanma-etkileri-farelerde-geri-dondurulebildi", "text": "Yaşlanma sürecimizde, DNA'da hasarlar meydana gelmeye başlar ve en sonunda geri dönüşü olmayan bir noktaya ulaşır. Bu süreçte hücreler, ya ölürler ya kanserleşirler ya da yaşlanma evresine girerler. Yaşlanma süreci, hücreler için uyku evresidir, bu süreçte hücreler bölünmezler fakat yaşamlarını sürdürürler. Yaşlanan hücrelerin, bugüne kadar zararsız oldukları düşünülmekteydi, fakat yeni çalışmalar ile bu yaşlanan hücrelerin çevreye bir takım kimyasallar ve moleküller salgıladığı ve bu salgıların sağlıklı hücreler üzerinde yaşlandırma ve inflamasyon etkisinin olduğu görüldü. Hollanda'daki Erasmus Üniversitesi'nden araştırmacılar, yaşlılık sürecine giren hücreleri öldüren bir peptid geliştirdiler. Bu peptid, yaşlı hücrelerin ölümüne neden olurken, sağlıklı dokulara zarar vermiyor. Ayrıca araştırmacılar, bu peptid uygulamasından sonra, farelerde yaşlılık belirtilerinin tersine döndüğüne şahit olmuşlardır. Bu uygulama ile, farelerde, bazı organların fonksiyonlarının yeniden düzenlendiği, dökülen tüylerinin yeniden çıktığı ve daha uzun mesafeleri koşabildikleri görülmüştür. Peptid, belirli bir proteini hedef alarak çalışmakta. Bu protein; FOXO4 proteinidir ve p53 proteini ile etkileşim halinde çalışmaktadır. Bu proteinler hücrelerin kendi kendini ölüme götürmesini engellemektedirler. Cell dergisinde yayınlanan çalışmanın yazarlarından Peter de Keizer, farelere bu uygulamayı 10 ay boyunca haftada üç kez yaptıklarını ve herhangi bir yan etki görmediklerini belirtiyor. FOXO4 proteininin, yaşlılık evresine girmeyen hücrelerde neredeyse hiç ifade edilmediğini, FOXO4-p53 etkileşiminin de yalnızca yaşlılık evresindeki hücrelerde görüldüğünü ifade ediyor. Çalışmanın bundan sonraki basamağında, bu peptidin insanlar üzerinde denenmesi planlanıyor. Fareler üzerinde çalışılarak elde edilen şaşırtıcı sonuçların insanlar üzerinde de elde edilip edilemeyeceği merak konusu. Açıkçası vücut daki hücreleri farelerde ki gibi geri döndürebilme fikri çok dahiyane olmakla beraber bir o kadarda zor olduğunu düşünüyorum çünkü örnek vermek gerekirse bir takım canlılar dejenarasyon özelliğine sahip amma ve lakin insanlar bu özelliğe bilim sayesinde olsun olmasın fazla yaklaşacağını düşünmüyorum. Yine de zaman kavramını tam olarak kavrayabilirsek eğer işte o zaman yaşlanmamıza, saçımızın ağarmasına, kırışıklıklarımıza neyin neden olduğunu çözebiliriz."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yasliliktan-olmek-tam-olarak-ne-demektir", "text": "Kraliçe Elizabeth'in yeni yayınlanan ölüm belgesi, ölüm nedeninin altında sadece şu ilginç kelimeyi içeriyor - yaşlılık. Böyle belirsiz bir ölüm nedeni, yalnızca birinin nasıl öldüğüne dair soruları gündeme getirmekle kalmaz, aynı zamanda aile ve geride kalan sevdikleriniz için de zor olabilir. İngiltere ve Galler'de önde gelen ölüm nedenleri bunama ve Alzheimer hastalığı, kalp hastalığı, serebrovasküler hastalıklar , kanser ve COVID'dir. Diğer önemli nedenler arasında kronik alt solunum yolu hastalıkları , grip ve pnömoni yer alır. Yaşlılığın, ölüme neden olan bir kategori olarak uzun bir geçmişi vardır. 19. yüzyılda, belirsiz \"ölü bulundu\" tanımının yanı sıra önde gelen bir ölüm nedeniydi. 19. yüzyılın ortalarında, 1836 Doğum ve Ölüm Kayıt Yasası ile birinin ölümünün kaydedilmesi, din adamlarından devlete geçti. Daha sonra Fransız istatistikçi ve demograf Jacques Bertillon tarafından yazılan Bertillon Ölüm Nedenlerinin Sınıflandırılması adlı çığır açan yayın vardı. Bu, kesin bir ölüm nedeni sağlamanın önemli olduğunu gösteriyor çünkü bu, nüfusun farklı seviyelerindeki ölüm eğilimlerini izlemek için değerli bir araçtır. Sonunda, \"yaşlılık\", bilinmeyen bir ölüm nedenini tanımlamak için son çare ifadesi haline geldi. Ya da bir kişinin birtakım komplikasyonlardan ölmüş olabileceği, ancak kesin ölüm nedenini bulmak için otopsi emri vermenin pratik veya etik olmadığı durumlarda kullanışlı hale geldi. - ve 21. yüzyıllarda \"yaşlılık\"ın nadiren ölüm nedeni olarak kullanılmasının bir diğer nedeni de ölenlerin ailelerine bilgi verme gerekliliğidir. Araştırmalar, ailelerin sevdiklerinin nasıl öldüğü hakkında bilgi istediğini, bunun yalnızca kendi sağlık sorunlarını yönetmede yararlı olabileceği için değil, aynı zamanda sevdiklerinin ölümüne kabul edilebilir bir açıklama sağladığı için de istediğini gösteriyor. Araştırmacılar, ailelerin öldükten sonra sevdikleriyle devam eden ilişkiler kurduklarını uzun süredir tartışıyorlar. Nasıl öldüklerini belirlemek, geride kalan aile üyelerinin kederlerini nasıl yönettiklerinin ve merhumu anmalarının bir parçasıdır. Kraliçenin 96 yaşında nasıl öldüğü hakkında daha fazla bilgi istemenin çok makul olmadığını düşünebiliriz. Ancak, örneğin, ayrıcalıklı bir hayat yaşayan ve yaşlılıkta ölen birinin belirli bir ölüm nedeni, sağlıklı bir yaşam sürmenin ve iyi bir ölümün nasıl planlanacağını konusunda bize çok şey anlatabilir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yaydigi-enerji-girilen-enerjiyi-asan-nukleer-fuzyon-donum-noktasi", "text": "Ağustos ayında, Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı'ndaki Ulusal Ateşleme Tesisinden araştırmacılar, sonunda eylemsizlik hapsetme füzyonunun ateşleme eşiğini geçmiş olabileceklerine inanıyorlardı. Şimdi bu inanç olaylandı. Füzyon reaktöründen, materyali kaynaştırmak için başlangıçta ihtiyaç duyulandan daha fazla enerji elde etmeyi başardılar. Etkinlik, geçtiğimiz baharda yapılan testte sekiz kat ve 2018'deki rekor kıran deneylerden 25 kat daha iyi bir gelişme olan 1,3 Megajul füzyon enerjisi açığa çıkardı. Bulgular Nature dergisinde yayınlandı. \"Bu deneylerde, herhangi bir füzyon araştırma tesisinde ilk kez, yakıttan füzyon reaksiyonlarını başlatmak için gerekenden veya yakıt üzerinde yapılan iş miktarından daha fazla füzyon enerjisinin yayıldığı yanan bir plazma durumuna ulaştık.\" dedi yardımcı yazar Annie Kritcher yaptığı açıklamada. NIF'deki füzyon yaklaşımı, Eylemsizlik Hapsi Füzyonu olarak bilinir. Bu, Tokamak ve Stellarators gibi füzyon reaktörlerinde araştırılandan farklıdır. Orada enerji, sıcak kaynaştırıcı plazmadan sürekli akışla çıkarılır. Eylemsizlik hapsi füzyonunda, enerji bunun yerine ayrık olaylardan çıkarılır. Dünyanın en enerjik lazeri kullanılarak, küçük yakıt topakları ısıtılarak ve sıkıştırılarak ateşlenir, füzyon oluşturulur ve elektriğe dönüştürülebilecek büyük miktarda enerji açığa çıkar. Tesisin tamamı üç futbol sahası büyüklüğündedir ama lazer hedefi bir kez ısıtıldığında insan saçı çapında bir sıcak nokta oluşturur. Bu sınırlı alanda, kaynaştırıcı pelet, saniyenin 100 trilyonda biri için 10 katrilyon watt füzyon gücü yayar. Bu sınırlı alanda gerçekte neler olduğuna dair çok daha derin bir anlayış sayesinde atılım mümkün oldu. Modeller ince ayarlandı ve test edildi, lazer darbelerinin uzunluğu ve pelet etrafındaki radyasyon boşluğu olan hohlraum'un tasarımıyla oynandı. Kritcher, \"Henüz yapılacak çok iş var ve bu, füzyon araştırması için çok heyecan verici bir zaman. Bu çalışmanın ardından ekip, her iki platformda da hohlraum verimliliğini daha da artırdı, sıcak nokta basıncını artırarak daha yüksek performans ve rekor 1.35 MJ HYBRID-E deneyi sağladı.\" dedi. Harika bir dönüm noktası olmasına rağmen, ekip bu füzyon başarısını bir \"temel kamp\" olarak görüyor. Buradan, daha da yüksek basınçlara ve dolayısıyla bu tür füzyondan salınan daha da yüksek enerjiye ulaşmak amacıyla mevcut yaklaşımı geliştirmeyi planlıyorlar."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yazar-ol", "text": "Fizikist'te yazar olmak ve içeriklerinizle katkıda bulunmak isterseniz \"Yazar Başvuruları\" açıldı! - Hesabınız varsa giriş yapın hesabınız yoksa yeni bir kullanıcı oluşturun. - Giriş sonrası profilinizden \"Ayarlar\" sayfasına gidin. - Açılan sayfada \"Yazarlık Başvurusu\" sayfasına gidin. - Açılan sayfada kendiniz, eğitiminiz ve katkı sağlamak istediğiniz içerikler alanları hakkında lütfen geniş bilgilere yer verin. - Açıklama sonrası \"Gönder\" demeniz yeterli olacaktır. Olumlu olan başvurulara adresimiz üzerinden dönüş sağlanacaktır. Dönüşler yanlızca e-mail üzerinden olacağı için lütfen başvuru öncesi e-mailadresinizi aktif bir adresle güncelleyin. Yeni kullanıcılar ise aktif olarak kullandıkları bir adresle kayıt olmalarını rica ederiz. Başvurusu kabul edilen gönüllü yazarlarımızın ilk 3 içerik girişinden sonra künye sayfamızda yerini alacaktır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yedigimiz-besinler-genetik-kodumuzu-degistiriyor", "text": "Yapılan çalışmalar yediğimiz besinlerin içerdikleri biyoaktif bileşenlerin, epigenetik değişikliklere neden olarak genlerimizi ve potansiyel olarak çocuklarımızın genlerini değiştirebileceğini göstermektedir. Norveç Bilim ve Teknoloji Üniversitesi yaptığı araştırmada, üçte bir protein, üçte bir yağ ve üçte bir karbonhidratın çoğu yaşam tarzıyla ilişkili hastalık riskini sınırlamak için en iyi tarif olduğunu bulmuştur. Ayrıca, besinlerin içerdikleri antioksidanlar ve fitokimyasallar, DNA hasarını azaltabilir ve genetik stabiliteyi destekleyebilir. Temel olarak besinlerden kaynaklanan hastalıkların tespit edilerek tüketim alışkanlıklarının belirlenmesini sağlayan bir bilimdir. Yediğimiz besinlerin genetiğimizi nasıl etkilediği üzerinde çalışmalar yapan bilim dalına beslenme epigenetiği adı veriliyor. Yediğimiz besinlerin gen ifademizi etkilemesi birkaç farklı yoldan oluyor. - Besinler ve hormonlar, doğrudan transkripsiyon hızını etkileyebileceği gibi özel sinyal yolakları aracılığıyla dolaylı olarak da etki edebilir. - A vitamini ve D vitamini, yağ asitleri, bazı steroller ve çinko gibi besinler, transkripsiyonu doğrudan etkileyen besin maddeleri arasında yer alır. - Karbonhidratlar, lipitler, proteinler gibi makro besin maddeleri, enerji kaynağı olarak hizmet etmenin yanı sıra hücrelerin yapısal ve düzenleyici bileşenlerinin sentezi için temel bir rol oynarlar. - Belirli makro besin maddeleri, dolaşan hormonları değiştirerek hücre fonksiyonunu etkiler."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yemek-karistirma-telasina-son", "text": "Çankırı'da iki lise öğrencisi, yaptıkları \"karıştırıcı\" ile yemek hazırlayanların işini kolaylaştırmayı hedefliyor. Cumhuriyet Anadolu Lisesi tarafından düzenlenen 4006 TÜBİTAK Bilim Fuarı'na, 11. sınıf öğrencisi Ülkü Hasene Karahasan ve Semanur Oktay \"Karıştırıcı\" adlı projeyle katıldı. Yemek karıştırma nedeniyle çıkabilecek telaşı sona erdirmeyi amaçlayan proje, sergiyi gezenlerin ilgisini çekti. Karahasan, AA muhabirine yaptığı açıklamada, yemek karıştırma sebebiyle evlerde zaman zaman küçük ve tatlı gerginlikler yaşanabildiğini söyledi. Karahasan, \"Başta annem olmak üzere gerek ev hanımları gerekse çalışan hanımların hayatını kolaylaştırmak için projeyi geliştirdim. Bilindiği gibi kadınlar mutfakta çok zaman geçiriyor. Bazen aynı anda birkaç işi yapmak zorunda kalabiliyor. Onların hayatını kolaylaştırmak istedim.\" dedi. Semanur Oktay da projenin gündelik hayatta çok işe yarayacağına inandığını kaydetti. Oktay, \"Biz bu projeyi yapmaya karar verdikten sonra orta boy bir tencere edindik. Sonra aldığımız bir motora ikinci el blender telini taktık. Kalem pil, motor ve teli yapıştırıcı bantla sabitledik.\" bilgisini aktardı. Düzeneği istedikleri gibi çıkartıp takabildiklerini söyleyen Oktay, \"Karıştırıcıyı tencerenin sapına monte ediyoruz. İstersek çıkartıp daha küçük ya da büyük bir tencereye takabiliyoruz. Anahtarı açtığımızda tencerenin sapına bağlı olan karıştırıcı yemeği karıştırmaya başlıyor.\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-abd-tasarisi-ufo-teknolojisinin-tersine-muhendisligine-yardimci-olabilir", "text": "Military.com'a göre ABD Kongresi, UFO gözlemlerine hızla yanıt vermek, çarpışma alanlarından malzeme kurtarmak ve ileri teknolojinin tersine mühendisliğine yardımcı olmak için tasarlanmış yeni bir ofis kurmak için yasa çıkarmaya hazırlanıyor. Tersine mühendislik; bir sistemin yapısının, işlevinin veya çalışmasının akıl yürütme analiziyle keşfedilmesi işlemidir ve çalışma prensiplerinin detaylı şekilde analizini içerir. Bu hafta yayınlanan yıllık savunma yetkilendirme yasasının bir parçası olan yasa tasarısı, ordunun tanımlanamayan hava olayları veya UAP'ler dediği şeylere yanıt vermek için yeni bir ofis kurmayı amaçlıyor. Halihazırda, ABD'deki UFO raporları, karmaşık bir dizi departman ve devlet kurumu tarafından ele alınmaktadır, ancak bu yasa tasarısı, bu çabaları merkezileştirmeyi ve senkronize etmeyi amaçlamaktadır. Yasanın sponsoru Temsilci Ruben Gallego, yaptığı açıklamada, \"Ulusal güvenlik çıkarlarımızı korumak, ABD hava sahasında kimin ve neyin uçtuğunu bilmek anlamına gelir. Şu anda, UAP'leri izleme ve tanımlama sistemimiz Savunma Bakanlığı ve federal hükümetin diğer departmanları ve kurumlarına dağılmış durumda.\" dedi. Tasarının özellikle ilginç bir kısmı, Pentagon'un bilim insanlarının ve mühendislerin \"bilim veya teknolojide bilinen en son teknoloji\" ötesinde görünen UAP'leri anlamalarına yardımcı olacak bir süreç oluşturmasını gerektirecektir. Tasarı, teknolojinin tersine mühendisliğine yönelik fon taleplerinde \"bu tür gelişmiş özellikleri ve performansı çoğaltmak\" için bilgilerin kullanılabileceğini söylüyor. Tasarı ayrıca ofisin tüm bulgularının yıllık raporlarda ve savunma komitelerine iki yılda bir yapılan brifinglerde Kongre'ye sunulmasını zorunlu kılarak şeffaflığı teşvik etmeyi amaçlıyor. UFO manzaraları, medyanın yeterince ilgisini çeken ve daha sonra Pentagon tarafından onaylanan bir dizi yüksek profilli manzara nedeniyle son yıllarda halkın hayal gücüne yeniden girdi. Bu yıl ayrıca ABD Ulusal İstihbarat Direktörü Ofisi'nin UFO gözlemleri hakkında çok abartılı bir rapor yayınladığı görüldü. Ne yazık ki, rapor büyük ölçüde sonuçsuz kaldı ve gözlemlerde dünya dışı yaşam olduğunu doğrulayacak veya reddedecek hiçbir kanıt bulunmadığını iddia etti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-bakir-yuzey-sadece-2-dakikada-bakterileri-olduruyor", "text": "Bakır, bakterilere karşı mücadelede son derece faydalı bir elementtir. Bakırın antimikrobiyal özelliklerinin antibiyotiğe dirençli bakterilere, mantarlara ve hatta virüslere karşı etkili olduğu gösterilmiştir. Bu özellikler malzemeyi son derece faydalı kılar. Bir yüzeydeki bakteri varlığının tehlikeli enfeksiyonlara yol açabileceği durumlarda bakır fayda sağlar. Avustralyalı araştırmacılar, bazı bakterileri normal bakırdan 120 kat daha hızlı öldürebilen gelişmiş bir bakır yüzey oluşturdular. Biomaterials dergisinde bildirildiği gibi bu malzeme, Amerika Birleşik Devletleri'nde yılda 50.000 ölümden sorumlu olan bir bakteri türü Staphylococcus Aureus'a karşı test edildi. RMIT Üniversitesi'nden kıdemli yazar Profesör Ma Qian yaptığı açıklamada, \"Standart bir bakır yüzey dört saat içinde Staphylococcus Aureus'un yaklaşık %97'sini öldürür. İnanılmaz bir şekilde, özel olarak tasarlanmış bakır yüzeyimize Staphylococcus Aureus bakterileri yerleştirdiğimizde, sadece iki dakika içinde hücrelerin %99,99'undan fazlasını yok etti. Yani, yeni bakır yüzey sadece daha etkili olmakla kalmıyor, 120 kat daha hızlı. dedi. Malzemenin sırrı mikroskobik yapısındadır. Ekip bunu başarmak için bakır ve manganezden oluşan bir alaşım oluşturan özel bir bakır kalıp döküm işlemi kullandı. Manganez daha sonra hem ucuz hem de ölçeklenebilir bir şekilde kimyasal olarak uzaklaştırıldı. Geride kalan, mikropların içine düşüp bakır iyonları tarafından öldürülmesi için mükemmel bir tuzak olan minik boşluklarla dolu bir yüzeydi. \"Bizim bakırımız tarak benzeri mikro ölçekli boşluklardan oluşuyor ve bu tarak yapısının her dişinin içinde çok daha küçük nano ölçekli boşluklar var, bu boşluklar da muazzam bir aktif yüzey alanına sahip,\" diye açıklıyor baş yazar Dr Jackson Leigh Smith. Manganezin uzaklaştırılmasıyla oluşturulan özel desen, yüzeyi hidrofilik, yani su çekici hale getirir. Su, üzerinde damlacıklardan ziyade bir film oluşturur. \"Hidrofilik etki, bakteri hücrelerinin yüzey nanoyapısı tarafından gerilirken formlarını korumak için mücadele ederek, gözenekli desen bakır iyonlarının daha hızlı salınmasına izin verdiği anlamına gelir. Bu birleşik etkiler, bakteri hücrelerinin yapısal bozulmasına neden olarak, onları sadece zehirli bakır iyonlarına karşı daha savunmasız hale getirmekle kalmaz, aynı zamanda bakır iyonlarının bakteri hücrelerine alınmasını da kolaylaştırır, \" diye ekledi Smith. Ekip ayrıca yüzeyin COVID-19'a neden olan virüs olan SARS-CoV-2'yi öldürmede etkili olup olmadığını da araştıracak."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-bir-antibiyotik-turu-kesfedildi", "text": "\"Nature\" dergisinde yayımlanan araştırma, insan vücudunda farklı bakteriler arasında bir varoluş mücadelesi olduğunu ortaya çıkardı. Almanya'daki Tubingen Üniversitesi araştırmacıları, insanların yüzde 30'unun burnunda \"Staphylococcus aureus\" yüzde 70'inde ise \"Staphylococcus lugdunensis\" bakterilerinin bulunduğunu belirledi. Araştırmacılar, Staphylococcus lugdunensis bakterisini taşıyan insanlarda rakip Staphylococcus aureus bakterisinin bulunma ihtimalinin daha az olduğunu da keşfetti. Staphylococcus lugdunensis bakterisinin neden daha yaygın olduğunu anlamaya çalışan bilim insanları, bakterinin genetik kodlarını incelerken yeni bir antibiyotik oluşturmaya yarayacak genetik kodu buldu. Bilim insanları, söz konusu genetik kod ile oluşturdukları ve \"lugdunin\" adı verilen antibiyotiği fareler üzerinde denedi. Deneyler, \"lugdunin\"in deride ortaya çıkan ve antibiyotik dirençli bakterilerin neden olduğu MRSA ve enterokok gibi hastalıkları tedavi ettiğini ortaya çıkardı. Araştırmacılardan Dr. Bernhard Krismer, bazı hayvanların hastalıklardan tamamen kurtulduğunu, vücutlarında hastalığa yol açan bakteri kalmadığını söyledi. Bazı hayvanlarda da hastalığın ve bakteri miktarının azaldığını belirten Krismer, ancak antibiyotiğin derinin alt katmanlarında çalışmaya devam ettiğini gözlemlediklerini kaydetti. Araştırmacılardan Prof. Dr. Andreas Peschel, yeni antibiyotikler bulmak için insan vücudunun daha detaylı araştırılabileceğine dikkati çekti."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-bir-calisma-dunyadaki-yasamin-kokenlerine-isik-tutuyor", "text": "Araştırmacılar, gezegenimizde basit, cansız malzemelerden ilkel yaşamın nasıl ortaya çıkmış olabileceğini araştırdı. Bildiğimiz şekliyle yaşamı hangi özelliklerin tanımladığını sordular ve canlı olan her şeyin Güneş veya hidrotermal menfezler gibi kaynaklardan enerji toplamaya ve kullanmaya ihtiyaç duyacağı sonucuna vardılar. Moleküler anlamda bu, elektronları karıştırma yeteneğinin yaşam için çok önemli olduğu anlamına gelir. Elektron transferi için en iyi elementler metaller olduğundan ve çoğu biyolojik aktivite proteinler tarafından yürütüldüğünden, araştırmacılar ikisinin kombinasyonunu keşfetmeye karar verdiler, yani metalleri bağlayan proteinler. Ortak özellikleri oluşturmak için metalleri bağlayan mevcut tüm protein yapılarını karşılaştırdılar. Bu ortak özelliklerin ata proteinlerinde mevcut olduğu ve bugün gördüğümüz protein yelpazesini oluşturmak için çeşitlendirildiği görüşünde birleştiler. Protein yapılarının evrimi, daha önce var olanlardan yeni kıvrımların nasıl ortaya çıktığını anlamayı gerektirir. Bu nedenle araştırmacılar, şu anda var olan metal bağlayıcı proteinlerin büyük çoğunluğunun, bağlandıkları metalin türüne ve organizmaya bakılmaksızın bir şekilde benzer olduğunu bulan bir hesaplama yöntemi tasarladılar. NASA tarafından finanse edilen çalışma, Buenos Aires Üniversitesi'nden araştırmacıları da içeriyordu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-bir-calisma-mikroplastiklerin-besin-zincirinde-nasil-kolayca-ilerleyebildigini-gosteriyor", "text": "Tıpkı okyanustaki ağır metallerde olduğu gibi, nanoplastiklerin de besin zincirinde yukarı taşınabileceği ortaya çıktı. Bu parçacıklar öncelikle daha büyük plastik parçaların doğal süreçlerle yıpranmasının bir sonucudur. Doğu Finlandiya Üniversitesi'nden biyolog Fazel Monikh liderliğindeki araştırmacılar, bu işlemi bir laboratuvarda, küçük 250 nm'lik polistiren ve polivinil klorür parçacıklarını marul ile birleştirerek gösterdiler. 14 gün sonra araştırmacılar bu marulu kara asker sineği larvalarına yem olarak veriler, ardından bu larvaları 5 gün sonra aç hamamböceği balıklarına verdiler. Balıklar 5 gün boyunca böceklerle beslendikten sonra, ekip dokuları her bir besin zinciri seviyesinden parçalara ayırdı ve görüntüledi. Bu parçacıkların tespit edilmesi zor olduğundan ve fizyolojik yolculukları sırasında değişebildiklerinden, araştırmacılar onları daha kolay takip edebilmek için nadir bulunan gadolinyum elementini minik plastiklerin içine yerleştirdi. Ekip, biyolojik etkisini azaltmak için plastiğin metali tamamen kapladığından emin olmak için bir taramalı elektron mikroskobu kullandı. İyi haber şu ki, incelenen türlerde bu tür nanoplastiklerle biyomagnifikasyon meydana gelmedi. Biyomagnifikasyon, alt trofik seviyelerde alınan kimyasalların besin zincirinden geçerken daha konsantre hale gelmesidir; bu, cıva ve poliklorlu bifeniller gibi kirleticilerin neden olduğu yaygın bir sorundur. Ancak görüntüler balığın solungaçlarında, karaciğerinde ve bağırsaklarında, böceklerin ağız ve bağırsaklarında ve marulun yapraklarında biriken nanoplastikleri ortaya çıkardı. Ayrıca, iki plastik, besin zinciri boyunca ilerlerken farklı davrandı. Marul biraz daha az polistiren aldı, bu yüzden polivinil klorüre kıyasla bu plastik aromanın daha azı geçti. Araştırmacılar, parçacıkların boyutu, şekli ve yüzey kimyası gibi özelliklerin hepsinin yaşam üzerindeki farklı etkilerini etkileyebileceğini açıklıyor. Örneğin, bazı solucanların, bir bitki tarafından alınmadan önce topraktaki polietileni parçalama olasılığı daha yüksek olabilir. Daha küçük nanoplastikler de dahil olmak üzere mikroplastikler, artık en derin okyanus çukurlarından, en yüksek dağlardan ve Antarktika'nın uzak izolasyonlarına kadar her ortamda her yerde bulunuyor. Yediğimiz yiyeceklerde, içtiğimiz suda ve soluduğumuz havada bulunurlar. Mikroplastikler her gün vücudumuzdan geçiyor, ancak araştırmacılar paniğe gerek olmadığını, çünkü bize kısa vadeli, ani bir etkisi olmadığını söylüyorlar; endişe kaynağı olmaya devam eden şey, uzun süreli maruz kalma ve yüksek konsantrasyon seviyeleridir. Bu küçücük parçacıklarla ilgili özel endişe, daha büyük köken parçacıklarının aksine, daha birçok fizyolojik engeli geçecek kadar küçük olmalarıdır. Bazılarının bitkilerde, omurgasızlarda ve omurgalılarda potansiyel toksisiteye neden olduğu zaten gösterilmiştir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-bir-calisma-tum-kuslarin-neden-kus-beyinli-olmadigini-aciklayabilir", "text": "Kuşların beyinleri aslında oldukça gizemliler. Küçük boyutlarına rağmen, papağanlar ve kargalar, zorlu bulmacaları çözerek olağanüstü zeka belirtileri gösterirler. Önceki çalışmalar, ötücü kuşların ve papağanların ön beyinlerinin, bazen maymunlardan bile daha fazla sayıda nöron içerdiğini göstermiştir. Ancak bilişsel performansın bir hayvanın toplam nöron sayısıyla bağlantılı olduğu fikri sezgisel görünse de, yeterli kanıttan yoksundur. Maymunlar, kargalar ve güvercinler arasında yakın zamanda yapılan bir karşılaştırma, bir hayvanın öğrenme hızını veya durumlara uyum kabiliyetini açıklayabilmelerine rağmen, toplam nöron sayılarının mutlak bilişsel gücün zayıf bir tahmincisi olduğunu buldu. Diğer çalışmalar ise bunun aksini söylüyor. Bulguları, kuşların ön beyinlerinin palyum olarak bilinen belirli bir bölümündeki toplam nöron sayısının hafıza, öğrenme, akıl yürütme ve problem çözme açısından önemli olduğunu gösteriyor. Bir araştırma ekibi şimdi bunun her ikisinden de biraz olduğunu düşünüyor, daha önce gözden kaçan bir sistemle uzlaşmayı sağlayacaklarını düşünüyorlar. İlk olarak, yazarlar 111 kuş türünün paliumlarında bulunan nöronların sayısını incelediler. Ardından, bu sayıları kuşların yiyecek veya yem kullanması için 4400'den fazla yenilikçi yolla karşılaştırdılar. Sonuç olarak, palyumlarında daha fazla nöron bulunan kuş türlerinin yenilikçi ve yaratıcı olma ihtimalinin daha yüksek olduğunu buldular. Bununla birlikte, palyumda daha fazla nöron olduğunda, beynin başka yerlerinde daha az olma eğilimindeydi. Kısacası, zekayı ölçmek, nöronları saymaktan veya bu hücrelerin belirli bir alanda ne kadar yoğun olduğunu belirlemekten çok daha karmaşıktır. Bunun yerine, yazarlar kuş zekasının beyindeki geniş çapta dağıtılmış ağların ne kadar kontrol edildiği ve entegre olduğu ile ilgili olduğunu düşünüyor. Yazarlar, \"Bu son bulgu, yalnızca çok büyük bedenleri olduğu için büyük beyinleri olan hayvanların en zeki hayvanlar olmadığı fikriyle uyuşuyor\" diye yazıyor. Araştırmacılar, çalışmalarında tüm kuş türlerinin gelişimini karşılaştırdıklarında, yavru kuş olarak daha yavaş gelişen kuşların, palyumlarında daha fazla sayıda nörona sahip olma eğiliminde olduklarını buldular. Kanada'daki McGill Üniversitesi'nden biyolog Louis Lefebvre, \"Ayrıca yavruların beyinleri gelişirken yuvada geçirdikleri süre de zekanın evriminde çok önemli bir rol oynayabilir\" diyor. Aynı şey, şempanzelere veya bonobolara kıyasla insan gelişimi için de söylenebilir. Beynimiz diğer primatlardan üç kat daha büyüktür ve büyümemiz çok daha uzun sürer. Son zamanlarda yapılan beyin araştırmaları, insan zekasının diğer primat zekalarından beynimizin büyüklüğünden dolayı değil, beyinlerimizin daha esnek olması veya daha fazla kıvrıma sahip olması nedeniyle üstün olduğunu öne sürüyor. Aynı şey kuşlar için de geçerli olabilir. Bazı hayvan türlerini diğerlerinden daha akıllı yapan şey bilim insanları için açık bir soru olmaya devam ediyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-bir-calismanin-sonuclari-sonunda-bize-turbulanslar-icin-bir-zaman-cizelgesi-verebilir", "text": "Akışkanlar, bilime göre gerçekten kaotik unsurlardır, ancak hareketlerini hesaplamanın yeni bir yolu, akışlarını yakında çok daha öngörülebilir hale getirebilir. Bilim insanları bunu yalnızca hidrodinamik anlayışımızı geliştirmek için kullanmakla kalmaz, aynı zamanda hava tahminlerinden araç tasarımına kadar her şeyi çok daha doğru hale getirebilir. Georgia Institute of Technology'den fizikçiler, türbülansın ölçülebilir kalıpları yansıttığı anları tanımlamanın mümkün olduğunu gösterdiler ve pandemonium içinde matematiksel olarak düzenin titreşimlerini etkili bir şekilde buldular. Georgia Tech fizikçisi Roman Grigoriev, \"Yaklaşık 100 yıldır, türbülans istatistiksel olarak rastgele bir süreç olarak tanımlandı\" diyor. Bir sıvıda küçük girdapların veya girdapların oluşma şekli nedeniyle türbülansı tahmin etmek büyük ölçüde zordur. Malzeme düzgün bir akımda düz bir çizgide aktığında, hızını ve yörüngesini tahmin etmek kolaydır. Akımdaki herhangi bir yol, belki de daha az hareketli bir yüzey boyunca sürüklenerek yavaşlarsa, sıvı kendi üzerine kıvrılacaktır. Her yeni kıvrılma akımı ile yeni girdaplar üretebilen yeni bir yüzey oluşur. Sadece daha da karmaşık hale getirmek için, her bir girdap, basınçtan viskoziteye kadar bir dizi faktörün durumuna göre hareket eder ve hiçbir bilgisayarın takip edemeyeceği bir fırtınaya dönüşür. Yakından, her şey çok rastgele görünüyor. Bir adım geri atarsanız ve istatistikler, genel sürecin, Evrendeki diğer tüm hareketli nesneleri yöneten aynı eski kurallara sıkı sıkıya bağlı kaldığını açıkça ortaya koyuyor. Grigoriev, \"Türbülans, bir dizi yolu izleyen bir araba olarak düşünülebilir\" diyor. Tıpkı analojik demiryolumuzda olduğu gibi, türbülansı sayısal bir simülasyon veya fiziksel modeller yoluyla tanımlamak mümkündür. Ekip, tahminleri basitleştirmenin bir yolu olup olmadığını görmek için şeffaf duvarları ve içinde küçük floresan parçacıkları içeren bir sıvısı olan bir tank kurdu. Akışkanı bağımsız olarak dönen bir çift silindir arasında kanalize etmek ve parlayan içeriği takip etmek, trenlerin istasyondan gerçek zamanlı olarak geçişini izlemek gibiydi. Ancak, araştırmacıların aslında önce zaman çizelgelerini bulmaları gerekiyordu. Bunu yapmak, yaklaşık 200 yıl önce tasarlanmış bir dizi denklemin bilgi işlem çözümlerini içeriyordu. Ekip, deneyi matematiksel sonuçlarla hizalayarak, tutarlı yapılar olarak adlandırılan belirli türbülans modellerinin ne zaman ortaya çıktığını belirleyebilir. Hareketli akışkanlarda düzenli olarak ortaya çıkmalarına rağmen, uyumlu yapıların zamanlaması tahmin edilemez. Bu özel kurulumda, tutarlı yapılar, biri akışın simetri ekseni etrafında eğimli, diğeri ise çevreleyen akımdaki başka bir kayma grubuna dayanan iki frekanstan oluşan yarı-periyodik bir model sundu. Türbülansı tüm formlarında tanımlayabilen tam olarak basit bir denklem seti olmasa da tutarlı yapıların onları daha öngörülebilir hale getirmede oynayabileceği rolü görüyoruz. Bu çalışmayı genişleterek, gelecekteki araştırmalar türbülans 'zaman çizelgelerini' daha dinamik hale getirebilir ve bunları istatistiksel ortalamaların sağlayabileceğinden daha ayrıntılı olarak açıklayabilir. Grigoriev, \"Bu, bize hava tahminlerinin doğruluğunu önemli ölçüde iyileştirme ve en önemlisi, kasırgalar ve hortumlar gibi aşırı olayların tahminini sağlama yeteneği verebilir\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-bir-hafiza-fazi-kesfedildi", "text": "Araştırmaları Science dergisinde yayımlanan bilimciler, hafızanın girdiği bu araftan yeniden doğabildiğini ortaya koydu. Yapılan gözlemler de, artan nöral aktivite olmadan var olabilen yeni bir işler bellek fazına işaret ediyor. Araştırmacıların öncelikli uzun-süreli hafıza şeklinde isimlendirdikleri bu faz benzer çalışmaların bulguları ile son derece yakın biçimde örtüşüyor. Özellikle de, konvansiyonel işler-hafızanın vadesini doldurmasından sonra bile, edinilen bilginin nöronların arasında bulunan sinapslarda saklanabildiğini ve korunabildiğini gösteren inceleme ile sonuçlar tamamen aynı görünüyor. Keşfin niteliğinin son derece üst düzeyde olduğunu belirtmekte de fayda var. Çünkü, aslında orada olması gerektiğini bildiğimiz ancak nerede ve ne şekilde mevcut olduğunu bilmediğimiz ve hatta ölçemediğimiz ara hafıza fazı mevcut araştırma ile ortaya çıkmış oluyor. Araştırmaya dahil olmayan Vanderbilt University'den kognitif sinirbilimci Geoffrey Woodman'a göre; keşfedilen şey teorik fizikte 'kara madde' yi gözlemlemiş olmakla aynı önem seviyesine sahip. Araştırmanın gerçekleştiği Madison'daki University of Wisconsin'den Nathan Rose ve çalışma arkadaşları ilk olarak gönüllülere yüzlerin kelimelerin veya noktaların bir yöne doğru hareket ettiği bir dizi slayt izletti. Sonuçtaki nöral aktiviteyi fMRI izleyen araştırmacılar, bununla birlikte kendi kendine öğrenebilen algoritmanın da yardımı ile her görsel ile ilgili olan beyin aktivitesini sınıflandırabildiklerini ve birbirinden ayırabildiklerini gösterdi. Daha sonra tüm bu görselleri kombinasyonlar halinde gören gönüllülerin bu birimlerden yalnızca bir tanesine odaklanmaları istendi. İlk anda EEG ölçümlerinde, iki parçanın da beyindeki aktivasyonuna ait izler görülürken, gönüllülerin odaklanmadıkları kısma ait nöral aktivitenin minimal seviyeye düşürülerek unutulma fazına girdiği görüldü. Bu da hala, o parça için de işler-belleğin yürürlükte olduğu anlamına geliyor. Bununla birlikte de gönüllüler odaklanmadıkları kısmı birkaç saniye sonra hatırlayabiliyorlardı. Araştırmacılar bu uygulamanın akabinde transkraniyal manyetik stimülasyon adı verilen ve hasar verici olmayan bir metot ile beyine hızla değişen manyetik alanın ürettiği elektrik uyarı vermeyi denediler. Aynı ipuçları ile testi gönüllülere tekrar uygulayan bilimciler, her görselin beyinde yarattığı nöral aktivasyon söner sönmez geniş TMS pulsları uyguladı. Sönmüş olan ipucuna ait beyin aktivasyonu yinelenirken, beyinde latent fazda olan hafızanın bilinç içi duruma geri taşınabildiği de gösterilmiş oldu. Ne var ki, araştırma; sinapsların ve diğer nöronal özelliklerin bu ikinci düzey işler hafızayı nasıl kurduklarını ve koruduklarını mekanizması ile ortaya koyamıyor. Yine de, koşullardan ve mekanizmadan bağımsız olarak bu hafıza fazının da varlığının gün yüzüne çıkarılmış olması henüz ilk de olsa büyük bir adım olarak nitelendiriliyor. İyi bilimsel araştırmaların, kendilerinden sonra daha fazla sorunun oluşmasına sebep oldukları bilinir. Burada edinilen hafıza süreçleri ile ilgili bilgilerin ve ileride çözülmesi umulan bu ikincil işler-bellek fazının, birçok nörolojik kondisyona da amnezi, epilepsi, şizofreni gibi- yeni çözümler üretilebilmesinin önünü açabileceği ön görülüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-bir-kesif-sayesinde-parkinson-sadece-3-dakikada-teshis-edilebiliyor", "text": "Hastalıklar için tedaviler geliştirmek söz konusu olduğunda, hastalığı erken ve doğru bir şekilde teşhis edebilmek büyük bir fark yaratıyor ve bilim insanları artık Parkinson hastalığı olan kişileri belirlemek için hızlı ve güvenilir bir yöntem geliştirdiler. Test, bir cilt sürüntüsü alındıktan sonra 3 dakika kadar kısa bir sürede yapılabiliyor. Swab, daha önce Parkinson ile bağlantılı olan cilt tarafından üretilen doğal mumsu bir yağ olan sebumun kimyasal karışımındaki değişiklikler için analiz edilir. Şu anda Parkinson hastalığı için kesin bir test yok - uzmanlar semptomlara, tıbbi geçmişe, uzun bir fizik muayenenin sonuçlarına ve bazı durumlarda durumu teşhis etmek için bir beyin taramasına bakar. İngiltere'deki Manchester Üniversitesi'nden nörolog Monty Silverdale, \"Bu test, Parkinson hastalığı olan kişilerin teşhisini ve tedavisini büyük ölçüde geliştirme potansiyeline sahip\" diyor. Yeni test, araştırmacıların, kalıtsal hiperozmisi olan ve kokulara karşı artan bir duyarlılığı olan İskoç kadın Joy Milne ile yaptığı çalışmalara dayanıyor. Resmi olarak Parkinson teşhisi konmadan yıllar önce kocasının daha koktuğunu fark ettikten sonra, Milne'in insanlar üzerinde hastalığın belirtilerini koku yoluyla belirleyebileceği keşfedildi. Bu, ekibi endokrin sistemle bağlantılı olan ve cildi nemli tutan sebuma yönlendirdi. 2019'da, aynı araştırmacılardan bazıları, Parkinson hastalığı ortaya çıktıktan sonra bir kişide sebum kimyasal karışımının nasıl değiştiğini tanımladı. Şimdi biyobelirteçlerdeki bu değişime dayanan bir testimiz var. Klinikten alınan sürüntüler, moleküler yapılarını görmek için kütle spektrometrisi analizine tabi tutulacakları bir laboratuvara gönderilir. Mevcut çalışmanın amaçları doğrultusunda, Parkinson hastası 79 kişiden alınan örnekler, hastalığı olmayan 71 kişiden alınan örneklerle karşılaştırıldı. Manchester Üniversitesi'nden kimyager Depanjan Sarkar, \"Bunu yaptığımızda, Parkinson hastalığı olan kişiler arasında kontrol katılımcılarına kıyasla 500'ü farklı olan 4.000'den fazla benzersiz bileşik buluyoruz\" diyor. Testin invaziv olmaması ve sonuç üretme açısından çok hızlı olması olumlu işaretler olsa da bilim insanlarının yine de prosedürü geliştirebileceklerini ve laboratuvar koşullarının dışında çalıştırabileceklerini göstermeleri gerekiyor. Daha da ileri giderek, araştırmacılar diğer hastalıkların ve durumların sebum analizi yoluyla teşhis edilebileceğini söylüyorlar. Parkinson şu anda var olan en hızlı büyüyen nörolojik hastalıktır ve bu büyüme devam edecek. Bilim insanları bir tedavi bulmak için çok çalışırken, onu yavaşlatmanın ve yönetmenin yolları da var - ve bu noktada erken teşhis çok önemli olabilir. Manchester Üniversitesi'nden kimyager Perdita Barran, \" Parkinson hastalığı için klinikte kullanılabilecek bir tanı testi yapmaya daha da yaklaştıran bu sonuçlar bizi çok heyecanlandırıyor\" diyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-bir-kimyasal-reaksiyon-seti-yasamin-dunyada-nasil-basladigini-aciklayabilir", "text": "Bir zamanlar, gezegenimiz çok genç ve çok yeniyken, üzerinde bulunabilecek tek bir yaşam parçası yoktu. Sonra, bir yerde, bir şekilde, kimyasal bir tuhaflık oldu ve ilk tek hücreli atalarımızın moleküler yapı taşları ortaya çıktı: amino asitler ve nükleik asitler, zincirleme reaksiyonu sürdürmek için doğru şekilde bir araya geldi. Milyarlarca yıl önce gerçekleşen ve fosil kayıtlarında hiçbir iz bırakmayan bu oluşumun detaylarından tam olarak emin değiliz. Ancak, erken Dünya'nın kimyası hakkında bildiklerimizi kullanarak, bilim insanları, Dünya'daki bu biyolojik yapı taşlarını üretebilecek yeni bir dizi kimyasal reaksiyon buldular. Biyotik kimyanın nasıl ortaya çıkabileceğini yeniden inşa etmek büyük ölçüde deneyseldir. Bilim insanları, mevcut biyolojik süreçler hakkında bildiklerini alırlar ve bunları 3,7 milyar yıl öncesindeki erken Dünya'nın kimyasını kullanarak laboratuvar ortamlarında yeniden yaratmaya çalışırlar. Kanıtlar, mevcut moleküllerden birinin siyanür olduğunu gösteriyor; tüketmek için ölümcül, ancak muhtemelen Dünya'da yaşamın ortaya çıkması için bir araç. Siyanürün süreçteki rolü, dünya çapında birçok ekip tarafından araştırılmıştır; Bu yılın başlarında, Krishnamurthy ve meslektaşları, siyanürün oda sıcaklığında ve çok çeşitli pH koşullarında nasıl kolayca temel organik moleküller üretebileceğini gösterdi. Bir miktar karbondioksit eklendiğinde, bu reaksiyon gerçekten hızlanır. Bu, araştırmacıları, canlı hücrelerdeki tüm proteinlerin oluşturduğu amino asitler olan daha karmaşık organik moleküller yaratmaya çalışırken elde ettikleri başarıyı tekrar edip edemeyeceklerini merak etmeye yöneltti. Günümüzde amino asitlerin öncüleri, amino asitleri üretmek için nitrojen ve enzimlerle reaksiyona giren a-keto asitler adı verilen moleküllerdir. -keto asitler muhtemelen erken Dünya'da var olmasına rağmen, enzimler yoktu, bu da bilim insanlarını amino asitlerin aldehitler olarak adlandırılan öncüllerden oluşması gerektiği sonucuna götürdü. Krishnamurthy ve meslektaşları, a-keto asitlerin enzimler olmadan amino asitleri oluşturabileceği bir yol olabileceğini düşündüler. Tabii ki a-keto asitlerle başladılar ve önceki deneyleri organik moleküller üreten kimyasal reaksiyonların etkili bir itici gücü olduğunu gösterdiğinden, siyanür eklediler. Daha sonra, gerekli nitrojene katkıda bulunmak için, erken Dünya'da da bulunan bir nitrojen ve hidrojen bileşiği olan amonyak eklendi. Son kısmı anlamak biraz deneme yanılma gerektirdi, ancak araştırmacıların önceki çalışmalarında buldukları gibi, anahtar karbondioksit oldu. Kombine olarak, ekibin genel sonuçları, karbondioksitin Dünya'daki yaşamın ortaya çıkması için hayati bir bileşen olduğunu gösteriyor - ancak yalnızca diğer bileşenlerle birleştirildiğinde. Ekip ayrıca, reaksiyonlarının bir yan ürününün, canlı hücrelerde üretilen orotat adı verilen bir bileşiğe benzer bir molekül olduğunu keşfetti. Bu, DNA ve RNA dahil olmak üzere nükleik asitlerin yapı taşlarından biridir. Ve ekibin sonuçları, bugün canlı hücrelerde meydana gelen reaksiyonlara çok benziyor; bu, bulgunun, hücrelerin neden aldehitlerden -keto asitlere geçiş yaptığını açıklama ihtiyacını ortadan kaldıracağı anlamına geliyor. Bu nedenle ekip, bulgularının prebiyotik moleküllerin ortaya çıkması için aldehit hipotezinden daha olası bir senaryoyu temsil ettiğine inanıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-bir-model-marsin-guney-kutbundaki-su-dongulerini-acikliyor", "text": "Uzaydan bakıldığında, Mars'ın güney kutbu etrafındaki bölgeleri tuhaf, bir \"İsviçre peyniri\" görünümüne sahiptir. Bu oluşumlar, bir pastanın farklı katmanlarına benzer şekilde, değişen büyük CO2 buzu ve su buzu birikintilerinden gelir. Onlarca yıldır, gezegen bilimcileri bu oluşumun nasıl mümkün olduğunu merak ettiler, çünkü bu katmanlaşmanın uzun süreler boyunca kararlı olmayacağına inanılıyordu. Ancak 2020'de Gezegen Bilimi Enstitüsü'nde Araştırma Bilimcisi olan Peter Buhler ve bir araştırma ekibi, İsviçre peyniri benzeri arazinin nasıl oluştuğunun dinamiklerini anladı: Atmosferde değişikliklere neden olan, Mars'ın eksenel eğimindeki değişikliklerden kaynaklanıyordu. Ancak, yalnızca, Mars'ın yörünge döngülerinden yaklaşık 10 kat daha uzun olan, milyonlarca yıllık CO2 ve su birikintileri oranını çıkarabildiler. Şimdi, bir takip çalışmasında Buhler, donmuş karbondioksit ve su birikintilerinin, Mars'ın 100.000 yıllık kutupsal eğim döngüsü boyunca nasıl büyüyüp küçüldüğünü modelleyebildi. Model, araştırmacıların su ve karbondioksitin son 510.000 yılda Mars'ta nasıl hareket ettiğini belirlemesine olanak sağladı. Buhler bir basın açıklamasında, \"Mars, kutuplarının Güneş'e doğru veya Güneş'ten uzağa doğru eğildiği 100.000 yıllık döngüler yaşıyor\" dedi. H2O ve CO2 buzunun katmanlı birikintileri, Mars'ın iklim geçmişinin bir kaydını sağlayabilir, çünkü güney kutup buz örtüsü kızıl gezegende donmuş karbondioksitin yıl boyunca yüzeyde kaldığı tek yerdir. Buhler, \"Bu katmanlama önemlidir, çünkü su ve karbondioksitin Mars'ta nasıl hareket ettiğinin doğrudan bir kaydıdır\" dedi. Buhler, Mars'ın atmosferik basıncının ve suyun mevcudiyetinin geçmişini bilmenin, Mars'ın ikliminin ve yüzeye yakın jeolojik, kimyasal ve hatta belki de biyolojik tarihinin temel işleyişini anlamak için kritik öneme sahip olduğunu açıkladı. Buhler, zaman içinde katmanların oluşumunu simüle etmek için sayısal bir model yarattı ve modeli yaklaşık bir milyar kez çalıştırdı. Mars'ın güney kutbunda gözlemlenen katman dizisini en iyi şekilde yeniden yarattığını bulduğu şey, gezegenin eksen eğimi arttığında H2O buz miktarının azalması ve bunun tersi oldu. Buhler, sonuçlarının \"Mars'ın su döngüsünün temel işleyişini ve buna bağlı olarak yüzeye yakın su buzunun ve hatta sıvı tuzlu suların uzun vadeli mevcudiyetini çözmek için ileriye doğru büyük bir adım sağladığını söyledi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-bir-teknik-insan-cildini-beyin-hucrelerine-donusturuyor", "text": "Beyin, insan vücudundaki en hayati organlardan biridir. Bu yüzden beynin, yaralanma ya da yaşlanma yüzünden hasar görmesi, insanların yaşam kalitesini büyük ölçüde etkiliyor. Nörolojik rahatsızlıklar, günümüzün tedavisi en zor ve yıkıcı hastalıklarından bazılarıdır. Alzheimer hastalığı da bu hastalıklar arasındadır. Genellikle araştırmacılar, Alzheimer hastalığı tedavisi için farelerden gelen beyin hücrelerini kullandılar. Şu anda ise, Kaliforniya Üniversitesi, Irvıne 'dan nörobiyologlar, nörolojik hastalıkları daha iyi anlamalarına yardımcı olması için hayvan hücreleri yerine insan hücrelerinin kullanılmasına izin verecek bir yöntem geliştirdiler. Neuron dergisinde yayınlanan çalışmalarına göre araştırmacılar, insan cildi hücrelerini kök hücrelere dönüştürmenin ve onları mikrogliya hücrelerine programlamanın yolunu buldular. Mikrogliya hücreleri beynin yaklaşık %10-15'ini oluşturuyor ve bu hücreler, ölü hücreleri ve iltihapları yok etmede görev alıyorlar. UCI'nin Nörobiyoloji ve Davranış Bölümü'nden araştırmacı Mathew Blurton Jones, mikrogliya sinir ağı geliştirilmesinde ve bakımında önemli bir araçtır, açıklamasında bulundu. UCI Alzheimer Hastalığı Araştırma Merkezi'nden hastalar tarafından bağışlanan cilt hücrelerini ilk olarak genetik işleme tabi tutarak, onları embriyonik kök hücre gibi davranmaya uyarlanmış yetişkin hücreler oluşturan pluripotent hücrelerine dönüştürerek başka tür hücreler haline dönüşmeleri sağlandı. Bu iPS hücreleri daha sonra gelişmekte olan mikrogliya hücresini taklit etmesi için tasarlanan farklılaşma faktörlerine maruz bırakıldı. Bu işlem sonunda hücreler beyin hücresine dönüştürüldü. UCI MIND yardımcı araştırma görevlisi Wayne Poon Bu keşif, insan hastalıklarını daha iyi modellemek ve yeni tedaviler geliştirmek için yeni yaklaşımlar sağlar açıklamasında bulundu. Araştırmacı Edsel Abud'a göre, Alzheimer hastalığında iltihaplanmanın rolünü, insan hücrelerini kullanarak anlamak için yenilenebilir ve yüksek verimli bir yöntem geliştirildi. Başka bir deyişle araştırmacılar, farelerdeki mikrogliya yerine insanlarınkini kullanarak, nörolojik hastalıkları incelemek ve daha isabetli tedavi yaklaşımları geliştirmek için daha doğru bir araç geliştirdi. Alzheimer hastalığı durumunda, araştırmacılar, hastalığın patolojisi ve mikrogliya hücreleri arasındaki bağlantının genetik ve fiziksel etkileşimlerini inceledi. Abud açıklamasına ek olarak şunları söyledi: Bu tarz gelişen çalışmalar, değişen tedavi stratejileriyle beraber hastalık hakkında daha fazla bilgi verecektir. Üstelik araştırmacılar, üç boyutlu beyin modellemesinde uyarılan mikrogliya hücrelerini kullanıyorlar. Amaç, mikrogliya ve diğer beyin hücreleri arasındaki etkileşimini ve bunların Alzheimer ve diğer nörolojik hastalıkların gelişimini nasıl etkilediğini anlamaktır. Bunların hepsi yeniden programlanabilen kök hücreler sayesinde gerçek oldu. Bu çalışma gerçekten de kök hücrelerinin tıpta nasıl değiştiğine dair başka bir örnektir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-calisma-bulgularina-gore-anksiyetenin-anneden-kiza-gecme-olasiligi-daha-yuksek", "text": "Araştırmalar kaygı bozukluklarının anneden kıza geçtiğini ve kaygısız bir babaya sahip olmanın erkek çocukları bu durumundan koruduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, daha önce duygudurum bozukluğu riski taşıyan ailelere odaklanan bir araştırmaya katılan, 10 yaş civarında yaklaşık 400 Kanadalı çocuktan alınan bilgilerle oluşturulan bir veri setini inceleyerek, kaygının gelişimi incelediler. Genetik daha büyük bir rol oynasaydı, anne veya babanın kaygı durumuna bakılmaksızın, her iki cinsiyetten çocuklarda aynı oranda kaygı bozuklukları ortaya çıkacaktı. Çocuklar, kendilerine model oldukları ve aynı cinsiyetten bir ebeveynden öğrendikleri için kaygı bozuklukları geliştiriyor olsaydı, anneden kıza ve babadan oğula farklı bir taşınma örüntüsü beklenirdi. İkincisi, en azından bir dereceye kadar, araştırmacıların ortak karar verdikleri şey gibi görünüyor. Araştırmada, anksiyete bozukluğu olan aynı cinsiyetten bir ebeveyni olan çocukların, yaşıtlarına kıyasla neredeyse üç kat daha fazla aynı durumu geliştirme şansı gösterildi. Bir annenin kaygı bozukluğu, kızının kaygı durumu teşhisi konma riskini artırdı. Babalarında varsa, oğulların kaygı bozukluğu olma olasılığı daha fazla değildi, ancak babalarında kaygı bozukluğu yoksa, bu, oğlunun bir kaygı bozukluğu geliştirme riskini azalttı. Çalışma gözlemsel ve retrospektif olduğu için sebep sonuç gösterilemedi. Bununla birlikte, araştırmacılar, nedensel bir bağlantı kurulursa, ebeveynleri kaygı için tedavi ederek kaygı bozukluklarının nesiller arası geçişini önlemenin mümkün olabileceğini söylüyorlar. Önceki çalışmalar, kaygının çocukların ebeveynlerinden aldıkları öğrenilmiş bir davranış olabileceğini göstermiştir. Örneğin, bir çocuk yazım testine hazırlanırken ebeveynlere rastgele ya endişeli ya da sakin davranmaları talimatının verildiği bir deney, çocukların bu tutumu yansıttığını ve endişeli bilişler ve kaçınma davranışları geliştirdiğini gösterdi. Diğer çalışmalar da ebeveyn kaygı bozukluklarını, çocuklarında daha yüksek kaygı bozuklukları olasılığıyla ilişkilendirmiştir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-holografik-kamera-koseleri-veya-kafatasinin-icini-gorebilir", "text": "Kulağa Star Trek'ten fırlamış gibi geliyor: Doktor bir kamerayı göğsünüze doğrultuyor, bir bilgisayar kalbinizin ve kan damarlarınızın hologramını oluşturuyor. Görüntüyü büyütüyor ve her biri bir milimetrenin altında ayrıntılarla güzel bir şekilde işlenmiş en küçük kılcal damarlarınızdan bazılarına bakıyor. Northwestern'in McCormick Mühendislik Okulu'ndaki bir ekip sayesinde bu teknoloji yakında gerçek olabilir. Araştırmacılar, sisten insan kafatasına kadar her şeyi görebilen -köşeleri bile- bir prototip teknolojisi yarattılar. Çalışmanın sonuçları Nature Communications dergisinde yayınlandı. Çalışmanın ilk yazarı Florian Willomitzer, \"Dünyayı yüzeyin perspektifinden görmek için her uzak yüzeye sanal bir hesaplamalı kamera yerleştirebiliriz. Bu teknik, duvarları aynaya dönüştürüyor.\" dedi. Bu, görüş alanı olmayan görüntüleme olarak bilinen bilim alanıdır. Kendi kendini süren arabalar ve son teknoloji tıbbi buluşlar çağında büyük bir haberdir. Son derece basitleştirilmiş bir ifadeyle, bir tür görsel sonar kullanarak çalışırlar. Yani bir ışık darbesi gönderirler ve geri geldiğinde ne kadar değiştiğini ölçerler. Willomitzer, \"Bir hologramdaki bir nesnenin tüm ışık alanını yakalayabilirseniz, nesnenin üç boyutlu şeklini bütünüyle yeniden oluşturabilirsiniz. Bu holografik görüntülemeyi, normal ışık dalgaları yerine sentetik dalgalarla, bir köşede veya saçıcılar aracılığıyla yapıyoruz.\" dedi. Teknik, farklı dalga boylarına sahip iki lazerin birleştirilmesiyle oluşturulan, araştırmacıların \"sentetik\" ışık dalgası dediği şeyi kullanır. Bu ışık dalgası ilgilenilen cisme çarpar ve normal şartlar altında onu göremeyeceğimiz şekilde dağılır. Bu bir köşede, bir sis duvarının arkasında veya vücudumuzun içinde olmasından kaynaklanabilir, mühendislik açısından bakıldığında, hepsi temelde aynı sorudur. Willomitzer, \"Hiç elinizde bir el feneri tutmaya çalıiştınız mı? Çalıştıysanız, bu fenomeni deneyimlemişsinizdir. Elinizin diğer tarafında parlak bir nokta görüyorsunuz, ancak teorik olarak kemiklerinizin yapısını ortaya çıkaran kemiklerinizin gölgesinde kalması gerekir. Bunun yerine, kemiklerden geçen ışık doku içinde her yöne dağılır ve gölge görüntüsünü tamamen bulanıklaştırır. dedi. Araştırmacıların NLoS tekniklerini geliştirmeye yönelik ilk girişiminden çok uzaktır, ancak mevcut teknolojiler her zaman birkaç engelle karşılaşmıştır: düşük çözünürlüklü görüntüleme, uzun işlem süreleri ve çeşitli teknik boyut kısıtlamaları - mevcut yöntemler genellikle çalışmak için çok geniş alanlara ihtiyaç duyar veya son derece sınırlı görüş alanları sağlar. Bunun da ötesinde, tek bir ışık kaynağı kullanmak kendi sorunlarıyla birlikte gelir: sonuçta ışık, ünlü bir şekilde, son derece hızlıdır. Willomitzer, \"Hiçbir şey ışık hızından daha hızlı değildir, bu nedenle ışığın seyahat süresini yüksek hassasiyetle ölçmek istiyorsanız, son derece hızlı dedektörlere ihtiyacınız var. Bu tür dedektörler çok pahalı olabilir.\" dedi. Ancak bir yerine iki farklı dalga boyu kullanmak, prototipin ultra hızlı ışık kaynakları ve dedektörler olmadan çalışmasına olanak tanır, aynı zamanda geniş bir görüş alanına sahip hızlı, yüksek çözünürlüklü bir görüntü sağlar. Willomitzer, \"Teknik geceleri ve sisli hava koşullarında da çalışabildiğinden, daha iyi oluyor\" diye ekledi. Willomitzer, bu teknolojinin günlük yaşamda ortaya çıkması için \"hala uzun bir yol\" olduğu konusunda net olsa da, \"geleceğinden\" emin. Sürüş ve tıbbi görüntüleme uygulamaları açık olsa da, teknolojinin potansiyelinin düşündüğümüzden çok daha geniş kapsamlı olduğunu söylüyor. \"Teknolojimiz yeni bir görüntüleme yetenekleri dalgasını başlatacak. Mevcut sensör prototiplerimiz görünür veya kızılötesi ışık kullanır, ancak ilke evrenseldir ve diğer dalga boylarına genişletilebilir. Örneğin, aynı yöntem uzay araştırmaları veya sualtı akustik görüntüleme için radyo dalgalarına uygulanabilir. Birçok alana uygulanabilir ve biz sadece yüzeyi çizdik dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-insansi-robot-amecanin-mukemmel-yuz-ifadeleri-var", "text": "\"Dünyanın en gelişmiş insan biçimli robotu\" Birleşik Krallık robotik şirketi Engineered Arts tarafından yayınlanan bir videoda tanıtıldı. Ameca adlı robot, sentetik kas hareketleri ve daha önce yalnızca insanların taklit edebileceği ince motor kontrolleriyle bugüne kadarki robotlar arasında gerçeğe en yakın yüz ifadelerine sahip. Ameca şu anda yüz ifadeleri için bir test platformudur, ancak vizyon, robot formunu yerleşik bir yapay zeka ile birleştirmek üzerine. Böylece onunla konuşan kişiyle etkileşime girip yanıt verebilecek ve hatta yüz ifadelerini tanıyabilecek. Bu insansı robot, yazılım geliştirmek ve donanımı yükseltmek için açık bir platform olarak tasarlandı ve sadece bir ekrandan ibaret olmayan \"alternatif bir arayüz\" sağladı. Engineered Arts, \"Ekranlara bakmak ve klavyelerde yazmak yerine, teknolojimizle daha insani yollarla iletişim kurabilmeliyiz. Makineler bir gülümsemeyi, bir kafa hareketini veya bir el hareketini anlamalıdır\" diye yazdı. \"Robotların bizimle iletişim kurmak için yüzlere ve ellere ihtiyacı var, çünkü bu ifadeler çok daha doğal ve anlaşılması kolay.\" Bu son gelişme Terminator ve iRobot'a benzese de şirket, \"insanları öldürmede kötü\" oldukları için insansı robotlardan endişe etmemeniz gerektiğini, bunun yerine endişelerinizi zaten otonom olarak insanları öldüren otomatik dronlara çevirmeniz gerektiğini belirtiyor. Ameca bir gün evin önündeki robotik çalışan olarak konumlandırılabilir veya bir etkinlikte konuklarla etkileşime girebilir. Çalışmalar devam ederken ve öngörülebilir gelecekte devam edecek olsa da, Ameca artık satış ve etkinlik kiralama için hazır. Ameca dünyaya salındığında kesinlikle karışık bir tepki vardı. Bazıları korkularını dile getirdi, bazıları robotun yüz ifadelerinin insanlarınkine ne kadar benzer olduğundan etkilendi, bazıları ise inanılmaz derecede rahatsız oldu. Engineered Arts sadece bu robotla yetinmiyor. Ameca, çeşitli görevler için ürettikleri birkaç farklı robottan sadece biri. Mesmer adlı robotları, hareketlerinizi etkileyici bir doğrulukla taklit edebilir. Quinn adlı robotları ise müşterilerle profesyonelce ilgilenmek için tasarlanmış konuşan bir kafadır. Robothespian adlı robotları da bir etkinlikte müşterileri cezbetmek için çok dilli, özelleştirilebilir bir robottur. Ekip, filmler için özel robotlar bile yaratıyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-kesfedilen-kuyruklu-yildiz-gelecek-yil-en-parlak-yildizlari-gecebilir", "text": "Eylül 2024'te Dünya'ya yaklaşacak olan bir kuyruklu yıldız, şimdiden amatör gök bilimciler arasında heyecan yaratmaya başladı. Kuyruklu yıldızlar öngörülemeyen canavarlardır ve pek çoğunun hayal kırıklığı yarattığı kanıtlanmıştır - ancak C/2023 A3 , en az on yıldaki en iyi görüntüyü sergilemek için gereken özelliklerin çoğuna sahip. Kuyruklu yıldızlar iç güneş sistemini oldukça sık ziyaret eder, ancak çok azı çıplak gözle görülebilir. Çoğu düzenli ziyaretçilerdir , Güneş'e önceki yaklaşımlarda yavaş yavaş madde kaybederler ve çok parlak olmak için yeterli kalıntıları yoktur. Diğerleri hiçbir zaman bir şov yapacak kadar Dünya'ya yaklaşamazlar. Tsuchinshan-ATLAS bu iki testi de geçiyor. Yörüngesi o kadar uzun ki, iç güneş sistemini 80.000 yıl önce ziyaret ettiği veya hiç ziyaret etmediği konusunda tartışmalar var. En yakın yaklaşımda, Dünya'dan 58 milyon kilometre veya 0,39 AU'nun biraz altında olacak. Kuyruklu yıldızın parlaklığına ilişkin tahminler, yolundan çok daha fazla belirsizliğe sahip. Bu, mega kuyruklu yıldız Bernardinelli-Bernstein gibi dev bir cisim değil. Bununla birlikte, Güneş'ten Jüpiter'den çok daha uzakta olmasına rağmen, düşük erime noktalı buzların gaza süblimleştiği bir kuyruğun işaretlerini şimdiden görebiliyoruz. Tsuchinshan-ATLAS Venüs'ün yörüngesine girdiğinde, gazlar akıyor olacak, yanına toz alacak ve muhtemelen gökyüzünde uzun bir yol kat edecek bir kuyruk oluşturacak. Kuyruğun ne kadar uzakta ve ne kadar parlak olacağı, büyük ölçüde Tsuchinshan-ATLAS'ı oluşturan kaya ve buzun tam bileşimlerine ve Güneş'in kavurucu ışınlarında bir arada kalmasına veya parçalanmasına bağlıdır. Kuyruklu yıldız modelleyicisi Gideon van Buitenen, web sitesinde, \"Kuyruklu yıldızların bizi hayal kırıklığına uğratma ya da hoş bir şekilde şaşırtma yetenekleri, onları bu kadar ilginç kılan pek çok şeyden biridir.\" yazıyor. Van Buitenen bunu göz önünde bulundurarak, yazının yazıldığı sırada sıfır kadir zirve değeri öngörüyor. Bu, onu en parlak dört yıldız dışında hepsinden daha parlak ve C/2022 E3'ten yaklaşık kırk kat daha parlak yapar. Ancak bu rakam, ileri saçılma olasılığını göz ardı ediyor - ki bu gerçekleşirse, Tsuchinshan-ATLAS'ın Dünya'ya neredeyse en parlak halindeki Venüs kadar ışık yansıtmasına neden olabilir. Dahası, gök ekvatoruna yakın olmaya devam edecek, dünyanın büyük bir kısmının görmesi için iyi bir konum. McNaught Kuyruklu Yıldızı'nın Perth üzerinden çekilmiş bir görüntüsü, Tsuchinshan-ATLAS'ın en iyi senaryoda nasıl görünebileceğini gösteriyor. Alternatif olarak, C/2022 E3'ten biraz daha iyi olabilir. Tsuchinshan-ATLAS şu anda gök ekvatorunun bir derece içinde, bu da onu Dünya'nın hemen her yerinden görünür kılmakta. Ne yazık ki 18. kadirde, çoğu amatör teleskobun ulaşamayacağı bir yerde. Dürbünle bile, görünür olması gelecek yılın Temmuz veya Ağustos ayına kadar sürecek, ancak daha sonra hızla parlaklaşacaktır. Kuyruklu yıldızları gözlemlemeyle ilgili yaygın bir sorun, genellikle Güneş'e yakın olduklarında en parlak olmaları ve bu nedenle Dünya'dan görülmelerinin genellikle imkansız olmasıdır. Tsuchinshan-ATLAS bundan bir dereceye kadar muzdarip, ancak muhtemelen sabahın erken saatlerinde Güneş'e görülemeyecek kadar yaklaşmadan önce etkileyici bir görüntü sergileyecektir. Dışa doğru yolculuğunu tahmin etmek daha zor - daha önce çok fazla madde kaybetmiş olabilir veya 2007'deki McNaught'tan bu yana en iyi kuyruklu yıldız olabilir. Kuyruklu yıldızlar gökyüzünün çok büyük bir bölümünü kapladıkları için ışık kirliliğinden benzer parlaklıktaki yıldızlardan çok daha fazla etkilenirler - ancak en azından Tsuchinshan-ATLAS'ı görmek isteyen şehir sakinlerinin tatil rezervasyonu yapmak için bolca zamanları var."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-super-kutleli-kara-delik-gunesimizin-30-milyar-kati-agirliginda", "text": "Abell 1201 kümesinin merkezinde dev bir eliptik galaksi bulunur ve merkezinde bir süper kütleli kara delik yer alır. Önceki analiz, cismin büyük olduğunu ileri sürdü - bilinen çoğu kara delikten daha büyük. Sonuncusu, onu evrendeki en büyük cisimler arasına yerleştiriyor, bazı galaksilerden daha büyük. Tahmini kütlesi Güneş'inkinin 32 milyar katı. Bunu bağlama oturtmak zor. Samanyolu'nun en büyük uydu galaksilerinden biri olan Küçük Macellan Bulutu, 6,5 milyar güneş kütlesine sahiptir. Bu tek kara delik beş kat daha ağır. Durham Üniversitesi Fizik Bölümü'nden baş yazar Dr. James Nightingale, bir açıklamada, \"Güneşimizin kütlesinin yaklaşık 30 milyar katı olan bu özel kara delik, şimdiye kadar tespit edilen en büyük kara deliklerden biri ve kara deliklerin teorik olarak ne kadar büyük olabileceğine inandığımız üst sınırda, dolayısıyla son derece heyecan verici bir keşif.\" dedi. Kara delikleri gözlemlemek kolay değil. \"Kara\" olarak adlandırılmaları yanlış bir isim değil - onlardan hiçbir şey kaçmaz, ışık bile, bu nedenle araştırmacıların etraflarında olup bitenleri gözlemlemesi gerekir. Küçük olanların birleşmesinden oluşan kütleçekimsel dalgaları veya etraflarındaki en yakın bölgeden gelen radyo dalgalarını görmek mümkündür. İnanılmaz kütleçekimi maddeleri x-ışınlarında parlayacak kadar ısıtabileceğinden, aktif olarak besleniyorlarsa fark edilebilirler. Burada kullanılan yöntem farklıdır. Araştırmacılar kütleçekimsel merceklerin ürettiği etkiyi, galaksi veya galaksi kümesi gibi devasa bir cismin uzay-zamanı nasıl bükebileceğini, simüle ediyorlardı. Bu bükme, arka plandaki cisimleri büyütebilir ve en uzaktaki tek yıldızlı sistem gibi, çok uzaktaki şeyleri incelemek için çok faydalıdır. Kara delikler aynı zamanda oldukça iyi kütleçekimsel merceklerdir ve bu çalışma, devasa galaksilerdeki farklı boyutlardaki süper kütleli kara delikleri simüle etti. Ekip, ışığı nasıl bükeceklerini çıkardı ve dev süper kütleli kara delikli modellerinin, Dünya'dan 2,7 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan Abell 1201'in Hubble Uzay Teleskobu gözlemiyle eşleştiğini keşfettiler. Araştırma, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'de yayınlandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-surec-kanalizasyonu-degerli-kimyasallara-donusturebilir", "text": "Stanford'dan bir bilim insanı ekibi, kanalizasyon arıtımının son derece toksik yan ürünlerini almanın ve bunları tarım ve hatta elektronik için değerli kaynaklara dönüştürmenin bir yolunu bulmuş olabileceğinden, bir insanın dışkısı başka bir insanın hazinesi olabilir. Ekip, suyun çok daha verimli bir şekilde yeniden kullanılmasına izin verebileceğine inanıyor - temiz suya erişimi olmayan pek çok ülkede umutsuzca ihtiyaç duyulan bir şey - ve zehirli bir atık ürünü birden fazla endüstride önemli kullanımları olan bir ürüne dönüştürürken. Stanford Üniversitesi'nde kimya mühendisliği yardımcı doçenti olan kıdemli yazar Will Tarpeh yaptığı açıklamada, \"Her zaman kimyasal üretim süreçlerindeki döngüyü kapatmanın yollarını arıyoruz\" dedi. Sonuçları ACS ES&T Engineering dergisinde yayınlandı. Bilim insanları, insanların ürettiği çok miktarda kanalizasyon için uygun maliyetli arıtma seçenekleri bulmaya çalışırken, güçlü bir rakip olarak bir yöntem vurgulandı: anaerobik filtrasyon. Bu işlem, sudaki katıları ve istenmeyen parçacıkları yakalayan ve ayrıştıran aktif biyokütle dolu bir filtreden akan atık suyu içerir. Verimlidir, elektrik gerektirmez ve katıları atık sudan ve hatta arıtmadan geçmiş sudan etkin bir şekilde uzaklaştırır. Bununla birlikte, tüm iyi şeyler gibi, anaerobik filtrasyonun da sorunlu bir dezavantajı vardır - büyük miktarlarda sülfür üretir. Sülfür zehirlidir ve büyük miktarlarının üstesinden gelmek son derece zordur. Yan ürünün mevcut yönetim teknikleri, boruları aşındıran ve suyun daha fazla dezenfeksiyonunu zorlaştıran başka toksik kimyasallar üretir. Daha iyi bir alternatif arayışında olan araştırmacılar, sülfitleri nasıl kullanılabilir hale getirebileceklerini merak ettiler. Bu tür bir kullanım, kükürt içeren gübrelerdir ve çiftçiler tarafından yaygın olarak kullanılan kükürt, bitkilerin ihtiyaç duyduğu ana besin maddesidir. Ancak bu yan ürünlerin gübreye dönüştürülmesi henüz tam olarak gelişmemiş bir süreçtir. Araştırmacılar, elektrokimyasal kükürt oksidasyonunu kullanarak atık su sülfürlerini faydalı ürünlere dönüştürmeye başladılar ve reaksiyonun nerede sınırlı olabileceğini ve ayrıca kükürt geri kazanımını durdurabilecek herhangi bir tıkanıklık olup olmadığını belirlemek için süreci mikroskopi ile analiz ettiler. Yenilenebilir enerji ile güçlendirilebileceğini ve tüm şehirlerin tedavisi için uygun ölçekte kullanılabileceğini iddia ederek sürece başarılı bir şekilde ince ayar yaptılar. Azot yakalayan diğer geri kazanım teknikleriyle birleştirilecek olsaydı, doğrudan amonyum sülfat gübresi bile üretebilirdi. Ekip şimdi sürecin daha da optimize edilebileceğini ve hatta atık suyun toksik çıktısını azaltmanın, kirliliği azaltmanın ve nihayet yan ürünleri olumlu bir şekilde kullanmanın bir yolu olarak uygulanabileceğini umuyor. Stanford'da inşaat ve çevre mühendisliği alanında doktora öğrencisi olan baş yazar Xiaohan Shao yaptığı açıklamada, \"Umarım bu çalışma, kirliliği azaltan, değerli kaynakları geri kazandıran ve aynı zamanda içilebilir su yaratan teknolojinin benimsenmesini hızlandırmaya yardımcı olacaktır\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-teknolojiyle-havadan-su-elde-etmek-mumkun", "text": "Cihaz önce havadaki nemi çekiyor. Sonrasında güneş ışığına maruz bırakıldığında siyah boyalı katmanda sıcaklık artıyor ve yakalanan nemi bir kap içine buhar halinde bırakıyor. Daha sonra yoğunlaştırıcı, buharı soğutuyor ve suyu sıvı forma dönüştürüyor. Kahve fincanı boyutundaki bu cihaz, çöl havasında güneş ışığı dışında hiçbir şeyi kullanmadan içilebilir su üretebiliyor. Bu miktar kulağa çok fazla değil gibi gelebilir, ancak tasarımcılar mevcut cihazın sadece bir prototip olduğunu söylediler. Ancak tasarımcılar bu cihazın, Orta Doğu ve Kuzey Afrika gibi dünyanın en sıcak ve uzak bölgelerinde taze su depolaması için ölçeklendirileceğini söylediler. Düşük enerjili su toplama konusunda önceki girişimlerde, bağıl nemi % 50'nin altında tutmak için mücadele edildi . Yaghi ve çalışma arkadaşları özel materyal sayesinde, yeni cihazın suyu havadan % 20 bağıl nem oranıyla elde ettiğini, 13 Nisan'da Science'da online olarak rapor ettiler. Bu, öğleden sonra bağıl nemin yüzde 21 olduğu Las Vegas'ta su oluşturmak gibidir. İçme suyu kaynakları artan insan nüfusunun artan taleplerine yetmediğinden ve iklim değişikliğinin neden olduğu yağışlardaki değişimlerden dolayı sorunu şiddetlenmesi öngörülüyor. Zaten dünya nüfusunun üçte ikisi su sıkıntısı çekiyor. Atmosfer, büyük oranda kullanılmayan ve 5 milyon olimpik havuzu doldurabilecek kapasitede olan bir su kaynağıdır. Hava suyla doyurulduğunda nemi dışarı çıkarmak kolaydır. Ancak nemli bölgeler su sıkıntısı probleminin bulunduğu yer değildir. Kavrulmuş bölgelerde kurutucu havadan su çekilmesi daha büyük bir mücadeledir. Silis jelleri gibi süngerimsi maddeler ile düşük bağıl nemde bile havadan nem çıkartılabilir. Ancak bu malzemeler ya suyu çok yavaş çıkartmaktalar ya da suyu malzemeden çıkartmak için çok enerji gerektirmekteler. Yeni cihaz bu iki problemi de ortadan kaldıran bir materyal olarak kullanıyor. MIT makine mühendisi Evelyn Wang, Yaghi ve çalışma arkadaşları organik moleküller ile bağlı elektrik yüklü metal atomlarından oluşan bir malzemeyi yeniden biçimlendirdi. MOF-801 isimli bu metal-organik yapı, gazları su buharı olarak yakalayabilen mikroskobik, süngerimsi gözenek ağından oluşuyor. Oda sıcaklığında gözeneklerde su toplanıyor. Sıcaklıklar yükseldiğinde su cihazın içine kaçıyor. Takımın prototipi, bakır köpük ile karıştırılmış bir MOF-801 katmanı içeriyor. Gölgede bırakılan bu katman havadan su buharı toplar. Doğrudan güneş ışığına maruz bırakıldığında katman ısınır ve su buharı alttaki bir odaya kaçar. Bu odanın içindeki bir yoğunlaştırıcı, su buharını soğutur ve onu sıvı formdaki içilebilir su haline dönüştürür. Tüm bu işlem yaklaşık iki saat sürer. Cihazın laboratuvar testleri, kullanılan her MOF-801 kilogramı başına günde 2.8 litre su topladığını gösteriyor. Yaghi, şu an olduğu gibi cihaz su üreten altyapı olmaksızın, kuru bölgelerde kişisel bir su kaynağı olarak kullanılabileceğini ya da sistemi bütün bir topluluğa yeterli içme suyunu üretmek için ölçeklendirilebileceğini söyledi. Atlanta'daki Georgia Tech'de kimya mühendisi olan Krista Walton, cihazın düşük bağıl nemde su üretme kabiliyetinin bir buluş olduğunu söyledi. Krista Bu günlerde hiç kimse böyle MOF'lar kullanmıyor. açıklamasında bulundu. Walton, ölçek arttırma maliyeti gelince, cihaz içinde metal-organik yapısında kullanılan maddenin egzotik olmadığını söyledi. Bu cihaza olan talep çok olsaydı, büyük miktarda malzeme üretmek kesinlikle mümkün olurdu. H.Kim ve arkadaşları Doğal güneş ışığı ile çalışan metal-organik yapılı havadan su topluyor. Araştırma, 13 Nisan 2017'de Science'da yayınlandı. T. Sumner. New desalination tech could help quench global thirst. Science News. Vol. 190, August 20, 2016, p. 22. E. Conover. Turning water to steam, no boiling required. Science News Online, April 8, 2016."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-tespit-edilen-asteroit-su-anda-dunyanin-yakinindan-geciyor", "text": "Endişelenmeyin, siz bunu okurken, aşağı yukarı bir ev büyüklüğünde bir asteroit Dünya'nın yanından hızla geçmek üzere. Bulunduğunuz yere bağlı olarak, yeni bulunan asteroit 2023 EY, gezegenimizin yanından sadece 240.000 kilometre mesafeden geçecek. Bu rahatsız edici derecede yakın gelebilir, ancak bu mesafe aslında oldukça büyüktür. 2023 EY gibi küçük bir asteroit hiçbirimiz için tehdit oluşturmaz. Çapı sadece 16 metre. Ayrıca 2023 EY bizim atmosferimize bile girmeyecek. Yine de, yakınlığı harika bir fırsat sunuyor. Asteroit çıplak gözle görebileceğimiz kadar parlak olmasa da teleskoplarla görülebilecek. Sanal Teleskop Projesi, uçuşu canlı yayınlayacak. Görüntüler, İtalya'nın merkezindeki Ceccano'da 17 inçlik bir robotik teleskop tarafından yakalanacak ve en yakın yaklaşmayı aşağıdan izleyebilirsiniz. Özellikle enteresan olan şey, bu asteroitin sadece birkaç gün önce tespit edilmiş olmasıdır. Asteroit çarpması uyarısı, Hawaii Üniversitesi tarafından kurulan ve NASA tarafından sağlanan ATLAS ağını oluşturan dört teleskoptan biri olan Güney Afrika'daki Sutherland Gözlem İstasyonundaki bir teleskop tarafından alındı. Hawaii'de, biri Şili'de ve biri Güney Afrika'da iki teleskopla ATLAS'ın amacı, bir asteroit Dünya'ya rahatsız edici bir şekilde yaklaşmadan en az birkaç gün önce haber verebilmektir. Ve şimdi, son DART görevi sayesinde, roketleri kullanarak bir asteroidi rotasından başarılı bir şekilde fırlatabileceğimizi biliyoruz, bu gelişmiş uyarı çok önemli olacak. 2023 EY, Apollo NEO veya Dünya'ya yakın nesne olarak sınıflandırılır. Apollo asteroitleri, adını 1930'larda Alman astronom Karl Reinmuth tarafından keşfedilen bir asteroit olan 1862 Apollo'dan almıştır. Hepsinin Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesinden daha büyük yörüngeleri var ama yolları Dünya'nınkiyle kesişiyor. Apollo asteroitlerinin yaklaşık 2.000'i, potansiyel olarak tehlikeli asteroitler olarak tanımlanıyor; bu kulağa korkutucu geliyor ama temelde, Dünya'nın 7,5 milyon kilometre yakınına gelebilecek yaklaşık 150 metreden daha büyük nesneler anlamına geliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-x-patlamasi-atmosferinden-puskururken-gunes-gercekten-uyaniyor", "text": "28 Mart 2023 akşamı geç saatlerde Güneş güçlü bir güneş patlaması yaydı. Bu olay, gezegenin Güneşli bölümünde bazı sınırlı ve geçici radyo parazitlerine ve bazı durumlarda kesintilerine neden oldu. O zamanlar alan Asya ve Okyanusya'yı içeriyordu. Patlamalar X sınıfıydı: Güneş patlamalarının A, B, C, M veya X sınıfına yerleştirildiği logaritmik sınıflandırmamızdaki en güçlü sınıf. X, M'nin on katıdır, o da C'nin on katıdır, ancak herhangi bir C patlaması veya daha düşük seviyedeki bir patlama Dünya'yı etkilemez. Bu sonuncusu bir X1.2 patlamasıydı - önemli, ancak bu güneş döngüsünde, özellikle de son birkaç ayda gördüğümüz en güçlüleri arasında değil. Güneş'teki patlamalar, koronal kütle atımları ve delikler hakkında çok fazla tartışma varmış gibi geliyorsa, bunun nedeni Güneş'in şu anda çok aktif olması. Kayıtların başlamasından bu yana 25. olan bu güneş döngüsü için Güneş maksimum aktivitesine doğru ilerlediğinden bu beklenen bir durum - ancak Güneş'in tamamen uyanık olduğu kabul edilse bile, bu son birkaç ay modellerin tahmin ettiğinden çok daha aktif geçti ki bu çok heyecan verici. Güneş'in değişkenliği ve yıldızımızın ne kadar aktif olduğunu artırabilecek veya bastırabilecek potansiyel daha uzun süreli döngüler hakkında hala bilmediğimiz çok şey var. Bu patlama gezegenimizi etkilerken, Güneş çok daha güçlenebilir. Modern yöntemler kullanılarak, en güçlü patlama 2003'te kaydedildi ve en azından bir X28'di - o kadar güçlüydü ki, onu ölçen sensörlere aşırı yük bindirdi. Yeni patlama, NASA'nın Güneş'i sürekli izleyen Güneş Dinamikleri Gözlemevi tarafından bildirildi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeni-yapilan-bir-calismaya-gore-zehirli-parcaciklar-solundugunda-dogrudan-beyne-gidebilir", "text": "Hava kirliliği sadece akciğerlerinizin ve kalbinizin sağlığını etkilemez. Son araştırmalar, ince parçacıklı maddelerin beyne de zarar verebileceğini buldu ve bilim insanları sonunda bunun nasıl olabileceğini çözdüklerini düşünüyorlar. Fare modellerinde, havadaki ultra ince parçacıkların akciğerlere girebildiği, kan dolaşımına sızabildiği ve nihayetinde beyni işgal ettiği görülüyor. Toksinler nörolojik dokuda bir kez mevcut olduğunda, bağışıklık sisteminin temizlemesi çok daha zordur. Araştırmacılar, havadaki parçacıkların beyinde, farenin vücudundaki diğer organlardan daha uzun süre tutulduğunu buldular. Aynı sistemin insanlarda da bulunup bulunmadığı henüz net değil, ancak bulgular, parçacıkların yeterince küçük olması durumunda kan beyin bariyerini geçebileceğini gösteriyor. Sızdıran bir kan beyin bariyeri daha önce bilişsel hasarla ilişkilendirilmişti, ancak mevcut çalışma, beynin sınır devriyesi tarafından gizlice giren hava kirleticilerini gösteren ilk çalışmalardan biri. Daha önce bilim insanları, ince parçacıklı maddenin kan beyin bariyerini geçemeyeceğini düşünüyorlardı. Bunun yerine, parçacıkların, doğrudan merkezi sinir sistemine bağlı olan bağırsaktaki sinir hücreleri veya burun yoluyla beyne ulaştığı düşünülüyordu. Birleşik Krallık'taki Birmingham Üniversitesi'nden nanobilimci Iseult Lynch, \"Bu çalışma, solunan partiküller ile daha sonra vücutta nasıl hareket ettikleri arasındaki bağlantıya yeni bir ışık tutuyor\" diye açıklıyor. Bugün hava kirliliğinin kardiyovasküler sistemi nasıl etkilediği hakkında merkezi sinir sisteminden çok daha fazla şey biliniyor. Bununla birlikte, son yıllarda, büyük şehirlerde hava kirliliğine kronik olarak maruz kalma, gençlerde bile nöroinflamasyon ve bilişsel gerileme ile ilişkilendirilmiştir. Hasarın bir kısmı, sızdıran bir kan beyin bariyeri ile bağlantılı olan Alzheimer hastalığına ürkütücü bir şekilde benziyor. Araştırmacılar, kronik hava kirliliğine maruz kalan 25 kişinin beyin omurilik sıvısını analiz ederken, demir, kalsiyum, malayait (CaSnSiO5) ve anataz titanyum dioksit gibi tehlikeli hava kirleticileri olan parçacıkların kanıtını buldular. Bulgular, zehirli havanın bir şekilde beyin sıvımızı işgal ettiğini gösteriyor. Bu fikri daha fazla test etmek için araştırmacılar farelere yöneldi. Siyah karbon partikülleri ve titanyum dioksit partikülleri, burnu tamamen atlayarak doğrudan akciğerlere enjekte edildiğinde, yazarlar toksinlerin dolaşımdaki kan yoluyla fare beynini istila ettiğini buldular. Bu arada, hava kirleticilerine maruz kalmayan fareler, beyin dokularında toksinlere dair hiçbir kanıt göstermedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yenilebilir-su-nedir", "text": "Artık hepimiz plastiğin doğaya verdiği zararın farkındayız ve bu olumsuzluğu gidermek için belli çözümler üretmeye çalışıyoruz. Birleşmiş Milletler çevre programının verilerine göre 2018 yılında dünya genelinde üretilen plastik atıkların %40'ını ambalajlar, bu ambalajların büyük kısmını ise pet şişeler oluşturuyor. Ayrıca bu tek kullanımlık plastikler, Dünya Doğa Koruma Vakfı raporuna göre, denizlerdeki kirliliğin %60'ını oluşturuyor. Doğaya bu denli zararı olan plastiğin büyük bir bölümü bu amaçla üretilirken artık gıdaları korumak ve saklamak için alternatif çözüm arayışındayız. Bu amaçla Su Kapsülleri ya da diğer adıyla Ooho Water, 2014'ten beri Skipping Rocks Lab tarafından üzerinde çalışılan çevre dostu, inovatif bir çözüm olmaya aday. Hatta Richmond Maratonu, London Maratonu gibi bazı spor etkinliklerinde dağıtıldı ve olumlu geri bildirimler almayı başardı. Su Kapsülleri, aslında bir şişe gibi koruyucu bir madde içine depolanmış sudan başka bir şey değil. Ama bu üretimi ilgi çekici yapan özelliği, içinde suyu saklayan maddenin de yenilebilir olması. Bu sayede tüketilen su geride herhangi bir atık bırakmıyor. Bu yenilebilir maddenin içeriğini kalsiyum klorür ve sodyum aljinat oluşturuyor. Hücre şeklini korumakla görevli bir yapı olan sodyum aljinat, soğuk kuzey denizlerinde alijinik asit içeren su yosunlarında bulunan kahverengi alglerden elde ediyor. Bu iki madde birleşince şeffaf jel yapıda bir duvar oluşturur. Ama bu jel yapı, içindeki sıvıyı muhafaza edecek kadar da katı bir kıvama sahiptir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yenilenebilir-biyo-fotovoltaik-hucre-olusturuldu", "text": "Bilim insanları, Nesnelerin İnterneti uygulamalarında yaygın olarak kullanılan bir mikroişlemci olan Arm Cortex M0+'a güç sağlayabilen bir alüminyum anot üzerinde Synechocystis adlı bir tür fotosentetik mavi-yeşil alg kullanarak bir biyo-fotovoltaik enerji toplama sistemi oluşturdular. Synechocystis mavi-yeşil algleri içeren bu sistem, ortam ışığı ve sudan başka bir şey kullanmadan bir yıl boyunca sürekli olarak bir mikroişlemciye güç verdi. Nesnelerin İnterneti olarak bilinen elektronik cihaz ağına güç sağlamak için sürdürülebilir, uygun fiyatlı ve merkezi olmayan elektrik enerjisi kaynakları gereklidir. Tek bir Nesnelerin İnterneti cihazı için güç tüketimi mütevazıdır, ancak Nesnelerin İnterneti cihazlarının sayısı şimdiden milyarlara ulaşmıştır ve çok sayıda taşınabilir enerji kaynağı gerektiren 2035 yılına kadar bir trilyona ulaşması beklenmektedir. Piller büyük ölçüde pahalı ve sürdürülemez malzemelere dayanır ve sonunda şarjları biter. Mevcut enerji toplayıcılar daha uzun ömürlüdür ancak çevre üzerinde olumsuz etkileri olabilir. Biyokimya Bölümü'nde araştırmacı olan Profesör Christopher Howe, \"Büyüyen Nesnelerin İnterneti, artan miktarda güce ihtiyaç duyuyor ve bunun, pil gibi depolamaktan ziyade enerji üretebilen sistemlerden gelmesi gerektiğini düşünüyoruz\" dedi. Deneylerde ekibin cihazı, Nesnelerin İnterneti cihazlarında yaygın olarak kullanılan bir mikroişlemci olan Arm Cortex M0+'a güç sağlamak için kullanıldı. Doğal ışık ve buna bağlı sıcaklık dalgalanmaları altında bir ev ortamında ve yarı açık koşullarda çalıştı ve altı aylık sürekli güç üretiminden sonra sonuçlar yayınlanmak üzere sunuldu. Yine Cambridge Üniversitesi Biyokimya Bölümü'nden Dr. Paolo Bombelli, \"Sistemin uzun bir süre boyunca ne kadar tutarlı bir şekilde çalıştığından çok etkilendik - birkaç hafta sonra durabileceğini düşündük ama devam etti\" dedi. Alglerin beslenmeye ihtiyacı yoktur çünkü fotosentez yaparak kendi besinini oluşturur. Ve fotosentezin ışık gerektirmesine rağmen, cihaz karanlık dönemlerde bile güç üretmeye devam edebilir. Araştırmacılar, \"Bunun nedeni, yosunların ışık olmadığında yiyeceklerinin bir kısmını işlemesi ve bunun bir elektrik akımı üretmeye devam etmesidir\" dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yepyeni-matematik-teoremleri-icat-eden-yapay-zeka-yaratildi", "text": "Matematikçi Geordie Williamson, \"Matematikçiler karmaşık veri kümelerinin analizine yardımcı olmak için makine öğrenimini kullanırken, varsayımları formüle etmemize veya matematikte kanıtlanmamış fikirler için olası saldırı hatları önermemize yardımcı olmak için bilgisayarları ilk kez kullanıyoruz\" dedi. Williamson dünyaca ünlü bir temsil teorisyenidir, yani akıllara durgunluk verecek kadar soyut nesnelerle çalışır ve onları yalnızca son derece soyut nesnelere dönüştürmek için zekice numaralar bulmaya çalışır. Williamson, \"Alanımda uzun süredir devam eden varsayımları kanıtlamak veya çürütmek için çalışmak, zaman zaman sonsuz uzayın ve birden çok boyutta son derece karmaşık denklem kümelerinin dikkate alınmasını gerektirir. Matematiksel sezgi tarafından yönlendirildiğinde makine öğreniminin, büyük miktarda verinin mevcut olduğu veya nesnelerin klasik yöntemlerle çalışamayacak kadar büyük olduğu alanlarda ilginç ve kanıtlanabilir varsayımları ortaya çıkarabilen güçlü bir çerçeve sağladığını gösterdik.\" diye açıkladı Williamson. Şimdi eskisinden biraz daha kanıtlanabilir görünen bu varsayımlardan biri, Kazhdan-Lusztig polinomları olarak bilinen şeyi içeriyor. Bunlar, çok çeşitli soyut matematikle oldukça derin ve temel bağlantıları olan matematiksel ifadelerdir. Bu varsayım 40 yıldır çözülemedi, ancak DeepMind'in yardımı sayesinde Williamson bir çözümün çok yakında bulunabileceğini düşünüyor. Bu kendi başına zaten yeterince etkileyiciyken DeepMind'in yetenekleri sadece matematikçilerin artıklarını toplamakla sınırlı değil. Görünüşe göre yapay aritmetikçi düğüm teorisi alanında da bir dahidir. Bu yapay zeka, Marc Lackeby ve Andras Juhasz'ın düğümlerin cebirsel ve geometrik değişmezlerini birbirine bağlayan, bir matematikçi için tamamen yeni, daha önce hiç görülmemiş ve şaşırtıcı bir teoremi keşfetmelerine ve kanıtlamalarına yardımcı oluyor. Lackeby, \"Matematiğin farklı alanları arasında yeni ve beklenmedik bağlantılar keşfetmek için makine öğrenimini kullanmak büyüleyiciydi. Yaptığımız çalışmanın makine öğreniminin matematiksel araştırmalarda gerçekten yararlı bir araç olabileceğini gösterdiğine inanıyorum.\" dedi. Matematikçiler gelecekteki iş durumları hakkında endişelenmekten çok, geleceğin insanlar ve yapay zeka arasında daha fazla işbirliği göstereceğini umuyorlar. Williamson matematik terimleriyle zekayı açıkladı: \"zeka, en iyi şekilde çok eksenli, çok boyutlu bir alan olarak düşünülür: akademik zeka, duygusal zeka, sosyal zeka. Böyle baktığınızda yapay zeka, bir sorunu birlikte keşfetmek için yalnızca bir eksen daha, ve daha fazla eksen, zor bir soruna yaklaşmak için daha fazla yön anlamına gelir. diye belirtti. Yapay zeka olağanüstü bir araçtır. Bu çalışma, benim gibi saf matematikçiler için yararlılığını ilk kez kanıtladı. Sezgi bizi uzun bir yola götürebilir, ancak yapay zeka insan zihninin her zaman kolayca fark edemeyeceği bağlantıları bulmamıza yardımcı olabilir. dedi."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yesil-cayin-faydalarini-biliyoruz-peki-ya-zararlari", "text": "Yeşil çay içerisinde sağlığa zararlı olabilecek başlıca kimyasal maddeler kafein, florin elementi ve flavanoid olarak listelenebilir. Bu kimyasalların ve yeşil çayın içeriğinde bulunan diğer kimyasal maddelerin kombinasyonun aşırı miktarda tüketimi, ciddi karaciğer hasarıyla sonuçlanabilir. Yeşil çay içerisinde bulunan tanenler folik asit emilimini azaltırlar. Folik asit yani B vitamini, cenin gelişimi için hayati öneme sahiptir. Ayrıca yeşil çayın içeriğindeki kimyasallar, bazı ilaçlar ile tepkime verirler. Bu sebeple de fazla yeşil çay tüketen bireyler eğer ilaç kullanıyorlarsa mutlaka ilaç yönergelerini dikkatli takip etmelidirler. Yeşil çay ile tüketim uyarıları genellikle uyarıcılar ve antikoagülanlar için yapılmaktadır. Her bir bardak yeşil çay içerisinde ortalama 35mg kafein bulunmaktadır. Kafein uyarıcı olması sebebiyle kalp atış hızını ve kan basıncını yükseltir. Kafein hangi kaynaktan alınırsa alınsın çok fazla alındığında hızlı kalp atışlarına, uykusuzluğa ve ruh hastalıklarına hatta ölümlere bile yol açabilmektedir. Birçok insanda kafein tolare edebilme oranı 200 ila 300mg arasındadır. WebMD verilerine göre, yetişkinler için ölümcül kafein dozajı, kilogram başına 150-200mg arasındadır ve daha azında bile ciddi kafein zehirlenmeleri olasıdır. Florin insanlar için gerekli bir madde değildir. Az miktarda vücutta bulunmasının kemik ve diş sağlığı için önemli olduğu savunulsa dahi faydaları kesin olarak kanıtlanmış değildir. Özellikle florütleştirilmiş su tüketen insanların yeşil çay ile birlike tüketmeleri oldukça risklidir. Florin aşırı dozu büyümede gecikmelere, dental fluoroza ve kemik hastalıklarına sebep olabilir. Flavonoidler potent antioksidanlardır ve hücreleri radikal hasarlardan korurlar. Fakat, flavonoidler ayrıca vücutta demirleri bağlarlar. Yani, vücudun gerekli olan demirin emilmesi yeteneğini kısıtlarlar. Bu da, kansızlığa ve pıhtılaşma bozukluklarına neden olabilir. Yapılan araştırmaların verilerine göre, yemeklerle beraber rutin yeşil çay tüketimi, demir emilimini %70'e kadar azaltmaktadır. Bu sebeple, yeşil çay tüketiminin yemeklerle değil de öğün aralarında olması dikkat edilmesi gereken bir nokta olabilir. Birçok araştırmacı, yeşil çayın günde 5 bardaktan fazla tüketilmemesini savunmaktadır. Hamileler ve emziren kadınlar için ise önerilen günde 2 bardaktan fazla tüketilmemesidir."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yeterince-uyumadigimizda-beyin-kendini-yemeye-basliyor", "text": "Fakat garip bir şekilde aynı süreç yeterince uyunmadığında da gözleniyor. Araştırmacılar, uyku azlığı durumunda beynin önemli miktarda nöronu ve sinaptik bağlantıyı temizlediğini ve sonrasındaki uyku takviyesinin zararı telafi edemediğini keşfettiler. İtalya' daki Marche Politeknik Üniversitesi'nde çalışan nörolog Michele Bellesi tarafından yönetilen bir çalışma grubu, memeli beyninin uykusuzluğa verdiği tepkiyi araştırarak uyumuş ve uyumamış fareler arasındaki garip benzerliği ortaya çıkardı. Vücuttaki tüm hücrelerde olduğu gibi, beyindeki sinir hücreleri de sinir sisteminin yapışkanı olarak adlandırılan glial hücrelerin iki türü tarafından yenileniyor. Mikroglial hücreler Yunanca ''hızlıca yemek'' anlamına gelen fagositoz yoluyla eski ve yıpranmış hücreleri temizlemekten sorumluyken, astrositlerin görevi ise beyindeki gereksiz sinapsları budamak. Günlük nörolojik yıpranmanın uyuduğumuzda temizlendiğini biliyoruz. Fakat aynı durumun yeterince uyumadığımızda da görmekteyiz. Bu iyi bir şey değil. Çünkü beyin kendine zarar vermeye başlıyor. Örnek vermek gerekirse, uyuduğunuzda evinizdeki çöpler temizlenirken; birkaç gece uyumadığınızda televizyonunuz, buzdolabınız ve köpeğiniz evden atılıyor. '' Uykusuzluktan dolayı sinapsların bir kısmının astrositlerce yendiğini ilk defa gösterdik'' diyor Bellesi, New Scientist dergisine yaptığı açıklamada. Bu çalışmayı yapmak için araştırmacılar fare beyinlerini dört gruba ayırdılar. Araştırmacılar dört grup arasındaki astrosit etkinliklerini karşılaştırdığında; iyi dinlenmiş farelerdeki sinapsların yüzde 5.7'sinde, az uyumuş farelerdeki sinapsların yüzde 7.3'ünde astrositlerin etkin olduğunu gözlemliyorlar. Uykusuz ve kronik uykusuz farelerde farklı bir durum görülüyor. Mikroglial hücrelerin atıkları yemesi gibi astrositlerin sinapsların parçalarını yiyerek etkinliklerini artırdıkları gözleniyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yildiz-mi-gezegen-mi-gunesin-gizemi", "text": "Bir yıldızın etrafındaki toz, etrafındaki gök cisimlerinin oluşumu için kritik öneme sahiptir. Yıldızların etrafındaki toz, gezegen sistemlerinin oluşmasına yardımcı olabilecek karbon ve demir gibi elementler içerir. Bir yıldız, T Tauri evresi olarak da bilinen oluşum diskindeyken, proton adı verilen pozitif yüklü parçacıkların ve nötr helyum atomlarının hakim olduğu son derece sıcak rüzgarlar püskürtür. Diskten gelen malzemenin çoğu hala yıldızın üzerine düşüyor olsa da, küçük şanslı toz parçacıkları grupları birbirlerine çarparak daha büyük nesneler halinde kümeleniyor. Toz kümeleri çakıl taşlarına, çakıl taşları da genişlemek için bir araya gelen daha büyük kayalara dönüşüyor. Gazın varlığı katı madde parçacıklarının birbirine yapışmasına yardımcı olur. Bazıları parçalanır, ama diğerleri tutunur. Bunlar gezegenlerin yapı taşlarıdır, bazen \"gezegenimsi\" olarak da adlandırılırlar. Diskin daha soğuk olduğu yerlerde, yıldızdan suyun donabileceği kadar uzakta, küçük buz parçaları tozla birlikte gezintiye çıkar. Kirli kartopları dev gezegen çekirdeklerine dönüşebilir. Bu daha soğuk bölgeler aynı zamanda gaz moleküllerinin bir gezegene çekilecek kadar yavaşlamasını sağlar. Güneş sistemimizin gaz devleri olan Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'ün bu şekilde oluştuğu düşünülmektedir. Jüpiter ve Satürn'ün güneş sisteminin ilk 10 milyon yılı içinde ilk ve hızlı bir şekilde oluştuğu düşünülmektedir. Diskin daha sıcak kısımlarında, yıldıza daha yakın, kayalık gezegenler oluşmaya başlar. Buzlu devler oluştuktan sonra karasal gezegenlerin biriktirebileceği çok fazla gaz kalmamıştır. Merkür, Venüs, Dünya ve Mars gibi kayalık gezegenlerin yıldızın doğumundan sonra oluşması on milyonlarca yıl alabilir. Gezegenlerin disklerde tam olarak nerede oluşmayı tercih ettiklerinin ayrıntıları hala bir gizem ve devam eden bir araştırma alanıdır. Gezegenler bir yıldızın etrafında oluştuklarında, gezegen sistemleri olarak adlandırılırlar ve bir yıldızın yörüngesinde dönen yerçekimsel olarak bağlı nesneler kümesi olarak tanımlanırlar. Bir veya daha fazla gezegenden oluşabilecekleri gibi cüce gezegenler, asteroitler, doğal uydular, meteoroidler ve kuyruklu yıldızlar da içerebilirler. Dünya da dahil olmak üzere Güneş ve gezegenleri güneş sistemi olarak bilinir. \"Güneş dışı\" sistem ve \"ötegezegen\" sistemi terimleri bizimkinden başka gezegen sistemlerini ifade eder. Yıldızlar en çok tanınan astronomik nesnelerdir ve galaksilerin en temel yapı taşlarını temsil ederler. Bir galaksideki yıldızların yaşı, dağılımı ve bileşimi, o galaksinin tarihini, dinamiklerini ve evrimini izler. Ayrıca yıldızlar, karbon, nitrojen ve oksijen gibi ağır elementlerin üretiminden ve dağıtımından sorumludur ve özellikleri, etraflarında birleşebilen gezegen sistemlerinin özelliklerine yakından bağlıdır. Sonuç olarak, yıldızların doğumu, yaşamı ve ölümüyle ilgili çalışmalar astronomi alanının merkezinde yer alır. Yıldızlar toz bulutlarının içinde doğar ve çoğu galaksiye dağılır. Toz bulutu gibi bilinen bir örnek Orion Bulutsusu'dur. Bu bulutların derinliklerindeki türbülans, gaz ve tozun kendi yerçekimi altında çökmeye başlayabileceği yeterli kütleye sahip düğümlerin oluşmasına neden olur. Bulut çöktükçe merkezdeki malzeme ısınmaya başlar. Protostar olarak bilinen, çökmekte olan bulutun kalbindeki bu sıcak çekirdek, bir gün yıldız olacak. Yıldız oluşumunun üç boyutlu bilgisayar modelleri, çöken gaz ve tozdan oluşan dönen bulutların iki veya üç damlaya ayrılabileceğini tahmin ediyor; bu, Samanyolu'ndaki yıldızların çoğunun neden çift veya birden çok yıldızdan oluşan gruplar halinde olduğunu açıklar. Bulut çöktüğünde yoğun, sıcak bir çekirdek oluşur ve toz ve gaz toplamaya başlar. Bu malzemenin tamamı bir yıldızın parçası olarak son bulmaz; kalan toz gezegenlere, asteroitlere veya kuyruklu yıldızlara dönüşebilir veya toz olarak kalabilir. Genel olarak, bir yıldız ne kadar büyükse ömrü o kadar kısadır, ancak en kütleli yıldızlar hariç tümü milyarlarca yıl yaşar. Bir yıldız çekirdeğindeki tüm hidrojeni kaynaştırdığında, nükleer reaksiyonlar durur. Kendisini desteklemek için gereken enerji üretiminden mahrum kalan çekirdek, kendi içine çökmeye başlar ve çok daha fazla ısınır. Hidrojen, çekirdeğin dışında hala mevcuttur, bu nedenle hidrojen füzyonu, çekirdeği çevreleyen bir kabukta devam eder. Giderek daha fazla ısınan çekirdek, yıldızın dış katmanlarını da dışarı doğru iterek, bunların genişlemesine ve soğumasına neden olarak yıldızı kırmızı bir deve dönüştürür. Yıldız yeterince büyükse, çöken çekirdek, helyumu tüketen ve demire kadar çeşitli daha ağır elementler üreten daha egzotik nükleer reaksiyonları destekleyecek kadar ısınabilir. Ancak bu tür tepkiler yalnızca geçici bir rahatlama sağlar. Yavaş yavaş, yıldızın iç nükleer yangınları giderek daha kararsız hale geliyor, bazen öfkeyle yanıyor, diğer zamanlarda sönüyor. Bu varyasyonlar, yıldızın titreşmesine ve dış katmanlarını atmasına, kendisini bir gaz ve toz kozasıyla örtmesine neden olur. Bundan sonra ne olacağı, çekirdeğin boyutuna bağlıdır. Gezegenlerin ve yıldızların bu temel farklılıkları, Güneş Sistemi ve evrenin karmaşıklığını anlamamıza yardımcı olur. Gezegenler, çeşitli özellikleri ve evrimsel süreçleriyle kendine özgü yapılar oluştururken, yıldızlar enerji üretme ve ışık yayma yetenekleriyle evrende önemli bir rol oynarlar. Bu farklılıkları anlamak, evrenin çeşitliliğini ve gök cisimlerinin benzersiz özelliklerini keşfetmemizi sağlar. Güneş, Dünya ve diğer kayalık gezegenler ve aylar gibi katı bir yüzeye sahip değildir. Güneş'in genellikle yüzeyi olarak adlandırılan kısmı fotosferdir. Fotosfer kelimesi \"ışık küresi\" anlamına gelir, bu uygundur çünkü en görünür ışığı yayan katmandır. Güneş'in atmosferi, güneş lekeleri, koronal delikler ve güneş patlamaları gibi özellikleri gördüğümüz yerdir. Güneş, gezegenler arası manyetik alanı, güneş sistemimizi kaplayan manyetik alanı, oluşturmak için uzaya uzanan manyetik alanlar üretir. Alan, güneş sistemi boyunca güneş rüzgarı tarafından taşınır, Güneş'ten her yöne doğru esen elektrik yüklü bir gaz akımı. Güneş'in manyetik alanının hakim olduğu geniş uzay baloncuğuna heliosfer denir. Güneş döndüğünden, manyetik alan, Parker sarmalı olarak bilinen büyük bir dönen sarmala dönüşür. Bu sarmal, dönen bir bahçe fıskiyesinden çıkan su modeline benzer bir şekle sahiptir. Güneş her zaman aynı şekilde davranmaz. Güneş döngüsünü oluşturan yüksek ve düşük aktivite aşamalarından geçer. Yaklaşık her 11 yılda bir, Güneş'in coğrafi kutupları manyetik kutuplarını değiştirir yani kuzey ve güney manyetik kutupları yer değiştirir. Bu döngü sırasında, Güneş'in fotosferi, kromosferi ve koronası sessiz ve sakinden şiddetli bir şekilde aktif hale gelir. Tüm yıldızlar gibi Güneş'imizin de enerjisi sonunda tükenecek. Güneş ölmeye başladığında kırmızı bir dev yıldıza dönüşecek ve o kadar büyüyecek ki Merkür ve Venüs'ü ve muhtemelen Dünya'yı da yutacak. Bilim insanları, Güneş'in ömrünün yarısından biraz daha az olduğunu ve beyaz bir cüceye dönüşene kadar yaklaşık 5 milyar yıl daha dayanacağını tahmin ediyor. Özetlemek gerekirse Güneş, Güneş Sistemi'nin merkezinde yer alan bir yıldızdır ve gezegen değildir. Güneş ile gezegenler arasındaki temel farklar, yapısında, büyüklüğünde, oluşum sürecinde ve işlevinde yatmaktadır. Güneş, kendi kendini ayakta tutabilen termonükleer füzyon reaksiyonları sayesinde enerji üretirken, gezegenler enerji üretme yeteneğine sahip değillerdir. Ayrıca Güneş, kütleçekimi etkisiyle gezegenleri çeken ve yörüngelerini belirleyen bir cisimdir. Gezegenler ise Güneş'in çevresinde dönerler ve kendi yörüngelerinde hareket ederler. Güneş'in büyüklüğü, kütle ve hacim açısından gezegenlerden çok daha büyüktür. Bu nedenlerle Güneş, gezegenlerden ayrı bir yapıya sahiptir ve yıldızlar kategorisinde yer alır. - https://exoplanets.nasa.gov/faq/43/how-do-planets-form/ - https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/how-do-stars-form-and-evolve#:~:text=Stars%20are%20born%20within%20the,under%20its%20own%20gravitational%20attraction."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yildizda-tespit-edilen-gizemli-puskurme-hizli-radyo-patlamalarini-aciklamaya-yardimci-olabilir", "text": "Samanyolu'ndaki en ilginç yıldızlardan biri, hala pek çok sürprizle karşımıza çıkıyor. Ekim 2020'de, galaksimizde daha önce hiç tespit edilmemiş radyo sinyallerini yayan magnetar SGR 1935+2154 beklenmedik bir şekilde yavaşladı. Şimdi, bilim insanları, bu yavaşlamanın volkan benzeri bir patlamanın kanıtı olabileceğine inanıyorlar, malzemeyi uzaya püskürterek yıldızın çevresini gezegenin dönüşünü çok az yavaşlatacak kadar değiştirdiler. Bu, hızlı radyo patlamalarının gizemine ışık tutabilecek bir bulgudur - bu aşırı yoğun ölü yıldızlar, nasıl olup da milyonlarca ışık yılı boyunca güçlü staccato radyo parlamaları püskürtebilir. Teksas, Houston'daki Rice Üniversitesi'nden astrofizikçi Matthew Baring, \"İnsanlar, nötron yıldızlarının yüzeylerinde volkanlara eşdeğer olabileceğini düşünüyor\" diyor. SGR 1935+2154, Mayıs 2020'de gökbilimciler onun kısa ama güçlü bir radyo parlaması yaydığını tespit ettiklerinde alanında uzman kişileri şaşırttı. Bunun heyecan verici olmasının nedeni, daha önce yalnızca diğer galaksilerden gelen bu tür parlamaları tespit etmiş olmamızdı. Radyo dalga boylarında meydana gelen bu parlamalar, yalnızca milisaniye uzunluğundadır ve bu zaman diliminde 500 milyon Güneş kadar enerji yayar. Ve çoğu beklenmedik bir şekilde bir kez alevlendi ve o zamandan beri tespit edilemedi. Mesafeleri ve öngörülemezlikleri, bu hızlı radyo patlamaları hakkında daha fazla bilgi edinmeyi çok zorlaştırıyor. Gökbilimciler, bazılarını onları yayan galaksilere kadar takip edebildiler, ancak bunların arkasındaki mekanizmayı veya mekanizmaları bulmak çok daha zordu. SGR 1935+2154, magnetar olarak bilinen bir tür nötron yıldızıdır. Nötron yıldızları zaten uç noktalarda: süpernovaya dönüşen büyük kütleli yıldızların aşırı yoğun çekirdekleri, dış malzemelerini patlatırken, yıldızın geri kalan kalbi yerçekimi altında yaklaşık 2,4 Güneş kütlesini bir çapa sıkıştıran bir küreye çöküyor. Buna normal bir nötron yıldızınınkinden yaklaşık 1000 kat daha güçlü ve Dünya'nınkinden katrilyon kat daha güçlü bir manyetik alan ekleyin ve bir magnetarınız olur. Gökbilimciler, bu manyetik alanın yerçekiminin iç basıncına karşı dışa doğru çekilmesinin, magnetarın ara sıra kırılmasına, parlamalar ve hızlı radyo patlamaları üretmesine neden olabileceğini düşünüyorlardı. Ancak daha fazla bilgiye ihtiyaç vardı, bu nedenle SGR 1935+2154 yakın gözetim altında kaldı. Ardından, Ekim 2020'de tekrar milisaniyelik radyo sinyalleri yayarken yakalandı. Ve şimdi, George Washington Üniversitesi'nden astrofizikçi George Younes liderliğindeki bir araştırma ekibi, bu aktiviteden sadece birkaç gün önce, gerçekten garip bir şey yaptığını keşfetti: aniden yavaşladı. Nötron yıldızları ara sıra aniden dönüş hızlarını değiştirirken yakalanmıştır. Buna aksaklık denir ve tam olarak anlaşılamayan bir olgudur. Bir nötron yıldızı aksaklığı genellikle dönüş hızında ani bir hızlanmadır. Bazen arıza önleyici olarak bilinen bir yavaşlama çok daha nadirdir. SGR 1935+2154 dahil olmak üzere sadece üç anti-glitch tespit edildi. Ve bir aksaklık, yıldızın içindeki değişikliklerle açıklanabilirken, bir anti-glitch açıklanamaz. Bu nedenle, araştırmacılar buna neyin sebep olabileceğini ve eğer varsa, anti-glitch'in birkaç gün sonra tespit edilen radyo patlaması aktivitesini oluşturmada nasıl bir rol oynayabileceğini araştırmaya karar verdiler. Yavaşlamanın nedeni iç değişiklikler olamazsa, araştırmacılar dış açıklamalara yöneldiler. Manyetarın yüzeyinde volkan benzeri bir kırılmaya dayanan bir model inşa ettiler. Ve modellerine göre, yıldız kutbuna yakın bir kırılma, magnetarın manyetik alanıyla etkileşime giren, yıldızın dönüş hızını yavaşlatan ve manyetik alanın geometrisini koşulları iyileştirebilecek bir şekilde değiştiren bir rüzgar oluşturmuş olabilir. Ekip, yanardağ benzeri bir noktadan sadece birkaç saat boyunca esen güçlü, büyük bir rüzgarın, yavaşlama ve ardından gelen radyo aktivitesi için gerekli koşulları yaratabileceğini buldu."}
{"url": "https://www.fizikist.com/yoksa-kuduz-virusu-bir-zombi-virusu-mu", "text": "- Bilinç kaybı - Saldırgan davranışlar - Başka insanları ısırmaya çalışma - Aşırı tükürük salgısı - Kontrolsüz kas kasılmaları ve hareket bozuklukları - Göz bebeklerinde belirgin değişimler - Işığa aşırı duyarlılık Farklı filmlerdeki farklı zombi tiplemelerine göre bu semptomlara ilaveten başka semptomlar da eklenebilir ancak dikkatli inceleyecek olursak yukarıda ifade edilen ortak zombi semptomları aslında Rabies Virus enfeksiyonunun sebep olduğu Kuduz hastalığı sonrası görülen semptomlardır. Acaba zombi filmi yapımcıları bu senaryoları hazırlarken Rabies virüsten mi ilham aldılar? Bunu bilemeyiz tabi ama filmlerdeki Zombi virüsü ile çok fazla ortak özellikleri paylaştıkları da ortada. İnsanlık tarihinin en eski hastalıklarından birisi olan kuduz ile ilgili ilk bilgiler eski Mezopotamya uygarlıklarından Babiller dönemindeki kanunlar içinde yer almıştır. Yaklaşık 4.000 yıl öncesinde hazırlanmış olan bu yazıtlarda, hastalanmış hayvanlar tarafından ısırılmanın ölüme neden olacağı ve böyle hayvanların kontrolü gerektiği belirtilmiştir. Bu dönemlerde kuduz hastalığına yakalanan bireylerin içine şeytan girdiği vs gibi suçlamalar sanıyorum hiçbirimizi şaşırtmayacaktır. Şimdi de bu hastalığa sebep olan Rabies vürüsün enfeksiyon şeklinden, ne denli tehlikeli oluşundan ve ısırılma sonrası hastalıktan kendimizi nasıl koruyabileceğimizden kısaca bahsedelim. Kuduz virüsü, enfekte bir hayvanın başka bir hayvanı ısırması ile bulaşan bir virüstür. Enfekte olan hayvandaki yutkunma kaslarında gerçekleşen kontrolsüz kasılmalar ve felç yüzünden yutkunma işlemi gerçekleşemez ve ağız bölgesinde bolca virüs içerikli salya birikmeye başlar. Buna bağlı olarak kontrol edilemeyen kas spazmları gelişir ve solunum felci nedeniyle hastalık ölümle sonuçlanır. Kuduz olan hayvanların sudan korkma sebepleri de boğaz bölgesinde gerçekleşen felç sebebiyledir. DSÖ tarafından kuduz hastalığının en çok köpeklerden insanlara bulaştığı rapor edilmiştir çünkü köpekler hem insanlarla iç içe yaşarlar hem de sivri dişleri sayesinde ısırdığı bölgede bulunan kas dokunun iç kısımlarına virüsün erişiminin daha kolay gerçekleşmesine araclık ederler. Böylece Rabies virüs kaslara ve oradan da sinir hücrelerine geçer. Sinir hücresine girdikten sonra ise antikorlardan korunabilen virüs, sinir boyunca ilerler ve beyne ulaşır. Burada Negri cisimcikleri adı verilen keseler içerisinde üremeye başlar ve sinir sistemi yoluyla vücudun diğer bölgelerine de taşınır. Son olarak virüs dokulardan dışarıya çıkar ve tükürük sıvısı gibi mukozal sıvılara geçerek bir sonraki konağa taşınmak için yerini alır. Ne yazık ki semptomların görülmeye başladığı bireylerde ölüm neredeyse %100'dür. Beyinde oluşan inflamasyon sonucu meydana gelen nörodejeneratif hasarlar da geri döndürülemezdir. Kuduzun 150'den fazla ülkede yılda 59.000 insan ölümüne neden olduğu tahmin edilmektedir ve vakaların % 95'i Afrika ve Asya'da meydana gelmektedir. Bu kuduz vakalarının % 99'u ise köpek aracılıdır. Kuduz riskli ısırılmalarda en önemli adımlardan biri de yara bakımıdır. İyi bir yara bakımı, kuduz virüsü geçişini azaltmadaki en etkili yöntemdir ve mümkün olan en kısa sürede yapılmalıdır. Tüm yaralanmalarda yara yeri derhal bolca akarsu ve sabunla iyice yıkanmalıdır. Sağlık merkezlerinde büyük boy enjektör ile fizyolojik serum kullanarak da yıkama işlemi yapılabilir. Açık yaraya kesinlikle dikiş atılmamalıdır. - Isırılan kişilerde Rabies virüsün sinir hücresine geçişi ve Kuduz semptomları göstermeye başlaması zombi filmlerindeki gibi anlık (WWZ filminde 10 saniye kadar) olmaz. Rabies virüs, sinir hücresi içerisinde 50-100mm/gün hızında ilerler. - Kuduz aşıları doğru zaman ve doğru uygulama ile son derece koruyucudur ve hastalığı neredeyse %100 engeller. - Kuduz enfeksiyonu sonrası hastalığa yakanan bireyler beslenemez ve solunum kasları felç geçirdiğinden dolayı yaşam süreleri kısadır. Yani virüs, konakçısını hızla salgın oluşturabilecek kadar uzun yaşatamaz. - İnsanların dişleri köpekler kadar sivri değildir. Dolayısıyla insanların bir başkasını ısırması ile virüsün kas hücrelerine başarılı bir şekilde geçmesi ve sinir hücresine geçerek enfeksiyona sebep olması köpeklere kıyasla oldukça zor olacaktır. - Bazı semptomlar görülmeyee başladığı anda bilinç kayıpları ve saldırganlık görülmeyebilir ve enfekte bireyler hastalığın takibi için karantinaya alınabilir. Son olarak, kuduz vakalarının seyrekliği ve başarılı aşılarımızın varlığı kuduz hastalığnı hafife almamıza sebep olabilir. Ancak kuduz olup olmadığından emin olmadığımız bir hayvan tarafından herhangi bir ısırılma sonrası yara bakımı muhakkak çok iyi yapılmalı ve en yakın sağlık kuruluşuna giderek durum bildirilmelidir. - https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/rabies - https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6082082/ - https://www.cdc.gov/rabies/index.html - http://virology.ws/2009/04/01/negri-bodies-and-rabies/"}
{"url": "https://www.fizikist.com/yuksek-yagli-diyetler-beynin-kalori-duzenleme-islevini-bozabilir", "text": "Diyetinizdeki yağ miktarını sınırlamak için pek çok neden var ve yeni bir çalışma, listeye eklenecek başka bir sebep olduğunu gösteriyor: yüksek yağlı diyetler, beyninizin kalori alımını düzenleme yeteneğini bozuyor olabilir. Fareler üzerinde yapılan testlerde bilim insanları, denekleri uzun süre yağ ve kalori açısından yüksek bir diyetle beslendikten sonra, beyin ve bağırsak arasındaki sinyal yolunun bozulduğunu ve artık kalori tüketimini olması gerektiği gibi düzenlemediğini belirtti. Bu yolun anahtarı ise beyinde astrositler olarak adlandırılan, normalde tüketilen çok fazla yağ ve kalori alımını frenleyerek tepki veren ve alınanları dengeleyen yıldız şeklindeki hücrelerdir. Penn State College of Medicine'da sinir ve davranış bilimi profesörü olan Kirsteen Browning, \"Zamanla, astrositler yüksek yağlı yiyeceklere karşı duyarsızlaşıyor gibi görünüyor\" diyor. Araştırmada kullanılan kemirgenler gruplara ayrıldı ve 1, 3, 5 veya 14 gün boyunca yüksek yağlı ve kalorili bir diyet veya standart bir kontrol diyeti ile beslendi. Ekip, gıda alımını ve vücut ağırlığını kaydetmenin yanı sıra, astrositler de dahil olmak üzere belirli sinir devrelerini hedeflemek ve izlemek için genetik düzenleme teknikleri kullandı. Araştırmacılar beyin sapındaki astrositleri inhibe ederek, bu hücreleri azalmış bağırsak-beyin iletişimine ve normalde yüksek yağlı bir diyetin ilk 3-5 gününde ortaya çıkacak olan gıda alımı düzenlemesinin eksikliğine bağlayabildiler. Engellenen astrositlerin, yüksek yağlı bir diyetle bir veya iki hafta sonra normal farelerde olanları taklit ettiğini keşfettiler. Astrositlerin bağırsakta olup bitenleri nasıl kontrol ettiği henüz kesin değil ama ortada açıkça bir tür bağlantı var. Browning, \"Astrosit aktivitesi ve sinyal mekanizması kaybının aşırı yemenin nedeni mi yoksa aşırı yemeye tepki olarak mı ortaya çıktığını henüz öğrenmedik\" diyor. Çalışma sadece farelerin yeme alışkanlıklarını analiz etse de aynı şeyin insanlar için de geçerli olduğuna inanmak için güçlü sebepler var. Obezite ciddi bir halk sağlığı sorunu olduğundan uzmanlar bunu daha iyi anlamanın ve yönetmenin yollarını arıyor. Obezite, tip 2 diyabet, koroner kalp hastalığı, inme ve belirli kanser türleri dahil olmak üzere bir dizi sağlık sorunu riskini artırır. Ayrıca depresyon ve diğer zihinsel sağlık sorunları ile ilişkilendirilmiştir. Araştırmacılar, beynin aşırı yemeye tepkisinin ardındaki \"karmaşık merkez mekanizmalar\" hakkında daha fazla şey keşfederek gelecekte obeziteyi azaltmanın yollarını geliştirebileceğimizi umuyorlar. \"Beynin kalori alımını düzenleme konusundaki belirgin yeteneğini yeniden etkinleştirmenin mümkün olup olmadığını öğrenmek için sabırsızlanıyoruz. Eğer bu mümkünse insanlarda kalori düzenlemesini yeniden sağlamaya yardımcı olacak müdahalelere yol açabilir\" diyor Browning."}
{"url": "https://www.fizikist.com/zamanda-kaybolan-bir-melodi", "text": "Bu yazı matematik, müzik ve evrenin düzeni arasındaki ilgi çekici bağlantıları temsil eden konuları içeriyor. Her biri farklı dönemlerde yaşamış düşünürlerin, evrenin doğasını anlamaya yönelik çabalarını ve bu çabaların arasındaki benzerlikleri yansıtan önemli kavramlardır. Öncelikle, bu kavramları bizimle tanıştıran 2 bilim insanından bahsetmek istiyorum. Bu kişiler Pisagor ve Kepler'dir. Pisagor, antik Yunan döneminde yaşamış bir filozof ve matematikçiydi. Onun Musica Universalis kavramı, gezegenlerin ve gök cisimlerinin matematiksel oranlarla birbirleri etrafında hareket ettiği fikrini ifade eder. Bu oranların bir müzikal uyumu temsil ettiğine inanmış ve evrenin matematiksel düzenini müzikle benzetmiştir. Johannes Kepler ise, Rönesans döneminde yaşamış bir gökbilimci ve matematikçiydi. Kepler, gezegenlerin yörüngeleri ve hareketleri üzerine yaptığı çalışmalarla Kepler Yasaları olarak bilinen üç önemli yasayı geliştirdi. Bu yasalar, gezegenlerin hareketlerini matematiksel olarak ifade ederek, evrenin düzenini anlama çabalarını yansıtır. Musica Universalis, Latince olarak \"Evrensel Müzik\" anlamına gelir aynı zamanda Kürelerin Müziği kuramı olarak da geçer. Antik Yunan filozofu Pisagor, matematiksel düzeni ve müziğin evrende bir uyum yarattığı düşüncesini temsil eden Musica Universalis kavramını ortaya atmıştır. Pisagor'a göre, gezegenlerin ve gök cisimlerinin matematiksel oranlarla hareket ettiği evrende, bu hareketler bir müzikal uyumu yansıtmaktadır. Musica Universalis, evrenin temel yapı taşlarının sayılar olduğu inancını yansıtan, matematik ve müzik arasındaki derin bağlantıyı sembolize eden bir felsefi düşüncedir. Pisagor'un bu düşüncesi, evrenin matematiksel bir düzene sahip olduğuna ve bu düzenin müziği anımsattığına dair mistik bir bakış açısını yansıtmaktadır. Bu düşünce, antik çağın bilgelik geleneğinde gezegenlerin ve gökcisimlerinin bir müziksel düzene sahip olduğu fikriyle bağlantılıdır. Pisagor'un keşfi, müziğin, fiziğin ve matematiğin evrende derinlemesine bir bağlantısı olduğu fikrini ileri sürmüş ve gelecek nesillerin bu alanda daha fazla araştırma yapmasına ilham vermiştir. \"Kürelerin Müziği\" teorisi daha da ileri gitmiştir. Bazı düşünürler Kepler, Aristoteles ve Platon gibi, gezegenlerin hareketlerinin bir müzikal orkestranın harmonileri gibi olduğunu iddia etmişlerdir. Pisagor sayesinde, notaların belirli ölçülerle çalınması ve müzikte işitilen seslerin notalarla ilişkilendirilmesi gibi düşünceler ortaya çıkmıştır. Bu fikirler, günümüzde hala kullanılan yedi nota üzerine kurulu müzik teorisinin temelini oluşturmuştur. Bu konudaki düşüncelerin etkisi, Platon gibi sonraki düşünürlerde de kendini göstermiştir. Platon, Pisagor'un bu düşüncesinden esinlenerek astronomiyi ve müziği bir araya getirerek incelemiştir. Rönesans dönemi gökbilimcisi Johannes Kepler, gezegenlerin hareketleri ve yörüngeleri üzerine yaptığı çalışmalarla önemli keşiflere imza atmıştır. Kepler, gezegenlerin yörüngelerinin elips şeklinde olduğunu ve gezegenlerin hareketlerini matematiksel ifadelerle açıklayan üç Kepler Yasası'nı geliştirmiştir. Bunlar, evrenin matematiksel düzenini anlamak ve açıklamak için önemli adımlardır. Kepler, ayrıca \"Harmonices Mundi\" adlı eserinde gezegenlerin yörüngelerinin matematiksel düzenlerini anlatmış ve bu düzenlerin bir tür armoniyi temsil ettiğini öne sürmüştür. Her iki düşünce de, evrenin doğasını anlamaya yönelik derinlemesine bir çabanın ve matematik ile müzik arasındaki ilgi çekici bağlantının bir ürünüdür. Pisagor'un mistik düşüncesi ve Kepler'in matematiksel yaklaşımı, insanların evrenin sırlarını çözmek ve düzenini anlamak için çeşitli yollarla nasıl yaklaştıklarını gösterir. Evrenin bir müziğe sahip olup olmadığına dair tartışırken göz önünde bulundurulması gereken temel gerçeklerden biri, uzayda ses dalgalarının yayılamayacağıdır. Ses, bir mekanik dalga türüdür ve iletimi için bir ortam gerektirir; titreşimi iletebilecek yeterli miktarda madde mevcut olmalıdır. Ancak evrenin büyük bir kısmında madde miktarı oldukça düşüktür. Bu nedenle, ses dalgaları bu boşlukta yayılamaz. Bu bağlamda, \"evrenin müziği\" terimi, ses dalgalarından oluşan bir kavram değildir ve bu tür bir müzik evrende duyulamaz. Evrensel müzikte gezegenlerin sesi gibi doğal olayların kaydedilmiş sesleri kullanılabilir. Gezegenler, yıldızlar ve diğer astronomik cisimler, elektromanyetik dalgalar ve titreşimler üretebilir. Bilimsel araştırmalar ve teknolojik gelişmeler sayesinde, bu sesler kaydedilebilir ve müzikal bir şekilde kullanılabilir hale gelebilir. Örneğin, NASA'nın Voyager uzay araştırma misyonları sırasında kaydedilen gezegenlerin elektromanyetik dalgaları veya bazı astronomik olayların ses dalgaları, müzikal bir düzenlemeyle evrensel müzikte kullanılabilir. Bu seslerin notalar, ritimler ve diğer müzikal öğelerle birleştirilmesiyle evrensel bir müzik parçası ortaya çıkabilir. Geçmiş yıllarda bilim insanları, Hubble Teleskobu'nun Geniş Alan Kamerası 3 (Wide Field Camera 3) ile yakaladığı galaksi kümeleri görüntülerini sese dönüştürmeyi başarmıştır. Her bir gök cisminin kendine özgü bir sesi yaratılmıştı. Yıldızlar ve kompakt galaksiler, net ve kısa tonlarda temsil edilirken, sarmal galaksiler de değişen yükseklikteki uzun tonlara sahip oldu. Bu benzersiz yaklaşım sonucunda, adeta evrenin kendi müziği keşfedilmiş oldu. Eğer isterseniz, bu sesleri dinlemek için sizin için birkaç kaynak bırakıyorum. Ancak belirtmek gerekir ki, bu tür sesler doğal olarak müzikal değillerdir. İnsanlar tarafından müzikal bir düzenlemeye tabi tutulmadan önce, kaydedilen sesler bilimsel veri olarak kabul edilir. Müzikal bir şekilde kullanılmak istendiğinde, bu sesler müzikal öğelerle uyumlu hale getirilir. Sonuç olarak, evrensel müzikte gezegenlerin sesi gibi doğal olayların kaydedilmiş sesleri kullanılabilir, ancak bu seslerin müzikal bir düzenleme ve uyum sağlaması gerekmektedir. - Musica universalis - Vikipedi - Planetary Musical Scales from Harmony of the Worlds - Musica universalis - Vikipedi - Harmonices Mundi - Wikipedia - Pythagoreanism - Wikipedia - Müzik ve evrenin uyumu: Pisagor ve Kürelerin Armonisi - Spooky Space 'Sounds' | NASA - Design circles motiongraphics GIF - Find on GIFER"}
{"url": "https://www.fizikist.com/zihin-okuma-cihazi-sayesinde-dusuncelerimiz-goruntulenebilecek-mi", "text": "Oregon Üniversitesi'nden araştırmacılara göre, insanların düşünceleri beyin taramaları sayesinde okunabiliyor ve ekrana yansıtılabiliyor. Araştırmacılar bu çalışma kapsamında; 23 gönüllüye 1000 tane insan yüzünden oluşan renkli fotoğraf gösterdiler. Gönüllüler bu fotoğrafları incelerken, beyinlerindeki kan akışındaki değişimler fMRI cihazı ile incelendi ve beyinlerinin nörolojik aktivitesi ölçüldü. Kullanılan bu yapay zeka programı sayesinde beyin aktivitesi matematiksel tanımlamalar vasıtasıyla ölçüldü. Programın insan yüzlerini kod olarak algılayabilmesi için, yüzdeki özelliklerin tanınmasına yönelik 300 numara belirlendi. Çalışmanın ilk aşaması, nörolojik aktiviteler ile fiziksel özellikler arasındaki bağlantının anlaşılması aşaması olarak tanımlandı. İkinci aşamada ise; gönüllülerin nörolojik aktivitelerinden zihinlerindeki yüzler tanımlanmaya çalışıldı. İkinci aşamada tanımlanan yüzlerin, birinci aşamadaki yüzlerden tamamen farklı olduğu ortaya çıktı. Çalışma kapsamında; beynin angular gyrus ve occipitotemporal cortex bölgelerinde her bir yüz görüntülendi. Bu çalışma düşüncelerin ekrana yansıtılması açısından çok büyük bir adım olmakla birlikte proje üzerinde geliştirilmesi gereken pek çok parametre bulunmaktadır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/zihinsel-yolculuk-altered-states-ve-bilincin-kesfi", "text": "Türkçe diliyle Gerçeğin Ötesinde filmi 1980 yılında Ken Russel yönetmenliğiyle vizyona çıkmıştır. Araştırmacı bilim insanı Dr. Eddie Jessup bilincin farklı düzeylerinin olduğuna inanır ve bu doğrultuda tuhaf ilaçlar hazırlar. Jessup'un bu araştırmasındaki asıl amacı beynin normal işleyişinin dışında farklı işleyişlere sahip olması ve bunu açığa çıkarmaktır. Ürettiği ilaçları kendi üzerinde denemeye başlar, her denemesi onu farklı bir etki altında bırakır. Bu etkiler hem fiziki hem de karakterine doğrudan yansımıştır. Jessup, bu etkilerin onu tersine doğru bir etkiye sürüklediğini fark eder. Bu yazıda filmi bilimsel, bilinç ve varoluş, gerçeklik ve sanrı ve etik sorular alanında anlatacağım. Film bilimsel araştırmaların insan zihnini ve varlığını keşfetme çabasını anlatır. Jessup izinsiz ve yasaklı deney yöntemleriyle insan varlığının başka bilinç düzeyine de sahip olduğunu ispatlamaya çalışır. Nöroloji, genetik, bilinç hali gibi bilimsel disiplinlerdeki konuları yer edinen film, izleyicide gerçek bilinci ve var olmayı büyük derecede sorgulatır. Bilim açısından muazzam bir farklılık katan bu film özellikle bilimle uğraşanları derin etkiye maruz bırakmıştır. Film bilimsel çalışma yapmanın sadece araştırmak ve deney yapmak değil, mücadele etmek olduğunu da gösteriyor diyebiliriz. Bilimsel Temalar başlığı 4 alt başlığa ayrılır. Filmde Jessup genetik düzenlemelere dair birçok çalışması içerir. Jessup insanın evrimsel sürecini merak ettiği için bu durumu çözmeye gayret gösterir. Bu bağlamda genetik müdahalelerin insan bilinci içerisindeki değişimini yoğun şekilde gözlemler ve sorgular. Genetik ve evrimsel biyoloji filmde yer alan en önemli konulardan biridir. Jessup'un deneyleri yoğun bir şekilde nöroloji alanına da odaklanır. Çünkü filmde sinir sistemi ve beyin fonksiyonları üzerinden insan bilincinin nasıl şekillendiği ve nasıl bir değişim içerisinde yer aldığı araştırılır. Nöroloji ve psikoloji ile ilgilenen izleyiciler bu filmde ne kadar önemli bir tema olduklarını da fark eder. Film bazı sahnelerinde quantum fizik kavramlarına atıfta da bulunur. Jessup deneyleriyle zaman ve mekan fark etmeksizin geleneksel sınırı aşma amacını edinir. Doğal olarak bu amacı da quantum fizik teorileriyle de oldukça uyumludur. Paralel evrenlerin varlığı ve aralarındaki etkileşim film temelinde önemli bir tema oluşturur. Film bilinç ve varoluş kavramlarının derinlerine doğru keşfe çıkarır. Jessup bütün çalışmalarında sınırları zorlayan ve aşan olmuştur. Farklı bir varoluş geçişini araştırır. Filmdeki bu tema bilim adamlarının genellikle ele aldığı bir konudur. Filmde insan bilincinin ne kadar karmaşık olduğu ve ne kadar sınırı zorlayabileceği anlatılır. Kuvvetli derecede hallüsilasyon gösterici uyuşturucu kullanarak, duyuları azaltarak başka bir bilinç keşfetmeye çalışan Jessup, izleyiciye bilim için kendini feda etme duygusunu da göstermiştir. Bilinç ve Varoluş teması 5 alt başlıkta incelenir. Filmde insan bilinci ve farkındalığını anlamaya yönelik bir yolculuğa odaklanılır. Jessup'un deneyleri, insan bilincini sadece fiziksel bir kavram olarak değil, daha derin ve gizem dolu bir varlık olarak ele alır. Bilincin ve farkındalığın ne olduğu, nasıl keşfedildiği, şekillendiği ve değiştirilebileceği konuları filmde önemli bir temaya sahiplenir. Jessup bilinç ve farkındalık kavramlarını aşmak için uzun süre anlama sürecini yaşar. Jessup, karakter bakımından varoluşsal kriz içerisinde olan bir karaktere sahiptir. Bu kriz, insan doğasını ve en çok da kendi varlığını sorgulamasına sebep olur. Varoluşsal bir arayış içerisinde olan karakter, kendine özgü birçok anlam arayışı içerisinde boğulur ve bu durum izleyicide insanın varoluşsal sorunlarını tanımasına ve fark etmesine sebebiyet verir. Hayal gücü kuvvetli ve merak etmeyi seven her insan aynı zamanda sınırları aşmayı da sever. Çünkü insan kurduğu hayalde gerçekleştirme isteğine de kapılır. Gerçekleştirme isteğine kapılan insan bunun için bir çaba içerisinde yer alır ve tam bu noktada hayalini gerçekleştirmeye başlar. Filmde Jessup insan sınırlarını zorlamak ve aşma arzusunu keşfetmek için çalışır. Jessup'un deneyleri, insanın fiziksel ve zihinsel sınırlarını aşmayı temsil eder. İnsanın kendisini aşma arzusu aynı zamanda film içerisinde varoluşsal bir tema olarak belirlenir. Jessup her zaman deneylerinde zaman ve mekanın ötesine çıkmayı, yani aşmayı hedef edinir. Bu deneyler, varoluşun sadece fiziksel dünyada sınırlı olmadığını da açık bir şekilde gösterir. Filmde kazanılmış bu derin tema aslında zamanın ötesinde insanın kendisini aşma kabiliyetine, varoluş ve paralel evren kavramlarına dair düşünceleri yakından tanımayı da anlatır. Filmde varoluşsal konular ele alınırken bu sırada kültürel ve dini yansımalar da gözlemlenir. İnsanın varoluşunu sorgulaması esnasında kültürel ve dini konular devreye girer. Kültürel ve dini konuların bu sorgulamada bir engel olduğu değil, sadece sorgulamaya dahil olabilecek etkenler olduğundan bahsedilir. Jessup'un deneyleri, bu bağlam içerisinde izleyiciye kültürel ve dini yansımaların sorgulama içerisinde çok güzel bir anlama kabiliyetine sürükler. Film gerçeklik ve sanrı sınırlarının oldukça aşıldığını gösterir. Jessup deneyleriyle her zaman gerçekliği aşar ve kişiyi kendi zihninin derinliklerine çeker. Bu şekilde izleyici kendisinde gerçekliği sorgular. Bilim-kurgu öğelerini anlatan bu film, bir yandan kesintisizce bilim-felsefe arasındaki ilişkiyi de inceler. Filmde Jessup'un gerçeklik algısını aşması izleyiciye insan bilincine dair derin bir düşünmeye teşvik eder. Bilim-felsefe ilişkisini anlatan film, izleyiciye etkili bir şekilde bilime merak uyandırır. Gerçeklik ve Sanrı başlığı 5 alt başlığa ayrılır. Filmde gerçeklik algısının ele alınış şekli sorgulanır. Jessup deneylerinde insanın gerçeklik algısını değiştirir ve izleyicide olayları incelerken görüş mesafesinin arttırılması gerektiğini de anlatır. Filmdeki bir diğer önemli merkezi tema gerçekliğin farklı bir perspektif içerisinde görmeyi; kişisel deneyimlerde nasıl bir değişime uğrayabileceği ve algılamalar arasında nasıl bir evrime uğrayabileceğine tanık olmayı göstermektir. Jessup gerçekleştirdiği deneyimlerinde her zaman sanrı ve gerçek arasındaki sınırı bulanık hale getirir. Film izleyiciye gerçek ve hayal arasında gelgitler yaşatır. Jessup deneylerinde izleyiciye gerçeklik ve sanrı arasındaki ince çizgiyi tanımaya davet eder. Bu şekilde sorgulama gücü izleyicide daha da arttırılmış hale dönüşür. Sanrı ve gerçeklik arasındaki bu ince çizgi oldukça hassastır ve kuvvetli bir sorgulama gücü gerektirir. Filmde zaman ve mekan kavramının altüst edilmesi açık ve net şekilde fark edilir. Jessup deneylerinde zamanın büyük bir manipülasyon olduğuna ve paralel gerçeklikleri derin bir düşünme sürecine tanık edilmesine dair derin bir yol gösterir. Bu durum izleyicide geleneksel gerçeklik algısını gürültülü bir düşünce kaosu içerisinde sarsar. Bilim-kurgu öğelerinde harmanlanan bu temalar filmde eşsiz bir anlatımda yer alır. Jessup'un deneyleri kişisel ve toplumsal normları iki güçlü düşman haline getirir. Günlük hayatta bilim insanının deneyleri toplumun kabul ettikleri dışında tamamen kişisel bir gerçeklik yaratma içerisinde yer alır. Bu durum kişide gerçekliği sorgulamada coşkulu bir yolculuğa çıkmasına sebep olur. Günlük hayatta da kişisel bir gerçeklik ile toplumsal bir gerçekliğin hiçbir zaman uyuşmadığı fark edilir. Kişisel bir gerçeklik ne kadar kuvvetli olursa bilim kavramı asıl o zaman büyük üne sımsıkı sarılır. Filmde duyusal deneyimlerin sınırları aşılması da önemli bir tema olarak yer edinir. Jessup deneylerinde duyusal sınırı aşar ve izleyiciyi duyular ötesinde başka bir dünyaya davet eder. Bu durum gerçeklik ve duyular arasındaki karmaşık ilişkiyi vurgular. Jessup deneylerinde duyusal sınırı aşarak ve duyular ötesinde bir dünya olduğuna inanarak kendi kişisel gerçekliğini derinden sorgular ve iyi ispatlamak için bunun üzerine derim anlam arayışında yer alır. Jessup gerçeklik ve duyular arasındaki ilişkiyi incelerken izleyicide tutkulu bir anlam arayışına davet eder. Film bir bilimsel çalışma yaparken ilerlemenin getirdiği olumsuz durumları da ele alır. Jessup, deneylerinde ilerlerken adeta insanlık üzerindeki potansiyelleri tek tek düşürür. İnsanların doğayı kontrol etme isteği, kontrol etmeye çalışırken elde edinilen etik sorunları görmek de büyük sorumlulukların göze alınması gerektiğidir. Film bilimde gerçekliği aşma, bilimin peşinden koşmayı ve günlük hayatımıza vurduğu müdahaleleri de ele alır. Yani filmde başlanılan işe devam etmeyi, engellere rağmen pes etmemeyi ve bunun sonucunda gördüğümüz başarı ya da başarısızlıkları tatmaya tanık oluruz. Film özellikle bilim-kurgu ve psikoloji alanlarında büyük bir öneme sahiptir. Karakter gelişimi, bilimsel temalar, gerçeklik ve sanrı, bilinç ve varoluş, etik sorular ve bilimkurgu-felsefe ilişkisini derinden tanık olabileceğimiz filmde çok açık ve net bir şekilde gösterilir. İzleyici sadece bilim-kurgu izlemekle yetinmez, insan bilincinin derinliklerine dair derin bir düşündürücü yolu da gözlemler. Ayrıca filmde bilim ve sanatın eşsiz birleşimine de tanık oluruz. Filmin ne kadar harika bir eser olduğunu bilim ve sanatın bir araya gelmesiyle de tanımlanabilir. Etik Sorular teması 4 alt başlıkta incelenir. Jessup'un riskli, tehlikeli ve kural dışı deneyleri bilimsel etik kurallarına ve insan denekleri üzerinde yapılan deneylerin etik normlarına aykırıdır. Bu durum bilim insanlarında bilim alanındaki etik kurallara uyması gerektiğine ve deneylerde izin alma sorumluluğu zorunluluğunu sorgular. Jessup hayatında özellikle bilim alanında aykırı bir karaktere sahiptir. Sınırları aşmak eylemi gerçek hayatta bu gibi örneklerle gösterilir. İzleyici filmde gerçek hayatta da etik kuralların olduğunu ve var olmaya devam edeceğini gözlemler. Kimse kuralsız ve dağınık bir hayat içerisinde olmak istemez. Kurallar, her alanda varoluşunu göstermelidir. Jessup'un deneyleri insan denek olarak kullanma pratiğini gösterir. Filmde insan deneklerinin biçimlerini değiştirmeye yönelik deneylere gönüllü olarak katılmaması gerektiğini ve bu tür deneylerin etik açıdan ne kadar doğru olduğunu fark etmesi gerektiğini anlatır. Bu şekilde izleyici bu durumun gündemde nasıl etki yaratacağını da gözlemler. Değişim, etik kurallar ve alınacak riskler önceden fark edilmelidir. Yapılan deney belki de dünyayı kurtarsın ancak hiçbir zaman etik kurallara aykırı gelinmemeli. Bu dünyada siz dışında başka insanların yaşadığı durumu da fark edilmelidir. Deneylerin kontrolden çıkması ve beklenmedik tehlikeleri ortaya çıkarması etik kurallara oldukça aykırı kalır. Jessup'un deneyleri kontrolsüz çalışmayı ve tehlike dolu olmayı potansiyel şekilde gelişir. Bu da insan gerektiren faaliyetlerin çıkardığı sonuçları öngörmemesinin etik kurallar bakımından sorumluluk duygusunu geliştirir. Filmde kontrolsüz sonuçlar günlük hayatta başarmak istenilen bir hayalin kolay olmadığı, tehlike de başarmanın yolunda insanın karşısına çıkan birer engeller ya da başarısızlığa sürükleyen birer önemli adım olarak tanımlanır."}
{"url": "https://www.fizikist.com/zihninizi-bilgisayara-yukler-miydiniz", "text": "Bilgisayarda yaşamak aslında o kadar da kötü olmayabilir. Sanal ortamı kendimiz için çok keyifli bir alan haline getirebiliriz. Hayatın tüm eğlenceli bölümleri, hatta daha fazlası yine erişilebilir olur. Matrix gibi bir ortamda yaşarız ancak robot yöneticiler ya da bir sıvının içinde bekletilen vücutlarımız olmadan. Eninde sonunda yavaşlayıp zayıflayacak, hastalık kapacak hatta ölecek bir vücudumuz olmadan bu yeni dijital varlığımızın tek limiti içinde yaşadığımız bilgisayarın ömrü olurdu. Hatta tek bir cihaz olmak zorunda da değil. Bilgilerimiz geniş bir bilgisayar ağına yayılır ve bağımsız olarak dolaşırdı. Biz de dilediğimiz kadar yaşayabilirdik. Kulağa güzel geliyor. Ama bu noktada işler biraz sarpa sarabilir. Diyelim ki zihnimizi bir bilgisayar yüklemeyi kabul ettim: Dijital ortamda uyanan kişi yine ben mi olacağım yoksa benim birebir kopyam olan ama 'ben' olmayan başka birisi mi olacak? Tabii bu durum ben hala hayattaysam geçerli. Birdenbire ikiye bölünmüş bir benlik duygusu mu yaşayacağım? Ya da eğer öldüysem, o zaman sadece ölmüş olurum ve dijital versiyonum hayatına devam eder."}
{"url": "https://www.fizikist.com/zika-ile-mucadele-arilarin-hayatina-mal-oldu", "text": "Güney Carolina eyaletindeki Dorchester'da Zika virüsüne karşı yürütülen mücadelede, uçakla yapılan toplu ilaçlama sonucu milyonlarca bal arısının yanlışlıkla öldüğü bildirildi. Yerel televizyon kanalına açıklama yapan bölgedeki birçok arıcı arılarını kaybetmekten yakındı. Sadece Summerville bölgesindeki Flowertown arı çiftliğindeki 46 kovanda bulunan 2,5 milyon arının öldüğü ifade edildi. İlçe yöneticisi Jason Ward tarafından yapılan açıklamada arıların ölüm nedeninin havadan yapılan sprey ilaçlama olduğu belirtildi. Dorchester bölgesinde 28 Ağustos'ta dört Zika vakasının tespit edilmesinin ardından yetkililer havadan ilaçlama talimatı vermişti. İlaçlamada kullanılan Naled tartışmalı bir pestisit. İnsan ve çevre sağlığı konusundaki risk endişelerine rağmen 1959'den beri ABD'de sivrisinek ile mücadelede kullanılıyor. Naled, AB'de 2012'den beri yasak. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi'nin sadece doğru ve ekonomik kullanım öneriyor. Asya ülkelerinden Singapur'da Zika virüsü yayılmaya devam ediyor. Sağlık Bakanlığı ve Ulusal Çevre Ajansı yaptığı ortak açıklamada 26 kişiye daha ülke içinde Zika virüsü bulaştığını doğruladı. Böylece toplam sayı 215'e ulaşmış oldu. Malezya sağlık bakanlığı da ilk defa bir kişiye ülke içinde Zika virüsü bulaştığının tespit edildiğini açıkladı. Sivrisineklerden bulaşan Zika virüsü geçen yıl Brezilya'da ortaya çıktı ve Güne Amerika'ya yayıldı. Özellikle hamileler için büyük bir risk oluşturan Zika, yeni doğan bebeklerde görülen Mikrosefali hastalığına yol açabiliyor. Virüs, kas, eklem, baş ağrısı ve ateş gibi belirtiler veriyor. Kan yoluyla bulaşan virüsün cinsel yolla da bulaştığı tahmin ediliyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/zika-virusune-karsi-3-metrekarelik-koruma-kalkani", "text": "Uludağ Üniversitesi Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu öğretim görevlileri ile öğrencilerinden oluşan ekip, \"Zika virüsü\"nün de taşıyıcısı olan sivrisineklere karşı yüksek frekansta ultrasonik ses üreterek 3 metrekarelik koruma alanı oluşturan cihaz tasarladı. UÜ Teknik Bilimler MYO öğretim görevlileri Dr. Basri Kul, Nevin Karahan ve Pelin Akyuva ile üç öğrencinin tasarladığı, yakaya, çantaya, şapkaya takılabilen üç farklı boyuttaki cihaz, sivrisinekleri uzak tutarak kişiyi virüs riskine karşı koruyor. Güneş enerjisiyle şarj edilebilen cihaz, gece gündüz kullanılabiliyor. Nevin Karahan, oğlunun sivrisinek ısırmalarından sonra ciddi alerjik reaksiyonlar gösterdiğini, \"Sivrisineklere karşı kişisel bir koruma yapılabilir mi?\" diye düşünürken, Dünya Sağlık Örgütü'nün Zika virüsü uyarısını yaptığını, onun üzerine bu cihazı tasarlamak için harekete geçtiklerini söyledi. Zika virüsü bulaşan kişinin bunu fark etmediğini, hafif gribal enfeksiyon şeklinde geçirdiğini ifade eden Karahan, \"Zika virüsü, özellikle bağışıklık sisteminin düşük olduğu çocuklarda, yaşlılarda ve özellikle gebelerde çok ciddi hasarlara neden oluyor. Özellikle gebelere bulaşması sonucu 'mikrosefali' denilen kafatası normalden 30 santimetre daha küçük bebek doğumlarına, bebek ölümlerine ve çeşitli hastalıklarına neden olabiliyor.\" dedi. Cihazın sağlık açısından herhangi bir risk oluşturmadığını söyleyen Kul, \"Üç farklı tipte ürün yaptık. Bir tanesi düğme boyutunda, sadece yuvarlak 'saat pili' denilen yassı pillerle çalışıyor. Boyutu yaklaşık 1 santimetre çapında. Diğeri çantalara, kıyafetlere monte edilebilen, güneş enerjisi ve lityum pille gece-gündüz çalışmaya uygun, biraz daha büyük bir model. Buradaki hedef, pilin bitme ihtimalini minimize etmek. Bir diğeri de yakaya takılabilir, pille çalışan model. Hepsinin de hedefi giyilebilir seviyede küçük, hafif ve rahat olması.\" dedi. Kul, çalışma için patent alınabileceğini ancak ana hedefi \"sağlık\" olan bu cihazın bilgilerinin paylaşılmasından yana olduklarını belirterek \"Patent almayı düşünmüyoruz. Çalışmamızın kaynak kodlarını, tasarım detaylarını açık kaynak olarak vermek istiyoruz. Yapmak isteyen herkes yapabilir. Biz, burada bunun bilimini geliştirmekle sorumluyuz. Gerekirse üretimini başka firmalar yapabilir. Ana hedefimiz, millete faydalı katma değerler üretmek.\" ifadesini kullandı."}
{"url": "https://www.fizikist.com/zika-virusunun-dna-dizilimi-kesfedildi", "text": "CNN'nin haberine göre, Zika virüsünün genetik şifresini çözen bilim insanları, bunun, virüsün insan vücudunda nasıl hareket ettiğinin anlaşılmasının yanı sıra yeni aşı ve testlerin geliştirilmesi yönünde önemli bir adım olduğunu bildirdi. Araştırma çerçevesinde Rio de Janeiro Federal Üniversitesi moleküler viroloji laboratuvarında görevli araştırmacılar, hamile kadınların amniyon sıvıları ile geçen hafta Brezilya'nın Paraiba eyaletinde doğumdan hemen sonra ölen ve mikrosefali vakası tanımlanan fetüslerin beyinlerinden alınan virüs örneklerini analiz etti. Profesör Renato Santana, DNA dizilimi sayesinde virüsün yetişkinlerden ziyade bebeklerin beyin hücrelerini tercih etmesinin nedenini anlayabileceklerini söyledi. Brezilya Sağlık Bakanlığı, bebeklerine mikrosefali tanısı koyulan annelerin büyük bölümünün Zika virüsü taşıdığını düşünüyor."}
{"url": "https://www.fizikist.com/zombi-mantarin-fotografi-odul-aldi", "text": "Böceklerin özgür iradesini ele geçiren ve zihin kontrol eden bir mantar, zombi benzeri kurbanını etkisi altına alırken görüntülendi. Göz alıcı fotoğraf, hayvanların ve bitkilerin doğal dünyada etkileşime girdiği olağanüstü durumları sergileyen BMC Ecology & Evolution'ın bu yılki resim yarışmasının galibi oldu. Sineklere bulaşan mantarın ödüllü görüntüsü, bu doğal ilişkilerin her zaman dostça olmadığının tuhaf bir hatırlatıcısıdır. Bazen, bir tarafın diğerinin tüm hayatını etkilemesine neden olabilirler. Fotoğraf: Parazit bir mantarın meyve veren gövdesi, bir sineğin vücudundan püskürüyor. Yukarıdaki görüntüdeki sineğe bulaşan parazit, karıncaların zihinlerini kontrol etmesiyle ünlü bir Zombi mantarı kompleksine aittir. Bu parazitin sporları bir karıncanın içinde bir araya geldiğinde ortaya çıkan mantar, böceği sanki bir kuklaymışçasına istediği gibi hareket ettirebilir. Yerleştikten sonra parazit, ev sahibini içten dışa yer. Yemek bittiğinde, mantarın meyve veren gövdesi, çevreye daha fazla enfeksiyon edici spor serpmek için konağın kafasına bir sondalama kolu gönderir. Bu mantarlar tarafından zombileştirilme riski altında olanlar sadece karıncalar değil. BMC görüntü yarışmasının galibi, bir Zombi mantarı bir sineği enfekte ettiğinde ne olduğunu gösteriyor. Bu fotoğraf, Peru'nun Tambopata Ulusal Koruma Alanı'nda fotoğrafçı Roberto Garcia-Roa tarafından çekildi. Garcia-Roa, \"Görüntü, binlerce yıllık evrimin şekillendirdiği bir şeyi tasvir ediyor\" diyor. Sözde 'zombi' mantarın sporları, sineğin dış iskeletine ve zihnine sızmış ve onu mantarın büyümesi için daha uygun bir yere göç etmeye zorlamıştır. Daha sonra mantar, sineğin vücudundan püskürmüştür çünkü daha fazla kurbana bulaşıp onları enfekte etmesi gerekmektedir."}